INSTITUTUM lURIDICUM CLARETIANUM LEGES ECCLESIAE post Codicem iuris canonici editae collegit, digessit notisque ornavit Xaverius Ochoa in Universitate Lateranensi Professor Volumen V LEGES ANNIS 1973-1978 EDITAE ROMA Commentarium pro Religiosis Via Giacomo Medici, 5 1980 BV 143? ,033 IW» /5 Copyright 1980 b> Pro Rcli8'°5is ISBN 84-300-J226-6 (Tomo V) Uatn, S.L. Avifa * K«npl.>n4. « EMella 1Ν<η4Πα( Oei^HoUj»! s, 9^^, 198934 SEP 0 4 19J5 k MbP DECLARATIO Impendente iam die quo Codex iuris ca­ nonici recognitus ex suprema Ecclesiae aucto­ ritate erit exiturus promulgatus, Volumen V collectaneorum Leges Ecclesiae post Codicem iuris canonici editae generali rubrica inscripto­ rum, palam profero et, amicorum lectorum omniumque disciplinarum Ecclesiae, praeser­ tim iuris canonici, cultorum exspectationem expleturus, dimitto. Complectitur Volumen V omnes leges per sex decurrentes annos 1973 - 1978 latas, quae vi aliquo saltem modo praeceptiva, sive stricte iuridica, sive doctrinali, morali, liturgica, sive paedagogica vel sociali, praeditae sunt. Plures tamen Leges praemittuntur a va­ riis Dicasteriis Curiae Romanae editae, quae ad annos 1932 - 1972 pertinent, quaeque in Volumen IV, ob angustias temporis et invete­ ratam officinarum typographicarum imposi­ tam properantiam, locum obtinere et ordinem servare debitum nullatenus potuere. Cum vero Leges huiusmodi condicionis maiores essent numero quam in voluminibus praecedentibus, eas inserere malui in seriem continuam nume­ rorum progredientium et in ordinem genera­ lem columnarum operis, potius quam easdem referre extra locum et ordinem proprium va­ gantes, quodam singulari signo certe distinctas, prout in superioribus voluminibus additae et ordinatae prostant. Novum legum seu documentorum Curiae Romanae genus prospicitur configurandum, si condicio nonnullorum, quae in hoc Volumi­ ne V referuntur, confirmanda erit in futuro et prosequenda. Iisdem indoles, quae Instructio­ num vestem stricte iuridicam induentium, vel Litterarum Circularium disciplinam aliunde sancitam in mentem revocantium, urgentium vel alio modo applicantium, propria est, mi­ nus convenit, nec illa quae expositionem mere doctrinalem et abstractam ad instar disserta­ tionis academicae sapit, tribui potest. Agitur potius de documentis quodam modo optativis seu directivis, quae exponunt mentem et cri­ teria Sedis Apostolicae, quin huius praeceptive imponant voluntatem. Huiusmodi generis do­ cumentorum, copia verborum et amplitudine excellentium, sunt exempla: ‘Directorium de pastorali ministerio Episcoporum’ Sacrae Con­ gregationis pro Episcopis, ‘De schola catholi­ ca’, ‘De formatione theologica candidatorum ad sacerdotium ministeriale’ Sacrae Congrega­ tionis pro Institutione Catholica, ‘Notae directivae pro mutuis relationibus inter Episcopos et Religiosos in Ecclesia’ Sacrarum Congrega­ tionum pro Religiosis et pro Episcopis, ‘Chiesa e mobilita umana’ Pontificiae Commissio­ nis de Migratorum et Itinerantium cura, ’De doctrina sociali Encyclicae “Pacem in terris” sedulo perpendenda’, ‘Doctrina et criteria Se­ dis Apostolicae circa deminutionem armorum et instrumentorum bellicorum’ vel ‘circa desti­ nationem universalem bonorum mundi’ Ponti­ ficiae Commissionis a lustitia et Pace, et alia plura. Desunt tamen in Volumine V plures de­ cisiones Signaturae Apostolicae duobus postre­ mis editae annis, cum Supremum Tribunal, extra consuetudinem immediate superiorem, paucas omnino decisiones proprias in vulgus dederit. Annorum spatium Voluminis V extende­ re consulto volui ad integrum annum 1978, ut attingere possem, colligere et complere corpus legum a Paulo VI in exsecutionem documen­ torum Concilii Vaticani 11 conditarum. Ideo omnes Leges, si perpaucas excipias, in hoc Volumine V collectae et relatae Summum Pontificem Paulum VI, cui horum collacta­ neorum seriem dedicavi, vel eiusdem imme- ccxcm DECLARATIO sionis Codici iuris canonici recognoscendo die 27 mensis maii an. 1977 habita, expressis ver­ bis praeclare docuit : “ Vita enim ecclesialis si­ ne ordinatione iuridica nequit exsistere, cum, ut probe nostis. Ecclesia, societas a Christo in­ stituta, spiritualis sed visibilis, quae verbo et sacramentis aedificatur cuique propositum est hominibus salutem afferre, hoc iure sacro indi­ Ut certe legentibus patebit, Volumen V geat secundum illa verba Apostoli: ‘Omnia au­ Legum Ecclesiae prosequitur esse monumen­ tem honeste et secundum ordinem fiant’ (1 tum aere perennius sapientiae qua Ecclesia Cor 14, 40)”. (Leges Ecclesiae n. 4518, vol. V Christi, duce Spiritu Sancto, regitur in salu­ col. 7332). tem animarum, in bonum hominis et societa­ Scribebam Romae, die 15 augusti 1980, tis. Ecclesia enim regitur, ob intrinsecam eius­ dem propriae naturae, muneris et condicionis in Sollemnitate Assumptionis Beatae Mariae rationem, nedum gratia, doctrina et consilio, Virginis, quadragesimo recurrente anniversario verum etiam normis iuridicis, Ecclesiae quo­ a mea, per professionem religiosam, in Deum que certe necessariis, prout ipsemet Paulus VI, consecratione et in Familiam Claretianam de­ in allocutione membris Pontificiae Commis­ ditione. diatos collaboratores habent auctores et effec­ tores. Volumen igitur quintum Legum Eccle­ siae superiori aetati activitatis leges ferendi in’ Ecclesia, notis ratione sive personali sive con­ ciliari sive ecclesiali propriis insignitae, finem naturalem imponit et memoriam haud ignobi­ lem absolvit. Xaverius ccxciv Ochoa DOCUMENTA AD ANNOS 4107 1932.. - SC N EGOT. ECCL. EXTR., DECR. PART.· Decretum circa proponendos ad episcopale ministe­ rium in Hispania Quae in nonnullis nationibus de proponendis sacerdotibus ad epicopale ministerium statuta sunt, eadem, paucis immuta­ tis, Ss.mus Dominus Noster Pius Div. Prov. PP. XI, habito Re­ verendissimorum Metropolitanorum voto, ut in Hispania quo­ que serventur decrevit, quippe quae praesentis temporis ne­ cessitatibus et congrue respondent, et quantum in humanis fieri potest, opportune consulunt. Hoc igitur Decreto, hac super re, quae sequuntur idem Ss.mus Dominus praescribit. 1. Tractatio de proponendis Apostolicae Sedi sacerdoti­ bus ad episcopale ministerium idoneis ac dignis, fiet altero quoque anno in Episcoporum cuiusque ecclesiasticae Provin­ ciae Conventu: de eoque participabunt cum Rev.mo Metro­ politano Episcopi Suffraganei universi, nec non Vicarii Capitulares. dummodo episcopali caractère sint insigniti. 2. Quapropter, congruo temporis spatio ante eundem Conventum, omnes et singuli Episcopi proprio Metropolitano vel, si qua Metropolitana sedes vacat. Episcopo antiquiori iromotione ad Ecclesiam suffraganeam sacerdotum nomina ndicabunt, quos dignos episcopali ministerio existimabunt. Nihil tamen vetat hos inter alterius etiam dioecesis vel provinciae sacerdotes proponi: sub gravi tamen exigitur ut qui proponitur personaliter et ex diuturna conversatione a proponente cognoscatur. f 3. Una cum nomine, aetatem quoque candidati, eius ori­ ginis et actualis commorationis locum, officium quo principa­ liter fungitur et praecipua quibus functus est, semper desi­ gnabunt. 4. Antequam determinent quem proponant, tam Archiepiscopus quam Episcopi poterunt a viris ecclesiasticis pruden­ tibus necessarias notitias Inquirere, ita tamen ut finis huius in­ quisitionis omnino lateat. 5. Nomina quae Archiepiscopus et Episcopi proposuerint cum solo Nuntio Apostolico, eum in finem ut S. Sedem de re certiorem faciat, communicare debebunt, aliique praeter eum nemini, neque directe neque indirecte, graviter super hoc conscientia Praesulum onerata. 6. Metropolitanus vel, vacante Sede metropolitana, anti­ quior Episcopus , habitis a Suffraganeis candidatorum propo­ sitionibus, suas adiiciat; omnium indicem ordine alphabetico conficiat, et, reticitis proponentibus, hanc notulam trasmittat singulis Antistitibus, qui iuxta art. 1 coetui interesse debent, ut hi opportunas investigationes peragere valeant de qualitati­ bus eorum quos personaliter et certa scientia non cognoscant. 7. In huiusmodt investigationibus Antistites maxima cum secreti cautela procedent; quod, si vereantur rem palam eva­ suram, ab ulterioribus inquisitionibus abstineant. · 8. Die et loco a Metropolitano vel seniore Episcopo Suffraganeo determinandis, omnes Antistites convenient ad seli­ gendos eos qui S. Sedi ad episcopale ministerium sunt propo­ nendi. 9. In Conventu, invocato Divino auxilio, praestandum erit a singulis. Praeside non excepto, iusiurandum de secreto Sancti Officii servando, ut sacratius fiat vinculum quo omnes 6359 1932-1972 PERTINENTIA adstringuntur. Post haec» regulae ad faciendam electionem erunt legendae. 10. His peractis, ad disceptationem procedetur, ut inter exhibitos seligantur digniores et aptiores. Hoc tamen veluti Christo praesente fiat et sub Eius obtutu, omni humana consi­ deratione postposita, cum discretione et caritate, nec non di­ vina gloria, supremo Ecclesiae bono, animarumque salute tan­ tum ob oculos habitis, conscientiaque propria, quemadmo­ dum Episcoporum proponentium, sub gravi onerata. 11. Candidati maturae, sed non nimium provectae aetatis esse debent, prudentia praediti in agendis, quae sit ex ministe­ riorum exercitio comprobata: sanissima et non communi doc­ trina exornati, et cum debita erga Apostolicam Sedem devo­ tione et dilectione coniuncta; maxima honestate vitae et pie­ tate insignes: a politicis demum factionibus omnino et quovis sub aspectu alieni. Attendendum insuper erit ad peritiam can­ didati quoad temporalem bonorum administrationem, ad conditionem cius familiarem, ad indolem et valetudinem. Uno verbo, videndum utrum omnibus iis qualitatibus polleat, quae in optimo pastore requiruntur, ut cum fructu et aedifi­ catione populum Dei regere queat. In proferendis notitiis de singulis candidatis. Antistites de­ clarent an propria scientia vel ex auditu referant. 12. Disceptatione de unoquooue candidato plena et diligenti peracta sequetur scrutinium iuxta normas quae sequuntur: a) Qui omnium praesentium sententia, quavis de causa visi sint in disceptatione ex numero proponendorum expungendi, ii in suffragium non vocabuntur; de coeteris etiam probatissi­ mis, suffragium feretur. b) Candidati singuli ordine alphabetico ad suffragium pro­ ponentur: suffragia secreta erunt. c) Pro singulis candidatis tribus taxillis seu calculis Praesu­ les utentur: albo scilicet, nigro, tertioque alterius cuiuscum­ que coloris: primum ad adprobandum, alterum ad reproban­ dum, tertiam ad abstentionem indicandam. d) Omnes, Praeside praeeunte, in urna ad hunc finem di­ sposita taxillum deponent, quo suum quisque iudicium, co­ ram Deo et graviter onerata conscientia, de sacerdote qui in suffragium vocatur, ferant. Reliquos taxillos binos in altera urna, pariter secreto, deponent. e) Suffragiis expletis, Praeses, eo adstante qui a Secretis munere fungatur, taxillos et eorum speciem coram omnibus numerabit, scriptoque adnotabit. 13. Scrutinio de omnibus peracto, liberum erit Rev.mis Praelatis, si id ipsis placeat aut aliquis eorum postulet, ut in­ ter approbatos plenis aut paribus suffragiis novo scrutinio de­ signetur quinam sit praeferendus. Ad hunc finem singuli suf­ fragatores nomen praeferendi in schedula adnotabunt, eam· que in urna deponent; schedularum autem examen fiet ut su­ pra (art. 12 litt. e) decernitur. Schedulae postea comburantur aut aliter destruentur. 14. Ouamvis vero Summus Pontifex sibi reservet, dioecesi vel archidioeccsi aliqua vacante, per Nuntium Apostolicum, aliove modo, opportuna consilia ab Episcopis vel Archiepiscopis requirere, ut personam eligat uuae inter approbatas mas is idonea videatur, dioecesi illi regendae: nihilominus fas erit Sa­ cris Antistitibus in ipso Conventu indicare, generali saltem ra­ tione, cuiusnam naturae dioecesi hunc aliumve candidatum magis idoneum censeant: e. g., utrum maiori vel minori, ordi natae, ac tranquillae, an quae difficultates prae se ferat, vel in qua plura sint ordinanda aut creanda: utrum dioecesi mitioris aeris ct facilis commeatus, et alia huiusmodi, et quibus de causis. 6360 η. 4108-4109 SACRA CONGREGATIO PRO RELIGIOSIS 1940 NOV 9 - 1947 NOV 6 sulla vita dei Religiosi. Sicchc alcuni, pre occupati dalle néces­ sita quotidiane e oppressi da oneri ingenti di ricostruzioni, per agevolare la vita stessa dei loro Istituti. hanno creduto, indulgendo alquanto alia prudenza umana, di mettent anch essi nci traffici del mondo. Ma. inesperti dcgli affari, ignari spesso 16. Metropolitanus et Episcopi a Conventu ne discedant delle precise disposizioni di legge. sono nmasti talvolta vitriantequam ab Antistite Secretario lecta fuerit relatio ab eo­ me dei piu scaltri c in alcuni casi hanno finito con far Ia figu­ dem confecta circa nomina proposita, candidatorum qualita­ ra di malfattori. tes et obtenta suffragia, eamque probaverint. Come tutto cio ncsca di scandalo ai fedeli, di detrimento 17. Actorum exemplar ab omnibus praesentibus subsialfonore ed alia venerazione di cui Io stato religioso c giustaandum (tutiori modo nullaquc interposita mora ad Sacram mente circondato. e possa anche esserc sfruttato, specialmen· ngregationem pro negotiis Ecclesiasticis extraordinariis, te in questi tempi, come arma di lotta contre Ia Chiesa, non e per Nuntium Apostolicum. mittetur: Acta vero ipsi Nuntio chi non veda. Apostolico confestim tradantur, penes Nuntiaturam ApostoliIII. Onde c chc la Santa Sede, tutrice della santila dello cam in archivo secretissimo Sancti Officii servanda. stato religioso, dei bene delle anime e delfonore della Chiesa, 18. De caetero, fas semper erit tum Rev.mis Metropolita­ ha dovuto. con dolore, prendere adeguati p rowed i menti con­ nis, tum caeteris Episcopis. Sede aliqua, praesertim maioris tre quei Religiosi che. violando i sacri canoni e Ic legittime di­ momenti, vacante, litteras Sacrae huic Congregationi vel ipsi sposizioni civili, si sono dati ai traffic! del mondo alTinsaputa Ss.mo Domino conscribere, quibus mentem suam circa perso­ delTAutoriti ecclesiastica, come c stato perallro opportunanarum qualitates sive absolute, sive relate ad provisionem dic­ tae sedis, patefaciant. mente precisato (cfr. VOsscrvatore Romano. 13 luglio 1947). IV. Ma poiché è dove re di ogni saggio govemo non solo • REDC 31 (1975) 155-157. Adn. V. M. ARBELOA In punire il male commesso, ma anche prevenirlo, la Santa Scde REDC 31 (1975) 143-149. ntiene opportuno di nchiamare su questo punto I’attcnzione di tutti i Religiosi, spccialmente dei Superiori, c inculcare Pe­ sât ta osservanza delle leggi canoniche e delle propne costituzioni. Sarebbe infatti assai deletcrio, anzi csizialc per la vita 4108 religiosa, se alio spirito di fede e ai criteri soprannaturali, si sostituissero calcoli ed accorgimenti umani. V. Gli Apostoli abbandonarono perfino le reti per seguire 1940 NOV y.-SC RELIGIOSORUM, RESCRIPTUM. PART.· il Signore At illi continuo relictis retibus, secuti sunt eum Watt. 4, 20). E non manco loro, per questo, il necessario: Facultas datur sodalibus Sacri Ordinis Cisterciensls ut. Quando misi vos sine sacculo, et pera, er calceamentis, num· non obstante voto sollemni paupertatis, possint acqui­ quid aliquid defuit vobis? (Luc. 22,35). rere, retinere et administrare bona temporalia II Signore ci esorta a non prcoccuparci ecccssiyamentc dél­ ie cose matcnali che ci occorrono: ne solliciti sitis animae ve­ PRECES - Beatissime Pater, Abbas Generalis S. Ordinis Ct- strae quid manducetis, neque corpori vestro quid induamini iterciensis, ad pedes S. V. provolutus, humiliter rogat, ut om­ Watt 6, 25). Dio che nutre gli uccelli dell’aria c veste i gigli nes sodales S. Ordinis Cisterciensis solcmniter professi utriusdei campo con uno sfarzo che non ebbe nemmeno Salomone que sexus Monasteriorum, sub gubernio Germanico constituto­ nelTwoeeo délia sua doria. non orendera cura di voi. uomini rum. non obstante voto sollemni paupertatis, valide ac licite di poca fede? Non vi preoccupate dunque dei vitto e dei vesti­ bona acquirere, retinere, administrare ac de nvdcm disponere to: queste cose le ccrcano le persone dei mondo: Haec omnia possint, dummodo cum debita licentia Superiorum id faciant, sentes inquirunt Watt. 6. 32). Cereale innazi tutto il regno di atque tuta conscientia etiam cum lureiurando asserere valeant, Dio e Ia sua gjustizia. e tutte queste cosc vi si aggiungeranno: se ad normam legum civilium verum dominium bonorum a se Quaerite ergo primum regnum Dei, et justitiam ejus: et haec possessorum acquirere una cum iure de iisdem disponendi. omnia adiicientur vobis Watt. 6, 33). Et Deus, etc. Chi lascia tutto per il Signore avrâ il centuplo e la vita etcrRESCR. - Vigore facultatum a Ss.mo Domino Nostro con­ na: Centuplum accipiet, et vitam aeternam possidebit Watt. 19,29). cessarum, S. Congregatio Negotiis Religiosorum Sodalium VI. Ora i Religiosi hanno fatto espressa rinunzia ai beni del­ praeposita, attentis expositis, benigne annuit pro gratia in om­ nibus iuxta preces. Contrariis quibuscumque non obstantibus. la terra per corrispondere alia loro santa vocazione. Le perso­ Datum Romae, die 9 novembris 1940. - Vinccntius Card. ne consacra te al Signore non devono occuparsi degli affari del mondo: Nemo militans Deo implicat se negotiis saecularibus LA PUMA, Praefectus. Fr. H. L. Paietto. Secretarius. (// Tint. 2. 4). Chi, dopo aver posto mano allaratro si volgcs< Prot. N. 8115-40: Oeitimlchsch· Archlv für Kirchtnse indietro, non sarebbe atto al regno dei ciel i (Luc. 9, 62) e racht 25 (1974) 278-279. Adn. B. PIRMETSCHOFER In meriterebbe il rimprovero delTApostolo: Sic stulti estis, ut Otlter. Archlv f. K. R. 25 (1974) 274-278. cum spiritu coeperitis, nunc came consummemini? (GaL 33). Lc preoccupazioni mondane rendono sterile la voce di Dio: sollicitudo saeculi istius, er fallacia divitiarum, suffocat ver­ 4109 bum. et sine fructu efficitur Watt. 13. 32). L’avidità dei be­ ni terreni toglie la pace delTanima, porta con sè molti dolori espone alia rovina. Radix enim omnium malorum est cupidi­ 1947 NOV 6. · SC pro RELIGIOSIS, LITT. CIRC. PART.· tas; quam quidam appetentes errraverunt a fide, et inserue­ runt se doloribus multis (1 Tim. 6. 10). Normae, etiam poenales, statuuntur circa religiosos Percio il Signore vuole che non confidiamo nelle ricchczze commercium illicitum et operationes oeconomicas dei mondo, che possono venire meno, ma in Lui, chc non ci contra canones exercentes farâ mancare il necessario: neque sperare in incerto divitia­ Circa i! commercio illecito e Ic operazioni finanziarie rum, sed in Deo vivo qui praestat nobis omnia abunde ad fruendum (I Tim. 6,17). e valu tarie VIL Cosi hanno fatto i Santi. i quali sono vissuti poveri, 1. te gravi conseguenzc economichc della guerra. chc con anche auando hanno visto passait per le loro mani ingenti tcle suc distruzioni e Ia diminuita produzione ha impoverito gh sori, affidati lore dalla Prowidenza. Stati e gli individui, non si (anno meno sentire negli Istituti S. Benedetto ordino ai suoi monaci di pregarc c lavorare: religiosi. Man te null dalla cm là dei fedeli o da lasciti di pu be- Ora et labora: hoc Benedic tinorum signum nonne augusta nefattori, essi hanno veduto assottigliarsi di giorno in giorno brevitate continet et refert quod totius humanitatis et cultus le loro rirersc c nduni gradu aimente il pote re di acquis to de- lex est et fundamentum? Praeceptum Dei est ut oremus; prae­ idi Kirsi redditi che fin ora li avevano sostentati. ceptum Dei est ut laboremus, et utrumque in Ipsius laudem 1 religiosi, per il loro stesso genere di vita, non hanno po- et in nostram mentium et corporum perfectionem peragere tuto perequare le loro entrate con le crescenti nécessita dclle jubemur (Omelia dei Sommo Ponteficc Pio ΧΠ in onore di S. ipesc. E se maggiari sono state le privazioni. essi hanno acqui- Benedetto. 18 agosto 1947). stato un merito più grande dinanzi a Dio. S. Francesco spore la povertâ. c gli Ordini francescani viIL Tuttavu qucU’aifievolimento dei sentimenti morali, re­ vono di clemosinc, tanto chc i béni di cui essi godono sono di ligion e giundici. chc factlmcntc tien dietro ai grandi catacli- proprietà della Santa Scde (can. 582, 2e). S. Gaetano Thiene wni socub. non hanno mancato purtroppo di influirc anche prescrissc ai suoi Chicrici Regolari che nemmeno chiedesscro 6362 15. Antistes a secretis, discussione durante, diligenter ad· notabit quae de singulis candidatis a singulis suffragatoribus dicentur: quaenam discussionis fuerit conclusio: demuue qui­ nam tum in primo scrutinio, tum in secundo (si fiat) ruerit exitus, et quidnam specialius iuxta art. 13 fuerit dictum. S 6361 1947 NOV 19 Tclernosinu. ma si contentassero di ciô chc fosse loro offerto sponlaneamcnlc. S. Benedetto Cottolcngo voile che i suoi Re­ ligiosi. purdovendo prowederc a spese immense, non tenessero nemmeno unu sistcmatica amministrazionc, perche più chiara upparissc Topera della Divina Prowidenza. La dccadcnza della vita religiosa c prossima quando si co * inincia a venir meno alla poverta. VIII. La Chiesa non le suc norme morali c giuridichc victa Tillegittimo acquisto dei béni terreni c vuolc chc i Religiosi tengano da essi distaccato il cuore. La morale cristiana condanna ogni forma di guadagno illccito. non giustificuto da conveniente lavoro. L’alca della speculazionc c poi particolarmcnte proibita perche esponc indi­ vidui. fam ig lie cd istituzioni alla rovina. IX. Il Codice di diritto canonico vieta ai Chicrici cd ai Re­ ligiosi ogni forma di commercio, c commina pene contro i trasgressori: *' Prohibentur clerici per se vel per alios negotia­ tionem aut mercaturam exercere sive in propriam sive in alio­ rum utilitatem" (can. *142). ‘C/eria vel religiosi mercaturam vel negotiationem per se aut per alios exercentes contra prae­ scriptum canonis 142, congruis poenis pro gravitate culpae ab Ordinario coerceantur" (can. 2380). X. La responsabilità penale (can. 2210 § 1, l°)c persona­ le; riguarda fautore del dclitto e i suoi complici (can. 2209, §§ 1-4). Chi abbia concorso al delitto mancando ai doveri del suo ufficio é tenuto solo a rispondcre di tale mancanza (can. 2209, § 6); ma la delta mancanza, come anchc la partccipazionc ai vantaggi del dclitto o la protezione del delinquen­ te possono costituire una vera c propria complicita, sc siacompiuta con precedente cspressa o tacita intesa (can. 2209 § 7). XL La responsabilità civile (can. 2210 § 1, 2°) al contra­ rio risalc a tutti quclli che con dolo o con colpa hanno contri­ buito a recarc il danno, anchc quando il fatto non raggiunga il previsto grado di imputabilità penale. E' vero chc il Codice chiaramcntc esime dalla responsabi­ lità gli Istituti religiosi, per le obbligazioni chc un religioso ab­ bia contralto senza il dovuto permesso: "Si contraxerit reli­ giosus sine Superiorum licentia, ipsemet respondere debet, non autem religio aut provincia aut domus" (can. 536 § 3). Ma questa norma evidentemente riguarda gli atti Icciti (obli­ gationes ex contractu vel quasi-contractu). Per gli atti illcciti (obligationes ex delicto vel quasi-delicto) non si puo ordinariamente pariare di debito permesso, ma bisogna stabilire la causalité del danno. II.quale puo derivare da dolo o da colpa, cioc da negligenza circa gli effetti dannosi delle proprie azioni. E questa negligenza puo csscrc positiva o negativa (in fa­ ciendo, in non faciendo) e csplicarsi in vario modo (in eligen­ do, in vigilando, ecc.). Vi c dunque tutta una sfera di colpa cxtra-contrattualc della quale bisogna rispondcre. E su questa si richiama particolarmcnte rattenzionc dei Superiori c delle Superiore religiose; i auali pertanto, se con la loro negligenza lasciano awcnturarc i sudditi in affari pericolosi, non rivedendo regolarmcnte i conti dei loro Istituto, non vigilando su lia condotta dei loro dipendenti o compiono altre simili omissioni, tollcrando perfino chc gli utili di ilicei te operazioni vadano a vanlaggio della propria casa, possono as­ sumere gravissime responsabilità per se e per i loro Istituti. XII. Oltrc le leggi canonichc, i Chicrici cd i Religiosi devono tener présente quanto il Codice canonico prescrive circa Ic leggi civili, particolarmcnte quelle relative ai contralti: "Quae jus civile in territorio statuit de contractibus tam in genere quam in specie, sive nominatis, sive innominatis, eadem /ure canonico in materia ecclesiastica iisdem cum effectibus ser­ ventur, nisi juri divino contraria sint aut jure canonico aliud caveatur" (can. 1529). XIII. A garantire pertanto Tosservanza di tutte Ic legitime disposizioni su tale materia, per augusta volonté del Sommo Ponteficc c severamente proibito a tutti i Religiosi c Ic Reli­ giose, nonchc ai membri delle Société con vita comune senza voti (can. 673 ss.), di cscrcilare il commercio sotto qualsiasi forma, anchc per interposta persona; c di compicre operazio­ ni valu tarie c finanziaric di qualsiasi natura senza Tautorizzazionc dei legittimi Superiori a norma delle Costituztoni. coi consenso dei proprio Capitolo o Consiglio manifestato con scgreti suffragi c, quando si tratti di monache o di religiose di diritto dioccsano, senza Tautorizzazionc scritta delTOrdinario dei luogo c dei Superiore rcgolarc se il monastero delle mona­ che sia a lui soggetto (cfr. can. 534 § I). i quali Superiori, pri­ ma di concedere la delta autorizzazionc, sono gravemente 6363 n. 4110 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE obbligati in coscicnza ad assicurani, udito anchc il parere di persone competenti, chc Toperazionc valutaria o finanziaria non si oppone alie legittime civili disposiziom. Fermo Tobbfigo di ricorrcrc alia Santa Sede nci casi stabiliti dal diritto ca­ nonico. L pertanto: 1) I Religiosi chc csercitano il commercio, anchc per inter­ posta persona, devono csscrc destituili dal loro ufficio (can. 2298, 6°) e privati della voce attiva a passiva (can. 2291. 1I·), salva lapplicazionc di altre pene stabilite dal diritto comune. 2) I Religiosi chc com piano operazioni valutarie o finanziarie senza Tautorizzzazione di cui sopra sono, per il fatto stesso, personalmcnlc interdetti (can. 2275). c nci casi più gravi devono essere ridotti alio stato laicale (can. 213 § l)e privati dclTabito ccclesistico (can. 2298, l Ie). 3) I Superiori chc per loro negligenza non abbiano impedi­ to Ic violazioni di cui ai nn. 1 c 2, devono essere deposti dal loro ufficio (can. 2298, 6°) e dichiarati inabili ad ogni ufficio direttivo c amministrativo dei proprio Istituto (can. 2298, 5°). XIV. La Santa Sede ha fiducia che i Religiosi, comprest dello spirito di povcrtà proprio dei loro stato, dei dovere di custodire gclosamcntc Tonore della Santa Chiesa e dei pro­ prio Istituto, osserveranno Ic procedenti disposizioni non per ii timore delle pene, ma per il sentimento di amorevolc e pronta obbedienza che tutti i Cristiani, ma spccialmcnte qucl­ li chc il Divin Redentore ha legati a sê con i vincoli della santa vocazionc, debbono nutrire verso la Sede Apostolica. - Luigi Card. LAVITRANO, Prefetto. Fr. Luca E. Pasetto, Segretario. • Moderatoribus Supremis Institutorum religiosorum. Prot. N. 1508/47: e follis eiusdem S. Congregationis. 4110 1947 NOV 19.- SIGNATURA APOST., RESP. PART.· In excutiendis testibus per litteras rogatorias nraesentia Notarii semper requiritur, facta tamen facultate adhibendi virum quemlibet laicum, dum praesentia Defensoris vinculi modo a iure praeviso definiri potest Romae, die 19 novembres 1947 Em.rnc ac Rev.mc Domine mi Obs.nie, Sacra Congregatio Consistorialis remisit huic Supremo Tribunali Signaturae Apostolicac supplices litteras quibus Eminentia Tua sub die 15 lunii 1947 a Summo Pontifice petebat ut, peculiaribus atten­ tis adiunctis in quibus modo versatur ista Administratio Apostolica (Caminensis. Lubuccnsis. ac Praelatura nullius Pilensis) Gorzôw, indulgcrolur facultas expediendi in causis matrimo­ nialibus testium excussionem, quae forte per litteras rogatorias faciendae sint, sine Defensore Vinculi ac sine Notario, sal­ tem pro iis locis, in quibus normae iuris canonici ad rem vi­ gentes “hodie ob penuriam sacerdotum nccnon difficultates communicationis applicari nullo modo queunt” Quibus super litteris Supremum hoc Tribunal in Congres­ su diei 6 novembris currentis decrevit: 1) Quod ad absentiam Notarii negative; posse tamen Or­ dinarium sacerdoti ad testium excussionem per rogatorias de­ legato potestatem facere assumendi in loco pro sua prudentia ad munus Notarii ea tantum vice obeundum virum quemlibet, laicum quoque, si forte sacerdotis idonei copia plane desit 2) Quoad autem absentiam Defensoris Vinculi posse diffi­ cultatibus ita prospici: vinculi apud ordinarium tribunal De­ fensor. quatenus intervenire ad excussionem testis nequeat, articulos interrogatorii sedulo praeparatos mittere poterit ad iudiccm delegatum testi ab eodem proponendos atque una cum responsionibus ad tribunal remittendos, quibus vero per­ actis, Vinculi Defensor sese gerat ad normam can. 1587 § 2. Sanctissimus autem Pius divina Providentia Papa Xil in audientia milii die 11 currentis mensis impertita decisionem Congressus benigne adprobavit. Et eidem Eminentiae Tuae, manus deosculatus, inc profi­ teor addictissimum. - M. Card. MASSIMI. • ArchlopiscoDO Varsaviensl, Prot. N. 966/497/C P.r Do­ cumenta rvcentlora circa ram matrimonialem et procatiua * lem, vol. II, Romae 1980. D. 101-102. Adn. J. GLFMP In Prawo Kanonlczne 14 (1971) 169-225. 6364 π. 4111 -4112 SACRA CONGREGATIO PRO RELIGIOSIS 4111 1948 IUN 4.-SC S. OFFICII. RESPONSUM. PART.· Matrimonium illius qui utriusque epididymi exstirpa­ tione laborat non est impediendum Dubium - An permittendum sit matrimonium non obstante utriusque epididymi exstirpatione in viro?. Resp. - In casu Alberti Lamy matrimonium non esse impediendum. • Ordinario Nannatensl: F. M. CAPPELLO, Tractatus canonlco-monlls de Sacramentis, vol. V - De matrimonio, Marietti 1961, n. 342 p. 326. Episcopus sequentia exposuerat in litteris diei 2 lan. 1943: “Remanent testiculi cum secretione interna; virga, ut moris est, erigitur, et liquidum quoddam, ad modum spermatls (non vero, si credas medico, testiculis ela­ boratum, sed prostata vel aliis glandulis), etiam nocte, emit­ tit; et ita, exterius, a viro bene constituto luvenis Ille non se * cernitur”. 4112 1950 FEB 9. - SC RELIGIOSORUM, LITT. CIRC. PART.· Normae dantur ad recte utiliterque comoilandam for­ mulam “Relationis quinquennalis” et “ Relationis an­ nualis” Sacrae Congregationi pro religiosis mittendae Roma, 9 febbraio 1950 Ai Rev.mi Superiori e Rev.me Superiore Generali, In data 9 luglio 1947 i) Santo Padre si degnava approvare il decreto Cum transacTis della S. C. dei Religiosi circa la nuova formula dellc Questioni alia quali tutte le Religioni di diritto pontificio e dio­ cesan o devono rispondere nella Relazione quinquennale. Tale decreto veniva pubblicato dagli Aera Aportolicae Sedis al volume XL, 1948, ρρ. 278-381 e venne aggiunto anchc al nuovo formulario, ormai pronto per la distri'buzione nell'Archivio della S. Congregazione. Nello stesso decreto (n. IXhiimponeva anche una Relazio­ ne annuale a scopi statistic?, da compilare secondo gli schemi che la S. Congregazione avrebbe inviato. Anche questi schemi sono suti stampati e verranno inviati ad ogni Religione, menue coloro che hanno case o rappresentanti o agenti in Roma potranno direttamente ritirarh presso farchivio della S. Congrega­ zione. Per rendere più facile Ia compilazione dclle risposte a auesti schemi questa S. Congregazione crede opportuno dare le seguenti norme: I. Nel compilare Ia Relazione quinquennale, tenendo pro­ vente le awertenze promesse al questionario. non c necessario riportare il testo dclla domanda, ma basta premettere alia risposta il numero che la domanda porta nel questi on ario. II tempo nel quale ii deve inviare Ia Relazione quinquennale rimane in sostanza quello stabilito fin dal 1922 e nuovamente riportato nel Decreto, annesso in calce al questionario. II. La Relazione annuale ha specialmente scopo statistico, occorre quindi precisione somma e aggiomamento dei dati al 31 dicembre delfanno precedente quello m cui si mandala re­ latione. Conformementc al decreto. Ia Relazione annuale è indipendente di quella quinquennale, e anche dallo schema che in que­ sta è stato annesso. Conticne schemi propri e domande particolari. Contrariamentc a quanto viene fatto per le risposte alie do­ mande per la relazione quinquennale, la relazione annuale deve essere fatta sugb stessi schemi m quanto la risposta va scritta sui fogli ricevuti e questi devono essere inviati direttamente alia S. Congregazione dal Superiori Generali di ogni Religione. Gli schemi non riguardano tutte le Religioni alio stesso mo­ do; ogni Religione dovrà rispondere seconde le proprie attività riempicndo i fogli che interessano direttamente II Qne suo pro­ prio. Le lingue da usarsi possono esserc quelle della Relazione quinquennale e doe: il latino per le Religioni clericali;le lingue (rincese, ingkse. Italians, portoghcsc. vpagnola c tedesca per k Religioni Uscab. II periodo dti dati da registrars! nclla Relazione annuale de­ ve estera compreso tri il pnmo gennaioe ü 31 dicembre; in al­ to a destra degli schemi. dove è richietto l’anno. si deve scrivere l’inno il quale i dati si nferiscono. non l’anno delTinvio dclla ReUrione 1950 FEB 9 Dei dati statistic!, case, persone, opere, si facciano sempre le somme parziali secondo le varie divisioni e anche le somme to­ tali, facendo risaltare mediante una linea le somme totali da quelle parziali. La Relazione annuale deve esssere inviata entro i primi tre mesi delfanno iniziato seguente a quello del quale si rileriscono i dati: per esempio i dati del 1950 si devono inviare entro i pri­ mi tre mesi di gennaio-marzo 1951. L’obbligo inizia dal 1951, entro i cui tre mesi di gennaiomarzo si devono inviare i dati del 1950 aggiomati al 31 dicem­ bre. Per la compilazione dei singoli schemi. alio scopo di avere un unico indirizzo,c bene osservare quanto segue: Copenïna: .Alla voce “Dioecesis” si scriva il nome della diocesi attuale ed anche il nome dclla diocesi anteriore, qualora la Curia Generalizia sia stata trasferita recentcmente. Retrocopenina: Nello specchietto sinottico si riassumono diligenlemente i dati complessivi richiesti. / Schema: alla voce “fondatore”, si scriva in parentesi la da­ ta di nascita e di morte del fondatore. Il Schema: alla voce “Status domorum Γ’ tutte le Religioni devono rispondere, tanto quelle che sono divise in provinde co­ rne le altre che non lo sono. Occorre inoltre ricordarc che non ri richiede l'elenco di rune le case di ogni nazione, ma solo il numéro complcssivo di esse. A tale scopo si scriva una sola na­ zione per ogni nga e si riempiano le quattro caselie sempre in rapporte al numero complestivo delle case nella nazione stessa. L’ordine delle nazioni sarà l'ordine alfabetico secondo la lingua nella quale riene riempito il foglio. Tutte le nazioni poi siano raggrupate nelle cinque parti del mondo anche in ordine alfabetico: Africa. America, Asia. Europa. Oceania. La voce “domus” va intesa nel senso di una casa eiuridicamente cretta, sia essa formata, corne non formata; se perd in uno stesso fabbricato ri sono più sezioni o comunitâ divise, per esempio: casa generalizia. noviziato, probandato, ecc., taie fab­ bricato sarà considerato una “domus unica. ΙΠ Schema: alla voce “status domorum Π” devono rispon­ dere solo le Religioni che hanno la divisione in provincie, inten­ dendo per provinde le parti giuridicamente divise dalla Religio­ ne, a norma del Codice, anche se hanno altri nomi, quali ispettorie, ecc., purchè i Superiori siano veri Superiori Maggiori. Nelle provinde vengono anche comprese le quasi-provinde giu­ ridicamente stabilite. Le divisioni che non costituiscono un or­ ganismo separato, ma che son fondate nelle sole delegazioni o commissioni personali faite dal Superiore Maggiore immedia­ to, non sono comprese tra le Provincie. Anche nella compilazione di questo schema si esige solo il nmero complessivo. L’ordine delle provinde segua l’ordine alfabetico secondo la loro denominazione nella Religione, raggrupandole secondo le nazioni dove geograficamentc esiste la maggior parte delle pro­ vinde e sempre dentro l’ordine alfabetico delle nazioni e parti del mondo. Nell espressione “ambitus territorialis” si deve indicare brevemente la nazione o parti di nazioni o regioni geografiche ecc., che ogni prorinda comprende. IV e V Schema: anche in questi schemi si intende ricjiiedere il numero complessivo dclle persone di ogni nazione o provin­ cia. La voce “primae classis” segue come criterio di divisione il criterio comune, nel senso che nelle religioni clericali prima classe è quella dei sacerdoti, seconda classe qualia dei laid; nel­ le religioni laicali prima classe sono le classi dirigenti, seconda classe le inservienti. Le Religioni che hanno una sola classe riempiranno solo la casella “primae classis”. Per la registrazione dei membri alie varie nazioni o provinde o case, si segua il criterio delfascrizione giuridica che un religio­ so ha di fatto secondo le norme del proprio Istituto. La nazionalità originaria non ha intéressé se è assorbita dalf ascrizione giuridica. La voce novizi comprende solo i religiosi che a norma delle Costituzioni possono esscre detti tali in senso canonico. VI Schema: tale schema è obbligatorio solo per le Religioni divise tn provinde. per le altre basta aver compilato i fogli pro­ cedenti. VII Schema: anche in talc schema si intende richiedere il numero complessivo. Lo schema è diviso in due parti: Prima parte “cura infirmorum” con quattro divisioni orizzontali; la voce “quot” richiede il numero complessivo delle opere indicate dalle divisioni orizzontali, mentrc la voce “religio- e 6363 6366 SACRA CONGREGATIO PRO SACRAMENTIS 1950 MAR 1 si addicti” richiede ii numero complessivo dei religiosi addelti a tali opere. Seconda parte: ‘’Asyla”, con tre caselie, nelle quali sotto la voce “quot” si richiede il numero complessivo delle opere ed alia voce “degentes” quanti ammalati o assistiti complcssivamente, mentre la voce “quaenam” richiede la qualité delle per­ sone assistite, indicando anche altre specie eventual! non segnate nclla casella. Nell’enumerazionc di tali persone si segua l’ordine delle na­ zioni nelle varie parti dei mondo secondo l’ordine alfabetico, come è stato detto sopra. VIII *Schema , questo schema è solo per le Religioni clericali. Esso richiede sempre il numero complessivo per nazione o per provincie. IX Schema: lo schema si rife risce alie sole Religioni che hanno scuole per estranei, cioè non aspiranti alia religione stessa. La voce “domus” in questo schema significa collegio, ecc., nel senso che si domanda quanti collegi sono propriété della Religione c quanti non lo sono, pur essendo retti o in uso o nei quali fanno scuola membri della Religione; inoltre si in­ tende pariare di collegi, scuole, ecc., in senso proprio benchè non siano sempre riconosciuti dallo Stato. Se in uno stesso fabbricato vi siano tipi d’insegnamento in­ feriore, medio, superiore e professionale, questi vanno conside­ rati come altrettanti collegi, scuole, ecc. Pertanto nell'elcnco si metta il numero complessivo delle scuole o collegi elementari, medi, superiori o professionali di ogni nazione disposta alfabeticamente come è stato detto sopra. La rubrica “scholae professionales” ha sotto di sè due casel­ ie: nel caso che la specificazione delle scuole sia più di una, si riducano tutte a due denominazioni comuni, secondo si tratti di “scuole di arti e mestieri” e di scuole “commerciali, normali, ecc.”. Qualora fosse difficile raggruppare le varie scuole professio­ nali si elenchino in una sola casella; accennando in parentesi, dopo i numeri, di ouali attività si tratta almeno in generale. La voce “media’’ si riferisce alie scuole di tipo ginnasio li­ ceo, baccalaureato, mittelschule Gynnasium, High School, Hu­ manités anciennes modernes, ecc. La voce “elementaria” si riferisce agli studi inferiori e (Juella “superiora” agli studi superiori di tipo accademico universitario. X Schema: la voce “gradus interni” si puo riferire a tutti i gradi propri della Religione; basta che nelle caselie verticali sia­ no specificati. Nella casella “gradus facult. et Institut, civilium” si mettano tutti i gradi che sono stati acquisiti anche se non sono di tipo universitario ma di grado inferiore, come diploma di infermiere, caposala, ecc. Nellelenco dei membri che hanno i gradi accademici si numerino complessivamente quelli che hanno acquistato il grado, il diploma entro il 31 dicembre delfanno in cui si dà la relazio­ ne. Il numero complessivo dei membri di tutta la Religione che hanno gradi o diplomi acquistati in tutti gli anni precedent! sia posto in parentesi in una riga sotto il numero di quelli che han­ no acquistato tali gradi nelfanno.- Luigi *Card. LAVITRANO, Prefetto. * E follis eiusdem S. Congregationis. 4113 1950 MAR l.-SC pro SACRAMENTIS, R£SCR. PART.· Normae et facultates particulares conceduntur Ordi­ nariis locorum Poloniae servandae in causis de dispen­ satione super matrimonio rato et non consummato Extraordinaria adiuncta, modo in Polonia vigentia, imoossibilcm fere reddere videntur transmissionem ad Sanctam Se­ dem universorum actorum processuum pro impetranda Ponti­ ficia dispensatione a matrimonio utpote rato et non consum­ mato confectorum . quapropter enixe postulavit Exc.mus Archiepiscopus Gnesnensis, Poloniae Primas, nomine omnium Poloniae Episcoporum, ut per peculiares facultates ad experi­ mentum saltem, ad tempus concedendas, huic incommodo occurreretur. Sacra vero Congregatio de Disciplina Sacramentorum, ut his precibus fieret satis, sequentia rata est indulgcri posse, omnino de cetero sartis tectis Regulis et Normis a Sacra hac Congregatione de Disciplina Sacramentorum traditis die 7 maii 1923 (AAS vol. XV, pp. 389 ss.) et die 27 martii 1929 (AAS vol. XXI, pp. 490 ss.) necnon servato Decreto S. Congr. S. Officii, edito die 12 iunii 1942 (AAS vol. XXXIV, pp. 200 ss.) aliisque omnibus praescriptis, quae talium processuum confectionem moderantur; iis tamen sub peculiaribus legibus: 6367 η. 4113 1) Antequam quilibet processus instituatur. Episcopus competens facultatem impetret ab Exc.mo Poloniae Primate, qui in ca concedenda se gerat ad tramitem nn. 1-12 “Regula­ rum” Sacrae huius Congregationis diei 7 mail 1923. 2) Poloniae Pnmas, tres ecclesiasticos viros scientia cano­ nica. integritate vitae prudentiaque conspicuos, seligat, qui si­ bi sint adiutorio in studio processuum de quibus agitur, qui nempe votum suum valeant promere iuxta rei veritatem sive circa factum adsertae inconsummationis sive circa existentiam causarum sive circa scandalum a concessione dispensa­ tionis forte oriturum, de qua re votum Episcopi dioecesani semper requiritur. Tribus addendus est etiam alius ecclesiasti­ cus vir, qui defensoris vinculi munere fungatur, quique iisdem qualitatibus ac praedicti praefulgeat. Hi omnes antequam suo munere fungi incipiant, coram Exc.mo Primate iusiurandum praestent de officio rite et fide­ liter obeundo necnon de secreto servando. 3) Acta cuiuslibet processus, iuxta praesciptas normas a qualibet Curia Poloniae peracti, mittantur, una cum voto lati­ ne exarato Episcopi dioecesani, et cum animadversionibus de­ fensoris vinculi eiusdem dioecesis, ad Exc.mum Poloniae Pri­ matem, qui fasciculum tradet defensori vinculi, prouti supra designato, ut animadversiones suas pro vinculo quamprimum latine redigat. 4) Quando hae animadversiones praesto sint, Exc.mus Pri­ mas easdem cum actibus universis transmittat singillatim tri­ bus supradictis sacerdotibus, qui, post diligens actorum stu­ dium, seorsim singuli, nemine consulto et secreto, votum suum pro rei veritate latine redigant cum rationibus in iure et in facto ob quas ad suas conclusiones devenerunt. 5) Si tria vola, unanimiter pro concessione dispensationis concluserint, tunc Primas, votum suum latine redigat, in quo, prae oculis habitis Regulis Sacrae huius Congregationis et utendo votis trium laudatorum sacerdotum, mentem suam in casu pandet, argumentis itidem innixam tam in iure quam praesertim in facto, attentis etiam animadversionibus vinculi defensorum, quibus, si expediat, respondere ne omittat. In voto contineri debent coniugum testiumque in causa iuratarum depositionum peritianimque excerpta, quae adsertum factum inconsummationis directe respiciant. quaeque a ver­ nacula lingua rite exacteque sint in latinam conversa et adnotationem paginarum actorum originalium, a quibus desumpta sunt, diligenter referant. 6) Si unum, et a fortiori si duo, e supramemoratis votis sa­ cerdotum contra concessionem dispensationis in casu conclu­ serint, acta processus in archivo Curiae reponantur et de re notitia Sacrae huic Congregationi mittatur; nisi forte, quando unum tantum votum dispensationi adversum exstiterit, Excel­ lentissimus Primas, actis mature perpensis, persuasum sibi ha­ buerit utiliter postulari posse supplementum actorum a Curia quae processum confecit: quo in casu ipse Curiae dioecesanae accurata suppeditabit suppletoriae instructoriac capita. Post­ quam vero supplementum actorum peractum fuerit, exquirat Exc.mus Primas votum illius sacerdotis qui antea contra con­ cessionem dispensationis concluserat, et si ipse modo votum )ro concedenda dispensatione protulerit, Exc.mus Primas Reationem conficiat iuxta ca quae n. 5 statuta sunt. 7) Vota demum Episcopi dioecesani triumque laudatorum sacerdotum cum animadversionibus utriusque vinculi defenso­ ris, Voto seu Relationi Exc.mi Primatis adnectantur et quamcitius, et quamtutius, in fasciculo religata, ad hanc Sacram Congregationem mittantur, quae quidem reliqua peraget pro suo more peragenda ad iuris tramitem; non exclusa quo­ que facultate, si casus id suadeat, acta originalia pro pleniori eorum studio, exquirendi. In Audientia diei 25 februarii 1950 habita ab infrascripto Cardinali Pro-Pracfccto, Ss.mus Dominus Noster Pius Pana XII, praefatum indultum ad biennium, si tamdiu allata adiun­ cta perseverent, a data huius indulti computandum duratu­ rum, ratum habere dignatus est, mandavitque ut Exc.mo Archiepiscopo Poloniae Primati notificetur execution! deman­ dandum. Datum Romae, ex Aedibus eiusdem Sacrae Congregationis die 1 Martii 1950. - B. Card. ALOISI-MAS1 LLA, l pbcopus Praenestinus. Pro Praefectus. J. Bacci, Secretarius. i * Ordinariis locorum Poloniae. Prot. N. 7013/49: Docu­ menta recentlora circa rem matrimonialem et processualem, vol. II. Romae 1980, p. 134-136. Adn. vide apud Documenta recentlora cit. p. 133-134, cum Normis exsecutlvis praedicti Rescripti a Primate Poloniae editis, quarum est tenor: Instructio Primatis Poloniae quoad trasmisstonem actorum processuum super rato et non consummato Cum transmissio ad Sanctam Sedem universorum actorum processuum pro Impetranda Pontificia dispensatione a matri· 6368 η. 4114-4116 1950 IUL 17 - 1953 APR 3 SECRETARIA STATUS - SACRA CONGREGATIO S. OFFICII mon io utpote rato et non consummmato confectorum nimis difficilis videatur, Ss.mus Dominus Noster Plus Papa XII pre­ cibus Nostris — nomine omnium Polonia * Episcoporum por­ rectis — benigne annuens, perqulsltlonem actorum proces­ suum, de quibus agitur, Nobis demandavit sub peculiaribus le­ gibus, quae In supradictae Congreoatlonis rescripto, die 1 mensis Martii a. c. sub numero 7013/49 edito, clare determi­ natae fuerant. Quapropter Nos, praefatum Indultum exsequentes, tres Adlutores necnon Vinculi Defensorem — ad normam numeri 2 eiusdem Induit! — rite constituimus, qui in studium proces­ suum super rato et non consummato, a qualibet Curia Polonlae peractorum. Incumberent. Omnibus vero Curiis Poloniae vi facultatis Nobis concessae sequentem in hac materia, luxta S. Sedis praescripta. Instructionem damus. 1) Facultate ad conficiendum processum super rato et non consummato a Poloniae Primate impetrata, curandum est ut In causa Instruenda adamusslm observentur Regulae et formae a Sacra Congregatione de Disciplina Sacramen­ torum traditae die 7 mensis Mali anni 1923 et die 27 mensis Martii 1929 necnon Decretum S. C. S. Officii editum die 12 mensis lunil 1942. 2) Singula acta ludlclalla, tum causae tum processus, in continenti tribus exemplaribus exarentur, si hoc facile possi­ bile sit (unum exemplar sufficit). 3) Clauso processu dioecesanus vinculi Defensor animad­ versiones suas latine conficiat (in duobus exemplaribus). 4) Deinde Episcopus Dioecesanus latine exaret votum suum luxta rei veritatem sive circa factum adsertae Inconsummatlonis sive circa exlstentlam causarum sive circa scandalum a concessione dispensationis forte orlturum (in duobus exem­ plaribus). 5) Translatio actorum in linguam latlnam, licet valde uti­ lis, non est necessaria. 6) Acta cuiuslibet processus, ad normam luris completa atque In fasciculum religata, cum Indice actorum et documen­ torum necnon cum testificatione actuarii de eorum fideli transcriptione tradenda sunt Nobis (Warvzawa. ul. Miodowa 17) In tribus exemplaribus, ut tribus Auditoribus seu Consul­ toribus, de quibus supra, transmittantur secundum praescrip­ ta numeri 4 memorati Sanctae Sedis Indultl. 7) Oratores vel oratrices nullas informationes quoad cur­ sum processuum a Secretaria Poloniae Primatis expetant, nisi mediante propria Curia Dioecesana. Secretaria notitiam de dispensatione concessa vel denegata cum Ordinario loci com­ municabit, alias Informationes nemini praebere tenetur. Gnesnae, die 30 mensis Mali Anni Sancti 1950 (Docu­ menta recentlora clt. p. 136-137). Quoad Praetecturas Apostolicas standum est praescriptis ca­ nonis 309 C. I. C. Rogans Deum ut omnes Ordinarii possint permanere cum suo grege ut oves sibi commissae per uberrima pascua duci va­ leant, manco in osculo sancto Tibi addictissimus in Domino. - Antonius Ribcri. Internuntius Apostoiicus. • Ordinariis locorum In Sinis, luxta litteras Nuntiaturae Apostollcao In Sinis, Prot. N. 21/9/7. 4115 1952 FEB 6.- SC SANCTI OFFICII, RESPONSUM. PART.· De matrimonio mulieris catholicae cum futuro polygamo contrahendo Roma. 6 febbraio 1952 LOrdinario del Vicariate Apostolico di Lwangwa doman­ da: a) Se il matrimonio di una cattolica con un pagano, futu­ ro poligamo, possa permettent b) se lo sposo debba essere in­ terrogato esplicitamen te circa i suoi propositi poligamici. Responsum. “Attentis adjunctis non (enetur missionarius interrogare virum de voluntate cius relate ad futuram poly*. gamiam' • Vicario Apostolico de Lawangwa, Prot. N. 1086/1950: /A ABATE, II matrimonio nell’attuale legislatione canonica, Roma-Brescla 1979, p. 54 nota 20. Adn. A. ABATE, Ib. 4116 1953 APR 3.-SC S. OFFICII, NORMAE. PART.· Novae normae de processibus instruendis in causis nullitatis onerum e sacra ordinatione promanantium Nuove norme per i processi sulla nullitâ degli oneri della sacra Ordinazione 4114 Ferta VI die 3 aprtlis 1953. 1950 IUL 17.- SECRETARIA STATUS. INSTR. PART.· instructiones pro Dioecesium regimine et potestatis iurisdictio * nis continuitate tuendis in peculiaribus adiunctis extenduntur ad Sinas Nankini. die 17 Iulii 1950 Excellentissime ac Reverendissime Domine. Litteris meis dici 19 lunii 1949 (n. 29/4/9), Tibi in applicatione can. 429. commendabam nominationem sacerdotum, qui sede impedita, sibi invicem succederent unum post alium ut regimen Dioecesis sine interruptione continuari posset Nunc vero Sancta Sedes, ut obviam cat difficultatibus ab Ordinariis Sinarum propositis, sequentes speciales Instructio­ nes. a Summo Pontifice antea pro aliis regionibus datis, etiam ad Sinas in praesentibus rerum adiunctis extendit. " Instructiones pro Dioecesium regimine et Potestatis lurisdictionis continuitate tuendis in peculiaribus adiunctis. Episcopi residentialcs suos sacerdotes quamprimum nomi­ nent qui, si sedes propter Episcopi captivitatem, relegationem, exsilium, aut inhahilitatem ita impedita sit, ut ne per litteras quidem cum dioecesanis libere communicare ipse possit, dioe­ cesis regimen suscipiant, sibi invicem succedendo secundum ordinem ab ipsis Episcopis statutum. Udem sacerdotes. Episco­ po mortuo, unus post alium succedent, quoties ob extraordina­ rias circumstantias electio Vicarii Capitularis ad normam iuris impossibilis omnino evadat. Oui diocccsim regendam, ut supra, suscepit, quamprimum, si id fieri possit, Apostolicam Sedem dc assumpto munere cer­ tiorem reddendam curet, et sacerdotem statim nominet qui sua vice, alteri iam delecto, succedat. Qui ita regimen obtinent iisdem obligationibus tenentur iisdernque turibus fruuntur ac Episcopi residentiales. Omnibus et­ iam facultatibus extraordinariis eidem dioecesi forte concessis nudent, iir exceptis quae episcopalem caraeterem exigunt, si hoc ipsi carent. ** Hae instructiones in posterum servandae sunt, ita ut. si aliter factum fuerit, tota tes ad nonnas harum Instructionum componatur. I neas, quaeso, me quamprimum certiorem facere dc designatione duorum istorum «ictcfêorunL 6H9 L'Augusto Pontefice nelTUdienza di oggi Venerdi Santo, ha espresso la Sua viva preoccupazione per le defezioni di sacerdoti, che salirono alTaltare senza vocazione e con precedent! morah per i quali avrebbero dovuto essere allontanati dal seminario e dalla vita reli­ giosa. mentre invece moite volte, per errore dei loro confessori o direttori spirituali, furono incoraggiati ad andare avanti, confidando nella grazia dello stato, grazia che il Signore non aveva promesso ai non chiamati. Tanto più la cosa è préoccupante in quanto costoro, che il più delle volte finiscono per attentare il matrimo­ nio dvilmeute, divengono spessissimo preda dei prote­ stant! o dei comunisti e fanno un gran male a se stessi ed agli altri. Sua Santità ha soggiunto essere Suo pensiero non doversi spingere il rigore delTosservanza della legge nei riguardi ai questi inieliciche si sono fatti ordinare con tare psicopatiche, fino aile più gravi conseguenze, dovendosi anche tenere presente il grave pericolo della perdita della loro anima e dello scandalo che essi possono dare, come pure delTapporto alia propaganda pro­ testante c comunista. Sua Santità ha pertanto disposto che si studi seriamente e solle citam ente in S. Offizio una procedura. per prendere in esame, ai Tini della dichiarazione della nulli­ té o dispensa dagli oneri, non soltanto le cause di vis et metus o di difetto di intenzione, ma anche quelle che si riferiscono allé condizioni sopraesposte, per giungere alla dispensa dal celibato per auei sacerdoti che con le tare sopraccennate. furono mal diretti dai loro confes­ sori o si decisero per il sacerdozio, non ostante le loro tendenze contrarie, spinti da circostanze esteme. non esduse quelle della vergogna di ritirarsi ncll'ultimo momento o del timore della fama. Quando il S. Offizio avrà stabilito le norme da seguirsi in questi casi, con Tapprovazione di Sua Santità, le comumcherà alla Sacra Congjegazione dei Sacramen­ ti. chc dovrà applicarle per i casi di spettanza di quel Dicastero. • E follis eiusdem Sacrae Congregationis. 6370 SACRA CONGREGATIO PRO RELIGIOSIS - PIUS XII 1953 MAI 2 - 1955 IUL 21 4117 1953 MAI 2.-SC RELIGIOSORUM, NORMAE. PART. * Criteria et Normae apud Sacram Congregationem vigentia pro reelectione et confirmatione Superiorissarum Generalium i Praecipuae nonnae et generalia criteria apud Sacrani Con­ gregationem in hac materia vigentia, praeter illa quae in Litte­ ris Circularibus diei 9 Martii 1920 exponuntur (AAS XII, 1920, p. 365), his breviter contrahi valent: 1. Quolibet modo constituta vel in munere prorogata sit Suprema Moderatrix (nominatione, electione vel confirmatio­ ne sexcnnali, etc.), annis duodecim elapsis regiminis continui, non amplius canonice cligibilis est iuxta citatas Litteras Circula­ res; postulari tantum, non vero recligi, poterit. 2. In iure religiosorum postulatio non admittitur nisi ad normam canonis 507, III: “Postulatio admitti potest solum in casu extraordinario ct dummodo in Constitutionibus non pro­ * '. hibeatur 3. Ut postulatio Superiorissae Generalis, propter duodecim annos regiminis continui elapsos, canonice inhabilis, praesentari Sacrae Congregationi ab caque pro studio accipi valeat, sive con­ currit cum electione sive non (can. 180,1), duae saltem tertiae votorum partes requiruntur. Ubi iam prorogatum fuit regimen, moralilcr unanime oportet sit suffragium. 4. Ad vitandum concursum electionem inter et postulatio­ nem, in onere supremi regiminis peculiariter odiosum, necnon ad evitandam electionem Superiorissae Generalis sola maioritate relativa (C. C. I. 1 iulii 1922, AAS XIV, p. 406), sequens erit Sacrae Congregationis praxis applicanda: “in duobus tantum pnmis scrutiniis rox passiva Superiorissae quae duodecim iam expleverit annos admittitur. Quod si his in duobus scrutiniis duas saltem tertias votorum partes non obtinuerit, vocem acti­ vam conservat, passivam vero amittit; denuo tunc, quin praece­ dentia ad ullum effectum computentur scrutinia, incipiuntur electioncs”. 5. Graves exigit causas admissio postulationis: “Hinc reti­ nendum est, quod in casu occurrit vera inhabilitas ad huiusmodi munus; quoties autem inhabilitas aliqua ex iure habetur, causae graves ad dispensationem requiruntur; unde simplex vo­ luntas electorum aut idoneitas personae non est de se sufficiens ratio ad dispensationem obtinendam” (Litterae Circulares iam citatae). 6. Rigor quo ponderari debent causae graves, praeter ido­ neitatem physicam et moralem personae postulatae necnon praeter vota necessaria ut postulatio praesentari ct disceptari possit (n. 4), ad postulationem admittendam proponendae probandaeque, verbis praedictarum Litterarum Circularium bene exprimitur: “Haec omnia revolvens animo Benedictus XV ad praecavendos abusus, qui in hac re facile subrepere possunt, mandatum dedit monendi singulos Ordinarios locorum, quibus cura incumbit praesidendi electionibus ... suae Dioecesis, ut dc praefata inhabilitatc clectrices doceant et si quando certiores fiant Capitulates in eamdem personam ultra tempus a Constitu­ tione permissum suffragium esse laturas, inquirant de speciali­ bus et gravibus causis, quae postulationem exigere videantur, et moneant vocales Sedem Apostolicam difficilem omnino se praebere ad hujusmodi gratiam concedendam. Insuper noverint oportet, postulationem nonnisi perpensis mature causis admit­ ti, quae proinde per litteras ab Ordinario ipsi Sanctae Sedi ex­ poni debent. Quod sane non modicum tempus requirit et cer­ tum incommodum affert Capitularibus quae responsum ex­ spectare debent, antequam ad ulteriora procedere possint”. 7. Defectus vel raritas personarum idonearum aut sufficiente praeparatione pollentium, veluti causae graves postulationem iustificantes afferri quondoque poterit; at in primis bene adnotari debet quod cum regimen, iam expleta normali periodo, ne­ cessariam successionem praevidere et Institutum ad illam prae­ parare non potuit aut nescivit, gravi discrimini illud exponendo tn casu mortis, impedimenti non acceptatae postulationis, etc., hoc in laudem non venit illius regiminis; praeterea, prudentem diffidentiam et cautionem suadet experientia quoad nonnulla judicia summaria de incapacitate personarum quae ad succes­ sionem in munere vocari possent et dc nimiis inconsidcratisque laudibus conditionum ac meritorum personae postulatae. 8. Non solummodo quando plus minusve pares reperiuntur qualitates postulatae ct aliarum quae ad electionem proponi possent, sed etiam cum vere minores quam postulatae inveniun­ 6371 η.4117-4118 tur qualitates cligibilium; quinimmo etiam cum postulata ma­ iorem Gubernii experientiam et meliorem ad officium praepa­ rationem habet. Sacra Congregatio, omnibus examinatis et pon­ deratis. ad praeoptandam successionem post duodennium vel duo sexennia profecto tendere solet. Sane id requirere solent: maius bonum vitae religiosae quae in perfecto oboedientiae exercitio consistit et maius Religionis commodum cui solet aptius provideri quam in iam expleti regi­ minis prorogatione (1). 9. Casus exccptionalcs non debent neque possunt absolute excludi: v. g. 1) extraordinariae prorsus ad gubernandum qua­ litates personae postulandae; 2) circumstantiae anormales vel criticae propter pericula quae timentur ex successione vel com­ moda quae merito exspectantur ex confirmatione; 3) regimen prosperum atque omnibus acceptum, quod non videtur mutari possit quin Instituto vis imponatur et difficultates illi afferan­ tur quae in munere succedere debet. Huiusmodi cxccptionales casus non sunt, uti diximus, abso­ lute excludendi: revera tamen multo infrequentiores reperiun­ tur quam quod videri posset; probationes quae, prima facie, pe­ remptoriae videntur, dcin notabiliter exageratae ct objective falsae saepe demonstrantur. Non infrequenter enim Sacra Con­ gregatio fideles obtinet indagationes quae vel destruunt ve) no­ tabiliter debilitant vel in incerto relinquunt assertiones vel in­ formationes quae, nonnumquam in perfecta bona fide veluti apodicticae, offerebantur. 10. His in casibus serena cum severitate moraliter pondera­ tis, Sacra Congregatio, etiam cum velut iustificatam exceptio­ nem tuto concedere postulationis admissionem posset, modo tamen cautiore et prudentiore procedere solet ita ut a norma generali admissioni postulationis contraria non deflectatur. Qui modus agendi substantialiter sequens erit: a) Superiorissa prorogatur ad nutum et ad triennium; b) supplementaria habetur et secreta electio cuius scrutinium Sanctae Sedi reser­ vatur. Hoc in suffragio a Capitulo proponitur persona quae, ad­ veniente cessatione Superiorissae Generalis per mandati revoca­ tionem, periodi porogationis expirationem, mortem, iuxta Sa­ crae Congregationis iudicium ct discretionem usque ad Capitu­ lum electionis munus Superiorissae generalis persequi potest. Romae, 2 Maii 1953. (1) Oportet enim ut post duodecim annos successioni pro­ videatur quin expectetur successio necessaria, per mortem, im­ pedimentum. etc. ut saepe accidit. * Moderatoribus Supremis Institutorum religiosorum, Prot. N. 01637/53: Apoll 49 (1976) 172-178. Adn. G. LOBINA In Apoll 49 (1976) 163-181. 4118 1955 IUL 21.-PIUS XII, RESCRIPTUM. PART.· Rota Romana declaratur conwetcns ad videndum subordinate de inconsummatione matrimonii et ad di­ spensationem Ss.mo consiliandam, etiamsi S. C. pro Sacramentis dederit antea iudicium negativum circa eandem quaestionem Le 21 juillet 1955, dans une audience accordée par le St. Père au Doyen de la Rote, Mgr. Jullien, le Pape dit qu'il n’est pas nécessaire de renvoyer à la Congrégation des Sacrements une cause matrimoniale pour laquelle les juges de la Rote sont arrives à la certitude morale de l'inconsommation. “Sua Santità si c degnata rispondere che, al di sopra di tutte le considerazioni contingenti dei Dicastcri Pontifici, bisogna guardare al benc delle anime e che nclle circostanze espressc. essendosi raggiunta la certezza morale sulla inconsumazione dai Turno giudicante - ex actis et probatis - si deve procede­ re ad ulteriora, ossia pronunziarsi sulla inconsumazione e chicdere la dispensa al Santo Padre, per tranquiliizzare le anime il più presto possibile, salva la giustizîa. PcrUnto. la S Rota c competente a trattare^ubordinatamente, della incon­ sumazione, anche nel caso in cui la S. C. dei Sacramenti si su già pronunziata negativamentc. in tali casi, perô è prudente chiedcre in visione gli atti csistenti presso la S. C. dei Sacra­ menti”. * Decano Rotae Romanae, luxta summarium editum a A. KHORAICHE. La sacrée Congrégation des Sacrements. Mistolre et activité. Roma 1978, p. 94. Adn. A. KHORAICHE. Ib. 6372 SACRAE CONGR. S. OFFICII - STUDIORUM n. 4119-4121 4119 1964 FEB 2.-SC SANCTI OFFICII. NORMAE. PART.· 1964 FEB 2- 1964 IUL 15 Hae autem benignae Summi Pontificis providentiae cum locorum Ordinariis et familiarum religiosarum Moderatoribus Generalibus tantummodo communican­ tur, qui caute ac prudenter iisdem utentur, graviter onerata eorum conscientia de secreto servando. Romae, ex aedibus S. Officii, die 2 februarii anno MCMLXIV. - A. Card. OTTAVIANI, Secretorius S. Of­ ficii. P. Parente, Adsessor. Proponitur “Quaestionarium” cum normis ad processus de sacerdotibus lapsis apparandos Sanctissimus D. N. D. Paulus Divina Providentia Pa­ pa VI, vehementer sollicitus de sacro coelibatu tuendo et immaculate servando, anxius tamen de illorum sorte, qui propriam sacerdotalem dignitatem et sacrae Ordi­ * Documenta recentlora circa rem matrimonialem et pronationis onera neglexerunt, eousque interdum deve­ cessualem, Romae 1977, p. 351-342. nientes ut sese mulieribus devincirent - quandoque et­ 4120 iam matrimonio civili, quod dicunt, attentato constituere dignatus est in Suprema Sacra Congregatione S. 1964 IUL 15. - SC STUDIORUM. INSTRUCTIO. PART.· Officii specialem Commissionem, cui posthac munus exclusivum competat examini subiciendi omnes ac sin­ Normae dantur circa usum spectaculorum televisivocinematographicorum in Collegiis et Convictoriis gulos casus de sacra Ordinatione et adnexis oneribus ecclesiasticis (causis non exceptis de quibus in can. 214 C. I. C.), hoc nimirum fine ut, sedula indagatione ac prudenti Roma, 15 luglio 1964 iudicio praehabitis, ipsorum Sacerdotum spirituali bo­ no consulatur, ita tamen ut coelibatus sacerdotalis ma­ Profondamento colpito dalle segnalaboni di non infrequen­ gis corroboretur atque sua integritate refulgeat. ti abusi verificatisi in alcuni Seminari circa Fuso della TelevisioItaque omnibus Em.mis ac Exc.mis locorum Ordina­ ne e il ripetersi degli spetucoli cinematografici, questo Sacro riis atque Moderatoribus Generalibus Familiarum Re­ Dicastero ha giudicato doveroso disciplinare il particolare settore riercativo degli spettacoli nei Seminari con Ia Lettera Circoligiosarum, adnexum huic documento ''Quaestiona­ lare dei 19 giugno 1964, N. 1677-55-64, che ci pregiamo di rium" mittitur, quo ipsi, post correptionem paternam compiegare anche alia Signoria Vostra Rev.ma per Sua oppor­ adhibitam effectu tamen non sequuto, utentur ad tuna conosccnza. omnia elementa colligenda necessaria et utilia ad Cbnsapevoli della diversa condizione in cui si trovano, riperficiendos processus de Sacerdotibus lapsis apud spetto a quella dei Seminarist!, i Sacerdoti residenti nei Collegi supra dictam Commissionem in S. Officio, quae enixe e nei Convitti ecclesiastici dell’Urbe, siamo dei parere che non et expedite adlaborabit ad causas rite perpendendas et possano applicant alla lettera anche ai detti Collegi e Convitti solvendas. le norme rese obbligatorie per i Seminari. E’ peraltro fuon dubbio che anche il Collegio e il Convitto Ast Summus Pontifex magnopere exoptat ut, quan­ tum possibile est, defectionum ac praevaricationum 1ecclesiastico va considerato come luogo di perfezionamento causae et occasiones radicitus evellantur, diligentiori 'della formazione sacerdotale, con la conseguente nécessita di un ambiente e di un clima spirituale, in cui sia promosso e faci­ adhibita cura tum in candidatis ad Sacerdotium seligen­ litate il raggiungimento di tale scopo. E’ infatti negli intendidis, tum in eorum vocatione provehenda atque con­ menti della Sede Apostolica che i Sacerdoti diocesani» studenti scientia de castitatis ac coelibatus pondere et pulchri­ nei Pontifici Atenei di Roma, riportino nelle diocesi d’origine, tudine mature efformanda, tum denique in junioribus con il corredo della scienza, anche e specialmen te quello dclla Levitis sedulo vigilandis et adiuvandis in sacro anima­ virtù, nonche' uno stile sacerdotale che abbia ad esscre di esempio e di ammirazione ai confratelli e ai semplici fedeli. rum ministerio. Qua de causa, praeter ea quae de hac re A questo riguardo. non è difficile comprendere come la freSacris Congregationibus de Seminariis ac de Religiosis quenza. c non di rado anche la qualità degli spettacoli televisivi decernenda competunt, ipsi Ordinarii et Moderatores incidano negativamente sulTanimo dei giovani Sacerdoti, atteGenerales severius examen disponent circa candidato­ nuandone la sensibilita per le cose dello spirito e inducendo in rum ad Sacerdotium sive physicam sanitatem (perito­ essi una mentabtà piu o meno mondanizzata. rum etiam sententia rogata), sive indolem, praesertim A scongiurare cotesto pericolo, ci è sembrato necessario propensionem ad castam vitam ducendam, sive tandem quanto appresso: vocationem. Item maxima sollicitudo adhibenda erit ad 1) a chiarimcnto deITart. 15 delle “Nonne per i Convitti Ec­ aptos Seminariorum Superiores eligendos, praesertim clesiastici in Roma", mentre si rinnova la raccomandazione cir­ spiritus Moderatores, qui non facili indulgeant educan­ ca Fuso moderato della televisione, si précisa che la relativa fadi methodo, sed criteriis et supematuralibus et naturali­ coltà discrezionale è del Rev.mo Rcttore, al quale percio spetta di decisere se. quando e per quanto tempo i Sacerdoti studenti bus, iuxta sanae psychologiae ac paedagogiae nonnas, possano assistere a trasmissioni televisive; sacrae iuventae in sortem Domini vocatae difficultati­ 2) 11 Rev.mo Rcttore consentira la visione soltanto di quei bus. discriminibus, votis vigili prudentia et efficaci adprogrammi. a proposito dei quali non abbia alcun motivo di apluvamine occurrant. prensione o per diretta conoscenza. o per il giudizio indicativo Praeterea idem Summus Pontifex, paterna miseratio­ offerto settimanalmente su “Guida allo Spettacolo" dal Centro ne compulsus et plurium Em.morum et Exc.morum Pa­ Cattolico Televisivo; trum Oecumenici Concilii Vaticani 11 precibus et votis 3) e fatto obbligo percio ai Rev.mi Rettori dei Collegi e obsecundans, disponere dignatus est ut Commissio S. Convitti Ecclesiastici di Roma di abbonarsi alia suddetta Officit casus etiam perpendat illorum Sacerdotum, qui “Guida alio Spettacolo”; lamdiu in concubinatu vel in attentato matrimonio civi­ 4) per quanto riguarda la frequenza dei locali di pubblici li versantur, quorumque aetas satis provecta est ac vera spettacoli. ci si atterra fedelmente aile norme emanate in meri­ to dal Vicariato e dal Sinodo Romano. condicio vix nota. Huiusmodi casus Commissio illa, • Ad Rectores Collegiorum et Convictorum Urbis: Enchlproponentibus Ordinariis necnon Moderatoribus Gene­ rldkm clericorum. Typis Polyglottls Vaticanis 1975, p. 1134ralibus, suscipiet atque, facto verbo cum Sanctissimo, iisdem Ordinariis facultatem communicabit adsistendi 4121 /alium Sacerdotum matrimonio conscientiae, quod qui­ 1964 IUL 15. · SC STUDIORUM, INSTRUCTIO. PART.· dem matrimonium coram ipso loci Ordinario sine testi­ bus et notario erit celebrandum cuiusque acta in secre­ Normae statuuntur de extra-collegialitate pro clericis Romae studia peragentibus to Curiae tabulario erunt asservanda et S. Officio notificanda. • Roma. 15 luglio 1964 Ita fiet ut devii Sacerdotes, qui cum sua familia hac­ A) PREMESSA: tenus male conversati sunt, deinceps, gratia divina auxihante. conscientiae pace recuperata et expiandi studio Gli studenti ecclesiastici dei Pontifici Atenei Romani appartenenti al Cero secolart (Seminarist! o Sacerdoti: esclusi. tra humiliter concepto, vitam Christianam ducant. 6173 6374 1966 IUL 6 - OCT 12 η. 4122 -4123 SACRA CONGREGATIO STUDIORUM questi ultimi, quclli incardinati alia Diocesi di Koma) dcbbono dimorare nei pii Istituti de 11’Urbe loro destinati, ii cui tassativo elenco appare ogni anno nell’Annuario Pontificio (nei capitolo ‘Istituti Ecclesiastici di Educazione e di Istruzionc *, idle duc voci: ‘Seminari e Collegii per candidati al Saccrdozio’ e ‘Collegi e Convitti per alunni Sacerdoti *). Le disposizioni preccdentemente emanate da questa Sacra Congrcgazionc in merito alla Extracollegialità sono abrogate dalle presenti, che entreranno in vigore con Vanno accadcmico 1964-1965. * Prot. N. 1677-55-64: Enchiridion clericorum, Typis Po­ lyglottls Vaticanis 1975, p. 1135-1136. B) EXTRACOLLEGIALITA’enfro LA DIOCES1 DI ROMA: Si autorizzano, pero, i Pontifici Atenei Romani ad iscrivcre Sacerdoti secolari non dimoranti nei suddetti pii Istituti. ma entro Ia Diocesi di Roma, alie seguenti condizioni: 1. che essi inizino personalmente la loro pratica di iscrizionc presso le Scgreterie universitarie entro i prescritti termini di tempo, c presentino poi alie medesime, entro il 30 novembre, l’apposito Rescritto annuale di Extracollegialità rilasciato dal Ven. Vicariato di Roma (Cfr. qui sotto N. B., lett. b); 2. che - nei caso di Sacerdoti che chiedono la rinnovazione annuale dei Rescritto, o che chiedono per Ia prima volta provenendo da uno dei pii Istituti di cui alia lettera A - essi siano in regola. pena la nullirà dell'iscrizione, con tutti i loro obblighi accademici dell’anno precedente (eccetto il caso del corso di Laurea, per il quale è consentito dedicare un secondo anno e, quindi, ottenere la rinnovazione dei Rescritto anche per tale anno). L’inadempienza anche di un solo obbligo accademico impedisce la presentazione stessa della domanda, anche se si tratta di iscriversi in un altro Pontificio Atenco Romano. Agli inadempienti, quindi, per continuare i loro studi, non resta che entrare (o rientrare) in uno dei suddetti pii Istituti. Nota bene: La procedura cui attenersi per ottenere il Re­ scritto è la seguente: a) L’Ecc.mo Ordinario Diocesano dei richiedenti dirige la sua domanda - motiva ta e corredata dei dati nchiesti (nomina­ tivo esatto dei candidati, dell’Università e Facoltà presso cui intendono iscriversi, indirizzo esatto della dimora prescelta) direttamente al Vicariato delVUrbe (Roma: Piazza San Calli­ sto, 16); b) II Vicariato di Roma — esclusivo giudice sulla convenienza della dimora prescelta - rilascia il Rescritto (annuale), che i candidati presenteranno alie Segreterie universitarie (non oltre il 30 novembre); c) Nei caso di cui al superiore num. 2, i richiedenti, per ot­ tenere il Rescritto, devono presentare previamente al Vicaria­ to di Roma un attestato della Segreteria universitaria, comprovante che essi sono in regola con tutti i loro obblighi accademi­ ci dell’anno precedente, oppure (nei caso dell’anno di Laurea) che dcdicano un secondo anno alla preparazione della dissertazione dottorale. (Gli alunni che non difendono la dissertazione entro i due anni concessi, non possono più ottenere la rinnova­ zione dell’Extracollegialità, anche se iniziano studi diversi pres­ so altre Université o Facoltà romane). 4122 1966 IUL 6. - SC STUDIORUM, LITTERAE CIRC. PART. * Directio ac moderatio Seminariorum Regionalium Ita­ liae in Conferentiarum Episcopalium Regionalium iunsdictionem transferuntur Varie circostanze hanno indotto questa Sacra Congregazione a sottoporre il problema dei Pontifici Seminari Regionali ad un serio ed accurato esame, in vista delle decisioni che le cir­ costanze sopra accennatc sembrano suggerire. Tale esame, dopo approfondit© studio della questione nei suoi aspetti generali e particolari, ha fatto apparire opportune alcune proposte che riguardano la conformazione e 1’assetto giuridico dei Pontifici Istituti in futuro. Queste proposte sono: 1 - di affidare i Seminari Regionali alia giurisdizione imme­ diata delle Conferenze degli Eccellentissimi Vescovi rispettivamente interessati, i quali potranno esercitarla attraverso una Commmissione di tre membri da essi eletti: uno per la discipli­ na, uno per gli studi ed uno per Feconomia, e sotto Falta rigilanza di questa Sacra Congregazione, a cui é riservata, almeno per ora, la nomina dei Rcttore (in seguito di potrà vedere se, per tale nomina, possa bastare il “nulla osta” di questa Sacra Congregazione); 2 - di passare alie stesse Conferenze Episcopali 1’amministrazione ordinaria dei Seminari Regionali, mentre la propriété de­ gli immobili e le spese straordinarie per la loro manutenzionc rimarranno alia Santa Sede; 3 - che le singole Conferenze Episcopali di cui sopra mandino annualmente a questa Sacra Congregazione *un accurata relazione sullo stato dei Seminari Regionali. L’Eccellenza Vostra abbia la bonté di portare quanto sopra a conoscenza dei Suoi Ecc.mi Confratelli, riuniti in assembles straordinaria per esaminare tali proposte. Le saremo vivamente grati se vorrà poi riferirci il Suo personale pensiero e quello del­ la Conferenza Episcopale. * Ad Praesides Conferentiarum Episcopalium Regiona­ lium Italiae, Prot. N. 472/66: Enchiridion clericorum, Typis Polyglottls Vaticanis 1975, p. 1498-1499. O EXTRACOLLEGIALITA’ fuori DELLA DIOCESI DI ROMA 4123 1. I Pontifici Atenei Romani sono autorizzati ad iscrivcre, in condizione di alunni “extra Collegia”, Sacerdoti secolari o Religiosi anche quando dimorano fuori della Diocesi di Roma, purche' entro la tassativa distanza di Km. 50. 1966 OCT 12.-SC STUDIORUM, LITTERAE CIRC. PART.· 2. In questo caso, i candidati non devono presentare alie Se­ greterie universitarie alcun Rescritto di Extracollegialità, bensi (entro i normali termini di tempo stabiliti d ali’Universi té) il nulla osta dei proprio Ordinario Diocesano o Religioso, dal quale risulti chiaramente la loro incardinazione diocesana o appartenenza religiosa e il luogo dclla loro dimora abituale, con rispettiva distanza da Roma. 3. Anche per questa categoria di alunni “extra Collegia”, l’inadempienza anche di un solo obbligo accademico dell’anno precedente rende invalida la rinnovazione dell’iscrizione in qua­ lité di alunni “extra Collegia”, (con dimora entro o fuori la Dio­ cesi di Roma) presso il medesimo o altro Pontificio Atcneo Ro­ mano. D) CONTROLLO DELLA FREQUENZA SCOLASTICA: Le Segrctcric universitarie, indipendentemente dalle iniziative assunte dai Professori in fatto di verifica dclla presenza ai­ le lezioni, assoggetteranno a speciale vigilanza la frequenza scolasrica degli alunni “extra Collegia” di ambedue le suddette ca­ tegorie, istituendo al riguardo un controllo scritto almeno bi­ se ttim anale. 6375 De ratione qua experimenta quaedam contra normas vigentes in effectum deduci debeant ad Seminaria dioecesana renovanda Romae, die 12 octobris 1966 Saepe saepius ab hac Congregatione quaesitum est utrum li­ ceat statim, experimenti causa, aliquas innovationes in normas nunc rigentes introducere. Sacra Congregatio censet huiusmodi experimenta fieri non posse nisi accurate servatis quae sequun­ tur condicionibus: a) Experimenta stricte respondeant menti ct praescriptis Decreti Optatam totius. b) Innovationes ne fiant nisi in ambitu integrae Confercntiae Episcopalis vel saltem numqquam ea inscia vel abnuente. Confercntiis Episcopalibus enim, non autem singulis Episco­ pis. vi Decreti supra dicti, incumbit munus apparandi schema novae Rationis Institutionis sacerdotalis. r) Innovationes tales sint quae reditum non excludant ad pristinam rerum condicionem, si definitiva ratio Institutionis Sacerdotalis id exigat. • Ad Praesides Conferentiarum Episcooallum, luxta tex­ tum Incompletum relatum apud: Enchiridion clericorum. Ty­ pis Polyglottls Vaticanis 1975, p. 1229. 6376 η. 4124-4125 SACRA CONGR. PRO DOCTRICA FIDEI - PAULUS VI 1966 OCT 28 - 1968 MAR 19 SACRA CONGREGATIO PRO INSTITUTIONE CATHOLICA 1968 IUL 6 no, perché diminuiscono i loro quadri statistic!, e perché crcscono i campi aperti al loro lavoro. E' fortuna, che dobbiamo al Concilio, quclla delTonore rcso 1966 OCT 28.-SC pro DOCTRLNA FIDEI, RESP. PART.· al sacerdozio regale dei Fedeli; ma sarebbe sfortuna per la santa Quaestiones de quibus Ordinarius loci in proorio Chiesa se questa prowida e doverosa esaltazione del sacerdozio **voto”, distincto a Soto” Defensoris vinculi, referre comune a tutto il Popolo di Dio ci facesse porre in ombra il sa­ debet expresse cum Acta mittit ad S. Congregationem cerdozio minis teriale, o gerarchico, da cui quello comune è for­ pro solutione matrimonii in favorem fidei mato e diretto . Diremo anzi che quanto più il sacerdozio co­ mune dev’essere valorizzato, tanto più esso stesso ha bisogno 10 November 1966 dei ministero dei sacerdozio gerarchico. e tanto più la funzione a questo affidata mostra la sua imprescindibde nécessita. Your Excellency: To avoid a false interpretation of its Cioè la Chiesa ha bisogno di ministri; ha bisogno di vocazio­ mind, the Sacred Congregation for the Doctrine of the Faith ni. Le sorti della Chiesa. e percio della salvezza cristiana dei has again written to me on 28 October 1966 about the prepa­ mondo. non possono giudicarsi fondate su fenomeni o su moration of the process of dissolution of a marriage ‘in favorem vimenti carismatici. bisognosi essi stessi dei ministero e dei col­ *. fidei I am directed to inform Your Excellency of the need laudo dei sacerdozio gerarchico; ma su persone votate e consato observe rigorously the norms of the Instruction of 1934 crate. insignite di carattere potestativo, che vivano e perpetuaso that, for any eventuality, the Tribunal may be able to send no in se stesse il sacrificio di Cristo, e che, in virtù del sacra­ the complete acts to Rome. mento dellOrdine, ne rinnovano Tmcruenta celcbrazione. E As for the transmission to Rome of the summary of the questa esigenza risulta parimente dalle condiziom spirituali dei same acts: the Most Reverend Ordinry ought to report fully mondo moderno: quanto più questo tende a secolarizzarsi e a all the questions and answers concerning the non-baptism of smarrire il senso dei sacro e Tawertenza delTinsopprimibile rapone of the parties, the religious background of the parents, porto religioso ira Dio e Tuomo tanto maggiore risulta la néces­ their belief about the necessity of baptism, the motives why sita d'una presenza qualificata, specializzata, consacrata, in the party was not baptized in infancy or at an adult age. ipezzo al mondo profano, di “dispensatori dei misteri di Dio" In case there are discrepancies in the inquiries about the ; come pure dobbiamo cio affermare in vista delTaccresciuto baptismal state, it shall be the concern of the Tribunal to impegno che la Chiesa va assumendo nel servizio delTumanità, question the parties or the witnesses about this so that the al quale impegno né la forza, né la rettitudinc sarebbero, a lack of baptism of the party may clearly appear. lungo andare, assicurate, senza Preli capaci di contemplazione If this part)· has been baptised after the divorce, one should non meno che di azione. e muniti della virtù santificatrice e prove the non-consummation of the marriage after the bap­ dell’autprità pastorale proprie del sacerdozio ministeriale. tism of both parties by fully reporting the questions and Nécessita. Occorrono dunque alla Chiesa nuovi e molti e answen of both the parties and vitnesses. buoni ministri; occorrono vocazioni For greater clarity there is attached herewith an indica­ Ed ecco allora la seconda nostra parola: liberté. La nécessi­ tion of the information to be sent to Rome for such processes. ta, deri/vante dal piano divino, viene a confronto con la libertà 282 The Ordinary ought to give his votum separately and the sul piano umano. Perché per libertà qui intendiamo l’oblazionc Defensor of the Bond should submit his observations. personale e volontaria alla causa di Cristo e della sua Chiesa. La With cordial regards and best wishes, I remain sincerely chiamata si commissura con la risposta. Non vi possono essere yours in Christ. - Egidio Vagnozzi, 4postolic Delegate. vocazioni, se non libere; se esse non sono cioè offerte sponta­ • Delegato Apostollco In Statibus Foederatis Americae nee di sè, coscienti. generose, totali. Septentrionalis, luxta bulus notlflcatlonem Ordinariis loco­ rum per litteras circulares dlel 10 nov. 1966. Prot. N. 3718/66 Quanto diciamo si applica tanto aile vocazione al sacerdozio factam. ministerial, quanto aile vocazioni religiose, di cui la Chiesa ha pure immenso bisogno; e vale per le vocazioni maschili, corne 4125 per quelle femminili; queste, non meno delle prime, apprezzate e desiderate dalla santa Chiesa. 1968 MAR 19.-PAULUS VI, NUNT. AAS 60 (1968) 280-283 Oblazioni, diciamo: qui sta praticamente il vero probiciiix Corne avrà ancor oggi h Chiesa l’offerta di gioyani vite, che si Nuntius scripto datus universis catholicis christifidelibus, ob consacranoal suo servizio? il mondo della religione non ha piu diem celebrandam ecclesiasticis iuvandis vocationibus le suggestive attrattive d’un tempo: in certi ambienti è un mon­ per totum terrarum orbem dicatam: do screditato dall’ateismo ufficiale e di massa, e dall edonismo De necessitate sacerdotum seu ministrorum sacerdotii diventato ideale di vita; è un mondo senza risorse economiche, ministerialis, et de libertate senanda in sacerdotalibus c «nza gloria; è un mondo reso quasi incomprensibile alla psivocationibus promovendis cologia delle giovani generazioni. La quinta Giomata mondiale di prcghiere per le vocazioni Éppure la Chiesa, stretta, dicevamo, dalla sua caratteristica dnede a noi un mcHaggio per la sua prossima celcbrazione (28 nécessita, attende, chiede, chiama. Chiama la gioventù special­ aprilc). men te, perché la Chiesa sa che i giovani hanno ancora Tudito II nostro messaggio consta di due parti. Ia prima è nécessita. buono ad intendere la sua voce. É’ la voce che invita aile cose Si. nécessita, corn e noto, perché leconomiadellasalvezza, per difficili, aile cose eroichc, alie cose vere. E’ la voce che Implora realizzarsi. ha nécessita di persone che consacrino allo svolacomprensione c soccorso per innumerevoli bîsogni di fratelli mento del suo disegno la loro vita. Questa nécessita risale al privi di chi loro parti di Cristo e di Dio; di fratelli piccoli, soffepensiero di Dio, che voile Cristo unica fonte di salvezza e di renti. poveri; di fratelli lanciati nella grande, ma equivoca, consantita. e che voile perpetuata e diffusa la missione di Lui me­ quista scientifica, tecnica, economica, sociale, politica del mon­ diante uomini sceiti, partecipi del sacerdozio di Cristo, come do temporale, bisognosi essi pure di conforto, di luce, di ideale ministri inditycnsabili della parola e della grazia fra gb al tri uo­ trasfigurazione. E' la voce umile e penetrante di Cristo,che di­ mini. 11 minister© ecclesiastico c di istituzione divina, come ci ce. oggi come teri, più di ieri: vient. ricorda il Concilio1 ; e se esso viene a mancare è il disegno divi­ La libertà è posta al suo supremo cimento: quello appunto no della salvezza che ne soffre e che anesta il suo corso nelle fi­ delToblazione, délia generosità, dei sacrificio. le delTumanità. Noi pensiamo che vi siano oggi anime^orti, capaci di “udire Questa nécessita c percio di picna evidenza nelTopera che la cio che lo Spirilo santo dica alla Chiesa” e il nostro messaggio Chiesa è destinata a compare. La Chiesa è apostolica; cioè ha c a loro principalmen te nvolto. Ma non solo a loro.lo rivolgiabisogno di apostoli die pcrsonifichino la testimomanza e ne mo aile Famiglie cristiane - per le quali è sacrificio, si, ma compiano la missione. La Chiesa è cattolica; cioè universale, e quanto meritorio, quanto onorifico! - contribute alTofferta se vuole essert fedelc alla funzione che le è affidata d'esse re d’un loro figlio, d’una loro figlia, alla Chiesa, a Cristo. 231 strumento per tutti gli uomini delTawento / dei regno di Dio. E lo rivolgiamo altresi ai Pastori d’anime e agli Educatori, deve esscre in continua tensione espansiva. ed haquindineces^ affinchc / sappiano scoprire, sorreggere, guidare le vocazioni 283 titidi nuovi e semprepiù numerosi ministri. A questa nécessita nascenti nei cuori giovanili. costituzionale sagpunge oggi una nécessita funziqnale, che fa E alie persone già esperte della vita e pensose delle real là su­ tanto pensare e soffrire quanti hanno responsabilité nella Chie­ preme anche lo rivolgiamo: le vocazioni adulte sono oggi una sa di Lho oggi i ministri dei Vangelo numericamente non basta2. Cfr. Const, dogm. de Ecclesia, Lumen gentium, n. 10. 3. 1 Cor. 4, 1. I, Const. dogm. de Ecclesia Lumen gentium, n. 28. 4. Cfr. Apoc. 2. 7. 4124 6377 6378 speranza nuova per la Chiesa, che ne comprendc ii valorc, ne as­ siste la psicologia, ne apprezza il contributo. E in fine a tutto 11 Popolo di Dio chicdiamo di ri flet tere sul grande problema dclle vocazioni, faccndo nostro Tammonimento dei Concilio che dice: “il dovere di dare incremento alie vo­ cazioni ... spetta a tutta la comunità cristiana’’. Ad essa percio noi chiediamo quel concorso spirituale c morale che offre Tarnbien te sociologico favorevolc al fiorire delle vocazioni, c che è dato “anzitutto con una vita pienamente cristiana”, e con “fer­ vente preghiera” . A quanti ascoltano questo nostro messaggio giunga insieme la nostra Benedizione Apostolica. Dal Vaticano, 19 Marzo 1968. - PAULUS PP. VI. 5. üecr. Optaram totius, n. 2. 4126 1968 IUL 6.-SCpro INSTIT. CATH., LITTERAE. PART.· Criteria et normae suadentur servandae in Seminariis Regionalibus Italiae transferendis et ordinandis sub iurisaictione Conferentiarum Episcopalium Regionalium Roma, 6 luglio 1968 Questa Sacra Congregazione, dopo aver sottoposto agli Eccellentissimi Ordinari cointeressati Topportunita di trasferire alia giurisdizione delle Conferenze Episcopali Regionali i Ponti­ fici Seminan Regionali d’Italia, accolse con viva soddisfazione la notizia che i sullodati Ordinari avevano costituito un Comi­ tato Vescovile per lo studio delle modalità di pratica attuazione della proposta predetta. Come TE. V. ha saputo, tale Comitato si è riunito a Chieti nei giomi 12-13 marzo u. sc., ed ha redatto una Nota contenente alcuni desideri e indicazioni, che questo Sacro Dicastero ha attentamente valutato alia luce dei diritto vigente, delle concre­ te condizioni locali e delle conseguenze previste dal nuovo as— setto dei Seminari Regionali. Si é ora lieti di trasmettere all’E. V. il Documento allegato, dove troverà indicati i criteri con cui questo Sacro Dicastero, aderendo sostanzialmente alie proposte del Comitato e facendole proprie, vuol portare un efficace contributo di collaborazione con TEcc.mo Episcopato alia realizzazione dei trasferimento in parola. Preghiamo portanto ΙΈ. V. di voler invitare i Suoi Ecc.mi Confratelli ad applicare gencrosamente i present! criteri, matu­ rati nel clima délia collaborazione ma non senza il superamento di alcune difficoltà, del resto facümente comprensibÛi, per por­ tare ad effetto, nel tempo previsto, un disegno dal quale non è estranea la volontà del Santo Padre. Trattandosi di criteri generali, e facile presumerc che le singole situazioni di fatto, proprie di ogni Seminario Regionale, incontrino qualche difficoltà a inserirsi nel quadro comune. Mentre troviamo naturale che cio possa verificarsi, c ci dichiariamo pronti a discutere direttamente le difficoltà inerenti a si­ tuazioni particolari, ci sentiamo lenuti a confermare Torientamento generale per una sollecita attuazione del disegno prima accennato. CRITERI E SUGGERIMENTI PRATICI per il paxsaggio dei Seminari Regionali Italiani dalla Santa Scde aile Conferenze Episcopali Regionali Corne è noto, in seguito alla Congregazione Plenaria del 14 giugno 1966 - le cui conclusioni furono approvate dal Santo Padre nelTUdienza dei 5 luglio 1966 - auesta S. Congregazionc, con lettera circolarc del 6 luglio 1966, n. 472/66, ha cornunicato agli Ecc.mi Vescovi interessati che i Seminari Regionali Italiani venivano trasferiti alia diretta giurisdizione delle relati­ ve Conferenze Episcopali Regionali. La data di questo passaggio viene ora fissata con il 1 ludio 1968. AJ fine di facilitare il compito delle Conferenze Episcopali Regionali nella fase di attuazione di detto trasferimento, comunichiamo i seguenti criteri e suggerimenti pratici, tenendo con­ to delle proposte, pervenuteci recentemente, da parte dei Co­ mitato Episcopale per i Seminari Regionali. Premertiamo che questo trasferimento non deve mettere in causa la esistenza stessa dei Seminari Regionali sia per il fatto che si rendono sempre più necessari centri di studi ecclesiastici altamente qualificati, sia perché questa è la espressa volontà del Santo Padre. 6379 n. 4126 Precisiarno inoltre che - ancora secondo la volontà dei San­ to Padre - la riforma in corso dclle circoscrizioni diocesane non deve esserc motivo di esitazione a sfavore dei Seminari Re­ gionali. Siamo peraltro sicuri che I’incertezza forse existante in taluni ambienti diocesani circa tale riforma non renderà meno pressante il dovuto interessamento di ciascun Presule e del suo Presbiterio alla vit alita del Seminario Regionale. a ♦ · I. - Go premesso, in base ai contatti della S. Congregazione con la Segreteria di Stato di Sua Santità, con la Conferenza Episcopalc Italiana e con gli Ecc.mi Ordinari interessati, è da conside rarsi stabilito: 1) il trasferimento dei Seminari Regionali alla giurisdizione delle relative Conferenze Episcopali, ferma restando la nomina dei Rettore da parte di questo S. Dicastero, secondo la prassi vigente per i Seminari Regionali esistenti nei territori di diritto comune; 2) Timpcgno di ogni singola Conferenza Episcopale di consi­ derare il Regionale come il proprio Seminario Maggiore con obbligo da parte dei Vescovi cointeressati di inviare ad esso i propri alunni e di prowedere il Personale dirigente ed insegnante; 3) il trasferimento delTAmminislrazione e manutenzione ordinaria dei Regionali alie Conferenze Episcopali, ferma re­ stando la propriété degli immobili alla S. Sede. U bilancio consuntivo e preventivo dei Seminario Regionale dovrebbe essere esaminato e approvato dalla Conferenza Episcopale Regionale; 4) Tobbligo delle Conferenze Episcopali di riferire annualmente a questo Sacro Dicastero sulTandamento complcssivo dei rispettivo Regionale. II. - La giurisdizione sui Seminari Regionali compete alie re­ lative Conferenze Episcopali, e viene esercitata in solidum con eguaghanza di diritti c di doveri per ognuno dei loro membri. L’esercizio immediato di essa è demandato ad una Commissio­ ne Vescovile, nominata dai Vescovi della Regione, composta da un congruo numero di membri, la quale avrà il compito specifi­ co di interessarsi della Amministrazione, della disciplina e degli studi. Delia Commissione farà obbligatoriamente parte lOrdinario dei luogo dov'è ubicato il Seminario. III. - Le singole Conferenze Episcopali Regionali, tenute present! le “Norme per i Pontifici Seminari Regionali d'Italia”, prowederanno — secondo quanto prescrive il η. 7 della Opta­ tam totius — alla redazione degli Statuti del proprio Seminario Regionale. Detto Statuto dovrà essere inviato per 1’approvazione a que­ sto S. Dicastero, il quale curera di coordinate i vari Statuti in maniera da raggiungere una certa uniformité. IV. - Nella Regione dove esiste un Seminario Regionale Maggiore non deve sussisterc alcun altro Seminario Maggiore Diocesano. Le Conferenze Episcopali decideranno sull'opportunità di destinare i Seminari Regionali agli studi prettamente ecclesia­ stici (biennio filosofico c quadriennio teologico), il che évitera il pericolo previsto dalVOptatam totius n. 7 delTcccessivo nu­ mero di alunni. Le classi del Liceo (biennio di Liceo inferiore già ginnasio. e triennio liceale superiore) potranno essere ospitate nei Seminari diocesani solo se questi abbiano Ia “conveniens institutio” di cui al can. 1354 § 3 del C. 1. C.; in caso contrario le Conferen­ ze Episcopali fisseranno una o più sedi intcrdiocesane a norma dei già citato n. 7 della Optatam totius. V. - Là dove esistono dei centri di formazione per i Religiosi è auspicabile. per quanto è possibile. Ia conccntrazione deÙ'organizzazione dell'insegnamento, nell'interesse degli alunni, che potranno cosi disporre di migliori Professori. Le Conferenze Episcopali portanto prenderanno opportuni accordi con le Famiglie Religiose, per ottenere Ia collaborazio ne alia formazione intellettuale delTuno e dell’altro Gero, am· mettendo i Religiosi alie scuole dei Regionali e offrendo a qual­ che Religioso alcune cattedre dei medesimi. Questo S. Dicaste­ ro rimane a disposizione delle Conferenze Episcopali al fine di offrire il proprio servizio nelTeventuale nécessita di facilitare detto accordo. VI. - Sarà bene che gli Ecc.mi Ordinari interessati volgino la loro attenzione sulla nécessita di manrencrt le cattedre d’insegnamento dei Seminari Regionali secondo To/t/injnienft» de gli studi tuttora in vigore, evitando gli smembramenti c le di­ spersioni che possono essere conscguenza di una non razionale distribuzione delle cattedre. al fine di garantira l unità deUTnse · gnamento richiesta dal Decreto Concibare Optatam totius η 17 6380 η. 4127-4128 Se Ia Conferenza Episcopale Regionale ntenessc opportuno concedere al Personale del Seminario Regionale di insegnarc Ia Religione nolle scuole statali - per ragioni di utile contatto dei docenti dei Seminario con gli ambienti cultural! della cittâ. di aiuto economico ai singoli e di qualificazione dell‘insegnamen­ to stesso impartito da Sacerdoti particolamente préparati Iungi dal considerare tale possibilité come una soluzione di facilitât si dovrebbe porre una particolare cura nell’assicurare al Seminario Eassistenza educativa necessaria e la serieta della preparazione delTinsegnamento. VII. - Spctta alk Conferenze Episcopali di scegliere e nomi­ nare ii Personale insegnante e dirigente dei propri Regionali, salva b riserva prima accennata della nomina dei Rettore. E’ owio chc si offre come prima soluzione quella di mantencre il Personale insegnante e dirigente attualmente in servizio, di provata capacité ed csperienza. La S. Congregazione è sicura die detto Personale c disposto a facilitate il compito delle Con­ ferenze Episcopali Regionali, continuando a prostare la sua preziosa opera almeno in un primo periodo. VIII. · Esscndo il Regionale il Seminario Maggiore proprio di tutti i Vescovi d’una determinata Regione, il finanziamento dei medesimo é a carico di tutti: pertanto ognuno di essi si farà premura di prendere conoscenza dei propri obblighi finanziari. La S. Congregazione affida loro il beneficio delle 40 SS. Messe “pro populo” celebrate dai Parroci ogni anno, a norma dei Rescritto N. 431/65 dei 21 mano 1965, le quali d’ora in avanti sono a disposizione degli Ordinari per il proprio Semina­ rio Regionale. La S. Congregazione cerchera di venire eventualmente incontro aile nécessita dei Regionali con intenzioni di SS. Messe, le quali pero, purtroppo, ci giungono con sempre minore frequenza Inoltre, come ci è stato suggerito, altro crilerio di contribuzione da parte delle singole diocesi, per il mantenimenlo dei proprio Seminario Regionale, potrebbe essere, per es., quello di dividere le spese generali di organizzazione e le spese convittua· li, in ragione dei 50°/o ciascuna, gravando per le prime su tutte le diocesi “pro capite fidelium", c per le seconde su tutu le diocesi “pro capite alumnorum". IX. · Tenendo présente quanto detto al η. VII, le Conferen­ ze Episcopali definiranno i rapporti tra i Seminari Regionali e il Personale attualmente in senario in ordine alla continuité o meno dei loro ufficio. ed al relativo trattamento economico. Per il Personale dei ruoli gia esistenti e chc continuera a pre­ start la propria opera, si dovrebbe prendere in esame il dovere di assicurare loro un trattamento degno e per quanto possibile analogo alia loro anteriore situazionc. stabilendo con esso un nuovo e definitivo rapporte di servizio, sia si tratti di Personale che continua ncl proprio incarico, sia di Personale assunto “ex novo". Secondo quanto ci è stato ancora suggerito, gli attuali Supe­ riori c Docenti extrarcgionali potrebbero accettare Tincardinazione in una diocesi della Regione; oppure si dovrebbe fare una convenzione temporanea ira le diocesi di provenienza e una diocesi dclla Regione; oppure - per i più anriani - dovrebbe scattare Ia pensione secondo le norme vigenti della S. Congrega­ zione. 2. La Commissione Episcopale per i Seminari Regionali ha fatto notare che, esscndo i Seminari Regionali Italiani tutti ubicati nelle Regioni Centro-meridionali, ove si trovano i Santuari di Loreto e Pompei, ed altri Santuari a carattere nazionale e re­ gionale (Padova, Cascia, Assisi, ecc.), tra questi Santuari e detti Seminari Regionali esiste una relazione évidente· Pertanto la Commissione Episcopale penserebbe di umiliare al Santo Padre una supplica intesa ad ottenere un congruo numero di SS. Messe di questa provenienza per dispensable ai Vescovi che ne faranno domanda, poiché è noto che i fedcli dei Centro-meridione affollano detti Santuari e richiedono tut­ ti cekbrazioni di SS. Messe si tratta di fedeli che nelle rispettive Parrocchie hinno talvolta perduto Tabitudine di fare altrettanto. • Ad Praesides Commissionum Episcopalium pro Semina­ riis Regionalibus Italiae, Prot. N. 472/66/68: Enchiridion clericorum, Typis Pollglottls Vaticanis 1975, p. 1499-1502. 4127 1968 NOV 7. - SC pro INSTIT. CATH., LITT. CIRC. *PART. De constituendis peculiaribus Commissionibus “techni­ cis" pro Seminariis deque specifica educatorum prae­ paratione promovenda X. · Questa S. Congregazione assicura a tutti i dipendenti dei Regionali la regolarizzazione delle loro spettanze a norma dei Regolamento organico attualmente in vigore, nel momento in cui i Regionali passano agli Ecc.mi Vescovi. Percio: 1) quanto ai Superiori e Professori che, o non faranno più parte dei Pontifici Seminari Regionali, o continueranno la loro opera in detti Seminari, la S. Congregazione assumera nei loro riguardi gli oneri e le responsabilita che risultano dalla loro assunrione, e cioè tanti 35/mi di pensione sullo stipendio attuale per coloro che hanno inizisto il ZO/mo anno di servizio, e per la iiquidazione di tante mensüità per gli anni di servizio prcstati (cfr. art. 12 del Reg. Org.); 2) per il Personale che rimane a servizio dei Seminario c che non ha maturato il minimo di pensione, questa S. Congrcgazione c disposta a venare alla Conferenza Episcopale Regionale l’ammontare della Iiquidazione dovuta, invitando la medesima ad assumera l’obbligo di versare agli interessati, quando per essi maturcrà il trattamento di quiesccnza, tanti 35/mi di pensione quanti saranno gli anni a cominciare dal 20/mo anno; 3) al Personale chc décida di interrompere il servizio dopo il passagpo dei Seminari Regionali aile relative Conferenze Epi­ scopali e prima di maturare il minimo previsto per la pensione, dovrebbe venir corrisposta dalla propria Conferenza una liquidazione comprcndcnte: a) la somma a tale scopo versata dalla S. Conpcgazionc alla Conferenza item al momento del passaggio. b) le spettanze per gli anni successivi, da stabilirsi in base ai enten adottati dalla Conferenza Episcopale. Romae, die 7 novembris 1968 Inter varia argumenta potiora etiam in memoriam revo­ cantur incepta, ab Episcopali Synodo auspicata, ad Semina­ riorum reformatione in spiritu Concilii Vaticani ll efficacius promovendam. Ad hunc assequendum finem vivide commen­ datum est. ut penes singulas Conferentias Episcopales Natio­ nales crearentur tum Commissiones Episcopales pro Semina­ nis, tum peculiares Commissiones technicae, e viris in materia peritis compositae, quae Seminaria in Natione repraesentent, et modo efficaci et continuo cooperarent cum Commissione Episcopali ad tempestive solvendas principales quaestiones cum educatione sacerdotali connexas... ... Nunc autem tertium et quidem grave munus quasi ex in­ tegro implendum nobis adhuc remanet, specifica scilicet prae­ paratio educatorum futuri cleri promovenda, cuius magnam ne­ cessitatem Patres, in Synodo congregati, adverterunt. Supposi­ tis enim omnibus qualitatibus intellectualibus et moralibus, educatores possideant oportet sufficientem scientiam psy cholo­ gicam, socioloacam et paedagogico-didacticam, nccnon callere debent omnia problemata educationis sacerdotalis et peculiari gaudere experientia pastorali. Quam ob rem, ad sublimem hunc finem securius efficaciusque assequendum. Synodus ex­ pressis verbis voluntatem suam manifestavit, ut educatores fu­ turi cleri ad specificam praeparationem acquirendam teneren­ tur “per regularem frequentiam alicuius Instituti vel Scholae Superioris, a Conferentia Episcopali erectae aut approbatae, vel saltem per participationem aliquorum Cursuum (etiam delice peragendorum) a Conferentiis apposite institutorum”. Tam­ quam media ad propositum hoc facilius exsequendum eadem Synodus indicavit institutionem “specialis peritorum Commis­ sionis. a singulis vel pluribus simul Conferentiis nominandae”, et insuper cooperationem cum Familiis Religiosis, iis praeser­ tim quae ex instituto iuveni Clero efformando adlaborant. Ulteriori suggerimenti pratici: 1 E' stato suggerito che ogni Vescovo potrebbe impegnarsi a tener libero un canonicato o un mansionariato da confcrirc a qualcuno dei personale del Seminario Regionale come contribuzione ad un equo compenso. 6381 1968 NOV 7 - 1969 IUL 16 SACRA CONGREGATIO PRO INSTITUTIONE CATHOLICA • Ad Praesides Conferentlarum Episcopalium, luxta tex,tum Incompletum relatum apud: Enchiridion clericorum. Ty­ pis Polyglottls Vaticanis 1975. p. 1297-1298. 4128 1969 IUL 16. - SC pro INSTIT. CATO., LITT. CIRC. PART. * Criteria et normae indicantur de candidatis ad Diacona­ tum permanentem apte, ratione etiam studiorum. instituendis Roma. 16 luglio 1968 11 Santo Padre, con d Motu proprio Sacrum Diaconatus or­ dinem (AAS 59 (1967) 699-704). ha concesso, secondo i voti 6382 1969 NOV 12 - 1970 MAR 5 π. 4129 -4130 SACRA CONGR. PRO SACRAMENTIS - SIGNATURA AP. csprcssi ncl Concilio Vaticano 11, il permcsso di ripristinarc ndla Chiesa latina il Diaconato permanente. Dal momento che alcunc Conferenze Episcopali hanno chic· sto alia Santa Sedc tale permesso per la propria Nazione, si ren­ de necessario e urgente definire alcune norme per la preparazione dei candidati aï Diaconato permanente. Il primo passo da compicre da parte di ciascuna Conferenza episcopale dovrebbe consistere, nel caso che non sia fatto già, nclla nomina di una Commissione di esperti, Ia quale studi a fondo il problema secondo le esigenze della propria Nazionc, per esaminare se esistano validi motivi chc consiglino l’introduzione della nuova istituzione e in quai modo si possa efficacemente attuarla. Sara bene pero che in tale studio si tengano presenti alcuni principi fondamental!, già indicati nd citato Motu proprio. Trovandoci di fronte ad un problema nuovo per il nostro tempo, stabilire “a priori” una “ratio studiorum” e un pro­ gramma di formazionc per i candidati al Diaconato permanente non c una questione priva di difficoltà. Innanzi tutto occorre determinare le funzioni proprie dei Diaconato, intermediario tra il Sacerdote c i fedeli; funzioni che sono diversamente impostate dalle varie Conferenze episco­ pali, come già era awcnuto durante la discussione nell’Aula Conciliare. Inoltre bisogna tener présenté che i candidati al Diaconato possono esserc di duc specie, come è previsto dal Concilio (Cfr. Consi, dogm. Lumen gentium, n. 29) c dal Motu proprio: i giovani votati al cclibato, e uomini di una certa età, già conjugati e aventi una professione o un impiego. Altra diversità c quella ddla destinazione dei Diaconi: non si potrà richiedcrc la medesima formazione per i Diaconi destinati a luoghi di missione o a paesi ancora in via di sviluppo, e per quclli che dovranno esplicare la loro funzione in Nazioni di una certa civiltà e con una cultura abbastanza elevata. Spetta pertanto a ciascuna Conferenza episcopale determi­ nare il tipo - o i tipi - di Diaconato che sembrino più confacenti ai bisogni dei paese, e, di conseguenza. Ia preparazione che si dovra loro impartire. Considerati i diversi tipi di formazione, ne deriva che gli schemi dei programmi di studio debbano essere anch'essi diffe­ renti. Per i giovani, che si votano al celibato, si dovrebbe pensare alia creazione di Istituti particolari con corsi di studio abba­ stanza organizzati e con formazione spirituale, chc prepari i candidati al futuro ministcro diaconale. Per gli uomini gia sposati, invece, i corsi devono essere compatibili con gli impegni di lavoro, e percio si potranno oreanizzarc corsi scrali o settimane di studio più o meno prolungatc. Per questa seconda catego­ ria di candidati occorre tener présente Ia cultura già acquisita, c. in tal caso, i corsi potranno essere più accelerati; mentre per gli altri, che hanno appena svolto i corsi elementari, la preparazionc richicderà certamentc maggior tempo. Ad ogni modo si deve assolutamente cscluderc una preparazione affrettata o su­ perficiale, perché i compiti dei Diaconi, secondo quanto è sta­ bilito nella Cost. Lumen gentium (n. 29) e nel Motu proprio (n. 22), sono di tale importanza da esigere una formazione so­ lida cd efficiente. I Diaconi infatti devono preparare al Battesimo i catecumeni; spiegare e commentare la Parola di Dio con la predicazionc; preparare i fedcli al Matrimonio e osservarc tutto quanto regola la cclcbrazionc di tale sacramento; supplire il Sacerdote, quan­ do manca, ncllapreparazionedei fedeli alia morte c amministrarc loro il Viatico. Tutto cio comporta una formazione dottrinale, che è al di sopra di quella di un semplice catechista e, in qualche modo, analoga a quella dei Sacerdote. c) dclla Morale, concernente Tapprofondimcnto della mora­ le individuate, sociale e politica, almeno al livcllo dei catechisti o dei corsi che si tengono per gli iscritti all’Azione Cattolica. d) del Diritto canonico, spccialmenle per quanto riguarda il Matrimonio c comprcndcnte la pastorale circa il modo di pre­ parare i fedeli a ricevere tale sacramento. e) dclla Liturgia, da inscrirsi possibilmentc nel corso di Dommatica c chc include anche le nozioni circa lo svolgimento delle cerimonie sacre. f) di insegnamenti tccnici, che preparino i candidati a cer­ te attività di ministcro, come la psicologia, pedagogia catechistica, cloqucnza, canto sacro, impostazione di organizzazioni cattolichc, amministrazione ecclesiastica, modo di tenere aggiomati i registri di battesimo, cresima, matrimoni, defunti.eoc. Benché non si deva insistere nel richiedcrc dai futuri diaconi tutto quel complesso di discipline che costituiscono il conedo indispensabile per gli aspiranti al sacerdozio (come la Storia ec­ clesiastica, il corso completo di Diritto canonico, Ia filosofia), tuttavia, in certe regioni e spccialmentc per i Diaconi che do­ vranno svolgerc il loro ministero nelle città, sarà bene chc essi completino la loro formazione culturale con quelle discipline che le specifichc situazioni locali esigono, come, per esempio, Io studio delle religioni pagane, Tecumenismo, il complesso delle questioni filosofiche, specialmcnte quelle più in voga, lo studio di ccrti problem! economic!, politici, ecc. Spetterà pertanto ai Vescovi di ogni Nazione prevedere qua­ le complesso di discipline esige il ministero diaconale nel pro­ prio territorio. Inoltre occorre tencr presente che la formazione culturale non si esaurisce con 1'ordinazionc diaconale, ma si deve preve­ dere una formazione “permanente”, cioè continua, con corsi di aggiomamento riservato ai diaconi o con la partecipazione aile settimane di studio destinate ai sacerdoti. * Ad Legatos Pontificios in singulis Nationibus: Enchiri­ dion clericorum. Typis Polygl. Vat. 1975, p. 1308-1310. 4129 1969 NOV 12.-SC pro SACRAMENTIS, RESP. PART.· Potestas dispensandi super matrimonio rato et non consummato pertinet ad potestatem vicariam Romani Pontificis Rome, 12 November 1969 “ ... suffice it to state that the concession of a dispensa­ tion of a ratified and non-consummated mariage pertains to the Vicarial Power which belongs solely to the Person of the Supreme Pontiff'. • Cuidam Episcopo In Africa, Prot. N. 1837/69, luxta summarium expressum ab A. ABATE, II matrimonio nell’attuale legislazlone canonica, Roma-Brescia 1979, p. 191 nota 47. Adn. A. ABATE, op. clt. p. 189-195. 4130 1970 MAR 5.-SIGNATURA APOST., DECISIO. PART.· Tribunal Vicariatus Urbis non est habendum tamquam tribunal Apostolicum ideoque delegatione indiget Or­ dinarii loci ad actus processuales extra proprium terri­ torium peragendos Decisio Conventus plenariae Signaturae Apostolicae ad proposita dubia respondentis: 1 corsi pertanto dovranno comprenderc lo studio: a) della Sacra Scrittura con tutte quelle nozioni, che mettano i Diaconi in grado di comprenderc e spiegare ai fedeli la Pa­ rola di Dio in ordine al progresso della vita spirituale. II Diaco­ no dovrà, percio, in assenza dei Sacerdote, essere capace di te­ nere 1’omelia e presiedere alia Liturgia dclla Parola. Ad DUBIUM PRIMUM: Utrum Tribunal Vicariatus Urbis habendum sit tamquam Tribunal Apostolicum. id est pollens iurisdictione in universa Ecclesia. Respondendum estJVegarive. b) dei Domma. Tale studio potrà essere simile a quello pre­ visto ncgli Istituti di Catechesi, destinati ai religiosi non sacer­ doti. Si potrà prendere come esempio quello svolto dai Fratelli delle Scuole Cristiane o dai corsi superiori di Religione riservato ai laid di una certa cultura. L'impostazionc peraltro dovrà esserc maggiormente biblica e kerigmatica; si potranno certo evitare le parti eccessivamentc di controversia, acccnnando perd a queste problematiche mediante la lettura di brani scclti dai Padri della Chiesa, dai tcologi e da autori ascetici. Constitutione Apostolica Etsi Nost diei primae ianuarii a. 1912, Cardinalis Vicarius constituitur Ordina­ rius et iudex unicus primae instantiae in omnibus causis quae “apud forum ecclesiasticum Romanae dioecesis agi possunt” (cap. Ill) (AAS. 1912. p. 19) Cardinalis autem Vicarius causas videt per suum “Auditorem” qui partes agit Officialis “dioecesanae Romanae Curiae” (AAS, 1912, p. 19). 6383 6384 n. 4130 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE 1970 MAR 5 Pius XI, in audientia 23 octobris a. 1926, decrevit Auditorem et Substitutum Vicariatus Urbis deinceps Officialem etVice-Officialem appellari, ad normam can. 1753 (cfr. Vicariato di Roma, Attività dell'Ufficio III. a. 1968, p. 8). , Motu proprio Qua cura 8 decembris 1938, quo Tri­ bunalia regionalia in Italia constituta sunt pro causis matrimonialibus in foro ecclesiastico, Tribunal Vicaria­ tus Urbis factum est Tribunal primae instantiae pro La­ tio et Tribunal appellationis pro ecclesiasticis provinciis neapolitana et sarda (AAS, 1938, p. 410 ss.). Pius XII, rescripto 16 octobris a. 1954, Tribunal ap­ pellationis Vicariatus Urbis erexit ad causas matrimo­ niales in secunda instantia dirimendas, quae in prima instantia definitae fuerint vel a Tribunali Vicariatus ip­ sius, vel a Tribunalibus regionum neapolitanae aut sar­ dae (AAS, 1954, pp. 614-615). ireddit tamquam concurrens cum Tribunali ordinario, jneque applicatur causis peregrinorum in secunda in­ ;stantia, pro qua adiri nequit in Urbe nisi S. R. Rota ad i normam can. 1599 (cfr. c. 20, X, II, 21; M. Lega - V. Bartoccetti, Commentarius in indicia ecclesiastica, vol. I.p. 56, n. 11). Rectius e can. 1569 eruitur eodem iurisdictionem universalem Tribunalis Vicariatus Urbis excludi, secus illius praescriptum esset inutile: etenim si Tribunalis Vicariatus Urbis iurisdictio nullo territorii limite esset circumscripta, eo ipso omnes fideles ubique terrarum iure gauderent adeundi illud Tribunal. Nullo ex his documentis Tribunali Vicariatus Urbis iurisdictio tribuitur in universa Ecclesia, immo expresse in suis territorii limitibus determinatur. In can. 7 C. 1. C. recensentur Congregationes. Tri­ bunalia et Officia per quae “Romanus Pontifex negotia (in casu potestatem iudicialem respicientia) Ecclesiae universae expedire solet”, at Tribunal Vicariatus Urbis non memorat, neque de eo agitur in Constitutione Sa­ pienti consilio in qua huiusmodi Congregationes, Tribu­ nalia et Officia annumerantur; neque de eo fit mentio in cap. Ill, tit. II. lib. IV (cann. 1597-1605) C. 1. C. ubi de Tribunalibus Apostolicis agitur, quae nempe Summo Pontifici praesto sunt “in munere supremi iudicis in Ec­ clesia exercendo” (can. 1597), neque in Constitutione Apostolica Regimini Ecclesiae Universae 15 augusti a. 1967, qua Paulus VI f. r. ex parte Apostolicae Sedis “iustitiae ministerio opportunis legibus prospicere” sta­ tuit (AAS, 1967. p. 889). Synodus vero Romana a. 1960 de Vicariatu Urbis loquitur, in tit. de “Curia Dioecesana” (art. 11, par. 2). Decernit can. 201, § 2: “Judicialis potestas tam or­ dinaria quam delegata exerceri nequit ... extra territo­ rium, salvis praescriptis cann. 401, § 1; 881, § 2 et 1637”. Cann. 401, § 1 et 881, § 2 respiciunt potestatem absolvendi a peccatis et a censuris et can. 1637 statuit: “ludex e territorio suo vi expulsus, potest extra territo­ rium iurisdictionem suam exercere et sententiam ferre, certiore tamen hac de re facto loci Ordinario”. Principium can. 201, § 2 receptum est a iure romano: “Praeses provinciae in suae provinciae homines tan­ tum, imperium habet, et hoc dum in provincia est: nam si excesserit, privatus est” (D. I. 18. 3); “Extra territo­ rium ius dicendi impune non paretur, idem est, et si supra iurisdictionem suam velit ius dicere” (D. II. 1.30). Principium confirmatur ac rigidius applicatur a vete­ ri iure canonico. Innocentius 111 respondit Regi Fran­ corum Cardinalem Legatum Invalide extra territorium delegationis suae ferre sententiam, quamvis delegans, id est Romanus Pontifex, iurisdictione polleat in universa Ecclesia (c. 7, X, I, 30; cf. etiam c. 2, I, 2, in VI). Contenditur Tribunal Vicariatus Urbis habendum es­ se tamquam Tribunal Apostolicum cum iurisdictione in ecclesia universa: 1. quia est Tribunal dioecesis Summi Pontificis; 2. quia eius membra ab eodem Summo Pon­ tifice nominantur; 3. quia can. 1562 statuit peregri­ num in Urbe, licet per breve tempus, potest in ipsa tamquam in proprio domicilio citari (cfr. etiam can. 1562, §2). Quoad primum sedulo distinguenda est potestas qua Summus Pontifex pollet tamquam Caput universae Ec­ clesiae, ab illa qua ipse praeditus est tamquam Episco­ pus Urbis. Propterea, sicut Cardinalis Vicarius potesta­ tem habet episcopalem vicariam tantummodo in dioe­ cesi Romana, ita Tribunal Vicariatus Urbis iurisdictio­ nem habet Romae, nisi extra Urbem expresse extenda­ tur et ad territoria determinata, sicut documentis cita­ tis factum est. zld secundum animadvertimus non sufficere munus aliquod a Summo Pontifice committi, ad hoc ut pro to­ ta Ecclesia traditum censendum sit. secus unusquisque parochus romanus aestimari posset parochus oecumenicus. Parochi Urbis nominantur a Romano Pontifice pro singulis paroeciis et membra Tribunalis Vicariatus Urbis ut iurisdictionem exerceant quae est propria Vi­ cariatus Urbis. Membra quoque Rotae Hispaniae no­ minantur a Summo Pontifice, sed “ratione territorii potestas iudicialis Rotae limitatur ad territorium Di­ cionis Hispaniae et Rei Publicae Andorrae, quia in his tantum territoriis suam iurisdictionem exercent Ordi­ narii. a quorum tribunalibus licet provocare ad Ro­ tam. extra hos limites incompetentia Rotae est absolu­ ta. ob defectum absolutum iurisdictionis” (cfr. F. Ro­ berti. De processibus, ed. IV, 1956, pag. 329, III). Forum peregrinum, de quo in can. 1562, naturam non mutat Tribunalis Vicariatus Urbis, quin immo illud 6335 Ad SECUNDUM DUBIUM; Utrum Tribunal Vicariatus Ur­ bis, ad interrogatoria in suis causis peragenda extra proprium territorium, delegatione indigeat Ordinarii loci, et quidem ad validitatem. Respondendum est: Affirmative. Dubium proponi potest utrum iurisdictio a iudice exercita extra suum territorium sit invalida, an simplici­ ter illicita. Respondemus cum cl. Roberti exercitium iurisdictionis in casu esse nullum. “Limites territoriales — ipse ait - ad exercendam iurisdictionem unicuique tribunali sunt assignati. Est sane commune principium iurisdic­ tionem stricte sumptam, seu potestatem iudicialem, ex­ tra territorium exerceri non posse. Episcopi igitur, alii­ que Ordinarii, itemque omnes iudices (Officialis, syno­ dales, auditores, inquisitores etc.) qui eorum nomine iurisdictionem exercent iisdem territorii limitibus coarctantur (can. 1636); nec aliter dicendum est de iudicibus ab Ordinario delegatis ... Omnes actus illegitime po­ siti extra territorium (can. 1637) sunt nulli, quia pote­ stas iudicialis Ordinariorum loci essentialiter territorii limitibus coarctatur (can. 201, § 2; cfr. can. 1894, 4), salva exceptione canone 1637 statuta”. los. Noval (De iudiciis, pars I, n. 232) et post eum M. Lega-Bartoccetti (Commentarius I, p. 269, n. 2) ad can. 1680 provocantes, tenent in casu agi de mera liceitate, quia can. 201, § 2 nullam clausulam habet irritan­ tem et multa fieri prohibemur, quae si facta fuerint, obtinent roboris firmitatem (c. 16, X, III, 31). Censeo nihilominus actus positos extra limites terri­ toriales iurisdictionis esse invalidos, quia in casu deest elementum essentiale ad illos actus ponendos et can. 1680, cohaerenter cum can, 11, nullitatem sancit cum in actu “deficiunt quae actum ipsum essentialiter con­ stituunt”. In casu vero non agitur de lege moderante exerci­ tium iurisdictionis quae habetur, sed de iurisdictione quae, extra territorium, non existit et quod non est nihil operatur. 1970 APR 15 Cl. Roberti, in postrema editione sui operis, a sen­ tentia quam retulimus visus est recedere, quia, ipse ait: “Hodie non videtur posse praetermitti extensivam in­ terpretationem datam a Pontificia Commissione ad re­ digendum codicem iuris canonici orientalis” (o. c., ed. 1956, p. 460). Responsum quod innuitur, datum 8 ianuarii 1953, hoc est : “ An verba can. 151, § 1 ‘in quolibet suo eparchiae loco’ ita intelligenda sint ut Episcopus possit, per se vel per alium, intra fines sui territorii, valide et licite actum potestatis iudicialis ponere etiam in locis quae suntexclusivae iurisdictionis alius ritus, dummodo adsit expressus consensus Hierarchae praedictorum locorum. R. Affirmative” (AAS 1953, p. 105). Alteri dubio: “Utrum interpretatio data m respon­ sione ad I sit declaratoria an extensiva, R. Negative ad primam partem ; Affirmative ad secundam” (AAS ibid.). Confirmatur ergo principium, quamvis eiusdem vis in posterum pro Ecclesiis Orientalibus, ob peculiares lo­ corum ac personarum adiuncta, temperetur. Notat enim A. Coussa, in regionibus orientalibus, “ubi plures diversi Ritus Hierarchae et parochi constituti sunt, sui cuiusque territorii finium non semper facilis est deter­ minatio” (Epitome praelectionum de iure ecclesiastico orientali, III, De matrimonio, p. 197). Secus tamen ac in Ecclesiis Orientalibus, in Ecclesia Latina divisio dioecesium est territorialis: extensio praeterea seu derogatio principii sanciti in can. 201, §2 constare debet (cfr. cann. 19 et 23); constat, ut vidi­ mus, pro Ecclesiis Orientalibus, non autem pro Latina. Responsum denique citatum Pontificiae Commissio­ nis ad redigendum Codicem luris Canonici Orientalis particula dummodo (cfr. can. 39) tamquam condicio­ nem essentialem exigit expressum consensum Hierar­ chae loci. Denique obiicitur aliquando, etiam sub veteri iure, sententiam latam ‘in loco communi et exempto”, non fuisse declaratam invalidam, sed “circumscriptam” id est ad nihilum redactam (cfr. decisio S. C. Episcopo­ rum et Regularium, 15 sept. a. 1741, (cit. a M. Lega-V. Bartoccetti, o. c., p. 269). Respondetur aliud esse, sicut in casu citato, in terri­ torio proprio iurisdictionem exercere relate ad causas ad quas quis est relative incompetens, aliud eamdem exercere in territorio alieno in quo quis nullam habet iu­ risdictionem (cfr. S. R. Rota, in Bituricen.seu Claro montana, sententia 4 febr. 1967; F. Roberti, o. c., ed. 1941, p. 484). Interrogatoria partium, testium, peritorum absque dubio sunt actus iurisdictionis, ita ut qui legitime inter­ rogantur si respondere renuant, aut falsum deponant, iudex poenis canonicis eos mulctare valeat etiam gravi­ bus (cfr. cann. 1743, § 3; 1755, § 3; 1766, § 2; 1794). Propterea interrogationes reservantur iudici (cfr. can 1773, § 1: “Examen fit a iudice...; § 2. In examine interrogationes non ab alio quam a iudice vel ab eo qui iudicis locum tenet, testibus deferendae sunt”). Si vero ad interrogationes iudiciales peragendas iurisdic­ tio requiritur, certum est easdem a iudice fieri non posse nisi intra terminos proprii territorii. Concludendum est ergo Tribunal Vicariatus Urbis, ad interrogatoria peragenda extra territorium propriae iurisdictionis, non mera licentia Ordinarii loci in quo interrogatoria facienda sunt, sed eiusdem delegatione indigere et quidem ad validitatem. • Apoll 46 (1973) 302-307. 4131 1970 /XPR 15.-SECRETARIA STATUS, LITTERAE. PART.· Ortus, natura ac vis Litt. Ap. “Matrimonia mixta”, 6387 6386 SECRETARIA PAPALIS SEU STATUS n. 4131 die 31 martii 1970 Motu proprio editarum, una cum mente legislatoris, explicantur Ex Aedibus Vaticanis, die 15 aprilis 1970 Excellentissime ac Reverendissime Domine, Quoniam dies XXX mensis aprilis constitutus est. quo Litterae Apostolicae “motu proprio” datae de Matrimoniis Mixtis ederentur, mihi officium est gratissimum Excellentiae Tuae Reverendissimae exemplar mittendum curare una cum notationibus nonnullis de ortu, natura et vi huius documenti. Quemadmodum significatui in ipso documento, novae hac ipsa de re normae, tam graves tantaeque prudentiae, declarato Concilii Vaticani 11 desiderio respondent atque sententiis, quas Episcopi in primo coetu generali Synodi expresserunt, paulo ante pervulgata Instructione Matrimonii Sacramentum a Sa­ cra Congregatione pro Doctrina Fidei die XVIII martii, anno MCMLXVL Postquam totum hoc argumentum studio atque investiga­ tioni concreditum est peculiaris consilii Patrum Cardinalium, statuit Beatissimus Pater ut documentum adumbratum mitte­ retur omnibus Praesidibus Coetuum Episcopalium, quod ipsi perscrutarentur et annotarent, si quando immutandum ali­ quid esse consuissent. Universae illae animadversiones hic receptae, quae inter se crebro distabant et adversabantur, diligentissime sunt ab eo­ dem consilio aestimatae ac ponderatae, ratione earum habita, quantum fieri poterat. Indoles peculiaris huius documenti “motu proprio” emis­ si omnino attendatur oportet: ipsum enim consulto et ex pro­ posito suo universalem legem fert, accommodatam videlicet ad maxime varias totius Ecclesiae condiciones; ceterum ipsis Episcopis officium demandat, ut in formulas iuridicas illam, ubicumque hoc manifesto significatur, convertant, convenien­ tes cum statu rerum et necessitatibus cuiusque loci, et ut le­ ges singulares condant intra fines tamen et significationem re­ gularem generalium, nihil inde detrahentes. Cum leges suas de matrimoniis mixtis recenseret, non pot­ erat Ecclesia ullo pacto ignorare multis in nationibus Catholi­ cos cives minorem plane constituere partem ac propterea dif­ ficilius posse inire matrimonium cum altero catholico. Neque obliviscebatur ius ingenitum esse cuique homini ut familiam instituat; observandam esse convenienter etiam non catholi­ corum conscientiam; periculum subesse, ne, si normae ni­ mium esse durae et rigidae, plures catholici matrimonia invali­ da contraherent, grave detrimentum animabus suis inferentes. Attamen, cum Episcopi leges peculiares ferent, secundum potestatem in numeribus 7, 9 et 10 tributam, condicionem propriae nationis ante oculos constituere debebunt, et, quo­ ties ipsa poposcerit, vel permiserit, maiores cautiones flagita­ re valebunt. Ita. verbi gratia, ad normam numeri 7, quae sinit episcopos alia postulare pro opportunitate, in populis maxi­ mam partem catholicis et ubi consentaneum fuerit. Coetus Episcopales diiudicabunt quibus certis indiciis caveri possit, ne coniux catholicus impediatur officia et obligationes susceptas rite implere; qua in re expendent adiuncta cuiusque casus Praeter usum facultatum in numeris iam dictis concessa­ rum, oportet etiam praecipue notare normam numeri 14. quae animarum pastores admonet, ut singularem curam gerant fa­ miliarum e matrimonio mixto oriundarum, fidenter et sapien­ ter operam consiliaque consociantes, si id fieri potuerit, cum ministris aliarum communitatum religiosarum. In hoc autem genere Coetibus Episcopalibus suadetur, ut opportuna decer­ nant, quibus cura pastoralis matrimoniorum mixtorum regatur. Necesse denique erit perdocere fideles congrua ct ampla institutione, non solum ut vim atque rationes novae discipli­ nae comprehendant, verum imprimis ut iuvenes universim ct ii particulatim, qui matrimonium mixtum inire cogitant, ad se praeparandos animo serio in ten toque studio, adiuventur, coniuges autem, qui dispensationem obtinuerint, ut fideles sese praebeant assumptis officiis, rcminiscentes obstringere ea per totam vitam. Plene tandem ergo confisus has Apostolicas Litteras pasto­ res universos ct chnstifidclcs prompta alacrique voluntate su­ scepturos esse ut, quae Summus Pontifex ordinationi divinae obsequens atque familiarum sanctitati stabilitatique prospi­ ciens efficere decreverit, quam cumulatissime propositum suum assequantur. Excellentiae Tuae Reverendissimae omni qua decet observantia inDomino me deditissimum affirmare cupio. - J. Card. VILLOT, a publicis Ecclesiae negotiis * Ad universos Ordinarios locorum, Prot. N. 151.327: Do­ cumenta recentlora circa rem matrimonialem et p ro cessu »lem,vol. II. Roma 1980, p. 65-67. 6338 π.4132 4133 SS. CC. PRO DOCTRINA FIDEI - PRO INST. CATHOLICA 1970 APR 16.30 I. - Il documento sopra dtato mostra chiaramente la sollccitudinc della Santa Sede per una sempre più adeguata formazio1970 APR 16.-SC PRO DOCTRINA FIDEL NORMAE. PART.· nc dei futuri sacerdoti c dâ, in pari tempo, utili orientamenti che potranno costittdrc motive di riflessione e di stimolo per una più stretta e proficua collaborazione ira tutte 1c diocesi di Staiuuntur criteria generalia pro causis dispensationis cotesta Regione conciliare. ab omnibus oneribus e sacra ordinatione manantibus. 1) Non c‘e dubbio, infatti, chc dalle nuove esigenze della formazione sacerdotale, nbadite c sottolineatc dalla Ratio fun­ I - Pro gratia dispensationis ab omnibus oneribus e damentalis, derivino anche precise conscguenze circa la nécessi­ sacra ordinatione manantibus.servatis peculiaribus pro­ ta dei Seminari Regionali e furgenza del loro potenziamento cedendi normis, proponi possunt tantum casus respi­ (Cfr. Ratio fundamentalis, n. 21; cfr. inoltrc. Optatam totius, cientes: n. 7(AAS62, 343; 58. 718). 1. Sacerdotes provectae aetatis, qui multis antea an­ La funzione attualmente insostituibile di questi centri di formazione ecclesiastica risulta évidente, del resto, dalle senis matrimonium civile attentaverint vel in concubinatu guenti costatazioni. vixerint vel, etiamsi nullum ligamen contraxerint, a sa­ La diminuzione dei candidati al sacerdozio, il torte declino cerdotio tamen pluribus adhinc annis defecerint et nel numero di coloro che giungono alia ordinazione sacerdota­ nunc sincera paenitentia moti sunt et sine scandalo vi­ le. i vari problemi pedagogico-culturali che si presentano con vunt. acoentuazioni e istanze nuove. se rendono indilazionabile per 2. Sacerdotes qui a pluribus annis vitam scandalotutti il rinnovamento della formazione sacerdotale, ad alcunc sam in statu clericali duxerunt nec ullo modo resipisce­ diocesi, a quelle più piccole soprattutto, creano situazioni particolari, aile quali non si potra dare la giusta risposta senza un re voluerint, imposita prius tamen reductione ad sta­ intenso e comune sforzo di ricerca né, inevitabilmente, senza tum laicalem ob indignitatem vel. si casus ferat, in poe­ modificazioni delle proprie abitudini e senza sacrifici. nam. 2) Si richiedono istituti di fomazione ecclesiastica a livello 3. Sacerdotes qui ordinari nunquam debuissent ob sempre più qualificato, dotati di personale sufficiente e speciacarentiam idoneitatis lizzato, alacre e aperto nel percepire le nécessita della comunità - vel propter defectus physicos aut psychicos, ecclesiale e civile, che abbia la capacity di rispondere ai bisogni - vel propter carentiam debitae libertatis (v. g. ex present! per ottenere i fini di sempre. in un impegno continuo, condotto neDa fedcltà e nelTapertura. (Cfr. Optatam totius, η. metu incusso a parentibus aut a peculiaribus circum­ 5; Ratio fundamentalis, η. 30: A AS 58, 716 ss; 62, 346). stantiis temporum et locorum prout sunt bella, perse­ 3) ί Professori, in particolare, siano in numero sufficiente cutiones etc.), per rispondere adeguatamente alia natura delle materie da inse- vel propter errorem Superiorum sive in foro in­ gnarsi. aile condizioni dell’insegnamento e al numero degli aterno sive in foro externo. luni. siano veramente competenti nelle loro specifichc discipli­ 4. Sacerdotes qui vera vocatione praediti fuerint et ne. liberi da occupazioni cne impediscano il buon compimento bene se gesserint in ministerio pastorali, at postea su­ dei loro dovere e il necessario açgiomamenteo della loro preparazione scientifica. Siano. percio, anche equamente remunerati perveniente vel quadam calamitate (v. g. ex collisione perché possano totalmente dedicarsi al loro grave impegno. curruum, ex gravi lapsu physico), vel quadam infirmita­ (Cfr. Optatam totius, n. 5, Ratio fundamentalis, n. 32 ss.: AAS te (v. g, cx morbo gravi infectivo, ex debilitatione ner­ 58. 716 ss.; 62. 347 ss. ). vorum in forma incurabili) non amplius idonei evase­ 4) D’altra parte, oggi non è più possibile concepire un Semi­ rint ad sacerdotium ob profundam mutationem sive nario veramente efficiente, con un numero limitato di alunni, physicam sive psychicam, non obstantibus curis medi­ distribuiti in diverse classi. Ne sarebbe palesemente comprocis et sinceris atque diuturnis conatibus difficultates messa ta serietà della formazione nelle sue varie componenti, e superandi. questo in unepoca di accresciute esigenze, in cui risultano vali­ de e vitali soltanto quelle comunità capaci di offrire un ambien­ II - Quoad vero illos sacerdotes, qui gratiam dispen­ te ricco di stimoli e di confront!, e pertanto idonee a consentire sationis petunt vel ob solam voluntatem nubendi, vel un armonico sviluppo delle personality dei singoli. ob errores circa sacrum coelibatum ct sacerdotium ca­ In un Seminario con pochi alunni si potrebbe cedere alia tholicum, vel quia matrimonium civile iam attentave­ pcricolosa tentazione di ridurre il numero dei Professori, spesrint spe freti se ita facilius dispensationem ab oneribus, so costrctti a svolgere altre mansioni, per avere assicurato il ne­ immo et sacerdotium uxoratum obtinere posse: ipsis cessario sosten tamen to. In simili condizioni. è difficile pensare ad un'attività didattico-scientifioa, veramente efficace e formagratia non conceditur nisi antea sinceram et diuturnam tiva. da parte di inseznanti che manchino della indispensabile paenitenliam egerint, errores aeque retractaverint et «renità e disponibilité e che non trovano certo nel troppo riscandalum patratum congrue reparaverint. Huiusmodi stretto ambiente scolastico fccondo motivo di stimolo per il lo­ sacerdotes Ordinarii locorum interim ad statum laica­ ro impegno scientific©. lem iuxta normam iuris reducere possunt, firma tamen 5) Queste considerazioni. Rev.mo Monsignore. mentre conobligatione servandi legem sacri coelibatus. fermano pienamente la validity dei Seminari Regionali, giustificano il convincimento di quanti ravnsano in essi istituzioni al • Prot. N. DF. 128/61*. e follis eiusdem S. Congregationis. présente insostituibili. che devono essere ulteriormente potenziate con fimpegno solidale e responsabilc di tutte Ic diocesi della Regione, a costo anche di notevoli sacrifici. 4133 * fuori dubbio che la partecipazione di tutte Ic diocesi alia E vita dei Seminari Regionali favorirà largamente la scelta degli e1970 APR JO.-SCpro INSTIT. CATH.. LITT. CIRC. PART.· lementi più idonei e qualificati. e consentira, altresi. di aumentare opportunamente il numero degli insegnanti al fine di sodArctiores suadentur interponendae relationes inter disfarc le nécessita dei ‘gruppi di lavoro’. dioeceses Italiae ad Seminaria Regionalia sustentanda 6) Qualora un Seminario si mostrasse impari ad assolvcre i et promovenda particolari compiti cui oggi è chiamalo. - sia per fimpossibilita di avere una comunità di alunni. sufficientemcnte numerosa, in Roma, 30 sprite 1970 grado di rcalizzarsi pienamente. sia per il numero insufficient dei Professori o per Ia loro non completa disponibilità, six mfiLa recente pubblicazionc della Ratio flmdamentalis institu­ ne. per la madeguatezza dei sussidi didattico-scientifici -, non tionis sacerdotalis d i parte di questo Dicastcro ... ci offre I’ocresterebbe che chiedcmc tempestivamente la chiusura. catione per aprirte con tutu franebezza I’animo e sottoponc Vorremmo. pertanto. pensare che nessuno si assumera la rcdia Sua attenzione alcunc nostre conside razioni sulla particosponsabilità di un pericoloso disimpegno al nguardo che. per alhre funzione chc ogp. non meno di «ri. sono chiamati a svoltro. condurrebbc inevitabilmente alia estinzionc di centri di |«re I Seminari Regionaji iuliani. e sulle specifichc responsabili­ formazione ecclesiastica i quali hanno reso un scgnalato servi­ té net loro confront!, di tutti e singoli i Vescovi dcllc Reponi tio allaChiesa. conciliari ad essi intéressât!. 4132 6)89 6390 1970 SEP 22 - NOV 7 SS. CC. PRO SACRAMENTIS - PRO DOCTR. FIDEI - PRO EPISCOPIS 7) Ci sia consentito, pero, di manifestare, a questo punto, le nostre preoccupazioni per la tendenza di alcune diocesi di ritirarc gli alunni dal Seminario Regionale, per trattcncrli nel pro­ prio Seminario o per inviarli in un Seminario viciniore, oppure presso centri di studi ecclesiastici a livcllo universitario. * évidente che un tale modo di agirc crea, oltrc a tutto, inE certezza e disagio per il rcgolare svolgimcnto della vita dei Se­ minario Regionale, specialmcnte quando occorra prendere deci­ sioni particolarmonte impegnative. II. · Non sarà superfluo qui ricordare quanto prescrive il can. 1354 § 3, C. I. C., sull’obbligo dei Vcscovi di inviare i propri alunni nel Seminario Regionale. cretto dalla Santa Sede, c rife rire, in pari tempo, il pcnsicro del Présidente della Conferenza Episcopale Italiana sulla importanza e la nécessita dei Se­ minari Regionali. 1) Se non è possibile avere un proprio Seminario, o se la “conveniens institutio” non è realizzabile in maniera “conve­ niente”, il canone sopra citato lascia liberta ai Vescovi intéres­ sât! di inviare gli alunni in qualche Seminario viciniore, ma non lascia loro identica liberta quando esista un Seminario “auctori­ tate apostolica constitutum”. In tal caso, i Vescovi impossibili­ tati di rcalizzare la “conveniens institutio’ non hanno altra scelta. C'c, inoltre, da osservare che qualsiasi decisione relativa al ritiro dei propn alunni dal Seminario Regionale - qualora si rawisino le condizioni necessarie per avere un Seminario “convenientemente organizzato”- deve essere presa sempre nell’ambito della Confercnza Episcopale Regionale, c dopo avere assicurato chc non ne verrebbe pregiudizio al Seminario Regionale stesso. Questa Sacra Congrcgazione, allora, non avrebbe difficoltà a dare la sua approvazione. 2) Siamo certi che per tutti costituirà ulteriore motivo di ri­ flessione quanto lo stesso Présidente della Conferenza Episco­ pale Italiana, il Card. Giovanni Urbani, di v. m., dichiarava a proposito dei Seminari Regionali, nella relazione alia sessione inaugurale della IV Assemblca Generale, dei 14 aprile 1969. “E’ infatti ben noto - affermava il Cardinale - che alio stato attuale delle dioecesi, gran parte della nostra pcnisola trova nei Se­ minari Regionali la sola possibilité di vedere organizzata in mo­ do efficiente la preparazione dei giovani aspiranti al Saccrdozio”. (C. E. !.. Arri della IV Assemblea Generate, Roma, 14-19 apr. 1969, p. 75). 3) Come la Signoria Vostra Rev.ma sa, questa Sacra Congregazionc è andata incontro, in passato, a quei Vescovi che chiedevano, per varie ragioni, di poter avere in diocesi il Seminario Maggiore distinto dal Seminario Regionale. Ma le mutate situazioni, alie quali abbiamo fatto riferimento, aprono un discorso nuovo e diverso: quanto ieri poteva es­ sere una comprensibilc eccezione o un legittimo privilegio, oggi puo risultare privo di fondamento e persino controproducente. III. -La Signoria Vostra Rev.ma ci consentira, infine, di rammentarc quanto scriveva questa Sacra Congrcgazione nel documento “Criteri e suggerimenti pratici per il passaggio dei Seminari Regionali Italiani dalla Santa Sede alie Confcrenze Episcopali Regionali”. N. 1.2, inviato, con Lettera circolarc dei 28 maggio 1968 (Prot. N. 472/66/68), agli Ecc.mi Arcivcscovi President! delle Commissioni Vescovili per i Seminari Regionali c, per conosccnza, ai Vescovi cointercssati e ai Rev.mi Rcttori: “(vienc fissato) 1’impegno di ogni singola Confercnza Epi­ scopale di considerare il Regionale come il proprio Seminario Maggiore con obbligo da parte dei Vescovi cointercssati di in­ viare ad esso i propri alunni e di prowedere il Personale dirigen­ te c insegnante”. E al N. IV si stabiliva: “Nella Regione dove csiste un Seminario Regionale Maggiore non deve sussistcre alcun altro Seminario Maggiore Diocesano”. Nella introduzione dei medesimo documento si prccisava, inoltre, “che questo trasferimento non deve mettere in causa 1'esistenza stessa dei Seminari Regionali sia per il fatto che si rcndono sempre più necessari centri di studi ecclesiastici altamente qualificati, sia perché questa é la espressa volontà del Santo Padre”. Lo studio c la soluzionc di un problema cosi urgente e fon­ damentale per la vita stessa della Chiesa, (jual è quello della pre­ parazione dei suoi futuri ministri, potra offrirc un’occasione propizia perche cotesta Conferenza Episcopale Regionale si dimostri veramente “corne uno strumento idoneo a che l’opcra dei Vescovi superi i limiti del proprio gregge c del proprio ter­ ritorio per il bene anche di altre Chiesc e della Chiesa universa­ le. in unione con il Capo del Collegio Episcopale”. (C. E. I.. Al· ri della IV Assemblea Generale, Roma 14-19 apr. 1969. p.28 s.). 6391 n. 4134 4136 IV. - Per tutti i motivi sopra esposti, reputiamo nostro doverc rivolgerci alla Signoria Vostra Rev.ma perché voglia attentamente csaminarc, in Domino, nelfambito di cotesta Conferen­ za Episcopale Regionale, i problemi riguardanti la formazione degli alunni dei corsi filosofici e teologici. appartenenti a cote­ sta Regione conciliare, in vista di una dclibcrazione comune, chc definisca chiaramente i doveri e le responsabilité di tutti e singoli i Membri della medesima Confercnza nei confront! del Seminario Regionale. Nel valutarc i vari aspetti delle questioni concernenti la vita e il funzionamento del pio Istituto non si mancherà, inoltre, di tencr présente anche l'aspctto finanziario, che per altro risulterebbe assai gravoso, se dovesse essere affrontato e risolto soltanto coll’impegno di poche diocesi. • Ad Archleplscopos et Episcopos Regionum Conclllarlum Italiae: Enchiridion clericorum. Typis Polygiottis Vaticanis 1975, p. 1399- 1401. 4134 1970 SEP 22.· SC pro SACRAMENTIS, RESP. PART.· Potestas dispensandi super matrimonio rato et non consummato pertinet ad personam Romani Pontificis Roma, 22 settembre 1970 ”... E' ben noto ... come la concessione della dispensa del matrimonio rato e non consumato è legata al! esercizio per­ sonale delTAugusto Pontefice”. • Prot. N. 1459/70, luxta summarium traditum ab A. Α­ ΒΑΤΕ, 11 matrimonio nell’attuale legislazlone canonica. Roma-Brescla 1979. p. 191. Adn. A. ABATE, op. cit. p. 189-195. 4135 1970 OCT 7.- SC pro DOCTRINA FIDEI. RESP. PART.· Rationes exprimuntur quibus Romanus Pontifex non intendit facultatem concedere ut ipsi Ordinarii loco­ rum solvere valeant matrimonia rata in favorem fidei Roma, 7 ottobre 1970 Eccellenza Reverendissima, In data 10 agosto 1970 trami­ te codcsta S. Congrcgazione veniva trasmessa a questo Sacro Dicastero la richicsta dell’Ecc.mo Présidente della Confercnza Episcopale Corcana con la quale domandava ‘\it ipsi Ordina­ rii solvere valeant matrimonia rata in favorem fidei”. In merito mi reco a premura di significare a Vostra Eccel­ lenza che questa S. Congrcgazione non puo risponderc affermativamente alia richicsta sia perché il Santo Padre intende tuttora riservarc a Sc questa facoltà, c sia per già lamentati abusi di talc facoltà awenuti presso alcunc Curie dioccsanc. D’altra parte assicuro Vostra Eccellenza che i casi di scioglimento di matrimonio provenienti da territori missionari - qualora gli esposti contcngano l’indicazionc completa dcllc condizioni richieste - vengono risolti in un periodo di tempo non superiore ai due mesi. Voglia, pertanto, comunicare quanto sopra airEccellcntissimo Présidente della Conferenza Corcana ed evcntualmcntc. se Vostra Eccellenza lo riterrà opportuno, anche ad altri Ecccllcntissimi Président! di Cor ?7enzc Episcopali dipendenti da codcsto Sacro Dicastero. Colgo l’occasione per confcrmarmi con sensi di distinta stima di Vostra Eccellenza Rev.ma dcv.mo. · Franciscus Card SEPE R, Praefectus. • Secretario S. C. pro Gentium evangelization·. Prot. N. 6213/70m. Adn. A. ABATE. II matrimonio nell’atuale leglflazlone canonica, Roma-Brescia 1979, p. 189-195. 4136 1970 NOV 7.-SC pro EPISCOPIS, NOTIFICATION PART.· De titulo tribuendo Episcopis officio renuntiantibus Roma, 7 novembre !97O Eccellenza Reverendissima, Mi prvgio significare oil’Eccel­ lenza Vostra Reverendissima che nell’Udienza dei 31 ottobre seorso il Santo Padre, presa conosccnza delle conclusioni della Congrcgazione plenaria di questo Sacro Dicastero, svolt&si nei giorni 22-23 dei mesc anzidetto. si c degnato disporre chc i Ve- 6392 π. 4137-4138 SACRA CONGR. PRO INST. CATHOLICA - SIGNATURA AP. 1970 NOV 21 -28 Le saremo. pertanto, assai grati, se avrâ la bontà di signifi­ scovi diocesani dimissionari di rito latino non vtngano piu tracaro, quanto prima, i nominativi - con findicazionc dclla dio­ iferiti ad una Chksa Titolare, continuando invece ad appellant cesi di provenienza - di quanti si trovassero in posizione irredalla Sede cui hanno rinunciato (con la quale conservant) an­ golare. cora un certo vincolo di spirituale affetto). premettcndovi TespresHonc “olim, quondam” (già. ancien, former, alt, retid) Quanto sopra detto non prcgiudica Ia prassi finora seguirado, Mlguo, o altrc êqurvaJen ti ). ta per l'iscrizionc degli studenti laid non seminaristi. Ia cui pre­ Vostra Eccellenza abbia la bontà di portaire a conoscenza di sentazione spetta alfAutorita ecclesiastica competente (Const. codesta Cônfercnza Episcopale tale augusta disposizionc che, Ap. Deus scientiarum Dominus, ari. 24). com’e owio, abroga la vigente prescrizione di questo Sacro Di• Ad Rectores et Praesides Athenaeorum ecclesiasticorum casrero, comunicata a codesta Rappresentanza Pontificia con Urbis Romae, luxta textum oblatum apud: Enchiridion cleri­ Jettera del 15 dicembre 1966, prot, n. 908/66. corum, Typis Polyglottls Vaticanis 1975, P. 1416-1417. Per quanto concerne i Vescovi rinunciatari già traitent? ad una Sede Titolare, sono a pregare 1'Eccellenza Vostra di voler 4138 chiedere loro se intendono conservare il Titolo ricevuto o se prefenscono attenersi alie nuove direttive. lasciando cosi libera la Chiesa Titolare che tornerà vacante, a disposizione della S1970 NOV 28.-SIGNATLRA AP., SENTENTIA. PART.· de Apostohca. Vostra Ecceilenza. infine, voglia dare assicurazione a tutti i Presuli che 1’Annuario Pontificio continuera a riportare il nome Nullius matrimonii inter orthodoxos declaratur ex de­ c i dati dei Vescovi diocesani dimissionari sotto il nome della fectu formae seu ritus sacri in eius celebratione loro ultima Sede (cf. Annuario Pontificio per /71970, p. 416, alia voce “Strasburg”). FACTI SPECIES - Domina E. P., nata in urbe G. (Roma­ Nell’attesa di cortcse riscontro, con sensi di distinto ossenia) ex parentibus orthodoxis ritus byzantin! romeni. die 30 quio mi professo di Vostra Eccellenza Reverendissima aff.mo dec. 1961 matrimonio iungebatur cum domino C. D., pariter come fratello - Carlo Card. CONFALONIERI. Prefetto. orthodoxo ritus bszantini romeni. coram magistratu civili. • Omnibus Legatis Pontificiis, Prot. N. 335/67: Commu­ Mulier obtento divortio et cupiens matrimonium canoni­ nicationes 10 (1976) 16. cum inire cum Ae. C., catholico ritus byzantini romeni, qui suo tempore civile dumtxxat matrimonium contraxerat, e quo po­ 4137 stea divortium obtinuit, petit ut declaretur nullius sui matri­ 1970 NOV 21. - SC pro INSTIT. CATII., LITT. CIRC PART.· monii cum domino C. D.. iuxta denuntiationem Supremo huic Tribunali, die I sept. 1969. exhibitam. Normae circa inscriptionem alumnorum ecclesiastico­ rum in Athenaeis Romanis sub nonnullis appositis con­ Interim mulier iuxta ritum orthodoxum Romae inivit ma­ dicionibus iterum sanciuntur trimonium et in Américain migravit una cum Ac. C.; cius ta­ men domicilium ignoratur, neque domicilium viri conventi no­ Roma. 21 novembre 1970 tum est. Constituto igitur Patrono ex officio, eoque citato una cum G permettiamo ... Come Ella sa, le vigenti disposizioni rela­ Defensore vinculi ct Promotore iustitiae deputato, viro autem tive alia iscrizione degli studenti ecclesiastici dei clero «cola­ convento per edictum (cfr. “L’Osservatore Romano" dici 24 re (seminaristi o sacerdoti) agli Atenei Ecclesiastici deU'Urbe martii 1970), dic 15 aprilis 1970 concordatum est dubium: An richiedono che gli stessi dimorino nei pii Isti tu ti loro destinati constet de nullitate matrimonii ob defectum formae seu ritus (cfr. Grcolare della S. C- dei Seminari e delle Università degli sacri, in casu Studi, in data 15 luglio 1964, Prot. N. 695/52/20, A), ü cui In Audientia, die 29 octobris 1970 Cardinali Praefecto con­ elenco tassativo appare oeni anno nell’Annuario Pontificio, nel cessa, Summus Pontifex causam decidendam Plenariae Signatu­ capitolo "ktituti Ecclesiastici di Educazione e di Istruzione", rae commisit. alie duc voci: “Seminari c Collegi per candidati al sacerdozio" e ’’Collegi e Convitti per alunni sacerdoti". in ivre - Solutio quaestionis pendet a necessitate a) Per i sacerdoti secolan - residenti entro la diocesi di Ro­ ritus sacri, seu benedictionis sacerdotalis, ad validita­ ma - é prevista, a determinate condizioni, la dispensa di “Ex­ tem matrimonii pro orthodoxos. tracolle gialità”, che viene concessa, d’intesa con questo Sa­ I - Usque ad saeculum X Ecclesia byzantina non im­ cro Dicastcro. direttamente dal Vicariato delfUrbe, dictro preposuit ritum sacrum ad matrimonii validitatem. Uti in «ntazionc dolia domanda dellOrdinario dioccsano delfinteresiure romano, ita etiam in iure canonico matrimonium sato (cfr. Grcolare citata, B). solo consensu, sufficienter manifestato, valide celebra­ b) 1 sacerdoti secolan - dimoranti fuori della diocesi di Ro­ ma. purché entro la Ussativa distanza di Km. 50 - possono es­ tur. De facto Sancti Patres et Liber Syro-Romanus di­ sere iscritti in qualita di alunni “extra Collegia”, dictro precunt quod matrimonium legitimum inter Christianos senuzione dei nulla osta dei proprio Ordinario dioccsano, dal contrahitur secundum mores et secundum legem natu­ quale risulti chiaramcnte Ia loro incardinazione diocesana e il ralem et civilem; loquuntur quidem de ritu sacro, de luogo dclla loro dimota abituale durante il periodo degli studi. benedictione, de coronis, de iniunctione manuuum con rispettiva distanza da Roma (cfr. Grcolare citata, C). etc., sed non dicunt haec omnia necessaria esse, saltem r)Per gli studenti seminaristi. invece - oggetto particolare uti conditionem sine qua non, ad matrimonii validi­ delb présente Grcolare - questa Sacra Congregazionc non con­ tatem. cede cccezioni dalla suddetta norma, se non in casi particolarisEtiam orationes quae leguntur in libris liturgicis oc­ simi e per motivi gravi. Tutti i remmansti, infatti. hanno il pre­ cise obbligo di riskdcre in Seminari o in Collegi per poter ncecasione celebrationis nuptiarum, quaeque probabilius vere Ia dovuta formazionc sacerdotale (cfr. Ratio fundamenta­ ad saec. IV ascendunt, non demonstrant necessitatem lis institutionis sacerdotalis, IV. 20. p. 29, cd. it., Roma 1970). benedictionis ad validitatem matrimonii (cfr. Ae. Her­ L’osservmza delle disposizioni sopra indicate è da considé­ man, De benedictione nuptiali quid statuerit ius byzanrais!. pertanto. condizione indispensable per h validité dell itinum sive ecclesiasticum sive civile, in ‘Orientalia scrizione u Pontifici Atenei Romani. Christiana Periodica” 4, 1938, 190-196; 225-226; P. La presentazione degli studenti seminaristi all’Ateneo deve Tocanel, De Novellae 89 Leonis Philosophi canoniza· essere fatu. come di consueto, per iscritto. dal Rcttore dei retione, in “Apollinaris" XLII, 1969, pag. 21 ss.; ubi ci­ spettho Seminario o Collegio di rcsidcnza. tantur: Gregorius Nissenus, Ep 171, 193 et 231, Migne hakhe da più parti sono giunte a questo Sacro Dicastcro Kznalazioni o hmentele di irregolarità che si verifichcrebbero PG 37, coi. 315-316, 373; Basilius Magnus, HomiL VI circi l adempimentodell obbligo dclla residenza da parte di stu­ in Hexamer., 5, PG 29, coi. 160; loannes Chrysostodenti seminaristi. sumo a precare la Signona Vostra perché vomus. In Ep. ad Ephesios, c. V, HomiL XX, n. 7, PG 62, glii cortesemente disporre che b Segreteria di cotcsto Ateneo coi. 145; Idem, In Ep. ad Coloss. c. IV, HomiL XII, PG comrolli. con cura. Ia relativa posuione disciplinare di tali 62, coi. 386; Idem, In Ep. I ad Timoth. c. II. HomiL tcrHÜ. IX. n. 2, PG 62 coi. 546; Idem, In cap. XXIX Genes. Coloro che non nsultasscro in regola non potranno in nesHomiL L VI, n. 2, PG 54, c. 487-488; Athenagoras, Le­ sun modo essere considerati, a quahusi eifetto, alunni dclTAtegatio pro Christianis. 33, PG 6 coi. 966). nto. 639) 6394 1970 NOV 28 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE Opinio nihilominus pedetentim invaluit apud Chri­ stianos se nonnisi per benedictionem et coronationem licite matrimonium inire posse. Imo Ecclesia ipsa benedictionem requiri iussit et omnibus Christianis interdixit ne, benedictione et pre­ cibus praetermissis vel contra consuetudinem neglectis, comugale inirent foedus (Collectanea S. C. de Propa­ ganda Fide, I, Romae 1907, n. 1154, p. 621). Nicolaus I, in responsis ad consultationes Bulgarorum, agnoscit celebrationem matrimonii absque sacer­ dotis benedictione grave apud graecos constituere pec­ catum (Codificazione canonica orientale, Serie III, vol. Ι,ρρ. 662-663, ad III). Praeterea ad probandum quod ritus sacer nondum erat necessarius ad matrimonium valide contrahendum, certum habemus factum: benedictio et coronatio con­ cedebantur solummodo primo contrahentibus, non au­ tem iis qui, primo matrimonio legitime soluto, ad alias convolabant nuptias (Theodorus Studita, Ep. 50, PG 99, coi. 1093). Qui Christianus mos celebrandi nuptias influxum quoque exercuit m ius romeno-byzantinum. Hoc clare demonstrat tertia iuris byzantini collectio, cuius titulus Epanagoge Legis a. 885, quae exigit ut consensus nuptialis manifestetur aut per benedictionem et incoronationem aut per instrumenta dotalia (cfr. Ae. Herman, art cit. pp. 209-210). II - Cum certo non constaret de libertate eligendi al­ terutram formam, nec de natura necessitatis utriusque formae, Leo IV, cognominatus Philosophus, Novella 89 circa a. 895 promulgata, unam praescripsit formam ma­ trimonii ineundi inter Christianos liberos, et quidem canonicam: “Quemadmodum adhibitis sacris precibus adoptionem perfici praecipimus, sic sane etiam sacrae benedictionis testimonio matrimonia confirmari iubemus; adeo ut, si quis citra hanc matrimonia ineant, id ne ab initio quidem ita dici, neque illos in vitae illa consuetudine matrimonii iure potiri velimus” (cfr. P. Tocanel, con i tradizionali principi della morale cattolica che devono ispirare e guidare le applicazioni pastorali delfEnciclica stessa, nonchè con il ruolo di una coscienza cattolica rettamente formata. 3. La dichiarazione riconosceva, in piena armonia con que­ sti perenni principi morali, la possibilita di vari gradi di imputabüità o di colpevolezza soggettiva. Riconosceva altrcsi la distinzione tra il peccato formale c quello materiale, tra il male oggettivo e i fattori che in qualsiasi ipotesi di peccato possono dtminuire la colpevolezza soggettiva nel caso. Pertanto, la di­ chiarazione in nessun modo si allontanava o differenziava dalfinsegnamento dei Magistero a riguardo della malizia intrinseca dei singoli atti contraccettivi come pure della contraccezione in genere, cost come espresso nel n. 14 della Humanae vitae. Infatti, Ia dichiarazione descriveva questi atti come oggettivamente cat rivi qualunque ne fossero il fine e le circostanze, scegliendo la dizione “objectively evil" (oggettivamente cattivo) unicamente per richiamare Tattenzione delfopinione pubblica di Washington sui punto essenziale delfinsegnamento pontificio dal momento che in origine era stato attaccato dai sacerdoti dissenzienti precisamente quest’aspettode\ male ogget­ tivo, intrinseco, delfatto contraccettivo. Inoltre, la dichiarazione insisteva sui limiti dei cosiddetto “diritto di coscienza"; in proposito i sacerdoti dissenzienti, tra­ mite i loro rapppresentanti, dichiararono esplicitamente di dis­ sociais! da ogni scuola o gruppo o corrente di teologi e morali­ st! che proponesse qualsiasi insegnamento contrario alia Enciclica c ai perenni principi morali della Chiesa Cattolica. 4. Durante fultima Assemblea dei Sinodo dei Vescovi (ottobre 1971), uno specialista in questioni demografiche ritenne di trovare in questa dichiarazione una possibile giustificazione per un ricorso alia contraccezione, che fosse accettabile dal punto di vista cattolico, senza riferimento ai mezzi usati per il controllo delle nascite e agli espliciti insegnamenti dei Concilio Vaticano II e délia Humanae vitae. Egli aveva credulo infatti di trovare una possibile “apertura" nella dichiarazione della Congregazione (che pero riguardava un argomento specifico c dei tutto differente). Il Rev.do Arthur McCormack pubblico cosi sulTargomento un opuscolo e rilascio una intervista, largamente riportata dalla stampa. I! Cardinale Prcfetto della Sacra Congrcgazione per ii Clero scrisse immediatamente al P. McCormack, respingendo la sua arbitraria interpretazione della dichiarazione e il suo palese tentativo di sfruttarla a sostegno délie sue tesi, e dichiaro che il P. McCormack aveva travisato la dichiarazione alterandonc le proporzioni e trascurandone il contesto, e che aveva altresi confu­ so la nozione della diminuita responsabilità e colpevolezza sog­ gettiva con una generalizzata giustificazione delle violazioni della legge morale proposta in materia dalla Chiesa. Al P. McCormarck fu ricordato in fine che egli non solamen te aveva ncgletto fautentico insegnamento dei Magistero circa la contrac­ cezione, ma aveva anche deformato il concetto cattolico di co­ scienza. Il P. McCormack rispose immediatamente, riconoscendo fcsattezza delle critichc^ e ritiro pubblicamente la sua enata in­ terpretazione. Dichiaro anche che, ritrattando la sua interpretazionc dei documento della Congrcgazione, dopo ulteriore stu­ dio e riflessione intendeva seguire i perenni principi morali sia 6411 n. 4148 -4149 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE riguardo alia contraccezione, sia riguardo alia natura e ai limiti della coscicnza soggettiva, secondo finsegnamento dei Magiste­ ro. Egli ripetè ciô pubblicamente, con onestà e franchezza, sul­ la stampa. 5. Recentemente, un professore delflstituto di Teologia Morale “Alphonsianum" di Roma, in un corso di lezioni tenuto in un collegio romano di lingua inglcse, ha travisato la dichiara­ zione della Congregazione alio scopo di trovare nuovi argomen­ ti a favore della contraccezione, condividendo le tesi altrove diffuse da teologi dissenzienti. Le autorità del collegio si rivolsero immediatamente alla Congregazione per avere chiarimenli, che furono dati e dalle medesime autorità accettati. Nel frattempoil professore in que­ stione aveva lasciato Roma per recarsi in patria, ma le sue argomentazioni furono riprese da una rivista partigianae polemica, che sempre c sistematicamcnte si ê opposta alfEnciclica Hu­ manae vitae e a molti altri aspetti dei Magistero. Al seguito di questa rivista, alcuni organi di stampa hanno riportato vari, ma sempre tendenziosi commenti sulla presunta “nuova apertura" nella dottrina delfEnciclica. 6. Dopo approfondit© studio e debita consultazione, c sta­ to deciso di non rilasciare una serie di smentite ufficiali da par­ te della Congregazione a ogni singolo intervento o commento dei vari giomali e riviste, bensi di preparare questa sommaria esposizione dei falti e precisazione sui contenuti, per opportu­ na conoscenza e norma degli Ecc.mi Rappresentanti Pontifici affmché possano intervenire, nei modi ritenuti più opportuni, contro le varie deformazioni giomalistiche e teologiche, ovunque si presentassero. Esse, infatti, hanno l’intento più o meno palese di contrapporre la dichiarazione della Congrcgazione nel “caso di Washington" alfinsegnamento pontificio della Huma­ nae vitae e ai perenni principi della morale cattolica concernen­ ti la coscienza rettamente formata, creando cosi artefatte perplessità e dannose confusioni. Tale manovra va smascherata e denunciata. Roma, 21 maggio 1972, Domenica di Pentecoste. ♦ Notlzlirlo della Conferenza episcopale Itallana, anno 1972 num. 9 p. 148-150. Adn. Supra in data 26 aprills 1971 (Cf. LE n. 3972 vol. IV col. 6051-6054). 4148 1972 IUL 4.-SIGNATURA APOST., DECRETUM. PART.· Approbantur Tribunalia regionalia in Corea ad causas ecclesiasticas tractandas et decidendas Supremum Signaturae Apostolicae Tribunal: viso ct mature perpenso decreto diei 27 ianuarii 1972, quo Conferentia Epi­ scoporum Corcae erigit tria Tribunalia regionalia primae et se­ cundae instantiae in Archidioecesibus Seoulen., Tacgucn. et Kwangjuen., ad pertractandas causas universas, scilicet non tan­ tum causas nulli tatis matrimonii, sive formales sive summarias, sed etiam causas separationis coniueum, necnon causas con­ tentiosas et criminales; vi n. 105 Constitutionis Apostolicae Regimini Ecclesiae Universae, et attento art. 2, § 1 Normarum ab hoc Supremo Tribunali editarum die 28 decembris 1970; perpensa instantia Em.mi Archiepiscopi Seoulensis, Praesidis Confcrentiae Episcoporum Coreae dici 27 ianuarii 1972 ad ob­ tinendam approbationem Sanctae Sedis, petitam approbatio­ nem concedit, ut praefatum decretum vim habeat ct exsecutio­ ni mandetur. Eadem Conferentia Episcoporum per suum decretum decer­ nat de tempore quo nova tribunalia regionalia vigere incipiant, et de regimine causarum nunc pendentium apud tribunalia dioeccsana. Datum Romae, e sede Supremi Signaturae Apostolicae Tri­ bunalis. dic 4 iulii 1972. Dinus Card. STAI l· A. Praefectus. A. Sabattani,fl Secretis. * Apoll 47 (1974) 340-341. 4149 1972 IUL 7.-SIGNATURA APOST.. DECRETUM. PART.· Approbantur Tribunalia interdioecesana in Alta Volta et Niger ad causas matrimoniales videndas Supremum Signaturae Apostolicae Tribunal viso ct mature perpenso schemate decreti dici 23 iulii 1971. quo Confercritij 6412 SACRA CONGREGATIO PRO RELIGIOSIS π. 4150 Episcoporum Altae Voltae et Niger erigere intendit tria Tribu­ nalia Intcrdioecesana primae instantiae in dioecesibus Bobodiulassen., lagaduguen. et Niameyen., et unicum Tribunal regio­ nale secundae instantiae in Archidioecesi Uagaduguen. ad per­ tractandas causas nullitatis matrimonii, she formales sive sum­ mariis, et causas separationis coniugum; vi n. 105 Const. Ap. Regimini Ecclesiae Universae, et attento art. 2 § 1 Normarum ab hoc Supremo Tribunali editarum die 28 decembris 1970; perpensa instantia Em.mi Archiepiscopi Uagadugucn., Praesidis Conferendae Episcoporum Altae Voltae et Niger, diei 23 iulii 1971, ad obtinendam approbationem Sanctae Sedis, peritam approbationem concedit, ut praefatum schema organizationis judiciariae exsecutioni mandetur. Fadem Conferentia Episcoporum per suum decretum de­ cernat de tempore quo nova Tribunalia vigere incipiant, et de regimine causarum nunc pendentium apud tribunalia diocoesana. ad nonnam art. 22 earumdem Normarum huius Supremi Tribunalis. Quod attinet ad numerum iudicum, attentis peculiaribus □rcumstantiis loci, hoc Supremum Tribunal concedit ad quin­ quennium ut unicus habeatur iudex sacerdos in singulis tribu­ nalibus primae instantiae et in ipsa sede appellationis. Datum Romae, e sede Supremi Tribunalis Signaturae Apoftolicac, dic 7 iulii 1972. - Dinus Card. STAFFA, Praefectus. A. Sabattani.oSecrerii * Apoll 47 (1974) 341-342. 4150 1972 IUL 10.-SC RELIGIOSORUM, LITT. CIRC. PART.· Criteria et normae propountur ad Acta Capitularia reli­ giosorum recte paranda et redigenda, in textum Consti­ tutionum deinde inserenda Romc. le 10 juillet 1972 1972IUL W I - VOEUX en general. Une définition claire de chaque voeu est nécessaire. I. Chasteté ou Célibat consacré. “Résolument positive, elle témoigne de l’amour préférentiel pour le Seigneur et symbolise, de la manière la plus éminente et la plus absolue, le mystère de * l’union du Corps mystique à son Chef, de l’Epouse à son Epoux étemel” (Evangelica testificatio, η. 13). Le terme virginité a un sens spécial et ne doit pas remplacer le mot chasteté. 2. Pauvreté. La matière du voeu de pauvreté et sa pratique .doivent être déterminées par le Chapitre d’une manière très précise. Cette explication inclut plusierus facteurs. Les religieuses doivent reconnaître l’importance et la digni­ té du travail en gagnant leur vie. Leur style de vie, caractérisé comme il se doit par la simplicité, devra permettre un authenti­ que paruge fraternel. Pauvreté et vie communautaire en feront intrinsèquement partie. Un sens correct de la dépendance y sera manifesté, non seu­ lement dans les textes mais aussi dans la vie réelle. Les décisions d’un Chapitre qui tendraient à supprimer tou­ te espèce de dépendance ou de “accountability” ne peuvent ctre acceptées. “Les modes de la pauvreté de chacun et de chaque commu­ nauté dépendront du type d’institut et de la forme d’obe'issance qui y est pratiquée; ainsi se réalisera, selon les vocations par; ticulières, le caractère de dépendance inhérent a toute pauvreté (Evangelica testificatio, n. 21 et aussi n. 16-22). 3. Obédience. Si la nécessité de consulter et de collaborer doit être mentionnée, il faut aussi que soient respectés le droit et le devoir qu’a la Supérieure d’exercer prudemment l’autorité personnelle. “Ainsi, loin de s’opposer, l’autorité et la liberté individuelle vont de pair dans l’accomplissement de la volonté de Dieu re­ cherchée fraternellement, par un dialogue confiant entre le su­ périeur et son frère, lorsqu’il s'agit d’un cas personnel, ou par une concertation générale au sujet de ce qui regarde une com­ *. munauté “Ces recherches poursuivies en commun doivent, quand il y a lieu, se conclure par les décisions des supérieurs: leur présence reconnue comme telle est indispensable à toute communauté” (Evangelica testificatio, n. 25). Chère Révérende Mère. Par une lettre du 4 décembre 1967. la Sacrée Congrégation pour les Religieux et les Instituts Sécu­ liers leur demandait de lui envoyer les Actes de leur Chapitre 4. La formule de profession religieuse pour chaque Congré­ Général Spécial, qui devait se tenir conformément au Motu gation doit être basée su le Rituel Ordo Professionis et doit être proprio Ecclesiae Sanctae. Part. 11, η. 3. approuvée par la Sacrée Congrégation pour les Religieux. Cette Cette demande correspondait au désir de la Sacrée Congré­ formule, prononcée par chaque Soeur, doit être la même, puis­ gation d’etre tenue au courant des expériences en cours, et aus­ que les obligations et privilèges qui en dérivent sont les mêmes si de savoir si les Chapitres restaient dans les limites établies par pour toutes. Ceci, pourtant, n’empêche pas une Soeur d’ajouter le Motu proprio; celui-ci, en effet, permettait de modifier “ad quelque chose de personnel à la formule, soit avant, soit après experimentum” les Constitutions, pourvu que b nature, la fin e (Ordo Professionis, Rituel 2 février 1970 - Sacrée Congrégation le but de l’institut fussent préservés. pour le Culte Divin). Conformément à cette lettre, de nombreux Instituts ont en­ voyé leurs Actes Capitulaires et la Sacrée Congrégation a répon­ Il - GOUVERNEMENT du à plusieurs, faisant les observations nécessaires et permet­ tant. d’autre part, des expériences contraires à la loi commune. 1. Méthode d'élection de la Supérieure Générale. Quoique Jusqu’à présent, l’examen des décrets capitulaires montre l’élection directe ait été accordée à la demande de quelques pe­ que les Instituts ont eu à faire face à bien des problèmes simi­ tites communautés, cela constitue une exception. laires. En conséquence, les observations envoyées parla Sacrée 2. Chapitre Général. Il faut faire en sorte que tous les mem­ Congrégation ont, elles aussi, été semblables. bres de l’institut collaborent et soient adéquatement représen­ Six ans ont passé, cependant, depuis b publication du Motu tés. Quelques Instituts accordent voix active aux soeurs d’enga­ proprio et il n’a pas été possible de faire une étude aussi com­ gement temporaire, qu’il s'agisse de voeux ou de promesses; ce­ plète que nous l’aurions voulu des Actes de derniers Chapitres pendant, on considère comme impossible de leur donner voix de langue anglaise. Aussi la Sacrée Congrégation a-t-elle jugé passive étant donné qu'elles ne sont pas engagées définitive­ bon de préparer une liste des principales observations et sugges­ ment dans l’institut considéré. Les religieuses d’engagement tions. De cette façon chaque Institut pourra voir par lui-même temporaire ne peuvent occuper dans leur Institut des postes quels points scraK”· à modifier ou à améliorer. d’autorité. Plusieurs remarques viennent ici à propos. 3. Conseils élargis. Les pouvoirs donnés au Conseil élargis En cette période d’expérimentation, b Sacrée Congrégation (c’est-à-dire: Membres du Conseil. Provinciales ou Supérieures n’approuve pas de nouvelles Constitutions. Ceci n’empêche pas locales) doivent être clairement déterminés. Les Conseils élargis les Actes des Chapitres Généraux d’entrer immédiatement en sont une aide considérable dans l’évaluation des expériences, vigueur, pourvu que le but. la nature et le caractère de l'institut mais ils ne doivent pas intervenir dans les fonctions législatives scient préservés (ci. ci-dessus d'après Ecclesiae Sanctae Π, 6). et exécutives des Conseils Généraux. Par ailleurs, toute dérogation à la loi commune doit faire 4. Conseils locaux. Rien n'empêche que tous les membres l’objet d’une dispense explicitement accordée. En certains cas, d’une communauté fassent partie du conseil local, spécialement il a pu se faire que b Sacrée Congrégation ait omis d’attirer l’at­ dans les petites communautés. Mais dans les communautés plus tention sur tel changement contraire à la loi en vigueur. Ceci grandes, le type habituel de conseil est nécessaire, surtout lors­ n’a été que le résultat d’un oubli et ne doit pas être interprété que les sujets à discuter sont délicats. Cependant, lorsqu'il s’a­ git de questions d’intérêt général, il faut encourager la consul­ comme une concession explicite. tation de la communauté entière. Qu’il nous soit permis à présent de rappeler quelques unes 5. Petites communautés. Aucune objection à leur constitu­ des observations les plus frequentes faites au sujet des Actes tion pourvu que le style de vie soit celui d’une communale reli­ des Chapitres. Nous espérons qu'elles vous serviront de princi­ gieuse avec une personne ayant l'autorité, peu importe son ti­ pes directeurs dans k seneux travail que représente la rédaction tre. L’expencncc de beaucoup d’instituts montre que des petides Constitutions. Ml) 6414 tes communautés ne devraient pas être composées seulement de soeurs du même âge. ni selon un choix personnel. Ill - VIE COMMUNAUTAIRE 1. Prière. L’Eucharistie étant vraiment le centre de la litur­ gie et de toute la vie chrétienne, il est normal qu’elle ait la pre­ mière place dans la vie des communautés religieuses et de cha­ que personne consacrée (Instruction Eucharistiam Mysterium, 1 C. Rites, 25 mai 1967). Dans la lumière de Perfectae caritatis et de Evangelica testi­ ficatio et d’après l’expérience de la vie communautaire ellemême, les Chapitres ne doivent pas hésiter à prescrire un temps minimum de prière quotidienne: prière communautaire et priè­ re personnelle. 2. Apostolat. La religieuse, non en tant qu’individu privé mais comme membre de son Institut, est engagée dans un tra­ vail apostolique qui s’accorde avec le but de cet Institut. “Mais vos activités ne peuvent déroger à la vocation de vos divers Ins­ tituts ...” (Evangelica testificatio, n. 20). 3. Habit religieux. Les décisions des Chapitres en ce domai­ ne se conformerant aux déclarations des documents cités. “L’habit religieux, marque extérieure de la consécration à Dieu sera simple et modeste, pauvre et convenable à la fois’’ (Perfectae caritatis, η. 17). “Tout en reconnaissant que certaines situations peuvent jus­ tifier l’abandon d'un vêtement religieux, Nous ne pouvons taire la convenance que l’habit de religieux et des religieuses soit, comme le veut le Concile, signe de leur consécration et se diffé­ rencie en quelque manière des formes manifestement séculiè­ res’’ (Evangelica testificatio, n. 22). La lettre envoyée par la Sacrée Congrégation des Religieux le 25 février 1972 réaffirme ces mêmes directives. 4. Autres sujets. Quelques Chapitres laissent à chaque per­ sonne individuelle la responsabilité de ses décisions en matière de récréations, vacances, sorties, visites, correspondance. La Supérieure ne peut pas abdiquer complètement son autorité en ces domaines, car “les Supérieures sont responsables des âmes qui leur sont confiées ..." (Perfectae caritatis, η. 14). Dans cette perspective de nouvelles Constitutions à rédiger il est bon de remarquer ici que l’on doit y trouver conjointe­ ment la spiritualité et la loi. Par dessus tout ΓEsprit de l'Evangi­ le doit constituer la base des Constitutions qui insisteront sur le fait que l'essence de la vie consacrée est le don total de soi à Dieu. UEsprit de la Fondatrice, ce charisme spécial donné à un Institut par l'intermédiaire de celle qui l’a fondé, doit im­ prégner les Constitutions qui incarnent l’héritage spirituel dont ses filles sont les bénéficiaires. La législations générale de l'Eglise autorise chaque Institut à légiférer en certaines matières juridiques, par exemple: qui a voix active et passive, comment on pratique la pauvreté dans l’institut, quels sont les modes d’admission à la profession. Aussi ces points devront-ils être expressément explicités dans les Constitutions. Les observations qui précèdent n'ont d’autre but que d'ai­ der à répondre aux questions qui se posent et à résoudre en quelque façon les problèmes que les Instituts Religieux affron­ tent. Toutes n'affecteront pas la législation actuelle de tous les Instituts, mais les membres de ceux-ci et ceux des Chapitres Généraux verront celles qui ont trait à leurs Instituts respectifs. Il est à souhaiter que ces remarques servent de ligne de con­ duite dans la rédaction des Constitutions qui devront être fina­ lement soumises à l’autorité compétente en vue d'une approba­ tion. Tous ceux qui ont le privilège d’assister les Congregations religieuses prient instamment pour que ces informations vous aident dans vos efforts généraux, vous et vos soeurs, non seule­ ment à intégrer dans la réalité vivante les changements exté­ rieurs nécessaires, mais aussi à rendre plus fructueux le renou­ veau spirituel que l’Eglise demande de nous. Avec tout mon dévouement en Notre Seigneur — Aug. Mayer, Secr. • Prot. N. Sp. R. 194/72: CpR 55 (1974) 76-80. 4151 1972 IUL 10.-SIGNATURA APOST., DECRETUM. PART.» Approbantur duo Tribunalia interdioecesana in Graecia ad omnes causas matrimoniales videndas Supremum Signaturae Apostolicae Trinunal: viso et mature pepenso decreto diei 26 novembris 1971, quo Conferentia Epi­ 6415 n. 4151 -4152 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE 1972 IUL 10-24 scoporum Graeciae erigit duo Tribunalia Interdioecesana ad pertractandas causas nullitatis matrimonii, sive formales sive summarias, et causas separationis coniugum, et quidem primae instantiae apud Curiam Atheniensem, et secundae instantiae apud Curiam Syrenscm; vi n. 105 Const. /Xp. Regimini Ecclesiae Universae, ct attento art. 2 § 1 Normarum ab hoc Supremo Tribunali editarum die 28 decembris 1970; perpensa instantia Exc.mi Archiepiscopi Corcyrcnsis, Praesidis Conferentiae Epi­ scoporum Graeciae, diei 8 decembris 1971, ad obtinendam ap­ probationem Sanctae Sedis, petitam approbationem concedit, ut praefatum decretum vim habeat et exsecutioni mandetur. Eadem Conferentia Episcoporum per decretum eiusdem Praesidis decernat de tempore quo nova tribunalia vigere inci­ piant. et de regimine causarum nunc pendentium apud tribuna­ lia dioeccsana, juxta art. 22 earumdem Normarum huius Supre­ mi Tribunalis. Datum Romae, e sede Supremi Signaturae Apostolicae Tri­ bunalis, die 10 iulii 1972.- Dinus Card. STAFFA, Praefectus. A. Sabattani.a Secretis. * Apoll 47 (1974) 342. 4152 1972 IUL 24. - SIGNATURA APOST., LITT. CIRC, PART.· Animadversiones fiunt Ordinariis locorum circa rectam iustitiae administrationem a propriis Tribunalibus et circa patentes auferendos abusus Romae, die 24 iulii 1972 Excellentissime ac Reverendissime Domine, Visis ac­ tis quarundam causarum nullitatis matrimonii, quae nuper pervenerunt a nonnullis tribunalibus, et attenta relatione istius Conferentiae Episcopalis, hoc Supre­ mum Tribunal Signaturae Apostolicae, pro officio sibi collato curandi in Ecclesia rectam iusitiae administra­ tionem, quae sequuntur adnimadvertere tenetur. 1. In unaquaque dioecesi Episcopus est "iudex na­ tus" omnium causarum, quae in foro ecclesiastico aguntur. Quod constat ex Const, dogm. Lumen gentium (n. 27): "Episcopi sacrum ius et coram Domino offi­ cium habent in suos subditos ... iudicium faciendi", et ex can. 1572 § 1 C. I. C.: "Iudex primae instantiae est loci Ordinarius, qui iudiciariam potestatem exercere potest ipse per se vel per alios 2. Tenetur quidem Episcopus eligere Officialem; sed ‘Officialis unum constituit tribunal cum Episcopo loci” (C. I. C., can. 1573 § 2). Quod secumfert Episco­ pum et Officialem intima ratione sociari in iuslitia ad­ ministranda, ita ut Episcopo competat vigilantia in di­ sciplinam iudicum (can. 1625 § 1-2) et ministrorum tribunalium (can. 1625 § 3). 3. Recenter quoque Sedes Apostolica (Motu pro­ prio Causas matrimoniales. 28 martii 1971, η. X et XI) decrevit primas partes in quibusdam processibus ma­ trimonialibus competere Episcopo, quando "casus spe­ ciales" iudicandos commisit Ordinario loci. 4. Firmis, ut patet, quae praescribuntur a iure. in specie a can. 1869 de sententia ex conscientia ferenda, non licet Officiali se ab Episcopi moderamine subduce­ re, imo ei incumbit rationem Episcopo reddere de iis quae fiunt in tribunali, eique poscenti acta causae et exemplar sententiarum editarum tradere. 5. Exulat a potestate Episcopi - et. eo vel magis, a potestate Officialis - facultas dispendandi a legibus processualibus (Mot. pr. De Episcoporum muneribus, 15 iunii 1966, n. 4). Quod non licet singulis Officialibus, coetui quoque omnium Officialium alicuius nationis vetatur. Proinde: a) non admittitur dispensatio a duplici sententia conformi, quando ius illam exigit, in causis nullitatis matrimonii, ad hoc ut partes valeant novas nuptias ini­ re (can. 1986); 6416 η. 4153-4155 SIGNATURA AP, - SACRA CONGR. PRO DOCTRINA FIDEI £>) nullitate laborat, exceptis casibus a iure statutis, sententia quae rationibus decidendi sit destituta (can. 1894, n. 2), c) item nulla est sententia definitiva processus, in quo pars conventa in ius legitime vocata non fuerit, ne­ que ipsi oblata fuerit possibilitas sese defendendi (can. 1894, n. 1), d) idem evenit quando Defensor vinculi in causis nullitatis matrimonii nec citatus est, nec processui par­ ticipat (can. 1586). Si contingat huiusmodi sententias pronuntiari, earundem nullitas declarabitur a tribunali competenti, et iudices, qui eas protulerunt, tenebuntur de damnis (can. 1625). 6. Omnino evidens est quod Officiales et Iudices nullimodepossunt impedimenta ad matrimonium abro­ gare, aut nova condere. In diiudicanda re tanti momen­ ti, qualis est matrimonialis contractus, valde periculo­ sum est a recta et communi jurisprudentia discedere. 7. Quoties dubitet de recta applicatione legis, sive in decernendo sive in procedendo. Episcopus tenetur Officialem et Iudices monere, et, in casibus gravioribus, communicare cum hoc Supremo Tribunali acta et deci­ siones quae ipsi videantur legem offendere. Haec dum Tibi participo, unice ductus meo gravi of­ ficio, spem foveo quod, ex arctiori coniunctione inter Episcopum et Officialem, in unaquaque dioecesi ad­ ministratio iustitiae rectior evadat ac revera “sine ruga et sine macula”, prout in Ecclesia decet, omnibus ap­ pareat. Interim sensus obsequii Tibi pando meque profiteor addictissimum - Dinum Card. STAFFA, Praefectum. A. Sabattani, a Secretis. (lanCzaMOtT10* Conferent,arum Episcopalium: Apoll 46 4153 1972 AUG 28.-SIGNATURA APOST., DECRETUM. PART.· Approbatur erectio tribunalis provincialis lalapensis pro omnibus causis ecclesiasticis in prima instantia Supremum Signaturae Apostolicae Tribunal: viso ac matu­ re perpenso decreto diei 8 augusti 1972, quo Episcopi Provin­ ciae ecclesiasticae lalapensis in Mexico erigunt in urbe lalapa Tribunal provinciale primae instantiae, quod pertractet causas universas, scilicet non tantum causas nullitatis matrimonii, sive formales sive summarias, sed etiam causas separationis comugum, necnon causas contentiosas et criminales pro quinque dioecesibus eiusdem Provinciae; attento quod idem Tribunal provinciale habet tamquam sedem appellationis tribunal Archidioccesis Mexicanae, incolumi iurc recurrendi ad Sacram Ro­ manam Rotam vi can. 1599 § 1 n. 1; vi n. 105 Const. Ap. Re­ gimini Ecclesiae Universae, et attento art. 2 § 1 Normarum ab hoc Supremo Tribunali editarum die 28 decembris 1970; per?:nta instantia Exemi Metropolitae lalapensis, nomine etiam piscoporum eiusdem Provinciae, diei 8 augusti 1972, peritam approbationem concedit, ut praefatum decretum vim habeat et exsecutioni mandetur. 1972 AUG 28 - OCT 17 litteras transmisit dic 15 Iulii datas, quibus Excellentia Tua du­ bia quaedam proponebat de matrimoniis mixtis. In tribus dubiis propositis quaeritur utrum dispensatio su­ per impedimentum dari possit si pars acatholica partem cathoicam quidem liberam relinquat in exercitio fidei, at baptismum prolis in Ecclesia catholica minime admittar. Ad rem Tibi communico dispensationem in hisce casibus dari posse» - praesupposita semper sincera promissione partis catholicae omnia faciendi ut universa proles iam in infantia in Ecdcsia catholica baptizetur ac educetur ceterisque de iure ser­ vandis, - tantummodo ob causas vere graves, v. g. si denegatio dispensationis partem catholicam privaret unica occasione ma­ trimonium ineundi eamque practice poneret in impossibilitate ius naturale ad matrimonium exercendi, forsan cum detrimento animae ob periculum incontinentiae. Motu propri»· Matrimonia mixta diei 31 Martii 1970 non excludit tolerantiam in simili­ bus casibus qui etiam in discussione in Synodo Episcoporum a 1967 admissi sunt. Dispensatio tamen inniti debet in rationibus proportionalis gravitati rei simulquc cura pastorum erit partem catholicam semper adsistendi ut fidelis sit promissioni revera omni pro posse faciendi ut universa proles catholice baptizetur ac educe­ tur, quae promissio pro tota vita obligat et in quocumque mo­ mento propitio ad actum deduci debet. Hanc occasionem nactus sensu aestimationis meae Tibi pando remanens Excellentiae Tuae Reverendissimae devotis­ simus - Paulus Philippe, a Secretis. 9 Archlepiscopo Ordinario Malacen.-Singaporen., Prot. N. 1310/72m. Adn. A. ABATE. II matrimonio nell'attuale legisluione canonica. Roma-Brescla 1979, p. Θ3-94. 4155 1972 OCT 17.-SIGNATURA APOST., DECISIO. PART.· Motu proprio “Causas matrimoniales” abrogat nonnas de domicilio et quasi-domicilio in determinando foro competenti in causis matrimonialibus nullitatis vinculi Facti SPECIES - Dominus Paulus residens in civitate M. accusat de nullitate coram Tribunali eiusdem civitatis matri­ monium contractum cum domina Maria, a qua separatus est de facto, non legitime, quaeque residet in civitate C. Tribunal re­ cipit petitionem actoris. Conventa impugnat competentiam Tribunalis M.. et affir­ mat competentiam Tnbunalis civitatis C. in qua locum commo­ rationis non precariae habet. Tribunal M. iudicat hanc causam incidentalem conexam cum principali, et decernit pro propria competentia. Convenu recumt ad Sgnaturam Apostolicam ut conflic­ tum resolvat, non obstante canone 1^10 § § 1-2. In iure et in facto — Secundum canonem 1964: “In aliis causis matrimonialibus (praeterquam in illis specialibus de quibus agitur in can. 1960-1963) iudex competens est iudex loci in quo matrimonium celebra­ tum est, aut in quo pars conventa vel, si una sit acatho­ lica. pais catholica domicilium vel quasi-domicilium ha­ bet Animadvertendum quod “uxor a viro legitime non separata necessario retinet domicilium viri sui” (c. 93 § 1); item “uxor a viro legitime non separata'9 potest quasi-domicilium obtinere (ib. § 2). Praeterea, “Sive per domicilium sive per quasi-domicilium suum quisque Datum Romae, e sede Supremi Signaturae Apostolicae Tri­ parochum et Ordinarium sortitur' * (c. 94 § 1 ). Ideobunalis, die 28 augusti 1972. · DinusCard. STAFFA. Praefec­ que mulier non legitime separata potest habere quasitus A. Sabattani. a Secretis. domicilium, necnon Ordinarium et tribunal proprium. • Apoll 47 (1974) 343. 4154 1972 SEP 4.- SC pro DOCTRINA FIDEI. RESP. PART.· De potentate dispensandi in matrimoniis mixtis super im­ pedimentum si pars acatholica baptismum prolis in Ecclesia catholica renuat Rotnae, 4 Septembris 1972 Excellentissime ac Reverendissime Domine. Sacra Congre­ gat u> pro Urentium I vangelizatione ad hoc Sacrum Dicastenum M17 2. Instructio S. C. de Sacramentis Provida Mater 15 aug. 1936 art. 7 complet materiam. “Uxor a viro non legitime separata, quae proprium quasi-domicilium ha­ beat, conveniri potest etiam coram Ordinario domicilii viri, non autem quasi-do mi cilii eiusdem viri, nisi in casu quo hic domicilio careat”. Proinde uxor a viro non legitime separata: a) Sem­ per conveniri potest coram Ordinano proprii quasi-domicilii. b) Licet habeat quasi-domicilium et ideo con­ veniri possit coram suo Ordinario, si maritus habeat do­ micilium, potest etiam, non necessario debet, conveniri 6418 1972 DEC 5 coram Ordinario mariti (c. 93 § 1). c) Eadem uxor, si maritus non habeat domicilium, sed habet quasi-domi­ cilium, conveniri potest etiam coram Ordinario mariti. d) Tantummodo si maritus non habeat neque domici­ lium neque quasi-domicilium, conveniri deberet coram proprio Ordinario. 3. Nova disciplina inducta per Motu proprio Causas matrimoniales habetur in art. IV § 1: “In ceteris cau­ sis nullitatis matrimonii competens est: a) Tribunal lo­ ci in quo matrimonium celebratum est, vel b) Tribunal loci in qua pars conventa commorationem non preca­ riam habeat, quae ex aliquo ecclesiastico documento vel alio legitimo modo probari possit, vel c) Tribunal loci in quo de facto colligendae sint pleraeque deposi­ tiones seu probationes, dummodo accedat consensus tum Ordinarii loci commorationis habitualis partis con­ ventae, tum Ordinarii loci et Praesidis Tribunalis aditi”. Nostra peculiariter interest litt. b). 4. lamvero quaestio est utrum critérium domicilii vel quasi-domicilii viri, aut etiam quasi-domicilii uxoris a viro non legitime separatae, remaneat adhuc post Mo­ tu proprio Causas matrimoniales, an abrogatum vel ob­ rogatum sit. De hac re contentio est inter partes apud Supremum Tribunal; affirmat abrogationem, seu potius obrogatio­ nem pars recurrens, negat Tribunal M. 5. Porro, obrogatum fuisse videtur critérium Codi­ cis fundatum in domicilio vel quasi-domicilio per no­ vum critérium “commorationis non precariae partis conventae” statutum in praedicto Motu proprio, sive pars conventa sit vir sive uxor. Etenim “lex posterior”, a competenti auctoritate la­ ta, obrogat priori si ... sit illi directe contraria” (c. 22). Porro, utrumque critérium semper simul servandum, es­ set incompatibile; ergo vi can. 22 praevalet novum sta­ tutum in Motu proprio. Esset autem incompatibile quia v. gr. impossibile est ut servetur viri ius conveniendi uxorem coram tribunali proprii ipsius viri domicilii, et si­ mul ius uxoris ut tantummodo conveniatur coram tri­ bunali suae habitualis commorationis. Deinde art. IV § 1 Motu proprio est taxativus. Id evincitur ex verbis initialibus: “In ceteris causis nullitatis matrimonii competens est”, ex repetita particula disiunctiva ve/, ve/, et ex toto textu articuli IV § 1. In lit­ teris a) et b) enim transcribitur fideliter seu ad litteram canon 1964, sed inducta quadam substantiali mutatio­ ne: Canon 1964 Motu proprio In ceteris causis nullitatis matrimonii, competens est: a) Tribunal loci in quo matri­ monium celebratum est, vel b) Tribunal loci in quo pars conventa commorationem non precariam habeat, quae ex le­ gitimo ecclesiastico documen­ to vel alio legitimo modo pro­ bari possit, vel c) Tribunal loci in quo de fac­ to ... Ex hac simplici comparatione clara videtur mens le­ gislatoris substituendi critérium domicilii et quasi-do­ micilii per critérium commorationis non precariae. Agitur enim de novo instituto quod non nimis cla­ rum est ; sed ipsum videtur substituere illud canonicum domicilii et quasi-domicilii. De facto residentia non precaria saepe coincidit cum quasi-domicilio (c. 92 § 2); sed etiam in tali casu uxor non sequetur domicilium aut quasi-domicilium viri. Si ergo textus Motu proprio est taxativus, ad nullum alium fontem recurrendum est pro tribunalium com­ In aliis causis matrimoniali­ bus iudex competens est iudex loci in quo matrimo­ nium celebratum est, aut in qua pars conventa ... domi­ cilium vel quasi domicilium habet. 6419 n. 4156 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE petentia definienda in causis matrimonialibus non ex­ ceptis. Insuper non immerito dici potest legislatorem “to­ tam de integro ordinasse legis priorem materiam”, nam totum canonem reassumit, et quidem ipsum partim re­ tinet, partim complet et partim modificat seu innovat. Ideoque iure dici potest hanc legem priori obrogari (c. 22). Praeterea Normae Motu proprio in hoc tendunt ut “expeditior fiat ipse matrimonialis proecessus” (Prooemium). Proinde valde probabiliter superare voluit omnes quaestiones et difficultates practicas quae oc­ currunt in determinandis domicilio et quasi-domicilio. Omnes norunt necessariam fuisse specialem Instructio­ nem S. C. de Sacramentis ad definiendum tribunal competens in casu quasi-domicilii (23 dic. 1929), quae in vigorem adhuc declaratur in Instructione Provida Mater, art. 5. Demum dependentia mulieris a viro hac in materia in qua agitur de iure personali defendendo, et de dubio suscitato circa ipsam condicionem mariti et uxoris, vi­ detur odiosa; non respondet insuper iustae promotioni mulieris in aequiparatione iuridica sexuum ubi specialis tutela ex parte viri non apparet necessaria. 6. Ceterum argumentatio Tribunalis M. pro appli­ catione criterii domicilii et quasi-domicilii in his causis, non videtur fundata. Arguit enim ex generali imperfec­ tione textus Motu proprio Causas matrimoniales. Sed talis imperfectio affirmari nequit de art. IV § l, qui fi­ deliter reassumit canonem 1964, assumptis quidem ex ipso iis quae intenduntur conservari, relictis iis quae re­ linquenda vel innovanda videbantur, et additis iis quae opportuniora visa sunt: ordinata proinde ex integro tota legis prioris materia (c. 22). Neque verum est processum simpliciorem esse reten­ to criterio domicilii et quasi-domicilii. Tandem verum non est doctrinam hac de re dubium nutrire. Nam e contra, doctrina canonica fere unanimi­ ter propendit pro obrogatione criterii domicilii per no­ vum critérium “commorationis non precariae partis conventae”, servato proinde integre principio generali “actor sequitur forum rei” (c. 1559 § 3). 7. Concludi igitur potest normam Motu proprio Causas matrimoniales statuentem critérium “commora­ tionis non precariae partis conventae” ad determinan­ dum forum competens in causis matrimonialibus non exceptis, obrogare normas canonicas de domicilio vel quasi-domicilio. Decisio - In Congressu habito die 17 octobris 1972 coram E.mo Cardinali Praefecto, proposito recur­ su a domina Maria, conventa in causa de qua agitur, die 31 iulii 1972 misso, adversus decisionem a Tribunali M. die 27 iunii 1972 latam ad suam competentiam decla­ randam, in casu, decretum est: "Recurrenti conceditur restitutio in integrum ob praescriptum legis evidenter neglectum ”. ♦ Apoll 46 (1973) 277-281. 4156 1972 DEC 5.-SIGNATURA APOST., DECISIO. PART.· Concilium Vaticanum II non mutavit doctrinam circi structuram iuridicam vinculi matrimonialis ideoque ma­ trimonium nequit declarari nullum ex sic dicta “impotentia morali” HARLEMEN. Facti species - Paulus et Maria, postquam tres cirdter annos sueta sponsorum necessitudine vixerant, amore compul­ si, matrimonium inierunt anno 1937. Ex matnmonio nati sunt duo filii: prior anno 1939. alter anno 1942. Ob diversam tamen nationalitatcni coniugum atque ob eorum dissimilem educatio- 6420 η. 4156 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE 1972 DEC 5 Advocati actoris» potius quam Defensoris vinculi.4) Sententia complectitur duas exiguas paginas, in quibus iudices plene ad­ haerent conclusionibus Defensoris vinculi, qui ut iudices ite­ rum cum laudantes notant - “practice assumpsit sedem judi­ cis” (praeter munus Advocati actoris, ut dictum est). Prima facie patet in prima instantia plurimas nonnas processuales iuris rigentis non fuisse servatas. Etenim - ut praecipua tantum indicemus - deest libellus, nec factum est decretum huius admissionis vel rejectionis; habita non est litis contestatio nec dubium concordatum est; desunt citationes; interrogatio­ nes seu quaestiones a Defensore vinculi non fuerunt peractae; defuerunt Patroni tum actori tum parti conventae; testes fue­ runt omnino pauci; auditi sunt quodammodo privarim, prae­ termissis normis iure statutis, nullus fuit ex officio vocatus, nec omnes quos partes induxerunt examinati sunt; Defensor vinculi non fuit citatus neque interrogationibus partium et testium ad­ fuit: peritus in medicina, qui uti testis nominatus est ab actore, auditus est tantummodo per telephonium, nec a secreto profes­ sionis suae Uberatus est; duo testes auditi sunt simul; nec partes nec testes praestiterunt iusiurandum; Defensor vinculi in suis animadversionibus, potius quam defendere vinculum, suum au­ xilium praebuit actori, non indicat principia “in iure”» quibus nititur, et plures quaestiones tangit quae ad suum munus non pertinent; deest decretum conclusionis in causa; sententia non refert principia iuris quibus nullum esse matrimonium probetur aut rationes desumptas ex probationibus, quibus re ipsa illud nullum esse in casu demonstretur; iudices non pronuntiant constat vel non constat de nullitate, sed in universum conclu­ dunt: “pronuntiamus matrimonium non esse vinculans coniu­ gibus (Paulo-Mariae)”, addentes iudicium circa opportunitatem concedendi “nihil obstat” quominus matrimonium Pauli cum Anna ineatur. Quibus autem principiis iuridicis iudices ducantur ad hanc sententiam feredam, difficile omnino est ea ex actis determina­ re. Cum enim in hoc processu desit libellus, dubium non sit concordatum, nec expositio in iure ullibi facta sit, vix cognosci potest caput propter quod matrimonium declaratum est “non vinculans”. Ad hoc quod attinet. Defensor vinculi, post brevem intro­ ductionem sibi proponit sex quaestiones, ex quibus tantum pri­ ma et quodammodo secunda respiciunt validitatem matrimonii. Aliae sunt indolis pastoralis et non faciunt ad rem. Prima quaestio ita proponitur: "Quoad matrimonium in ca­ su, fuitne matrimonium? * Responsio incipit his verbis: “Quan­ do defenditur vinculum in causa matrimoniali in qua pars con­ venta radicaliter opponitur declarationi nullitatis, sed in qua (causa, id est, in matrimonio de quo agitur) nihil vel parum vin­ culi potest inveniri, convertitur quis, coram huiusmodi parte conventa, in advocatum actoris, loco defensoris vinculi ..." Dein, breviter indicata historia sponsalium et matrimonii, per­ git: ” ... matrimonii diuturnitas non necessario probat ortam fuisse relationem matrimonialem inter partes, quae postea ad nihilum reducta sit. Est enim evidens quod inter has duas per­ sonas, in adiunctis concretis in quibus initiaverunt matrimo­ nium iPudque prosequi debebant, non poterat surgere relatio matrimonialis. Indolis localis uniuscuiusque, necnon eorundem I.N IURE ET IN FACTO - Acta processus primae instantiae structurae characteristicae personales, reddiderunt impossibi­ ad Supremum Tribunal Signaturae Apostolicae missa, sunt tan­ lem vitam coniugalem. Matrimonium iam inde ab initio fuit tummodo quae sequuntur: 1) textus, seu. ut dicunt, verbale valde difficile ob indolis diversitatem utriusque atque ob origi­ “colloquii” (depositionis) actoris cum ludice Instructore habi­ nem ... (alius nationis) partis conventae, quae remansit prorsus ti; 2) textus "colloquii” testis A., seu primi e tribus testibus ab sola inter personas ignotas”. actore inductis, cum iudice; 3) textus “colloquii” iudicis cum Subiungjt amplam descriptionem indolis histcricae partis B., perito in medicina, altero teste ab actore inducto: 4) Epi­ conventae — quae quidem minime probatur - et concludit: stula ad iudicem missa a sacerdote quodam B., qui vicissitudi­ “Saltem iuxta me. est certum partes non crevisse umquam us­ nes huius matrimonii cognoscebat (ut videtur, hic sacerdos epi­ que ad maturitatem coniugalem, facta abstractione a quaestio­ stulam scripsit non requisitus a iudice. sed rogatus ab actore: ne utrum essent capaces (huius maturitatis) sive una sive alia 5) textus “colloquii” iudicis cum parte conventa; 6) textus pars. Hanc ob causam non possum defendere nec ortum nec unius tantum “colloquii” iudicis cum duobus simul testibus ab posteriorem exsistentiam huius matrimonii. Immo nec video eadem conventa inductis; 7) Animadversiones Defensoris vincu­ quidem possibilitatem defendendi capacitatem ad matrimo­ li; 8) Sententia Tnbunalis. nium. id est potentiam moralem relativam (conventae). Ideo Animadvertendum est: 1) textibus “colloquiorum” ple­ nihil possum obiicerc contra eventualem declarationem nullita­ rum subiunçitur “declaratio credibilitatis et iudicium circa de­ tis huius matrimonii”. Deinde Detensor vinculi respondet alien quaestioni ex eis positionem . id est brevissimae observationes iudicis. quibus quas sibi proposuerat, scilicet quam vim habuent Anna in infe­ hic sententiam suam dicit circa credibilitatcm deponentis et cir­ licem exitum matrimonii Pauli et Mariae; atque contendit rela­ ca momentum depositionis. Iudicium de credibilitate nititur tionem affectivam Pauli cum Anna ortam esse cum iam matntantummodo m observatione directa personalitatis deponentis monium Pauli-Mariac in ruinam inciderat. Inter alia, ea signifi­ durante colloquio. 2) Ex his textibus, alia subsignatur tantum cans quae maritus deposuerat, voluisse nempe uxorem abortum a iudice, alia veto a iudice et a deponente ve) deponentibus, uprocurare, dicit: “Quaenam relatio matrimonialis exsistit ubi na a deponente, i iudice et ab actuario; in nonnullis non indi­ mulier vult provocare abortum prolis quam ex suo marito ge­ citur diet, mensis, annus. 3) Defensor vinculi scribit suas ob­ nuit? Matrimonium ergo iam in ruinam ceciderat suppona­ servationes non m favorem vinculi, sed uti in ipsa sententia mus quod aliquando exstitisset - quando incepit manifestari notatur, et quidem id approbando munus m sc suscipiens nem et indolem, vita conjugalis iam inde ab initio iurgiis pertur­ bata fuit Ab anno praeterea 1942 maritus amicitiam in dies coniunctiorem contraxit cum Anna, quae apud ipsum labora­ bat Irnmo. ut vadetur, res infer ipsos ultra limites merae ami­ citiae pervenit. Non obstantibus tamen difficultatibus, auctis quidem ob iustam zelotypiam uxoris in Annam, vita communis protracta est usque ad annum 1960, quo maritus, consentiente uxore, divortium civile obtinuit Anno vero 1970 matrimonium civile cum Anna contraxit. Anno tandem 1971, instantiis Annae impulsus, quae matri­ monium reügiosum inire cupiebat, Paulus Tribunal propriae dioecesis adriit atque ludici exposuit historiam sui infelicis ma­ trimonii cum Maria, simul petens "nihil obstat” ad ineundum matrimonium religiosum cum Anna. Tribunal autem, auditis parte actrice atque nonnullis testi­ bus ab utraque parte productis, attento voto Defensoris vinculi, sententiam die 18 ianuarii 1972 tulit hoc modo expressam: ”... matrimonium non est vinculans pro coniugibus Paulo et Ma­ ria”. Quoad "nihil obstat” matrimonio religioso inter Paulum et Annam, Tribunal non audet iudicium ultimum ferre. Indicat tamen criteria prae oculis habenda ad solutionem casus, scilicet ex una parte scandalum esse considerandum forte oriturum in communitate ecciesiali N. (agitur enim de parvo vico), ex alia vero parte hanc esse realitatem haud pani aestimandam, nempe Paulum et Annam per 20 fere annos vixisse unitos “affectibus maritalibus”. Addit praeterea Ecclesiam debere sibi sumere po­ sitionem haud dubiam, iuxta quam nimirum in lucem ponatur "et misericordia et concessio novi futuri” ( id est, alterius ma­ trimonii). Facta appellatione a Defensore vinculi. Tribunal secundae instantiae, die 9 februarii, praetermissis omnibus fere juris sol­ lemnitatibus, sententiam Tribunalis primae instantiae confir­ mavit. Die autem 7 aprflis 1972 ludex Instructor primae instantiae parti conventae notificavit decisionem. Qui. mentione facta de petitione mariti necnon de colloquiis habitis in processu, per­ git: “Attentis omnibus quae ex his colloquiis emerserunt, post maturam deliberationem, noster Vicariatus pervenit ad convic­ tionem tuum matrimonium cum Paulo fuisse tale, quod non debeat constituere obstaculum ad aliud matrimonium religio­ sum ineundum”. Dein dicit hoc iudicium fuisse confirmatum a Tribunali N. in qualitate Tribunalis appellationis, et hortatur partem conventam ad acceptandam hanc decisionem aequo ani­ mo, utpote fundatam in causis veris. Mana autem die 5 mail photocopiant huius epistulae ad Nuntium Apostolicum misit, simul rogans ut illam transmitte­ ret ad superiores Sanctae Sedis auctoritates. Item filius cius natu maior, die 2 iulii, ad eundem Nuntium litteras scripsit, petens ab eo rationem tum processus tum fundamenti iuridici sententiae, una mittens photocopiam litterarum, quas ad Epi­ scopum dioecesis N. scripserat, ut eum certiorem faceret se derelicturum Ecclesiam catholicam utpote facilius conceden­ tem divortium quam lex ipsa civilis. Nuntius Apostolicus has litteras ad Signaturam Apostolicam transmisit. M21 6422 1972 DEC 5 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE influxus Annae in actorem. Ideo oportet distinguere utrum Anna fuerit causa relationis infelicis inter coniuges, an» c con­ tra. relatio affectiva (inter Paulum et Annam), gradatim orta, effectus fuerit carentiac suae relationis coniugalis actoris cum uxore. Fuisset quidem melius ac tutum si actor et Anna inter­ rupissent mutuam relationem amoris: sed quid fuisset actori si debuisset verti ad mulierem (id est, uxorem) talem, quae ‘non tantum actorem, verum etiam quemlibet virum infrangeret’ (Dr. N)”. Iudices autem in sua sententia, quae vix duabus paginis con­ stat, ut supra diximus, plane probant iudicium Defensoris vin­ culi, cuius studium causae quam maxime laudant, luvabit par­ tem praecipuam sententiae ad litteram referre: “Quoad matri­ monium, Defensor vinculi munere potius fungitur advocati ac­ toris, et Juste quidem. Matrimonium enim, cuius continuatio­ nem pars conventa defendit, non est matrimonium, sed cadaver matrimonii et sacramentum pendens in aère. Pars conventa revfndicat sibi statum mulieris coniugatae atque strenue sese op­ ponit matrimonio Pauli-Annae. At revera non amplius exsistit matrimonium Pauli-Mariae, si aliquando exstitit. At neque hoc ultimum (id est, matrimonium aliquando exstitisse) sustineri potest. Adiuncta in quibus coniuges sese cognoverunt quaeque decisionem ineundi matrimonium et realem situationem coniugalem respiciunt, nobis exhibent duas personas, quae matrimo­ nium inceperunt tamquam ad invicem extraneae illudque uti tales continuaverunt ... Possumus tranquille affirmare has duas personas non pervenisse ad vivendum inter se verum matrimo­ nium, unamquamque earum ob propriam indolem et structu­ ram. Iuxta nostrum iudicium, non constat Annam dividissc duas partes (actorem et conventam); potest tantummodo affir­ mari divisionem exsistentem inter actorem et conventam fuisse confirmatam praesentia personae Annae. Idcirco non possumus non consentire observationibus nostri Defensoris vinculi factis sub 1), et ideo pronuntiamus matrimonium “non esse vincu­ lans” pro coniugibus Paulo-Maria. Animadvertimus hic iudices in sententia nullam mentionem fecisse de “impotentia morali”, qua Defensor vinculi affirmat laborasse mulierem, quin tamen explicet quid hoc verborum ambitu significare intendat. Sane ludex Instructor, in illis ob­ servationibus quas “colloquiis” cum partibus vel testibus subiungil, bis hoc vocabulum adhibet. Post colloquium enim cum actore, observat inter alia: “Ex alia parte puto actorem honeste protulisse imaginem sui matrimonii, imaginem quidem valde negativam, ex aua tamen apparet perfecta cum evidentia impo­ tentia moralis" Et iterum colloquio per telephonium habito cum Doctore N., subiungit: “Si recte intelligimus Doctorem N., hic esset casus impotentiae moralis absolutae, non relativae . ** Quid vero his vocibus intellegat nullibi declaratur. Haec de sententia primi gradus. Nunc de sententia secundae instantiae. Defensor vinculi pro suo munere ad Tribunal superius ap­ pellavit. Appellatio facta est die ipso quo lata est sententia, id est, die 18 ianuarii 1972. Acta Tribunalis appellationis non sunt nisi animadversiones Defensoris vinculi et sententia Tribu­ nalis. Defensor vinculi in suis animadversionibus, quae haud inte­ gra pagina continentur, quoad quaestionem nullitatis matrimo­ nii, dicit tantummodo: “Ego nihil habeo addendum amplis et acutis observationibus mei collegae primae instantiae, praeter hoc: scilicet dictae observationes sunt prae oculis perfecte ha­ bitae in sententia (primae instantiae) quoad id quod pertinet ad declarationem nullitatis matrimonii Pauli-Mariae; sed multo minus quoad id quod spectat ad nihil obstat pro confirmatione matrimonii Pauli-Annae ab Ecclesia”. Deinde quaedam ani­ madvertit quoad hanc ultimam quaestionem, quae, ut patet, non respicit nullitatem matrimonii. Sententia secundae instantiae - quae lata est die 9 februarii 1972 - unam paginam vix implet. Praemittitur “praenotan­ dum”, quo animadvertitur sententiam Tribunalis secundae in­ stantiae debere respondere tantummmodo ad quaestionem utrum matrimonium fuerit validum necne, quaestionem vero de matrimonio religioso ineundo esse competentiae unius Ordina­ rii loci. Tum sequitur “iudicium”, his verbis: “Attentis obser­ vationibus amplis et acutis Defensoris vinculi primae instantiae, qui pervenit ad unam unicam conclusionem (res notabilis pro Defensore vinculi): scilicet in casu numquam fuisse verum ac genuinum matrimonium in sensu Gaudium et spes: prae oculis habito, quod etiam Defensor vinculi secundae instantiae con­ cordat et admittit observationes Defensoris vinculi primae in­ stantiae bene examinatas esse in sententia primae instantiae: ego infrascriptus libenter subscribo sententiam Tribunalis pri­ mae instantiae, videlicet hoc matrimonium numquam realiza- 6423 n. 4156 tum esse ob diversitatem ambientis vitae atque structurae indo­ lis utriusque coniugis. Ad hunc finem apposui meam subsigna­ tionem sententiae Tribunalis (primae instantiae), supponens alios duos collegas eam subsignaturos et confirmaturos esse”. Sententia reapse subsignatur tantum a iudice Ponente. Patet autem etiam" a Tribunali secundae instantiae plurimas normas processualcs praetermissas esse, nec est cur illas singillatim indicemus, cum vix aliqua fuerit observata. « Quod attinet vero ad principia iuridica, ipsum Tribunal ex­ cipit doctrinam Defensoris vinculi et ludicum primae instan­ tiae. Iam vero, colligendo elementa quae hic illic in adnotationibus Iudicis Instructoris, in animadversionibus Defensoris vinculi et in sententiis inveniuntur, duo vi­ dentur esse doctrinae capita quibus nituntur Iudices ad nullitatem matrimonii declarandam: 1) Doctrina Const. Gaudium et spes; 2) Impotentia moralis, quam vocant. Breviter de singulis. 1. Doctrina Const. “Gaudium et spes” Defensor vinculi nimirum et iudices videntur prae­ sumere - quin tamen id probent — Constitutionem Gaudium et spes mutavisse doctrinam circa elementa iuridica essentialia instituti matrimonialis. At doctrina, quam ponunt circa formationem vinculi matrimonialis, est prorsus diversa ab illa quam expresse proponit ea­ dem Constitutio. Ut enim ex ipsorum dictis colligitur ipsi videntur opinari matrimonium esse non tam vincu­ lum iuridicum quod creatur consensu, id est uno actu voluntatis partium, sed potius esse relationem mere exsistentialem amoris, quae indole sua nata quidem est ad suam firmitatem et consistendam magis magisque au­ gendam et roborandam, quaeque potest, si vicissitudi­ nes vitae coniugalis sint adversae, extenuari, exstingui, prorsus ad nihilum redigi. Iam vero, Const. Gaudium et spes, etsi ob suam in­ dolem pastoralem, consulto vitat quidquid iuridismum sapit, doctrinam de matrimonio exponit, initio synthesim praebendo elementorum quae eius structuram iuridicam determinant. Ex hac synthesi patet Constitutio­ nem nullam substantiae mutationem induxisse in struc­ tura iuridica matrimonii. luvat autem eius verba refer­ re: “Intima communitas vitae et amoris coniugalis. a Creatore condita suisque legibus instructa, foedere coniugii seu irrevocabili consensu personali instauratur. Ita actu humano quo coniuges sese mutuo tradunt atque accipiunt, institutum ordinatione divina firmum oritur, etiam coram societate; hoc vinculum sacrum intuitu boni, tum coniugum et prolis tum societatis» non ex humano arbitrio pendet” (n. 48). Ne praetereamus quae ad nostrum argumentum at­ tinent: a) Causam efficientem matrimonii: Constitutio aper­ tis verbis docet matrimonium nasci seu iniri “foedere coniugii seu irrevocabili consensu personali” ita im­ plicite, sed clare confirmans causam efficientem matri­ monii esse consensum partium, nimirum actum volun­ tatis indolis pacticiae, qui, semel ac legitime emissus est, suum effectum iuridicum (matrimonium) habet, qui nullo amplius indiget influxu voluntatis ut perseve­ ret. Hic consensus dicitur "irrevocabilis ”, quo verbo expresse effertur matrimonium - quod dum fit e solo consensu pendet - non amplius e consensu pendere postquam factum est. Revocatio, forte postea psycho­ logice et consulto facta, nullum effectum iuridicum producit, ideoque est iuridice irrevocabilis. Neque ad aliam consensus irrevocabilitatem Constitutio sese pot­ est referre, nisi ad hanc irrevocabilitatem iuridicam. b) Obiectum essentiale consensus: Indicatur verbis continuo subsequentibus: “Ita actu humano, quo con­ iuges sese mutuo tradunt atque accipiunt quibus et indoles consensus - quae in eo est ut tradat et exci· 64 24 η. 4156 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE 1972 DEC 5 tae, quae propria est matrimonio, efficiendam eamque piat - et eius obiectum materiale, id est, personae ip­ usque ad eius plenam maturitatem durante coniugum sae coniugum, clare definiuntur. Haec tamen verba non vita perducendam. Ceterum nec doctrina nec iurispmexprimunt obiectum formale consensus, seu rationem dentia hucusque notionem impotentiae moralis, quam qua coniuges sese mutuo tradunt atque accipiunt, quod vocant, dederunt. omnino necessarium est ut conceptus adaequatus ob­ Attamen ab aliquot annis jurisprudentia rotalis ma­ jecti consensus habeatur. Constat sane 197 Patres po­ stulavisse ut textus compleretur inserendo verba quibus iore usque vigilantia attendit ad incapacitatem susci­ obiectum formale consensus definiretur. Commissio piendi iura et officia essentialia matrimonii, uti est ca­ autem respondit: “In textu pastorali qui dialogum cum put nullitatis fundatum in principiis can. 1081 § 2, mundo instituere intendit, elementa illa iuridica non quam incapacitatem “moralem seu psychicam” nonnul­ requiruntur” (Modus 15, c). Ex eo autem quod Consti­ li vocare solent. “Recentiores quidam — legitur in una tutio non determinet accuratius obiectum formale con­ coram Pinto diei 18 martii 1971 — principium ‘nemo sensus, argui non debet doctrinam circa elementa essen­ ad impossibile obligari potest’ matrimonio applicantes, tialia huius obiecti mutatam esse. Constitutio enim ob loquuntur de impedimento dirimente moralis impoten­ cius indolem pastoralem, hanc quaestionem omittit. tiae quod habetur cum, manente etiam capacitate con­ Neque ex eo quod in Constitutione matrimonium ex­ sensum praestandi, ob psychicum defectum vel pertur­ hibeatur uti “intima communitas vitae et amoris conju­ bationem, contrahens incapax redditur assumendi sub galis” erui licet omnia iura et officia quae hanc inti­ gravi unum vel aliud vel omnia iura et officia essentialia mam communionem vitae et amoris constituunt vel ne­ matrimonialis contractus. Cum vero impedimentum cessaria sunt ut haec plene durante vita coniugum per­ hoc e iure naturae dimanet, eodem modo ac impotentia ficiatur, ad obiectum essentiale consensus pertinere, ut coeundi viget, scilicet, incapacitas debet esse antece­ infra, agendo de impotentia morali, absolutius expone­ dens et perpetua” (Periodica, 61,1972, 440). mus. Hi “recentiores quidam” et ipsa jurisprudentia rota­ c) Effectus foederis coniugii: Subiungit Constitu­ lis - uti ex verbis nunc relatis patet - cum de “impedi­ tio: “Ita actu humano quo coniuges sese mutuo tra­ mento impotentiae moralis” vel simpliciter de “impo­ dunt et accipiunt, institutum ordinatione divina firtentia morali” loquuntur, significare intendunt caput mum oritur etiam coram societate; hoc vinculum sa­ nullitatis matrimonii diversum et ab impotentia coeun­ crum, intuitu boni, tum coniugum et prolis tum hie­ di de qua can. 1068, et ab incapacitate emittendi con­ tatis, non ex humano arbitrio pendet1'. His verbis mani­ sensum matrimonialem ob aliquem defectum qui ipsas festo patet Constitutionem retinere distinctionem inter facultates superiores intellectus et voluntatis tali modo matrimonium in fieri et matrimonium in facto esse, ut afficiat, ut contrahens actum liberum voluntatis in ma­ verbis communiter admissis utamur. Aliud enim est trimonium contrahendum elicere non possit. “foedus coniugii” seu actus voluntatis (“irrevocabilis “Impotentia moralis” de qua loquuntur hi recentio­ consensus personalis”) quo matrimonium initur, aliud res “non tangit elementa formalia consensus matrimo­ vero effectus qui ex illo foedere oritur. Hunc effectum nialis, a. v. non inficit cognitionem aestimativam et vo­ Cdncilium vocat “institutum”. Fuerunt quidem 34 Pa­ luntatem consensum elicientis sub ratione ipsius ope­ tres qui postularunt ut haec vox vitaretur “quia consen­ rantis: tangit autem obiectum consensus ” (coram Ansu coniugum legitime praestito nascitur non institutum né, 17 ian. 1967), quatenus scilicet qui matrimonium in genere sed proprium matrimonium”; quibus Com­ init ob aliquod vitium vel perturbationem incapax est missio respondit: “Retinetur vox 'institutum’ utpote adimplendi officia essentialia quae constituunt obiec­ terminus receptus pro ipso matrimonio” (Modus 15, c). tum contractus matrimonialis. Praeterea hoc “institutum” (matrimonium) quod oritur foedere coniugii, dicitur esse ‘"vinculum sacrum” quod In hac hypothesi foedus conjugale est invalidum non non “ex humano arbitrio pendet”. ob defectum consensus, in se considerati, sed quia con­ trahens incapax est officia essentialia matrimonii adim­ Evidentissime igitur constat in Constitutione exhi­ plendi. Sic v. g. mulier quae nymphomania vehementer beri matrimonium uti ‘"vinculum” uno actu voluntatis laborat, “elementa cognitionis et etiam voluntatis ad creatum, quod, ubi semel ortum est, perseverat, ut­ contractum necessaria afferre potest, cum intellegere cumque se habeant tum voluntas tum habitudo eorum valeat et substantiam coniungii et ipsum bonum fidei” qui ut esset effecerunt. Nihil ergo magis alienum a doc­ (coram Sabattani, 21 iun. 1957), at incapax est offi­ trina Constitutionis quam habere matrimonium tam­ cium fidelitatis coniugalis servandi, quod est ex officiis quam relationem amore vel voluntate coniugum nixam, essentialibus obiecti contractus matrimonialis, ideoque quae cesset si amor desit aut retractetur voluntas. incapax est ineundi matrimonium, quia nemo potest Ex his autem brevibus animadversionibus satis patet validum pactum inire de obiecto quod non sit in sua gratis et absque fundamento poni in sententiis de qui­ potestate. bus agimus Constitutionem Gaudium et spes mutavisse In sententiis e contra de quibus agimus, censetur ius doctrinam circa structuram iuridicam vinculi matrimo­ ad communionem vitae esse ius constituens foedus connialis. Immo, non obstante indole pastorali Constitu­ iugale, et quidem distinctum ab unoquoque et a summa tionis. cardines essentiales structurae iuridicae vinculi lurium et officiorum quae tria bona essentialia matri­ matrimonialis explicite et absque haesitationibus in ip­ monii constituunt. Hoc autem existimatur quidem, non sa confirmari, nulla principiorum immutatione facta. vero probatur, nec aliunde huc usque demonstratum ludices vero, in causis nullitatis, non nisi de elemenest. tis quae momentum habent iuridicum ad validitatem Scd etiam si ius et officium ad communionem vitae matrimonii judicare debent, cetera praetermittendo ut­ essent proprium matrimonii — et quidem uti ius et of­ pote quae aliena sint ab eorum munere. ficium diversum a iuribus et officiis quae tria bona ma­ trimonii constituunt —. definiri accuratissime deberet 2. Impotentia moralis quaenam sint elementa constitutiva huius iuris et officii ludex instructor ac Defensor vinculi primae instan­ - id quod nondum factum a doctrina vel a iurispruden­ tiae loquuntur de “impotentia morali” eiquc videntur tia praeterea, ut nullum declarari possit matrimo­ nium aliquod ob incapacitatem ad hoc ius et officium tribuere in casu nullitatem matrimonii. Non tamen con­ probandum est in casu alterutrum vel utrumque coniustat quid hoc nihilomi­ noc vocabulo intellegant. inteuegant. Videntur videntur ninuomigem huiusmodi capacitate carere. nus illi significare incapacitatem ad communionem viM25 6426 1972 DEC 12 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE Huiusmodi vero probatio tum in iure cum in facto omnino desideratur in sententiis de quibus agimus. Signatura Apostolica, cum “ad normam sacrorum canonum invigilet pro munere suo rectae administrationi justitiae" (Const. Apost. Regimini Ecclesiae Univer­ sae, n. 105; cfr. etiam Nonnae Speciales, art. 17 § 1), non poterat non intervenire attentis omnibus casus ad­ junctis, atque sequens edidit decretum: Decisio - Supremum Signaturae Apostolicae Tri­ bunal, in Congressu habito die 5 decembris 1972 coram E.mo Cardinali Praefecto, mature perpensis tum sen­ tentiis tum actis causae, decrevit: "Causa remittitur S. Romanae Rotae, quae primum videat de nullitate sen­ tentiarum, ac dein de merito causae in primo vel in ter­ tio gradu iurisdictionis prout constet vel non constet de nullitate sententiarum. Interim vetatur viro transitus ad alias nuptias". • Prot. N. 3196/72: Apoll 46 (1973) 281-292. 4157 1972 DEC 12.-SIGNATURA APOST., SENTENTIA. PART. * De proprietate bonorum ad beneficium paroeciale spec­ tantium deque modo adquirendi bona temporalia in Ecclesia per legitimam praescriptionem AMALPHITANA Parochus S. Mariae Assumptae - Ordo F. M. Conventualium Facti species — Praesens controversia respicit monaste­ rium Fratrum Minorum Conventualium Amalphis, quod die 15 decembris a. 1820 a Commissione exsecutrice Concordati anni 1818 inter Sanctam Sedem et Ferdinandum I Siciliarum regem, adsignatum est, tamquam supradotatio, paroeciae S. Mariae As­ sumptae in Pastena, quae eius possessionem cepit die 12 martii 1821. Paroecia autem monasterium locavit et annis 1829-1830 illud conductum habuit familia Barbaro, quae illud mutavit primum in tabernam, et deinceps in sumptuosius deversorium (Hotel Luna - Convento), quod ex splendidissimis regionis est. Die 17 novembris a. 1948 R. P. Joseph Maria Palatucci, Mi­ nister Provincialis Conventualium Provinciae Neapolitanae, mo­ nasterium ab Archiepiscopo Amalphitano repetiit. Sed contra huiusmodi petitionem exortae sunt difficultates ex parte tum Capituli Cathedralis tum populi Pastenensis. Tunc Amalphitanus Archiepiscopus quaestionem detulit ad S. Congregationem Concilii, quae die 30 martii 1949 respondit: “Dilata". Postea parochus Pastenae petiit a S. C. Concilii facul­ tatem permutandi ex-monasterium (Hotel Luna) cum praedio annexaque domuncula, a conductoribus Barbaro ei oblata. Sacra Congregatio die 23 martii a. 1953 facultatem negavit, cum rei oblatae pretium minime aequaret pretium deversorii. Anno 1959 domini Barbaro oblationem auxerunt et, dum quaestio expendebatur apud S. Congregationem Concilii, in ne­ gotium se inseruerunt Fratres Conventuales litteris diei 3 martii a. 1959, asserentes se unicos verosque monasterii proprietarios esse, ac petentes restitutionem, parati ad compensandum bene­ ficium paroeciale “per rimpiazzo" secundum mensuram a S. Sede definiendam. Sive paroecia sive Fratres Conventuales censent proprieta­ tem ex monasterii ad se pertinere, et ex utraque parte exhiben­ tur documenta et rationes. S. C. Concilii die 21 novembris a. 1962 decretum edidit Fratribus Convcntualibus favens, scripsitque Archiepiscopo: “volendosi evitare che lo storico e religioso edificio, che conser­ va ancora inconfondibili i segni e le caratteristiche della pietâ francescana, passi definitivamente in mani laiche e per usi pro­ fani e mondani convena che TEccellenza Vostra Rev.ma si ado­ peri perché si effettui la retrocessione tanto delTex convento quanto della chiesa annessa, previa consegna della somma non superiore a lire 20.000.000 (venti milioni) che gli stessi Religio­ si hanno dichiarato al Santo Padre di essere disposti a versare per il rimpiazzo della rendita beneficiale”. Quamvis Archiepiscopus difficultates attulerit, S. Congrega­ tio Concilii, litteris pei >uum Secretarium diebus 4 decembris a. 1962 et 29 ianuarii a. 1963 datis, institit pro exsecutione editi 6427 n. 4157 decreti. Tunc et parochus Pastenensis et Archiepiscopus Amal­ phitanus recursum interposuerunt ad Summum Pontificem pro huiusmodi decreti revisione. Fratres autem Conventuales petitionem suam definiverunt, eam délimitantes ed solam partem boni immobilis, “Hotel Lu­ *, na' quae antiquum monasterium constituebat, hoc est, ad claustrum saeculi XIV et duodecim circumstantes cellas. Cardinalis a Secretis Status, hac accepta Fratrum Conven­ tualium declaratione, litteris die 30 martii a. 1963 datis horta­ tus est Archiepiscopum Amalphitanum ut missam ei petitio­ nem iterum expenderet, cum quaestio novum indueret adspectum. Sed neque Parochus neque Archiepiscopus novam Fra­ trum Conventualium propositionem acceperunt; quare Cardina­ lis a Secretis Status controversiam remisit ad S. Congregatio­ nem Concilii, ut eam examini subiiceret. siquidem argumenta a parocho et Archicpsicopo adducta “non sembrerebbero immeritcvoli" considerationis. Tunc S. Congregatio Concilii nova haec argumenta Fratri­ bus Conventualibus exposuit, qui ampla declaratione responde­ runt se a suis postulatis non recedere. Post haec, S. Congregatio Concilii die 14 iulii a. 1965 deci­ sionem die 21 novembris a. 1962 datam confirmavit Ob mortem /Vchiepiscopi et alia adiuncta, quae infra indi­ cata sunt in S. Congregationis litteris diei 27 martii a. 1969, hu­ iusmodi deliberatio tunc nuntiata non est parocho Pastenensi Epistula enim S. Congregationis Concilii die 27 martii a. 1969 missa Exc.mo Domino Jolando Nuzzi, Administratori Apostolico Amalphis, sic se habet: “Eccellenza Reverendissima, in or­ dine alia retrocessione dell'ex convento di San Francesco con I’annessa chiesa di S. Antonio in cotesta città di Amalfi all’Or· dine dei F. M. Conv., compio il dovere di comunicare all'Eccellenza Vostra Reverendissima il testo della lettera in data 14 lu­ glio 1965, n. 104. 022/A, chc questo Sacro Dicastero desiderava consegnare a mano all’Ecc.mo Arcivescovo Mons. Rossini in occasione della sua venuta a Roma per la sessione conciliare e che rimase qui sospesa a causa della malattia e della morte di ouel compianto presule. La lettera è del seguente tenore: “La Segreteria di Stato di Sua Santità, cui il Parroco di S. Maria in Pastena fece ricorso contro la risoluzione comunicata da questo Sacro Dicastero in merito alla nota vertenza con i Frati Minori Conventual!, ha qui trasmesso tanto lo scritto del Parroco, quanto le informazioni di Vostra Eccellenza Reverendissima, come pure le relative risposte data dagli stessi Religiosi, signifi­ cando che essa “si rimette in tutto alie decisioni di questa Sacra Congregazione", In seguito a cio questo Sacro Dicastero ha csaminato le ragioni csposte contro la nota risoluzione, e, non cssendo emersi nuovi elementi per un riesame della pratica, ha confermato quanto fu comunicato con il precedente foglio del 21 novembre 1962, n. 76023/A, rilevando peraltro che, come risulta da recenti precisazioni dei PP. Conventual!, la retroces­ sione riguarda la chiesa e la parte soltanto dell’antico convento, e cioè il chiostro, le celle monastiche ed annessi, esclusi i nuovi locali del reparto alberghiero, su i quali la parrocchia rimane li­ bera di fare quelle rivendicazioni che riterrà del caso. I motivi che hanno determinato la accenrtata risoluzione sono noti alI'Eccellenza Vostra, e pertanto, questa Sacra Congregazione confida che il Parroco e i PP. Conventual! prenderanno gli op­ portuni accordi con la stessa Eccellenza Vostra per procedere nel migliore dei modi, anche per superare le eventual! difficol­ tà". Haec epistula ab Administratore Apostolico Amalphitano transmissa est ad parochum Pastenenscm. qui recursum inter­ posuit ad hoc Supremum Tribunal die 15 aprilis a. 1969. Ordo Fratrum Conventualium. initio excepit recursum fac­ tum esse a parocho, cum deberet ab Archicpsicopo proponi, ac praeterea praescripti temporis teminos excedere: de his praeliminaribus exceptionibus ample disceptatum fuit eaeque reiectae fuerunt in Congressu H. S. Tribunalis dici 22 iunii a. 1970, qui recursum decrevit “admittendum esse ad disceptationem". Die 8 ianuarii a. 1972 hoc dubium concordatum est: constet de legis violatione sive in iudicando (decernendo) sive in procedendo relate ad decisionem S. C. pro Clericis (seu Con­ cilii), diei 14 iulii 1965, recurrenti notificatam die 27 martii 1969, in causa de qua supra '1. In iure et in facto - Fundamentum huius controversiae est Concordatum Terracinae subscriptum dei 16 februarii a. 1818 a Legato S. Sedis. Cardinali Hercule Consalvi, cui Pius VII P. M. libera mandata contulerat, et ab equite Aloisio De Medici, pariter lega­ to cum liberis mandatis Ferdinand) I Regis utriusque Siciliae. Concordatum constat 35 articulis publicis, et 6428 n. 4157 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE 1972 DEC 12 quam complementum dotationis quae, sine hoc addita­ 10 articulis secretis, qui inscribuntur “Memorandum’ mento, insufficiens erat. Fratres ipsi Conventuales hoc et ad peculiares articulos publicos referuntur (cfr. A. aperte agnoverunt litteris 9 ianuarii a. 1949 ad S. C. Mercati, Raccolta di Concordati, pp. 620-637). Concilii: “il convento passô in propriété ... ed oggi coHoc Concordato conclusae iuridice sunt tres prae­ stituisce il beneficio della parrocchia di Pastena” (Sum­ cedentes suppressiones religiosae. quarum postrema marium p. 10; cfr. etiam ibid., p. 24). Paroecia accepit, , fuerat napoleonica. ab loachino Murat facta. Sic Contitulo supradotationis suae congruae, id est, sui benefi­ * cordatum novis utriusque partis conventionibus provi­ cii paroecialis, ex-monasterium amalphitanum S. Frandit restituendis sedibus episcopalibus, paroeciis et Or­ cisci, neque ullam umquam causam habuit dubitandi dinibus religiosis in Regno Borbonico. quominus hoc non esset titulo proprietatis, verae et Ad exsequendum Concordatum, a Pontifice et Rege propriae ac perpetuae, ut perpetuum esse debet benefi­ suprema auctoritate confirmatum, instituta est Com­ cium ecclesiasticum et paroeciale; quare haud semel missio, quae opus suum prosequeretur sub moderamine paroecia actus perfecit qui sine iure proprietatis ne con­ Legatorum utriusque partis cum liberis mandatis, quae­ cipi quidem poterant et vetus monasterium in sump­ que utebatur Subcommissione, pro exsecutione decisio­ tuosum deversorium mutatum est, quin Fratrum Con­ num quae in superiore sede capiebantur. ventualium consensus umquam fuerit exquisitus. Articuli Concordati qui ad rem nostram pertinent, Atqui, dotatio paroecialis, hoc est beneficium paroe­ sunt qui signantur numeris 12, 13 et 14 et ad solos Re­ ciale, pertinet ad respectivam paroeciam titulo proprie­ ligiosos referuntur; praeterea “.Memorandum” V, quod tatis. Quare concludendum est Commissionem Exsecuest supplementum declarativum articuli 14. tricem intellexisse et assignare voluisse supradotatioArticulus 12 statuit in universum ut omnia bona ec­ nem integrativam in proprietatem, non vero in simpli­ clesiastica, quae in Publicum “Demanium” redacta in­ cem usum et utilitatem. veniantur, Ecclesiae restituantur. Hic non fit distinctio Manet igitur probatum Fratres Conventuales amisis­ inter bona praedalia, localia, etc.: vocantur bond eccle­ se ius proprietatis in monasterium Amalphitanum a siastica, in genere, et Ecclesiae restituuntur. plusquam saeculo et dimidio, id est a die 15 decembris Articulus 13 amplam concedit sanatoriam de his a. 1820. Si Pastenensis paroecia modo ac tempore prae­ omnibus bonis et monasteriis, quae alienata sunt ob dictis non acquisivisset tale ius in monasterium Fra­ causas bellicas. trum Conventualium. id praescriptione obtinuisset, In articulo 14 sermo est de restituendis Ordinibus quae in hoc casu, est plus quam centenaria (cfr. can. religiosis. Et hic distinctio fit inter bona in genere, et 1508 et can. 1511), quia contra ius proprietatis excep­ localia in specie: quia, ut patet, agitur de restituendis tio mota non est ante diem 3 martii a. 1959. Possessio Ordinibus Possidentibus, atque Ordinibus Mendicanti­ monasterii ex pane paroeciae e iusta causa seu titulo bus, qui nihil aliud possidebant, nisi locum, id est, mo' derivata, continua fuit nec umquam interrumpta per nasterium quod incolebant cum contiguo horto, et ni­ actum iuridicum v. g. citationem, quo pristinum domi­ hil amplius. nium suum Ordo repeteret aut quomodocumque ius In 3° commate articuli 14 praescribitur constitutio paroeciae in dubium vocaretur; monasterii possessio a cuiusdam “Patrimonii Regularis” ex bonis Religioso­ paroecia nomine proprio detenta fuit tamquam si age­ rum suppressorum, quae bona erunt postea “ripartiti retur de re propria, et quidem bona fide, prout confir­ fra conventi da riaprirsi, senza aver alcun riguardo ai timant litterae quas innuimus Fratrum Conventualium toli delle antiche propriété, che, in vigore dei présente diei 9 ianuarii a. 1949. Aiunt Fratres Minores Conven­ articolo (14), tuiti restano estinti". tuales ad sua iura provocasse occasione Synodi AmalPraescribit deinde etiam localia religiosa nondum aphitanae a. 1903, at parum prodest sibi ius proprietatis lienata inserenda esse in Patrimonium Regulare, ac sta­ tribuere, nisi actus iuridicus ponatur quo praescriptio tuit illa quoque posse alienari si hoc utile foret ipsi Pa­ interrumpitur; de facto autem talis actus usque ad a. trimonio. Habemus proinde unicum Patrimonium Re­ 1959 positus non fuit. gulare, constitutum ex massa bonorum in genere, quae Eorumdem Patronus animadvertendum putavit in referuntur ad Ordines Possidentes, et localium in spe­ facultativis praescriptionem non dari. Optime novimus cie, quae referuntur ad Mendicantes. Habetur igitur massa bonorum religiosorum, prorsus in arbitrio Com­ quae sunt gratuitae voluntatis seu prorsus libera, quae missionis Exsecutricis posita, quae poterit eam ad libi­ nempe citra ullam obligationem permittuntur (cfr. A. Reiffenstuel, Ius canonicum universum, L. II, tit.XXVI, tum dispertire, eaque uti etiam “per il compimento del­ n. 23; F. X. Wemz-P. Vidal, Ius canonicum, tom. IV, n. le dotazioni delle sedi vescovili e delle congrue delle parrocchie". ut reapse facit “Memorandum” V ad com­ 821, III) praescriptioni non subiici. In casu autem non agitur de facultativis. sed de bonis ecclesiasticis de qui­ plementum articuli 14. Hinc sequitur quod ex lege concordataria ( quae ex­ bus agit can. 1508. Concludendum est ergo S. C. Concilii (nunc pro Cle­ stinguit omnem praecedentem titulum proprietatis et ricis) sua decisione diei 14 iulii a. 1965 violasse canounit unica massa omnia bona et omnia localia suppres­ nem 1499 § 2 decernentem: “dominium bonorum... sorum Ordinum religiosorum), hi Ordines amittunt in ad eam pertinet personam moralem quae eadem legiti­ perpetuum quamvis proprietatem et quodvis ius reale me acquisiyerit”. sin minus can. 1508 statuentem: in propria bona et localia, et Commissio Exsecutrix “praescriptionem, tamquam acquirendi modum ... iam libere potest novas facere partitiones et destina­ Ecclesia pro bonis ecclesiasticis recipit”. tiones bonorum utriusque generis. Secus tamen ac opinatur Promoter iustitiae deputa­ Hoc nixa fundamento Commissio Exsecutrix sup­ tus, nulla adfuit in casu violatio legis in procedendo, pressum Fratrum Conventualium monasterium adsiquia praescriptam licentiam auctoritatis ecclesiasticae gnavit paroeciae Pastenensi, actu diei 15 decembris a. parochus initio controversiae petierat; licentia autem 1820, quem secutus est actus immissionis in possessio­ auctoritatis civilis necessaria fuisset si decreto exsecutinem die 12 martii a. 1821. Denique, ad concludendam vo auctoritatis ecclesiasticae aedificium restituendum controversiam exortam inter Parochum Pastenenscm et fuisset Ordini Fratrum Minorum Conventualium, id est Abbatem Cavensem. ipsa Commissio Exsecutrix inter­ postea, non antea. venit ad declarandum “che 1’accennato giardino con Quare concludendum est decisionem S. Congrega­ contiguo locale (convento) degli ex Antoniani di Amal­ tionis Concilii supra indicatam violasse legem “in decer­ nendo”. cum tribueret Ordini Fratrum Conventualium fi si c intesa assegnarsi in sopradotazione alia detta parius proprietatis, quod, contra, ad Pastenensem paroe­ rocchu di Pastena colla precedente disposizione”. Vo­ ciam spectabat. Statuit quidem can. 1518: “Romanus cabulum “sopradotazione’’ nihil aliud significare potest M29 6430 1972 DEC 19 Pontifex est omnium bonorum ecclesiasticorum supre­ mus administrator et dispensator”, at non constat Eun­ dem ius proprietatis de quo agitur ad Fratres Conven­ tuales transtulisse, quod fieri non poterat nisi ob com­ mune seu superius bonum; aut facultatem id faciendi tribuisse S. Congregationi Concilii. Quaestio ergo hic esse non potest de prudenti seu opportuno usu tali fa­ cultatis. Fratres Conventuales exceperant iiicgitimitatem re­ cursus; primo, quod hic propositus fuerat a parocho, non vero ab Archiepiscopo, qui aiunt ipsi, solus poterat legitime recurrere; secundo, quia actus S. Congregatio­ nis Concilii diei 14 iulii a. 1965, nihil esset nisi mera confirmatio decisionis ipsius S. Congregationis diei 21 novembres a. 1962. Quamvis de exceptionibus praeliminaribus agatur, ut iteratis votis Patroni Ordinis Fratrum Conventualium, iuvat rationes exponere propter quas reiectae sunt. Primae exceptioni respondetur dicendo: in ipso do­ cumento quo S. Congregatio Concilii confirmat prae­ cedentem decisionem diei 21 novembris a. 1962, expli­ cite indicari tamquam partem “il Parroco di S. Maria in Pastena”. Etenim, ut patet ex libris immobiliaribus, bo­ na de quibus agitur, inscripta sunt beneficio paroeciali, cuius titularis et procurator est parochus; qui, igitur, in­ dubie legitimatus est ad agendum nomine beneficii (can. 1649 et 1653 § 2), salvo, videlicet, iure Episcopi interveniendi, si casus ferat, in iudicium vel ad substi­ tuendum (can. 1653 § 5) vel ad adiuvandum ( can. 1519). Quare recursus interpositus est ab eo qui iure agere potest. Quoad secundam exceptionem, ex qua actus Sacrae Congregationis Concilii diei 14 iulii a. 1965 nihil esset nisi mera confirmatio decisionis datae die 21 novembris a. 1962, distinguendae sunt duae hypotheses. Prima habetur quoties decisio administrativa non fuit impu­ gnata intra terminos a lege praescriptos, et administra­ tus, ut iterum ingrediatur terminos quos infructuose decurrere permiserit, petitionem exhibet administra­ tion!, et haec eam simpliciter reiciit hac sola de causa, quod rei iam antea provisum fuerat. Huiusmodi pro­ nuntiatio simpliciter declarans controversiam iam fuisse decisam, non videtur iuridice impugnabilis. Altera hy­ pothesis contra, est ea, ex qua publica administratio, cum impugnatam videat suam decisionem, processum aperiat secundi gradus, qui perveniat ad alterum decre­ tum. Hoc decretum secundi gradus, etsi confirmativum, est “un prowedimento nuovo”, igitur impugnabile in sede iurisdictionali (cfr. e. gr. M. S. Giannini, La Giustizia amministrativa, Roma 1964,· pp. 148-149, a cura di Raffaele Juso). In casu nostro, parochus S. Mariae in Pastena post decretum diei 21 novembris a. 1962 haud iners fuit, nam die 4 martii a. 1963 ad Summum Pontificem recurrit, cuius voluntatis petitio remissa est ad S. Congregationem Concilii, quia argumenta adducta “non sembrerebbero immeritevoli” considerationis. Sacra autem Congregatio (uti legitur in epistula diei 27 martii a. 1969) “esaminate le ragioni csposte contro la nota risoluzione” (nempe diei 21 novembris a. 1962), rationeque habita “delle recenti precisazioni dei PP. Conventuali” (ergo non prius expositae), pervenit die 14 iulii a. 1965 ad edendum decretum quod, licet vocari possit confirmativum, prout cum praecedenti congruit, definit tamen processum administrativum secundi gradus. Pronuntiatio diei 14 iulii a. 1965 communicata est, ut iam diximus, parocho Pastenae tantum litteris die 27 martii a. 1969 Administratori Apostolico Amalphitano datis, et ab hoc nota facta parocho, quem directe spectabat. Numquam antea decretum diei 14 iulii a. 1965 parocho fuerat notificatum. Vix cognito decreto parochus intra terminum lege statutum interposuit re­ cursum ad Sectionem Alteram Signaturae Apostolicae 6431 n. 4158 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE contra dictam decisionem, prouti ius illi erat ex articu­ lo 106 Constitutionis Regimini Ecclesiae Universae. His omnibus in iure et in facto perpensis. Nos infrascripti Cardinales Membra Supremi Tribunalis Signa­ turae Apostolicae, pro Tribunali sedentes et Deum so­ lum prae oculis habentes. Christi nomine invocato, edi­ cimus, declaramus et definitive sententiamus: “Sacram Congregationem Concilii (nunc pro Clericis) sua deci­ sione diei 14 iulii a. 1965 legem violasse in decernendo, ideoque praefatam decisionem irritam esse, in casu”. E sede Supremi Tribunalis Signaturae Apostolicae, die 12 decembris 1972. — Dinus Card. STAFFA, Prae­ fectus et Ponens (Sequuntur ceterae Cardinalium subsi­ gnationes). In Audientia, die 25 ianuarii 1973, infrascripto Cardinali Praefecto impertita, Ss.mus D. N. Paulus, divina providentia Pp. Vi, habita relatione superioris decisionis, nihil obstare de­ claravit quominus eadem publicetur et omnibus quibus spectat ad normam iuris exsecutioni mandetur. E sede Supremi Tribunalis Signaturae Apostolicae, die 27 ianuarii 1973. — Dinus Card. STAFFA, Praefectus. A. Sabattani, a Secretis. • Apoll 46 (1973) 315-323. 4158 1972 DEC 19.-SIGNATURA APOST., RESPONSUM. PART.· Responsa ad proposita dubia circa rationem causae incidentalis et causae conexae determinandi competentiam tribunalis Facti SPECIES - Dominus Paulus matrimonium iniit cum domina Maria, orthodoxa, Athenis, coram Ecclesia orthodo­ xa. Vita coniugalis infelix evasit et coniuges ad divortium civile confugerunt. Postea domina Maria ad Ecclesiam catholicam transiit et pu­ tans praefatum matrimonium esse solutum vi ratihabitionis di­ vortii ex parte Ecclesiae orthodoxae, matrimonium iniit cum domino Petro coram Ecclesia catholica. Etiam hoc alterum ma­ trimonium dominae Mariae infaustum habuit exitum, et domi­ nus Petrus, cupiens suam libertatem recuperare, petiit a Curia declarationem nulli tatis eiusdem matrimonii ob ligamen in mu­ liere. Haec autem restitit viri actioni, contendens prius suum matrimonium, illud nempe initum cum domino Paulo, invali­ dum fuisse ob vim et metum sibi incussum. Attenta hac mulieris exceptione, quae fumum boni iuris praeseferre videbatur. Officialis Tribunalis regionalis, cui causa ligaminis commissa fuerat ab Ordinario, tria quaesita proposuit Signaturae Apostolicae. nempe: 1. An causa nullitatis, ob vim et metum, prioris matrimonii dominae Mariae censenda sit incidentalis respectu causae nulli­ tatis, ob ligamen, alterius matrimonii eiusdem mulieris. 2. An causa nullitatis prioris matrimonii dominae Mariae pertractanda sit processu ordinario. 3. An Tribunal regionale competens censendum sit ad per­ tractandam eandem causam, licet idem Tribunal ordinariis titu­ lis competentiae careat. In iure et in facto - Ad quaesita solvenda, quae sequuntur animadvertere iuvat. Ad 1. Causa incidentalis tendit ad solvendam quae­ stionem accessoriam, causae principali supervenientem ab eaque dependentem; e contra, validitas prioris ma­ trimonii, in casu, est praesuppositum ac fundamentum causae nullitatis, ob ligamen, posterioris matrimonii Mariae. Dum ideo causa nullitatis, ob ligamen, poste­ rioris matrimonii nequit concipi sine certitudine de va­ liditate prioris matrimonii, causa de validitate prioris matrimonii est omnino independens. Ad 2. Cum causae nullitatis matrimonii, ex capite vis et metus, non recenseantur inter “casus speciales ** in Motu proprio Causas matrimoniales enumeratos, sub art. X et XI, causa nullitatis prioris matrimonii Mariae evidenter pertractanda est processu ordinario M32 η. 4159 SACRA CONGREGATIO PRO INSTITUTIONE CATHOLICA Ad 3. Cum prius Mariae matrimonium Athenis ce­ lebratum fuerit, ubi vir conventus commorationem ha­ bet non precariam et ubi omnes testes degunt, compe­ tens ad pertractandam causam nullitatis matrimonii Mariae et Pauli, est Tribunal Atheniense. Attentis tamen causarum connexione et causae nul­ litatis posterioris Mariae matrimonii coram Tribunali V. evolutione, opportunum videtur committere eidem Tribunali causam nullitatis prioris matrimonii, ne cur­ sus justitiae inutiles patiatur moras. Decisio - In Congressu Supremi Tribunalis Signa­ turae Apostolicae diei 19 decembris 1972, ad tria dubia responsum fuit: Ad [.Negative, seu causam nullitatis, ob vim et me­ tum mulieri incussum, matrimonii inter dominam Ma­ riam et dominum Paulum considerari non posse inddentalem relate ad alteram causam nullitatis, ob liga­ men, matrimonii inter dominam Mariam et dominum Petrum. Ad 2: Affirmative, seu causam nullitatis, ob vim et metum mulieri incussum, matrimonii inter dominam Mariam et dominum Paulum pertractandam esse pro­ cessu ordinario, cum agatur de causa quae non recense­ tur inter “casus speciales” de quibus in Motu proprio Causas matrimoniales, art. X et XI. Ad 3: Negative, seu Tribunal regionale V. compe­ tens non esse ad praefatam causam nullitatis prioris matrimonii pertractandam, cum non agatur de causa in­ cidental!, sed de causa principali distincta ab alia, licet connexa. Considerata tamen stricta subordinatione unius cau­ sae ad alteram ac attento progresso stadio causae liga­ minis coram Officiali Tribunalis regionalis V., ne cursus iustitiae inutiles pateretur moras, in eodem Congressu decretum fuit: “Consulendum Ss.mo pro commissione Tribunali regionali V. causae nullitatis, ob vim et me­ tum mulieri incussum, matrimonii inter dominam Ma­ riam et dominum Paulum ”. 1972 ... Deus scientiarum Dominus de studiis acadcmicis ecclesiasticis recognoscendam, art. 47). 3. Concessio affiliationis fit peculiari Decreto Sacrae Con­ gregationis pro institutione Catholica. Postulatio praesentatur a Theologica Facultate affiliante, postquam eius Consilium Aca­ demicum statum Studii exploraverit atque probaverit. 4. Exsecutio affiliationis regitur peculiari Conventione et quibusdam Normis a Sacra Congregatione pro Institutione Ca­ tholica approbatis. 5. Ad negotium affiliationis expediendum, tria exemplaria tum Conventionis tum Normarum (a Studio affiliando et a Fa­ cultate affiliante debite subsignata atque eorum sigillis munita) ab eadem Facultate ad Sacram Congregationem pro Institutio­ ne Catholica mittenda sunt. Sacra vero Congregatio eorundem exemplarium duo rite ap­ probata - prima vice tantummodo “ad tempus et ad experi­ mentum” - ad Facultatem affiliantem remittet cum duplici exemplari Decreti affiliationis. Documenta ad Sacram Congregationem mittenda (“Con­ ventio” et “Normae”) hic. iam digesta, adnectuntur. Studii Theologici et Facultatis erit ilia rite complere prout in notulis indicatur. Addi vero poterunt aliae conditiones iudicio Faculta­ tis opportunae. Il - CONVENTIO ad Studium Theologicum..................................................... (1) Facultati Theologicae.............................................................. (2) afflliandum 1. Haec Conventio, inter.......................................... (3) et Ordinarium.......................................(4) inita, regitur legibus a Sacra Congregatione pro Institutione Catholica latis. 2. Per affiliationem, Facultas Theologica ........ (2) quae de studiis theologicis in curriculo theologico affiliato erga Sacram Congregationem spondet, gradum academicum BAC­ CALAUREAT!^ (vel alia diplomata universitaria, seclusis ta­ men Licentiae et Doctoratus gradibus) confert alumnis Studii Theologici affiliati, qui integrum curriculum theologicum in propria sede ad nonnam iuris canonici expleverint, quin scholas Facultatis frequentaverint. 3. Studium Theologicum affiliatum complectetur, ad se quod attinet, congruum numerum alumnorum, itemque con­ Ss.mus autem D. N. Paulus, divina providentia Papa gruum Professorum numerum, qui non pauciores sint quam VI, in audientia Em.mo Cardinali Praefecto H. S. T. die sex, omnes (attenta disciplinae tradendae qualitate) gradu 25 ianuarii 1973 impertita. Commissionem concessit Licentiae saltem ornati, unusque alterve Laurea doctorali. iuxta votum Congressus. 4. Inter candidatos ad BACCALAUREATUS gradum (vel • Officiali cuiusdam Tribunalis regionalis: Apoll 46 (1973) alia, ut supra, diplomata universitaria) assequendum illi tantum 292-294. admitti poterunt, qui ecclesiasticis praescriptionibus de studiis humanistic^ ataue philosophicis rite satisfecerint. 5. Examina BACCALAUREATUS subeunda sunt in ipsa 4159 Facultate aut in alia sede a Facultate praefinita. Examina oralia facienda sunt coram trium Professorum Studii Commissione, quibus aderit affiliantis Facultatis repraesentans (quantum fieri 1972 .. SC pro INSTITIT. CATH., NORMAE. PART.· poterit, unus ex eiusdem Professoribus). 6. Ad finem huius Conventionis adsequendum, servandae Notio et exsecutio Affiliationis Studiorum Theologi­ sunt adnexae “Normae" a partibus contrahentibus subsignatae, corum ad Facultatem ecclesiasticam Theologiae atque a Sacra Congregatione pro Institutione Catholica appro­ batae, necnon earum ampliationes vel mutationes ab academica I - BREVIS QUAEDAM NOTITIA auctoritate ipsius Facultatis leatime introductae. 7. Conventio ipsa statim ad effectum adducitur, postquam ad obtinendam Affiliationem Studiorum Theologicorum ab eadem Sacra Congregatione approbata fuerit; potest quidem revocari a Facultate affiliante post duas monitiones, quandoI. Af filiatio dici potest institutum iuridicum, quo vinculum cumque affiliatio contra Facultatis decus vel auctoritatem inducitur, certis servatis condicionibus, inter aliquod Theologi­ cedere videatur. cum Studium et quamdam Facultatem Theologicam, ad “BccDatum.............................................................................. (5) calaureatus" gradum (vel alia diplomata universitaria. seclusis tamen Licentiae et Doctoratus gradibus) in Sacra Theologia .......................................................... (6) consequendum. ......................................................... (6) Patet cx hoc affiliationem eo consilio concedi, ut studiorum (1) Quodnam (nomen, locus). qualitas augeatur, servata quidem eorum natura institution ali. (2) Quaenam. Vi affiliationis, Studium affiliatum. quoad studiorum rationem, (3) Rectorem (si agatur de Facultate Theologica quae àt didacticam methodum, examina, gradum (vel diplomata) Fa­ pan alicuius Univenitatis); Praesidem (si agatur de Facultate a cultati affilianti subikitur. 2. Ut in Theologico Studio affiliato studia reapse evehantur et in debita condicione serventur, a Facultate affiliante sedula exercenda est vigilantia, quapropter, affihatio plerumque ex­ tendenda non est ultra propnam Nationem vel regionem culturatem (cf Nonnae quaedam ad Constitutionem Apostolicam 643) quavis Universitate separata). (4) Ordinarium dioece sanum vel Ordinarium religiosum (saltem Provincialem). (5) Locus, dies, mensis et annus. (6) Subsignationes Contrahentium, eorumdem sigillis mu­ nitae. 6434 1972 ... . SACRA CONGREGATIONE PRO INSTITUTIONE CATHOLICA 111 - NORMAE servandae ad Affiliationem exsequendam Theologici Studii......................................................................... (1) Facultati Theologicae............................................................. (2) I. Normae generales Art. 1 - Ratio Studiorum curriculi theologici affiliati, praesertim disciplinarum distributio, approbanda est a Faculta­ te Theologica affiliante; itemque horarum numerus singulis disciplinis tribuendus, necnon textus scholares seu manualia. Art. 2 - Ut quis ad examen BACCALAUREATUS (vel alius generis diplomatum infra Licentiam) admittatur, requiritur ut examina feliciter superaverit omnium disciplinarum integri cur­ riculi theologici. II. Relationes ad Facultatem Theologicam Art. 3 - Director (seu Praefectus Studiorum) Theologici Studii, ante inceptum scholarum annum, elenchum Professo­ rum totius curriculi theologici ad Facultatem mittet, una cum eorum titulis academicis, anno quo docere inceperint atque di­ sciplinis ab unoquoque tradendis. Art. 4 § 1 - Alumni ultimi anni curriculi theologici, qui candidati sint ad Baccalaureatum (vel alia diplomata, ut supra) consequendum, anno scholari ineunte inscribendi sunt Faculta­ ti Theologicae. § 2 - Sub finem anni scholaris, testimonium com­ pletum (id est, totum curriculum theologicum respiciens) de statu academico alumnorum ultimi anni theologici ad Baccalau­ reatum aliave diplomata condidatorum ad Facultatem Theolo­ gicam mittetur. Art. 5 - Anno scholari expleto, Director Studii (seu Prae­ fectus Studiorum) relationem ad Facultatem mittet tum de ac­ tivitate didactica et scientifica eiusdem anni, tum de statu bi­ bliothecae Studii, deque novis acquisitionibus ab eadem factis. Art. 6 - Saltem quarto quoque anno. Delegatus Facultatis Studium visitabit, studiorum statum (praelectiones, examina, bibliothecam) personaliter inspecturus ac probaturus, III. Examen ad Baccalaureatum Art. 7 - Ut quis ad examina Baccalaureatus admittatur, consecutus sit oportet, omnibus examinibus annuis et semestri­ bus totius curriculi theologici consideratis, septuaginta centesi­ mas partes (70 °/o) in disciplinis principalibus, et saltem sexaginta (60 °/o) in ceteris. Art. 8 - Candidatus subire tenetur speciale examen scrip­ tum atque orale de triginta saltem thesibus, desumptis ex prae­ cipuis quaestionibus per totum curriculum traditis, a Consilio Facultatis Theologicae praestitutis. Art. 9 — Examini scripto quinque horae conceduntur. Exa­ men orale tribus horae quadrantibus (45 minutis) absolvitur. Art. 10 - Nota media ex scripto et orali examine par sit oportet saltem septuagista centesimis partibus ( 70%), cauto tamen ut in neutro examine nota minor sexaginta centesimis partibus (60%) obtenta sit. Art. 11. Qui gradu Baccalaureatus donandi sunt, profes­ sionem fidei emittent iuxta “formulam” a Sancta Sede appro­ batam. Art. 12. Testimonium Baccalaureatus (vel aliorum diploma­ tum infra Licentiam) inscriptionem referet Facultatis Theologi­ cae - cuius est gradus vel diploma conferre - (et Universitatis, si forte Facultas pars sit alicuius Universitatis). IV. Tributa solvenda Art. 13. Taxae inscriptionis, examinum et diplomatis, sta­ tuuntur a Facultate, consentiente Directore Studii Theologici affiliati; taxae inscriptionis et diplomatis Facultati cedunt, cxaminum vero Studio Theologico. Art. 14. Taxae examinum et diplomatis solvendae sunt an­ te examina ad gradum (vel ad diplomata, ut supra). Art. 15. Expensae ad visitationem peragendam de qua in art. 6, a Studio Theologico sustinendae sunt. Datum...................................................................................... (3) ................................................................ (4) (1) (2) (3) (4) nitae. Quodnam (nomen, locus). Quae nam. Locus, dies, mensis et annus. Subsignationes Contrahentium, eorumdem sigillis mu­ * E foliis eiusdem Sacrae Congregationis. 6435 n. 4160 4160 1972 .. .. - SC pro INSTITUT. CATH., NORMAE. PART.· Notio et exsecutio Affiliationis Biennii Philosophici ad Facultatem ecclesiasticam Philosophiae I - AFFILIATIO PHILOSOPHICA L Notio et effectus academici Affiliationis philosophicae 1. Notio affiliationis. Affiliatio Philosophica dici potest in­ stitutum canonicum, quo vinculum academicum inducitur inter Facultatem Philosophicam ecclesiasticam et Biennium Philoso­ phicum ad quadriennium studiorum theologicorum requisitum (cf. cann. 589 et 1365 C. L C.), ita ut studia Biennii academicc ordinentur et gradu ecclesiastico primi cycli Facultatis Philo­ sophicae (cf. n. 10) coronentur. 2. Notio Biennii Philosophici. Biennium Philosophicum de facto tribus modis dispositum inveniri potest: a) tanquam Biennium proprie dictum (quod est in votis); b) tanquam Cursus mixtus Theologico-philosophicus, sexennalis; c) tan­ quam Cursus mixtus Philosophico-Scientifico-Litterarius. gene­ rarim triennalis. Uti patet, in quovis casu constent oportet tum integritas programmatis iristitutionalis philosophiae, tum qualitas “Christiana” traditae philosophiae (cf. Optatam totius, n. 15, et Gravissimum educationis, n. 10; Ratio fundamentalis institutionis sacerdotalis, n. 60), tum denique fidelis applicatio methodi proprie philosophicae. 3. Effectus academici in Biennium manantes. Condicio seu natura studiorum Biennii per affiliationem fit proprie academica, ideoque illa studia legi academicae Ecclesiae subsunt, eo­ dem modo ac primus cyclus (biennalis) Facultatis Philosophi­ cae ecclesiasticae affiliantis. II. A quibusnam Affiliatio et gradus academicus conferantur 4. Concessio affiliationis. Affilatio conceditur peculiari De­ creto Sacrae Congregationis pro Institutione Catholica, quae et­ iam formulas edicit tum peculiaris Conventionis, a duabus par­ tibus contrahentibus ineundae, tum quarundam Normarum ad affiliationem ipsam regendam exsequendamque. 5. Collatio gradus. Gradus confertur a Facultate affiliante, cuius igitur inscriptio (immo et Universitatis, si Facultas in ali­ qua Universitate viget) in diplomate referenda est. Quamobrcm ipsa Facultas de Biennio affiliato erga Sanctam Sedem academice spondet. III. Conditiones requisitae in Biennio 6. Conditiones generales. Affiliatio illis tantum Bienniis Philosophicis concedi potest, quae vere complectantur inte­ grum programma institutionale studiorum philosophicorum (cf. n. 2) et quae probatam organisaiio nem scholarem (pro­ grammata didactica, docentes, studentes, bibliothecam) possi­ deant, subsidiisque oeconomicis adeo instruantur, ut moralis certitudo adsit dc affiliationis vitalitate ac continuitate. 7. Studiorum programmata, a) Eadem studiorum program­ mata. quae in Facultate vigent, a Biennio recipienda sunt ac in­ tegre explenda, legitimis quidem differentiis admissis, sed salvis semper elementis essentialibus (cf. Normae art. I). b) Si affilians Facultas Philosophica ecclesiastica primum cyclum ( scu “institutionalcm”) habeat qui in tres annos distri­ buatur (cf. Normae quaedam n. 48. a: “saltem duos annos”) -adiectis nempe aliis disciplinis litterariis vel scientificis - con­ siderandum est heic programma studiorum solummodo philo­ sophicorum. 8. Qualitas Docentium. Dimidia saltem pars docentium Biennii disciplinarum philosophicarum affiniumque gradu ca­ nonico Doctoratus Philosophiae vel disciplinarum ab iisdem tra­ ditarum (dissertatione doctorali ideo, saltem ex parte, publice edita) pollere debet, simulque aliqua studia scientifica origina­ lia ediderit oportet. Casus dubios Sacrù Congregatio dirimet, collatis consiliis cum Facultate affiliante. Insuper docentes Biennio stabiliter addici debent. Possunt Professores externi in­ vitari. consentiente tamen Facultate. 9. Sufficientia bibliothecae. Biennio Philosophico quaedam bibliotheca in re philosophica sat dives praesto esse detet. ut et docentibus ct studentibus amplior materia studiorum offeratur. 10. Gradus denominatio. Gradus in Philowphia collatus F dem est ac qui a Facultate affiliante confertur in fine primi sui cycli. Denominatio canonica “Baccalaureatus” alio vocabulo tn 6436 η. 4160 SACRA CONGREGATIO PRO INSTITUTIONE CATHOLICA loco usitato substitui potest, dummodo reapse Baccalaureatui canonico aequivaJeat, ad durationem biennalem studiorum quod attinet, nec ullam gignat aequivocationcm cum eiusdem nominis gradu ab Universitate civili loci forte concesso (ex. gr. a gradus civilis conferatur post curriculum studiorum non bien­ nalem, sed triennalem vel quadriennalem; quo in casu, diversa denominatio gradus canonici absolute invenienda est, ex. gr. Baccalaureatus Artium in Philosophia). IV. Iter ad Affiliacionem obtinendam 1972 ... 4. Inter candidatos ad gradum primi cycli assequendum illi tantum admitti poterunt, qui ecclesiasticis praescriptionibus de studiis medio-secundariis rite satisfecerint titulumque consecuti fuerint ad Universitatem ingrediendam necessarium. 5. Examina gradus primi cy cli subeunda sunt in ipsa Facul­ tate aut in aha sede a Facultate praefinita. 6. Ad finem huius Conventionis adsequendum. servandae sunt adnexae *"Normae , a partibus contrahentibus subsignatae atque a Sacra Congregatione pro Institutione Catholica appro­ batae, necnon carum ampliationes ab academica auctoritate ip­ sius Facultatis fortasse introductae. 11. Examen Biennii a Facultate instituendum. Facultas Philosophica affilians in primis exploret an status Biennii Philo­ sophici affiliindi statutis conditionibus vere satisfaciat (cf.n.6), 7. Conventio ipsa starim ad effectum adducitur» postquam scàjcet.’tfjan studiorum programmata Biennii debite respon­ ab eadem Sacra Congregatione approbata fuerit: potest quidem deant, tum quantitate (cf. n. 2) tum qualitate (cf. nn. 6-7), ra­ revocari a Facultate affiliante post duas monitiones, quandotioni studiorum in primo cyclo Facultatis vigenti; bl an Bien­ cumque affiliatio contra Facultatis decus vel auctoritatem ce­ nio sit iustus docentium numerus ct probata haberi possit eo­ dere videatur. rundem conditio academics ( cf. n. 8): c) an adsit saltem suffi­ ciens bibliotheca (cf. n. 9); d) an gradus (vc\ diploma), qui in Datum.................................................................................. (5) fine Biennii conferendus proponatur, nullam aequivocationem .............................................................. (6) gignat cum gradu (vel diplomate) eiusdem nominis fortasse in Universitatibus civilibus collato (cf. n. 10). .............................................................. (6) 12. Documenta a Facultate mittenda. Facultas deinde (U(5) Locus, dies, mensis et annus. niversitas, si Facultas pars sit alicuius Universitatis) ad S. Con­ gregationem mittat: a) sat amplam relationem de explorato (6) Subsignationes Contrahentium (cf. Notas 3 et 4). eo­ statu Biennii Philosophici, cum integro studiorum programma­ rundem sigillis munitae. te et completis 'curriculis vitae, studiorum et operum” debile subsignata atque eorum sigillis munita. 13. Actio S Congregationis. S. Congregatio duo ex his e111 - NORMAE xemphribus "Conventionis” et “Normarum”, a se rite appro­ bata (prima vice tantummodo “ad tempus ct ad experimen­ servandae ad affiliationem exsequendam tum”). ad Facultatem affiliantem (vel Universitatem) remittet, Biennii Philosophici .......................................................... ( 1 ) simul cum duplici exemplari sui Decreti affiliationis (item pri­ ad Facultatem Philosophicam............................................ (2) ma vice "ad tempus et ad experimentum”). Nota bene: 1. Documenta ad S. Congregationem mittenda (“Conventio" et “Nonnae”) heic in triplici exemplari adnectuntur. 2. Biennii Philosophici et Facultatis erit illa rite com­ plere, prout in notulis indicatur; 3. In “Conventione” et in “Nonnis" addi poterunt aliae conditioner, iudicio Facultatis opportunae. II - CONVENTIO ad Biennium Philosophicum..........................................(1) Facultati Philosophicae.................................................. (2) affiliandum 1. Haec Conventio, in 1er............................................ (4) et Ordinarium ................................... (4) inita, regitur legibus a Sacra Congregatione pro Institutione Catholica latis (cf. “No­ tio”» n. 1-2). 2. Per affiliationem, Facultas Philosophica................. (2) uae de studiis acadcmicc ordinatis in Biennio Philosophico afihato erga Sacram Congregationem spondet (cf. “Notio” n. 5). gradum academicum primi sui cycli (cf. “Notio” . 10) - vel abum in loco usitatam, dummodo gradui canonico objective ae­ quivale at. seclusis semper gradibus secundi et tertii cycli. Licen­ tiae nempe et Doctoratus - confert alumnis Biennii Philosophi­ ci affiliati, qui integrum curriculum philosophicum biennale (cf, “Notio” nn. 2 ct 6-7) in propria sede ad normam legis academicae Ecclesiae expleverint, quin scholas Facultatis frequentaverint. ? I. Normae generales Art. 1. Ratio Studiorum Biennii Philosophia affiliati pror­ sus eadem esi (ad disciplinarum numerum atque ordinationem necnon ad earum horas quod allinet) ac quae in primo cyclo Facultatis Philosophicae affiliant is viget, paucis fortasse immu­ tatis quae in rebus secundariis a loci necessitatibus suadeantur (cf. “Notio” n. 7), probante quidem Consilio Facultatis. Textus scholares seu manualia (cf. “Notio” n. 2) a Faculta­ te probanda sunt Art. 2. Ut quis ad examen gradus primi cycli Facultatis Phi­ losophicae (cf. “Notio” n. 10) admittatur, requiritur ut exami­ na feliciter superaverit omnium disciplinarum integri Biennii Philosophici. II. Relationes ad Facultatem Philosophicam Art. 3. Director (seu Praefectus Studiorum) Biennii Philo­ sophici singulis annis elenchum Professorum Biennii ad Facul­ tatem mittet una cum. si opus fuerit, integratione ‘‘curriculo­ rum vitae, studiorum et operum” eorundem. Art. 4. a) Alumni amborum Biennii annorum Facultati in­ scribuntur ad omnes effectus, ideoque eorum nomina Facultati quotannis tempestive significanda sunt. b) Sub finem cuiusque anni scholaris, testimonium comple­ tum de statu academico alumnorum secundi anni ad gradum primi cycli candidatorum ad Facultatem Philosophicam mitte­ tur. Art. 5. u) Anno scholari expicto. Director Biennii amplam relationem ad Facultatem mittet tum de activitate didactica et * scientific eiusdem anni, tum de statu bibliothecae Biennii, de 3. Biennium Philosophicum affibatum complectetur con­ novisque acquisitionibus ab eadem factis. gruum numerum alumnorum, itemque congruum, iudido Fa­ b) Singulis autem trienniis Facultas triennalem relationem cultatis. Professorum numerum, qui postremi saltem dimidia ex ad Sacram Congregationem pro Institutione Catholica mittet, parte Doctoralu Philosophiae apud Facultatem Philosophiae cui inserenda curabit exemplaria relationum annualium a Bien­ canonice erectam vel agnitam obtento (vel alio Doctoratu, pro nio affiliato ad se missarum. disciplinae tradendae quabtate) ornati sint oportet (cf. “Notio” n S) Art 6. a) Pariter sinculis trienniis. Delegatus Facultatis (l) Quodnam (nomen. locus). Biennium affiliatum visitabit, studiorum statum (praelectiones, (2) Quaedam (nomen, locus). “seminaria”, examina, bibliothecam) personaliter inspecturus (3) Rectorara Universitatis (si agatur de Facultate Philoso­ ac probaturus. phica quae sit pan alicuius Universitatis)·. Praesldem (si agatur de Facultate Philosophica a quavis Universitate vel Athenaeo wparata). (4) Ordinarium dioe ce sanum vel Ordinarium religiosum (saltem Provincialem) a quo Biennium Philosophicam depen­ det. M37 b) Eiusdem relatio scripta cum Consilio Fàcultatis ct cum •Sacra Congregatione pro Institutione Cathobca (coniunctim cum relatione de qua in art. 5, b) communicanda est. (1) Quodnam (nomen, locus). (2) Quae nam (nomen, locus). 6438 4161 111. Examen ad gradum primi cycli Art. 7. Examen ad gradum primi cycli eo tendat oportet, ut candidatus ostendat se sufficientem visionem syntheticam et organicam adeptum esse integri programmatis institutionalis Biennii Philosophici. Art. 8. a) Examen ad gradum primi cycli constabit ex duo­ bus experimentis, scripto scilicet atque orali, de viginti quinque saltem thesibus, desumptis ex praecipuis quaestionibus per to­ tum Biennium traditis, a Consilio Facultatis Philosophicae praestitutis. Tempus utrique examini assignandum a Facultate definietur iuxta propria Statuta. b) Si placet, huiusmodi examina scriptum ac orale substitui possunt quodam elaborato scripto saltem triginta paginarum, a candidato per postremum semestre praeparato, a Facultate exa­ minando et approbando, super quo superque rcspectivis affini­ busque disciplinis (ad finem a candidato consequendum de quo in ari. 7) quoddam examen orale, unius saltem horae, superan­ dum est. c) In utroque casu examen orale faciendum est coram trium Professorum Commissione, inter quos unus sit affiliantis Facul­ tatis repraesentans (quantum fieri poterit, unus ex eiusdem Fa­ cultatis Professoribus). Art. 9 Testimonium gradus primi cycli Facultatis Philoso­ phicae inscriptionem referet eiusdem Facultatis Philosophicae (cf. “Notio” n. 5). IV. Tributa solvenda Art. 10. Taxae inscriptionis, examinum et diplomatis, sta­ tuuntur a Facultate, consentiente Directore Biennii Philosophi­ ci affiliati; taxae inscriptionis et diplomatis Facultati cedunt, examinum vero Biennio Philosophico. Art. 11. Taxae examinum et diplomatis solvendae sunt an· te examina ad gradum. Art. 12. Expensae ad visitationem peragendam de qua in art. 6, a Biennio Philosophico sustinendae sunt. Datum......................... ................................................................ (3) (4) (3) Locus, dies, mensis et annus. (4) Subsignationes Contrahentium, eorundem sigillis muni­ tae. Partes contrahentes sunt Ordinarius dioecesanus vel Reli­ giosus (saltem Provincialis), a quo Biennium Philosophicum de­ pendet. et Praeses Facultatis Philosophicae (si haec sit autonoma) vel Rector Universitatis (si Facultas in aliqua Universitate vigeat). * E follis eiusdem Sacrae Congregationis. 6439 · n. 4161 SEDES APOSTOLICA 1972 1972 .. .. - SEDES APOSTOLICA, FORMULA. PART.· Formula proponitur gua iusiurandum fidelitatis ab iis dandum erit qui Episcopi dioecesani nominati sunt Ego..................... nominatus.......... Episcopus .... sanctae apostolicae romanae Ecclesiae et Summo Pontifici, beati Petri Apostoli in Primatu Successori et Christi Vicario, eiusque le­ gitimis Successoribus semper fidelis ero atque oboediens. Quos non tantum summo prosequar honore, sed faciam et­ iam, quantum in mc erit, ut debitus iisdem tribuatur honor et omnis iniuria ab ipsis arceatur. lura et auctoritatem Romanorum Pontificum, mihi curae erit promovere ac defendere; itidem praerogativas eorum Le­ gatorum vel Procuratorum. Quidquid autem contra eadem a quopiam contigerit attentari, ipsi Summo Pontifici sincero animo aperiam. Apostolica munera mihi commissa docendi, sanctificandi et regendi, in hierarchica communione cum Christi Vicario et Collegii episcopalis Membris, omni cura ad mentem et litte­ ram sacrorum canonum absolvere satagam. In depositum fidei purum et integrum servandum atque authentica ratione tradendum studiose incumbam, enantibus vero in fide paternum animum pandam iidemque ut ad pleni­ tudinem catholicae veritatis redeant omni ope annitar. Ad Concilia aliasque actiones collegiales episcopales voca­ tus, nisi impediar, me promitto esse venturum vel respon­ surum. Bona vero temporalia ad Ecclesiam mihi concreditam per­ tinentia iuxta sacrorum canonum nonnas diligenter admini­ strabo, sedulo invigilans ne eadem quoquo modo pereant aut detrimentum capiant. Concilii Vaticani II aliaque canonica Decreta quae institu­ tionem et ambitum actionis Conferentiarum Episcopalium re­ spiciunt, necnon Consiliorum Presbyteralium et Pastoralium, amplectar eorumque munerum ordinatum usum libenter pro­ movebo. Statis denique temporibus Apostolorum Limina vel ego ipse vel per alios ad normam iuris invisam, rationem de pasto­ rali meo Officio reddam ac de clero et populo mihi commissis fideliter referam: mandata simul obsequenter accipiam maximoque studio perficiam. Sic me Deus adiuvcl et haec sancta Dei Evangelia. ♦ REDC 32 (1976) 379. Adn. L. de ECHEVERRIA In REDC 32 (1976) 380-419. 6440 ddl’owlmvMinc, e percw ê stata mita una formula che si adMU perfettamente anche a coloro che abbiano gü pronunciato d votodi castità. 45« frftf, ΑΑΛ 45 (1973) 59 !, * l· ad pfonts iHum du h lu m: * ta fi Mzuuftdi malnmonium b PVat fottiHLfa (ommiHK/ni» Décréta Concihi VafMM i il mterpteUndn, ρνφοΜίο in plenario coctu '<>'Z ιζζ, /ίΐυί < X. Officii drni 27 ianuarii 1928. et art. 75, p * 3 Instructionis S, Ointreptionis de disciplina * S frrt/fida Mater] |,|· 1347|. diei 15 augu•n //J6 H çuj,t acafhohci. uve bsptizati sivc non bapÜUti, MvfH partes agere in caum matrimonialibus oequevt 1, : w de licentia S. Congregationis pro Doc tri*'♦ ·’ .d· in utitan impetranda, P m emphu» non vigere. Sgm » Jx?· t a ,* Wer ·*' * Paulus Pp. VI m Audientia 1773 Mifraecriplo impertita wpradictarn *<·% ;> fav.A. edprobivrt et publican ruerit, 'nd H.m./wMi >4· · L A/.«UA * ArtK 29U97)) \·Λ-\·Λ 0 r»LI0971)1724 7| MC *9 (1974) 4163 I9T> IAN 2/MW( PJTAklA STATUS. REAP PaKJ · Ρ·ι»ϊίτ,·4 tt1 Diaconatum admissi caelibatum rrie pro*rt rnrt( debent, non obviante voto catfitath ptufev Horta religione iarn emitto L· rs’/fM). η VI dei Motu Proprio Ad pagendum ester * ·>’/; I mthe u Μ!0ο«ι il rito per ΓίΜυώοΜ dd ctUbafo uiont nd«, non Intende effatio attenuare od gv il vdoo. 4d voto di caitità. da essi emew/, che di (Hr eu Γ<ΛϋΗ<ο dei calibato "propter rqpiam t tfh · «te *4 lhp i/k/M n * voluto sottolincare il nu//>o rmil ulibelo the «rxhe |1 («ndidjto rdigiovo jttume con ΓορΙπι«/4μμ, impegno 4i«linlo cd «tunio a qucllo da lui M'fthetfo »on votu dl (astita, per cui il sacerdote ieligw>vj. dx. ow *odo 4d proprio Istituto, ottenga Ia ditpenu dal voti, ' uhMirv· I ohM * 4*1 t «libato in for/a dclEOrdin *· a lui In n· rnotn *riio. In tui il c hir de c dl ottiene con (aciliti b 4»p-"M dal voti, t tanto « dtocvU tui cclibefo sacerdotale, è vmbrvtn opportuna rd utila «nette per i religlnu <|ixsla pub· »>h a · M>tenfM nafterm vbme (MTimpegno alcelibato pnma M4I • E Ittteds circularibus Praesidii Unionis Superiorum GaMrSlium, d»< 7 feo. 1973 mkMli. rtwonsum notlflcantis Cardinalis Sacretartl Status. Adn. In Vida rel. 35 (1973) 200-20). 4164 1973 IAN 20.-SC CULTUS DIVINI, DECLARATIO. PART.· De sollemnitate Immaculatae Conceptionis B. Mariae Virginis anno 1974 celebranda \nno 1974 sollemnitas Immaculatae Conceptionis B. Ma­ riae Virgin ti occurret dominica secunda Adventus. Iuxta norma * Calendarii Romani, sollemnius B. Mariae Virgin» sabbato anticipanda esset (cfr. “Normae universales de \nno liturpco et de Calendario , ** n. 5). PJunbus 1 ptscopis petentibus. Summus Pontifex Paulus VI concedit ut celebratio liturgica B. Mariae V. Immacubue anno 1974 de ludicio Conference Episcoporum peragi possit die 8 decembris, dominica Adventus non obstante. Peculiares notae Adventus in homilia atque in oratione uni­ versali modo apto in luce ponentur. Quae facultas nunc evulgatur ut calendariorum liturgicorum compositores opportuno tempore de ea certiores fiant. Rumae, die 20 unuani 1973.— A. Bugnini. Archiep. lit. DioctetLinen., a Secretis. • Not it. 9 (1973) 71. 4165 1973 1AN 22.· SC pro INSTET. CATH.. CIRC PART.· In mentem revocantur normae vigentes quae regu­ lant locum commorationis, inscriptionem academi­ cal et assiduam frequentiam lectionibus alumnorum ecclesiasticorum studia superiora in Athenaeis Roma­ nis peragentium Roma. 22 gennaio 1973 freterrndititmo Signore, con nostra lettera dei 21 novem­ bre 1970 Prof. N. 1331/70/1 (LE 4128] ci permettevamo at‘a cortete attenzione su alcuni problemi riguardanti 1 ίΚτν./'ΛΛ dunm presso i Pontifici Atenei Romani e. in *tpo. te La prepvamo di voler gentilmente disporre che b >ι.·''Λ^έ 4x codesta Unrvenità controllasse, con cura. Ia P'Autey c loplcure degli iscrittl 4 1. na Vostra Rev.ma vonà comprendcrci sc siamo *C^HUr t VsZ’ m di nuovo suU’argomento - chc.come Elia ‘t Ka partcctamente a cuore a questo Sacro Dicastero -, a . *mot/» r.an poche uregolaritâ che qua e Iasi vcrificano */Mtmcza delte vigenti disposizioni al riguardo. D» ; - p«ti mfatti. ci sono giunte autorevoli e documen­ tez > relative a studenti, seminansti e sacerdoti, ch< un ·. ·?'/ ** «tentu a Pontifici Atenei Romani pur non tro* νιπΦ.Λ r.· retrUa cinter homines4, suamque Cor. 3. 9), aedificatio Dei (7 Cor. 3, 9), cui Dominus ipse fit petra angularis, caput anguli (cf. Eph. 2, 20; missionem continuat. Spiritum suum Sanctum donans .4cr. 4, 11); est et domus Dei (cf. 7 Tim. 3. 15), in qua fidelibus. Ideo corpus Ecclesiae ab omnibus humanis nempe habitat eius familia, habitaculum Dei m Spiriru societatibus distinguitur, eo quod non ex propria (cf. Eph. 2, 19-22; Ap. 21. 3). et praesertim templum membrorum virtute sed ex intima cum Christo unione sanctum, quod non immerito in Liturgia assimilatur Ci­ constituitur, unde vitam et virtutem accipit et cum vitati sanctae, novae Hierusalem. Eadem et “quae sur­ hominibus participat5. sum est Hierusalem” atque “mater nostra” appellatur 4. Unitas et communio: Ecclesia est unum et visibile (Gal 4, 26; cf. Ap. 21, 2 et 10), atque describitur ut Corpus Christi6, in quo arcta viget communio et stru­ sponsa immaculata Agni immaculati (cf. Ap. 19. 7; ctura socialis manifestatur, pluribus organis, ministeriis 21,2et 9,22,17). et muneribus instructa et variis donis ad mutuam utili­ Insuper Ecclesia est corpus, cuius caput est Christus. tatem a Spiritu Sancto ditata7. Hinc omnia membra, Ipse enim, unicus Mediator, Ecclesiam suam sanctam, diverso quidem titulo et modo, officium suum in labo­ fidei, spei et caritatis communitatem, his in terris ut re Ecclesiae harmonice sociant cum onere aliorum, compaginem visibilem constituit et indesinenter susten­ praesertim eorum qui a Spiritu Sancto positi sunt regere tat, qua veritatem et gratiam ad omnes diffundit. In hac communitate fidelium, qui unum corpus in Christo Eclesiam Dei (cf. Act. 20, 28). 5. indoles sacerdotalis: universus Populus Dei de constituunt, unitas spiritualis et visibilis mirabili sacra­ munere prophetico, sacerdotali et regali Christi partici­ mento Eucharistiae repraesentatur et efficitur (cf. I pat. sed aliqui inter eos novo insuper modo specialiter Cor. 10, 17). consecrantur et de sacerdotio Christi ita participant, ut Communitas autem visibilis seu societas, sacramen­ sacro ministerio fungantur sive ad gloriam Dei augen­ torum glutino compaginata organisque hierarchicis in­ dam sive ad fratres suos in vita divina provehendos3. structa. et mysticum Christi Corpus, coetus adspectabi6. Hierarchica et organica constitutio’, inter^dona lis et communitas spiritualis. Ecclesia terrestris et Ec­ Spiritus excellit in Ecclesia gratia Apostolorum seu clesia caelestibus donis dotata, unam realitatem com­ ministerium regendi fideles et communitates, quod Epi­ plexam efformant, quae, humano et divino coalescens scopis divinitus commissum est, ab eisque exercetur elemento, ob non mediocrem analogiam incarnati Ver­ ceteris sacris ministris cooperantibus1 * ; actio vero mi­ bi mysterio assimilatur. Hanc unam et unicam Eccle­ nisterialis sacrae hierarchiae aliorumve Ecclesiae institu­ siam suam Salvator noster Petro pascendam tradidit torum peragitur iuxta principia unitatis regiminis, offi­ (cf. Io. 21, 17), eique ac ceteris Apostolis diffunden­ ciorum et munerum dispertitionis et studii invicem sibi dam et regendam commisit (cf. Air. 28, 18-20) et in auxilium ferendi operamque complendi12 . perpetuum ut columnam et firmamentum veritatis erexit ( cf. 1 Tim 3. 15). 7. Finis missionalis: Ecclesia intendit in Regnum Haec Ecclesia, in hoc mundo ut societas constituta Dei annuntiandum et usque ad extremum terrae propa­ et ordinata, subsistit in Ecclesia catholica, a successore gandum. ut omnes homines in Christum credant et sic Petri ceterisque Episcopis in eius communione guber­ vitam aeternam consequantur13. nata. Sicut autem Christus per viam crucis opus re­ 8. Finir oecumenicus: lugendae cum exstent Chri­ demptionis in paupertate et persecutione perfecit, ita stianorum divisiones. Ecclesia contendit, ut omnes in Ecclesia ad eandem viam ingrediendam vocata, per par­ Christum credentes ad perfectam unitatem et commu­ ticipationem paschalis mysterii fructus salutis homini­ nionem redintegrentur, et sic fiat “unum ovile et unus bus communicat, ut fiant novus Populus Dei, qui non pastor” (Io. 10.16)14. secundum carnem sed in Spiritu in unitatem coalescat. Populus vero Dei non tantum ex diversis populis 9. Finis religiosus: missio propria Ecclesiae non est ordinis politici, oeconomici vel socialis sed religiosi1 5 . congregatur, sed etiam in seipso variis ordinibus confla­ tur In ecclesiastica communione legitime adsunt eccleAt sane ex hac ipsa missione religiosa munus, lux et visiae particulares, singulae singulis Episcopis commissae, 2 Cf. LG.nn. 1.6-10, 13. 3 Cf. AG.n. 20. ad imaginem Ecclesiae universalis formatae, in quibus 4 Cf. SC. n. 7. et ex quibus una et unica Ecclesia catholica exsistit. 5 Cf. LG.n. 1-2. Populus hic messianicus habet pro capite Christum, 6 Cf. LG. nn. 6-9. “qui traditus est propter delicta nostra et resurrexit 7 Cf. LG. nn. 2, 5. 7.10-12. 8 Cf. LG.n. 13: PO.n. 2. propter lustificationem nostram” (Rom 4. 25). Habet 9 Cf. LG, n. 7. pro condicione dignitatem libertatemque filiorum Dei. 10 Cf. LG.nn. 18-22. in quorum cordibus Spiritus Sanctus sicut in templo 11 Cf. LG. nn. 7. 10. 13. 12 Cf. LG. n. 28; CD, nn. 25-35. inhabitat Habet pro lege mandatum novum diligendi et 13 Cf. CD. n. 6; AG. nn. 5-8. 20-22. 36-41 pro fine Regnum Dei. Idem denique populus, a Christo 1 CYPRIANUS. Dr Omt. Dom. 23: PL 4, 553. 6465 14 Cf. UR. nn. 5-12. 15 Cf. GS.n. 42. 6466 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM 1973 FEB 22 res fluuunt quae communitati hominum secundum Le­ gem divinam constituendae et firmandae inservire pos­ sunt. Ecclesia, dum ipsa mundum in multis adiuvat et ab eo multa accipit, ad hoc unum tendit, ut Regnum Dei adveniat et totius humani generis salus instaure­ tur . 10. Indoles eschatologica: in mundo vivit Ecclesia (cf. lo. 17,11 et 15) et pro mundi vita, sed non est de hoc mundo (cf. Io. 15,19; 17,14 et 16). Indesinenter enim vocatur et studiose fertur ad efformandam fu­ turam civitatem, Hierusalem novam (cf. Ap. 21,2 ss.), quae, imperfecto ouidem modo sed vero, iam in hoc saeculo anticipatur3 7. Caput 11 DE EPISCOPI MISSIONE IN ECCLESIA Quo spintu hoc otticium, seu ‘'episkopé” (cf. 1 Tim.3,1), sit gerendum, declarat Oecumenica Synodus Vaticana II dicens: “Munus autem illud quod Dominus pastoribus po­ puli sui commisit, verum est servitium, quod in sacris Litteris “diaconia” seu ministerium significanter nun­ cupatur (cf. Act. 1,17 et 25; 21,19; Rom. 11,13; 1 Tim. 1, 12)”5. Episcopus visibile principium et fundamentum uni­ tatis in ecclesia particulari sibi commissa exstat6, nec­ non nexus hierarchicae communionis inter hanc et Ec­ clesiam universalem. Ab ipsius apostolico ministerio pendet et regitur exercitium ceterorum sacrorum mini­ steriorum in ecclesia particulari. Est ergo Episcopus minister qui in Ecclesia, com­ munitate salutis, singulari et adspectabili modo prae­ sentem ac perpetuam facit Christi missionem, partes sustinens ipsius Christi Magistri, Pastoris et Pontificis, et in eius persona agens7. 11. Quae de Ecclesia sunt supra adumbrata, episco­ patus missionem et munera explicant et informant. Episcopatus enim, tamquam donum Spiritus Sancti in sinu Ecclesiae positus ad eam exstruendam eique inser­ viendum, praecellit inter varia ministeria quae ad bo­ num totius Corporis Christi tendunt. 12. De lesu Christi Salvatoris missione. Misericors Deus, hominum conditor et pastor, ut salvum faceret populum a peccatis (cf. Mt. 1,21) misit Filium suum unigenitum (cf. 1 Io. 4,9) lesum Christum, qui, Veritas ipsa (cf. lo. 14,6) venit in mundum, unus Magister bo­ nus (cf. Mt. 19,16; 23,8), vera Lux mundi (cf. Io. 8, 12), quae illuminat omnem hominem (Io. 1,9), ut om­ nis, qui credit in ipsum, in tenebris non maneret (cf./o. 12, 46). Item ut Vita venit (cf. Io. 14,6) et Pontifex magnus (cf. Hebr 4,14) ut omnes per sanguinem eius vitam haberent et abundantius haberent (cf. Coi. 1,20; Io. 10.10), consortes effecti divinae naturae (cf. 2 Petr. 1, 4). Item denique venit ut Via ad Patrem (cf. Io. 14,6) Pastor bonus (cf. Io. 10,14) et Princeps pastorum (cf. 1 Petr. 5,4; Hebr. 13, 20) oves gregis Dei, quae erant di­ spersae et errantes, congregans in unum (cf. Io. 11,52) et ad ovile Patris adducens (cf. Io. 10,16). Post suum ascensum ad caelos et missionem Spiritus Sancti die Pentecostes, Dominus lesus semper Ecclesiae suae ut invisibilis adest Pastor (cf. 1 Petr 2,25), usque dum, iterum in fine temporum apparens, separabit ho­ mines ab invicem, sicut pastor segregat oves ab haedis, et iudicium feret illis vel gloriae vel poenae secundum cuiusque opera (cf. Mt. 25,32; 1 Petr. 5,4). 13. De missione Apostolorum et Episcoporum. Chri­ stus Dominus, antequam ad coelos conscenderet, sicut ipse missus erat a Patre, ita et Apostolos suos misit sanctificans eos per Spiritum Sanctum (cf. Io. 20,21), ut et ipsi glorificarent Patrem super terram et homines salvos facerent “in aedificationem corporis Christi" (Eph. 4,12), quod est Ecclesia1. Apostoli autem Episcopos “successores relinquebant, suum ipsorum locum magisterii tradentes"2. Itaque Episcopi, tamquam pastores animarum, ad regendam Ecclesiam Dei (cf. Act. 20,28) mittuntur ut una cum Romano Pontifice, Petri successore, et sub eiusdem auctoritate, Christi, aeterni Pastoris, opus pe­ renne reddant. “Christus enim Apostolis eorumque suc­ cessoribus dedit mandatum atque potestatem ut doce­ rent omnes gentes, hominesque sanctificarent in verita­ te atque pascerent” . 16 Cf. GS. nn. 42. 45. 17 Cf. LG. nn. 48-51. 1 Cf. CD. n. 1. 2 S. IRENAEUS. Adi’. Hacr., ΙΠ, 3. 1: PG 7. 848. 3 Cf. CONC. VATICANUM I. Const, dopn. Pastor aeter­ nus. c. 3. 4 CD. n. 2: Cf. LG, nn. 17-27. 6467 η. 4174 Caput III DE NOTIS QUAE SUNT PROPRIAE MINISTERII EPISCOPORUM 14. Episcopus, uti Ecclesiae membrum et munere capitis ac pastoris fungens populi Christiani, in se com­ ponere debet formam fratris simul et patris, Christi di­ scipuli et fidei magistri, Ecclesiae filii et quodammodo patris, quippe qui supematuralis Christianorum regene­ rationis sit minister (cf. 1 Cor. 4, 15). 15. Duplex haec indoles ortum ducit, hinc quidem ex Baptismo et Confirmatione, quibus Episcopus cum ceteris de Populo Dei sacerdotium fidelium commune participat, illinc vero ex plenitudine sacramenti Ordi­ nis, cuius virtute ipse sacerdotium ministeriale seu hierarchicum, ab altero sacerdotio essentia et non gradu tantum differens, participat uti vicarius seu vices gerens Christi ad efformandam et regendam plebem Dei1. Episcoporum enim est verbum Dei cum auctoritate docere et testificari, fideliter custodire, authentice in­ terpretari2 ; cultui Christiano in persona Christi pracesse et mysteria Dei dispensare3 ; ecclesias particulares con­ gregare et regere4; adiutores in sacro ministerio sibi cooptare et moderari 5 ; iudicium ferre de charismatum bonitate et ordinato exercitio6. Etenim per Spiritum Sanctum qui datus est eis per episcopalem ordinatio­ nem, “veri et authentici effecti sunt fidei Magistri, Pon­ tifices ac Pastores”7. 16. Sacri ministerii summa cumulatus, Episcopus Christi praesentis in Ecclesia vivens est signum, testi­ monium reddens deVerbo Dei eiusque vitam communi­ cans per sacramenta; itemque signum est Ecclesiae praesentis in mundo, mystici Corporis Christi membra praecedens in opere redemptionis et salutis omnibus christifidelibus in eodem mundo explenda8. 17. Vi sacramentalis consecrationis et hierarchies communione cum Collegii episcopalis Capite atque membris. Episcopus arcte cum Ecclesia coniungitur et quasi mystice copulatur, cuius “sponsus”, ad similitu­ dinem Christi, merito nuncupatur. Cum enim ad eum pertineat ceteros ministros ordinare divinisque officiis 5 6 7 1 2 3 4 5 6 7 8 LG. n. 24. Cf. LG. n. 23. Cf. LG, n. 21. Cf. LG. nn. 10. 26-27: CD. n. 15. Cf. LG, nn. 24-25. Cf. LG, n. 26. Cf. LG. n. 27. Cf. LG. nn. 28-29. Cf. LG, n. 12. CD, n. 2. Cf. LG, n. 21. 6468 η. 4174 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM mancipare, et ecclesiam particularem per Evangelium et Eucharistiam in Spiritu Sancto congregare, Episcopus visibilem imaginem Christi Ecclesiam sibi desponsantis specialiter refert7. rium invenit imprimis in caritate pastorali, quae merito vinculum perfectionis episcopalis’ est dicenda, quae­ que veluti fructus exsistit gratiae et characteris sacra­ menti primi Ordinis’. Hac pastorali caritate Episcopus aptus redditur qui digne ac competenter legatione Christi fungatur (cf. 2 Cor. 5, 20), semetipsum quotidie pro clero et populo sibi commisso superimpendat et quasi in sacrificium pro fratribus offeratJ; per eam enim maximopere fovet ac manifestat sensum suae communionis cum Christo lesu, cum Ecclesia, cum mundo evangelizando. Hac caritate incensus. Episcopus adducitur ad piam contemplationem et imitationem providentis Dei eius­ que salutis dispensationis, in qua sua ipsius missio inte­ xitur. Cui vero Dominus, bonus Pastor, per Episcopatus sa­ cramentum suas potestates concredidit * illi est amoris officium dominicum pascendi gregem4, ab eo pera­ 18. Episcopus, gravia munera gerens magistri et sa­ cerdotis et pastoris assignata sibi dominici gregis parte, cooperatione totius communitatis indiget: non tan­ tum, etsi principaliter, presbyterorum et diaconorum qui, per sacramentum Ordinis ab Episcopo collatum, sacerdotii hierarchici vel sacri ministerii participes facti sunt, sed etiam ceterorum christifidelium. Hi enim, vi sacerdotii communis, vocantur et ad participandum communem apostolatum in Ecclesia et ad gravem coo­ perationem, sub moderamine vel etiam auctoritate Epi­ scoporum, pastoribus exhibendam, quorum hierarchicus apostolatus sine ea plenum suum effectum assequi plerumque nequit1 °. 19. Ob sacerdotii hierarchici plenitudinem et pecu­ liarem cum Christo Capite communionem, Episcopus urgetur officio sese exhibendi tamquam “perfectorem” gregis sui. ut scilicet clericis, religiosis et laicis magister ipse, promotor et exemplar Christianae perfectionis, se­ cundum suam cuiusque peculiarem vocationem, in cari­ tate, humilitate et vitae simplicitate exstet11. Haec et additur causa ut sanctiorem in dies agendi rationem exquirat, atque adeo ipsum episcopale mini­ sterium, humiliter et fortiter adimpletum, ei, Sancti Spiritus ductui oboedienti, praecelsum sanctificationis medium fiat’ \ 20. Indoles pastoralis muneris apostolici Episcopi eiusque ministerium verbi et gratiae Dei, a saecularibus formis suapte natura abhorrentia, plane demonstrant, praesertim in hodiernis rerum socialium et religiosarum adiunctis, spirituale tantum et ecclesiale esse eius offi­ cium et operam, ipsumque verum servum Dei et servum servorum Dei ad imaginem Summi Sacerdotis clarius ostendunt . Caput IV DE EPISCOPI VITA VIRTUTIBUS INFORMATA 1973 FEB 22 manter vicissim redditur studiosa voluntas vitam et mi­ nisterium eodem animo peragendi qui fuit in Christo lesu, Principe pastorum (cf. 1 Petr. 5,4) et Episcopo animarum nostrarum (cf. 1 Petr. 2, 25). Episcopus ergo tempore et loco, quibus a commu­ nione hierarchica ponitur, sacramentum seu signum vi­ sibile invisibilis praesentiae lesu, qui formam servi acce­ pit et fratribus ministravit, sit oportet, “sese coniungens Christo in agnitione voluntatis Patris”3, ut in veri­ tate dicere possit: “imitatores mei estote, sicut et ego Christi” (/ Cor. 4, 16; 11, 1). 23. Cantatem pastoralem reliquas virtutes théologa­ les exigere patet necnon et morales. Illae primum locunrobtinent, cum natura sua ad Deum directe homi­ nem referant, et Episcopus nonnisi virtutes théologales ipse exercendo ad Deum se dirigit, ad imitationem Christi qui ait: “in his. quae Patris mei sunt, oportet me esse” (Lc. 2,49). Ad Christianam perfectionem vocatus Episcopus vi­ tam suam ordinat iuxta consilia evangelica et illa verba a lesu in monte prolata quae Beatitudines vocantur (cf. Mt. 5. 12), ut, quemadmodum Apostolis mandatum est (cf. Act. 1, 8), et ipse testis sit Christi coram homini­ bus, et divinae gratiae et caritatis atque ceterarum supematuralium rerum verax et efficax, fidele et credibile documentum. In Episcopo proinde, praeter caritatem, ceterae quoque virtutes elucere debent, quas inter eae quae se­ quuntur. 21. Per sacramentalem consecrationem Episcopus peculiari ratione lesu Christo configuratur, qui unus est “magister bonus” (Mt. 19,16), unus “pontifex sanctus” (Hebr. 7,26), unus “pastor bonus” qui “ animam suam dat oro ovibus suis” (Zo. 10. 11 ). Hinc, ne tanto muneri sit impar, impellitur Episco­ pus, ut sese peculiari ratione Christo conformet etiam in sua vita personali et in exercitio apostolici ministerii, ita ut sensus Christi (cf. 1 Cor. 2,16) pervadat totum eius modum cogitandi, sentiendi et sese gerendi in ho­ minum consortione. Episcopum singularibus virtutibus facultatibusque cumulatum postulant, nostris praesertim temporibus, etiam acriores factae cleri et populi Christiani exspecta­ tiones, redintegratus Ecclesiae dialogus cum mundo, aucta in regimine Ecclesiae universalis Episcoporum co­ operatio, impensior apostolica actio, crebriores oppor­ tunitates exercendi in dioecesi sacrum ministerium. Quibus omnibus quasi astringitur Episcopus continuo allaborare, ut in semetipso eluceat totius forma virtutis et studiosa subcrescat voluntas perfectioris in dies san­ ctitatis acquirendae. IA. Fides et animus in fide firmatus, secundum quod de Moyse ex Aegypto ad promissa populum ducente aiunt Scripturae: “invisibilem enim tamquam videns sustinuit” (Hebr 11. 27). In lumine fidei Episcopus omnia iudicat, omnia ope­ ratur, omnia sustinet etiam graviora. Hanc fidem in seipso nutrit aliisque facilius proponit ei coniungendo spiritum orationis, immo et contemplationis, et pieta­ tis qui praecedat et comitetur omnem ministerii pastoralis actuositatem; sic pericula “activismi”, quem vocant, a se propulsat. Suam fidem Episcopus fulcit assiduo studio verbi Dei scripti et traditi, necnon doctrinae Magisterii eccle­ siastici et sanctorum Patrum. “Enutritus verbis fidei et bonae doctrinae” (/ Tim. 4.6), suo munere prophetico recte fungitur, quatenus signa temporum animadvertere et interpretari discit, sive quae ad bonum sive quae ad malum sunt (cf. Mt. 16, 4). cum per utraque Spiritus aliquid ecclesiis dicere valeat (cf. Apoc 2,7) m ordine ad 22. Tot laboribus onerata, in tam diversa distracta. aeternam salutem. Episcopi vita unitatem interiorem et fontem suarum vi- 9 ·. 4.. 10 11 12 13 M69 Cf. S. THOMAS. Summa Theot. Supplem. p. 111, Q. 40. Ali 3. CD. η. 11. Cf. ΛΑ. η. 10. Ct CD. a. 15. Ct LG. n. 41. Ct CD. n. 1«. * 1. Cf.PO.n. 14. 2 Cf. LG. n. 21, S. THOMAS, Summo Thcot II-II oti 184, a. S.inC. • 3 Cf. PO.n. 14. 4 Cf. S. AUGUSTINUS. Tract 123 in loanrx. PL 35, 1967 5 PO. n. 14. 6470 1973 FEB 22 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM In rebus fidci et morum Episcopus suum esse ducit sentire cum Ecclesia, convenire cum Romano Pontifice. Ut fidelis inveniatur traditae orthodoxae fidei magister et cultor ct ab erroribus periculisque tutor, scientiam theologicam diligenter excolit ct in dies novis, sed pro­ batis, doctrinis auget. Quibus utiliter coniungit etiam aptam cognitionem quaestionum socialium-religiosarum et culturalium, quatenus hae influant in vitam fi­ dei Christianorum, et dummodo in lumine fidei perspiciantur. Ad haec teneri se sentit Episcopus sive qua pastor dioecesis et Confcrentiae episcopalis membrum, sive qua universi ordinis Episcoporum particeps et totius Ecclesiae sollicitus, a Romano Pontifice aliquando for­ te consulendus aut cum eo ceterisque Collegii membris actus regiminis aut magisterii facturus. 25. Spes in Deum, qui suis promissis est fidelis, Evangelium, de quo per fidem vivit Episcopus, et quod hominibus annuntiat in verbo Christi, est “speranda­ rum substantia rerum, argumentum non apparentium’’ ( Hebr. 11, 1 ). Hac ergo spe nisus, Episcopus a Deo me­ liora quaeque firmissime exspectat et in eius Providen­ tia maximam fiduciam collocat, cum Paulo dicens: “omnia possum in eo, qui me confortat” (Phil. 4,13), beatorum Apostolorum et antiquorum Episcoporum memor, qui etsi magnas difficultates et omne genus im­ pedimenta experiebantur, tamen cum omni fiducia (cf. Act. 4,29 et 31; 19,8; 28,31) praedicabant Evangelium Dei. Spes, quae “non confundit” (Rom. 5,5), spiritum missionalem Episcopi acuit, et consequenter spiritum creativitatis seu initiativae. Scit enim se missum a Deo, historiae dominatorem (cf. 1 Tim. 1, 17), ad Ecclesiam aedificandam loco, tempore ac momento quae “Pater posuit in sua potestate” (Act. 1,7). Hinc etiam sanum optiinismum, quem vivit ipse et in alios, praesertim in cooperatores suos, veluti transfundit. 26. Oboedientia Deo praestanda eiusque voluntati per auctoritatem Ecclesiae significatae. Christus, “fac­ tus oboediens usque ad mortem, mortem autem crucis” (Phil. 2,9), Christus cuius cibus fuit ut faceret volun­ tatem Patris (cf. Io. 4, 34), ante oculos Episcopi obver­ satur ut praecelsum exemplar illius oboedientiae, quae fuit causa nostrae iustificationis (cf. Rom. 5,19). Illi se conformans. Episcopus praeclarum exhibet servitium unitati et communioni ecclesiasticae, et sua agendi ratione demonstrat neminem in Ecclesia posse aliis rite praeesse nisi prius seipsum oboedientiae exem­ plar praebuerit. 27. Perfecta continentia “propter regnum caelo­ rum” (AfL 19,12). Sollemniter promissam ante sacro­ rum Ordinum susceptionem, eam sic vivit Episcopus ut, vestigia lesu virginis sequens, Deo et Ecclesiae suum probet indivisum amorem ac plenissimam serviendi voluntatem, atque mundo offerat Regni futuri fulgens testimonium. Hinc etiam, Dei auxilio confisus. Episco­ pus libenter castigationem cordis et corporis suscipit, non tantum ad disciplinam bene vivendi sed potius ad “mortificationem lesu” (2 Cor. 4. 10) in semetipso semper circumferendam. Hinc denique presbyteros suos in sancto proposito continentiae servandae per suum exemplum confirmat et tuetur, atque, veluti seminator casti consilii factus, vocationes sacras in dioecesi excitat ac fovet. 28. Paupertas animi et vitae. In testimonium Evangelii coram mundo et coram fidelium communitate, Episcopus factis et verbis Pastorem aeternum sequitur, qui propter nos egenus factus est, cum esset dives, ut il­ lius inopia nos divites essemus (cf. 2 Cor. 8.9). Itaque, pauper spiritu et re. Episcopus modestam agit vitam, condicionibus socialibus-oeconomicis plurium ex suis filiis apprime consonam, et. numquam census vel status 6471 η. 4174 socialis praetextu acceptioni personarum indulgens, omnibus familiariter et humane et simpliciter utitur. Item modesta ei domus apparatu, cultu et famulatu; modestus habitus et actus; modesta redituum et expen­ sarum ratio. A se etiam speciem spiritus dominationis aut saecu­ laris administrationis arcet. Patrem quidem omnibus, sed praesertim tenuioribus ac pauperibus se exhibet, ad quos imprimis evangelizandos a Spiritu Sancto unctum se ac missum, ad instar Christi lesu, existimat (cf. Lc. 4, 18). Insignia sui gradus legitime statuta0 cum simplicita­ te defert, nec sine iusta causa deponit. Titulos honorifi­ cos, si casus ferat, libenter renuntiat. Opportuno tempore sic testatur ut, si quid ex altari proveniens sibi forte supersit, id totum ad altare redeat. Ab officiis denique et administrationibus curandis, necnon a caerimoniis mere civilibus frequentandis ita se temperet, ut omnibus clare appareat eum spiritualibus suis muniis cetera subicere. 29. Prudentia pastoralis. In pascendo grege sibi com­ misso Episcopo maximopere virtus succurrit pruden­ tiae, quae est sapientia ad praxim deducta et ars bene regendi, actus exposcens aptos ad divinum salutis consi­ lium perficiendum, et ad animarum Ecclesiaeque bo­ num persequendum, omnibus posthabitis mere huma­ nis rationibus. Hac prudentia ductus, Episcopus robur animi et constantiam colit, normamque iustitiae, postposita cuiuslibet personae acceptione, sancte custodit ipse et ab aliis custodiendam curat. Prudentiae virtus sensum propriae responsabilitatis acuit, quo pastor probe noscit ac recte applicat non tantum sua sed etiam aliorum in Ecclesia munia ac iura. Prudentia eum facit observatorem quidem legitimarum suae ecclesiae particularis traditionum, at simul pro­ bandarum progressionum studiosum, et sollertem no­ vorum inceptorum, quibus non obstet necessaria uni­ tas, inventorem. Ita communitas dioecesana ad meliora progreditur per semitam sani tenoris et debitae ad nova temporum adiuncta accommodationis. 30. Suavitatem in agendo simul cum fortitudine. ministerium misericordiae simul cum auctoritate regi­ minis scit Episcopus amice componere. Quaedam enim “non aspere, non duriter, non modo imperioso tolluntur, magis docendo quam iubendo, ma­ gis monendo quam minando”8. Ceterum cotidiana cu­ ra pastoralis maiorem praebet Episcopo necessitatem suo marte suoque ingenio decisiones capiendi, ideoque in plures incidit occasiones sese, licet bona fide, fallen­ di. Quarum humiliter conscius - nam “prima virtus est cognitio infirmitatis”9 — ad colloquendum cum aliis fit in dies apertior et paratus semper doceri, ad aliena con­ silia exquirenda recipiendaquc inclinatior. Attamen prudentia, quae est “ mater fortitudi­ nis ” , ab Episcopo fortitudinem quoque deposcit, vi cuius ipse, humanam gratiam amittere minime formi­ dans1 l, non dubitat cum Apostolis dicere: “non enim possumus ... non loqui” (Act. 4, 20), et libere in Do­ mino contra praevaricatores et praepotentes agere 31. Praeterquam peculiaribus his supematuralibus virtutibus, etiam humanis animi ornamentis, in homi­ num consortio merito aestimatis. Episcopum instruc­ tum esse decet, quae ex caritate profluentem pastora6 Cf. PAULUS PP.VI. Motu proprio Pontificalia Incignia, 21 iulii 1968: AAS 60. 1968. pp. 374-377; SECRETARIA STATUS. Instructio 31 xnartU 1969: AAS 61. 1969. pp. 334-335. 7 I Cf. S. GREGORIUS MAGNUS. Epict II. 18 PL 77. 554 8 S. AUGUSTINUS. Eplst. Î. 22: PL 33. 92. 9 S. GREGORIUS MAGNUS. EpUt VIÎ. 5: Pt 77. 778 10 S. BERNARDUS. De concidero fiant. I. 8: PL 182. 737 11 Cf. S. GREGORIUS MAGNUS. Regula pactonjhe II. 4 PL 77. 30. 6472 π. 4174 lem prudentiam adjuvent et ad operosam, assiduam et sapientem animarum curam perducant et ad regimen cleri populique bene gerendum4 2. In quorum numero haec computari possunt: af­ fluens humanitas, animus bonus et honestus, constans ac sincera indoles, mens omnibus patens et providens alienique gaudii et doloris particeps, assiduae justitiae cura, sui ipsius fortis disciplina, urbanitas, patientia et modestia, ad homines alloquendos et audiendos sana inclinatio, prompta voluntas se donandi in proximi ser­ vitium 13 pastoralis et de mediis ad id capessendis, post audita et excussa consilia, decisio rite spectet ad Episcopum qui, pro gravitate rei et prudenti suo iudicio, eam fert aut singulariter aut collegialiter. 35. Antequam propositum aliquod ratum ducant, Episcopus eiusque cooperatores vestigia sectantes Oecumenicae Synodi Vaticanae II , rationem habent et­ iam contextus socialis-religiosi nostrorum temporum necnon et loci particularis in quo ipsi operantur, quip­ pe qui non parum influant in modum cogitandi ac vi­ vendi vitam Christianam; his recte exploratis, ope quo­ que adhibita, si casus ferat, hac in re peritorum, actio­ nem suam pastoralem melius dirigere possunt ad fidem caritatemque extruendas, pericula cavenda, errores in­ digi tan dos. Caput V DE RATIONIBUS IN EXERCENDA AUCTORITATE AB EPISCOPO OBSERVANDIS 32. Episcopi vera auctoritate in clerum et populum Christianum pollent, cum Apostolis succedant1 et eo­ rum loco missionem ipsis concreditam continuent. Agi­ tur vero de auctoritate indolis pastoralis et vicariae, ab auctoritate humanarum societatum toto caelo diversa, quippe cui exercendae ut regula fundamentalis propo­ natur humile et fraternum servitium (cf. Mr. 20, 26). Igitur Episcopus, ad imaginem summi et aeterni Pa­ storis, sancte et alacriter, humiliter et fortiter exsequi­ tur ministerium suum *. Propterea in exercenda sua sa­ cra potestate semper se praebet: humanitate divitem, sicut lesus homo perfectus; mitem et lenem, ‘*per man­ suetudinem et modestiam Christi” fideles obsecrantem (2 Cor. 10, 1); humilem, sibi conscium propnas vires debiles esse ipsumque unum de grege Christi numerari, sicut et ceteros venia fratrum egere et ad suam salutem operandam “cum metu et tremore” (Phil. 2, 12) vocari; patientem in rebus adversis tolerandis propter Regnum Dei;/brrem et firmum in recte latis sententiis; pruden­ tem, qui sua onera assumat et cum fidelibus colloquia foveat; sollicitum de commisso sibi grege. Cum nomen pastoris non ad quietem sed ad laborem susceperit3. Episcopus auctoritatem suam in spiritu servitii exercet, eam existimans tamquam vocationem ad totius Ecclesiae servitutem4 33. Summa lex certusque canon rerum agendarum consiliique capiendi in communitate ecclesiali est salus animarum: cui legi etiam exercitium auctoritatis oboe­ dire debet. Hanc ergo legem adimplens, ita Episcopus suam auctoritatem exercet ut tamquam auxilium pa­ ternum fideles eam suscipiant, non iugum quo oppri­ mantur. Proinde ovibus suis alacrem modestumque du­ catum praestat, onera gravia et importabilia non impo­ nit (cf. Mt 23, 4), sed tantum Christi Domini eiusque Ecclesiae praecepta urget, et quae, vinculo caritatis et communionis servato, sunt vere necessaria aut valde utilia. Hinc Episcopus pro viribus sociam aliorum expo­ scit operam, per gradus fines actioni pastorali proponit, expedite et effuse presbyteros, religiosos ac laicos adit et audit. 36. Christianum auctoritatis exercitium postulat quoque, ut sedulo removeantur omnes psychologicae causae, quae duritiae vel segregationis vel deceptionis sensum, et alia huiusmodi, in animos inducere possint. Proinde Episcopus in sui agendi ratione ea omnia vitat quae hinc imperiosum dominium aut mere juridicam administrandi speciem, illinc affectatum paternitatis sensum (vulgo patemalismo) sapiunt; exercet, e contra, illam amoris “diaconiam" ex qua apostolicum ministe­ rium nomen ipsum accepit6. Regiminis enim ministe­ rium tum sapientiae divinae adhaerescat oportet, qua ipse aeternas rerum rationes contempletur, tum pru­ dentiae evangelicae, qua variis aedificandi Corporis Christi necessitatibus, ut sapiens architectus (cf. I Cor. 3, 10), semper intendat. 37. Optima auctoritatis exercendae ratio, ad quam Episcopus tendit et cooperatores suos informat, illa est qua, dum legum observantiam ipse ad veritatem aequi­ tatemque tutandam urget, sociatum laborum onus si­ mul excitat ac fovet, in suo cuiusque ordine, sive sacro­ rum ministrorusm sive religiosorum ac laicorum. Licet enim obsequium et reverentia sint praestanda iis qui partes in Ecclesia gerunt unius summi pastoris Christi lesu \ “vera tamen inter omnes viget aequalitas quoad dignitatem et actionem cunctis fidelibus communem circa aedificationem Corporis Christi"®. 38. Ad rationem auctoritatis exercendae in spiritu servitii pertinet quoque officii renuntiatio, quo tem­ pore salus animarum et bonum ecclesiae particularis id postulent. Proinde Episcopus dioecesanus. cum ob de­ fectum virium aut magnam sese· aptandi novis tempe­ statibus difficultatem aliamve gravem causam implendo suo officio minus aptus evadat, expedite et mature Romano Pontifici ipse officii renuntiationem defert, vel Auxiliarem aut Coadiutorem ab eodem petit aut grato animo accipit9. Suadetur, ut Episcopus Auxiliarem petat etiam quando gravatur officiis sibi rite collatis in bonum Ec­ clesiae universalis vel plurium dioecesium. 34 Auctoritatem exercens in servitium fidelium communitatem fidei et amoris efformantium, eorum legitimam libertatem diversimode opinandi Episcopus sedulo observat. De variis quaestionibus omnes, quo­ rum interest, pro viribus consulit; pro sua parte, quan­ tum iustitia et caritas sinunt, notitias integras et accura­ tas exquirentibus non denegat, colloquia inter fideles diversarum condicionum et aetatum fovet, firma lege ut. quando agatur de determinandis rationibus actionis 12 13 1 2 3 M73 1973 FEB 22 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM Cf. LG.nn. 24-27; CD. nn. 13. 16,28. Cf. PO. n. 3. Cf. LG. n. 20. Cf. LG.n. 41. Ci. S GREGORIUS MAGNUS. EpUt. U. 2,3: PL 77.559. Cf. ORIGENES. in h Hom. VI. 1: PG 13. 239. PARS SECUNDA DE MINISTERIO EPISCOPI IN ECCLESIA UNIVERSALI Caput 1 DE EPISCOPO IN ECCLESIAE COMMUNIONE HIERARCHICA 39. Christus Dominus opus salutis exercet et popu­ lum suum pascit per beatum Petrum ceterosque Apo5 6 7 8 9 Cf. GS, nn. 4-10; 18-20. Cf. LG.n. 24. Cf. LG. nn. 18. 21,32. LG.n. 32. Cf. CD. nn. 21. 25; ES. I. nn. 11, 13. 6474 1973 FEB 22 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM stolos, et per eorum in munere successores, qui sunt Romanus Pontifex ceterique Episcopi. Pono, “sicut, statuente Domino, sanctus Petrus et ceteri Apostoli unum Collegium apostolicum consti­ tuunt, pari ratione Romanus Pontifex, successor Petri, et Episcopi, successores Apostolorum, inter se coniunguntur [ ... ] Collegium autem seu corpus Episcoporum auctoritatem non habet, nisi simul cum Pontifice Ro­ mano, successore Petri, ut capite eius intellegatur, huiusque integre manente potestate Primatus in omnes si­ ve Pastores sive fideles. Romanus enim Pontifex habet in Ecclesiam, vi muneris sui, Vicarii scilicet Christi et totius Ecclesiae Pastoris, plenam, supremam et uni­ versalem potestatem, quam semper libere exercere valet”1. 40. “Ordo autem Episcoporum, qui collegio Apo­ stolorum in magisterio et regimine pastorali succedit, immo in quo corpus apostolicum continuo perseverat, una cum Capite suo Romano Pontifice, et nunquam si­ ne hoc Capite, subiectum quoque supremae ac plenae potestatis in universam Ecclesiam exsistit, quae quidem potestas nonnisi consentiente Romano Pontifice exer­ ceri potest”2. Omnes Episcopi “simul cum Papa totam Ecclesiam repraesentant in vinculo pacis, amoris et unitatis” . 41. Quivis Episcopus “vi sacramentalis consecratio­ nis et hierarchica communione cum Collegii Capite at­ que membris”*1, constituitur membrum Corporis epi­ scopalis, et cum omnibus in Episcopatu fratribus coniungitur, qui, una cum Romano Pontifice et sub eius­ dem auctoritate, communi consilio in solidum curam totius Ecclesiae gerunt. 42. Una et unica Ecclesia catholica exsistit in eccle­ siis particularibus et ex iis5, quae, veluti eiusdem por­ tiones, singulae singulis Episcopis sunt commissae: un­ de totum mysticum Christi Corpus est etiam corpus ec­ clesiarum6. Potestas qua singuli Episcopi, in sua quisque dioece­ si, funguntur est “propria, ordinaria et immediata, li­ cet a suprema Ecclesiae auctoritate exercitium eiusdem ultimatim regatur et certis limitibus, intuitu utilitatis Ecclesiae vel fidelium circumscribi possit. [ ... ] Ipsis munus pastorale seu habitualis et cotidiana cura ovium suarum plene committitur, neque vicarii Romanorum Pontificum putandi sunt, quia potestatem gerunt sibi propriam verissimeque populorum quos regunt, Antisti­ tes dicuntur. Eorum itaque potestas a suprema et uni­ versali potestate non eliditur, sed e conra asseritur, ro­ boratur et vindicatur, Spiritu Sancto constitutam a Christo Domino in sua Ecclesia regiminis formam indefectibiliter servante”7. 43. Episcopus igitur, hierarchicae communionis ne­ xu cum Romano Pontifice et cum Collegio Episcopo­ rum coniunctus, ministerium apostolicum in ecclesia particulari gerendum suscipiens, pro sancto habet quod, bene regendo propriam ecclesiam ut portionem Ecclesiae universalis, efficaciter ipse confert ad bonum totius mystici Christi Corporis8. Itaque personaliter vivit et maximopere fovet inter fideles sibi commissos sensum catholicum, quo pastor eiusque grex, praetergredientes sollicitudines etiam le­ gitimas suae circumscriptionis localis, sua faciant gravia problemata Ecclesiae universalis, sive ad eandem ( v. g. problema missionale ), sive ad alias communitates chri1 2 3 4 5 6 7 8 6475 LG.n. 22. LG. n. 22. LG. n. 23. LG. n. 22. Cf. LG. n. 23. Ibid. LG. n. 27. Cf. LG. n. 23. η. 4174 stianas (problema oecumenicum), sive ad mundum (problema dialogi cum mundo) spectantia. Episcopus in spiritu fidei sibi est conscius totam pa­ storis et gregis vitam et actionem influere, vi commu­ nionis sanctorum, in universam Ecclesiam, et ex huius ubertate vicissim haurire. Caput 11 DE EPISCOPI COOPERATIONE CUM ROMANO PONTIFICE 44. De Episcopi rationibus cum Successore Petri. a) Episcopus sincere ac reverenter agnoscit munus et charisma Romani Pontificatus in Ecclesia, vi cuius successor Petri in sede romana constituitur Vicarius Christi et Ecclesiae universalis pastor. Proinde, quan­ tum in se ipso est positum, Episcopus maximi facit et colit fraternam communionem caritatis et oboedientiae cum Romano Pontifice. Verbo et opere etiam apud cle­ rum et omnes christifideles suae dioecesis eosdem filia­ les sensus fovet, qui signum exstant et vinculum neces­ sariae unitatis in fide et caritate Christi lesu. Ex animo ipse eiusque communitas consilia et incepta, desideria, gaudia et sollicitudines participant Romani Pontificis. b) Ordinario etiam illius magisterio religioso animi obsequio1 adhaeret, idque in dioecesi scriptis et sermo­ nibus aliisque communicationis subsidiis diffundit, commendat et, si casus fert, defendit. c) Episcopi est cum ceteris m Episcopatu fratribus conferre, diversa quidem ratione, sive ad Magisterium ordinarium Ecclesiae sive ad ipsum Magisterium ponti­ ficium quod attinet. Proinde suum officium erga uni­ versalem Ecclesiam bene sciens, et probe considerans publicam communicationem sermonis hodie facili divulgari notitia, praesertim si a communibus sententiis Papae et Episcoporum discrepet, Episcopus publice aut agere aut disserere de Ecclesiae negotiis, urgentioribus licet sed valde implicatis et difficilioribus, sedulo vitat, neque in discrimen inducit suam ipsius auctoritatem suumque et fratrum Episcoporum magisterium: adit potius ordinarias vias fraternae communicationis cum Sede Apostolica et aliis Episcopis. d) Cum Praelato qui Romanum Pontificem in sua natione repraesentat, Episcopus, sive singulariter sive una cum sua Conferentia episcopali, fiduciales necessi­ tudines fovet. e) Documenta prolata a Romanae Curiae Dicasteriis, quae nomine et auctoritate Romani Pontificis “munus suum explent in bonum Ecclesiarum et in servitium Sa­ crorum Pastorum”2 reverenter excipit et ad effectum adducit meliore et sollertiore, quo poterit, modo, cleri­ cis et laicis suae dioecesis eadem explanando. 45. Quibus rationibus Episcopus personaliter cum Romano Pontifice cooperetur. Praecipuam ac funda­ mentalem cooperationem praebet Episcopus supremo Pastori Ecclesiae universalis bene regendo ecclesiam particularem sibi commissam et rite utendo potestate ac facultatibus sibi competentibus3. Insuper cum Romano Pontifice multis aliis rationi­ bus potest cooperari, uti. exempli gratia, his quae se­ quuntur: a) Consilia, notationes, suggestiones, Ecclesiae peri­ cula vel datas benefaciendi occasiones aliasve opportu­ nas rationes Episcopus Papae, debita cum reverentia, proponit, quibus utilius Primatus ministerium evadat atque ecclesiastica officia ac instituta aptiora semper fiant muneribus explendis b) De quaestionibus sibi propositis Episcopus re­ sponsa remittit, post habitam studiosam rerum investi1 Cf. LG. n. 25. 2 CD. n. 9: cf. PAULUS PP. VI. Const. Apost. fifgtmini Eccleriac uniucnac, 15 aug. 1967: A AS 59. 1967. p. 887 3 Cf. CD. n. 8. b476 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM η. 4174 gationem precesque ad Deum profusas, de quibus Apo­ stolica Sedes sententiam rogaverit, praecipue si Membri vel Consultoris alicuius Dicasterii Commissionisve Cu­ riae Romanae officio fungatur. c) Si\æ personaliter sive per Conferendam episco­ palem nomina indigitat clericorum^quos ad Episcopa­ tum idoneos in Domino iudicaverit , necnon laicorum ad munera sibi propria in Ecclesia universali suscipien­ da idoneorum. d) Si Apostolica Sedes aliquod ei negotium commit­ tat, libenter suscipit ac diligenter persolvit. e) Vocatus forte ad Synodum Episcoporum, vel de rebus in ea agendis sententiam rogatus, id munus quam maxima potest diligentia explet, sciens per illud supre­ mo Ecclesiae Pastori validiorem praestan adiutricem operam5. f) Visitationem ad limina peragens laetam arripit oc­ casionem videndi Petrum (cf. Gal. 1, 18), cum eoque de rebus suae particularis necnon universalis Ecclesiae fraterne colloquendi. g) Relationes quinquennales de statu diocesis dili­ genter conficit matureque ad Romanam Curiam mittit. 46. De cooperatione pro evangelizandis populis. Episcopus summo studio cum Sede Apostolica coopera­ tur in evangelizatione gentium. Excitandum sancteque colendum ardentem animum apostolicum et missionalem curat alumnorum Semina­ rii, clericorum et presbyterorum, religiosorum omniumque christifidelium, eorum praesertim qui consociatio­ nibus catholicis sunt ascripti. Perlibenter et grato Deo animo ex suis clericis quos­ dam ad specialem apostolatum missionalem vocari vi­ det, immo iis omnimodo favet et, quo ei datur facultas, consiliis initis cum Apostolica Sede et Conferentia epi­ scopali, studet alicui particulari ecclesiae missionali di­ recte consulere, dioecesi homines opesque suppeditan­ te6. Opes pro viribus affert, ut incepta apostolatus Eccle­ siae universalis (v. g. Pontificalia Opera Missionalia) ab Apostolica Sede promota, toto orbe floreant neque ne­ cessariis destituantur auxiliis sive spiritualibus sive oe­ conomicis7. Peculiarem collationem, quae Obolus San­ cti Petri nuncupatur, non praetermittit, ut Romana Ec­ clesia valide munus suum adimpleat praesidendi caritati universali. 47. De cooperatione pro Ecclesiis persecutionem patientibus aut penuria laborantibus. Episcopus vires suas sociat cum Apqstolicae Sedis viribus ad subvenien­ dum ecclesiis quae persecutionem patiuntur aut gravi cleri opumvc penuria laborant0. 48. De cooperatione pro inceptis oecumenicis. Episcopus se obligari scit officio consociatis viribus pro­ movendae unitatis redintegrationis inter universos Christianos, et spiritus oecumenicae communionis in clero ceterisque fidelibus diffundendi. Opportunis in­ ceptis proinde curat, ut inter omnes in Christum cre­ dentes mutua rerum animorumque cognitio» communis oratio et caritas crescant et roborentur» iuxta vota et nonnas Concilii Vaticani ll et instructiones ab Aposto­ lica Sede *datas . 1973 FEB 22 49. De cooperatione pro internationalibus catholi­ cis inceptis. Pariter opem suam, pro viribus, Episcopus praebet, ut bene cedant intemationalia catholica incep­ ta et instituta10, quae Apostolica Sedes promovet pro pace et justitia in mundo, pro populorum progressione, et alia huiusmodi11. Caput III DE EPISCOPI COOPERATIONE CUM COLLEGIO EPISCOPALI 50. De Episcopi rationibus cum Collegio Episcopali. a) In Corpus Episcoporum uti membrum cooptatus, Episcopus fit homo apostolicus, quasi catenae anulus, qua duodecim Apostolorum ordini, per numquam in­ terruptam seriem manuum impositionum ac plenitudi­ nis sacri ministerii collationum, ultimo coniungitur1, et authenticus idcirco constituitur testis et magister apostolicae Traditionis. Qua re obligatur ut ex omni parte et sincere fidelis sit doctrinae et praxi Apostolorum2, necnon apostolicam vivendi formam imitetur. Aposto­ los habens exemplaria et magistros vitae pastoralis. b) Episcopus singulus» licet, interveniente missione canonica, pastor constituatur determinatae portionis gregis Christi, in cuius servitium suam exercet sacram potestatem, tamen per Episcopatus sacramentum et hierarchicam communionem fit homo catholicus, idest in partem vocatus sollicitudinis omnium ecclesiarum (cf. 2 Cor. 11, 28) ut, una cum ceteris Episcopis, alla­ boret ad aedificationem totius Ecclesiae. Itaque, in communione fraterna cum ceteris Collegii membris se gerens, unionem et affectum collegialem annititur semper excolere, modis ac rationibus quae bo­ num Ecclesiae universalis exigit et ius canonicum deter­ minat. 51. De collegialitatis exercitio in Concilio Oecumenico. Oecumenico Concilio ceterisque formis, quibus vere collegialiter res geruntur, singulis Episcopis ius est et officium, ut intersint et operam navent pia cum ora­ tione sedulaque investigatione, et consortes sint consi­ liorum et sententiarum in bonum Ecclesiae universae3. 52. De Episcopo quoad Synodum Episcoporum. Ad Synodum Episcoporum, quae Collegium episcopale quadam ratione repraesentat, vocatus ut ipse intersit vel participantes suo suffragio designet vel de rebus in Synodo agendis consilium conferat. Episcopus hoc mu­ nus sollerti studio adimplet, prae oculis habens gloriam Dei et utilitatem sanctae Ecclesiae. Post Synodum, sententias aut decisiones a Synodo latas et a Romano Pontifice adprobatas, sincere accipit et exsequitur. 4 Cf. ES, I. n. 10; CONSILIUM PRO PUBLICIS ECCLE­ SIAE NEGOTIIS. Normae de promocendb ad Epiicopalc Mi· nültrium In Ecclei» Latina. 25 marlii 1972, art. I: AAS 64. 1972. p. 387. 5 Cf. CD, n. 5. 6 Cf. AG, n. 38; ES. IU. nn. 4-8; S. CONGR. PRO GEN­ TIUM EVANG., Instructio De ordinanda cooperatione mUnio· nati EpUcoporum quoad Pontificia Optra MUtlonalia necnon Incepta particularia dioecesium pro Missionibus. 24 febr. 1969: AAS 81,1969. pp. 276-281. 7 Cf. CD. a. 6. H Cf. CD. nn. 6-7; ES. 1. nn. 1-5. 9 Cf. VR. nn. 5-12; SECRET. AD CHRISTIAN. UNITA­ TEM FOVENDAM. Directorium ad eo quae a Concilio Vatica no tl de re oeeumenlca promulgata iunt extequenda. pars I. 14 53. De singulorum Episcoporum mutua necessitu­ dine. Praeclarum testimonium caritatis fraternae et collegialis affectus reddit Episcopus cum fratribus, praesertim finitimis et egentioribus. iuxta venerandum antiquitatis exemplum, libenter adiutorium pro viribus praebet4, eorum difficultates benevolenti animo agno­ scens eisdemque subveniens. Pro cuiusque dioecesis facultatibus, ubi adiuncta id suadeant. Episcopi presbyteros, hac de re consentien1 Cf.LG. nn. 18-20. 2 Cf. LG.nn. 20-21. 3 CD. n. 4. 4 Cf. LG. n. 23. moli 1967: AAS 59, 1967, pp. 574-592; pars Π, 16 apr. 1970: AAS 62. 1970. pp. 705-724. 10 Cf. CONSILIUM DE LAICIS, Directorium respicient nor­ mal quibus Instituta Intemationalia Catholica definiuntur' AAS 63. 1971, pp. 948-956. 11 Cf. IM. n. 18. SYNODUS EPISCOPORUM. 1971 De iu ititla in mundo. AAS 63, 1971, pp. 923-942; PAULUS PP VI Litt. encyd. Populorum progressio. 26 rnartu 1967· aaq k.q 1967. pp. 257-299. AAb 69 6478 6477 Λ- SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM 1973 FEB 22 tes, sibi invicem in auxilium mittunt, Seminaria conso­ ciant, cursus interdioecesanos pro clero vel religiosis vel laicis promovent, apostolatus vel culturae opera, quo­ ties id utile videatur, simul componunt; et alia huiusmodi5, etiam in campo national! vel international!. PARS TERTIA DE EPISCOPI MINISTERIO IN ECCLESIA PARTICULARI PROOEMIUM 54. Tertia huius Directorii pars, quae, uti patet, ceteris amplitudine longe praestat, Episcopum spectat in habitualem et cotidianam ovium suarum curam incembentem1. In medio consistens ecclesiae particularis sibi com­ missae, a suo presbyterio circumdatus, religiosorum ac laicorum utens auxiliis, Episcopus plebem sibi, veluti pastori gregem, adhaerentem ‘ nomine et auctoritate Christi docet, sanctificat, dirigit. Ecclesia particularis, cum Ecclesiam universalem quam perfectissime repraesentare tenetur3, et ipsa, ve­ ra quadam ratione, ad instar primaevae congregationis Christianae, de qua luculenter refert liber Actuum Apo­ stolorum, spectari debet ut: — communitas fidei, indesinenter per verbum Dei docenda; — communitas gratiae, in qua Eucharistiae sacrifi­ cium celebratur, sacramenta conficiuntur et dispensan­ tur, oratio fit sine intermissione ad Deum (cf. Act. 12,5); — communitas caritatis, sive spiritualis sive materia­ lis, ex Eucharistia tanquam e fonte promanantis; — communitas apostolatus, in qua omnes vocantur ad diffundendas sive intra sive extra investigabiles divi­ tias Christi (cf. Eph. 3,8); — communitas hierarchica, in sua ad Dominum pere­ grinatione eorum ordinationi commissa, quos Spiritus Sanctus posuit regere Ecclesiam Dei (cf. Act. 20, 28). Hi varii aspectus ecclesiae particularis inter se intime coniunguntur, licet, claritatis causa, in Directorio seorsim considerentur. Episcopus dioecesanus, divinitus missus ad praesi­ dendum et serviendum huic multiformi communitati, eiusdem aspectus, qui sua varia ministeria, iuxta volun­ tatem Christi, postulant, vincire et harmonice compo­ nere studet. Quo efficacius id fiat, ecclesia particularis quibus­ dam structuris seu instrumentis indiget quae, licet hu­ mana et mutabilia, ad bonum communitatis ordinan­ tur. Etenim divinus “architectus aedificat per machinas transituras domum mansuram” . Hinc patet divisio materiae huius tertiae partis Directorii in duas sectiones, quarum prior de variis Episcopi ministeriis, altera de structuris dioecesanis agit. Sectio I DE VARIIS EPISCOPI MINISTERIIS Caput I DE EPISCOPO MAGISTRO IN COMMUNITATE FIDEI I —DE EPISCOPI MAGISTERIO . 55. De momento et obligatione praedicationis. “Inter praecipua Episcoporum munera eminet praedicatio 5 1 2 3 4 6479 CD. n. 6; OT. n. 7; AG. nn. 26-27. 38; ES. I. n. 7. Cf. LG. n. 27. Cf. S. CYPRIANUS. Ep. 66. 8: CSEL. 3. 733. Cf. AG. n. 20. S. AUGUSTINUS. Sermo 362: PL 39. 1615. η. 4174 Evangelii. Episcopi enim sunt fidei praecones, qui no­ vos discipulos ad Christum adducunt, et doctores au­ thentici seu auctoritate Christi praediti, qui populo sibi commisso fidem credendam et moribus applicandam praedicant, et sub lumine Sancti Spiritus illustrant, ex thesauro Revelationis nova et vetera proferentes (cf. Mt. 13, 52), eam fructificare faciunt erroresque gregi suo impendentes vigilanter arcent (cf. 2 Tim. 4, 1-4) . Igitur Episcopus ipse, sicuti Apostolus, segregatus in Evangelium Dei (cf. Rom. 1, 1), eius defensor (cf. Phil. 1, 16) et confessor inconfusibilis (cf. Rom. 1, 16), cuncto gregi suo constituitur magister authenticus, te­ stis fidei, custos et iudex eorum quae ad fidem et mo­ res pertinent. Episcopus ministerio verbi instare tenetur (cf. Act. 6, 4), illud religiose meditari et fidenter proclamare2. Nisi legitimum impedimentum obstet, ipsemet verbum Dei praedicat; eius praedicatio Sacrarum Scripturarum pabulo nutritur ac regitur3 ut omnes Deo revelanti ob­ oeditionem fidei praebeant4. Presbyteros suos conscios facit peculiare et omnino necessarium officium pastoris animarum esse evangelizare verbum Dei. 56. De obiecto Magisterii episcopalis. Mysterium sa­ lutis, quod in Christo impletur. Episcopus ita annun­ tiat, ut lesus Christus Dominus noster tamquam cen­ trum totius vitae fidelium totiusque humanae historiae manifestetur. Institutione autem de moribus, doctrina Sacrae Scripturae nutrita, illustrat celsitudinem voca­ tionis fidelium in Christo, eorumque obligationem enuntiat in caritate et iustitia pro mundi vita fructum fe­ rendi s. Etiam de re sociali principia theologica, adiunctis concretis suae dioecesis applicata, Episcopus proponit, “quanti scilicet, iuxta doctrinam Ecclesiae, aestimanda sit persona humana, cum sua libertate et ipsa corporis vita; familia eiusque unitas et stabilitas, prolisque pro­ creatio et educatio; civile consortium cum suis legibus et professionibus; labor et otia, artes et technica inven­ ta; paupertas et opum affluentia”. Rationes denique exponit quibus “solvendae sunt de bonorum materia­ lium possessione, incremento ac recta distributione, de pace et bello, de fraterna omnium populorum conver­ satione gravissimae quaestiones”6. 57. De genere sermonis adhibendo. Operi praedica­ tionis incumbens, Episcopus non solum de argumentis eligendis curat, et de modo bene et concinne dicendi, sed etiam genere utitur sermonis fide imbuti, qui divi­ nas litteras sapiat et pastoralem caritatem expromat, qui menti Ecclesiae adhaereat et plurimas hodierni ho­ minis necessitates intellegat; numquam obliviscitur suum esse officium, luce suae vitae praeeunte, Evange­ lium proclamare et omnibus notam facere magnitudi­ nem et veritatem et potentiam verbi Dei (cfJ Cor. 2,4), non solum scholarum dissertationes elucubrare. 58. De evangelizatione. Fundamentalis forma qua Episcopus suum docendi officium adimplet est evangelizatio eorum qui nondum in Christum credunt aut a fide Christiana, theoretice vel practice, defecerunt. To­ tam suam et suorum cooperatorum, immo et universae communitatis curam ad hoc officium instanter specta­ re nititur. 1 LG. n. 25. 2 Cf. DV. n. 1. 3 Cf. DV. n. 21. 4 Cf. DV. n. 5. 5 Cf. OT. n. 16. 6 CD. n. 12; cf. GS. nn. 33 et SYNODUS EPISCOPO­ RUM, 1971, Dc iustitia in mundo: AAS 63, 1971, pp.923-942. PAULUS PP. VI. Litt. encycl. Populorum progressio AAS 59. 1967, pp. 257-299; Epist. Apost. Octogesima adveniens 14 mail 1971; AAS 63. 1971. pp. 401-441. 6480 π. 4174 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS 59. De magisterio homiletico. Peculiaris praedica­ tionis forma pro communitate iam evangelizata exstat homilia, quam Episcopus inter divinorum officiorum sollemnia sermone quidem plano, familiari et omnium adstantium captui accommodato, pronuntiat e textu sacro mirabilia Dei ac mysteria Christi recolens et vitae Christianae legibus fideles instituens. Homilia, cum post lectionem divinam in actionibus liturgicis habetur, quae sunt omnis vitae Ecclesiae cul­ men et fons7, ceteris praedicationis formis praestat et quodammodo eas recipit, cathechesim praesertim. Quam, si Episcopus raro vel difficilius ex professo per se ipse agere queat, homilia efficaciter praebet, summas veritates Christianas e liturgia diei, nisi ratio pastoralis aliud suadeat, breviter et pressius expromens. Quo vero facilius animi attingantur et ad veritatem allidantur, debet Episcopus apprime cognoscere men­ tem, consuetudines, adiuncta, pericula, praeiudicatas opiniones personarum ac coetuum quos alloquitur, et formam sui magisterii eorum captui, ingenio, nécessitatibus indesinenter aptare ita ut unusquisque de fontibus salutis (cf. Is. 12, 3) et sacrae doctrinae thesauro possit cum gaudio haurire. 60. De Litteris Pastoralibus. Episcopus doctrinam catholicam proponit etiam per litteras pastorales, quae opportune in ecclesiis et oratoriis publicis leguntur, sed opportunius per domos, typis editae, distribuuntur vel aliis communicationis socialis instrumentis passim diffunduntur, ut ab omnibus cognosci possint. Novae inveniri possunt rationes ad easdem litteras conficiendas: v. g. presbyteros necnon religiosos et laicos, Consilium presbyterale et pastorale impellendo, ut res agendas et vulgatas opiniones exsolvendas proponant, itemque negotia indigitent ad bonum dioecesis spectantia, de quibus Episcopus per litteras pastorales agat. Sint sane litterae breviores, frequentius tamen quam consueverat edi poterunt, ne magisterium Episcopi sileat cum ecclesiae particularis casus expostulant illius vocem. Cum vero quaestio pertractanda occurrit, quae fines dioecesis excedat, tunc sensus communionis hierarchicae cum Romano Pontifice ceterisque collegis necnon summum unitatis studium in bonum Ecclesiae universalis aut plurium ecclesiarum particularium ma­ ximam ab Episcopo exquirunt prudentiam, ne aliis praeiudicium fiat. 1973 FEB 22 piscopo curae, ut hi ad id ministerium apte parentur; eorum vero opera Episcopus libenter utitur. 63. De theologorum opera utenda. Quo melius fi­ dei doctoris et iudicis ministerio fungatur, licet verita­ tis charisma certum cum episcopatus successione acce­ perit9, peropportune Episcopus theologos adit, qui ipsi auxilium ferant sive in magisterio exercendo pro dioe­ cesis fidelibus, sive in consilio operaque praestandis Conferentiae episcopali vel Synodo Episcoporum vel Apostolicae Sedi vel tandem Oecumenco Concilio. 64. De generali praedicationis ratione. Cum homilia aliaeque traditae praedicationis formae nostris tempo­ ribus iam non censeantur sufficere, Episcopus, nisi Conferentia episcopalis nationalis unicam generalem praedicationis rationem pro toto territorio paraverit, ipse pro sua dioecesi eandem conficere potest, quam re­ ligiosa cuiusvis coetus institutio sequatur. Episcopus itaque, auditis peritis de re theologica et e Episcopo et religiosis mulieribus. Cum mul­ tiforme et vere pretiosum sit auxilium quod religiosae dioecesi afferant et adhuc maius afferre possint, Epi­ scopus peculiari cura congrua et, pro viribus, abundantiora earum vitae spirituali et Christianae disciplinae necnon cultural! profectui subsidia parat. Optimos proinde confessores, moderatores spiritus et catecheseos magistros eis assignat, qui bene instructi sint de vita religiosa, praesertim monastica, pietate, sa­ na doctrina et spiritu missionali et oecumenico excel­ lant41 . Diligenti cura Vicarium episcopalem pro religiosis mulieribus seligit et, ubi opus fuerit, domuum religiosa­ rum visitatores. Favet earum consociationibus a legitima auctoritate adprobatis. Etiam moniales vitae contemplativae in missionem Ecclesiae, sive universalis sive particularis, introducit, eas aliquando visitatione personali confor­ tans, de inceptis dioecesanis et universalibus certiores faciens, et quanti valeant ad Regnum Dei dilatandum earum internum apostolaium orationis et paenitentiae patefaciens. III-DE NECESSITUDINE CUM LAICIS 120. Dt- Laicorum cognitione. Quae superius (cf. n. 101 ) de cognitione status dioecesis dicta sunt, valent praecipue de cognitione laicorum, cum laici totam fere dioecesim constituant. Episcopus proinde laicos qui in dioecesi versantur, etiamsi christifideles non sint, curat cognoscere praeser­ tim per coetus, in sua quemque condicione sociali, cum suis quemque necessitatibus moralibus et religiosis, ut ad omnes possit suam pastoralem sollicitudinem recte et efficaciter protendere. Personalem vero cognitionem illorum laicorum sibi pro viribus comparat, qui in dioecesi aliquod munus ecclesiasticum gerunt aut hierarchico apostolatui coo­ perantur; et etiam, saltem in visitatione pastorali, eo­ rum qui aliquod simile in paroeciis agunt. 121 .De Episcopi necessitudine cum fidelibus laicis. Episcopus dioecesanus agnoscit, observat et ad praxim deducere studet ea quae de statu laicorum in Ecclesia, de eorum dignitate, iuribus et officiis, nccnon de eo­ rum habitudine ad sacram hierarchiam Concilium Oecumenicum Vaticanum II sollemniter statuit. a) In Ecclesia “etsi quidam ex voluntate Christi ut doctores, mysteriorum dispensatores et pastores pro aliis constituuntur, vera tamen inter omnes viget aequa­ litas quoad dignitatem et actionem cunctis fidelibus communem circa aedificationem Corporis Christi. Dis­ tinctio enim quam Dominus posuit inter sacros mini­ stros et reliquum Populum Dei, sccumfert coniunctionem, cum Pastores et alii fideles inter se communi ne­ cessitudine devinciantur; Ecclesiae Pastores, exemplum Domini secuti, sibi invicem aliisque fidelibus mini­ strent, hi autem alacriter Pastoribus et doctoribus so­ ciam operam praestent”42. b) Laici “ius habent ex spiritualibus Ecclesiae bonis, verbi Dei praesertim et sacramentorum adiumenta a sa­ cris Pastoribus abundanter accipiendi, hisque necessi­ tates et optata sua ea libertate et fiducia, quae filios Dei et fratres in Christo decet, patefaciant. Pro scientia, competentia et praestantia quibus pollent, facultatem, immo aliquando et officium habent suam sententiam de iis quae bonum Ecclesiae respiciunt declarandi. Hoc fiat, si casus ferat, per instituta ad hoc ab Ecclesia sta40 Cf. SYNODUS EPISCOPORUM. 1971. De Sacerdoti» mt nistcriali, pars altera, II, n. 2: AAS 63. 1971. p. 920, 41 Cf. OT. n. 19; PO, n. 6. 42 LG. n. 32. 6 $00 n.4174 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM tor et pater praeficitur, dum ipse munere hoc fungitur omnibus adhibitis modis, quos populi condiciones re­ quirunt et opes expeditae sinunt2, in omnibus christi- bilita, et semper in veracitate, fortitudine et prudentia, cum reverentia et caritate erga illos,^^ui ratione sacri sui muneris personam Christi gerunt” c)’’Sacri vero Pastores laicorum dignitatem et responsabilitatem in Ecclesia agnoscant et promoveant; libenter eorum prudenti consilio utantur, cum confi­ dentia eis in servitium Ecclesiae officia committant et eis agendi libertatem et spatium relinquant, immo ani­ mum eis addant, ut etiam sua sponte opera aggredian­ tur. Paterno cum amore coepta, vota et desidera a laicis proposita attente in Christo considerent. lustam autem libertatem, quae omnibus in civitate terrestri competit, Pastores observanter agnoscent”*4 . 122. De rationibus Episcopi cum publicis laicalibus Auctoritatibus. Ministerii pastoralis exigentiae et interdum bonum quoque commune terrestris civitatis postulant, ut Episcopus directe vel indirecte relationes habeat cum moderatoribus rei publicae, politicae, socialis-oeconomicae, militaris et his similium. Id muneris Episcopus adimplet observantiore qui­ dem et humaniore semper quo fieri poterit modo, ita tamen ut suae spirituali missioni numquam impedimen­ tum afferat, nullam vel suspicionem communitati inge­ rat se partium studiis immiscere aut ea approbare, apostolicam denique tutetur suam libertatem aperte an­ nuntiandi Evangelium, principia moralia et religiosa de re sociali, necnon, si casus ferat, gravia eaque publica crimina vel iniustitias, cum prudentia et fortitudine, re­ probandi. Ab Episcopo presbyteri et religiosi talem agendi apostolicam formam accipere debent, ut in ministerio suo eandem et ipsi servent libertatem. Caput IV DE EPISCOPO PRAESIDE COMMUNITATIS CARITATIS 1973 FEB 22 fidelibus - clericis, religiosis ac laicis - conatur carita­ tis et miserationis excitare operosos sensus erga illos qui quoquo modo laborant et onerati sunt (cf. Air. 11, 28) ut in universa dioecesi regnet caritas utque oboe­ diatur et testimonium reddatur mandato Christi lesu3. Quod certo maxime confert ut credibilior et acceptior fiat evangelicus nuntius in mundo hodierno, et dioece­ sis veram Dei familiam in amore fraternitatis congrega­ tam (cf. I Petr. 1, 22) esse se experiatur. 125De educatione ad caritatem. Curat ergo Episco­ pus ut omnes fideles educentur et moneantur et oppor­ tune adiuventur, sive singuli sive inter se consociati, ad opera misericordiae universa exercenda veteribus et no­ vis formis, sive in primis ipsos laborantes adeundo, statim cum eorum necessitates innotescunt, sive etiam ac­ curate inquirendo et redigendo indicem casuum quibus opus est subvenire. Quo facilius id reddatur. Episcopus in omnibus pa­ roeciis et Institutis ab ecclesiastica auctoritate depen­ dentibus consociationes constitui, pro viribus, studet, quae ad detegendas condicionum angustias et auxilia colligenda et caritatis vincula stabilienda inter benefac­ tores et beneficio donatos operam conferant. Quod sane opus non solum necessitates materiales respicere valet, sed et spirituales et psychologicas, sive temporarias sive diuturniores. Ad actionem caritativam rite peragendam futuri pre­ sbyteri etiam per opportuna studia praeparantur, in quibus, durante quoque eorum ministerio, sub luce experientiae perficiantur. Ad sanum denique oecumenismum fovendum Epi­ scopus non praetermittit quaedam opera caritatis pro­ movere iunctis viribus cum fratribus Christianis separa­ tis, aut etiam cum viris religiosis non christianis et cum non credentibus bonae voluntatis. 123. Caritas cum sit Christianae perfectionis essentia et novae legis summa (cf. Mt. 22, 36-40; Coi. 3, 14)1, est intima vitae ratio communitatis Christianae, ea fide 126. De caritatis et assistentiae Operibus in dioecesi adunatae “quae per caritatem operatur” (Gal. 5, 6), eopromovendis. Opera caritatis et “assistentiae”, quam que amore coniunctae qui filios adoptionis (cf. Rom. 8, vocant, iam in dioecesi exstantia curat Episcopus ut 15 ss.; Gal. 4, S\Eph. 1,5;/ Io. 3, 1) impellit, ut se in­ perficiantur et magis in dies floreant, atque pro viribus vicem fratres habeant atque spiritualem hanc unitatem nova consituantur quae novis necessitatibus respon­ operibus erga omnes homines manifestent (cf. Mt. 25, deant et condicionibus sint accommodata, quas techni­ 35 ss.; I/o. 3, 17-18). corum progressus et ars, apparatus et cura publicae va­ Qua de re in primaevis illis ecclesiis, exemplo et doc­ letudinis et similia postulant, eo praesertim consilio, ut trina praeeuntibus Apostolis, statim operosa effloruit adiumentum praebeant puerulis, adulescentibus et seni­ erga fratres sollicitudo sive spiritualis, ut v. g. exhorta­ bus. aegrotis et invalidis, mente deficientibus et tardio­ tiones, consilia, praecepta, orationes, mutua aedificatio ribus. migrantibus et exsulibus, quibus omnibus patet (cf. Rom. 12, 8; Gal. 6,1; l Cor. 14, 3, Coi. 2. 2; et ali­ caritatis Ecclesiae diaconia ** . bi); sive materialis, uti e. g. elecmosinae (cf. Act. 9, 36; / Thess. 3. 12; Hebr. 13, 16; et passim), bonorum di­ Praesertim pro magnis urbibus, in quibus novae formae indigentiae exortae sunt (e. g. magnus numerus stributiones (cf. /tet 2, 44-45; 4, 32 et 34-37), mensae operariorum alienae stirpis aut nationis, familiae quae communes (cf. /icr. 6, 2). collectae pro pauperibus (cf. Aer 9, 36 et 39; 10, 2 et 31 ; Gal. 2, 9-10; etc.). Sep­ tecto aut mensa carent, aut tuguria habitant, iuvenes qui medicamentis psycotropicis abutuntur etc.), sicuti tem ab initio electi sunt fratres quos Apostoli orantes apostolatus ita et caritatis formae novae inveniendae impositis manibus constituerunt super huiusmodi cari­ sunt. tatis opus (cf. Acr 6, 2-6). Primatus hic caritatis etiam in hodierna Christiana 127. De necessitudine inter rei publicae, privatorum communitate sancte est servandus, quae tradita nova­ et Ecclesiae assitentiam. Rei publicae allaborandi offi­ que opera sustineat. cium et meritum agnoscens in variis assistentiae campis, Cum ad Christianae caritatis exercitium haud incon­ qui ad valetudinem et alias sociales necessitates perti­ grue reduci possit etiam bonorum ecclesiasticorum rec­ nent ut, quantum fieri potest, cuique egenti opes sup­ ta administratio, hoc caput quartum in duos articulos peditentur, meminit Episcopus pauperes semper esse dividitur, de operibus nempe caritatis et de bonorum nobiscum (cf. Mt. 26, ll), qui nempe spiritualibus vel ecclesiasticorum administratione. psychologicis vel materialibus auxiliis indigeant ac pro­ Art. 1 - De operibus caritatis 124 De cantatis exercitio. Episcopus, sibi conscius officii praesidendi et serviendi caritati ecclesiae cui pas43 LG. n. 37. 44 Ibid 1 CL S. THOMAS. Summa ThcoL. ll-ll. Q· 184. b. 1 6501 inde Ecclesiae commendentur caritati: quae insuper, publica vel optima Instituta non omnino sufficientia supplere annititur. Idem etiam de privatis beneficientiae institutis valet. Quamlibet speciem aemulationis 2 CLCD.n. 16. 3 Cf. PO. n. 9: AA. n. 8. 4 Cf. AA.n. 8. 6502 1973 FEB 22 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM eorundem publicorum ac privatorum institutorum a se dioeccsanisque operibus Episcopus arcet; Ecclesiae ta­ men integrum officium et ius vindicat sese pauperum assistentiae applicandi, neque in hac re alienum mono­ polium ullo modo patitur. Mutuam existimationem et cooperationem fovet; cavet vero ut assistentiae opera et instituta, quae in Ecclesia procreverint, artis technicae et scientiae progressui necnon publicis de hac re latis le­ gibus paria exsistant. 128. De momento "servitii socialis". Inter omnia as­ sistentiae opera et instituta hodiernis temporibus op­ portuna Episcopus magni facit Servitium sociale, quod vocant, praesertim in officinis explendum et ceteris la­ boris locis, in familiis, in popularibus urbium partibus, in suburbiis, in aedibus poenis solvendis adhibitis, ut auxilium conferat singulis et coetibus ad vitae dignitatis sensum provehendum et conscientiam suae cuiusque navitatis educandam, ad animum excitandum ut mate­ riales et spirituales difficultates superentur. Quamobrem Episcopus curat ut pro viribus adsint in sua dioecesi assistentes sociales inter iuvenes utriusque sexus et religiosas quoque mulieres, selecti atque scho­ lis Servitii socialis in dioecesi vel in regione vel in natio­ ne constitutis formati. Curat etiam in maioribus paroe­ ciis vel m foraniis Centra Socialia constituenda, in qui­ bus iidem Assistentes sociales dent operam nomine qui­ dem et impensis totius Christianae communitatis, uti iam accidere consueverat temporibus apostolicis (cf. Act. 6, 2-6)s. 129. De Operibus ad promovendam iustitiam socia­ lem. a) Episcopus conscius in primis est de officio edu­ candi ecclesiam particularem sibi commissam ad sen­ sum iustitiae socialis, sive nationalis sive internationalis6. Etenim “vita quotidiana christifidelis, instar fer­ menti evangelici in familia, in schola, in opere, in vita sociali et civili agentis, adiumentum est peculiare quod christiani iustitiae afferunt; ad hoc vero prospectivae rationes ac significatio accedunt, quas ipsi conaminibus humanis tribuere possunt. Proinde ratio educationis ta­ lis esse debet ut doceat homines vitam gerere m tota eius realitate et iuxta principia evangelica doctrinae mo­ ralis, personalis simul et socialis, quae vitali testimonio Christiano exprimatur. “Haec autem educatio postulat cordis renovatio­ nem, quae in eo innititur, quod peccatum agnoscitur tam singulorum hominum quam totius societatis”7. b) Episcopus magni aestimat et fovet ac, si opus est, promovet opera, consociationes, instituta oeconomicisocialis generis atque sincere cooperatur cum similibus institutis sive publicis sive privatis iam exsistentibus8, quae iustitiam socialem faciendam sibi proponunt, ae­ quam bonorum, id est eorum usus et possessiones, di­ stributionem persequendo’ studiis et sociali actione, operariorum et artificum consociationibus, oeconomi­ cis et pecuniariis inceptis, et aliis. Haec omnia immen­ sum navitatis campum constituunt quo laici christifideles ad faciendam caritatem vocantur, iustitiam et homi­ num communionem operantes10. Episcopus cum clero ibidem praesens agit, inspirando et patrocinando, cari­ tate pastorali motus et fratribus indefatigate inserviens (cf. Mt. 23, 11; Lc. 22, 26-27). Proinde, memor suum munus in re sociali esse indolis religiosae ac moralis, cavet ne eius ratio agendi hos limites praetergredi vi­ deatur. 5 Cf. AA. n. 8. 6 Cf. GS. nn. 86-89: PAULUS PP. VI. LitL Encycl. Populorum progressio, nn. 8. 76: AAS 59. 1967, pp. 258. 294-295; Epist. Apost. Octogesima adveniens. nn. 4. 51: AAS 63. 1971. pp. 403, 440. 7 SYNODUS EPISCOPORUM. 1971. De iustitia in mundo, III, institutio ad iustitiam: AAS 63. 1971, p. 935. 8 Cf. AG, n. 12. 9 Cf. S. THOMAS. Summa TheoL II-II. q. 66. n. 2. 10 Cf. GS. nn. 25-31. 43. 63-72; ΛΑ, nn. 7. 13-14, 32. 6503 η. 4174 130. Dc instituendis Centris vel particularibus Sedi­ bus Operum assistentiae nationalium vel internationalium. Ut omnibus qui egestate laborant, modis et ra­ tionibus hodierna disciplina adhibitis, assistatur. Epi­ scopus in sua dioecesi centra vel particulares sedes illo­ rum operum assistentiae, quae a Sede Apostolica vel a Conferentia episcopali regionis vel nationis promoven­ tur, instituenda pro viribus curat, uti, v. g., quae Cari­ tas in unaquaque natione nuncupatur vel Caritas Internationalis, et curat ut horum Operum sollicitudo in conscientia communitatis insidat, quippe quae carita­ tem catholicam exprimere valeant et ideo fas est om­ nium christifidelium illis auxilium adiungi. 131. De caritatis et liturgia e necessitudine. Ut fide­ lium-animi caritate Christiana imbuantur et ad eiusdem practica consectaria educentur, allaborat Episcopus ut. actuose et scienter Liturgiam participantes» maxime Eucharistiam, omnes intellegant operosam caritatem ab illa postulari; cuius rei conscientiam manifestent etiam oblationibus pecuniae et aliorum bonorum inter ipsam Eucharisticam celebrationem, cum dona ad altare defe­ runtur. opportune quibusdam in occasionibus sollem­ niore ritu adhibito. Ad eundem finem consequendum Episcopus praeterea aliis consentaneis modis frui valet vel ad praeparandam celebrationem Eucharisticam. vel ad gratias reddendas, praesertim dominicis et festis die­ bus, uti sunt infirmorum, in custodiam traditorum, inopum familiarum et institutorum visitationes, collectae pro proprii loci vel aliorum necessitatibus, oblationes pro operibus caritatis vel sacri cultus. 132. De Operum caritatis genuina inspiratione. Om­ nis haec Episcopi et Christianae communitatis operosa caritas probitate, sinceritate animi magnitudine niteat oportet, quibus gratuitus erga hominum amor Dei transluceat, qui “solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super iustos et iniustos” (Mt. 5, 45). Itaque, licet caritatis Opera, suapte natura, num­ quam inservire possint inhonestis proselytismi formis, Episcopus eiusque dioecesana communitas per ea aper­ tum Evangelio testimonium perhibere intendunt et ho­ minum animos allicere ut verbum Dei audiant et con­ vertantur. Omnia enim opera pietatis, assistentiae et apostolatus a Christiana communitate gesta coram ho­ minibus sincera caritate splendeant necesse est quod argumentum prae ceteris valet ut corda excitet ad glori­ ficandum Patrem, qui est in caelis (cf. Mt. 5, 16). Hac de causa non renuit Episcopus vires dioecesanas alio­ rum viribus sociare, praesertim fratrum Christianorum separatorum, in spiritu sani oecumenismi. Art. II - De bonorum ecclesiasticorum administratio ne 133. De participatione communitatis in bonis eccle­ siasticis administrandis. Providet Episcopus aptis me­ diis, ut fideles educentur ad sensum participationis et cooperationis etiam quoad bona temporalia, quibus ec­ clesia indiget ad finem suum consequendum, ita ut om­ nes, pro suis quisque viribus, corrcsponsabiles se ha­ beant sive in sustentatione oeconomica communitatis ecclesialis, eiusque operum et largitionum, sive in con­ servatione, incremento et recta administrationc bono­ rum ipsius communitatis. 134. De inspiratione et principiis rectae administra tionis. Ratione praesidentiac quam in ecclesia particu­ lari gerit. Episcopus velut ad ecclesiasticae communio­ nis et caritatis proposita pertinens considerat officium curandae et ordinandae omnis administrationis bono­ rum quae ad sacrum cultum, caritatem ef apostolatum ecclesiae conlata sunt. Ipse ergo, Sedis Apostolicae et Conferentiae episco­ palis instructionibus obsecundans, dioecesanarum (vel plurium simul dioecesium) opum administrationern ge6504 π. 4174 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM 1973 FEB 22 rere conatur, cui primum principium summaque lex et quasi anima sit caritas11. nem vivendo exprimant, exempla primaevae Ecclesiae sectantes (cf. Act. 2, 44, 45; 4, 32 ss.). Justitia in primis observata, huic administration! potiores praesident rationes quae sequuntur: a) ratio pastoralis, quae omnia pietatis et caritatis et 138. De auxiliis ferendis dioecesibus pauperibus at­ que catholicis caritatis et apostolatus Operibus. Apo­ stolorum vestigia secutus, qui non tantum rectam bo­ norum dispensationem in singulis communitatibus cu­ rarunt, sed etiam collationes pro pauperioribus ordina­ runt (cf. Act. II, 29-30; 1 Cor. 16, 1-14; 2 Cor. 9, 2; Rom. 15, 26; Gal. 2, 9-10; etc.), Episcopus, quantum facultates suae dioecesis sinunt, pauperioribus ecclesiis opitulatur1516 et pietatis, assistentiae, culturae, apostola­ apostolatus causae subicit; b) ratio communionis, dioecesim et paroecias in par­ tes advocans administralionis; haec enim communis ac­ tio communisque cura habenda est nempe ab Episcopo una cum clero et omnium fidelium legatis gerenda, uni­ versa communit · e, si id prudens videatur, certiore sta­ tutis temporibus .acta; c) ratio ascetica, quae iuxta spiritum legis evangelicae (cf. Mt. 19, 21) exigit ut Christi discipuli utantur hoc mundo tamquam non utantur (cf. 1 Cor. 7, 31): sint proinde modesti, liberi et expediti, divina Provi­ dentia confidentes et largiter egenis donantes, vinculum caritatis custodientes (cf. 1 Io. 3,17-18); d) ratio boni patrisfamilias in administratione ge­ renda. 135. De erectione Consilii bonis administrandis in dioecesi, in paroeciis aliisque ecclesiasticis Operibus. Episcopus Consilia bonis administrandis in dioecesi, in unaquaque paroecia aliisque dioecesanis Institutis et 0peribus constituenda curat, iisdemque etiam laicos, quatenus fieri possit12, cum clericis adnumerat, selec­ tos inter viros rei administrandae peritos atque probita­ te et Ecclesiae apostolatusque studio praeditos. Una cum Consilio dioecesano Episcopus perpendit proposita opera et expensarum ordines et pecuniarias rationes et cetera huiusmodi, atque consilia capit ad normam iuris. Quoquo exeunte anno, vel opere completo, ratio­ num, summa a Capitulo recognitas, publicas faciendas curat, nisi aliud prudentia suadeat. Iisdem autem modis Consilia paroecialia aliorumque Institutorum, Episcopo invigilante, se gerunt. 136. De pecuniae massa paroeciali et dioecesana. Collationibus exceptis quae peculiari causa fiunt. Epi­ scopus, nisi de hac re aliter a Conferentia episcopali pro toto territorio statutum sit, iubere potest, ubi id possi­ bile sit, eleemosynas a fidelibus communitati Christia­ nae oblatas in unicam massam conferri, vel paroecialem vel dioecesanam, e qua hauriantur et aeque distribuan­ tur quae opus sunt divino cultui et caritati et apostola­ tus operibus13, reservata conguenti portione pro neces­ sitatibus communibus vel improvisis. Alte re considerata cum omnibus beneficiariis. Capi­ tulo Cathedrali vel Consultoribus dioecesanis et dioece­ sanis Consiliis, Episcopus diiudicare potest utrum in eandem massam fructus quoque beneficiorum paroecialium ceterorumque Ecclesiae bonorum colligi possint, quorum administratio, quantum facultas datur. Officio administrationis dioecesano deputetur eiusdemque sec­ tionibus per foranias forte constituendis; quae res ge­ renda semper est Episcopo Consilioque dioecesano vigi­ lantibus et moderantibus. tus nationalibus vel plurium nationum operibus, et communitatibus missionalibus necnon et Apostolicae Sedi. Clericos itaque et laicos suae dioecesis instituit, eosque hortatur ut mentem sensumque suum universo orbi aperiant caritatemque vere catholicam alant. Hac quidem sub luce, Episcopus clero suo et fidelibus pro­ ponit et explicat speciales illos dies celebrandos, quos Sedes Apostolica vel Conferentia episcopalis indicunt ad animum et orationem excitanda et expetendas oblationes communitatis Christianae pro operibus et in­ ceptis, quae fines singularum dioecesium, immo et na­ tionis, excedunt. Evangelici spiritus testimonium exstabit et mirabile in mundo exemplum, si omnes presbyteri, Episcopo praeeunte, et omnia ecclesiastica Instituta quotannis, quasi ex officio, certam panem suorum redituum ad­ hibeant sive dioecesanae sive universalis Ecclesiae cari­ tati1* Quod exemplum etiam laid, pro viribus, sequi pot­ erunt. Caput V DE EPISCOPO PRAESIDE ET MINISTRO COMMUNITATIS APOSTOLATUS 139. Episcopus, vi apostolici sui muneris, primus est instimulator, moderator et coordinator apostolatus, quem communitates dioecesana et paroecialis, antiqua­ rum communitatum exempla secutae, exercent, ut fi­ des Evangelii (cf. Phil. 1, 27) diffundatur, verbum Dei crescat et multiplicetur (cf. Act. 6, 7; 12, 24), ad ovile Christi oves errantes adducantur (cf. Io. 10, 16; Lc. 15, 4-7) et in mundo propagetur Regnum Dei. Qua missionali vi imbuendam his praesertim tempo­ ribus universam communitatis vitam curat Episcopus, ut Evangelii fermentum omnia loca et hominum coetus intret, qui alieni sunt a Christiano spiritu, quin etiam a qualibet religiosa indole. Art I - De generalioribus apostolatus rationibus 140. Difficiles condiciones in quibus agit Ecclesia. Actio apostolica Ecclesiae altiorem exigit notitiam de usu doctrinaque et socialibus condicionibus mundi huius temporis, in quo vivit et operatur Ecclesia. Multa quidem sunt bona, sincere fovenda et sapien­ 137. De redituum beneficiorum et fidelium oblatio­ ter utenda, inter quae occurrunt: num distributione. Beneficiorum redituum omniumque - dignitatis personae humanae conscientia; oblationum fidelium congrua pars ministrorum hone­ -libertatis et conscientiae iurium vindicatio; stae sustentationi, servata quidem evangelica pauperta­ - solid arietatis formae noviter inductae; te, destinanda est, nec non cautioni et assistentiae sani- culturae diffusio. tariae, iuxta leges ccclesisticas et civiles1** : sive ipsi in - progrediens munai unificatio; etc. aliquod ministerium incumbant sive infirmitatis, invaliAt multa non desunt, quae aut mala sunt aut ad ma­ ditatis aut provectioris aetatis causa, non incumbunt. lum facile detorqueri possunt, adeo ut ad novas indi­ Haec ratio exigit ut clerici opportune praeparentur gentiae formas, indolis praesertim spiritualis perducant, - iam inde ab annis qui in Seminario deguntur - ut utv.gr.. paupertatem et mutuam caritatem tamquam vocatio- morum traditorum concitata corruptio; 11 12 13 14 6505 Ct, GS. nn. 25-31. 43. 63-72; ΛΑ. nn. 7. 13-14. 32. Cf. PO. n. 17. Cf. ES.l.n. 8. Ibid. 15 Ci. CD. α. 6.ΡΟ.Π. 21. 16 Cf. CD. nn. L-7. 6506 1973 FEB 22 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM - libertatis demutatio in licentiam, debitacque ob­ oedientiae contemptus; - scicntificae et tcchnicae mentis abusus, quo prae­ sumitur iisdem methodis spiritualem et religiosam in­ vestigationem peragi posse, quibus inquirendo et expe­ riendo et probando technicae utuntur scientiae; - indiscretae migrationes et immodicum urbium in­ crementum; - utilitatis et incrementi ratio ceteris rationibus an­ teposita; - politicae, oeconomicae, culturales et ad publicam efficiendam opinionem spectantes impulsiones magis magisque auctae, ope paucorum, quarum vi homines quasi ad machinas rediguntur, et vitae consuetudo in­ star pecudum alienam imitatur formam, nova inducta servitute, scilicet massae, ut aiunt; - aviditatum et sumptuum amplificatio in regioni­ bus opibus affluentibus, in egestate vero laborantibus augescens paupertas; etc.12 . 3 Ex his similibusque condicionibus facite eruitur spi­ rituales rationes suam apud multos homines hodie ami­ sisse vim, qui religionis neglegentia vel ignorantia affi­ ciuntur, aut eidem religioni diffidunt, vel adversantur vel repugnant: quae omnia uno verbo atheismus solent * appellari . 141. De novis evangelizationis viis inquirendis. Ne­ cessitas inde sequitur ut rursus labor evangelizationis instauretur ad annuntiandum Deum et Christum, Dei Filium incarnatum et hominum Redemptorem, gratiam et vitam aeternam, illis adhibitis verbis et factis quae nostrae aetati congruant5. Quae cum ita sint, Episcopus ceteros Evangelii prae­ cones praecedat oportet, sanctorum Episcoporum prae­ teritorum vestigia premens, qui veluti praecones verita­ tis simulque signiferi caritatis fulserunt, ac veras proin­ de inquirat condiciones societatis et doctrinae et pieta­ tis huius temporis, ad recte capessenda consilia, quibus apostolatus undique scatentes difficultates superari novaeque evangelizandi viae aperiri queant. Ad hunc finem persequendum scriptis de rebus reli­ giosis fruitur necnon profanis litteris aliisque commu­ nicationis subsidiis, spirituales et religiosas hominum angustias quovis modo respicientibus; notitias et lumi­ na petit ab aptis Institutis et Studiorum sedibus; inve­ stigationibus favet de societatis religiosis moribus, ut fidei statum penitus agnoscat in dioecesi provinciaque sua et compertas notitias ulterius inquirat cum coope­ ratoribus et Consiliis dioecesanis et aliis peritis viris4. 142. De personali Episcopi apostolatu. Ipse Episco­ pus, uti pastor et amicus, omnes hominum consortio­ nes conatur intrare, quae illius praesentiam, saltem quibusdam in adiunctis, adhuc non excludant, ibique, occasionem nactus, Ecclesiae religiosam et pastoralem imaginem relinquit, semper se exhibens, licet in coeti­ bus a fide Christiana alienis, ut hominem Dei ac totum verbi et gratiae eius dispensationi devotum, in spiritu et virtute veritatis fidentem potius quam “in persuasibili­ bus humanae sapientiae verbis” (7 Cor. 2, 4), at simul hominem a fratribus suis non separatum, ab eorum vita condicionibusque non alienum5. 143. De universa communitate ad apostolatum inci­ tanda et instituenda. Necessitatis conscius auxilia sibi comparandi hodiernae evangelizationi accommodata. Episcopus omni opere nititur, ut vivum apostolicum sensum in universam communitatem inducat, et pecu­ liaribus apostolatus formis curat instruendos presbyte­ 1 2 3 4 5 6507 Cf. Cf. Cf. Cf. Cf. GS, nn. 4-10 et passim; DH, nn. 1,8. GS. nn. 19-21. GS, nn. 21-22. CD. nn. 15-17. PO. n. 3. η. 4174 ros, religiosos et laicos, quos novit in certis locis et coe­ tibus ad operandum aptos0. Ad hoc Instituta et sedes Studiorum in dioecesi op­ portune creata vel in regione aut natione existentia ad­ hibet, insimul presbyteros, religiosos et laicos dioeceseos etiam sollicitans et adiuvans ut congressibus, conventibus, studiorum cursibus et ceteris huiusmodi intersint. 144. De peculiari laicorum praeparatione ad onus a~ postolatus sumendum. Sicut ad apostolatum clerici et religiosi suo peculiari modo praeparantur, ita et laici, praesertim catechistae, speciali praeparatione indi­ gent7. Proinde laicis, qui apostolatus onus suscipient, curat Episcopus apta auxilia afferenda, ut suam prae­ parationem spiritualem et technicam perficere valeant (v. g. exercitia spiritualia, doctrinae theologicae et pastoralis cursus etc.). 145. De presbyteris destinatis ad apostolatum laico­ rum. In apostolicis inceptis laicorum curat Episcopus ut numquam desit prudens et assiduum ministerium sa­ cerdotale. Ad tanti vero momenti officium presbyteros vere idoneos magna seligit cura, attenta eorum indole et aptitudine etiam quod attinet ad laicos et ad ceteros confratres, audito etiam, si id expedire videatur, pru­ dentium laicorum consilio. Eos, quantum fieri potest, ab aliis muneribus, quae vere illud officium impediant, exonerat atque eorum sustentationi congrue providet. 146. De presbyterorum praeparatione ad laicorum apostolutui assistendum, a) Presbyteri, selecti ut apostolatui consociato laicorum assistant, Episcopo hortante et vigilante, suam aptitudinem indesinenter prosequun­ tur sive per orationem et vitae spiritualis incrementum, sive per continuum studium doctrinae sacrae, necnon condicionum temporum ac locorum, in quibus cum lai­ cis operari tenentur, seipsos in alenda vita spirituali et sensu apostolico consociationum sibi commissarum im­ pendentes. Ad hunc finem obtinendum Episcopus pre­ sbyterorum apostolatui consociato laicorum addicto­ rum promovet conventus, quibus et mutuam coopera­ tionem ipsi foveant et suo ministerio aptissima quaeque inveniant instrumenta. lidem presbyteri sciunt se Episcopi personam gere­ re apud laicos, cuius principia directoria et consilia communicant, interque eum et laicos aptas quoque re­ lationes fovendas curant. b) Ut hi presbyteri idonei reperiantur» in alumno­ rum Seminarii institutione pastorali locus dari debet studio de solidarietate et communi onere christifidelium in Ecclesia, de apostolatus laicorum natura deque presbyteri officiis in hac rerum provincia. 147. De Episcopi necessitudine cum laicis in aposto­ latum missis. Episcopus, cum laicis agens apostolatus operibus addictis et spiritualem eorum curam per paro­ chos aliosque assistentes presbyteros gerens, exigentias componit tum ecclesiasticae communionis, cuius si­ gnum et auctor est coetus Episcoporum, tum singulo­ rum vocationum et officiorum et charismatum varieta­ tis, qua ditior et multiplicior et efficacior actio Eccle­ siae redditur. Ad conscientiam communitatis in laicis excolendam et apostolatus studium augendum multum conferre possunt sive dioecesanum sive paroecialia Consilia Pastoralia. Episcopus se expetere et plurimi facere laicorum cooperationem semper manifestat eorumque viribus grato animo utitur quam maxime pro cuiusque officio et scientia, eos etiam in partem advocans Commissio­ num, Secretariatuum et Officiorum operibus apostola­ tus praepositorum. 6 Cf. CD, n. 29; PO, nn. 4. 5. 9. 10. 7 Cf. AA, nn. 28-32. 8 Cf. CD. n. 27; ES. I, n. 16. 6508 η. 4174 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM 1973 FEB 22 tantum causam promovent humani et socialis cultus, semper tamen spiritu Christiano imbutae operantur et 148. De ordinationis necessitate deque eiusdem no­ iuxta doctrinam Ecclesiae. tis. Quo magis in dies cura animarum proficiat, necesse b) Ad apostolatum ab iis exercendum qui contribu­ est Episcopus ordinationem generalem, seu rationem les sunt, aut in iisdem laboris contuberniis operam actionis apostolicae pro tota dioecesi instituat. Quae praestant, ut sunt laici1 υ, curat Episcopus, ut in com­ ordinatio debet: munitate Christiana reperiantur et eligantur fideles qui magis sint idoneis apostolatui virtutibus praediti, maxi­ a) aliquam firmitatem habere, ne officiorum vel sec­ me ut singillatim vel communiter partes agant non tan­ tionum moderatorum vicissitudine ipsa intermittatur; tum auxiliares ministerii pastoralis in paroecia vel in ab) parites quadam frui agilitate, ut aptari possit liis Ecclesiae institutis, sed etiam integrantes vel subsi­ dioeceseos condicionibus semper variantibus locisque diarias in opere evangelizationis. Hos fideles probe for­ inter se differentibus, et legitimum spatium relinquere mandos ut graviora onera suscipere valeant curat Epi­ liberis opportunisque inceptis; scopus per idoneos presbyteros, qui, iusta laicorum in c) rationem habere principiorum de quibus supra campis sibi propriis libertate servata, eos doceant et in­ dictum est (cf. nn. 93-98). vent, ut Evangelium et doctrinam Ecclesiae sequantur 149. De huius ordinationis ratione. Coniunctae ac­ tamquam supremam legem cogitandi et operandi in vi­ tionis pastoralis ordinatio ut efficax evadat et universas nea Domini, atque humaniter, observanter et fortiter dioecesis apostolicas vires movere valeat, debet veras eorum incepta intra fidei et Christianae spiritualitatis fi­ condiciones ac necessitates dioecesis veluti referre, nes servent11. fructus exstare elaborationis totius communitatis et c) Quoniam quibusdam in campis laici fideles apo­ tandem auctoritate Episcopi fulciri. Proinde Episcopus stolatui erga coetum peculiarem non sufficiunt vel, ob ordinationem generalem pastoralem non statuit nisi: rerum adiuncta, ipsorum actio ingratius accipitur, cum a) post sibi bene compertam de statu dioecesis no­ aptorum presbyterorum praesentia requiratur, cordi est titiam; Episcopo hos casus cognoscere et de presbyterorum b) post studiosam futurorum rei processuum per­ ministerio his in campis consilia capere; consociatio­ pensionem; num vero apostolatum ordinans, normas a Conferentia c) post habita officiorum dioecesanorum, ad quae episcopali forte statutas sequitur. res spectat, apta studia; Ipsius Episcopi etiam erit presbyteros et laicos apo­ d) post auditam sententiam Consiliorum dioecesa­ stolatui peculiaribus in locis exercendo habiles parare norum necnon prudentium et peritorum virorum; (cf. supra, nn. 144-147), ubi praesertim societatis con­ e) homines denique vere idoneos praeponendo offi­ diciones, remoto quolibet Ecclesiae influxu, mentes et ciis, quibus rerum ad exsecutionem perducendarum cu­ conscientias premunt, quod plerumque accidit in ambi­ ra committitur. tu officinarum et civilium scholarum, quae quasi campi 150. De iis quae ordinatio respicere debeat. Pastora­ separati exsistunt, a communitate Christiana prorsus selis ratio totam simul dioecesim et singulas sociales et re­ luncti. Hos quoque campos intrare presbyter aliquo ligiosas et humanas provincias, ex quibus eadem coale­ modo debet, ut actionis pastoralis apertus operarius et scit. amplecti debet, veluti cardines et fundamenta ha­ Evangelii praeco (c. g. tamquam cappellanus scholarum bens sive circumscriptionem territorialem, sive populi alumnorum, vel opificum, vel militum, vel migratorum etc.), vel etiam, si casus ferat12, tamquam homo qui frequentiam, sive differentium coetuum compositio­ nem. In hac ordinatione rationes exquirantur et provi­ fratrum vitam participet, quibuscum aerumnas quoque deantur oportet, quibus enixe, ex corde et ordinate pa­ et curas et exspectationes communicet, tota vita sua te­ storalis actio loca et coetus attingat itemque, quantum stimonium reddente Evangelio salutis. fieri potest, singulos homines, ut fermentum evangeliArt. HI - De quibusdam urgentioris apostolatus campis cum illuc inserat, idest summa cathecheseos et cultus et caritatis capita, et tandem, temporibus et modis oppor­ tunis, exoptatam animarum instaurationem obtineat, 153. De peculiari quorumdam coetuum cura. Eccle­ siam hodie quam maxime necesse’ est praesentem ades­ quae naturaliter profluit cx Eucharistica mysterii pa­ schalis celebratione, quod culmen et fons Ecclesiae se inter illas hominum classes, quae ipsius apostolica communionis et apostolatus omnibus exsistit9. sollicitudine magis indigere videntur. Tales sunt profecto pauperes, aegroti, aetate provec­ 151. De apostolatu quoad coctus particulares. Epi­ ti, iuvenes, operarii, ruricolae, in carcere detenti, scien­ scopus una cum suis Consiliis dioecesanis vitam navita­ tiarum et artium cultores, migrantes, familiae effortemque particularium coetuum curat cognoscendam, mandae vel recens efformatae. etc.13. quae princeps habet momentum in multiplicibus ho­ Episcopus operam impendit, ut opportunos inveniat diernae societatis activitatibus, in publica opinione in­ modos dialogum salutis cum his coetibus instaurandi, ducenda, in moribus animisque efformandis et theoretiet communitatem dioecesanam ad illas apostolatus for­ cis. socialibus, politicis et spiritualibus motibus exci­ mas convertere annititur. In omnibus vestigia premit tandis. Quapropter studium promovet, ut plane investi­ Boni Pastoris: misericordiam scilicet sequitur (cf. Mt. gentur praecipuae rationes psychologiae coetus (vulgo: 9, 36; Lc. 15. 20), sollicitudinem (cf. Mt. 18, 12; 23, psicologia di gruppo), ut aiunt, atque coctus consti­ 37; Lc. 15. 4), patientiam (cf. Afc. 9, 18). indefatiga­ tuendos prudenter fovet, non solum traditis vel novis tum laborem (cf. "donec inveniat” Lc. 15. 4;‘‘quoties formis ordinatos, verum etiam quavis statuta forma li­ voluit” Mt. 23, 37), et gaudium de inventis, quae perie­ beros et omnino voluntarios, per laicos fideles actioni rant, ovibus( cf. Mt. 18, 13;Lc. 15,5). coetus iuvandae atque muneri signiferi suscipiendo be­ ne paratos, ut sensim sine sensu mente ex omni parte 154. De iuvenibus. Iuvenes, ii praesertim qui, studiis humana et Christiana personarum societatisque usus et vacantes, concursu opinionum, novarum doctrinarum cultus imbuantur. et socialium condicionum rixa exagitati, vivendi generi assueti praeter ac vel etiam contra bonos mores, iam ab 152. De apostolatu in peculiaribus campis, a) Actio adulescentia facilius ab Ecclesia alienantur, campum apostolica in peculiaribus humanae consortionis campis Art. Il - De ordinatione pastoralis laboris in dioecesi exerceri potest a fidelibus vel coetibus et consociationi­ bus, quae religioso aut apostolico titulo decorantur, vel 9 Cf. LG. O. 33. AA. n. 3. 6509 10 11 12 13 Cf. AA. n. 13. Cf. AA. nn. 19-20; 24-25. Cf. PO. n. 8. Cf. CD. nn. 17. 18; AA, nn. 11. 12; GS. nn. 61. 62 6510 1973 FEB 22 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM constituunt, qui instanter Episcopi patris animum sol­ licitet. Eos ad fidem adultam profitendam et operibus con­ firmandam adducere oportet. Proinde Episcopus curat, ut in dioecesi copia presbyterorum, religiosorum et laicorum praesto sit, qui apostolatu! inter iuvenes fun­ gendo sint idonei, quandocumque id fieri permittitur, tradendo. Illi, qui pastorali iuventutis cooperantur, eorum ex­ spectationes conentur interpretari, novis viis obsecun­ dantes, quibus ipsi legitime animum suum exercere ex­ periuntur, minime tamen indulgentes mentis levitatibus et hodiernis erroribus quibus sunt obnoxii, ipsis fratres et amicos sese praebentes ac simul altiorem veritatem vitaeque formam exhibentes14. Ita denique navitatem suam apostolicam ordinent, ut iuvenes communitatis Christianae, sese in dies evolventis, participes et effecto­ res, tamquam eiusdem viventia et conscia membra, sese existiment ac revera experiantur. 155. De operariis et ruricolis. Operariorum ordo, plerosque in dies hominum cuiusvis civitatis et dioece­ sis complectens, cordi est maxime Episcopo. Quam saepissime potest illum frequentat, et curat ut apti instructique presbyteri officinas et alia operariorum loca ingrediantur, ut ibi ministerium suum apostolicum exerceant, mediis inceptisque adhibitis quae tum sociali­ bus, psychologicis et spiritualibus operariorum condi­ cionibus, tum singulorum locorum necessitatibus sint congrua. Actionem pastoralem inter operariorum fami­ lias promovet; circulos, consociationes, scholas seroti­ nas, opera ad varias artes addiscendas, excursiones pro eorum relaxatione, et his similia adstruit et ordinat. Neque minorem sollicitudinem praesentiae et actio­ nis apostolicae, iuxta ea quae superius dicta sunt de operariis, Episcopus impendit in genus hominum agreste, quod nostris temporibus profundae et celeri immuta­ tioni subicitur et nonnullis in locis iustitiae socialis ex­ pers relinquitur, quinimmo praesentia sacerdotali inter­ dum carens. 156. De migrantibus et itinerantibus. Ut migrationes et peregrinationes hominum, crebriores et numerosio­ res variis ex causis in dies, occasio fiant et semen novae fraternitatis inter populos atque Evangelii testificatio orbis amplitudinem complectens, Episcopus sedulo promovet curam spiritualem migrantium et itinerantium, eorumque, si casus ferat, familiarum, iuxta nor­ mas a Concüio Vaticano II et ab Apostolica Sede latas1 5. \51.De cura fidelium qui a vita Christiana discesse­ runt. Caritatem boni pastoris, vires et opes et industrias suas et communitatis dioecesanae Episcopus non exer­ cet solummodo in eos qui fideliter Principem Pastorum sequuntur, sed etiam in illos catholicos, qui longe ab Ecclesia vel prorsus a fide deflexerunt (cf. Mt. 10,6; 15, 24; Lc. 15, 4;Io. 11,52) ut eos, amore Christi compul­ sus, quaerat et ad vitam gratiae et veritatis reducat16. Propterea, nisi iam Conferentia episcopalis provide­ rit, Episcopus ipse curat specialis disciplinae studia in­ stituere, praeter cursus ad hoc destinatos in Seminariis 14 Cf. PAULUS PP. VI, Allocutio ad E.mos Patres Cardina­ les etc.. Nativitatis D. N. I. C. festo adventante. 15 dec. 1969: AAS 62. 1970. p. 45. 15 Cf. CD. n. 18; AA. n. 11; GS. n. 61; ES. I. n. 9; PAULUS PP. VI, Motu proprio Pastoralis migratorum. 15 aug. 1969: AAS 61, 1969, pp. 601-603; Allocutio delegatis Conferentiarum Episcopalium qui quarto international! Coetui interfue­ runt. favente Pont. Commissione “De spirituali migratorum at­ que itinerantium cura”, Romae habito die 7 nov. 1970: AAS 62. 1970. pp. 771-773; S. CONGR. PRO EPISCOPIS, Instruc­ tio De pastorali migratorum cura, 22 aug. 1969: AAS 61, 1969, pp. 614-643; S. CONGR. PRO CLERICIS, Directorium generale pro ministerio pastorali quoad Turismum, 30 aprills 1969: AAS 61. 1969, pp. 361-384. 16 Cf. CD. n. 11. 6511 η. 4174 et ceteris ecclesiasticae et religiosae formationis Institu­ tis peragendos. Huius iteratae evangelizationis ratio amplecti pot­ erit: a) missiones ad populum, quae sermonibus, conferentiis, publicis vel cum particularibus coetibus discep­ tationibus de rebus fidei et morum persolvantur; b) sedes stabiles ad inquisitionem, mutua colloquia et disputationes de quaestionibus, quae circa scientiam et fidem adstruuntur, pro nobiliorum artium cultoribus et doctis viris et scientiae pervestigationi operam navan­ tibus etc.; c) diaria et ephemerides, radiophonicas et televisificas transmissiones, theatrales et cinematographicas scaenas, quae easdem quaestiones earumque in homi­ num animos influxus respiciant; instrumenta opinionis publicae, quae quotidianos casus quaestionesque per­ tractent iuxta mentem Evangelii et Christianum vitae sensum17 ; d) libros et commentarios altioris et severae pervesti­ gationis de doctrinalibus et historicis quaestionibus ad religionem quovis modo pertinentibus; e) privata colloquia et familiares necessitudines et mutuos usus ad operam insimul impendendam in varias doctrinae et activitatis et vitae socialis provincias, ut, fraterna caritate allecti, remoti revertantur. 158. De fratribus Christianis seiunctis. Zelo et carita­ ti Episcopi commendantur fratres Christiani a catholi­ ca Ecclesia seiuncti1 8 ; eodem spiritu etiam clerici et laici affici debent. Proinde: a) sanam educationem oecumenicam secundum principia catholica1 * Episcopus promovet sive pro cle­ ro in Seminariis et scholis catholicis2 υ sive pro laicis21 ; b) praxim fovet oecumenismi: oecumenismum spiri­ tualem in primis, idest interiorem Christianorum con­ versionem, deinde orationem, cuius iam pervulgata for­ ma laudanda est quae dicitur hebdomada pro unio­ ne22, cooperationem denique oecumenicam cum fra­ tribus seiunctis23, constituta quoque, ubi fieri possit, commissione oecumenica dioecesana; c) quoad communicationem in sacris Episcopus dili­ genter servat normas a Concilio Vaticano II et ab Apo­ stolica Sede * datas 4. 159. De hominibus religiosis non-christianis. Prae­ sentia hominum religiosorum non-christianorum in re­ gionibus Christianis est factum hodie magnae amplitu­ dinis, praesertim in magnis urbibus aut in sedibus universitariis et industrialibus, quo turmatim se conferunt studiorum, laboris vel turismi causa. Zelus missionalis et Christiana caritas ad his quoque curas adhibendas urgent Episcopum eiusque dioecesa­ nam communitatem. a) Eos in primis mentis et usus vitae habitus colunt erga homines religiosos non-christianos, quos Conci­ lium Vaticanum II habendos declaravit35. b) Christianam caritatem Episcopus excitat et exer­ cet, etiam per consociationes catholicas, ad eos iuvan17 Cf. CD. n. 13; IM. nn. 13-14. 18 Cf. LG, n. 27; CD. n. 13; PO. n. 9; GS. n. 92. 19 Cf. UR. nn. 4-9. 20 Cf. UR. n. 10; OT. nn. 16. 19; SECRET. AD CHRI­ STIAN. UNITATEM FOVENDAM. Directorium ... par» II: AAS 62. 1970. pp. 705-724; PAULUS PP. VI. Allocutio Secre­ taria tui ad Unitatem Christianorum Fovendam. 17 nov. 1968: AAS 60. 1968, p. 795. 21 Cf. AA. n. 28; AG. n. 15. 22 Cf. UR, nn. 4. 7; SECRET. AD CHRISTIAN. UNITA­ TEM FOVENDAM. Directorium .. . par» I. nn. 21-24. 32-37: AAS 59. 1967. pp. 581-586. 23 Cf. UR. nn. 12. 24; A A, n. 27; GS. n. 90. 24 Cf. UR. n. 8; OE. nn. 24-29; SECRET. AD CHRISTIAN. UNITATEM FOVENDAM. Directorium .... pan I. nn. 38-63: ibid., pp. 586-592; Instructio D<· peculiaribus casibus admit­ tendi alios Christianos ad communionem eueharisticam in Sc­ elesta Catholica: AAS 69. 1972. pp. 518-525. 25 Cf. CD. nn. 11-16; AG. n. 38; ΝΛ. nn. 1-5. 6512 η. 4174 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM 1973 FEB 22 dos in suis difficultatibus quoad ipsorum integrationem socialem, scholarem, linguisticam, quoad habitationem et assistentiam medicam et his similia. c) Communis fides in Deum creatorem et remunera­ torem occasiones praebet, ut dialogus religiosus instau­ retur sive cum viris studiis addictis sive cum operariis, qui sic iuvari possunt in servandis principiis fundamen­ talibus conscientiae religiosae, quae hodiernus vitae cul­ tus in saecularem condicionem redactus evellere co­ natur. Ad haec exsequenda Episcopus, pro viribus, aliquem idoneum clericum, aut religiosum aut laicum utiliter deputat. 160. De iis qui atheismum profitentur vel saecularisationis periculis sunt obnoxii. Cum atheismus, qui “in­ ter gravissimas huius temporis res adnumerandus”26 est, magis in dies diffundatur, altius agat radices et pugnacior *reddatur 7, Episcopus, missus etiam ad eos ria, militaria, politica (praesertim si agitur de urbe na­ tionis vel regionis capite); scholae cuiusvis ordinis et gradus, a primarum litterarum domiciliis usque ad uni­ versitates studiorum; instituta et consilia dc re oecumenica; media communicationis socialis; nosocomia aliaeve domus medicae; castra stativa pro militibus etc. Etiam cultura in magna urbe, cum vivacior sit ob multiplicitatem opinionum et doctrinarum, atque in­ strumentorum publicam opinionem afficientium, maio­ rem persentit vim et efficacitatem socializationis et saecularizationis. Habentur denique, sub respectu ecclesiastico, regio­ nes urbis, in quibus loca cultus et domus religiosae suf­ ficientia sunt, immo interdum superflua, aliae vero in quibus eadem insufficientia sunt aut omnino desunt. Haec omnia peculiares easque graves difficultates pro cura animarum Episcopo proponunt, ab eoque spe­ ciales formas apostolatus pastoralis exigunt. qui Deum non agnoscunt et quamcumque fidem reli­ giosam reiciunt, debet pro viribus huic malo obsistere, causas profundas huius lugendae rei deprehendere et et­ iam cum non credentibus aliquod dialogum salutis in­ stituere28. Post diligens examen condicionum et rationum ge­ neralium, potius quam singularum familiarum aut per­ sonarum. Episcopus curat, ut: Atheismo viam sternere potest, utpote in alterutram partem vertens, processus ille saecularizationis, quo hodiernus civilis cultus afficitur. Episcopus ergo curat, ut fideles adiuventur ad detegendas huius processus ra­ tiones, sive positivas, quibus fides Christiana purior fieri possit, sive negativas, quae grave periculum contra fi­ dem constituunt. Itaque Episcopus pro viribus curat, ut: d) Universitates Catholicae et Instituta de cura pa­ storali aut de investigatione sociali, si quae in dioecesi habeantur, huiusmodi factis studeant; b) sive in institutione alumnorum Seminarii, sive in pastorali renovatione presbyterorum promovenda, ratio habeatur atheismi et processus saecularizationis; c) cursus altioris institutionis religiosae de dialogo cum non credentibus habeantur, vel peculiares cursus pro peritis; conventus pro laicis promoveantur, peculia­ ri ratione habita iuvenum et eorum, qui in apostolatu Christiano partem habent; d) praedicatio et institutio catechetica non ignoret haec gravia problemata; e) musea et permanentes rerum expositiones con­ dantur, quibus historicus religionis progressus doceatur et illustretur. a) constitutio, dimensiones territoriales et distribu­ tio paroeciarum, ecclesiarum et oratoriorum, domorum religiosarum aliarumque sedium evangelizationis et divi­ ni cultus, diversis rationibus fiant ac in parvis urbibus vel in pagis (cf. infra, nn. 174-177); b) aequior et utilior per omnes urbis regiones fiat di­ stributio cooperatorum in pastorali ministerio (scii, presbyteri, religiosi et religiosae, quibus accensendi sunt sive diaconi sive laid, ad Lectoratus et Acoiythatus ministeria vocati)2 ’ : hi omnes eligendi sunt ratione habita particularis ministerii, quod ab ipsis exigit pecu­ liaris condicio regionis, ad quam mittuntur; c) constituantur peculiares coetus (vulgo: équipes) e presbyteris, religiosis ac laicis constantes, qui speciatim sint instructi pro diversis classibus et diversis servitiis socialibus urbis: fideles tum Evangelio tum hominum generi, cui inservire intendunt; d) hi multiformes labores apostolici exigunt maxi­ mam virium cooperationem et coordinationem, ali­ quando vero etiam finium territorialium uniuscuiusque paroeciae transgressionem. Ad id utiliter constitui poterit Vicarius generalis, aut episcopalis pro tota et sola urbe, cui, si Episcopus op­ portunum censuerit, assistet aliquod Consilium pastora­ le urbanum seu superparoeciale. 161. De cura animarum in magnis urbibus. Magna Caput VI urbs est communitas valde varia ac multiplex. Constat enim plerumque e regionibus (vulgo: quartieri) inter se DE EPISCOPO IN SYNODO DIOECESANA differentibus: v. gr. centrum historicum cum suis mo­ ET IN VISITATIONE PASTORALI numentis, museis et locis mercatoriis; regiones residentiales, quas incolunt familiae divitum; regiones periferi162. Iuxta traditam a saeculis et a Tridentino Oecucae seu suburbanae, celeriter et continuo crescentes, menico Concilio statutam actionis pastoralis discipli­ quo confugiunt egeni et immigrati, in tuguriis saepe vi­ nam, praecipua in ministerio Episcopi negotia sunt Sy­ ventes, regiones industriales, ubi plurimi operarii habi­ nodus dioecesana et Visitatio pastoralis. tant; regiones scatentes habitaculis communibus (vul­ Ad duo haec ministeni sui negotia praeparanda, or­ go: apartment building) quasi apum favis etc. dinanda et exsequenda, modis adhibitis quos novae Hinc in magna urbe videre est plures classes sociales. huius temporis necessitates Ecclesiae postulant, diutur­ inter se localiter permixtas et saepe adversas; nec pauci nus labor debet Episcopum sollicitare. sunt incolae a-socialcs, solitudini ac “depersonalizationi" obnoxii. In magna urbe insuper inveniuntur servitia socialia I-SYNODUS DIOECESANA amplioris molis, ut puta: officia administrativa, iudicia26 GS. Q. 19. 27 Cf SECRET PRO NON CREDENTIBUS. Nota circa itudium athtUml et irulitutlonrm ad dialogum cum non crcdenttbu» habendum. 10 lulii 1970. Typis PolyclotUs Vaticanis. 1970. n. 4. 28 Ct. GS. n. 21; PAULUS PP. VI. Litt Encycl. Ecclctiam • uam, 6 aug. 1964. nn. 93, 97: AAS 56, 1964. pp. 639. 651; SECRET. PRO NON CREDENTIBUS. Documentum dc dialo to cum non tridentibus. 28 aug. 1968: AAS 60, 1968. pp. * 704. 692 6513 163. De Synodi natura. Synodus dioecesana, quam convocat et moderatur Episcopus et ad quam clerici, religiosi et laici ad normam luris convocantur, est con­ gregatio. in qua Episcopus, auxilio usus peritorum 29 Cf. PAULUS PP. VI. Motu proprio Ministeria quaedam 15 aut. 1972: AAS 64. 1972. pp. 529-534; Motu proprio 4d pascendum. 15 aug. 1972: AAS 64. 1972. pp. 534-540. 6514 1973 FEB 22 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM scientiae theologicae, pastoralis ac iuridicae, atque con­ siliis fruens diversorum coetuum communitatis dioecesanae, sollemni modo fungitur officio ac ministerio pa­ scendi gregem sibi commissum, leges et normas univer­ salis Ecclesiae adiunctis localibus aptando, via ac ratio­ nes laboris apostolici in dioecesi indicando, apostolatus ac regiminis difficultates solvendo, opera et incepta ge­ neralia instimulando, errores in doctrina et moribus, si qui serpant, corrigendo. Occasionem quoque Synodus praebet sacras celebra-, tiones peragendi, quae maxime proficiunt ad fidem et pietatem et apostolatus studium excitanda vel noviter instauranda in universa dioecesi. 164. De Synodi praeparatione. Synodus, ut rite per­ agatur et communitatis progressui revera prosit, accura­ te est praeparanda, sive res pertractandas componendo, sive publicam opinionem et fidelium conscientias per aptam notitiarum evulgationem erigendo. Tempestive Episcopus praeparatorias Commissiones condat, quae non solum e clericis, sed etiam e religiosis et laicis op­ portune delectis constent, et sive in urbe dioecesis capi­ te sive in singulis foraniis studeant quaestionibus Syno­ do proponendis, varias illarum rationes — ad theolo­ giam, liturgiam, ius canonicum, actionem socialem-caritativam, varias apostolatus species, vitam spiritualem pertinentes — considerent et schemata conficiant decre­ torum, votorum, consultuum etc., quae Episcopus cum Consilio Presbyterali et etiam cum Consilio Pastorali, si ei placuerit, perpendet et universo Synodi coetui exhi­ benda decernet. Simul Episcopus curat, ut in tota dioecesi fidelibus copiosa rerum communicatio ac crebra praedicatio tra­ datur de momento Synodi in Ecclesiae vita et institutis atque ample explicentur quaestiones in congregatione pertractandae et consilia proponenda, necnon omnium dioecesis christifidelium conscia consideratio et libera cooperatio deposcatur, etiam extra Commissiones prae­ paratorias. Ad instantes orationes Deo fundendas per totum praeparationis et celebrationis tempus, tamquam pro re maximi sane momenti, universam dioecesanam eccle­ siam Episcopus advocare numquam desinit. 165. De Synodi celebratione. Sensus communionis adunati coetus in celebrationibus liturgicis, in Euchari­ stia praesertim, primum exprimitur et declaratur, eaeque proinde veluti Synodi centrum sunt et a fidelibus quam plurimis participari debent. Liturgia verbi sol­ lemnibus his ritibus propius convenit; proinde oppor­ tunae habentur homiliae, quae Synodi significationem et ordinem explicare valeant. Allocutiones etiam, quae fundamenta illustrent doctrinae et actionis pastoralis ad Synodi labores attinentia, ad populum in divina li­ turgia adunatum haberi possunt. Studia et disceptationes de propositis schematibus ad synodalis coetus membra spectant, sub Episcopi ac­ tuosa praesentia. Conventibus omnes iure fruentes ac­ tuose intersunt, iuxta normas antea editas ad rectum et ordinatum sessionum cursum. Amplam et liberam fa­ cultatem dari decet propriam sententiam proferendi singulis sodalibus, qui, iuxta Synodi normas, id po­ stulant. Synodi conclusiones e conlatis Commissionum et Coetus sessionum sententiis ab Episcopo deducuntur et ad legis formam rediguntur, cum ipse solus eis legum vel decretorum vim tribuere valeat. Ipsius proinde est vim iuridicialem, si id opportu­ num censeat, praescriptorum et decretorum synodalium definire. Ipsius denique est acta Synodi promulga­ re atque tempus modosque statuere, quibus constitu­ tiones vigere incipiant. In Synodo, si id Episcopo opportunum videatur, Consilia sive Presbyterale sive Pastorale constitui aut re­ 6515 η. 4174 novari poterunt, atque etiam Commissionum et Offi­ ciorum Curiae dioecesanae membra eligi. Item eligi poterunt Consultores vel membra Consi­ liorum Operibus et Consociationibus dioecesanis mode­ randis, si talium Operum eorumque munerum cursus cum Synodi temporibus concordet: quod opportunum videtur, ut Synodi celebratio pro ecclesiae dioecesanae vita et institutis instaurandis potissimum revera mo­ mentum habeat. II — VISITATIO PASTORALIS 166. De Visitationis pastoralis natura. Visitatio pa­ storalis unus est, et quidem peculiaris, ex modis, quibus Episcopus, inter unam alteramque Synodum, congres­ sus personales cum clero ceterisque fidelibus Populi Dei fovet, ut eos cognoscat et dirigat, hortetur ad fidem vi­ tamque Christianam exercendam, atque structuras et in­ strumenta, quae servitio pastorali destinantur, in sua vera efficientia experiatur ipse ac perpendat. Caritas pastoralis est Visitationis veluti anima; finis vero eiusdem ad bonum communitatum et instituto­ rum Ecclesiae cursum intendit1. Pastoralis Visitatio opus est apostolicum, eventus gratiae, imaginem referens illius singularis ac prorsus mirandae visitationis, qua “princeps pastorum" (J Petr. 5, 4), episcopus animarum nostrarum (cf. 1 Petr. 2, 25) Christus lesus visitavit et fecit redemptionem plebis suae (cf. Lc. 1,68). Per Visitationem pastoralem Episcopus spectabili modo se praebet visibile principium ac fundamentum unitatis in ecclesia particulari sibi commissa2. Pastoralis Visitatio, cum totam afficiat dioecesim in suis variis personarum coetibus, locis sacris, structuris et institutionibus, felicem praebet Episcopo occasio­ nem operariis evangelicis laudem, stimulum, solatium afferendi, evangelizationis et apostolatus difficultates suis ipse oculis perspiciendi, organicae actionis pastora­ lis rationem iterum investigandi atque perpendendi, corda fratrum attingendi, vires forte languidas excitan­ di, omnes denique fideles advocandi ad novam sui conscientiam ac diligentiorem actionem apostolicam3. Proinde personae, sive singulae sive consociatae, po­ tissimum visitantur, eae praesertim, quae partem ha­ bent in exercitio apostolatus. Ad auxilium potius quam ad iudicium sacrorum mi­ nistrorum Visitatio tendit. 167. De Visitationis pastoralis novis aspectibus at­ que frequentia. Visitationis pastoralis institutum novas induit formas, variis quidem locis accommodandas, necesse est, novasque accipiat causas et rationes, quibus utilius nostris hisce temporibus evadat. Eius frequentia et continuatio cum dicta natura pa­ storali strictim commetiendae sunt. Quamobrem, ubi opportunum videatur, minui pos­ sunt publicae caerimoniae, et Visitatio, si opus est. per plures dies, etsi non continuos, protrahi, adeo ut Epi­ scopus uti possit etiam aliis sibi datis occasionibus, cum nempe diversa dioecesis loca alias ob causas adit. 168. De Visitatione pastorali paroeciarum Ratio praecipua Visitationis paroeciarum ea est, ut Episcopus personas — clerum scilicet, religiosos ac laicos — conve­ niat. Ad id tendant oportet omnes Visitationis actus In Visitatione ergo paroeciarum haec, inter alia. Epi­ scopus peragere studet: 1 Cf. PAULUS PP. VI. Allocutio habiU in Aede Sia Una Romano Clero et quadragenarii temporia in Urbe oratoribus. 6 febr. 1967: AAS 59. 1967. pp. 154-155. 2 Cf. LG. n. 23. 3 Cf. PAULUS PP. VI. AUocutio habita in Archibas. Lateran. cum Pastoralis romanae dioecesis Visitatio initium caperet, die 9 apr. 1967: AAS 59. 1967. p. 414. 6516 η. 4174 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM 1973 FEB 22 a) Missam celebrat et verbum Dei praedicat; b) sacramentum Confirmationis inter Missam, quan­ Sectio II tum fieri potest, sollemniter confert; c) pueros doctrina Christiana instruendos visitat eosDE ECCLESIAE PARTICULARIS STRUCTURIS DEQUE que de factis progressibus interrogat; EPISCOPI IN PASTORALI MUNERE COOPERATORIBUS d) cum parocho aliisque clericis, paroeciae addictis, colloquitur; e) pastorale Consilium paroeciale, consociationes aCaput I postolatui deditas, quae ab hierarchia dioecesana pen­ dent, Instituta et scholas ecclesiasticas inspicit; DE DIOECESEOS STRUCTURIS f) clericos et religiosos alloquitur, necnon etiam laicos, qui in paroecia pastoralia incepta moderantur; 171. “Dioecesis est Populi Dei portio, quae Episco­ g) infirmos visitat, quantum fert facultas; po cum cooperatione presbyterii pascenda concreditur, Λ) alicui iuvenum inceptui vel beneficae pro paupe­ ita ut, pastori suo adhaerens ab eoque per Evangelium ribus actioni, si quae fiat, interest; et Eucharistiam in Spiritu Sancto congregata. Eccle­ siam particularem constituat, in qua vere inest et ope­ 0 operarios in ipsis officinarum locis adit et alloqui­ ratur Una Sancta Catholica et Apostolica Christi Eccletur, si fieri potest et opportunum videatur; ' tl 1 sia » /) laicis, qui cum Episcopo colloquium de sua spiri­ Haec verba, Sacrarum Scripturarum et antiquorum tuali vita vel de paroeciae bono postulant, facilem se Patrum mentem redolentia, dum mysterium seu ele­ adeundi praebet facultatem. menta theologica ecclesiae particularis optimo in lumi­ Paroeciae vero aliorumque institutorum libros invi­ ne collocant, elementa eius socialis compaginis clare sendos, loca sacra et suppellectiles inspicienda, bono­ ostendunt. Haec enim ecclesia, ut vocationi Christianae rum adminitrationem examinandam Episcopus idoneis et Evangelii praeceptis apte respondere valeat, quadam presbyteris, praesertim vicariis foraneis, diebus Visita­ structura et ordine indiget, quibus portio Populi Dei tionem antecedentibus vel subsequentibus peragenda certius definiatur, sacra ministeria praedicationis, san­ committit, ut ipse Visitationis tempus potius dedat col­ ctificationis et regiminis fidelibus rite praebeantur, at­ loquiis ac sacris ministeriis, quae maxime ei congruunt que actio missionalis ad eos etiam, qui nondum in Chri­ utpote communitatis Christianae capiti, magistro ac pa­ stum credunt, vel eius fidem legemque non amplius se­ stori. quuntur, dirigatur. Ex eo tamen quod portio Populi 169. De fidelibus Visitationi pastorali praeparandis. Derpotissimum constet e personis in Christum creden­ Visitatio pastoralis congruam fidelium praeparationem tibus, sequitur structuras et officia dioecesana, quae­ requirit, quae fieri potest per speciales de ecclesiae par­ cumque ea demum sint, uni animarum saluti inservire ticularis communitate deque episcopatus missione ac debere. ministeriis sermonum et praedicationum cursus, nec­ non per folia et opuscula, typis impressa, atque per alia In primaevis communitatibus Christianis structura et communicationis subsidia. Ad spiritualem et apostoliordo quasdam iam definitas formas prae se ferebant, cam speciem ostendendam, Visitationem praecedunt, quae decursu temporis incrementum et stabilitatem in quantum fieri potest, sacrae missiones ad populum, dioecesi acceperunt. Proinde dioecesis Ecclesiam uni­ quae ita peragantur, ut omnes coetus et homines, etiam versalem in loco constitutam manifestat, et fundamen­ a vita Christiana remotiores, attingant et ad salutarem etum exsistit ministerii pastoralis et missionalis, etiamsi ventum animos erigant. Pariter, ante Visitationem, ope forte quaedam eius historica lineamenta deponenda, peritorum, investigationes habentur et notitiae colli­ quaedam immutanda, quaedam nova adiungenda hodie guntur de paroeciae sociali-religioso statu, quae Epi­ sint, ut novis populi Christiani et apostolicae navitatis condicionibus ipsa aptetur2. scopo et Officiis, quorum interest, inserviant, ut rerum condiciones bene noscantur, recta consilia capiantur et De quibusdam improprie dictis structuris dioecesaapostolatus ministeria secura dirigantur via. nis sermo erit infra, cum de cooperatoribus Episcopi 170. De Episcopi in Visitatione habitu et usu. Com­ agetur. misso sibi gregi Episcopus est fidei morumque magister, pontifex et pastor: peculiares hinc virtutes etiam mini­ I —DE DIOECESI sterii Visitationis actus distinguere debent. Proinde in Visitatione, sicut et in ceteris vitae ad172. De territorio dioecesano. Ex ipsa dioecesis de­ iunctis, decet Episcopum simplex et mitis habitus at­ scriptione, quam ex Concilio Vaticano II deprompsi­ que benignus et aequabilis cum omnibus usus, ut docu­ mus, liquet dari posse ecclesiam particularem persona­ menta exhibeat pietatis et paupertatis et caritatis, quae lem vel ritualem, complectentem scilicet particularem omnes simul cum prudentia peculiares sunt pastorum coetum socialem (v. g. militum, immigratorum etc.) vel Ecclesiae virtutes maximeque hodie probatae. particularis ritus asseclas, cui nomen dioecesis vel etiam Prae oculis imaginem lesu boni Pastoris custodiens, praelaturae confertur3. Attamen certi fines territoriales fidelibus se praebet non “in sublimitate sermonis” (1 ecclesiae particulari generatim sunt attribuendi, intra Cor. 2. 1) neque verbis et operibus gloriosum, sed spiri­ quos Episcopus praesit, ministerium suum exerceat, tu indutum lesu Christi atque humilitatis, benignitatis, omnes pascat quasi rationem pro illorum animabus red­ deditionis, artis audiendi sibique auditores conciliandi diturus (cf. Hebr. 13, 17). imitatorem4 ; id enim meminerit ad Visitationem pa­ 173. De dioecesis circumscriptione quoad territorii storalem pertinere, ut “quaeratur”: “quaerantur ani­ amplitudinem et incolarum numerum. Dioecesis circum­ mae generoso amore et securo ductu indigentes; quae­ scriptio, quoad fines territorii et quoad numerum inco­ ratur Ecclesia ut vere sit Ecclesia”5, id est Populus Dei. larum. talis sit oportet, ut Episcopus, veluti in medio Nec tamen dedecent illa simplicia festivitatis indicia, ecclesiae particularis sibi commissae constitutus, cum quae sunt potius in servitium fidelium quam in hono­ cooperatione sui presbyterii munera pastoralia in ea ef­ rem pastoris, quatenus in eorum cordibus excitare sen­ ficaciter explere valeat, eiusque fidelium saluti quam sum eventus gratiae illius Visitationis, cum gaudio experfectissime possit inservire. pectatae, et inde maiores valeant spirituales fructus af­ ferre. 4 Ct PAULUS PF. VIJ c.. p. 415. 6 PAULUS PP. VI, iMd. 6517 1 CD. n. 11. 2 Cf. CD.n. 23. 3 Ci. CD, nn. 23. 43*. PO, n. 10: ES, I, n. 4 6518 1973 FEB 22 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM Ideo, pro ratione propinquitatis et cognitionis gre­ gis, quam idoneum postulat ministerii pastoralis exerci­ tium, structurae et officia administrationis dioecesis componantur oportet, opportunis etiam inductis muta­ tionibus. Propterea, sicubi id bonum animarum exigat, territoriales fines Episcopus recognoscendos curat iuxta normas, a Concilio Oecumenico Vaticano 11 et ab Apostolica Sede latas4. Quinimmo, etiam novae finitima­ rum dioecesium internae ordinationi, praesertim si hae ex maioribus urbibus constent, cum suis confratribus studere non renuit5. In his omnibus Episcopus pro sua parte, bono ani­ marum id exposcente, circumscriptionem territorialem dioecesis recognoscendam denuntiat sollicitatque, clero et fidelibus suadens, ut prompto et devoto animo Apostolicae Sedis iudicio se subiciant. II —DE PAROECIA 174. De paroeciis territorialibus et personalibus de­ que aliis apostolatus sedibus. Dioecesis in paroecias dis­ tribuitur, quae plerumque sunt communitates in certo territorio constitutae, et, quatenus fieri possit, eo paten­ te, ut parochus a frequentandis familiis et coetibus fi­ delium prae distantia non impediatur. Institui tamen possunt, bono animarum id expo­ scente, paroeciae personales, id est non e praefinito ter­ ritorio exstantes, sed ex unitate quadam sociali mem­ brorum suorum ( v. g. immigratorum alius nationis vel linguae etc.); quibus in casibus accurate actorum eccle­ siasticorum validitati caute consulendum est. Idem di­ cendum est de paroeciis ritualibus6. Etiamsi verae paroeciae canonice minime erigantur, aliae apostolatus et caritatis sedes constitui possunt, or­ ganicis et stabilibus structuris plus minusve praeditae iuxta necessitates, ut aptis methodis et instrumentis pa­ storale ministerium locorum coetuumve necessitatibus valeat respondere. Semper vero caveatur, ut fideles ma­ gis magisque conscii reddantur se ecclesiae particularis participes esse, quae ut portio Ecclesiae universalis dioecesim constituit '. 175. De paroeciis in magnis urbibus. Magnarum ur­ bium paroecia elementa communia cum ceteris paroe­ ciis retinere debet: v g. ut sit communitas fidei, liturgiae et caritatis, signum praesentiae Dei in mundo8; ut praebeat continuationem in proponendo verbo Dei et in cultu liturgico exsequendo; ut sit in unaquaque urbis regione personificata quaedam praesentia Ecclesiae sive universalis sive dioecesanae, qua quidem praesentia in­ digent praesertim aegroti, inopes, immigrati, eradicati, idest fratres minimi, in quibus Christus videri et adiuvari potest (cf. Mt. 25, 40-45); ut foveat christianizationem relationum humanarum inter vicinos; ut sit punc­ tum visibile unitatis et universalitatis pro parvis com­ munitatibus Christianis, intra eius fines exsistenti­ bus9 etc. Attamen paroecia urbana id habet peculiare, quod, ex se sola, totam suam vitam adaequate attingere ne­ quit, dum plures res eventusque sociales necessario fi­ nes paroeciales transgrediuntur. Quibus si addatur co­ piosa veloxque incolarum mobilitas, eorumque in dies crescens socialis divisio, facile eruitur quantum, in ma­ gnis praesertim urbibus, parochi eorumque vicarii co­ operatores cum aliis parochis laborem sociare debeant, necnon cum presbyteris et religiosis, qui munus aliquod pastorale in iisdem urbibus exercent, vel operibus indo­ lis superparoecialis sunt addicti10. 4 5 6 7 8 9 10 6519 Cf. Cf. Cf. Cf. Cf. Cf. Cf. CD. nn. 22-24; ES. I. n. 12. CD, n. 22. CD, n. 23. CD. n. 11. AG. nn. 15. 19. AA, n. 10. CD. n. 30. η. 4174 176. De rationibus paroeciarum instituendarum. Cum dioecesis in paroecias bene distributa sat bona vi­ deatur ratio, qua totius communitatis vita efflorescat, Episcopo cordi sunt paroeciae constituendae, sive terri­ toriales sive personales pro fidelium necessitatibus. In hac rerum provincia, id summopere curandum es­ se videtur: a) ut paroecia fervida praesertim distinguatur ani­ morum unione, qua clerici religiosi ac laici, fraterna ca­ ritate compulsi, consociantur in veram communitatem fidei, gratiae et cultus, Spiritus dona sibi invicem parti­ cipantes ad aedificationem Ecclesiae; b) ut in unaquaque paroecia clerus spiritualem et pastoralem Episcopi imaginem prae se ferat et cum dioecesano presbyterio coniuncte agat; c) ut in paroecia vel vicariatu, e minoribus paroeciis constante, quasi parvum presbyterium quatenus fieri possit presbyteri constituant et vitam communem ex­ colant iis formis, quae ipsorum missioni congruant, communemque dent operam ministerii pastoralis incep­ tis sedulo inquirendis et apparandis et exsequendis; d) ut clerus, religiosi et laici cuiusque paroeciae sua propria apostolatus officia recipiant exerceantque, in proposito labore unitatem servantes et concordem om­ nium operum, ministeriorum et charismatum discipli­ nam. Denique, ad fines territoriales ac numerum incola­ rum paroeciae quod attinet, cum impossibile sit unam normam pro tot diversis locis ac humanis adiunctis definire, statui posse videtur haec regula usu explorata, pro viribus sequenda, ut latitudo et frequentia paroe­ ciae tales sint, quae permittant sufficientem assisten­ dam pastoralem, mutuam nempe cognitionem et cooperationem inter pastorem ceterosque in ministerio adiutores et gregem, atque immediatam et continuam animarum curationem: id enim procul dubio est pri­ mum et necessarium ad vitam communitatis ecclesialis alendam. 177. De paroeciarum tempestiva erectione et finium mutatione. Ratione habita populi incrementi, prae ocu­ lis habens ordinem extruendorum aedificiorum et offi­ cinarum a publica auctoritate exaratum, Episcopus tempestive comparandas areas ad novas ecclesias aedifi­ candas et iuris instrumenta ad novas paroecias erigen­ das curat, ne serius ad rem deveniatur, quando scilicet apta aedificationi sola iam non prostent aut recentium hominum frequentia in coagmentatis aedificiis, ob ab­ sentiam curae pastoralis, iam a vita Christiana penitus discesserit. Ad bonum animarum provehendum interdum necesse erit, ut fines territoriales mutentur, vel plures paroe­ ciae in unam coalescant, vel maiores in plures dividan­ tur, vel novae paroeciae aut sedes aliquarum communi­ tatum non territorialium constituantur, ut paroeciae unius eiusdemque urbis nova interna ordinatione dispo­ nantur, ut demum structurae aptentur curae animarum necessitatibus, universorum conspectum et unitatem organicam retineant et adeundi singulos homines prae­ beant facultatem 11. 178. De Officio vel Commissione dioecesana pro novis paroeciis.Nisi utilius aestimetur proprium et sta­ bile officium dioecesanum constitui, Episcopus ali­ quam Commissionem instituere potest, cui munus de­ feratur omnia agendi, una cum Consilio Presbyterali et ceteris, quarum interest, Commissionibus, quae novas erigendas paroecias et ecclesias aedificandas respiciunt Haec Commissio, quantum fieri potest, universam communitatem dioeccsanam repraesentet, quae conscio et studioso animo paroeciarum et ecclesiarum erectio­ nem, ut rem communem aggrediatur sibique onera et impensas, quantum potest, superimponat. 11 Cf. CD. n. 32: ES. I, n. 21. 6520 η. 4174 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM 1973 FEB 22 Ad rectam opinionem fidelibus insinuandam et eiee179. De paroeciae structuris. Quoniam de paroeciae mosinas colligendas quaedam constitui poterit conso­ structuris fusius in Directorio ad usum parochorum ciatio, quae animos et vota communitatis repraesentet. pertractandum erit, tantum summa capita hic referun­ In hac rerum provincia studiose cavet Episcopus, ne tur. quaestui pecuniae umquam cedat pastoralis cura, quin­ Quod attinet ad structurarum pro animarum cura immo prae omnium oculis niteat paupertatis et fidei efficientiam, praeter eminentiorem formam de qua su­ spiritus, quem in omnibus servat Ecclesia. pra dictum est (cf. n. 176), Episcopus optimam illam existimabit formam paroeciae: 183. De erectione peculiarium apostolatus sedium, - quae aequa territorii amplitudine et fidelium fre­ veluti "Missionis cum animarum cura ", "Domus pasto­ quentia fruatur, scilicet nec nimis lata nec nimis angu­ ralis" seu "Centripastoralis". Si immigrantium affluen­ sta sit; tia in dioecesis civitates, maximas praesertim, frequens - quae parocho alteroque saltem presbytero sit dita­ et continua videatur ac difficile sit novas paroecias in­ ta, qui, quantum possunt, vitam communem degant; stitui, Episcopus in praegrandibus frequentatisque ae­ - in qua laici, pro iniuncto sibi officio, pastorale dificiis saltem aliquas vicarias constituere potest vel ec­ Consilium paroeciale participent et apostolatus opera clesias subsidiarias, vel etiam missiones cum cura ani­ ipsorum propria dirigant; marum, quam vocant, aut domus pastorales seu centra - in qua insuper consociationes paroeciales floreant et naviter operentur, illae praesertim quae a Summis pastoralia. a) Missio cum animarum cura hic intellegitur offi­ Pontificibus vel episcopali Conferentia commendantur; - in qua denique, inter apostolatus instrumenta non cium ecclesiasticum, quo facultas ad tempus definitum desint quaedam scholarum genera, uti sunt ad cathechi- ab Episcopo alicui presbytero non parocho tribuitur smum edocendum, infantium parvulorumque ludi et di­ curam animarum, perinde ac si sit parochus, exercendi sciplina, iuvenilium conventuum sedes, domicilium ca­ in loco determinato, ad territorium verae paroeciae per­ tinente, cuius tamen parochus his fidelibus ministerio ritatis socialiumque operum et apostolatus erga familias exercendi, bibliotheca, et cetera quae coniuncte inser­ suo congrue providere nequit. Ad concurrendam offi­ viunt ad classes coetusque populi libere excipiendos, ciorum praecavendam, omnia scripto ab Episcopo de­ variis quidem muneribus et consociationum formis, ea­ terminentur, parocho audito, cuius interest. b) Domus pastoralis seu centrum pastorale hic acci­ dem tamen et unica semper manente communi et mispitur ut locus non necessario sacer, intra fines alicuius sionali Ecclesiae causa. paroeciae consistens, quo parochus per se vel per alium 180. De subsidiariarum ecclesiarum et oratoriorum presbyterum, auxiliantibus laicis bonae voluntatis, sta­ erectione. Praeter paroeciales ecclesias Episcopus alias ecclesias vel oratoria subsidiaria erigenda promovet iis tutis temporibus accedit, ut sacra peragat, catecheticam institutionem impertiatur, opera caritatis animorumque in locis, ubi homines vitam degunt vel frequentiores culturae ceteraque ministeria exerceat in bonum fide­ conveniunt, praesertim valetudinis vel solatii causa,nec­ non apud autoraedanim vias, hamaxostichorum vehicu­ lium, qui ab ecclesia paroeciali vel religiosorum longius absunt, ne illis aliqua cura pastoralis desit, donec nova lorumque stationes (vulgo: stazioni ferroviarie, stazioni paroecia ibidem instituatur. degli autobus) et aëroportus. vel, sicubi desit facultas, Haec cura etiam diaconis concredi poterit, immo, aedes privatas emit vel pretio ad tempus conducit, quae aptari possint sacro cultui et ceteris communitatis ec- deficientibus diaconis, etiam religiosis mulieribus aut laicis, ut ea ibi mimstena exerceant quae eorum in Ec­ clesialis necessitatibus. clesia status permittit. In his autem aedificiis extruendis vel aptandis leges decons et pulchritudinis locorum sacrorum serventur. 181. De aliquibus servandis in ecclesiarum aedifica­ Ill-DE FORANIIS SEU DECANATIBUS tione. In ecclesiarum aedificatione, praesertim paroecialium, Episcopus artem pietatemque curat inter se 184. De erigendis foraniis deque earum momento. componendas, decorem ac paupertatem, venustatem et Dioecesis paroeciae per foranias seu decanatus conso­ utilitatem haud oblitus. Quidquid autem ineptas novi­ ciantur, quo melius ministerium in bonum fidelium tates sapit et loci sanctitati pietatique fidelium potius impendatur14. Praeter has foranias, ratione territorii officit quam inservit, sedulo arcet1213 . definitas, dari possunt etiam foraniae personales vel ri­ Cavet denique, ne in aedificandas, instaurandas vel tuales vel functionales, quas vocant, constantes scilicet exornandas ecclesias nimii sumptus effundantur neve pluribus paroeciis vel personalibus vel ritualibus (cf. su­ paroeciae nimio aere alieno graventur: absonum enim pra. n. 174), aut pluribus peculiaribus functionalibus est si, ob ecclesias lapideas, viventis Ecclesiae caritas et seu officiis pastoralibus (v. g. munera cappellani noso­ apostolatus praepediantur, quae ornatui templorum, si comiorum, cappellani scholarum etc.) unius eiusdemcasus fert, sane sunt anteponenda. Attamen “domus oque vel territorii magnae urbis. rationis in qua Sanctissima Eucharistia celebratur et Episcopus magni facit harum circumscriptionum servatur, fidelesque congregantur, et in qua praesentia constitutionem earumque rectam et efficacem actio­ Filii Dei Salvatoris nostri in ara sacrificali pro nobis ob­ nem, quippe quae multum conferant ad pastoralem lati, in auxilium atque solatium fidelium colitur, nitida, coniunctam actionem et necessaria media sint subsidiaorationi et sacris sollemnibus anta esse debet'15. rietati et bene disposito in dioecesi ministerio. 182. De stipe colligenda pro novis locis cultus. Epi­ 185. De rationibus servandis in foraniarum erectio­ scopus, prudenter quidem et ad sensum fidei provo­ ne. Foraniae institutum ad id tendit, ut, adiuvante cans, Populum Dei conscium efficit officio se astringi Vicario foraneo, parochi vel officiales pastorales unius opes suppeditandi novis paroeciis erigendis divinique eiusdemque territorii vel plagae socialis inter se consticultus et caritatis locis aedificandis in dioecesi. Huius tuant quasi quandam cellulam vitalem presbyterii rei causa speciales “dies” instituere poterit ad pecunias dioecesani, circa quam opportune coordinetur etiam colligendas, quae cum donis ad sacrificium in ipsa sa­ apostolatus specificus religiosorum, religiosarum et crorum celebratione deferentur, actuosam populi parti­ laicorum. in territorio vel officio pastorali operantium, cipationem significantes. Insuper taxae superimponi et sic pastoralis actio communis apte promoveatur et poterunt actibus luridicis vel administrativis, semper ta­ ordinetur15. men sacramentis et sacramentalibus exceptis. 12 Cf.SC.no. 122-127. 13 PO.n. 5. 6521 14 Cf. CD. n. 30. 15 Cf. ES.l.n. 19. § 1. 6522 1973 FEB 22 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM Proinde ab Episcopo, in erigendis foraniis, prae oculis hae habeantur rationes: — fidelium mores et indoles psychologica et condi­ cio socialis non dissimilis; - paroeciarum eadem vel similis natura geographica et historica; — eaedem oeconomicae et administrativae necessita­ tes, atque humanus cultus et disciplina communis (v.g.: idem ager metallis refertus, eadem coniunctarum offi­ cinarum regio, convallis quaedam etc.); — presbyteris eiusdem foraniae inter se cum Vicario frequenter convenire non esse nimis difficile; - consuetudines iamdudum probatae. 186. De foraniarum constitutionibus. Constitutiones generales pro foraniis totius dioeceseos Episcopus lau­ dabiliter exarat audito Consilio Presbyterali, iisdemque, inter alia, haec peculiariter definiantur: - singularum foraniarum compositio; - appellatio praesidis (v. g.: Vicarius foraneus, seu Decanus, seu Archipresbyter, vel, si agatur de foraniis ritualibus orientalis ritus, Protopresbyter etc.); — munera foraniae: consociatio cleri eiusque con­ ventus, laicorum cooperatio, peculiarium partium ac­ tionis pastoralis (cf. supra n. 152) moderatores etc.; - facultates, quibus Vicarii seu Decani ditantur, sive a iure sive ab Episcopo delegatae; — leges, quibus actio foraniae exercetur. 187. De Vicario foraneo. Vicarii foranei officio, quod pastorale censendum est, non solum scilicet iuridicum, administrativum et superparoeciale, magnum momentum tribui debet. Non enim ille onere tantum invigilandi adstringitur, sed vera apostolica sollicitudi­ ne, ut vitam presbyterii localis foveat et coniunctam fo­ raniae actionem pastoralem sustineat iuxta mentem et documenta Oecumenici Concilii Vaticani II. Episcopus ergo Vicarium foraneum diligentissima providentia deligit, Consilio Presbyterali consulto, si ei opportunum videatur, vel etiam presbyterorum fora­ niae collatis suffragiis. Vicarius foraneus presbyter sit1 6 : - curam animarum exercens; — in forania degens et propter suam doctrinam ac prudentiam, pietatem et apostolicam navitatem, nomen et auctoritatem apud clerum et populum habens; — idoneus, cui Episcopus facultates concredat pro universa forania, nisi ipsum Vicarium episcopalem pe­ culiaribus tributis officiis constituere malit; - aptus ad promovendam et bene regendam coniun­ ctam actionem pastoralem in territorio sibi credito. Eiusdem Vicarii officium non est necessario adnectendum certae constantique paroeciae: amplior inde evadat Episcopi et presbyterii libertas. Vicarii munus est ad tempus definitum, quod iure particulari decernitur (v. g. ab ipso Episcopo vel a Sy­ nodo dioecesana vel forte a Conferentia episcopali); ip­ se insuper amovibilis habetur ad placitum Episcopi. Vicarium opportune audit Episcopus, quoties de pa­ rochorum in forania degentium electione vel translatio­ ne vel amotione agatur1'. 188. De Episcopi et Vicariorum foraneorum neces­ situdine. Episcopus statis temporibus congressus convo­ cat Vicariorum foraneorum, quibuscum de particulari­ bus rebus dioecesis agit et de eius condicionibus noti­ tiam comperit. Nisi id iam alibi cautum sit, e coetu Vicariorum Epi­ scopus aliquos eligit, qui ex officio in Consilium Presbyterale et Pastorale ascribantur. 16 Cf. ES. 1. n. IU. 17 Cf. CD, nn. 29-30; ES. I, n. 19. 6523 η. 4174 IV—DE QUIBUSDAM PECULIARIBUS CIRCUMSCRIPTIONIBUS 189. De regionibus seu plagis pastoralibus in Dioece­ si erigendis. Praeter foraneas vel urbanas circumscrip­ tiones, dioecesis, si id expedire videatur, et servata sem­ per gubernationis dioecesanae unitate, in ampliores quoque regiones seu plagas pastorales distribui potest, quibus Vicarii episcopales praeficiantur, munera pasto­ ralia de mandato et nomine Episcopi exercentes. Nomi­ ne regionis seu plagae pastoralis hic intelligitur convic­ tus aliquis humanus, territorio circumscriptus, commu­ nitatem quandam particularem constituens, quodam­ modo autonomam in suo progressu, et distinctam ac­ tionem pastoralem postulans. Etiam pro peculiaribus fidelium coetibus constitui possunt Vicarii episcopales, qui specialem illorum cu­ ram agant (v. g. religiosarum, laicorum variarum socia­ lium vel religiosarum classium etc.)1 8. 190. De maximis urbibus. Maximarum urbium, seu megalopoleon, quas vocant, in praesens satis frequen­ tium, cura pastoralis graviora sane, immo nonnumquam nova problemata et difficultates prae se fert quam ma­ gnarum urbium, de quibus iam dictum est (cf. n. 161); ipsae enim plurium conglobatio urbium potius quam una urbs esse videntur, et laborem potius missionalem postulant, qui unius Episcopi uniusque dioeceseos vires exsuperat. Proinde Episcopus curat distribuere megalopolim in circumscriptiones peculiares, iisque Vicarios urbanos praeponere, quorum officium utiliter Episcopis Auxi­ liaribus tribui poterit1 * . Episcopi est illis structuris actionem pastoralem in urbe ditare, ut ordinetur et componatur et efficax red­ datur navitas pastoralis tum Vicariorum et coetus pre­ sbyterorum, tum Consilii laicorum, tum eorum qui in varias populi portiones operam suam impendunt, tum demum moderatorum officiorum, institutorum, coe­ tuum et consociationum pro variis inceptis religiosis et socialibus, pro publica opinione formanda, pro apostolatu erga familias etc. Si casus ferat, et adiuncta personarum, opum et ope­ rum id sinant3υ, Episcopus studet et proponit Aposto­ licae Sedi, ut megalopolis — respectu habito ad functio­ nes vel classes sociales,vel ad necessitates pastorales po­ tius quam ad territorium — in plures dioeceses divida­ tur, quae et suo Episcopo ditentur et tamen inter se ne­ xibus fortibus et stabilibus ita devinciantur, ut unitas megalopoleos, quantum fieri possit, servetur, et omnes Episcopi veluti collegialiter curam apostolicam totius civitatis gerant, licet singulis quaedam definita munera gerenda committantur . V —DE SEMINARIO 191. De peculiari Episcopi sollicitudine erga Semi­ narium. Inter cetera suae dioeceseos instituta tamquam praecipuum Episcopus Seminarium habet et studiosissi­ ma assiduaque cura apostolici sui muneris prosequitur, hac praesertim de causa quod a Seminariis continuum et ubere ministerium sacerdotale in Ecclesia maxime pendet. Qua in re sedulo ad praxim deducit normas a Concilio Oecumenico Vaticano II, ab Apostolica Sede et a “Ratione Institutionis sacerdotalis” uniuscuiusque Nationis datas31, sub quarum luce confectam sui Semi­ narii peculiarem regulam ipsius est approbare. 18 Cf. CD. n. 27: ES. I. n. 14.§ § 1-5. 19 Cf. CD. nn. 25-26; ES. I, n. 13. § § 1-2. 20 Cf. CD. n. 23. 3. 21 Cf. PAULUS PP. VI. Allocutio ad Archlepiscopum Pariii ensem eiusdem que archidioecesis Praesulibus Coadiutoribus. die 24 sept. 1971: AAS 63. 1971. pp. 756-758. 22 Cf. OT, nn. 8-22; S. CONGR. PRO INSTITUTIONE CA­ THOLICA, Ratio fundamental^ irutitutlonU »acerdotalù: AAS 62. 1970, pp. 321-384. 6524 π. 4174 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM Sive cum clericis in Seminario degentibus, sive cum eorum moderatoribus, directore spiritus et magistris, frequenter ct singulatim et benigne Episcopus colloqui­ tur. Totum Seminarium prudenter^in ordinationem vi­ tae dioecesanae inserendum curat ' . Tempore opportuno, maxime antequam candidati Sacris Ordinibus initientur, Episcopus sibi per peculia­ rem investigationem compertum habet ab iis veram na­ turam exercitiumque catholici sacerdotii et onera ipsi comuncta cognosci. 192. De moderatorum et magistrorum Seminarii clectione. Enixa sollicitudineEpiscopus moderatores, di­ rectorem spiritus, confessores et magistros Seminarii se­ ligit ex optimis viris suae dioeceseos, pietate eximiis at­ que solida ac probata doctrina, congruenti experientia pastorali animarumque zelo et peculiari institutione spirituali et paedagogica exornatis, vel eosdem a dioece­ sibus magis ditatis expetit. Quos non dubitat Episcopus ab utilibus quidem vel necessariis ministeriis abstrahe­ re; sedulo tamen vigilat, ut ipsi suo munere rite fideliterque fungantur, eos ab officio removens qui doctri­ nam et disciplinam Ecclesiae non sequuntur. Laici ad munus magistrorum in Seminario in quibus­ dam casibus admitti possunt, dummodo praeter con­ gruentem doctrinam constet etiam de eorum Christiano animo fideque plane orthodoxa. 193. De plurium Seminariorum consociatione. Quo­ ties unius dioecesis Seminarium omnia sua munera congruenter implere non valeat, duae vel plures dioece­ ses viciniores, opportuna intercedente inter Episcopos conventione praesertim quoad magistros et vitam singu­ larum alumnorum communitatum, ad unicum Semina­ rium constituendum invitantur, in quo, quantum gravis rei momentum postulat, vitae et studiorum disciplina excolatur. Si vero hoc Seminarium regionale vel nationale sit, regitur iuxta statuta ab Episcopis, quorum interest, condita et ab Apostolica Sede probata34. 194. Dc publicarum scholarum frequentia. Episco­ pus. iis quae Conferentia episcopalis regionalis vel nationalis hac de re statuerit obsecundans, post debitam inquisitionem judicium fert an opportune pro studiis litterarum et humanitatis alumni publicas scholas fre­ quentent vel etiam Seminarii cursus discipulis pateant, qui ad Sacros Ordines accedere non intendant. 195. De alumnorum institutione. Praecipua de Semi­ nario Episcopi cura ea esse debet, quae respicit solidam alumnorum formationem spiritualem. In ordinanda vero philosophica et theologica eorum institutione rationes sequitur a propria Conferentia epi­ scopali datas iuxta instructiones Sedis Apostolicae * \ et sanam institutionem Episcopus de re oecumenica fovet2\ Omnes Seminarii dioecesani tirones, ii praesertim qui in studiis theologicis versantur, Episcopus curat, ut catholico sensu Ecclesiae imbuantur. Quapropter solli­ citus est de recta doctrina magistrorum, et invigilat su­ per textus et libros in scholis Seminarii adhibitos, prae­ sertim quando aut non catholici in Seminario doceant, aut alumni ad Seminarii non catholici scholas acce­ dant r\ Quod attinet ad tirocinium pastorale, quo alumni ad ministeria exercenda gradatim informantur, Episcopus, aut ipse solus aut, si casus ferat, cum confratribus Con­ ferentiae episcopalis, nonnas practicas statuit ** Ne dioecesi atque Ecclesiae desint presbyteri ad va­ rias scientias docendas vel particularia ministeria obe­ unda parati, absoluta generali formatione et facta quo­ que aliqua experientia pastorali, Episcopus candidatos mittit indole, virtute et ingenio vere idoneos, ad altiora Instituta et Facultates, ubi apta institutio, una cum congruentibus gradibus academicis. obtineri possit39. 196. De peculiaribus cursibus pro viris aetate pro· rectioribus sacris Ordinibus initiandis. Praeter regulare Seminarii curriculum Episcopus peculiares cursus ordi­ nat ab iis frequentandos qui, iam aetate aliquatenus provecti. Dei et fratrum famulatui in sacerdotio sese devovere exoptant, instituta etiam ad hoc accommoda­ ta disponens . Item excipiendos et instruendos candidatos ad Dia­ conatum curat iuxta nonnas, ab Apostolica Sede et a Conferentia episcopali decretas31. VI - DE PASTORALI CURA OMNIUM VOCATIONUM ET DE DIOECESANO OPERE PRO VOCATIONIBUS 197. Semper, at nostra praesertim aetate, cum gra­ vior urgeat necessitas, primarium Episcoporum offi­ cium est ut, per eorum sollicitudinem, consulatur perpetuo sufficienti numero sacrae hierarchiae variorum ministrorum, atque religiosae vitae alumnorum in Ecclesia32. Ad id officium explendum Episcopus universam dioecesim excitat arctamque omnium virium laborum­ que curat conjunctionem 3 3, ut promoveantur vocatio­ nes sive sacerdotales et diaconales, sive religiosae utriusque sexus, sive laicorum consecratorum pariter utriusque sexus. Pastoralis cura vocationum, arcte coniuncta cum pa­ storali juventutis (cf. supra n. 154), suum centrum et organum proprium ac peculiare habet in Dioecesano Opere pro Vocationibus, quod Episcopus curat institui aut renovari, et ad unamquamque paroeciam omneque ecclesiasticum Institutum et apostolatus sedem pertine­ re, in servitium omnium vocationum et pro necessitati­ bus totius Ecclesiae 3 4. Immo, si casus ferat, Episcopus cum confratribus suae Conferentiae curat componendas, approbandas et ad praxim deducendas “rationes’’ (vulgo: piani) actio­ nis. ad breve et ad longum tempus, pro pastorali om­ nium vocationum cura in regione aut natione. Episcopus» sive per se sive per Operis Vocationum coepta, fidelium animos excitat instruitque, ut suas partes agnoscant et agant in hoc munere, quod ad to­ tam Christianam communitatem et singulas familias pertinet, scilicet sibi et Ecclesiae universae sufficientem sacrorum ministrorum copiam providendi, qui necessa­ rio suo ministerio pro fratribus fungantur in aedifica­ tionem Populi Dei. Operam denique impendit, ut frequentiores alacrioresque fiant in sua dioecesi viri atque mulieres, qui sta­ tum religiosum aut vitam Deo consecratam generose amplectantur. 23 Cf. S. CONGR. PRO INSTITUTIONE CATHOLICA. Ra­ tio fundamen talk.... nn. 12,22.47: L c., pp. 339-340, 342-344. 353. 24 Cf. OT. o. 7. 25 Cf. S. CONGR. PRO INSTITUTIONE CATHOLICA, Ra Ilo fundamentali·. ... nn. 59-93: L c.. pp. 361-379; Litterae ad loeonun Ordinarios de philosophia docenda in Seminariis. 20 laa. 1972, 26 Cf. OT. nn. 16. 19: UR. n. 10. 27 Cf. SECRET AD CHRISTIAN. UNITAT. FOVENDAM, Directorium ... pars II, cap. IV: AAS 62. 1970. pp. 718-723. 6525 1973 FEB 22 28 Cf. S. CONGR. PRO INSTITUTIONE CATHOLICA, Ra­ tio fundamentali·..., n. 98: L c., p. 382. 29 Cf. OT. n. 18; S. CONGR. PRO INSTITUTIONE CA­ THOLICA, Ratio fundamentalia..., nn. 82-85: L c. pp 374-375 30 Cf. S. CONGR. PRO INSTITUTIONE CATHOLICA. Ra­ tio fundamentali·.... n. 19: L c.. p. 342. 31 Cf. LG. n. 29; PAULUS PP. VI. Motu proprio Sacrum Diaconatus Ordinem. 25 iulii 1967: AAS 59,1967 pd 697-704 32 Cf. CD. n. 15; OT. n. 2; AG, n. 38. 33 Cf. CD, n. 15; OT. n. 2; PC. n. 24; PO, n. 5 34 Cf. OT, nn. 2-3; S. CONGR. PRO INSTITUTIONE CA­ THOLICA, Ratio fundamentali·.... nn. 8-10: L a. pp. 336-338 6526 1973 FEB 22 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM Caput II de cooperatoribus episcopi in munere PASTORALI 198. Episcopus, licet plenitudine sacerdotii ministe­ rialis et missionis apostolicae, cum officiis pastoris pa­ trisque Christianae communitatis, sit insignitus, tamen probe novit se non esse institutum, ut totam missionem Ecclesiae salvificam erga dioecesim sibi commissam in se unum suscipiat1, neque vires sibi sufficere, ut solus curam pastoralem dioecesis omni ex parte explere va­ leat. Proinde indiget et libenter utitur aptis delectisque cooperatoribus, sive clericis sive religiosis sive laicis, quibus, in partes suae sollicitudinis adscitis, vario qui­ dem titulo et gradu, missionem apostolicam participet et officia concredat, secundum leges prudentis coopera­ tionis pastoralis (cf. infra, n. 209). i — de personis et institutis quae cum episcopo DIRECTE COOPERANTUR 199. De Episcopis Coadiutoribus et Auxiliaribus. Perspicuum cooperationis exemplum ipse Episcopus praebet sociatum laborum opus Coadiutoris vel Auxi­ liarium Episcoporum, si quos habeat, libenter acci­ piendo. Episcopus enim Coadiutor et Episcopi Auxiliares Episcopo dioecesano adiumenti causa dantur, praesertim si magna et frequentior sit dioecesis, ad universum mi­ nisterium vel peculiaria munera pastoralia vel alicuius dioecesis portionis curam2. Cum vero de potestate Episcopis Auxiliaribus tri­ buenda agitur, Episcopus dioecesanus haec prae oculis habeat: pascendi dominici gregis bonum, unitatem regi­ minis in dioecesi moderanda, commune episcopatus sacramentum, condicionem membri Collegii episcopa­ lis, qua Auxiliares decorantur, efficacem cooperatio­ nem pastoralem. Quapropter Auxiliarem vel Auxiliares suos constituit Vicarios generales vel saltem Vicarios episcopales3. Consuetudinem excolit Episcopus humanam et spiri­ tualem cum Episcopo Auxiliari vel Auxiliaribus, etsi vi­ ta communis degi non possit, et, quantum ad ministe­ rium apostolicum in dioecesi attinet, certis temporibus cum iis convenit atque, notitias praebens et accipiens, consilia et opera perficienda cum iis excutit conaturque communionem spiritus alere ac summum regendae et providendae et ordinandae actionis pastoralis munus eorum auxilio exercere. Sicubi Episcopo Coadiutor concedatur, ut quam ma­ xime praesenti ac futuro dioecesis bono faveatur, in re­ bus maioris momenti ambo inter se consulere ne omit­ tant4. Nam, cum Coadiutor cum iure successionis de­ tur, hic iam animo et consilio futurum suum pastorale ministerium necessario conspicit. Proinde, nisi gravis eaque urgens causa aliter suadeat, Episcopus dioecesa­ nus sic incepta promovet et exsequitur, ut futuro exer­ citio muneris pastoralis sui Coadiutoris facilis pandatur ianua. Si dioecesi, sede plena, Administrator Apostolicus datus fuerit, eum Episcopus pro se in regenda ecclesia substitutum considerat, eique apostolicum mandatum liberum plane expeditumque exercendum linquit. 200. De Curia dioecesano. Curia dioecesana constat ex illis personis et officiis, quae Episcopo in munere pa­ 1 2 3 4 6527 Cf. Cf. Cf. Cf. LG. CD. CD. CD. n. 30. nn. 25, 26: ES. I. n. 13. n. 26; ES. I. n. 13. n. 26. η. 4174 storali pressius opem praestant et cum eo quasi unum efficiunt. Curiam Episcopus ita ordinat eiusdemque agendi ra­ tionem universam, administrativam quoque et iudiciariam, eo spiritu et sollertia ditat, ut “aptum instrumen­ tum Episcopo fiat, non tantum ad dioecesim admini­ strandam, sed etiam ad opera apostolatus exercenda ’ , Quod ut perficiatur, primum Episcopus, audito con­ silio sui presbyterii, si et quo modo ei opportunum vi­ deatur. illos ad varia Curiae officia deligit, qui tum pe­ culiari rerum agendarum peritia, tum pietate et pastora­ li studio excellant. Eosdem praeterea, qui presbyteri sint, excitat ut aliquod curae animarum ministerium si­ mul exerceant, ne Curia instrumentum mere admini­ strativum et iuridicum evadat: quod profecto tunc fie­ ret, si officiales fere deficeret sensus et experientia ne­ cessitatum fidelium eorumque pastoralis curae ac spiri­ tualis profectus. Cunam ergo instrumentum fien oportet inquirendi, conficiendi et exsequendi pastoralis rationis, quam Epi­ scopus una cum suis Consiliis perpendit deliberatque. Curiae insuper competit in regimine et administratione dioecesis traditam localis ecclesiae disciplinam et praxim quodammodo custodire, quae quidem hominum et institutorum particularium vicissitudines superat. Episcopus, pro viribus, sectiones pastoralem, socialem-caritativam et liturgicam in ea instituit, quibus multiplicia apostolatus munera dirigenda committit, necnon Consilia, Officia, Commissiones, sive stabiles sive temporarias ad negotia particularia et transeuntia tractanda, Secretariates et his similia. Haec omnia ad usus profecto et necessitates locorum accommodari debent; usus vero et necessitates diiudicari possunt tum ex documentis Ecclesiae universalis, tum e nonnis a Conferentia episcopali traditis, sive nationali sive regionali. Tribunali denique ecclesiastico Episcopus viros prae­ ficit, qui sint retinentissimi virtutis iustitiae, et legitime petentibus iustitiam reddant incorruptibili iudicio, ce­ leritate debita, nulla personarum acceptione admissa6, conscii et ipsos Supremo ludici rationem reddituros es­ se de iudiciis datis. 201. De Vicario generali. Vicarius generalis, cuius officium est eminens in Curia dioecesana7, constitui­ tur, sicubi rectum dioecesis regimen iudicio Episcopi, id postulet; immo plures Vicarii generales constitui pos­ sunt®. Si in dioecesi adsit Episcopus Coadiutor, et iste ne­ cessario constitui debet Vicarius generalis9. Praeter ceteras virtutes et dotes, quae iure vigenti poscuntur, Vicarius generalis consentanea rei pastoralis peritia ornatus sit oportet. 202. De Vicariis episcopalibus. Vicarius episcopalis praeficitur finitae dioecesis parti aut certo ministerio­ rum generi, vel datur fidelibus alicuius ritus aut perso­ narum coetus10. Si bonum dioecesis id postulet. Epi­ scopus potest unum vel plures Vicarios episcopales, praeter Vicarium generalem, vel eiusdem loco, consti­ tuere, qui, pro munere tantum ipsis concredito, “ea gaudent potestate quam ius commune Vicano generali tribuit” 1 ', scilicet ordinaria vicaria. Cordi erit Episcopo, cum Vicarium episcopalem no­ minat. eius auctoritatis terminos diligenter praefinire. 5 CD. n. 27. 6 Cf. LG. n. 27; PAULUS PP. VI, Allocutio ad *Praelato Auditores. Officiales et Advocatos Tribunalis S. R. Rotae. I Lan. 1965: AAS 57, 1965, pp. 233-236; Motu proprio Cuuiuc Matrimoniale, 28 martii 1971: AAS 63, 1971. pp. *441 446. 7 Cf. CD. n. 27. 8 Cf. ES. I. n. 14. 9 Cf. CD, n. 26. 10 Cf. CD. nn. 23. 27; ES. I. n. 14. 11 CD. n. 27. 6528 η. 4174 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM burn pars seligitur per suffragium omnium presbytero­ rum, modo procedendi adhibito, quem statuta Consilii praescripserint24. Curat enim Episcopus, ut Consilium propria statuta paret, ab ipso approbanda, ratione habi­ ta eorum, quae Apostolica Sedes vel Conferentia epi­ scopalis indicaverit2 5. ne plurium jurisdictiones concurrant vel dubiae eva­ dant. Episcopo dioecesano liberum est causas, quas volue­ rit, sibi vel Vicario generali reservare, itemque specia­ le mandatum, quod iure communi pro certis negotiis praescribitur, Vicario episcopali conferre. Vicarius episcopalis de omnibus, a se gestis vel ge­ rendis, Episcopo dioecesano referre debet, et numquam contra illius mentem et voluntatem agere. Praeterea cum ceteris Episcopi cooperatoribus - ac praesertim cum Vicario generali, modis ab Episcopo dioecesano statutis - frequens colloquium instituere non omittit, ad firmandam in clero et populo disciplinae unitatem, ad conscientiam cooperationis in labore excolendam, atque ad uberiores fructus in dioecesi obtinendos12. 203. De Consilio Presbyterali. a) Communio hierarchica inter Episcopum et eius presbyterium, in unitate sacerdotii ministerialis et missionis fundata, aliquo mo­ do, id est institutoria forma manifestatur et in bonum dioecesis vertitur per Consilium Presby ferale1 J. Hoc Consilium, quod est natura sua dioecesanum14 et necessario in unaquaque dioecesi consti­ tuendum15, est “coetus seu senatus sacerdotum, presbyterium repraesentantium, qui Episcopum in regimine dioeceseos suis consiliis efficaciter adiuvare possit”16. Per Consilium presbyteri agnoscunt sese invicem compleri in serviendo uni eidemque Ecclesiae missioni17; exinde fraternitas presbyterii et commune colloquium seu dialogus inter Episcopum et presbyte­ ros fovetur18. b) Consilium Presbyterale, cui uni titulus et officium$ senatus Episcopi in regimine dioecesis reserva­ turJ , si Episcopus eas proponat vel pertractandas ad­ mittat, agit de quaestionibus maioris momenti, quae si­ ve ad sanctitatem vitae et scientiam sacram aliasque ne­ cessitates presbyterorum spectant, sive ad fidelium sanstificationem et religiosam institutionem» sive ad mode­ ramen dioecesis in genere, tamquam argumenta mini­ sterii sacerdotalis quod presbyteri in bonum communi­ tatis ecclesiasticae impendunt2u. Inter alia ei competit multiplicium ministeriorum in dioecesi exercitorum in­ vestigare fines certos et distincte circumscriptos, res urgentiores proponere, rationem agendi indicare, quid­ quid Spiritus per singulos et coetus insinuare solet adiu­ vare, vitam spiritualem fovere, quo facilius necessaria unitas attingi possit2*. Tractare denique debet de ae­ qua bonorum distributione ad sustentationem clerico­ rum. deque paroeciarum erectione vel suppressione vel innovatione22. c) Consilium Presbyterale est organum consultivum tantum, quia voto deliberativo non gaudet, sed peculia­ re, quia natura sua et suo modo procedendi inter alia organa eiusdem generis eminet2 3. d) Indoles repraesentativa Consilii servatur, si in sinu eiusdem, quantum fieri potest, repraesententur varia ministeria, regiones seu pastorales dioecesis plagae, va­ riae presbyterorum aetates et generationes. Maior soda- e) Expedit, ut Episcopi, praesertim in Conferentia adunati, de quaestionibus spectantibus tum ad Consi­ lium Presbyterale et Consilium Pastorale tum ad mu­ tuas eorum necessitudines et cooperationem cum aliis coetibus consultivis, communia capiant consilia, item­ que communes condant normas, quas singuli Episcopi pro sua quisque dioecesi aptatas * sequantur 0. 204. De Consilio Pastorali. Consilium Pastorale est coetus ad id constitutus, ut omnia, quae ad opera pa­ storalia dioecesana spectant, investiget, perpendat at­ que de eis conclusiones practicas expromat, ita ut vitae et actionis Populi Dei congruentia cum Evangelio pro­ *moveatur . Suo studio et cogitatione Consilium judi­ cia praebet quae sunt necessaria, ut communitas dioe­ cesana munus pastorale tum organice praemoliri, tum efficaciter persolvere possit20. Consilium Pastorale, licet non sit imperatum, tamen est valde commendatum29. Constat e clericis (diaconis ergo minime exceotis), religiosis et laicis, specialiter ab Episcopo delectis50. Consilium vocem consultivam tantum habet; tamen Episcopus eius vota magni facit, quippe quae ipsius apostolico muneri gravem ac certam communitatis eccle­ siasticae cooperationem praebeant. Quo Consilii actio efficacior evadat, Episcopus sta­ tuere potest, ut, si fidelium bonum id exigat, in singulis paroeciis inter cetera apostolatus officia etiam pastora­ lia Consilia paroecialia instituantur, et cum dioecesano Consilio coordinentur. Eadem vero, per varias plagas collecta, suos delegatos eligere poterunt, qui in Consi­ lium dioecesanum ascribantur, ita ut universa dioecesa­ na communitas percipiat se per Consilium dioecesanum suam Episcopo cooperationem praebere. Ut finis huius Consilii ad effectum reapse deducatur» expedit, ut laborem communem studium praevium praecedat, ope adhibita, si casus ferat, Institutorum seu Officiorum, quae in hunc finem allaborent3 , uti v. g. officium sociale-religiosum, officium de instrumentis communicationis socialis etc. 12 Ct. ES. I.n. 14. 13 Cf. S. CONGR. PRO CLERICIS, Litterae circulares ad Praesidei Conferentiarum Episcopalium de Consiliis Presbytera­ tibus. 11 apr. 1970. nn. 3, 5: AAS 62, 1970, pp. 460-462. 14 Cf. SYNODUS EPISCOPORUM, 1971, De Sacerdotio minUterialL pan altera. 11, n. 1: AAS 63,1971, p. 919. 15 Cf. PO. n. 7. 16 PO.n. 7. 17 Cf. SYNODUS EPISCOPORUM. L c. 18 Cf. S. CONGR. PRO CLERICIS. Lite. cie.. n. 5: L c.. pp. * 462 461 19 Cf. S. CONOR. PRO CLERICIS. Lift. cit., n. 10: L c.. p. 4M 20 Cf. S. CONGR. PRO CLERICIS. Lite. ciL. n. 8: L c., P463. 21 Cf. SYNODUS EPISCOPORUM. I. c. 22 Cf. ES. I. on. 8. 21. 23 Cf ES. I. n. 15. S. CONGR. PRO CLERICIS. Litt cit.. n. 9: L c.. pp. 463-464; SYNODUS EPISCOPORUM. L c. 6529 1973 FEB 22 205. De Capitulo ecclesiae Cathedralis vel de Con­ sultoribus dioecesanis. Inter propiores Episcopi coope­ ratores in regenda dioecesi annumeratur Capitulum ec­ clesiae cathedralis, vel Coetus Consultorum dioecesanorum. Canonicos vel Consultores Episcopus sententiam ro­ gat in casibus a iure communi statutis, rem oeconomi­ cam praesertim respicientibus. Eosdem cum humanitate et honore veluti pater sem­ per alloquitur eorumque consilia gratus excipit. Eorum navitate in peculiaribus negotiis libenter utitur. Canoni­ cis Capituli liturgicum ministerium rite ac pie in eccle­ sia cathedrali exercendum commendat. 206. De clero dioecesano. a) In animarum cura procuranda primas partes presbyteri dioecesani habent, 24 Cf. S. CONGR. PRO CLERICIS, Lite. cit.. nn. 6-7: L c.. pp. 462-463. 25 Cf. S. CONGR. PRO CLERICIS. Lift, cit., conclusiones I: L c. p. 465. 26 Cf. ES, I, n. 17; S. CONGR. PRO CLERICIS, Litt. cit., conclusiones II: L c.. p. 465. 27 Cf. CD. n. 27; ES. I. n. 16. 28 Cf. SYNODUS EPISCOPORUM, 1971. De Sacerdotio minutcrialL pars altera. II. n. 3: AAS 63. 1971. pp. 920-921; S. CONGR. PRO CLERICIS, Litterae circulares ad Orciinarj locorum de Consiliis Presbyteralibus, 25 ian. 1973, 29 Cf. CD. n. 27; SYNODUS EPISCOPORUM 1971· L c. 30 Cf. CD. n. 27; ES. I. n. 16. 31 Cf. ES. I. n. 16; ΙΠ. n. 4. 6530 1973 FEB 22 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM quippe qui ecclesiae particulari incardinati vel addicti, eiusdem servitio plene sese devoveant ad unam domini­ ci gregis portionem pascendam . Sunt enim presbyte­ ri providi cooperatores Ordinis episcopalis, uno eodemque sacerdotio ministeriali insigniti, cuius inest in Epi­ scopo plenitudo, in presbyteris vero per Episcopum su­ bordinate gradu participatio. Cum illo ergo apostolicae missionis ministri sunt effecti atque illius sollicitudinis et oneris in partes sunt vocati. Cum igitur unum omnes constituant presbyterium atque unam familiam, cuius ipse est pater , Episcopus curat, ut sui presbyteri, Firmo manente sensu universali­ tatis'54, praesertim sensum dioecesis iugiter colant . Inter eos, tamquam bonus paterfamilias, varia ministe­ ria sacra, providis rationibus, in animarum bonum, ae­ quo studio distribuit, ea congrua libertate utens, quae iure permittitur3 . Semper vero Episcopus servat aequitatem, qua exi­ gitur, ut generaliter idem sit erga omnes presbyteros honor et usus: omnes enim eidem Domini causae man­ cipantur eiusdemque presbyteralis familiae sunt mem­ bra. Fatendum quidem est non omnes eodem ingenio iisdemque facultatibus pollere; communes tamen om­ nibus sunt summae necessitates, quarum veluti pater sollicitus sit Episcopus oportet. b) Praeter presbyteros, qui pressius operam prae­ stant episcopali totius dioecesis regimini (cf. supra nn. 201 ss.), memorantur illi quoque “sacerdotes, quibus munus pastorale aut apostolatus opera indolis supraparoecialis ab ipso committuntur, sive quoad determina­ tum dioecesis territorium, sive quoad speciales fidelium coetus, sive quoad peculiare actionis genus”37. Inter quos recensentur, v. g. Vicarii foranei, Delegatus epi­ scopalis pro Actione Catholica, alii delegati, qui variis officiis vel consociationibus assistunt etc. c) “Eximiam quoque adiutricem operam praestant sacerdotes, quibus ab Episcopo diversa munera aposto­ latus, sive in scholis sive in aliis institutis aut associatio­ nibus, concreduntur'38. Quae munera alia in aliis dioe­ cesibus esse possunt, uti e. g. institutionem in scholis tradere (vel publicis vel Seminarii vel dioecesanorum Institutorum), conscientias moderari in Institutis et consociationibus, caritatis operibus se dedere et similia. Omnes admonere non cessat Episcopus, quaecumque a presbytero de mandato ipsius fiunt, inter apostolatus opera iure annumerari: hoc ergo mandatum operi pre­ sbyteri tribuit dignitatem, gratiam et meritum super­ num, simulque necessitudinem seu relationem ad ani­ marum bonum exprimit. d) Etiam illi presbyteri, qui operibus supradioecesanis addicuntur, iussu sane vel consensu competentis auctoritatis, uti v. g. Facultatum theologicarum vel Seminariorum interdioecesanorum moderatores vel magistri, praeclaris operibus apostolatus cum Episcopis incumbunt et peculiari sollicitudini sive proprii Episco­ pi sive iilorum, in quorum auxilium operam suam na­ vant, commendantur39. e) Praecipua autem ratione Episcopi cooperatores sunt parochi40. Obvii enim exstant tramites fideles in­ ter et Episcopum, manifestius quam ceteri presbyteri vices Episcopi gerentes: eum enim in sua communitate paroeciali repraesentant, ad aedificationem totius Cor­ poris Christi multum conferentes42. Parochus, cum au­ 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 6531 Cf. CD, n. 28. Ibid. Cf. PO. n. 10. Cf. AA, n. 10. Cf. CD. n. 28; ES. I, nn. 18. 19. CD. n. 29. Ibid. Cf. CD. n. 29. Cf. CD. n. 30. Cf. SC. n. 42. Cf. LG. n. 28. η. 4174 xilio suorum vicariorum aliorumque presbyterorum pa­ roeciae addictorum, multiplex Episcopi servitium, ma­ gistri nempe et sacerdotis et pastoris, praesens reddit in aliqua dioecesis parte, cum omnibus tanti officii con­ sectariis. Illius officii momentum in Ecclesia considerans et quantum aeternae fidelium saluti conferat paroeciis bonos praeficere pastores, qui divino spiritu impulsi to­ ti se in curam animarum impendant, experientia doc­ tus, Episcopus peculiari studio parochos eligit. Ad indi­ cium conveniens sibi comparandum de eorum idoneita­ te, non solum doctrinam, sed et pietatem et zelum apostolicum aliasque virtutes et facultates, quas aptum exercitium curae animarum requirit, expendit43. Matu­ re et expedite vacantes paroecias proprio pastore provi­ det: hac enim de causa omnia particularia iura praesen­ tationis vel nominationis candidatorum, necnon ponti­ ficiae reservationes et concursus lex sublata sunt4*4. • Bonum animarum summa lex esto, ab Episcopo cu­ stodienda in electione, amotione vel translatione paro­ chorum et in renuntiatione excipienda: eidemque meri­ to sociatur aequitas iuris naturalis et canonici ser­ vanda45. f) Etiam diaconos, si quos in dioecesi habeat. Epi­ scopus existimat et tractat uti providos cooperatores tam sui quam presbyterii in ministerio, non solum quia presbyterorum penuriam supplent, sed etiam eoque magis quod suam propriam gratiam suumque proprium officium in aedificatione Ecclesiae * exercent· 6. Quod in plurimis apostolatus campis haberi potest, v. g. liturgico, catechetico, pastorali, sociali-caritativo, admini­ strativo etc. 207. De Religiosis. Quod attinet ad necessitudines inter Episcopum et religiosos quoad ministerii pastora­ lis et apostolatus opera: a) Episcopus grato animo religiosorum utriusque se­ xus apostolica navitate utitur, servata eorum peculiari vocatione, spe tamen fretus eos pastoris dioecesani po­ stulationibus votisque alacri sinceraque fide in bonum gregis esse obsecundaturos1*7. b) De ministerii pastoralis et apostolatus operibus, quibus religiosi attendunt. Episcopus cum eorum Supe­ rioribus localibus agit, quibuscum expedit quoque eum convenire ad negotia tractanda, quae universim ad apostolatum in dioecesi pertinent48. c) Conventus et colloquia promovet, quibus Supe­ riores religiosi de votis et consiliis Episcopi certiores reddantur, suas forte difficultates proponant, opiniones conferant, dum Episcopus ex ipsorum voce audit quid de personis opibusque possint religiosi praestare. Nemo non videt quantum huiusmodi praevium colloquium conferat, quo accuratior exstruatur laboris ratio efficaciusque apostolatus opera ordinentur, aptius religiosis idoneis officia in dioecesi committi possint, atque eo­ rum translatio, si occurrat, sine animarum detrimento fiat. d) Religiosos utriusque sexus Episcopus vere et effi­ caciter in vitam et actionem dioecesis inserere curat, atque in ordinationem generalem navitatis pastoralis coniunctae; eos in Consilia dioecesana ad normam iuris cooptat4*9; libenter eorum ministerio utitur etiam pro paroeciis, servatis de iure servandisS0. 43 Cf. CD.n. 31. 44 Ibid.; ES. I. n. 20. 45 Cf. CD. n. 31; ES. I. n. 20. 46 Cf. LG, n. 28; PAULUS PP. VI. Motu proprio Ad patetn dum: AAS 64. 1972. pp. 534-540. 47 Cf. CD. n. 35. 1. 48 Cf. CD. n. 35. 5-6. 49 Cf. CD. n. 27; ES. I. nn. 15-16; S. CONGR. PRO CLERI­ CIS, Litt. circul. de Consiliis presbyter., n. 6. AAS 62. 1970. p 462. 50 Cf. ES. I. nn. 22-40. 6532 η. 4174 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM e) Episcopus denique, si opportunum ei videbitur, constituendum curat Consilium dioecesanum religioso­ rum, ut mutua eorum cognitio et benevolentia fovean­ tur atque incepta componantur in bonum fidelium et ecclesiae particularis aedificationem. 208. De Laicis. Etiam Jaicis, vi sacerdotii commu­ nis, ius est et officium actuose allaborandi in aedifica­ tionem Corporis Christi. Ipsi enim vocationem pro­ priam habent Regnum Dei quaerere res temporales ge­ rendo ac secundum Deum ordinando, et legem divinam in civitatis terrenae vitam inscribendo 5 4. Salvificae missionis Ecclesiae ratione sibi propria ac peculiari par­ ticipes52, ii sociam operam sacris pastoribus ac doctoribus alacriter praestant54. Intra communitates Eccle­ siae eorum actio tam necessaria est, ut si desit, ipse pa­ storum apostolatus plenum suum effectum assequi ple­ rumque nequeat54. Quapropter Episcopus laicos invitare et excitare et adiuvare non desinit, ut in actionem pastoralem Eccle­ siae inserantur et, praesertim si per Christianum conju­ gium in ecclesiam domesticam sint constituti, coopera­ tionem familiae praestent. a) Episcopus laicorum ministrationes et charismata ita recognoscit et recognoscenda curat, ut ea suo modo ad commune opus unanimiter cooperentur5 5. b) Idem, sive per se sive per presbyteros, quam ma­ xime conscios facere laicos studet ipsis in Ecclesia esse partes proprias propriamque missionem committi, quam cum gravitate et legitima libertate, attento sem­ per communi bono, ut expleant incitari debent46. Propterea Episcopus non sinit clericos sibi in Ecclesia munera accipere, quae ad laicos pertinent, hosque vicissim officia clericorum propria occupare non permittit. c) Nec tantum ad gratuitam operam praestandam, sed etiam ad ministeria obeunda, quibus congrua retri­ butio coniungitur, v. g. ad institutionem religiosam in scholis tradendam, ad opus administrationis bonorum temporalium Ecclesiae, in provinciam socialem-caritativam vel instrumentorum communicationis socialis etc. Laids stipem attribuit, quam iustitia exigit ex oblatio­ nibus communitatis, ob peculiare vel magis onerosum servitium. d) Grato animo Episcopus excipit — immo palam di­ cendi occasiones et instrumenta apta, ut v. g. Consi­ lium dioecesanum de laicis5 ', ipse praebet - opiniones laicorum de rebus dioecesanis, debitis modis declaratas, atque quo par est merito considerat58, ideo faciles conventus laicorum cum proprio pastore reddit, dies et horas et loca servans, eorum necessitatibus potius quam suo commodo aptiora. c) Nec minoris facit opiniones, quae de rebus reli­ giosis in genere, de Ecclesia universali vel de dioecesi laid manifestant per specialia communicationis media, ut sunt ephemerides, folia periodica, circulos studio­ rum etc. U-DE COOPERATIONIS PASTORALIS GENERALIORIBUS LEGIBUS 209. Principia fundamentalia de pastorali regimine iam supra enuntiata sunt (cf. nn. 93-98), pariterque ge­ neraliores rationes de oiganica actione pastorali in dioecesi (cf. nn. 140-150). Nunc de quibusdam genera­ lioribus legibus cooperationem pastoralem strictim re­ spicientibus fit mentio, quae sane ordinanda est secun51 52 53 54 55 58 57 58 6533 Cf. LG. nn. 30-38; GS. n. 43. Cf. LG. n. 33. IbM. Cf. AA. n. 10. Cf. LG. n. 30. Cf. LG.n. 37. Cf. AA. n. 26. Cf. LG. n. 37. 1973 FEB 22 dum praecepta prudentiae, quae boni regiminis propna est virtus5’. a) Primum collegialiter scribenda est actionis ratio, cui certa et opportuna de rerum statu notitia antecedat oportet, ex qua possibilia aut certa liceat praevidere in­ crementa, ut consilia de ineundis operibus fundata et secura capiantur. h) Ordo autem rerum agendarum personis idoneis in aptis locis constitutis mandatur exsequendus, ubi ipsi per se et per idonea instrumenta operentur iuxta princi­ pia subsidiarietatis, operum dispensationis, officiorum compositionis; mox nullis interpositis impedimentis vel discordia vel confusione, sed potius commune onus sentientes, laboris unitatem promoveant ad unum eundemque finem, qui omnibus persequendus est. c) In suo quisque ministerio moderator legitima frui debet libertate, utpote qui ob peculiarem peritiam vir­ tutemque dignus evaserit, cui fiducia exhibeatur. d) Communis dum fit opera, continuatim a modera­ toribus, simul convenientibus, eadem probatur et reco­ gnoscitur atque externorum peritorum subicitur exami­ ni, qui de eiusdem efficacitate ampliorem fidem faciant et subsidia suggerant aptiora, quibus rerum agendarum exsecutio perficiatur vel corrigatur. e) Ne officiis et muneribus homines imperiti quasi fortuito praeponantur Episcopus cavet, sed antea ne­ cessaria eorum praeparatio sive technica sive theologica et pastoralis curatur ac postea gradatim in varios pecu­ liarium operum campos ipsi introducuntur. Item cavet, ne hominibus non amplius idoneis munus commissum servetur. f) Ministeria et auctoritates formam quidem officio­ rum induunt, quorum cura iuxta legum generalium et particularium praescripta exerceri debet. Attamen spi­ ritualis afflatus et operandi navitas ministeria et aucto­ ritates vivificare debent, vi illorum divinorum charisma­ tum, qaue unicuique a Spiritu Sancto exercenda donan­ tur. g) Episcopus statutis et frequentibus temporibus cum moderatoribus variorum officiorum colloqui non praetermittit, ac saepe coetuum cooperatorum congres­ sus congregat, ut unitatem animorum et caritatem in­ ducat, rectam operis ordinationem obtineat atque apostolicum et pastorale studium in omnibus alat. h) Prudenter et quantum sinit indoles superna tu ralis laboris apostolici. Episcopus considerat num expediat in hac materia auxilium expetere etiam ab hodiernis subsidiis technicis, quae ordinationem et administrationem respiciunt. PARS QUARTA DE EPISCOPO IN CONFERENTIA EPISCOPALI QUOAD PLURIUM ECCLESIARUM PARTICULARIUM NECESSITATES 210. De Conferentia episcopali. Episcopus, cui ec­ clesia particularis gubernanda concreditur, Conferentiae episcopalis sive nationalis sive regionalis iure est particeps. “Est Episcoporum Conferentia veluti coetus in quo sacrorum Antistites cuiusdam nationis vel territorii mu­ nus suum pastorale coniunctim exercent ad maius bo­ num, quod hominibus praebet Ecclesia, provehendum, praesertim per apostolatus formas et rationes occurren­ tibus aetatis adiunctis apte compositas”1. Conferentia episcopalis ad id est instituta, ut hodie multiplicem atque fecundam opem conferat, ut colle59 Cf. S. THOMAS. Summa ThcoL. II-I1, q. 47. a. 12. 1 CD.n. 38. 1. 6534 1973 FEB 22 gialis ί affectus catur2 . ad concretam exsecutionem perdu­ Per has Conferentias spiritus communionis cum Ec­ clesia universali et diversarum ecclesiarum particula­ rium inter se egregie fovetur. 211. De Episcopo in Conferentia. Omnes eiusdem nationis seu regionis Episcopi in Conferentiae coetum coalescere debent, ut, statis temporibus simul conve­ nientes, communicatis prudentiae et experientiae lumi­ nibus collatisque consiliis, sancta fiat ad commune ip­ sorum ecclesiarum particularium bonum virium conspi­ ratio3. Exinde plures Episcopi dioecesani necessitudines cum sua Conferentia oriuntur. a) In primis Episcopus est sibi conscius plures quae­ stiones ad apostolatum et regimen ecclesiasticum spec­ tantes - praesertim quae instrumenta communicationis socialis, assistentiam socialem-caritativam, rationem studiorum pro clericis, actionem pastoralem organicam etc. respiciunt — hodie recte solvi non posse, nisi in am­ bitu totius nationis aut saltem regionis. Proinde, pru­ dentia pastorali ductus et amore incensus erga suam ip­ sius dioecesim, operam dat, ut Conferentia, meliore qua possit ratione, fines consequatur, ob quos est insti­ tuta. b) Conferentiae statutis conficiendis allaborat; quae, confecta et ab Apostolica Sede recognita, sincera fide custodit et onera exinde emanantia impigre suscipit. c) Libero et humili corde curat, ut Conferentiae la­ bores ad normam iuris et Apostolicae Sedis mandato­ rum agantur: quod quidem est signum non spernendum caritatis erga Ecclesiam et confratres Episcopos suae nationis vel regionis. d) Conventus Conferentiae diligenter frequentat in iisque sollertem se praebet; munus, ad quod in ea per­ solvendum forte sit electus, non renuit nisi iusta de causa. e) Quaestionibus, a Conferentia vel ab Apostolica Sede Conferentiae propositis, diligenter studet, etiam auxilio usus peritorum in re theologica, pastorali et iuridica. /) Spiritu servitii impulsus Conferentiae praesidi proponit quaestiones solvendas, difficultates superan­ das, errores praecavendos, incepta suscipienda ad ani­ marum commune bonum. 212. De Conferentiae decisionibus, a) Decisiones, a Conferentia legitime latas et ab Apostolica Sede reco­ gnitas, tamquam vim legis a suprema Ecclesiae auctori­ tate habentes4, fideli obsequio Episcopus accipit et exsecutioTii mandat, licet ipse de iisdem antea forte non consenserit vel aliqua incommoda obire debeat, et in dioecesi observanda curat. b) Ceteras decisiones et normas Conferentiae, vim iuridice obligandi non habentes, Episcopus pro regula suas facit, intuitu unitatis et caritatis erga confratres, nisi graves obstent rationes, quas ipse in Domino per­ penderit. Has decisiones et normas nomine proprio et auctoritate propria in sua dioecesi ipse promulgat, si quando Conferentia non valeat definite circumscribe­ re potestatem, quam nomine Christi unusquisque Epi­ scopus personaliter fungitur5. 213. De Synodis atque Conciliis particularibus. Ad Synodos atque Concilia provincialia vel plenaria appa­ randa et celebranda6 Episcopus suas vires et studia, ex­ perientiam et laborem consociat, ut novo vigeant robo­ re veneranda Synodorum et Conciliorum provincialium instituta, in quibus Episcopi aequalem pro variis eccle2 3 4 5 6 6535 Cf. Cf. Cf. Cf. Cf. LG, n. CD, n. CD, n. LG, n. CD, n. η. 4174 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM 23. 37. 38. 4. 27. 36. siis statuunt rationem servandam tum in fidei veritati­ bus docendis, tum in ecclesiastica disciplina ordinanda, quo aptius et efficacius actioni pastorali in eadem pro­ vincia vel natione, pro temporum adiunctis, simul pro­ videatur. CONCLUSIO Iuxta statuta Oecumenici Concilii Vaticani II et recentiorum Summorum Pontificum doctrinam, hoc Di­ rectorium Episcopi imaginem adumbravit, ipsius figu­ ram et apostolicorum munerum functionem describens, quae tribus notis praecipue distingui posse videntur. ♦ ♦ * In primis nomen Pastoris Episcopus accipit et reapse sit oportet, quippe quod eius missionis ac ministerio­ rum sit proprium, eiusque potestatis et ratio et vis. Dioecesis, plurium dioecesium coetus, Ecclesia universa sunt veluti tres provinciae, alia aliam complectens, ad quas Episcopi officium pertinet, inaequali quidem mo­ do, eadem vero causa eodemque titulo praesens: apo­ stolicae caritatis exercitium in bonum animarum. Bo­ num animarum: en formula antiquitus tradita, maximi momenti sive ad theologiam quod attinet sive ad praxim, quae fines et condiciones statuit figurae et mune­ ris Episcopi. Officium pascendi etiam modum declarat, quo Epi­ scopus agat oportet, caritate nempe atque sapientia or­ natum omnique humanitate cumulatum1. Profecto docendi, sanctificandi et gubernandi mune­ ra vitae cotidianae Episcopi sunt ratio; at fundamen­ tum totius praecellentis laboris, quo ipse se suaque im­ pendit ac superimpendit (cf. 2 Cor. 12, 15), est animus pastoralis: cuius legem inviolabilem lesu boni Pastoris exempla et verba definiunt. Iam non amplitudo et potentia, magnificentia et maiestas auctoritatem Episcopo conciliant, sed conscientja suscepti oneris praegravis et studium ministrandi‘. ♦ ♦ ♦ Sicut sive Romanus Pontifex sive Collegium Episco­ porum una cum capite suo Romano Pontifice locum vere medium in visibili Ecclesiae universalis compagine obtinent, quippe qui supremae ac plenae in eandem potestatis sint subiectum3, ita unusquisque Episcopus in visibili ecclesiae particularis sibi commissae compa­ gine veluti centrum unitivum-dynamicum constituitur. Ei enim adhaerens, ab eoque quasi genita (cf. I Cor. 4, 15), per Evangelium et Eucharistiam in Spiritu Sancto indesinenter oritur et in aedificium spirituale coagmen­ tatur certa portio Populi Dei, in qua inest et operatur Una Sancta Catholica et Apostolica Christi Ecclesia4, In ordine namque ontologico-instrumentali ex Epi­ scopo, tamquam e visibili fonte, structurae particularis ecclesiae profluunt, presbyterium nempe et plebs san­ cta Dei. In ordine vero operative ex eodem, tamquam e centro visibili, impulsus et lumina derivantur apostola­ tus atque localis ministerii pastoralis ordinatio et custo­ dia. Vere ipse est axis et cardo, ex quo radiatur et in quo componitur omnis dioecesis vita, cuius concinnae manifestationis architectus ipse exsistit. Quae omnia, nedum dominandi libidinem aut alio­ rum virtutum contemptum secumfert. nedum providi 1 Cf. PAULUS PP. VI, AUocutio Episcoporum Deleitatis et Sacerdotibus consiliariis Italicae Sodalitatis ab Actione Catho­ lica habita, 8 iul. 1966: AAS 58. 1966, p. 643. 2 Cf. PAULUS PP. VI. AUocutio Conferentiae Episcopali Italicae habita. 6 dec. 1965: AAS 58. 1966. p. 69. 3 Cf. LG. n. 22. 4 Cf. CD. n. 11. 6536 1973 FEB 22 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS: DIRECTORIUM η. 4174 rejectionem subsidii aut consequentis oneris demissio­ nem significent, aliorum potius observantiam exigunt et simplicem iucundamque laudem et cooperationis lar­ gum usum postulant. Tunc enim maxime Episcopus in dioecesi uti verum et efficax centrum agnoscitur, cum in medio vivae IkXl communitatis se esse et operari persentit et potissimum a suo presbyterio fulciri gaudet, presbyteros conside­ rans ut suos fratres vices gerentes Christi, qui secundum proprium ministerii ordinem sacerdotium unius me­ diatoris Christi participant5, et providos cooperatores, quibuscum omnes suam pastoris missionem explere debet. Cum igitur in ecclesia particulari sit visibile centrum unitivum-dynamicum, Episcopus in servitium Dei et plebis sanctae Dei primus omnium constituitur. Tota eius auctoritas, cuncta eius munera - si iuxta Evange­ lium reputantur et exerceantur - eximium continuum­ que sunt servitium, quod ab eo postulant perfectam caritatem, qua sit paratus etiam animam suam pro fratribus ponere i cf. 1 Io. 3.16). Maxime pro Episcopo praeesse est prodesse6, praesidere est servire, regere est amare, honor in onus convertitur. Episcopatus officium iam non saecularis honoris est titulus, sed pondus quod Episcopi umeros premit, di­ gnitatem episcopalem a quavis exteriorum vanitatum et dominii saecularis sorde purificans7. Huius servitii pastoralis finis et lex ex ordine sunt gloria Dei, bonum animarum, dominici gregis salus. Ad id omnia sunt dimitienda et ordinanda: sive pastoris eiusque cooperatorum virtutes facultatesque, sive servitii definiendum tempus, sive iura et officia, sive labores et instrumenta et cetera usque ad ipsam vitam: etenim ‘'maiorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis” (Io. 15,13). • ♦ · INDEX RERUM ( Indicantur numeri marginale * ) INTRODUCTIO PARS PRIMA PRINCIPIA FUNDAMENTALIA DE MINTSTE Rio e; VITA EPISCOPORUM Caput I: De natura et missione Ecclesiae qua­ tenus ministerium Episcopi eiusque vitam definiunt......................................................... Caput II: De Episcopi missione in Ecclesia ... Caput III: De notis quae sunt propriae mini­ sterii Episcoporum........................................ Caput IV: De Episcopi vita virtutibus infor­ manda ............................................................ Caput V: De rationibus in exercenda auctorita­ te ab Episcopo observandis ......................... Romae, ex Aedibus Sacrae Congregationis pro Epi­ scopis. die 22 februarii 1973, in festo Cathedrae Sancti Petri - Carolus Card. CONFALON1ER1, Praefectus. Emestus Civardi, a Secretis. 5 Cf.LG.it. 2«. e Cf. S. AUGUSTINUS. Sermo 140, 1: PL 38. 1484. 7 Cf PAULUS PP. VI. Allocutio Conferentiae Episcopali Italica· habita. 11 apr. 1970: AAS 62, 1970. pp. 279-280. 8 Cf. LG, n. 27. u 9 PAULUS PP VI. Allocutio Patribus Concüianbus habita. 21 no*. 1964: AAS 56, 1964, pp. 1017-1018. 6537 14-20 21-31 32-38 PARS SECUNDA DE MINISTERIO EPISCOPI IN ECCLESIA UNIVERSALI Caput I: De Episcopo in Ecclesiae communio­ ne hierarchica................................................. 39-43 Caput II: De Episcopi cooperatione cum Roma­ no Pontifice........................................... 44-49 Caput III: De Episcopi cooperatione cum Colle­ gio episcopali ........................................ 50-53 PARS TERTIA DE EPISCOPI MINISTERIO IN ECCLESIA PARTICULARI PROOEMIUM Sectio I: DE VARIIS EPISCOPI MINISTERIIS. . Munus pastorale Episcopi, seu sueta et cotidiana cu­ ra ovium suarum8, de qua hoc Directorium summatim egit, res profecto est ardua, nostris praesertim tempori­ bus. Episcopus virium suarum debilitatem humiliter et sapienter agnoscit, at animo minime concidit. Scit enim eum, cui credidit (cf. 2 Tim. 1, 12); probe novit de causa agi ipsius Dei, “qui omnes homines vult salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire” (1 Tim 2,4); fi­ dit se-omnia posse in eo, qui se confortat (cf. Phil. 4, 13); firmissima proinde spe ducitur suum qualemcumque laborem non esse inanem in Domino ( cf. 1 Cor. 15,58). Christus Dominus suae Ecclesiae suisque ministris, praesertim Episcopis quibus munus eam regendi com­ misit, semper adest, gratiam cum officio donans, vires cum onere largiens. Mater Ecclesiae, piissima semper Virgo Maria, “auxi­ lium Episcoporum nuncupata, protegit ac adiuvat Ec­ clesiae pastores in eorum apostolica missione”9. 1-10 11-13 54 55-170 Caput I: De Episcopo masdstro in communitate fidei................. . ..................................... 55-74 I. De Episcopi magisterio............................ 55-65 II. De aliis Episcopi officiis quoad fidem tradendam et custodiendam................ 66-74 Caput 11: De Episcopo pontifice in communitatate cultus religiosi.............................. 75-91 1. De Episcopo et oratione........................ 76-79 IL De Episcopo et sacra liturgia............... 80-89 III. De exercitiis pietatis.............................. 90-91 Caput III; De Episcopo patre et pastore in com­ munione hierarchice ordinata............ 92-122 Art. I. Quaedam generalia de pastorali regi­ mine principia............................................. I. Principia fundamentalia........................ II. Hodiernae exigentiae pastorales............ 93-105 93-98 99-105 Art. II. Episcopi necessitudines cum singulis gregis coetibus...... ..................................... 106-122 L De necessitudine cum clero dioecesano. 11. De necessitudine cum religiosis............ HI. De necessitudine cum laicis.................. 107-117 118-119 i20-122 Caput IV: De Episcopo praeside communitatis caritatis................................................. 123-138 Art. L De operibus cantatis ........................... 124-132 Art. II. De bonorum ecclesiasticorum administratione............................................... Caput V: De Episcopo praeside et ministro communitatis apostolatus . .. ............ 6538 1973 FEB 26 - 27 Art. I. SECRETARIA STATUS - PAULUS VI De generalioribus apostolatus ratio· ................................................ 140-147 Ari, II. De ordinatione pastorali laboris in dioecesi....................................................... 148-152 Art. III. De quibusdam urgentioris apostola­ tus campis ................................................... 153-161 Caput VI: De Episcopo in Synodo diocccsana et in Visitatione pastorali................... 162-170 I. Synodus dioecesana................................ 163465 II. Visitatio pastoralis................................... 166-170 DE ECCLESIAE PARTICULARIS STRUCTURIS DEQUE EPISCOPI IN PA­ STORALI MUNERE COOPERATORIBUS . . 171-209 171-197 Caput II: De cooperatoribus Episcopi in mune­ re pastorali................................................ 198-209 I. De personis et Institutis quae cum Epi­ scopo directe cooperantur .................. 199-208 II. De cooperationis pastoralis generaliori­ bus legibus............................................. 209 QUARTA DE EPISCOPO IN CONFERENTIA EPISCOPALI QUOAD PLURIUM ECCLESIA­ RUM NECESSITATES De Conferentia episcopali............................. De Episcopo in Conferentia.......................... De Conferentiae decisionibus....................... De Synodis atque Conciliis particularibus . 210 211 212 213 CONCLUSIO INDEX RERUM * Typis Polyglottls Vaticanis, 1973. Adn. M. COSTALUNGA In ME 100 (1975) 55-98, L. de ECHEVERRIA In REDC 29 (1973) 385 - 419. 4175 1973 FEB 26.-SECRETARIA STATUS, RESCR. . PART.· Dispensatur ad cautelam, usque ad expletam Congre­ gationem Generalem, votum speciale sodalium Socie­ tatis lesu ‘de non relaxanda paupertate’. Dal Vaticano, 26 Febbraio 1973 Reverendissimo Padre, Con stimata lettera dei 21 dicembre seorso, Elia ha rivolto al Sommo Pontefice una sup­ plica, diretta ad ottenere la dispensa ad cautelam dello spe­ ciale voto circa Ia povertà non relaxanda, per i membri di cotesto benemerito Ordine religioso. Sua Santità mi incarica di significarLe che è concessa la di­ spensa dal voto de non relaxanda paupertate nei termini richiesti, sino alia fine della prossima Congrcgazione generale della Compagnia di Gesù. Il Santo Padre desidera in pari tempo rilevare chc tale di­ spensa ha lo scopo di aiutare a dar vigore alla povertà in cotesto Ordine, e non a rilassarla, ed insieme a semplificare la legislazione: in nessun modo poi è da interpretarsi come previa approvazione, sia pure indiretta, delle decisioni future. 6539 * Praeposito Generali Societatis lesu, Prot. N. 229835: Acta romina Societatis lesu 16 (1973-76) 9-10. 1973 FEB 27.-PAULUS VI, Motu pr. AAS (1973) 113-116 I. De dioecesi................................................ 172-173 II. De paroecia............................................... 174-183 III. De foraniis seu decanatibus.................... 184-188 IV. De quibusdam peculiaribus circum­ scriptionibus ...................................... 189-190 V. De Seminario............................................. 191-196 VI. De pastorali cura omnium vocationum et de dioecesano Opere pro vocatio­ nibus............................................................ 197 PARS Scmbra opportuno che, nello studio dclla questione, sia tenuto presente quanto insegna P. Francesco Suarez nella sua opera: De Religione Societatis lesu (pubblicata nel 1625, e poi nel 1857 dal P. de Reverseaux), spccialmenlc nei nn. 756761 (pagg. 341-343). Nel comunicarLe quanto sopra, mi valgo volenticri della circostanza per confermarmi con sensi di religioso ossequio della Patemila Vostra Rev.ma dev.mo nel Signore - G. Card. VILLOT. 4176 Sectio II: Caput I: Dc diocceseos structuris.......................... n. 4175'4176 Litterae Apostolicae Motu proprio datae Munera Cancellariae Apostolicae in Secretariam Status seu Papalem transferuntur PAULUS PP. VI Quo aptius Romanae Curiae ministeria necessitati­ bus Ecclesiae servirent, Summi Pontifices constanti stu­ dio annisi sunt, ut ea recte disponerentur, opportune immutarentur, noviter constituerentur. Neque aliud Nobismetipsis propositum fuit, cum» post Oecumenicum Concilium Vaticanum II celebratum, per Aposto­ licam Constitutionem “Regimini Ecclesiae universae” totam Sacrorum Dicasteriorum ordinationem defini­ vimus» hodiernis temporibus magis congruentem 1 'Quod quidem opus, ecclesiali quadam dynamica vi impellen­ te, aliqua ex parte postmodum recognitum fuit atque perfectum; cui rei documento sunt sive duae Congrega­ tiones pro Cultu Divino et pro Causis Sanctorum» e vetere Sacra Rituum Congregatione, exortae, sive recen­ tius condita consilia seu instituta2. Id ipsum nunc per­ tinere arbitramur ad Cancel/lariam Apostolicam» per- 114 nobile sane et antiquissimum officialium corpus, quod olim principem locum obtinuisse egregiamque operam Romanis Pontificibus constat navavisse. Etenim, ut alia quaevis auctoritas, ita et regimen Ec­ clesiae prisca aetate et, augescentibus eiusdem ministe­ riis, magis in dies opus habebat adiutoribus ad negotia expedienda, imprimis ad epistulas et ad acta conscri­ benda, mittenda, servanda. Viri, huic rei dediti, appel­ labantur notarii et scriniarii, qui per priora medii aevi saecula, nulla quidem distinctione insignes, quamquam in collegium congregati, Romanae Ecclesiae erant admi­ nistri. Cum vero munera huiusmodi, quae hodie propria esse dici possint “secretariae generalis Summi Pontificis”, etiam amplioribus auctibus crevissent, inde a saeculo XI Officium, ab aliis seiunctum, est constitutum, cui praepositus, nomine Bibliothecarii, Cancellarii, Vicccancellarii appellatus, moderabatur et nonnulli adiutores operam dabant. Huius Officii, quod Cancellaria Apostolica nuncupabatur, erat adumbrata exempla acto­ rum componere, haec ipsa deinde perscribere, in codi­ ces seu elenchos referre, legitimo sigillo instructa emit­ tere. Eo autem, quod actionis campus tantopere amplifi­ cabatur et negotia una cum actis ad eadem spectantibus 1. Cf. A./L5. LIX (1967). pp. 885 ss. 2. Const. Apost. Sacra Rituum Congregatio: A.A.S. LXI (1969), pp. 297 ss.; Litterae Apost. Apostolicae caniratis motu proprio datae, quibus Pontificia Commissio de spirituali migra­ torum atque itinerantium cura constituta est: .4.4.5. LXII (1970). pp. 193 ss.; Epistula Amoris officio, qua Pontificium Consilium "Cor unum" de humana et Christiana progressione fovenda in Urbe conditum est: A A.S. LXIll (1971). pp. 669 ss.; institutum hoc ipso anno consilium v. d. Comitato per la Famiglia A.A.S, LXV (1973). pp. 60 61. 6540 — η.4177-4178 multiplicabantur, vana munera, huic CanceDanae com­ missa, postmodum coepta sunt dividi, et sic factum est, ut ad dia expedienda Officia propria conderentur, ab ipsa Cancellaria separata. Quorum haec sunt praeci­ pua: Dataria Apostolica, quae, magna parte munerum Cancellariae Apostolicae ablata, supplices libellos, Pon­ tifici porrectos, recognoscendos et gratias concedendas/ postea etiam rem ad beneficia ecclesiastica spectantem curabat; et Secretaria Status, cuius initium saeculo XV tribuitur - Camera Secreta tunc dicebatur - quaeque saeculis XVI et XVII magis progressa est, cum Secretarius Status exsisteret, vir, cui Pontifex prorsus fidem haberet et qui eius mentem probe interpretaretur et lus­ se accurate exsequeretur. Quae quidem Secretaria, cu­ ius erat negotia secreta “diplomatica” tractare epistu­ lasque eodem pertinentes scribere, in hac ipsa re, novo­ rum temporum rationem habens, etiam lingua vulgari utebatur. Ex eadem originem traxerunt Secretaria Bre­ vium ad Principes et Secretaria Litterarum Latinarum, quae propria Officia postea evaserunt. Recensenda est etiam Secretaria Brevium Apostolicorum, quae, Sum­ mo Pontifici proxime subiecta, ab exeunte saeculo XIV epistulas forma minus insigni concinnatas expediebat Sacrae vero Romanae Curiae Congregationes, saeculo 115 XVI constitutae, quaedam acta, novam pro/vinciam suam respicientia, per se ipsas conficiebant, quae ideo dempta sunt Cancellariae Apostolicae. Itaque has ob causas aliasque res, progressione histo­ rica inductas, recentiorc aetate ineunte numerus seu amplitudo munerum Cancellariae Apostolicae gradatim perquam imminuebatur et coartabatur. Etiam in reno­ vatione Curiae Romanae, quam S. Pius X perfecit quamque Nos per memoratam Constitutionem sumus aggressi, id solum Cancellariae Apostolicae mandatum est, ut quaedam insignioris formae acta Pontificia ap­ pararet, conscriberet, emitteret. Est demum animadvertendum secundum Romanae Curiae ordinationem, quam per eandem Constitutio­ nem suscepimus, nonnulla Officia, quae negotia, olim Cancellariae Apostolicae propria, accurabant. Secretariam dicimus Brevium Apostolicorum, Secretariam Bre­ vium ad Principes, Secretariam Litterarum Latinarum, iam transisse ad Secretariam Status, quae nunc est qua­ si restituta illa vetusta Cancellaria Apostolica, novis quidem necessitatibus conformata atque disposita. Quapropter, illa praeterea attendentes, quae ad cuiusvis generis Latinas Litteras Apostolicas conficien­ das pertinent, et huiusmodi publicorum actorum uni­ formi rationi studentes, necnon annitentes, ut hoc mi­ nisterium simplicius et efficacius reddatur ad utilitatem Ecclesiae, cui ceterum tota Romana Curia deservit, ex­ pedire censemus, ut omnia negotia, antea diversimode distributa, in unam sedem conferantur cique Dicasterio concredantur, quod suapte natura Romano Pontifici proxime adest ipsique est ab epistulis. quod Cancellaria Litterarum Apostolicorum appellabi­ tur./ ne 3. Quod ad Praepositos, Officiales ministrosque Cancellariae Apostolicae, quae hucusque fuit, attinet, Apostolicae Sedis erit iisdem, pro rei opportunitate, prospicere. 4. Fidei professio, quam antea in aedibus Cancella­ riae Praesules recens electi pronuntiabant, in posterum apud Sacram Congregationem pro Episcopis erit iis proferenda. 5. Consentanea ratione, id quod Protonotariis Apostolicis de numero participantium in eadem Cancellaria usque adhuc erat agendum, in posterum apud Secreta­ riam Status seu Papalem ipsis erit praestandum. Quaecumque vero a Nobis hisce Litteris motu pro­ prio datis statuta sunt, ea omnia firma ac rata esse iubemus contranis quibuslibet, etiam specialissima mentio­ ne dignis, nihil obstantibus; easdemque Litteras, quo die vulgentur, statim vigere. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, die XXVII mensis Februarii, anno MCMLXXIII, Pontificatus no­ stri decimo. - PAULUS PP. VI. · Adn. P. RABIKAUSKAS In PrM 63 (1974) 243-272. 4177 1973 MAR 2,-PAULUS VI, LIT. AP. AAS 65 (1973) 236 Nuntiatura Apostolica in Bangladesa constituitur PAULUS PP. VI Ad perpetuam rei memoriam.-Catholica Ecclesia, Christo, pacis Rege, nata, quae naturalem habet con­ cordiam gignere gentibus, id semper sanctum ac sol­ •iri lemne duxit cum omnibus populis amicitiae iungere foedus resque communes cum illis ita componere, ut simul magna sibi propagandae religionis facultas fieret, simul cives maioris progressionis commoditates perci­ perent; ad quam rem profecto unus omnium consen­ sus, religiosae videlicet atque civilis potestatis, quam multum conferat, nemo non videt. Cum ergo iam Sacrae Congregationi pro Gentium Evangelizationc, seu de Propaganda Fide, publicis ab Apostolica Sede cum Bangladesa initis rationibus, utile visum sit ibi loci Nun­ tiaturam Apostolicam condere, Nos, eo potissimum consilio, ut vita catholica, disciplina, industria augean­ tur, Sacrae Congregationis sententiam probantes, prae­ sentibus litteris in nobili Bangladesa Re publica Nuntia­ turam Apostolicam auctoritate Nostra constituimus, cuius sedem in urbe Dacca ponimus, factis iuribus debi­ tis. Ceterum volumus, ut hae litterae Nostrae, sive nunc sive in posterum ratae habeantur, suosque effectus promereant. Quae cum ita sint, cunctis mature perpensis auditisque peritorum sententiis, haec, quae sequuntur, sta­ tuimus: 1. Officium Cancellariae Apostolicae in Romana Cu­ ria uti tale esse desinit, et ea quae prius negotia eidem exsequenda committebantur circa Litteras Decretales, Constitutiones Apostolicas, Brevia maioris momenti ceteraque attribuuntur Nostrae Secretariae Status seu Papali, ubi sigillum plumbeum atque anulus Piscatoris summa cura erunt custodienda. 2. Praedicta negotia, intra Secretariam Status cura­ buntur a peculiari officio» de quo in memorata Consti­ tutione Apostolica “Regimini Ecclesiae universae'’, n. 22, l et 2 agitur - est autem in unum redactum - et 3. CL A.A.S. LIX (1967). p. 696. 6541 1973 MAK 2-5 PAULUS VI: LITTERAE APOSTOLICAE Datum Romae, apud S. Petrum, sub anulo Piscato­ ris, die II mensis Martii, anno DominiMDCCCCLXXIIl, Pontificatus Nostri decimo.-loannes Card. VlLLOT,a publicis Ecclesiae negotiis. 4178 1973 MAR 5.-PAULUS VI, LITT. AP. A,\S 65 (1973) 237 Nuntiatura Apostolica in Australia conditur PAULUS PP. VI Ad perpetuam rei memoriam.-Quoniam universae Ecclesiae regendae sunt Nobis cum Romano Pontifica­ tu impositae partes, omni idcirco diligentia studemus, ut ea proposita et consilia exsequamur, quae ad maio­ rem Christiani populi, immo universi humani generis procurandam utilitatem conducant. Libenti igitur animo ac spei plenissimo sententiam accipiendam esse censui- 6542 PAULUS VI: NUNTIUS SCRIPTO DATUS 1973 MAK 10 mus Sacrae Congregationis pro Gentium Evangelizatione, quae proposuit ut Nuntiatura Apostolica in Austra­ lia conderetur. Non dubitamus enim quin artior inter Sanctam Sedem et Foederatas Australiae Civitates exci­ tata necessitudo catholicae rei provehendae maxime ibi locorum faveat. Quae cum ita sint, Nos, certa scientia ac matura deliberatione, harum Litterarum vi Nuntia­ turam Apostolicam in Australia constituimus eidemque omnia et singula deferimus iura, privilegia, honores ct praerogativas, quae huiusmodi Legationum sunt pro­ pria. Decernimus praeterea ut conditae Nuntiaturae se­ des in urbe Australiae principe, vulgo Canberra, pona­ tur. Quae vero per praesentes Litteras statuimus firma sint omnino nunc et in posterum, vimque suam ha­ beant, contrariis quibuslibet non obstantibus. Datum Romae, apud S. Petrum, sub anulo Piscato­ ris, die V mensis martii, anno MDCCCCLXXIII, Ponti­ ficatus Nostri decimo.-loannes Card. VILLOT, a pu­ blicis Ecclesiae negotiis. 4179 1973 MAR 10.-PAULUS VI, NUNT. AAS 65 (1973) 256-259 Nuntius scripto datus universis christifidclibus cunctoque clero, ob diem celebrandum ecclesiasticis iuvandis vocationibus per totum terrarum orbem dicatum De natura vocationis ecclesiasticae qua mysterii fidei La Giornata Mondiale di preghiere per le vocazioni è giunta alia sua decima celebrazione. Ancora una volta abbiamo la gioia, e sentiamo la responsabilité, di rivolgerci a tutti voi, figli dilettissimi, in questo giorno benedetto che cade a metà percorso del tempo pasquale, 257 nella / luce di Cristo risorto e nelFattesa della Penteco­ ste. Diciamo a voi, venerabili Fratelli nelFEpiscopato, a voi sacerdoti e diaconi, a voi religiosi e religiose, a voi membri di Istituti Secolari, a voi missionari in ogni ter­ ra, a voi genitori ed educatori credenti, e a voi, soprattutto, giovani carissimi, che state cercando le strade dei vostro awenire. La nostra voce forse vi raggiunge durante Passemblea liturgica, nel momento più intimo e profond© del­ la comune partecipazione al mistero eucaristico, dove Cristo è presente tra voi nel suo Sacrificio e nell’annuncio della sua Parola1. Vorremmo dunque prendere n.4179 Come voi sapetc, la “vocazione”. nel senso comple­ to che noi cristiani ricosciamo a questa parola, è un mi­ stero grande di fede. E’ infatti Dio Padre, Creatore e Signore del cielo e della terra, che chiama ogni cosa alFcsistenza, ogni creatura vivente alla vita, ogni essere spirituale alla conosccnza e all’amore di Lui. E chiama anche 1’uomo a collaborare con Lui per dominare e completarc la creazione: Ifhai fatto poco meno degli angeli, di gloria e di onore lo hai coronato: gli hai dato potere suile opere delle tue manr. E’ Gesù Salvatore che chiama tutti al / suo Regno: Venite a me, voi tut- 258 ti ...s, e chiama alcuni a partecipare più direttamente alia sua missione di salvezza *. Seguitemi, vi faro diventare pescatori di uomini6. E’ lo Spirito del Padre e di Ge­ sù, che continua a far risuonare nell’intimo di ciascuno 1c chiamate più personali: “lo Spirito Santo che, distri­ buendo a ciascuno i suoi doni come vu ole \ dispensa pure tra i fedeli di ogni ordine grazie speciali, con le quali li rendi adatti e pronti ad assumerai varie opere e uffici per il rinnovamento e la più ampia edificazione della Chiesa, poiché a ciascuno è data una manifestazione particolare dello Spirito per lïitilltà comune'' . * Tutto, dunque, il Signore ha affidato a voi, tutto ha deposto nelle vostre mani: le cose che riguardano que­ sto mondo, e quelle che riguardano l'edifiçazione della sua Chiesa e Fannuncio del suo Vangelo di salvezza uni­ versale. Ora una cosa è necessaria: che a tanta générosi­ té di Dio nelToffrire, corrisponda la vostra générosité nel collaborare. Corne ha fatto, per primo, Cristo: lo offro la mia vita ...9. E’ un invito alla générosité, che vi riguarda tutti, quale che sia la scelta che avete compiuta o che vorrete compiere, perché è dal mistero stesso del vostro Battesimo che giunge incessante la chiamata ad una vita cri­ stiana piena, nella fede e nelle opere: Siale perfetti co­ rne è perfetto il Padre vostro celeste1 0. E' un invito al­ la générosité, che riguarda, in modo speciale, voi che avete scelto una consacrazione a servizio della Chiesa, in forza di una singolare chiamata. E ora questa chiamata vi segue, vi incalza, perché la vostra risposta sia ogni giorno migliore del giorno che è passato: In questo è glorificato il Padre mio: che portiate molto frutto1 . ispirazione dal Vangelo, affinché sia Lui che vi parla, mentre noi vi parliamo. Lo facciamo seguendo il nostro rito romano, certi perô che i dilettissimi figli appartenenti ad altri riti troveranno eguale ispirazione medi­ tando la Parola del Signore secondo le venerande tradizioni delle loro Chiese. Dovete dare molto, perché molto vi è stato dato. Se vi diciamo questo, è anche perché sappiamo che i giova­ ni guardano a voi. E’ infîne un invito alla générosi­ té che rivolgiamo, con particolare affetto, a voi giovani, che non avete ancora compiuto una scelta definitiva. Moite sono le chiamate, moite le strade che si aprono davanti a voi, anche nel servizio alla Chiesa, Popolo di Dio. Ve ne hanno pariato. Le conoscete. Saranno chiamate senza risposta? Strade deserte? Di chi e di che cosa avete paura? Voi siete generosi: siate generosi an­ che in questo. / . 259 Quale ricchezza di insegnamenti ci è offerta dalla indimenticabile pagina evangelica, che ci présenta la figu­ ra del buon Pastore, anzi, del vero Pastore, dell’unico Pastore! La figura del Signore Gesù che offre la sua vita - e liberamente la offre — per le sue pecore; che le conosce, e da esse è conosciuto; che pensa a quelle che non sono ancora del suo ovile, e che pure deve condurre, e che ascolteranno la sua voce, e diventeranno un solo gregge e un solo pastore2. Nulla sembra poter resistere a Dio che chiama: chi puo infatti resistere al suo volere? Eppure non è cosi. Dio si ferma con rispetto di fronte alla liberté dei suoi figli, che ha creato liberi. La sua chiamata, ogni chiamata, riveste dunque la forza e la dolcezza di un invito, che nulla perde della sua divina potenza e nulla toglie alla vostra libertà. Voi siete liberi: dunque, decidete. Corne ha fatto, per primo, Cristo: la mia vita la offro da me stesso 1 3. Ma da tanta ricchezza di pensieri vorremmo sceglieme uno solo, che sia come il tema e il ricordo della decima Giornata Mondiale. Questo: Io offro la mia vi­ ta ... ma la offro da me stesso. . E’ impressionante vedere come il nostro Vangelo ritorna ed insiste su que­ sto punto: generositd piena nel donarsi, in perfetta li­ bertà. Quale lezione, figli carissimi, quale esempio! 4. Sal. 8, 6 s.; cf. Const, past, de Eccl. in mundo huius tem­ poris Gaudium et spes, nn. 12 e 67. 5. Mt. 1 1,28. 6. Mc. 1,17. 7. / Cor. 12, 1 1. 8. J Cor. 12, 7; Const, dogm. de Ecclesia Lumen genttum, n. 12. 9. L. c. \0.Mt. 5. 48. 1 \.Io. 15. 8. 12. Rm. 9, 19. 1 3. L. c. 1. Cf. Const, de S. Liturgia Sacrosanctum Concilium, n. 7. 2. Gv. 10, 11-18. 3. L. c. 17 s. 6543 6544 SACRA CONGREGATIO PRO CULTU DIVINO η. 4180 Didamo a tutti voi, figli dilettissimi, giovani e meno giovani: non pcrmettete che persone ο idee o awenimenti riescano a bloccare le vostre scelte e le vostre de­ cisioni. Perché fermarvi ed attendere? Intanto Timmagine di questo mondo si trasforma rapidamente. Altre schiere di uomini arrivano su questa terra. 11 Vangelo deve essere annuntiato a tutti. Ai poveri di ieri si aggiungeranno quelli di domani. Ci sono e ci saranno gli affamati, gli assetati, i carcerari, i malati nel corpo e nello spirito. Essi vi attendono: in essi vi attende Cri­ sto14. C’è lavoro per tutti. C’è un posto anche per voi. Che il Signore vi benedica in questo giomo di medi­ tatione e di preghiera. Vi benedica nella vostra generosità e nella vostra liberta. Renda più grande la vostra gé­ nérosité e liberi la vostra libertà da ogni ostacolo che Ia possa trattenere. E come pegno vi giunga, piena di affetto, la nostra Apostolica Beneditione. Dal Vaticano, 10 marzo 1973, decimo dei nostro Pontificato.-PAULUS PP.VI. 14.Cf.Mf. 25, 35 «. 4180 1973 MAR 19.-SC CULTUS. NORM. AAS 65(1973)276-279 Normae de Patronis constituendis 1. Patronus, liturgica acceptione, Beata Maria Virgo, Sanctus vel Beatus intellegitur, qui ob antiquam tradi­ tionem vel legitimam constitutionem ut protector seu apud Deum advocatus celebratur. 2. Patronus distinguitur a Titulo vel Titulari alicuius ecclesiae, congregationis, communitatis, etsi Titulus patronatum aliquomodo expostulat. 3. Patroni habentur: a) locorum (scilicet nationis, regionis, dioecesis, civitatis, oppidi vel pagi, paroeciae); 277 /b) familiarum religiosarum; c) personarum moralium, sodalitatum, institutorum, coetuum sive ecclesiastico­ rum sive laicorum. ELECTIO PATRONI 4. Patroni eligi possunt Beata Maria Virgo, sub ali­ quo titulo in sacra liturgia accepto. Angeli et Sancti. Beati nequeunt eligi Patroni absque peculiari Apostoli­ cae Sedis induito1. Semper excluduntur divinae Perso­ nae2. 5. Patronus unus tantum sit. Licet duos vel plures Sanctos Patronos eligere, si iidem Sancti una simul in Calendario inscribantur. Ob peculiares rationes, alius Patronus, tamquam se­ cundarius, quandoque additus est. In posterum, unus tantum Patronus de more habeatur. 6. Patroni locorum eligendi sunt a clero et a fideli­ bus seu ab illis, qui sub protectione Patroni ponentur. Patroni familiarum religiosarum, personarum mora­ lium, sodalitatum, institutorum, coetuum, eligendi sunt ab iis, ad quos spectat, seu a membris familiam religio­ sam, personam moralem, sodalitatem, institutum, coe­ tum efficientibus3. Electio facienda est sive per consultationes seu suf­ fragia sive per petitiones seu subscriptiones. APPROBATIO PATRONI 7. Electio Patroni approbanda est competenti auc­ toritati ecclesiasticae, id est: Episcopus pro dioecesi. 1. Cf.C/C. can. 1278. 2. Cf. S. Congr. pro Cultu Divino, Instr. Calendaria particu­ laria. 24 Junii 1970. fi. 28. A..4.S. 62 (1970). pp. 651-663. 1. Cf. S. Congr. pro Cultu Divino, Instr. Calendaria particularia, n. 30. 6545 1973 MAR 19 Conferentia Episcoporum pro provincia ecclesiastica, regione, vel natione. Capitulum provinciale pro provin­ cia religiosa, Capitulum generale pro universa familia religiosa. Pro personis moralibus, sodalitatibus, institu­ tis, coetibus in diversis orbis partibus exstantibus, res proponatur Sanctae Sedi./ 278 CONFIRMATIO PATRONI 8. Electio et approbatio Patroni confirmandae sunt a Sacra Congregatione pro Cultu Divino4. Ad confirmationem obtinendam, mittenda sunt ad eandem Congregationem documenta, quae sequuntur: a} petitio auctoritatis localis, sive ecclesiasticae sive, pro opportunitate et possibilitate, civilis; b) acta, po­ stulationes, subscriptiones, quae electionem comitan­ tur eamque manifestant necnon relatio, in qua rationes exponuntur ob quas electio facta est; c) testimonium de approbata electione ex parte competentis auctorita­ tis ecclesiasticae. 9. Confirmatio conceditur per Decretum praedictae Congregationis et, quoad Patronos amplioris dicionis, etiam per Litteras Apostolicas in forma Brevis expe­ diendas. 10. Sicubi cultus et pietas erga Patronum iam consti­ tutum vel ab immemorabili acceptum, decursu tempo­ ris exstincta sunt, aut de eodem Sancto nil certum co­ gnoscitur, minime impeditur quin, re mature perpensa, novus constituatur Patronus, servatis iis quae supra statuta sunt5. CELEBRATIO LITURGICA PATRONI 11. Celebratio liturgica competit solummodo Patro­ nis rite constitutis vel ex immemorabili traditione ac­ ceptis. Ceteris vero, qui Patroni sensu latiore dicuntur, merae pietatis causa propositi, nullum competit pecu­ liare ius liturgicum®. 12. Celebratio Patroni loci vel oppidi vel civitatis, personae moralis, sodalitatis, instituti, coetus, peragitur gradu sollemnitatis. Quae sollemnitàs gaudet praece­ dentia super omnia festa in Calendario generali vel par­ ticulari inscripta et super dominicas temporis Nativita­ tis et “per annum” 279 Celebratio Patroni dioecesis, provinciae, regionis, na­ tionis aut amplioris territorii et provinciae religiosae peragitur gradu festi1. Rationibus tamen pastoralibus suadentibus, v. gr. quando Patronus magnum momen­ tum habuit in historia cuiusdam regionis aut valde coli­ tur a fidelibus, festum Patroni fieri potest sollemnitas8. Patronus loci aut amplioris dicionis celebrari debet etiam a religiosis9 et ab iis qui Calendario proprio gau'dent. 13. Familiae religiosae gradu sollemnitatis per se peragere possunt tantum celebrationem aut Patroni aut Tituli aut Fundatoris inter Sanctos relati. Attamen, pe­ culiaribus in adiunctis petere possunt, ut ex his duae sollemnitates habeantur. 14. Patroni secundarii olim constituti celebrentur gradu memoriae obligatoriae10. 4. Cf. ibid., n. 30. 5. Cf. ibid., n. 33. 6. Cf. ibid., n. 29. 7. Cf. Normae universales de anno liturgico et de Calenda­ rio, n. 59. 8. Cf. S. Congr. pro Cultu Divino, Instr. Calendaria parti­ cularia, n. 8. 9. Cf. Normae universales de anno liturgica et de Calenda­ rio, n.52c; S. Congr. pro Cultu Divino. Instr. Calendaria par­ ticularia, n.I6d. 10. Cf. S. Congr. pro Cultu Divino. Instr. Calendaria par­ ticularia, nn. 9,12. 6546 1973 MAR 23 -24 SACRA CONGR. PRO DOCTRINA FIDEI - PAULUS VI 15. Patroni olim constituti propter peculiares cir­ cumstantias historicas, itcmque Patroni olim propter extraordinaria adiuncta, v. gr. pestem, bellum» aliamve calamitatem vcl propter cultum specialem nunc remis­ sum, electi, in posterum uti Patroni amplius ne colan­ tur1 1. Ex aedibus Sacrae Congregationis pro Cultu Divino, die 19 martii 1973, in sollemnitate Sancti loseph, Spon­ si Beatae Mariae Virginis.-Arturus Card. TABERA, Praefectus. H. Bugnini, Archiep. tit. Diocletianen.» a Secretis. Il.Cf.Md., n. 32. 4181 1973 MAR 23.-SC DOCTR. FID., DECL AAS 65 (1973) 678 Declaratio de tuenda Sacramenti Paenitentiae digni­ tate contra eos qui technicis instrumentis imprimunt et evulgant sacramentales confessiones Sacra Congregatio pro Doctrina Fidei, vigore specia­ lis potestatis sibi a Suprema Ecclesiae Auctoritate tri­ butae, decernendo declarat eos ab hac die incurrere in excommunicationem latae sententiae nemini reserva­ tam, qui, cum contemptu Sacramenti Paenitentiae, sacramentales confessiones, veras aut fictas, quovis tech­ nico instrumento adhibito captant vel imprimunt vel hoc modo cognitas evulgant, necnon omnes, qui eidem rei formaliter cooperantur, firmo praescripto canonum 889, 890, 2369. Datum Romae, ex aedibus S. Congregationis pro Doctrina Fidei, die XXIII mensis martii, anno Domini MCMLXXIII.-Fr. Hieronymus HAMER, O. P., a Se­ cretis. I 5PSA ‘Γ La c,v· catt- 124 (1973-11) 55-60; J. HAMER in LOsservatore Romano 24 martii 1973; P. TOCANELin Apoll 46 (1973) 20-24. 4182 1973 MAR 24.-PAULUS VI, ALLOC. AAS 65 (1973) 247-249 Allocutio Em.mis Patribus et Exc.mis Praesulibus e Consilio Secretariae generalis Synodi Episcoporum, qui conventui Romae habito interfuerunt: De evangelizatione mundi nostrae aetatis deque interventu membrorum Synodi Episcoporum necnon Patriarcharum orientalium in electionem Romani Pontificis Venerabiles Fratres, Gaudemus sane de conspectu vestro, qui per temporis intervalla iam nobis solet prae­ beri, vobisque salutem ex animo dicimus, qui per ali­ quot dies in opus incubuistis, ad vitam universae Eccle­ siae pertinens. Disceptationes enim vestrae ad appa­ randum proximum Coetum Synodi Episcoporum spec­ tabant, quae ut institutum ecclesiale feliciter invalescit, utpote cum certis temporibus, ac quidem secundum optatum multarum Conferentiarum episcopalium, sin­ gulis trienniis sit celebranda, ut praevidetur; sed hac de re sententia Sodalium proximi Synodi Coetus iterum poscetur. Eiusdem Synodi vigor etiam perspicitur quo­ dam modo ex ipsis gravibus argumentis ei propositis ad tractandum. Argumentum profecto, quod in proximo Synodi Conventu expendetur, est ex hoc genere: agetur enim de evangelizatione mundi nostrae aetatis. Non est du­ bium, Venerabiles Fratres, quin saepe hominum con­ 6547 n. 4181 - 4182 victus et conversatio hodie saeculo sint conformia et a religione aliena. Est ergo sedulo ponderandum, quo­ modo normae, sapientiae plenae, quae in Constitutione Gaudium et spes et in Decreto Ad gentes divinitus Con­ cilii Vaticani Secundi continentur, nunc post decem fere annos in humanam vitam tmaslatae sint vel trans­ ferantur oporteat. Item disceptandum erit de methodis ad rem aptis, de earum comparatione de earumque coniunctione et nexu. Ut breviter dicamus, sollicite ac sollerter cogi­ tandum erit, quae sit vis Evangelii, quod hominibus no­ strorum temporum annuntiamus, et quomodo eos re­ apse valeat transformare. Quibus dictis, quaedam proferenda esse videntur de iis, quae significavimus, cum Patres Cardinales die quin­ ta mensis Martii in Secreto Consistorio alloqueremur: perpendi scilicet recognitionem — nostrae aetati con­ gruentem — legum de electione Romani Pontificis lata/- 248 rum. Quod quidem studium nondum est absolutum, cum hoc negotium multam postulet prudentiam prop­ ter res historicas et iuridicas, quas secum fert. Itaque etiam coram vobis quaestionem ponimus, in Consistorio illo allatam, circa opportunitatem associan­ di Membris Sacri Collegii Cardinalium» qui ius habent Conclave ingrediendi ut electores Romani Pontificis, Sodales Consilii Secretariae Generalis Synodi Episcopo­ rum, dummodo hi, cum idem Conclave celebratur, mu­ nere suo actu fungantur et octogesimo aetatis anno sint minores. Ut notum est, quindecim Membra istius Consilii ve­ stri - e quibus duodecim ab omnibus Sodalibus Synodi libere eliguntur, tres a Romano Pontifice nominantur — officium suum gerunt usque ad subsequentem Synodi Coetum Generalem, ac quidem, quo accuratius rem de­ claremus, donec ab eodem Pontifice electi confirmen­ tur ac tres secundum Synodi ordinem ab eo nominen­ tur. Hos ergo, si quod proponitur ad effectum deduce­ tur, idoneos volumus ad participandam electionem Summi Pontificis quam forte tempore muneris eorum fieri contingat; id est, hoc iure tantummodo fruentur, si eorum designatio, qua fiunt Membra Consilii Secreta­ riae Generalis Synodi Episcoporum, pontificia auctori­ tate explicite ac nominatim approbata fuerit. Hoc consilium Nostrum, quod iam diu agitamus quodque Nobis consentaneum esse videtur historiae Sa­ cri Cardinalium Collegii et cum desideriis, post recens Concilium Oecumenicum Vaticanum vario modo enunciatis, congruere, duplex commodum inferre putamus: etenim Sacro Collegio associarentur, in Romani Ponti­ ficis electione, viri ecclesiastici, qui, peculiaribus animi dotibus ornati, partes agunt Synodi Episcoporum, et qui coetum efficiunt, cuius sodales crebro mutantur. Quae res ita eveniet, Secretarius Generalis Synodi Episcoporum, qui non est membrum Consilii istius. Conclave ingredietur ut Secretarius Adiunctus, in hoc negotio, Secretario Sacri Collegii. Item, cum a nonnullis minus probetur eos. qui prae­ celsum munus patriarchale obeant, aggregari Sacro Cardinalium Collegio, quod est institutum Romanum atque Latinum, perpenditur, an conveniat Venerabili­ bus Patriarchis Ecclesiarum Orientalium, cum hac Apo­ stolica Sede communionem habentium, parem partici­ pationem electionis Romani Pontificis proponere, qui, ut nemo ignorat, non est solum Patriarcha Ecclesiae Latinae, verum etiam ut successor Petri, caput totius Ecclesiae et, iuxta sententiam Concilii Vaticani Secun­ di, unitatis tum Episcoporum tum fidelium multitudi­ nis perpetuum ac visibile princifpium ct fundamen- 249 * tum . Praedicti vero Patriarchae, si casus ferat, electioI. Const, dogm. de Ecclesia Lumen gentium, n. 23. 6548 n.4183-4185 nem huiusmodi solummodo participare poterunt, si, le­ gitime electi, a Summo Pontifice communionem expli­ 5. Facultas coronandi conceditur per Decretum praedictae Congregationis ac per Litteras Apostolicas in forma Brevis expediendas. cite acceperint. Ex aedibus Sacrae Congregationis pro Cultu Divino, die 25 martii 1973, in Annuntiatione Domini.- Arturus Card. TABERA, Praefectus. H. Bugnini, Archiep. tit. Diocletianen.,tf Secretis. Haec habuimus, quae ad vos, Venerabiles Fratres, di­ ceremus. egregiam existimationem et fraternam dilec­ tionem Nostram vobis testantes. Vota autem, quae pro vobis suscipimus, confirmet Apostolica Benedictio, quam vobis et gregibus vestris amanter impertimus. 41S4 Alla fine di questo gradito incontro amiamo esprimere un particolare ringraziamento per la vostra apprezzata collaborazione e rivolgervi un fervido augurio per il vostro ritomo nelle rispettive sedi e per una felice e proficua ripresa dei vostro ministero pastorale. 1973 APR 4.-SIGNATURA APOST., DECRETUM. PART.· De transitu ab ordine administrativo ad iudicialem de­ que potestate Signaturae Apostolicae concedendi com­ missionem ad Rotam Romanam in causis tantum judicialibus Desideriamo anche che portiate il Nostro saluto beneaugurante ai vostri sacerdoti e fedeli. 4183 1973 MAR 25.-SC CULTUS, NORM. AAS 65 (1973) 280-281 Normae de coronatione Imaginis Beatae Mariae Virginis Pluries decursu temporis factum est ut populus Chri­ stianus, filiali devotione permotus, ardenter peteret et obtineret coronationem alicuius Imaginis B. Mariae Vir­ ginis. Nam “Maria, per gratiam Dei post Filium prae omnibus angelis et hominibus exaltata, utpote sanctis­ sima Dei Mater, quae mysteriis Christi interfuit, speciali cultu ab Ecclesia merito honoratur”1. Illius consuetu­ dinis testimonium permanet ritus in Pontificali Roma­ no usitatus. Ad coronationem peragendam, Sacra Congregatio pro Cultu Divino, de mandato Summi Pontificis, nor­ mas quae sequuntur in posterum servandas statuit. 1. Solae Imagines B. Mariae Virginis sive pictae sive excultae coronari possunt. Excluduntur Imagines alicu­ ius Sancti vel Beati. ♦ Si B. Maria Virgo repraesentatur una cum Salvatore nostro lesu Christo, ambo coronari debent. Instantia diei 15 decembris 1972 R. D. Adv. D. L. patronus R. domini A., petiit Commissionem Pontifi­ ciam ut introducere posset apud S. R. Rotam causam “ad nullitatem declarandam peractorum nedum a Curia P., sed etiam a S.C. pro Clericis” contra suum clientem. Hoc Supremum Tribunal patronum pluries invitavit ut indicaret partem, quam convenire intendebat, nec­ non decisionem contra quam proponebat querelam nullitatis. Tandem die 23 martii 1973, Patronus indicavit: a) partem conveniendam esse Curiam P.; b) decisio­ nem quam impugnare intendit esse decisionem ab Epi­ scopo P. die 17 martii 1965 latam (Prot. 197/65). Supremum Signaturae Apostolicae Tribunal, instan­ tia mature perpensa, ac considerato: 1) quod asserta decisio Episcopi P. diei 17 martii 1965 nihil aliud est nisi notificatio decisionis definitivae Sacrae Congrega­ tionis Concilii, quod constat etiam ex ceteris documen­ tis; 2) quod non datur transitus ab ordine administra­ tivo ad ordinem iudicialem (cfr. can. 1601); 3) quod potestas Signaturae Apostolicae videndi de petitionibus per supplices libellos ad Sanctissimum porrectis ad ob­ tinendam causae commissionem apud Sacram Rotam, respicit tantummodo causas iudiciales (cfr. can. 1603 § 2); audito R. D. Promotore iustitiae, 2. Imagines coronandae excellant oportet veneratio­ ne ex parte populi Christiani, ita ut ritus coronationis vota et pietatem eiusdem populi erga Matrem Domini reapse ostendat. 3. Ritus coronationis Imaginis, quae aliquo in loco colitur, generatim peragendus est ab Episcopo illius lo­ ci iuxta ordinem celebrationis, qui in Pontificali Roma­ no continetur. Corona, quae adhibetur ad coronationem, sit affa­ bre confecta atque simul splendeat nobili simplicitate veraque arte. 4. Ad coronationem alicuius Imaginis “nomine et auctoritate Summi Pontificis” exsequendam, quae fit per Delegatum Pontificium, requiritur ut Imago vere magni momenti in Ecclesia vel in aliqua natione vel re­ gione aestimetur. Ad huiusmodi coronationem obtinendam mittenda sunt, tempore opportuno, ad Sacram Congregationem pro Cultu Divino haec documenta: a) petitio Episcopi, vel Conferentiae Episcoporum (si Imago coronanda 281 gaudet veneratione in dioecesi vel regione vel natione) ‘J b) brevis conspectus historicus Imaginis coronandae necnon devotionis popularis erga eandem Imaginem; c) acta, postulationes, subscriptiones sive ecclesiasti­ ca sive civilia, quae petitionem comitantur quaeque vo­ ta populi Christiani de hac re manifestant. I.Conc. Oecum. Vat. H. Consi, dogm. de Ecclesia Lumen gentium, n. 66. 6549 1973 NAR 25-APR 6 SACRA CONGR. PRO CULTU - SIGNATURA APOSTOLICA decrevit: “petitionem reiciendam esse”. Datum Romae, e sede Supremi Tribunalis Signatu­ rae Apostolicae, die 4 aprilis 1973. — Dinus Card. STAFF A, Praefectus. Aurelius Sabattani, a Secretis. • A poli 46 (1973) 323-324. 4185 1973 APR6.-SIGNATURA APOST.. DECRETUM. PART.· Cum locus commorationis partis conventae ignoratur, ideoque Ordinarii loci consensus, ubi ipsa degit, exquiri nequit, Commissio pontificia non requiritur ad competentiam tribunalis inducendam Precibus diei 15 martii 1973 R. D. Officialis Tribu­ nalis regionalis M. petiit Commissionem Pontificiam ut D. Paulus introducere posset apud idem Tribunal cau­ sam de qua supra. Ratio allata est; omnes testes ab actore inducti de­ gunt intra fines Archidioecesis M.; applicari autem ne­ quit art. IV § 1 , c. Motu proprio Causas matrimoniales cum, ob non cognitam commorationem partis conven­ tae, impossibile evadat consensum exquirere Ordinarii loci in quo ipsa degit. Supremum Signaturae Apostolicae Tribunal, preci­ bus mature perpensis; attentis investigationibus perac­ tis ad conventae commorationem detegendam; consi- 6550 1973 APR 7 PONTIFICIA COMMISSIO IUSTITIA ET PAX derato quod difficultas oriens cx ignorantia loci com­ morationis partis conventae et ex consequenti impossi­ bilitate consultandi eius Ordinarium verificatur plus minusvc in proroganda per Commissionem Pontificiam competentia, cum generat im non expediat huiusmodi gratiam concedere inauditis parte conventa eiusque Or­ dinario; considerato insuper quod ratio fundamentalis praefati art. IV § l,c, est instructionem causae facilio­ rem ac celeriorem reddere; consensus vero Ordinarii hisce in casibus tendere videtur, potius quam ad iura partis conventae tuenda, ad interesse publicum tutan­ dum; intéressé autem publicum minime pessumdatur, hisce in circumstantiis, quin potius fovetur-ex causae introductione in loco apto ad expeditiorem reddendam causae instructionem; auditis R. D. Promotore iusti­ tiae et Defensore vinculi, decrevit: “Tribunal Regionale M. causam de qua su­ pra pertractare posse quin egeat Commissione Pontifi­ cia”. Datum Romae, e sede Supremi Tribunalis Signatu­ rae Apostolicae, die 6 aprilis 1973. - Dinus Card. STAFFA, Praefectus. Aurelius Sabattani, a Secretis. • Apoll 46 (1973) 301-302. des temps" et a* centrer nos rcclierches et nos efforts sur quel­ ques aspects fondamentaux de l'Encyclique. En analysant avec un recul de dix ans cette évolution si pro­ fonde â la lumière des “faits" et des “signes" de la réalité con­ temporaine, et de par mon expérience de quelques années au sein de la Commission Pontificale “lustitia et Pax”. j'ai été amené à rassembler quelques considérations dans un document que j'ai l’honneur de presenter très humblement à Votre Sain­ teté. Ce document voudrait apporter une modeste contribution i la réflexion du Peuple de Dieu et faire écho aux soucis et aux efforts de Votre Sainteté pour rendre les hommes de bonne vo­ lonté plus sensibles, plus conscients et plus responsables à l’é­ gard de cette certitude qui s'impose de plus en plus: “La paix est possible”. En présentant à Votre Sainteté ces réflexions, à l'occasion du dixième Anniversaire de Pacem in terris, je voudrais me faire l’interprète de tous ceux qui travaillent à bâtir la paix et de tous ceux qui souffrent pour la paix, et demander en leur nom, avec des sentiments de profonde vénération, votre paternelle Bénédiction Apostolique. 7 Avril 1973. - Maurice Card. ROY. II - COMMEMORATIO ENCYCLICAE Introduction 4186 1973 APR7.-C0MM. IUSTITIA-PAX, DECLARATIO. PART.· Réflexions de son Eminence le Cardinal Maurice Roy à l'occa­ sion du dixième Anniversaire de l'Encyclique "Pacem in terris" du Pape Jean XXIII - /1 avril 1963 - 11 avril 1973: De doctrina sociali Encyclicae “Pacem in terris” sedulo perpendenda atque recte applicanda in novis adiunctis temporum et societatis actualis I - SUMMO PONTIFICI DICATIO • Très Saint Père, Il y a dix ans. le Pape Jean XXIII, par sa Lettre Encyclique Pacem in terris, adressait à tous les hommes de bonne volonté un message de paix et d'espérance. Ce messa­ ge les appelait essentiellement a* un engagement concret et oro­ fond, afin que l'effort de tous les hommes en faveur de la Paix devienne une réalité toujours plus rivante dans la conscien­ ce de chacun et au sein de la famille humaine. En rappelant aujourd'hui le dixième Anniversaire de l'Encydique, je me sens le devoir, comme Président de la Commission Pontificale “lustitia et Pax ", de recueillir les échos que la voix inspirée du Pape Jean XXIll a suscités pendant dix ans dans le coeur des catholiques et des non-catholiques, dans les pays les plus divers et parmi les cultures les plus différentes. U n’est pas dans mon intention de faire un éloge “triompha­ liste" de cette Encyclique. Mon désir est plutôt de présenter respectueusement a' Votre Sainteté quelques réflexions, simples et concretes, pour mettre en évidence l'actualité rivante et du­ rable de ce message de Jean XXIII, tant pendant les dix années écoulées, que dans les rapides et profondes transformations du monde d'aujourd'hui, et aussi pour le déroulement de l’histoi­ re de demain. Le Magistère de l'Eglise durant ces dix dernières années, n'a cessé d'attirer l'attention sur l'urgente nécessité de faire de la paix une dimension effective de la réalité et cela en nous ap­ prenant à lire, interpréter et prolonger le message de Pacem in terris. L'Encyclique Ecclesiam Suam, la Constitution Gaudium et Spes, le discours de Votre Sainteté au siège des Nations Unies, l'Encidique Populorum progressio, l'institution de la Journée Mondiale de la Paix et la Lettre Apostolique Octogesima adve­ niens, que Votre Sainteté a daigné m'adresser, représentent quelques-uns des témoignages les plus marquants de cette solli­ citude pastorale déjà si présente dans l'Encyclique. Ces différentes interventions du Magistère de l'Eglise nous permettent de percevoir plus vivement encore le message de Pacem in terris à travers les actes et les enseignements réitérés du Pontificat de Votre Sainteté à l'égard de la paix. Par ailleurs, les multiples mutations de la société nous pous­ sent a' être toujours plus vigilants et plus attentifs aux “signes 6551 n. 4186 INTENTION DE CET ANNIVERSAIRE Nous fêtons aujourd’hui le dixième anniversaire de Paccm in terris. Le Saint-rère lui-mcme en a pris l'initiative. C'est dire l'importance qu'il attache à cette commémoration, qui est aussi celle de son grand prédécesseur Jean XXIII. C'est reprendre éH ale ment au voeu du Peuple chrétien et de tous les hommes de bonne volonté. Ce message leur était adressé; ils ne l'ont pas oublié. L'intention de cette 'célébration * n'est pas seulement· de piété filiale. Elle ne se veut pas “triomphaliste serait-ce res­ pecter l’humilité du Pape Jean et son désir d'une “Eglise ser­ vante et pauvre”? Elle ne fait pas appel non plus au seul souve­ nir. mais à l'accomplissement. On a dit de l’Encyclique Pacem in terris qu'elle était le testament de Jean XXIII. C'est deux fois vrai. Elle a été — pour reprendre sa propre expression — “le cadeau de Pâques” du Pape rivant (Jean ΧΧΙΠ, Message du 13 avril 1963, AAS 55. 1963. p. 400; cf. trad, dans Documenta­ tion catholique 1963, col. 578). Elle restera, à la Pentecôte, l’ultime offrande du Pape mourant. Cette première et dernière volonté, nous sommes tous appe­ lés, à des degrés divers, à la réaliser. Au sein de la Commission Pontificale Justice et Paix, dont j’assume le présidence, dans la ligne de scs ré flex ions journaliè­ res, de ce qu’elle entend et de ce qu'elle recueille, de scs cons­ tants dialogues avec les personnes, les instances ou les commu­ nautés les plus diverses, catholiques ou non, j'ai été amené à rassembler quelques réflexions, à l'occasion de cet anniversaire. Je l’ai fait en réponse au voeu exprimé parle Saint-Père et par ce nouvel organisme pour la Justice, la Paix et le Développe­ ment, crée par S. S. Paul VI au lendemain et sur le désir du Concile Vatican IL Quel sens et quel contenu donner à cet anniversaire pour en capter tout le potentiel? Apres y avoir réfléchi, il me semble que nous pourrions le centrer sur une double intention. Une intention de continuité. Nous avons reçu Paccm in ter­ ris comme un héritage. Nous avons donc à faire un inventaire et un examen de conscience. Autrement dit. à nous poser trois Questions: — Qu'a fait Pacem in terris? — Qu'avons-nous fait c Pacem in terris? — Que reste-t-il à faire, dans sa ligne, en fonction du nouveau contexte d'aujourd'hui? Une intention opérationnelle. Renouveler notre action pour la paix. Provoquer un regain d’intérêt pour les objectifs que cette Encyclique proposait et propose encore aux crétiens et aux hommes de bonne volonté. Apres avoir rappelé son impact sur l’opinion, je voudrais donc: — Esquisser un diagnostic/une brève synthèse des prin­ cipaux problèmes actuels de la paix; - Dégager quelques lignes de recherche et d'action, afin de ne pas en rester à la paix dliicr. mais de nous préparer sans retard à la paix de demain Est-il besoin de dire que ces quelques réflexions ne sont que des suggestions, qui disent seulement à servir d’ébauche de tra­ vail aux personnes ou aux organismes susceptibles de s'y in lé- 6552 PONTIFICIA COMMISSIO IUSTITIA ET PAX π. 4186 rester, et que je présente en tant que Président de la Commis­ sion Pontificale “Justice et Paix” ? Premiere partie ECHOS ET IMPACT DE “PACEM IN TERRIS” § 1 — Qu’a fait “Pacem in terris” ? I - PREMIERS ECHOS, PREMIERE LECTURE Λ peine parue, le jour du Jeudi Saint, 11 avril 1963. l’Enryclique suscite un immense intérêt. ur l’Est à fOuest, de l’homme de la rue au chef d’Etat, de l’agnostique au chrétien engagé, elle rencontre en tous milieux, pays, blocs, religions, una approbation quasiment unanime. i bans la presse, a la radio, chacun souligne ce que l’Encyclique lui apporte et le soutien qu’il lui promet en retour. Et les oc tes suivent les paroles. Le texte de Pacem in terris est reçu solennellement, des mains de l'envoyé du Pape, parle Secretaire général de (Organisation des Nations Unies. Deux ans plus tard, du 17 au 20 février 1965, dans cette même salle de I Assemblée Générale, x tient un important “Symposium wr les problèmes mondiaux de la paix, a la lumière des enseig­ nements de Jean XXIII par l’Encyclique Pacem in terris". Enfin, de nombreux organismes, instituts, centres d’études ou de rencontres pour la paix ou le développement, naissent de l’Encydiquc ou en prennent le nom, tandis quelle donne lieu à d’innombrables publications. Comment expliquer un tel ébranlement de l’opinion publi­ que? Parce qu'il y a eu accord entre l’attente du monde et la ré­ ponse que lui apportait ce message. Revenons aux commentaires, écrits ou audio-visuels, de ce printemps 1963. Qu'a-t-on lu et qu'a-t-on retenu, dans cette * Enq clique? Qu'est ce quia fait de ce document un événement? L est l'originalité de cette "Lettre au Monde", qu'on l'envi· sage dans son auteur, dans ses destinaùvs, dans son contenu. 1973 APR 7 de penser de la guerre froide”, et même, nous le verrons tout □ l’heure. un “tournant”, une révision ; 1 - déchirante ' ·’ * - *·”, une “nouvelle étape”, sinon “une nouvelle ère” dans la relation Eglise * monde. C) Tout le contenu du message va découler de ces postulats. La première lecture de Pacem in terris n en a retenu, prati­ quement, que les points suivants: les droits de l'homme: indivi­ dus et collectivites, avec tout le problème du so us-dé vel op pe­ rnent et de la décolonisation: la déconsidération de la guerre, anachronique et inapte à l’instauration de la justice, avec l'im­ pératif du désarmement, surtout nucléaire; le voeu et le projet, enfin, d une autorité mondiale à la mesure de la nouvelle com­ munauté des nations. II - DEUXIEME LECTURE - PREMIER BILAN Π fallait laisser passer quelques années pour mesurer, a l'é­ preuve du temps et d'un point de vue critique, l’impact de Pa· crm in terris, non pas seulement sur l'opinion publique (dont la fidélité constitue cependant, elle aussi, un test) mais sur la pen­ sée et sur les comportements dans le domaine de la paix, tant a l’inténeur qu'au dcltors de l’Eglise. Comme nous le verrons, c'est finalement la méthode, l'ap­ proche de Jean XXIII qui a valu a sa dernière encyclique sa plus large audience et son influence le plus durable. A) Impact sur la pensée. I. bans PEglisc. Π faudrait une longue enquête pour discer­ ner, dans l’évolution de la pensée sociale et internationale de l'Eglise depuis dix ans, ce qui revient en propre à Pacem in ter­ ris. Son influence s’est exercée par osmose. Mais on peut en vé­ rifier les conséquences ponctuelles, notamment sur les actes du Concile. Le Concile. Dans Tambience et les orientations de sa pre­ mière Session (octobre 1962), l’Encydique a trouvé le climat favorable a son édoston. En retour, elle a marqué Vatican II dans tout son déroulement ultérieur. On relève sa trace dans la Constitution dogmatique Lumen A) La personnalité de Jean XXIII y a été pour beaucoup. gentium (21 novembre 1964). Par exemple, au paragraphe 36, A chaque page, on y retrouve sa simplicité, son bon sens, sa sur la valeur de la création et la finalité d'un “progrès universel pénétration psychologique. Mais l'Encydique est considérée dans la liberté” et sur une équitable distribution des biens entre aussi, on l’a vu. comme son testament. Elle est inséparable de tous les hommes. sa mort offerte pour la paix. Elle scelle une suite d'erweigneOn la relevé encore dans le Décret Ad Centes (7 décembre ments et d'initiatives dont l'histoire retiendra surtout le Conci­ 1965) qui montre (n. 8) que “l'activité missionnaire de ITglile Vatican II et qui, toutes, convergeaient vers Couverture au « ... possède un lien intime avec la nature humaine et ses aspira­ monde. tions en prêchant le Christ. l'Eglise leur apporte “l'Evangi­ B) C'est ce qu'on voit - c'est ce qu’on a vu tout de suite — le qui se présente toujours comme un ferment de fraternité, en considérant lei destinataires de cette lettre. Le Pape l’a­ d'unite et de paix” (ibid. ). dresse non seulement “à *lêpi»copat de l'Eglise universelle, au Dans le Décret sur l’Occumenl^mc Unitatis redintegratio clergé et aux fidèles”, mais “à tous les hommes de bonne vo(21 novembre 1964), on retrouve l'appd au dialogue (n. 4) et à lonté".Jean XXIII s’en explique lui-même. Bien que l’Encycli­ la collaboration (n. 12) entre frères séparés, comme “un signe que soit inspirée “par la lumière de la Révélation divine, ses des temps” (n. 4). lignee doctrinales ... sont surtout du domaine du droit naturel. U en va de même pour la Déclaration sur la liberté religieuse En effet, la paix universelle est un bien qui intéresse tous les dont le titre Dignitatis humanae et les premieres lignes repren­ hommes;... cela explique l’innovation propre à ce document” nent. en s'y référant explicitement, l’affinnation fondamentale (9 avril 1963, ci. Docutn. Cath. 1963. col. 382). de la noblesse et de la liberté de la personne humaine qui ouvre Cette innoration ixj commander tout le reste. Et d’abord, le le premier chapitre de Pacem in terris sur les Droits de l'Homdialogue. Celui-ci découle du simple fait que la paix est le droit me(§ 8-9). et le devoir de tous les hommes sans exception, puisqu'ils “for­ Caudium et spes. Mais c’est sur Gaudium et spes que l'Enment une seule et meme famille humaine” (Pacem in terris, § cydique a exerce une influence indéniable. Cela est manifeste 25) (1). La règle oui les régit n'est donc pas la guerre, chaude pour le chapitre consacré à la guerre et à la paix (IIe partie, ou froide, ni le cloisonnement, mais la coexistence pacifique, chapitre IV); mais c’est clair, également, pour l'inspiration et puis la vie en commun. Indispensables a la paix, ce dialogue et l'architecture même de cette “Constitution Pastorale ’. Dans les celle coopération entre individus et entre nations sonst sou­ deux documents, la paix ne se ramène pas à l'absence de guer­ vent mis en cause par les idéologies. Que faire alors? Dans les re, ni aux techniques de coexistence ou de développement. Elle * dernière pages de sa Lettre, Jean XX111 a répondu à cette va même plus loin que la suppression des causes des conflits. (question. Et c’est cela nui a été, indiscutablement, lu et ressen­ C'est una anthropologie, une vision d'ensemble de la condition ti, à l’époque, comme le point le plus nouveau de toute son humaine dans le monde d’aujourd’hui; une réflexion sur l'agir Encyclique Lorsque les catholiques ont à “collaborer, soit avec personnel et collectif de l'humanité qui donne à la paix, pour origine et pour fin, le mystère pascal et l'eschatologie. le· chrétiens séparés de ce Sege Apostolique, soit avec des hommes qui vivent en dehors de toute foi chrétienne, mais qui Sa postérité. Pacem in terril n’est pas un “ensoi ", un alxwlu sont fidèle» ... à la morale naturelle” (§ 157), il leur faut, en isolé. Elle prend place dans un ensemble. Elle se situe dans une tradition vivante. justice, faire une double distinction. D'une part, entre l'homme et son erreur ( § 158). d’autre part, entre fausse théories phi­ /Iront d’être héritage, elle est profondément héritière. Jean losophiques” et “mouvements historiques” issus d’elles, mais aXXIII a bien soin de le dire, en la présentant. "Le nouveau do­ yant évolué au cours des ans vers “les sains principes de la rai­ cument. qui se rattache à Mater et Magistra, résume, sur le thè­ son ... et les justes aspirations de la personne humaine” ( § 159). me de la paix, l'enseignement de nos prédécesseurs, de Léon XIII à Pic Χ1Γ' (Radio message du 13 avril 1963). L'Encycli­ Raison, personne. Ces deux termes vont servir de pôles de que a reçu autant qu'elle donne. Et c'est grâce à ce patrimoine référence à tout le corp» de l’Encyclique. La portée de cette qu'elle peut progresser, et devenir, à son tour, héritage. On re­ “pastoral·· de la paix” fut. d’emblée, extraordinaire. On y vil connaît son inspiration dans les grandi documenti qui la lui­ et on peut y voir encore - un “programme d'oecuménisme rent, et qui vont plus loin quelle sur les pistes qu'elle a ouveret de réconciliation”, une “rupture avec le ton et les habitudes 6551 6554 1973 APR 7 PONTIFICIA COMMISSIO IUSTITIA ET PAX les ou des problèmes qu'elle n'avait pu qu'entrevoir. Ainsi, Ec­ clesiam Suam, sur le Dialogue, et Populorum progressio, sur le Développement des Peuples; plus tard enfin, bien que moins directement, la lettre Octogesimo adveniens et le document “Justice dans le monde” du recent Synode des évêques. Mais, à coté de ces grands Actes du Siège Apostolique ou de l’Episcopat rassemble, qui pourra jamais démontrer l'influence décisive de Pacern in terris sur l'enseignement et les orienta­ tions doctrinales dfs Conférences épiscopales ou des Evêques dans leur propre diocèse? Son influence a été egalement déterminante sur la mutation introduite dans la problématique des sciences sociales et de la théologie, comme dans la réflexion des mouvements des laïcs, dans b catéchèse des jeunes cl des adultes ou dans les thèmes de la prédication, dans renseignement des séminaires el des instituts d'éducation. 2. En dehors de l'Eglise, il faudrait procéder à un examen similaire dans la littérature el les aelivilés intellectuelles non chrétiennes, pour constater le changement souvent radical ap­ porté par l’Encyclique. C'est l'image même de l'Eglise qui s'en est trouvée transformée. Mais, là encore, il faut attendre les tra­ vaux des historiens pour évaluer, dans son détail el dans son en­ semble, l'impact de Pacem in terris sur la pensée contemporaine. B) Impact sur les comportements socio politiques 1. Guerre et désarmement. Devant la menace d'un suicide nucléaire, Jean XXIII demande deux choses “à tous les hom­ mes et surtout aux gouvernants" ( § 117): — de,ne pas recourir à la guerre, inapte désormais à obtenir justice d'une violation de droits (§ 127); — de procéder au désarmement (§ 112). Sur le premier point, il a certainement contribué à changer la mentalité du plus grand nombre des chrétiens el, par là, à renforcer celle “persuasion" ... que les éventuels conflits entre les peuples ne doivent pas être réglés par le recours aux armes, mais par la négotiation ( § 126). Son adjuration aux “assemblées les plus hautes ... d'étudier à fond le problème d'un équilibre international vraiment hu­ main” (§ 118) et d'obtenir un désarmement progressif et contrôlé — solennellement reprise par Paul VI devant l'?\sscfnbléc Générale de l’ONU le 4 octobre 1965 —, a apporté certai­ nement un élément de réconfort idéologique aux grandes négoliations des récentes années: les négotiations S.A.L.T. (Stra­ tegic Arms Limitation Talks, en cours depuis 1969); le Traité sur la non-proliféralion des armes nucléaires (en vigueur depuis le 5 mars 1970) auquel le Saint-Siège lui-même a donné son adhésion; les accords signés à Moscou entre les Etats-Unis et rUnion Soviétique (mai 1972). Les diverses déclarations de la hiérarchie catholique el les campagnes menées en leur faveur par divers mouvements ou or­ ganismes chrétiens ont pesé d'un grand poids sur l'opinion pu­ blique et, par elle, sur les responsables des orientations politi­ ques et militaires en cette matière. On se souvient du retentis­ sement qu'avait provoqué l'appel au monde de JcanXXIH, le 25 octobre 1962, lors de la dramatique affaire de Cuba, qui n'aurait pas été étrangère à la décision du Pape d'écrire cette Lettre “Paix sur la Terre". C'est aussi ce passage de l’Encyclique piKmc partie, § 109 à 119 et 126 à 129) qu'ont pris pour réference un grand nom­ bre de mouvements ou d'initiatives visant à mettre en cause la guerre, le recours aux moyens militaires ou les ventes d'armes. Π a servi et sert encore de base, ainsi que le chapitre V déjà cité de Gaudium et spes ( § 79, 3), aux courants ou aux statuts législatifs en faveur de l'objection de conscience. 2. Droits de l'Homme. Dire que les Droits de l'Homme sont le fondement de la paix; qu'ils entrent dans sa définition; ou'el­ le est fausse ou impossible sans eux. voità ce qui a valu âl'En­ cyclique une audience et des filiations durables, ici encore diffi­ ciles a cerner, mais certaines, notamment à l’égard des groupes humains, des collectivités. L’Encyclique s'y intéresse visible­ ment el avec prédilection: sort des minorités nationales, ethni­ ques, religieuses, culturelles, politiques. Elle se préoccupe beau­ coup des millions de “migrants’’ ( § 25. 106) et des mouvements de population (§ 101). Cela a éveillé l'attention, suscité des en­ quêtes et des organismes, provoqué des études et des campa­ gnes auprès des pouvoirs publics et des entreprises ( § 102). Mê­ me souci et même prise en considération politique des discrimi­ nations raciales ( § 4-1, 86, 89), en situant bien le problème au niveau de la justice et des législations, et non plus de la seule assistence humanitaire. D’où le caractère précis et juridique que Jean XXIII a voulu donner à sa Charte des Droits de l'Homme 6555 n. 4186 ( § 8 à 27) et ses encouragements à la "Déclaration Universelle" de l'0NU(§ 142-144). .Surtout, en rappelant que “la même loi morale qui régit la Vte des hommes doit régler aussi celle des Etats' ( § 80) et en applicant immédiatement ce principe fondamental à la “pro­ motion des peuples naguère colonisés" (§ 42 à 44) et, plus gé­ néralement, à toutes les “communautés politiques" ( § 42, 86, 88, 125), Pacern in terris, dans le sillage de Mater et Magistra, préludait à Populorum progressio qui allait devenir la “Magna Charta" du développement des peuples. Fonder la paix sur les droits de l’homme, c'est la fonder sur la justice: “opus iustitiae pax ’. Et l'on voit, ici encore, ce que le deuxième thème sy nodal “Justice dans le Monde" doit à Fa­ cem in terris. Mais il y a plus. A ces droits (l’Encyclique y insiste) corres­ pondent autant de devoirs réciproques (§ 28 à 30). Et par là est introduite toute une dynamique de la paix. Celle-ci n'est pas une pure absence de guerre ni un ordre juridique d'égale consommation; “elle est échange, communion, disposition permanente à communiquer à autrui le meilleur de soi-même” ( § 33, 36). Elle a un contenu de coopération et d'amour. Elle appelle une moralité politique, de la part des nations - dont la regie est habituellement l'ego feme sacré — comme des indivi­ dus. Elle donne une âme à ce grand corps de l'humanité dont les institutions internationales constituent l’ossature. Aussi, lorsque Jean XXIII, consacre la 4eme partie de la Lettre au projet d’une “autorité publique de compétence universelle" ( § 133 à 137), il lui assigne un rôle d'animation “économique, sociale, culturelle" (§ 142) et pas seulement de sécurité collective. Car. pour lui, la paix est la vie, indivisible, de la "famille humaine" ( § 129, 132). Elle en est l'état de santé. La paix, c'est une société réussie. 3. Dialogue et ouverture. C'est dans ce contexte qu'il fau­ drait situer maintenant un troisième impact de Pacern in terris — ou le premier, peut-être aux yeux de Beaucoup - sur les com­ portements socio-politiques, à savoir le dialogue et l'ouverture entre nations, blocs, ou idéologies comme un condition indis­ pensable de sécurité et de coexistence. Qu’il suffise de men­ tionner ici le dégel rapidement constaté en de nombreux sec­ teurs: levée de nombreuses exclusives; progrès de l'oecumenisme et des contacts avec les autres religions; changement de ton el d'attitudes concretes au niveau professionnel et civique;repri­ se de relations diplomatiques; multiplication des rencontres, etc. ... On ne prétend pas, évidemment, que des résultats d'une telle ampleur procèdent tous de l’Encyclique. Mais n’cst-ce pas déjà' beaucoup que celle-ci ait si bien compris, prévu et accom­ pagné ce courant et cette aspiration à l’unité? C) Impact de la méthode de "Pacern in terris". Comme le reconnaît le Pape Jean, avec sa simplicité coutu­ mière, “l’Encyclique a provoqué un écho sans précédent... Elle a remué les pierres elles-mêmes" (15 mai 196ô; cf. Doc. cath., 1963. col. 803). Panni les causes d'un tel effet, on cite, avant tout, sa mé­ thode. Car Jean XXIII en a une et il prend soin de la faire con­ naître. Nous l’avons déjà rencontrée, à propos de scs destina­ taires et de son appel au dialogue. Mais il n’est pas inutile de la voir, maintenant, dans son ensemble et dans ses motivations théologiques et pastorales, cl d'abord, dans son intention, qui est essentiellement missionnaire et universaliste. “Aujourd'hui comme hier, l'Eglise ... appelle les hommes à l'unité dans la charité. C'est encore ce qu’a voulu redire, dans un langage qui, nous l'espérons, sera compris de tous. l’Encyclique Pacern in terris" ( Jean XXIII, 11 avril 1963; /L4S 55, 1963. p. 393; Doc. cath., 1963, col. 584). Ce langage tient en quelques mots-clés. Nature. Pour être compris de tous, un tel langage ne peut donc, par définition, être celui de la foi, mais celui de la rai­ son, de la nature. Cette nature humaine, Jean XXIII sait bien “quelle a besoin, pour sa paix, du secours d'en haut" ( § 168). Mais cela ne l'empêche pas de l'admirer (§ 3 à 6). Il lui fait confiance. L'homme est capable, s'il le veut, de faire la paix. La paix est possible. Et nous reconnaissons là — ce n'est pis un ha­ sard - une totale convergence avec le thème de la dernière Journée Mondiale de la Paix, pour l'année 1973. Pacrm in ter ris n'est-elle pas l’Encyclique de la paix possible? nature n'est pas totalement corrompue par le pécné; rachetée par Jé­ sus-Christ. elle est. avec la çrâce, capable de bien, et notam ment de ce bien supérieur qu est la paix. 6556 η. 4186 PONTIFICIA COMMISSIO IUSTITIA ET PAX Ordre.La paix n’est pas l’effet du chaos. Elle est le signe et le fruit d’un ordre, avec tout ce que ce mot implique: perma­ nence, stabilité', identité. Les droits de la personne humaine sont “inviolables. inaliénables” (§ 9). Universels, aussi: l’hom­ me est partout l’homme, sur toute la terre, “d’égale noblesse et dignité’ ( § 86; 89). Ainsi, pas de racisme, pas de ségrégation (§44;86) Cet ordre se manifeste, objectivement, par quatre cnteres indispensables: vérité, justice,amour, liberté, qui sont ‘7ei quo tre piliers de la maison de la paix ’ouverte à tous (Jean XXIII, II avril 1963). Par le fait quelle est un ordre, la paix tombe sous les prises de l'intelligence et de la volonté de l'homme, qui peut, par la science et la technique, maîtriser las contraintes physiques ou sociales, et surtout, se dominer lui-meme, en con­ formant ses conduites à la Loi étemelle de Dieu, dont la loi na­ turelle est l’expression. Histoire. La paix, selon Pacem in terris, n’est pas statique. 0 ne faut pas y voir un immobilisme conservateur. Car l'ordre dont elle est le signe n’est pas un ordre donné et tout fait d'a­ vance: c’est un ordre a* faire, une histoire à réussir. Pacem in terris fonde toute une dynamique de la paix. “La paix sur la terre ... objet du désir de l'huminailé de tous les temps...” ( § 1 ). Un désir naturel aussi universel, dans l'espace et dans le temps, ne saurait être vain. De fait, à travers le sang et les rui­ nes, les êtres humains, individuels ou rassemblés, sont constam­ ment poussés à espérer et a' transformer l'univers. Le lien, ré­ cemment découvert, entre la paix et le développement, en est un signe, parmi d'autres. Signes des temps. Jean XXIII scrute et regarde. Il fait la "phénoménologie” de la paix. Sa méthode n'est pas déductive, mais inductive; il parle de ce qu’il a vu et découvert. Π fait un certain nombre de constats sur la société; et il les décrit, a' la fin de chacune des quatre parties de sa Lettre. Π y attache une grande importance, surtout lorsqu'il remarque des “consen­ sus’, des persuasions collectives. Ces convergences prennent alors, à ses yeux, valeur d’indications ou de lois psycho-socioloçiques, puis d’obligations morales, en tant qu’eues désignent le Bien commun. Mais l’originalité de sa méthode est au-delà. Elle est compa­ rative. Elle met en présence ces événements d’actualité — ou ces constantes bien établies - avec la Révélation chrétienne et la tradition doctrinale ou l’enseignement delTglise. Et elle cher­ che s'il n’y a pas. sous le fait collectif perçu, un appel ou une certaine sollicitation de Dieu. A peine wqiiiwe dans Pacem in terris, cette théologie des “signes des temps -issue de l’Evangile, que jean XXIIÏ cite luimeme à ce propos (Mot. 16. 4), a été reprise et synthétisée avec force par Gaudium et spes (§4:10-11; 42,44 etc.) qui lui don­ ne une importance spirituelle et méthodologique déterminante. § 2 - Qu avons-nous fait de k‘Pacem in terris’’ ? menaces. Il en va de même des discriminations raciales, où les oppositions psychologiques se durassent en institutions poli­ tiques. Les Droits de l'Homme? Les chartes ont un revers: leur non-ratification; leur non-application. Conbien de droits hu­ mains, si clairement revendiqués par l’Encyclique, sont encore lettre-morte! Ou encore, combien d’entre-eux ont-ils été con­ quis par les procédures démocratiques décrites par Jean XXIII? Et combien n'espèrent-iis l'être que par la révolution violente? La solidarité mondiale? Là encore, ces dix dernières années n'ont pas réalisé l'espoir de l’Encyclique (§ 130-132). L'inter­ dépendance joue, mais entre les nations riches, dont les écono­ mies ont de moins en moins besoin des pays techniquement distancés et qui leur font bien sentir cette marginalisation. Pou­ vons-nous dire, sans mentir, que “notre humanité ... présente une organisation sociale et politique profondément transfor­ mée”. où “l'on n’aperçoit plus de peuples donunateurs et de peuples dominés”? ( § 42). Nous pourrions continuer longtemps cette “confession Gé­ nérale” de nos lacunes et de nos fautes collectives; reconnaître l'exégèse partielle ou partiale, que nous avons souvent faite de cette Lettre au risque d’en dénaturer l’intention ou le contenu; les pages que nous n'avons pas lues, les valeurs confiées que nous avons enfouies, les appels que nous n'avons pas entendus, l'héritage que nous avons refusé. Mais plutôt que de gémir sur ce passé, essayons de voir ce qui a changé, en comparant l'état présent du monde et de ΓΕglise à celui de 1963. .Alors, nous pourrons peut-être mieux comprendre ce qu'il nous reste à faire pour actualiser, prolon­ ger et compléter Pacem in terris, en fonction du nouveau con­ texte d'aujourd'hui. Deuxieme partie PROBLEMATIQUE D’AUJOURD’HUI D s'agit donc de tenter un diagnostic, qu'on pourrait appe­ ler un “diagnostic de différence'. pour mesurer les change­ ments apportés en dix ans à la problématique et aux mentali­ tés; puis d'esquisser quelques suggestions prospectives, visant à définir quelques priorités majeures dans la recherche et l'action pour la Paix dans les années qui viennent. Apres quoi, on pour­ ra voir que la méthode de Jean XXIII, enrichie et complétée par divers actes et documents de Paul VI garde sa valeur fon­ damentale. tant à l'intérieur qu'au-dehors de l'Eglise, pour l'édification de la Paix. Apres ce bref survol de ce qu’a fait Pacem in terris, “faisons maintenant nos comptes ... comme au terme d'un exercice comptable”, pour reprendre les propres expressions de Paul VI le 10 février dernier. Nous, c'est-à-dire le monde, la société civi­ le. dont nous faisons partie - et nous, c'est-à-dire les chrétiens, le Peuple de Dieu. Pas pour des remords stériles, mais pour un nouvel aggiornamento. Reprenons brièvement les principaux exposés et appels de l’Encyclique: Qu’avons nous fait de la guerre? La guerre totale n'a pas éclate. La dissuasion, l’équilibre de la terreur a joué étrangement un rôle régulateur. Mais pour toujours? Et le monde s'est facile­ ment accommodé, comme autant d’abcès de fixation, des con­ flits localisés, meme les plus longs et les plus sanglants, tel celui du Vietnam, pour faire la “part du feu” ... En même temps, la violence prolifère, comme substitut à la guerre totale et comme phénomène et concept collectif en re­ cherche de signification. La décolonisation? Elle n'a pas progressé autant nu'on l’es­ pérait depuis 1963. En certains Etals, seule une population co­ loniale minoritaire jouit des pleins droits politiques et sociaux. La coopération à l'égard des pays techniquement défavori­ sés s'est-elle soldée par une réussite, je me permets de réitérer cette question, déjà posée aux hautes instances internationales, en septembre 1970. au seuil de la Deuxième Décennie du Déve­ loppement. Quant à la dépendance des Etats, elle a changé de forme: un néo colonianisme économique, a souvent succède à la colonMiÜon politique antérieure. 0 prépare un avenir lourd de 6557 1973 APR 7 § 1 - Un diagnostic de différence Dans l'immense table des matières et des visions diverses de la paix, il me faut évidemment choisir, et d'abord renoncer presque entièrement à l'une des deux faces du problème: celle du Développement. Mater et Magistra l'ayant déjà abordé. Pa­ cem in terris se contente de le rencontrer en chemin. Son thè­ me s'en trouve à la fois allégé et accru, s'il est vrai que la paix a désormais pour nom et pour mesure la société. On peut, semble-t-il — et c'est à cela que je me limiterai -, ramener ces différences des deux contextes aux trois points suivants: I - UN REMODELAGE PLANETAIRE Le contexte que trouvait Jean XXIII en écrivant sa Lettre était dominé par ces Quatre composantes: un système bipolaire; basé sur l'équilibre de la terreur; accompagné d'une inégalité générale des nations par rapport aux deux Grands et où le Tiers-Monde servait d’enjeu, chaque bloc s'efforçant de le faire basculer dans son camp; sans que les Nations Unies puissent in­ tervenir autrement. Le cadre que propose l'Encyclique est, au contraire, un sys­ tème d'égalité entre les Etats; l'équilibre de la confiance; l’aide au Tiers-Monde dans le respect de son indépendance; et, au-de­ là des Etats-Nations, une autorité mondiale effective. Dix ans après, les choses ont bien changé. Regardons d'abord la carte du monde. Elle manifeste, entre autres, un transfert vers l'Océan Pacifique; l’émergence de ΓΑmerique Latine; le déplacement manifeste, aussi, vers l'Océan 6558 PONTIFICIA COMMISSIO IUSTITIA ET PAX 1973 APR 7 Indien, l'affirmation de l’Afrique et du monde arabe. Quant à l'Europe, elle vient de selargir: mais ni elle, ni l’Amérique du Nord ne sont plus le centre du monde. A ce planisphere, il faut superposer la démographie: pro­ blème immense qui à lui seul ferait l'objet d’une longue étude. n.4186 d'oppression jusqu’alors souvent oubliées par l'ensemble des Etats. B) Mais, en même temp, la course aux armements. A ces divers conflits ouverts, qui défrayent tous les jours la chronique internationale de nos journaux et de nos écrans, il La carte socio-politique a beaucoup chance, elle aussi. Pa­ .faut ajouter, parce qu'elle est une guerre en puissance, la course cem in terris la décrivait comme une somme cl Etats-lSations et aux armements. atteignait ces diverses communautés nationales une à une, à la De la trilogie des armes A.B.C.. on ne retient d'ordinaire manière de l’O.N.U., comme autant d’entités totalement dis­ que l’arme atomique. Et pourtant, les deux autres, biologique tinctes (Pacem in terris, § 42). Aujourd'hui, ces nations ten­ et chimique, ne relèvent pas de la science-fiction. En 1973 dent à se regrouper en systèmes régionaux ou continentaux et comme ep 1963, elles ne sont pas plus à l'abri d'une perversité deviennent désormais des partenaires internationaux. Nous as­ ou d'une erreur d'emploi que la bombe atomique. Leur fabrica­ sistons donc à un certain décloisonnement des nationalismes. tion. leur stockage, leur transport sont un danger pour notre En même temps, on constate, au sein de chaque nation, la environnement humain. Mais — et ceci paraît nouveau par tcndcnce à des regroupements subnationaux davantage à échelle rapport à l’époque de l’Encyclique — le commerce des armes humaine et répondant à un besoin de communications interper­ s’est énormément accru et prend aujourd’hui l'aspect d'une sonnelles de plus en plus contredit par l'uniformisation de la “épidémie contagieuse” (Paul VI, 9-1-1972) et par là meme, vie sociale. Ce mouvement de diastole et de systole, de dilata­ d’une provocation permanente à la guerre. tion et de contraction par rapport à l’être national, déjà percep­ 11 faudrait parler encore des armes psychologiques, des pro­ tible il y a dix ans à l'époque de Jean XXIII, semble être un fait cédures pénales barbares (camps de concentration, détentions marquant d'aujourd’hui, avec le rôle croisant des “forces trans­ nationales” sous leurs diverses formes: économiques (entrepri­ arbitraires, tortures) qui causent autant de victimes par mort ses multinationales; systèmes monétaires); culturelles (mass­ lente que les guerres déclarées. media, civilisation de l'image; idéologies, religions) etc. ... Devant un tel arsenal et un tel éventail, même si le risque de guerre totale s’éloigne, peut-on vraiment parler de paix? Ceci, Du bipolaire au multipolaire. Mais le changement le plus vo­ yant se situe au niveau de la politique mondiale: c'est le passa­ qu’il fallait dire, ne met pas en cause la réalité et l'immense es­ poir — que ne connaissait pas encore l’Encyclique — de l'aprèsde du système bipolaire (“bloc atlantique" et “bloc soviétique) guerre ou nous sommes entres. a la multipolarite. Celle-ci entraîne une redistribution des rôles et une certaine suppression des divers rideaux tendus entre III - VIOLENCE ET CONTESTATION l’Est et l'Ouest. Comme chacun le sait, c'est le risque d’un choc frontal atomique qui a entraîné, pour une large part, ce Au dire des meilleurs experts, nous assistons à un double dégel et cette neutralisation mutuelle sur le plan militaire. Mais transfert: c’est aussi l'accession de nouveaux pays à l’échelon des Grandes — le transfert du militaire à l'économique: l'impossible af­ Puissances, ainsi que l’urgente nécessité des échanges techni­ frontement par les annes se mue en compétition économique. ques et commerciaux. Nous avons vu, malheureusement, com­ Celle-ci prend le relais de la guerre froide, de la guerre chaude ment cette amélioration des relations Est-Ouest entre pays déjà et de la colonisation militaire. Elle crée entre nations de nou­ ou presque industrialisés ne se vérifie pas, tant s’en faut, dans velles distances et de nouveaux clivages, bien éloignés de la desles rapports “Nord-Sud”, c'est-à-dire dans les pays du Tierscnption et des espoirs que formulait Pacem in terris quant à Monde et, a fortiori, du “Quart-Monde” (les nations et les caté­ “l’égalité naturelle de toutes les communautés politiques et à gories sociales marginalisées). leur droit ... au développement” ( § 88, 89. 138). Et elle intro­ II - LA GUERRE A) "Nous avons maintenant un après-guerre" Ce jugement de Paul VI (28-1-73) lors de la cessation du conflit vietnamien, pouvons-nous l'appliquer à la guerre dans son ensemble? Oui, sous un certain angle. Tout le monde le sent confusé­ ment: une page semble tournée, celle de la terreur nucléaire. Nous sortons de la guerre des nerfs. Une guerre totale est implobable actuellement. C'est une différence radicale de notre cpoque par rapport à celle de Jean XXIII. Les analyses le révè­ lent: c est la guerre elle même, par ses impasses, qui empêche la guerre. Les déterminations qui conduisaient les peuples, naguè­ re encore, à l'épreuve de force, secrétent maintenant, en quel­ que sorte, leurs propres “anticorps”. Chacun des camps se sent pour ainsi dire condamné à la paix. Car la guerre n'apparaît plus seulement comme un crime, mais comme une absurdité. Elle révèle au grand jour “son irrationalité désastreuse” (Paul VI, ibitL). Elle apparaît comme un non-sens, une finalité qui se détruit elle-même. Elle n'est plus une solution. Elle n'entre plus dans les fins politiques. En conclure pour autant que nous inaugurons une phase nouvelle et définitive du genre humain, celle de la non-guerre, serait un pur sophisme. En effet, nous restons toujours à la merci d’une erreur de calcul et d’une rupture d'équilibre, du fait de l'entrée éventuelle de nouveaux partenaires dans le club fermé des Puissances nucléaires. Quoi qu'il en soit de l'hypothèse d'un emploi global des ar­ mes atomiques, les conflits locaux, eux, restent et vont sans doute rester encore une réalité existante. Les instituts de polémologie. c’est-à-dire d’étude scientifique des guerres, ont dresse la liste de ces conflits et les ont classes par familles. Qu'il suffi­ se d'en citer ici quelques-uns: guerres par Etats interposés, gu erres-é clairs. blocus des vois maritimes, manoeuvres d’intimi­ dation. conflits d'intervention, luttes ethniques et tribales, con­ flits séparatistes, guerres civiles, insurrections raciales, génoci­ des. ctnnoddes. Enfin, tout récemment, le terrorisme, anarchi­ que ou organisé (prises d'otages, attentats à la bombe, détour­ nements d'avions, assassinats de leaders etc ...) visant, avec de très faibles effectifs, mais en mobilisant les mass-media, à atti­ rer l'attention du monde entier sur des situations d'injustice ou 6559 duit, par là même, de nouvelles tensions et oppositions, de nou­ veaux rideaux. — le transfert de l'international au national: du fait de di­ verses dissuasions, les rapports entre Etats tendent à se stabili­ ser, au point que la société internationale devient une société bloquée. Les conflits qui ne peuvent plus avoir lieu entre Etats se transportent à l'intérieur de chacun d'eux. Ds y fermentent et provoquent des explosions et de crises d'une extrême gra­ vite. C'est un autre univers que celui de Jean XXIIL Sa vision était celle d'une société ordonnée et hiérarchisée: une place pour chaque nation et chaque nation à sa place. De la base au sommet, de la personne à 1 “autorité publique de compétence universelle” ( § 137) la société forme une pyramide de corps in­ termédiaires ( § 53) fondée sur le “principe de subsidiarité” ( § 141-142). Chacun — individu, communaté de base ou Etat — lui apporte son concours actif, dans le respect de l’autorité et au service du bien commun. Réglée par une charte de droits et de devoirs mutuels, elle est animée par une volonté commune. C'est une société de participation (§ 31, 40, 53, 73, 116), orientee vers “l'avènement d'un ordre collectif" (§ 31), bref une société d'assentiment. Dix ans ont passé. Un changement radical s’est opère. D'abord, le conflit, qui s exprime par la violence, est un fait, un fait nouveau, dans son ampleur: celte violence est par­ tout, dans les pays sans guerre et dans tous les corps sociaux. Au point qu'il faudrait aujourd'hui ajouter à l’Encyclique un nouveau chapitre: 'Bellum in terris". Cette violence est pluri­ forme. On distingue aujourd'hui les violences physiques, qui mettent en jeu la vie ou la liberté matérielle des personnes ou des groupe *. Mais — et c'est nouveau — on dénonce aussi, un peu partout, les violences structurelles: celles qui relèvent des insti­ tutions. des regimes, des législations; ou les violences culturel­ les, par exemple la pression exercée par les moyens audio-vi­ suels, par le regime et les cadences du travail, les transports; les innombrables contraintes de la civilisation industrielle et de la technologie ; celles du savoir et du pouvoir. Mais ce qu'il faut signaler comme spécifiquement neuf, ce n'est pas tant la violence que la conscience de la violence. Jadis non perçue ou subie comme une fatalité, la violence est aujour­ d'hui pensée, analysée et voulue. Beaucoup l'interpretenl 6560 n.4186 PONTIFICIA COMMISSIO IUSTITIA ET PAX 1973 APR 7 conomiques, monétaires et diplomatiques, on se condamne aux commc une loi de l’histoire. On présente la société comme es­ bonnes intentions d'un pacifisme sentimental qui risque, une sentiellement conflictuelle. On compte sur la lutte des cultures, fois de plus, en la privant de ses racines scientifiques et sociolo­ des classes ou des idéologies pour transformer la vie sociale. giques, de discréditer la cause de la paix. Cette visée dialectique poursuit ordinairement des buts con­ crets et limités, par exemple un changement de régime. Mais Troisième remarque. Plus qu'une table des rnatie'res, l’efficaelle peut revêtir aussi une forme beaucoup plus radicale: lors­ cité de la problématique oue se proposent les chrétiens réside qu'elle met en cause la société elle-même. En ce cas, elle ne donc dans la méthode de Jean XX III, avec ses développements s'attaque plus seulement à un "système”, mais à l’être social ultérieurs. lui-même. Cette violence va beaucoup plus loin que les mani­ Enfin, comme PEncy clique elle-même, ces quelques réfle­ festations de rues ou même que les guerres civiles. Elle s'atta­ xions anniversaires s'appliquent à la paix de tous cl par tous, que au tissu sociétaire. mais avec une constante référence à la mission et au rôle spéci­ On mesure la distance qui sépare cette société de contesta fique des chrétien * au sein de cette tâche commune. Je les envi­ tion de la société d'attestation dont Pacem in terris nous pré­ sagerai sous deux angles: celui des "réalisations” ou des "ob­ sente le modelé. jets” de la paix; puis celui de l’auteur, du "sujet" de la paix, Pour Jean XXlll, hormis le cas d’une loi injuste qui légitime autrement dit de 1 nomme lui-même. ou même exige soit le désobéissance civile soit l'insurrection ( § 48-52), le devoir de tout citoyen et de toute collectivité, dans 1 - LES CHOSES DE LA PAIX une vision démocratique, est le civisme, c'est-à-dire la contribu­ tion positive â la réussite politique, sociale, économique et cul­ A) Eliminer la guerre turelle de la communauté à laquelle on appartient, dans le res­ "Nous avons maintenant un apres-guerre dont nous ne pou­ pect des autres communautés. vons pas nous désintéresser comme citoyens du monde et spé­ Aujourd'hui se font jour - est-ce un “fait des temps” ou un cialement comme chrétiens” (Paul VI. 28-1-1973). Mais un a“signe des temps”? - un certain nombre de comportements qui aspirent à devenir des droits nouveaux, à s'inscrire dans les près guerre encore plein de guerres, à arrêter ou à empêcher. Les appels des trois derniers papes contre la guerre, — "guerre à législations et les Constitutions (Pacem in terris, § 75. 77). la guerre", "Jamais plus la guerre" ... — entraînent, semble-t-il, Ainsi en est-il de l’objection de conscience de type militaire, les deux objectifs suivant *: qui a maintenant un statut légal dans un très grand nombre de pays. Mais on relève, en outre, depuis peu, une objection de Désarmer: cela veut dire deux choses: conscience de type civil. Elle tend, elle aussi, à trouver une 1. Stopper la course aux armements. Celle-ci est en effet un certaine existence juridique et à être invoquée, en divers lieux, danger, une tentation permanente d'emploi ou d'intimidation sous le nom de “droit au dissentiment'', comme une spécifica­ (la dissuasion allant jusqu'au chantage); une injustice et un tion du droit à la liberté d'opinion, reconnu par la Déclaration vol: les budgets fabuleux ainsi affectés constituent un véritable universelle des Droits de l’homme (article 19), Nous retrouve­ détournement de fonds et un gaspillage des pays riches qui re­ rons ce problème un peu plus loin. présente déjà une agression à l'égard »fes pays ou des catégories Lorsque ce civisme de dissentiment à I egard des oppres­ sociales défavorisés: "La course aux armements ... lèse les pau­ sions injustes κ refuse aux violences corporelles, il prend l'ap­ vres d'une manière intolérable ..." (§ 8. 3) “ ... elle est un scan­ pellation, dans certains cas du moins, de non violence. Problè­ dale ..." (Gaudium et spes, § 8. 12); une folie : elle n’assure pas me crue Pacem in terris n'abordait pas encore, ce qui est une au­ la sécurité: elle crée des risques supplémentaires en introdui­ tre différence avec aujourd’hui, où l'esprit et les stratégies de la sant des instabilités susceptibles de rompre l'équilibre de la non-violence se répandent de plus en plus. terreur, un danger: qu'il s'agisse des armes nucléaires ou des ar­ D ne s'agit pas de s'étendre ici sir des problèmes d'une telle mes de type classique, des grandes ou de petites Puissances, la ampleur, mais seulement de les évoquer, comme une nouvelle course aux armements est devenue un processus cumulatif qui problématique de la paix. a sa dynamique propre, indépendamment des sentiments d'aggressivité, et qui échappe au contrôle des Etats. C'est une ma­ § 2 - Orientations chine devenue folle. I ne erreur: lorsqu’on prétend que le dé­ sarmement provoquerait la ruine des Etats et le chômage des ‘Face à des situations aussi variées, il Nous est difficile de travailleurs. L'histoire le montre, au contraire: les sociétés in­ prononcer une parole unioue, comme de proposer una solution dustrielles ont prospéré maigre de constantes reconversions. qui ait valeur universelle. Telle n'est pas notre ambition, ni me­ reconversion des fabrications et des ventes d'engins militaires me notre mission”. Comment ne reprendrais-je pas à mon en fabrication et en vente de produits “civils'' se révéle tout compte cette parole du Saint-Pére dans la Lettre Octogesima aussi possible, si une volonté politique persévérante la prévoit adveniens qu'il daignait m'adresser le 14 mai 1971 (0.Λ, § 4)? et la planifie dans le temps. “Comme s'il était admissible qu’on ne puisse trouver du travail pour les centaines de milliers de tra­ Première remarque. Je n'oublie pas qu’ “il revient aux com­ vailleurs qu'en les employant à construire des instruments de munautés chrétiennes d'analyser la situation . J’(ibid., § 4), ainsi mort’.’’ (Paul VI, Allocution au Corps Diplomatique, 10 janvier qu'a tous les hommes de bonne volonté et à tous les responsa­ bles de la paix d'en dresser la problématique. Mon propos, en 1972, AAS 64,1972, p. 54). Enfin, et surtout peut-être, la course aux armements ou leur cet anniversaire, n'est pas de tout dire, mais de dénombrer possession massive par un certain nombre d'Etats, sont le signe quelques priorités qui « dégagent de l'étude et de l'action ré­ centes en cet immense domaine. En outre, il s'agit beaucoup et la cause d'une hégémonie d’intention ou de fait. /Xrmcr, mê­ me pour ne pas se servir de scs armes, c'est instaurer ou main­ plus de poser des questions et d'inciter à la recherche que d’a­ tenir une conception impérialiste du monde en remplaçant le vancer aes solutions bien délimitées. Cela, dans le prolonge­ primat du droit par le primat de la force. ment et en complément de l'Encyclique de Jean XXlll. On a dit» en effet, de Pacem in terris, qu'elle était une sym­ 2. Combattre rimpenalisme économique. Puisque l’éconophonie. C'est vrai. Mais ce n'est pas faire injure à sa mémoire que prend le relais du militaire, la transposition s'impose.L'im­ que de la qualifier de symphonie inachevée ; c'est en effet dans pératif “Jamais plui la guerre" doit s'appliquer à tout le domai­ sa logique, jean XXlll eut été le premier à procéder à laggiorne de l’économie pour contrebattre les agressions et les oppres­ namento de sa Lettre, dont on a si unanimement vanté le souci sions des infrastructures lourdes et des nouvelles “Puissances” d'actualité. Or, dans notre monde en mutation, l'actualité se re­ financières, industrielles, commerciales, dans leur course au nouvelle très rapidement. Après nous être demande ce que monopole ou à la domination, sur les terres, au fond des mers nous avons fait de Pacem in terris, il nous reste à voir comment et dans l'espace. Le droit de légitime défense, le droit à l'identi­ nous allons l'actualiser en la prolongeant, à ta lumière des dif­ té nationale ou régionale doit être sauvegardé et défendu dé­ férences que ce rapide diagnostic a tenté d’esquisser. sormais dans les transactions internationales et dans les politi­ Deuxième remarque. Une problématique de la paix risque d’être redicalment fauve si elle ne se situe pas à une double di­ mension les “choses" de la paix et lei “sujets'' de la paix. Si l’on s'en tient exclusivement aux choses, c'est-à-dire aux déter­ * minisme et aux structures, aux comportements à l’équilibre des forces en présence, la paix échappe aux prises de l'homme et on aboutit à un effet démobilisateur. Si 1 on s'en tient uni­ quement au contraire, aux sources psychologiques, affectives et spirituelles de l'homme, en omettant la médiation des lois é- 6S6I ques étrangères avec autant de fermeté et de courage qu'en ma­ tière de sécurité nationale militaire. Sans «e confondre avec le seul développement économique, la paix doit s’en préoccuper constamment B) Remplacer la guerre par la dynamique de la paix. 1. Le pouvoir du droit. Il s'agit d’une réussite inverse. “A la force matérielle des armes, que soit substituée la force mora­ le du droit” (Benoit XV). Donner ses chances au droit, et d'a­ 6562 1973 APR 7 PONTIFICIA COMMISSIO IÜSTITIA ET PAX bord l'instituer. l'inscrire dans des législations et des institu­ tions conformes à la justice. Celles-ci ont pour objet de déter­ miner, de garantir les droits de l’homme et les droits des peu­ ples. rl la Charte dei Droits de l'Homme, dont nous célébrons cette année le 25^mc anniversaire (10 décembre 1948), puis à celle de Pacem in terrù ( § 8-33), s'ajoutent, au moins à l'état d'aspirations ou de projets, un certain nombre de droits nou­ veaux, pour que la justice coïncide à tout moment avec l'évolu­ tion des situations et dr moeurs. L'image que Pacem in terrù nous traçait, était encore celle d'une société tranquille, liée au concept juridique d'une démo­ cratie d'assentiment. Beaucoup, de nos jours, et pas seulement les jeunes, seraient plus sensibles aux tensions des sociétés dé­ déchirées ou minées du dedans par le refus des citoyens ou d'une partie d'entre eux, en face du destin national qui leur est propose. La notion d'autorité présentée par l'Ency clique parait éga­ lement a' certains trop verticale et extrinsèque. Ds aimeraient développer les § 48 à 51 en remplaçant le concept d'un civisme d'attestation par des conceptions soit plus dialectiques, soit plus anarchiques de la vie sociale. Ils aimeraient y trouver des références plus claires au combat pour la justice et à la notion de libération. La description de “la paix au sein de chaque communauté politique" (Pacem in terrù, IIe partie) leur parait trop “sage"; à leurs yeux, elle ne fait pas assez de place à l'irra­ tionnel, à l'instinct, à l'initiative ou à l'aventure. Elle leur sem­ ble trop loin de Γ "utopie" au sens ou Octogesima adveniens l'a signalée et précisée (O. a-, § 37). C'est dans cet esprit, et en référence à ces courants culturels d'aujourd'hui, que l'on peut citer, ici et là, certaines formula­ tions de nouveaux droits, à reconnaître par les législations: le droit au dùsentiment, c'est-à-dire la faculté théorique et prati­ que, pour le citoyen, de poser une objection de conscience de type civil. L'objection de conscience de type militaire invoque le Décalogue ("tu ne tueras point"); le dissentiment social, lui, invoque le droit et le devoir, soit de ne pas être d'accord avec l’idéologie totalitaire de son groupe, soit (lorsque tous les re­ cours aux moyens légaux ont été épuisés) de pratiquer la déso­ béissance civile à certaines lois en invoquant le principe tou­ jours reconnu: “il vaut mieux obéir à Dieu ou’aux hommes". Ce droit au dissentiment est le droit au “non-alignement" sur la doctrine ou les actes d'un régime totalitaire; un droit déterminé par un abus de pouvoir physique ou idéologique; la résistance morale à une oppression injuste et qualifiée, telle que l'intolé­ rance religieuse, morale, civique, raciale. Et non pas le droit, in­ déterminé ou illimité, pour un individu ou pour un groupe, de refuser systématiquement n'importe quelle société, a fortiori si on refuse en même temps, de remplacer le “modelé" ainsi ré­ cusé par quelque autre “modèle" que ce soil. D ne s'agirait plus alors, d'une opposition ou d'un dissentiment, mais d'un nihilisme aussi contraire à la raison qu'au Bien commun. Parmi les nouveaux droits aujourd'hui proposés, on cite aussi, dans le même ligne, le droit à la vùion du monde et à la liberté d'éducation; de même, encore, du droit à l'image; autre­ ment dit du droit pour n'importe quelle personne ou groupe humain d’être présenté à l'opinion publique dans la vérité de son être et non sous la forme di stéréotype trop souvent prati­ qué pas les mass-media, sans qu'aucun droit ou pouvoir de ré­ ponse ou de rectification soit donné aux victimes de cette défi­ guration; le droit à l'intimitéz c'est-à-dire à la protection de l'es­ pace intérieur ou familial de la personne, du foyer etc ... Ce ne sont là que quelques exemples. Leurs traits communs révèlent en même temps leur nouveauté: ils constituent un pasrage de la liberté comme non-domination à la liberté comme plus-être. Ds reflètent et ils introduisent un courant culturel, li­ ne revendication contemporaine qui va problabcment gagner de proche en proche tous les domaines de l'existence: la qualité de la uie — (et donc la qualité de la paix). On insistait beau­ coup, jusqu'alors, sur la prospérité (au XIXe siècle) et sur la croissance (au XXe siècle) comme signes d'une civilisation avancée et comme facteurs d'une distribution équitable des biens. /Xujourdhui, on le perçoit mieux: une croissance ou un développement quantitatif qui ne va pas jusqu'à changer la vie, est condamné dans son principe meme, a fortiori dans sa satié­ té. Et même, il risque, à bref délai, de créer la pénurie en con­ sommant. sans mesure, les réserves physiques naturelles indis­ pensables à la vie. Modérer la consommation n’est donc pas seulement, pour les nations ou les catégories sociales favorisées, un signe de maîtrise de soi ou de vertu — la tempérance —, mais une condition objective de survie coUeclive, dans les prochaines décennies. 6563 η. 4186 2. Le rôle des Institutioni Internationales — dont il ne peut pas être longuement question dans un si bref exposé — est sans cesse à voir et à revoir dans cette perspective du plus-être et non du plus avoir, comme y insiste si vigoureusement Populo­ rum progressio (§ 6). D s’exerce de deux manières: défense de Droits de l'Homme, promotion des Droits de l'Homme. Pacem in terris avait magnifiquement souligné ce rôle actif des Institutions Internationales et fortement préconisé l'instau­ ration d’une “autorité publique de compétance universeUe" (§ 137 à 145). En attendant l’avènement de cette instance mondiale — qui reste encore, actuellement, un espoir plutôt qu’une réalité pro­ chaine —, Jean XXlll encourageait vivement l'Organisation des Nations Unies, comme une ébauche de ce grand dessein. On sait avec quelle force le Pape Paul I I allait manifester à cette Organisation sa confiance et son appui: en lui rendant le 4 oc­ tobre 1965 une visite historique et en précisant, tant à cette oc­ casion que lors du XXVirae anniversaire de l'O.N.LL en 1970 sa pensée sur le rôle et le premier bilan de celte institution. Elle "représente le chemin obligé de la civilisation moderne, de la paix mondiale" (Discours de Paul 17 aux Nations Unies, 4 oc­ tobre 1965). Elle constitue “un forum privilégié’'. Malgré ses li­ mites et ses déficiences, dont les nations sont à la fois conscien­ tes et responsables, “ou donc ... les Gouvernements et les peu­ ples pourraient-ils mieux trouver un pont pour les relier, une table pour se réunir, une barre pour y plaider la cause de la justice et de la paix?" (Message à U Thant, pour le XXVeme anniversaire de f'O.N.U., 4 octobre 1970; A.4S 62, 1970, p. 683; Doc. cath., 1970, col. 902). 0 faut, semble-t-il, attacher une grande importance aux structures inter ou supra-nationales si 1 on veut appréhender et résoudre ce qu'on peut appeler les globalités existantes ou à naître, c’cst-a-dire un ensemble de réalités qui s’imposent dé­ sormais comme un fait à l'existence et à la culture de tous les êtres humains et de toutes les nations, et que ni chacune d’cUes ni leur somme n'est capable de résoudre. Par exemple, la com­ munication sodale, la démographie, l'écologie, la civilisation de l'image etc ... Seul un effort convergent des Etats-nations, des institutions internationales et de la communauté humaine com­ me telle peut assurer la maîtrise du devenir. 11 - LE SUJET DE LA PAIX Ce que nous avons vu jusqu'à présent, entrait surtout dans la catégorie des choses de la paix. Nous abordons maintenant celui du sujet de la paix, c'est-à-dire: comment l’homme d’au­ jourd’hui se situe par rapport à ces réalités objectives, com­ ment il les voit et se voit lui-même dans la construction de la paix. Tout en dépend. Sous cet angle, il est vrai de dire: “l’Homme est la mesure de toutes choses". De la paix comme du reste. Les “machines" de la paix ne doivent pas l'asservir, ni ses structures l'aliéner, en devenant des fins. La paix est dans le sujet. Elle est son oeuvre. Dire cela, c'est l'arracher au hasard et au déterminisme physique: si eUe n’est pas plus fatale que la guerre, la paix est nossiblc à l’homme, s'il le veut. Mais le veut-il? El le peut-il? En 1973, la réponse n'est plus celle de 1963. Elle est pour le moins ambiguë. Puisque notre avenir en dépend, nous aurons à chercher, dans nos orientations: d'une part ce qui empêche l'homme d'etre sujet; d'autre part les moyens à prendre pour l'aider à le devenir, au-delà des difficultés rencontrées. A) Et cela, d'abord, au niveau de la personne individuelle. Est-il possible d'être sujet — dans le changement universel et accéléré d'aujourd'hui. dans l’écartèlement de la personne, inté­ rieurement divisée, et des remises en question des formée ou de l'être sociétaires? Sans cesser, bien entendu, dans la ligne du dernier Synode, de s’attaquer aux causes objectives des conflits et de l'insatis­ faction generale, il semble indispensable d’en déceler aussi les sources subjectives et psychologiques. On cite, parmi elles, les traditionnels conflits des générations ou des sexes; le complexe de “la mort du père"; l’absence de grandes causes mobilisatri­ ces; la “projection" sur la coUectivité des propres malaises ou ressentiments du sujet; la radicalisation de la méfiance etc ... Chaque jour, aussi, s’allonge la liste des frustrations qui sont à l'origine des explosions sociales: inégalité d'accès à l'instruction, manque de participation, de droit ou de fait, au pouvoir écorromique ou politique; besoin de coivcidération et dKlentb lé: être connu et reconnu par la société: soif de chaleur hu­ maine. d'amour et de “fête". Rien de tout cela, par le fait que 6564 π. 4186 PONTIFICIA COMMISSIO IUSTITIA ET PAX 1973 APR 7 b coexistence et h coopération s'en trouvent empêchées ou di­ mis, mais une réalité fondamentale et existentielle: un ensem­ minuées. ne doit paraître “magnifiant" ou secondaire dans no­ ble de postulats et d experiences, anciennes et contemporaines, tre problématique. Bien au contraire, il s'agit de scruter ct de qu'on ne discute pas, même si l’on appartient à des systèmes soutenir les sciences de l’homme: biolope, psychologie. psy­ antagonistes, car "les hommes y retrouvent cette part inaliéna­ ble d'eux-mémes qui les réunit tous; l'humain dans l'homme" cho-sociologie etc ... pour expliquer les conflits, mais surtout (Paul VI à U. Thant, 4-10-70; /L4S 62, 1970. p. 684; Docum. pour les dénouer et les utiliser positivement. Certe voie ppchocath., 1970, col. 902). logique doit ioccompagner d'une transformation spirituelle. Les conséquences en sont claires. C’est le dialogue, à créer Pour être 'acteur de la paix ”, il faut la réaliser au dedans de soiou a* restaurer; la coopération à étendre au maximum de domai­ même. La paix du monde posse par la conversion du sujet. nes et surtout la recherche persévérante des convergences. Con­ vergence de ce que toutes les idéologies, cultures ou anti-cultu­ B) Sujet collectif. res portent en elle de semblable ou d'identique, sous les diffé­ Cette paix, on ne pourra pas davantage l'instaurer, si elle ne rences les plus voyantes ou les plus provocantes. Cela va exiger, devient pas l’acte d’un sujet collectif, qui est le genre humain dans les années qui viennent, de très sérieuses recherches intel­ tout entier: la paix pour tous; la paix par tous. U y a dès lors lectuelles; beaucoup de rencontres, également, cl de patience beaucoup de manie'res de la concevoir et de la faire historique­ dans ces relations culturelles à tous les niveaux, qui décideront ment. Pluraliste, elle est plutôt un ensemble de paix complé­ de plus en plus, désormais, du sort cl de la qualité de la paix. mentaires qu’une entité monolithique. Elle suppose de multi­ ples approenes. A) Nature et ordre. Mais, en meme temps et sans contradiction, puisqu’elle est Se référer a la nature, c’est aussi, pour Jean XXIII, définir la la paix de tous, elle doit être indivisible: les "globalités" des paix comme “le respect absolu de l'ordre établi par Dieu” (Pa­ grands objectifs présents appellent, nous l’avons vu, une "glo balité”, perçue et acceptée, du sujet; une humanité consciem­ cem in terris, § 1 X Mais, ici encore, ce mot heurte la mentalité moderne. Et, plus encore, l'idée qu’il évoque: une sorte d'orga­ ment rassemblée. L'avènement des masses, aujourd’hui partout nigramme. d'arbre généalogique gigantesque, où chaque être, signale, en est un signe. Et aussi un espoir: leur “conscientisation”, leur puissance de “consommateurs" et “d'acteurs" éco­ chaque collectivité, a sa place prédéterminée. Autrement dit, une paix statique, géométrique, régie par le déterminisme et nomiques, culturels et politiques, peuvent obtenir, par exem­ par un code d’ordonnances morales extérieures. Une paix sans ple, ce “désarmement des âmes" sans lequel le “désarmement liberté, ni mouvement Sans espoir, non plus, puisque son im­ des armes’’ est un leurre (§113). Ce qui est pour tous ne peut mobilisme semble couvrir un désordre étanli. être créé et garanti que par tous. Comme — on s'en doute — ce n'est pas cela que veut nous Dans nos orientations, il nous faut donc inclure, comme udire Jean XXIII, comment conçoit-il cet ordre? Pour le savoir, nc priorifé capitale, l'éducation à la paix - cela, dans son sens il suffît d’ouvrir Pacem in terris. Cet ordre ne se confond pas ale plus large - : la transformation de l'opinion publique, la vec “les lois auxquelles obéissent les éléments irrationnels de métamorphose de la mentalité mondiale, pour entrer clans la l'univers ... Les normes de la conduite des hommes sont d une “nouvelle ère" évoquée par Paul VI a' l'O.N.U. (4-10-1965). autre essence: il faut les chercher là où Dieu les a inscrites, à savoir dans la nature humaine: “ ... dans la conscience de § 3 - Une méthode pour notre temps l'homme, que le Créateur a fait, à son image, intelligent et libre” (Pacem in terris, § 3 à 6). Ainsi, la paix est d'abord un ordre donné, le fruit d’un or­ La première démarche de la méthode de Pacem in terris ré­ side, nous le savons, dans l'appel aux hommes de bonne volon­ dre inscrit dans la société humaine par son divin Fondateur (Caudium et spes, 78, 1). La nature humaine ne change pas. té. Cet appel a une intention mobilisatrice avouée: la paix a be soin des hommes. Mais comment les rassembler sur un même LTiomme est et restera l’homme jusqu'à la fin des temps. Et chantier? Au nom de qui? Et autour de quoi? Quelle peut être voilà qui garantit la continuité et la securité de l'identite, per­ sonnelle ct collective. L'homme ne crée pas la paix à partir du leur référence commune? néant. D est responsable de la civilisation, de la nation, de la so­ ciété dont il est, à sa naissance, le co-héritier. D en est redevable 1 - LA NATURE HUMAINE à ses contemporains et à ses descendants. Π a un devoir certain de co-gérer ce patrimoine humain. D doit contribuer à la recti­ C'est la nature, nous répond PEncyclique. Dix ans après, tude morale de sa communauté ou de son pays, par exemple, cette réponse vaut-elle encore? Car aujourd’hui, cette notion en ce qui concerne sa politique étrangère. D exerce un certain de nature est fortement discutée, sinon récusée. Dans son voca­ pouvoir critique, par son action sur 1 opinion: mais il participe ble. oui laisserait supposer un alignement de l’homme et de sa aussi — du moins dans les régimes démocratiques — au pouvoir moralité sur les lois et les comportements biologiques. Mais législatif et exécutif. Le droit au dissentiment, comme nous aussi dans son contenu, négatif (ce que la nature interdit) ou l'avons eu plus haut, ne dispense donc pas du devoir de partici­ positif (ce quelle autorise). Cette conception parait beaucoup pation: l'un et l'autre se complètent. trop “essentialiste’’ à nos contemporains. Us remettent en cau­ B) Nature et Histoire. se, comme un vestige de la philosophie grecque, le “droit natu­ rel’’, qu'ils jugent anachronique, conservateur^ sécurisant ;ou dé­ Mais, en meme temps que l’homme doit respecter ce qui. fini arbitrairement ct une fois pour toutes d une manière sub­ dans la société, est ordre authentique, il doit être créateur, ajective et occidentale, donc unilatérale et dépourvu de toute chever la création de la société. Cela découle simplement du autorité morale pour la concience universelle. fait, énonce dans l’Encydique, que l’homme est vivant, intelli­ Le contexte — et le succès - de Pacem in terris le montrent gent et libre. Car l'ordre, pour un cirant, c'est de croître, de assez: ce n'est pas à cette caricature de la nature que se référait changer: "la progression est la loi de toute vie” ( § 162); pour Jean XXUI. S le terme de nature prête, en effet, à de sérieuses une intelligence, de penser, d'inventer: pour une liberté, de équivoques, la réalité visée, elle, n'a rien perdu de sa force, vouloir et d’agir. La paix est donc au«i un ordre à faire, un de­ quand on la remplace par ses synonimes d'aujourd'hui (qui se venir à réaliser. Cette conception dynamique de la paix, nous le trouvent à peu prés tous, du reste, dans l'Encyclique): 1 hom­ savons, est déjà présente dans Pacem in terris (Progrès. § 64, § me, l'être humain.la personne humaine; la dignité; les droits de 130, § 166; promotion. § 31, § 40. § 41 etc. ...) et surtout l’homme ou les droits des peuples; la conscience; l’humanité dans lasociéte, définie comme une vie (§ 33, § 36, § 101. etc. (dans les comportements); la lutte pour la justice; ou. plus ré­ M.). Jean ΧΧΠ1 part des aspirations de la personne et des com­ cemment, le “devoir d être”, la “qualité de la vie”. Est-ce qu'ils munautés humaines. Π nous le dit dès la première ligne de son ne se résumeraient pas dans le concept de valeur, très invoqué Encyclique, en présentant “la paix sur la terre” comme “objet aujourd'hui? ( § 33, 35, 36). Π confère un caractère qualitatif du profond désir de l'humanité” (§ 1 ). Elle n'est donc pas seu­ aux notions de “Bien commun" et de “dénominateur com­ lement le fruit de la raison, mais la satisfaction d'un certain mun”, qui pourraient faire d'abord penser à un patrimoine ma­ nombre de besoins affectifs, instinctifs. Elle joue αιπχί un rôle tériel. à un legs ou à un code, alors qu'il s’agit essentiellement moteur: elle provoque une attirance; elle met en mouvement chaque être humain, chaque société. d’un accord des volontés et des “idéaux’ à l'image de la société elle-même que ÊEncyclique présente comme une réalité d'ordre Nous retrouvons là le caractère dynamique et historique de spirituel ( § 45). Ainsi, quoi qu’il en soit du vocabulaire, ce qui la nature, qui n'existe pas à l’état pur. mais dans des personnes vivantes et identifiables. Nous comprenons mieux, dés lors, compte, c’est ceci: avec cette “nature ”, les hommes ct les peu­ pourquoi Jean XXIII la prend comme point d'appui: en par­ ples ont tous un dénominateur commun, un “Bien commun tant du sujet humain, de ces exigences communautaires, il troudes hommes”, qui n’est ni une simple étiquette, ni un compro­ 6565 6566 1973 APR 7 PONTIFICIA COMMISSIO JUSTITIA ET PAX ve déjà, en chaque homme, une connivence, une disponibilité à faction pour la paix. L Victoire, n est-elle pas, plus et mieux que la guerre, un remède à l'ennui des sociétés? Des mutations accélérées survenues durant celte demie're décennie, cette idée d’une histoire à réussir au rythme de l’ac­ tualité s'impose avec une urgence encore beaucoup plus grande. Îl t'agit de réussir le changement, et, pour ainsi dire, la révolu­ tion culturelle de ces années charnières. Selon les problèmes et les pays, cette réussite a pris ou pourra prendre la forme d'une évolution. Ailleurs, les circons­ tances ont imposé cl imposeront peut-être encore des muta­ tions plus brusques. Mais, en toute hypothèse, la réussite de l’histoire et donc de la paix doit se situerd deux niveaux: celui du "plan", c'est-à-dire l'aménagement du présent et du futur; et celui de l'événement, c'est-a-dirc l'aptitude à répondre, au mieux, aux interpellations imprévues de l’actualité. La première ligne d’efforts exige una vision ct une prévision d’ensemble, ainsi qu’une organisation. L'essor actuel de la "prospective”, de la "futurologie”, est révélateur. Cette science était encore peu développée à l'époque de l’Encyclique. Son extension actuelle dit assez quelle est postu­ lée par les transformations géantes de ces derniers temps, et, par voie de conséquence, quelle attention les divers “acteurs” de la paix doivent lui apporter. A condition, il va sans dire, de ne pas la considérer comme une panacée universelle el, encore moins, comme une évasion du présent, où elle doit, au contrai­ re, plonger scs racines: à condition, aussi, de ne pas la réduire à une pure technocratie; à condition, enfin, d'accompagner les anticipations et les courbes de cette nouvelle science, d'un ef­ fort conjoint et proportionné de pensée et de spiritualité. On retrouve là une perspective nouvelle, reparquée par Octogesima adveniens: la signification de Γ "utopie", au sens où on entend ce mot aujourd’hui (Octog. ado., § 37). Cela nous amène aussi, et comme une exigence majeure, à introduire en bonne place, dans tous nos essais de problémati­ que, l'anthropologie et la théologie. Ici, il n'est évidemment pas question d'entrer dans cet im­ mense espace de recherches à la fois intellectuellles, politiques el pastorales, mais, simplement, d’introduire une recommanda­ tion: anthropologie et théologie doivent, dans leur indispensa­ ble développement, garder à tout moment la double dimension de l'être et du devenir, de l'identité et du renouvellement. Un nouveau critère. Pacem in terris avait énoncé quatre critères pour une société en paix: la vérité, la justice, l’amour, la liberté. Il s'agit là de quatre valeurs si essentielles qu’elles constituent non seulement les signes auxquels on peut recon­ naître une société réussie, mais “les quatre principes qui sou­ tiennent l'édifice de la paix” (Jean XXIII, Allocution lors de la remise du Prix Raison, AAS 55, 1963, p. 452; Doc, cat/i.,1963, col. 718). Jean XXIII revient fréquemment sur cette idée de “fondements”, de “bases de la vie en société” (§ 163), de “normes” de “l’ordre qui définit la vraie paix” (§167). Il les compare à quatre “piliers”. Autant d'images qui évoquent la permanence à propos de la paix. Est-il besoin de dire que ce n'est pas pour mettre en cause cette permanence qu jl est ici suggéré d'jf introduire l'idée de progrès? Car le progrès ne dé­ truit pas 1 identité; il la suppose, au contraire: c’est le devenir, l’évolution, d'un être bien déterminé, qui reste lui-même, inté­ gralement, à toutes les phaes de sa propre transformation. L'a­ dulte n’est pas un autre être que l'enfant qu'il était, ni que le vieillard qu'il sera. Ainsi en va-t-il de la société humaine. C'est pour le souligner davantage encore à nos contemporains, très sensibles à cette idée et à cette réalité, qu'il semblerait oppor­ tun de dégager aussi, comme une composante de la paix, cette idée d'une evolution, d'un devenir à réussir. Car une société qui ne progresserait pas ne serait pas un société en ordre, une société vivante. Elle porterait en elle quelque chose de surpre­ nant et d'inquiétant, surtout dans un univers en si rapide et si universelle transformation. Gaudium et spes le notait déjà: “Le genre humain passe d'une notion plutôt statique de l'ordre des choses à une conception plus dynamique et plus évolutive. De là naît, immense, une problématique nouvelle qui orovoque de nouvelles analyses et de nouvelles synthèses' (Caudium et spes, § 5, 3). Mais ici une remarque capitale s’impose. Il ne s’agit pas de changer pour changer — ni de considérer comme valeur n'im­ porte quel changement. Car s'il est vrai que la vie se définit par la “mouvement , il y a des changements qui ne sont évidem­ ment ni le signe ni la cause de la santé d'un corps vivant: la ma­ ladie. qui l'amoindrit, et la mort, qui le décompose. Ainsi en va-t-il du “corps” que constitue la société. A côté des change­ 6567 n. 4186 ments qu'on pourrait qualifier — moralement, du moins - d’in­ différents ou de secondaires, comme, par exemple, l’évolution d’une langue au cours des siècles, d en est d'autres qu'il faut re­ fuser, parce qu'ils vont à l'encontre de la Justice et du Bien; d'autres, par contre, qu'il faut imaginer, proposer et promou­ voir: ceux qui représentent un mieux, une valeur, un progrès. Et nous retrouvons ici l'affirmation, si fortement soulignée, 3ue “le développement est le nouveau nom de la paix”; à conition, il va sans dire, que ce développement ne se ramène pas à une croissace purement économique, mais qu’il soit réelle­ ment, pleinement humain, dans toutes ses dimensions, et qu'il constitue une authentique libération et promotion “de l’hom­ me et de tous les hommes” Paul VI y insiste constamment, surtout dans Populorum progressio ‘.“Dans le dessein de Dieu, chaque homme est appelé à se développer ... chaque homme peut grandir en humanité, valoir plus, être plus. Mais chaque homme est membre de la so­ ciété: il appartient à l’humanité toute entière. Ce n'est pas seu­ lement tel ou tel homme, mais tous les hommes qui sont ap­ pelés à ce développement plénier. Les civilisations naissent, croissent et meurent. Mais, comme les vagues à marée montantante pénètrent chacune plus avant sur le grève, ainsi l'humani­ té avance sur le chemin de l'histoire" (PopuL progr. § 15-17). A la lumière de ce jugement du Concile et de Populorum progressio, ne peut-on pas, ne doit-on pas voir dans cette “constante” du changement un nouveau “signe des temps”? Il - SIGNES DES TEMPS Comme nous l'avons vu à propos de l'impact de l’Encydique, l'innovation la plus remarquée de sa méthode est le re­ cours aux “signes des temps”. Jean XXÙI se contente d'énoncer ccttc approche du réel, en la pratiquant, simplement. C’est "Gaudium et spes" qui en a fait la théorie, en même temp que sa proprie méthodologie. Paul VI montrait déjà (audience du 16 avril 1966) l'origincdité de cette intégration des 'signes des temps' à l'anthropologie de 'Gaudium et spes'. Il la décrit comme une “interprétation théologique de l’histoire contemporaine” (Gaudium et spes. § 42-44), en précisant qu'ü ne s’agit pas seulement d'une “lecture posthume du passé”, mais d’un effort pour “découvrir, dans les temps, des signes ... des indices d'un rapport avec le royaume de Dieu...”. Mais au nom de quoi va se faire cette confrontation? Et qui est habilité à entreprendre ce discernement de l’histoire? Et de quelle manière? Pacem in terris ne répond pas à ces questions. Sa méthode restait à compléter sur le plan théologique. Elle l'a été, dès 1964, par l’Encydioue de Paul VI Ecclesiam suam qui en a constitué l'approfondissement théologiquc et pastoral;un an aprés, par Gaudium et spes’, enfin, en 1971, par la Lettre Apos­ tolique Octogesima adveniens qui, dans le sillage d'Ecclesiam suam, en a constitué le dernier complément. A) Quelquels observations. A la lumière de ces importants documents, il semble possi­ ble d’énoncer aujourd’hui quelques observations, dont, je le précise encore, je n'ai pas voulu faire de thèse élaborées. 1) C'est le droit et le devoir de tout homme et de tous les hommes d'opérer ce discernement entre les événements et le bien moral, connu par leur conscience (§ 5). Selon le mot de saint Paul, “pour ceux qui n’ont pas la loi, ils sont à aux-même leur propre loi” (Rom. 2, 14). Par là. la théorie des signes des temps concerne tous les hommes de bonne volonté; elle n 'est pas un monopole des chrétiens. Gaudiusm et spes (§ 44) fait remarquer, et avec insistance, tout ce que l'Eglise reçoit du monde; comment elle reconnaît ct affirme la présence de l’Es­ prit Saint et de la grâce rédemptrice chez tous les hommes et pas seulement chez les baptises. 2) Les chrétiens ont cependant quelque chose de spécifi­ que à dire et à faire dans l'inteprétation et la réalisation de l'histoire. Pour eux, en effet, interpréter l’histoire par "les signes des temps” revient à se demander si les événements, les realisations, les courants d'opinion qui se font iour, représen­ tent ou non un enrichissement de cette nature humaine cons­ tamment perfectible qui se complète en se développant dans le temps. Comme cette nature humaine est crée par Dieu. la question se pose à leurs yeux: L’événement nouveau una comunità religiosa, non vengano fatte valere spese effective di previdenza di cui all’art. 5. viene concesso su richieite, nel quadro delTam mon tare complessivo secondo l’art 5. un supplemento pari al 10 per cento dell’am mon tare che gli spetta secondo l’art. 4. 6593 Zu Artikel 4: Der durchschniniiche Aufwand uird wie folgt errechnet: Für jeden mit schulaufsichtlicher Geneh / mihgung des Lan- 638 des bcschiftigten Lehrer uird ein Beitrag in Hdhe des Durchschnittsgehalçes oder der Durchschnittsvergütung eines vergleichbaren Lehrers an einer cntsprechenden ôffentlichen Schule gcwahrt. Der Beitrag uird nach einem Durchschnittsgehalt gcwahrt. wenn der Lehrer die beamtenrechtlichen Voraussetzungen ais Lehrer in ôffentlichen Dienst erfiillt und Beamier des Schulstràger ist oder sein Anstellungsverhaltnis un­ ter Anuendung der fur Landesbeamte gültigen Grundsatze geregelt ist oder er ais iMitglicd einer religiôsen Gemeinschaft den Lehrerberuf ausübt. In allen übrigen Fallen hauptberuflicher Beschiftigung wird der Beitrag nach einer Durchschnitts­ vergütung gewahrt. Lst der Lehrer nach staatlichen Grundsatzen nicht voll beschiftigt, wird im Falle einer hauptberuflichen Beschiftigung ein entsprechender Anteii des Durchschnittsgehaltes oder der Durchschnittsvergütung, im Falle ei­ ner nebenberuflichen Beschâftigung die Vergütung fur nebenberufliche Tatigkeit eines verglcichbaren Lehrers an einer cntsprechenden ôffentlichen Schule gewahrt. Beitràge werden nur für so viele Lehrer gewâht, wie nach staatlichen Grundsatzen zur Deckung des Unterrichtssolls einer vergleichbaren Ôf­ fentlichen Schule erforderlich sind; zugewiesene Lehrer sind anzurechnen. Für Lchrhilfskrâfte gilt Absatz 1 entsprechend mit der Massgabe, dass Bcitrage nur fur so vieleLehrhilskrafte gewâhrt werden. wic den vergleichbaren ôffentlichen Schulen durchschnittlich zur Verfugung stehen. / 639 Zu Artikel 5: Eine nach staatlichen Grund satzen angemessene Alters- und Hinterbliebenenversorgung ist bei Lehrcm und Lehrhilfskrâften, für die ein Durchschnittsgehalt gcwàhrt ward, die Versorgung entsprechend den für Landes­ beamte gcltenden Vorschriftten, wenn fur sie keine Versicherungspflicht in der gesetzlichen Rentenversicherung besteht oder sie hiervon befreit sind, in den übrigen Fallen die Versorgung entsprechend den Vorschriften der gesetz­ lichen Rentenversicherung zuzüglich einer Zusatzversorgung nach den Für Angcstcllte im Landcsdienst gcltenden Bestimmungen. Werden für emen hauptberuflichen Lehrer, der als Mitglied einer religiôsen Gemeinschaft den Lehrerberuf ausübt, tatsachliche Aufwcndungen fur die Versorgung im Sinne des Artikels 5 nicht geltend gemacht, so wird auf Antrag im Rahmen des Gesamtbetrags nach Artikel 5 ein Zuschlas in Hôhc von 10 vom Hundert des auf ihn nach /Vtikel 4 entfallendcn Bctragcs gcwâhrt. 6594 1973 MAI 15 SOLLEMNIS CONVENTIO CUM RHENANIA-PALATINO Circa TArt. 6: Per spesc di personale nel senso di questa norma s’inlende Tammontarc complessivo che risulta in base al1’art. 4 con Taggiunta delle spesc di personale sostenute dal Land per gli insegnanti da esso assegnati. Come base viene po­ sto, per ogni insegnante assegnato a pieno servizio, lo stipendio medio o rispettivamente il compenso medio; ncgli altri casi, u640 na quota corrispondente./ Circa TArt. 7: NclTordine di urgenza tali progetti ottengono il medesimo rango che analoghi progetti per scuole pubbliche. Nelle spesc di costruzione non sono comprese le spese per Tacquisto dei terreno c le spese per Ia sistemazione urgente di esso. Se nel territorio assegnato ad una pubblica Grundschule, Hauptschule o Volksschule viene cretta una Grundschule o Hauptschule privata. Tente gestore cattolico puo richicdere che i locali scolastici resi liberi in conseguenza deila istituzione dei­ la scuola privata cattolica siano messi a disporizione dietro con­ veniente indennizzo, se cio giova ad un ordinato funzionamen­ to deila scuola privata ed il funzionamento deila scuola pubbli­ ca, che permanga, non ne riceve danno. η. 4197 Zu Artikel 6: Personalaufwand im Sinne diescr Vorschrift ist der sich nach Artikel 4 ergebendc Gcsamtbetrag zuzüglich der Pcrsonalkosten des Landes für zugewicsene Lchrcr. Dabci uird für jeden zur vollen Dicnstleistung zugewiesenen Lehrer das Durchschnittsgchalt oder die Durch­ schnittsvergütung, sonst ein entsprehender Anteil zugrundc gclcgt. / 640 Zu Artikel 7: In ihrer Dringlichkcit nchmen die Baumassnahmen den gleichcn Rang wie entsprechende Vorhaben für offentliche Schulen ein. Zu den Baukosten gchôren nicht die Kosten des Baugrundstückes und seiner Erschlicssung. Wird im Gebiet einer ôffentlichen Grund-, Haupt- oder Volksschule eine private Grund- oder Hauptschule errichtet. so kann der katholischc Schultràgcr verlangen, dass der durch die Errichtung der katholischen Privatschulc freigewordene Schulraum gegen angcmesscnc Kostenerstattung bereitgestellet wird, wenn die Bcreitslcllung dem ordnungsgcmàssen Betrieb der privaten Schule dient und der Bctrieb der verblcibenden ôffentlichen Schule nicht bccintrachligt wird. Zu Artikel 8: Voraussetzung fur die Erstattung der BcCirca TArt. 8: Presupposto per il rimborso delle spese di traforderungskosten beim Bcsuch einer Grund- oder Haupt­ sporto per la frequcnza di una Grundschule o di una Haupt­ schule ist, dass die katholische Privatschulc im Schulbczirk schule è che la scuola privata cattolica si trovi nel distretto scoder für die Schülcr zustandigen ôffentlichen Schule oder in lastico deila scuola pubblica che gli alunni dovrebbero frequen­ eincm angrenzenden Schulbczirk liegt. Liegt die Schule tare o in uno confinante. Inoltre, se la scuola si trova in un Coin einer Gemcinde mit mehreren Schulbezirken, so kônnen mune con più distretti scolastici, il rimborso puo aver luogo per darüber hinaus die Kosten für die Beforderung der Schülcr il trasporto degli scolan provenienti da tutti i distretti dei Coaus allen Schulbezirken dieser Gemeinde übemommen wermune. Per le Sonderschulen il rimborso presuppone che la lunden. Bei Sonderschulen setzt die Erstattung voraus, dass die ghezza del percorso per raggiungere la scuola sia paragonabile a Lange des Schulwcges mit dem Schulweg für offentliche Sonquello per raggiungere una Sonderschule pubblica. Per la fre- * derschulen vergleichbar ist. Beim Bcsuch sonstiger allge641 quenza di altre scuo/le di formazionc generale o di formazione mcin / bildender oder berufsbildender Schulen werden die 641 professionale le spese di trasporto vengono rimborsate appli­ Bcfôrderungskosten in sinngemâssser Anwcndung der fur cando analogamente le norme in vigore per corrispondenti entsprechende offentliche Schulen geltenden Regelungen scuole pubbhche, tuttavia soltanto fino allammontare dclle erstattet, jedoch nur bis zu den Kosten, die beim Besuch spese che risulterebbero dalla frequenza deila scuola pubblica. einer solchcn ôffentlichen Schule entstehen wûrden. Circa F Art. 10: I maestri statali vengono assegnati in nu­ mero non superiore a quello che in media è a disposizione per il complessso di ore d’insegnamento normalmente previsto in una paragonabile scuola pubblica. L’ente gestore puo richiedere che Tasscgnazione venga revocata, se il maestro non si trova più in armonia con il particolare Tine cducativo e formativo deila scuola. Circa 1’ArL 11: La concessione di sowenzioni da parte dcl­ la pubblica finanza presuppone che Tlstituto perii perfezionamento dei maestri risponda alie esigenzc cui debbono soddisfare corrispondenti Isti tuti statali. Per le sowenzioni da parte del­ la pubblica finanza valgono analogamente gli articoli 4, 5, 6 nonché 7 periodo 1 e periodo 2 N. 2 di questo Accordo; esse vengono computate tenendo conto delle spesc che si convengono ad un corrispondente Istituto sta tale. Quanto alia concessio­ ne di sowenzioni da parte dclla pubblica finanza per Tlstituto ecclesiastico per il perfezionamento dei maestri, sono suscettibili di sowcnzione solo Ic spese attinenti al perfezionamento dei maestri che insegnino in scuole site nd Land. Il Land renderà possibile ai suoi maestri la frequenza delTIstituto ecclesias ti642 co per il / perfezionamento dei maestri nello stesso modo che renderà loro possibile la frequenza dei corrispondenti Istituti statali, e riconosccrà le prove di qualificazione ottenutc in det­ to Istituto. Magonza, 15 maggio 1973.-Corrado B/XFILE, Nunzio ?\postolico. Zu Artikel 10: Staatliche Lehrer warden hôchstcns in einer Anzahl zugewiesen, wie sie zur Deckung des Unterrichtssolls einer vergleichbaren ôffentlichen Schule durchschmttlich zur Verfügung steht. Der Schultrager kann ver­ langen, dass die Zuweisung wieder aüfgchoben wird. wenn der Lehrcr mit dem besonderen Erziehungs- und Büdungsziel der Schule nicht mehr übereinstimmt. Zu Artikel 11: Die Gewàhrung ôffcntlicher Hnanzhilfe setzt voraus, dass das Lehrcrfort- und -weiterbildungsw'crk den Anfordcrungen genügt, die an entsprechende staatliche Einrichtungcn gcstcllt werden. Für die offentliche Finanzhilfe geltcn die Artikel 4, 5, 6 sowie 7 Satz 1 und Satz 2 Nr. 2 dieses Vertrages sinngemàss; sie w ird un ter Berücksichtigung des für cine entsprechende staatliche Einrichtung angemessenen Aufwands bemessen. Bei der Gewâihrung ôffcntlicher Finanzhilfe für das kirchilichc Fort- und Weitcrbildungswerk sind nur solche Kosten zuschussfahig, die durch die Fort- und Weitcrbüdung von Lchrcrn entstehen, die an Schulen des Landes tâtig sind. Das Land wird seinen Lchrem den Besuch des kirchlichen Fort- und Weitcrbildungswerkes in gleicher Weise crmôglichen wie den Bcsuch entsprechender staat-/ 642 lichcr Einrichtungcn und die dort erworbenen Qualifikationsnachweisc anerkennen. Mainz, den 15. Mai 1973.—Helmut KOHL, Ministerprasident.- Conventione inter Apostolicam Sedem et Rhenaniam-Palatinum rata habita, die XII mensis Novem bris anno MDCCCCLXXIII Ratihabitionis Instrumenta accepta et reddita mutuo fuerunt. Exinde, i. e. a die XIINovem· bris anno MDCCCLXXIII, huiusmodi Conventio inter Apostolicam Sedem et Rhenaniam-Palatinum icta vige­ re coepit, ad normam articuli XIII eiusdem Pactionis. Adn. W. AYMANS In REDC 31 (1975) 59-82. 6595 6596 d. PAULUS VT-CONVENTIO CUM SAXONIA INFERIORI 4198 -4200 4198 1973 MAI 21 4199 1973 MAI 21.-PAULUS VI, LIT. AP. AAS 65 (1973) 626-627 1973 MAI 21.-PAULUS VI, UT. AP. AAS 65 (1973)627-628 In Africa Occidentali Nova Apostolica Delegatio con­ stituitur “in Togo et Guinea” cognominata cui duae hae regiones subiciuntur E Delegatione Apostolica “Africae Occidentalis” nova constituitur Delegatio Apostolica “in Mali et Mauritania" cognominata PAULUS PP. VI • PAULUS PP. VI Ad perpetuam rei memoriam. - Qui benignissima Dei voluntate in beati Petri locum successimus, verba sancta eidem Apostolo facta expendentes atque re­ sponsum ab illo Christi discipulo interroganti Magistro redditum (cfr. Io. 21, 15-17), facere non possumus quin, ad principis Apostolorum similitudinem, in pa­ scendo populo Christiano curas Nostras et diligentiam, et labores omnes collocemus: quorum si nulli parca­ mus, fore plane confidimus, ut, gratia Dei opitulante, laetae massis manipulos in summi Numinis gloriam animorumque salutem colligamus. Quam ob rem, reputantibus Nobis quam immutatae sint in Africae Occidentalis regionibus condiciones Ecclesiae, bene fieri visum est, si ibi loci in populorum commodum atque in fidei nostrae incrementum novam Delegatio­ nem Apostolicam constitueremus. Quare, audito venerabili Fratre Nostro S. R. E. Cardinali Sacrae Congregationis pro Gentium Evangelizatione seu de Propaganda Fide Praefecto, auctoritate Nostra Aposto­ lica aliam Delegationem Apostolicam in Africa Occi­ dentali condimus, cui erit cognominatio “in Togo et Guinea” a quaque pendent regiones vulgo Togo et Guinée appellatae, hucusque ambitu Delegationis Apostolicae Africae Occidentalis contentae. Sedem au­ tem eius in urbe vulgari vocabulo Abidjan distincta, cui omnia iura facimus huiusmodi Sedium propria. Contra627 riis nihil obstantibus./ Ad perpetuam rei memoriam. - Ex quo divino con­ silio in vertice sacerdotalis potestatis constituti sumus, patres multarum gentium (cfr. Gen. 17, 5), id unum studium, ea una sollicitudo est Nobis, quo modo nempe sancta Christi religio atque catholica fides, sine qua “nullus salvus esse potest” (Simbol. A than J magis atque magis propagentur. Urget enim Christi iussum: “Euntes ergo in mundum universum, praeriicate Evan­ gelium omni creaturae” /Mare. 16, 15); item et aliae eius voces “Ego elegi vos et posui ut eatis et fructum afferatis” (Io. 15, 16). Quam ob rem cum in Africa Oc­ cidentali post conditam Delegationem Apostolicam “Africae Occidentalis” iam res multum immutatae sint, ipsa rerum condicio poscere videtur, ut aptiore modo circumscriptiones disponantur. Qua re, consilio petito a venerabili Fratre Nostro S. R. E. Cardinali Sacrae Con­ gregationis pro Gentium Evangelizatione seu de Propa­ ganda Fide Praefecto, Apostolica auctoritate Nostra ea lege res disponimus, ut Delegatio Apostolica “Africae Occidentalis” alio sumpto nomine “Delegatio .Apostoli­ ca in Mali et Mauritania” appelletur, cui nempe regio­ nes Mali et Mauritania addicantur ad Sacram Congrega­ tionem pro Gentium Evangelizatione pertinentes, cu­ iusque Sedes in urbe Dacaria ponatur, in qua hactenus fuit./ 628 Ceterum volumus, ut hae Litterae Nostrae sive nunc sive in posterum firmae sint, suosque effectus habeant. Ceterum censemus ut hae Litterae Nostrae sive nunc sive in posterum vim habeant, contrariis nihil obstanti­ bus. Datum Romae, apud S. Petrum, sub Anulo Piscato­ ris, die xxi mensis Maii, anno MDCCCCLXXin, Ponti­ ficatus Nostri undecimo.-loannes Card. VILLOT, Se­ cretarius Status. Datum Romae, apud S. Petrum, sub Anulo Piscato­ ris, die XXI mensis Maii, anno MDCCCCLXXin. Ponti­ ficatus Nostri undecimo. - loannes Card. VILLOT, Se­ cretanus Status. 4200 1973 MAII 21.-SOLLEMNIS CONVENTIO CUM SAXONIA INFERIORI. AAS 65 (1973) 643-646 Conventio inter Sanctam Sedem et Saxoniam Inferiorem qua nonnullae immutationes inducuntur in Concordatum die XXVI Februarii anno MCMLXV initum ACCOR DO VERTRAG tra Ia Santa Sede c il Land Nicdersachsen a modifica del Con­ cordato del 26 febbraio 1965. zwischen dem Heiligen Stuhle und dem Lande Niedcrsachen zur Anderung des Konkordats vom 26. Februar 1965. Fra la Santa Sedet rappresentata dal Suo Plenipotenziario, Mons. Corrado Bafile, Arcivescovo litolarc di Antiochia di Pisi­ dia, Nunzio Apostolico in Germania, Zwischen dem Heiligen Stuhle. vertreten durch dessen Bevollmachtigten, den Herm Apostolischcn Nuntius in Deutschland, Corrado Bafile, Titularerzbischof von Antiochien in Pisidien, cd it Land Niedcrsachsen, rappresentato dal Signor Alfred Kubel, Présidente dei Ministri, vient conduso il présenté Ac­ corde. und dem Lende Niedcrsachen, vertreten durch den Ministerprasidenten, Herm Alfred Kubel, wird nachstchendcr Vcrtrag geschlossen: Le Alte Parti contrænti, al fine di adcguarc alcune disposizioni dei Concordato, da esse wttoscritto il 26 febbraio 1965, ad esigenze manifestâtes! nell'ambito della formazionc dei mae­ stri cd in quelle délia scuola. hanno convcnuto di apportare al 644 Concordato stesso le seguenti modifichc ed aggiunte:/ 6597 Zur Anpassung an Erfordcmissc auf dem Gebicte der Lchrcrbildung und des Schulwesscns sind die Hohen Vertragspartner über folgende Anderungen und Erganzungen des von ihnen am 26. Februar 1965 unterzeichneten Konkordats ubcrcingekommen: / 644 6598 PAULUS VI: MOTU PROPRIO 1973 MAI 24 1. L’articolo 5 comma 2 riccve la formulazione scgucnte: In entnunbc le sedi dcirUnlversità di Osnabrück ossia Osna­ brück e Vechta — sarà rosa possibile la formazionc di insegnanti délia Religione cattolica per le scuole di ogni grado. Λ1 fine di assicurare una adeguata possibilité di insegnamento e di promuoverc la riccrca scientifica, viene istituito in comunc per entrainbe le sedi un Dipartimcnto di Teologia cattolica c Pedagogia religiosa. Questo Dipartimcnto verra dolato convcnienlemente nella misura in uso per i Dipartimenti universitari nel Niedcrsachsen: di talc dolazione faranno parte sei posti di pro­ fessore e tre allri posti di insegnantc impiegato (beam teter) nel rango di docente di Alta Scuola. Per la nomina a questi posti di professore c di docente si applicano l’articolo 5 comma I del Concordato ed analogamente il § 3 delTAIlegalo di esso. Ciô vale anche per gli al tri membri del Dipartimento chc esercitano Hnscgn amento. i. Artikcl 5 Absatz 2 erhâlt folgende Fassung: An der Univcrsitat Osnabrück wird an deren beiden S tan do rien Osnabrück und Vechta - die Ausbildung von Lehrem aller Schulstufcn fur katholischc Religion ermoglich werden. Um ein entsprechendcs Lehrangebol zu gewâhrleisten und zur Pflcge wissenschaftlicher Forschung wird ein für beide Standorte gemeinsamer Fachbereich für katholischc Théo­ logie und Religionspàdagogik eingerichtet. Dieser wird in dem für Fachbcrciche in Niedcrsachsen üblichcn Umfang angemessen ausgestattet: dazu gehoren scchs Professuren und drci weitcrc Stellen für bcamtete Lchrkrafte im Hochschullchrrang. Auf die Besetzung dieser Professuren und Stellen finden Artikel 5 Abs. I und sinngcmàss §3 der Anlage zum Konkordat Anwendung. Dies gilt auch für andere in der Lehre tâtige Angchôrige des Fachbercichs. 2. Artikel 6 wird wie folgt geândert: 2. L’articolo 6 viene modificato come segue: a) H comma 1 neeve la formulazione seguente. Il Land garantisce la conservazione c la nuova crezione di scuole confessional) cattolichc nell’ambito dell’istruzionc pri645 maria (dalla 1 alla 4 classe); talc ambito include anche le / clas­ si preparatories Le scuole confessionali di regola possono esscre unite soltanto con scuole dello stesso genere; altrettanto vale per scuole che, essendo le uniche scuole esistenti nell'ambito di un ente scolastico, hanno una grandissima maggioranza di alunni cattolici. b) Viene introdotto il seguente nuovo comma 3: Il Land garantisce inoltre l’erezione, la conservazione ed il mantenimento di Orientierungsstufen c di Hauptschulen in ge­ stione ecclesiastica a norma degli accordi conclusi al riguardo Ira la Santa Sede ed il Land. a) Absatz 1 erhâlt folgende Fassung: Das Land gcwahrleistet die Beibchaltung und Neuerrichtung von katholischcn Bekenntnisschulen im Primarbereich (Schuljahrgange 1-4); dieser umfasst auch Vorklassen. Bc / kennlnisschulen kdnnen grundsatzlich nur mit gleichcn 645 Schulen zusammen gefasst werden; entsprechcndes gilt fur Schulen, die als einzige Schule in Bereich eines Schultragers einen weit überwiegenden Anleil katholischer Schüler haben. b) Folgender ncuer Absatz 3 wird eingefugt: Darüber hmaus gcwâhrleistel das Land Errichtung. Beibehaltung und Unterhaltung von Orientierungsstufen und Hauptschulen in Tràgerschaft der katholischen Kirche nach Massgabe der zwischen dem Heiligen Sluhle und dem Lande hierûber getroffenen Vereinbarungen. c) L’attuale comma 3 diventa comma 4. c) Der bisherige Absatz 3 wird Absatz 4. 3. Artikel 19 Absatz 2 erhâlt folgende Fassung: 3. L’articolo 19 comma 2 riceve la formulazione seguente: Le Parti contraenti si riservano il dirilto di richiedcre trattative — in caso di mutamento sostanziale neU’attuale struttura della formazione dei maestri o dell'ordinamento scolastico pubblico — in vista di un adattamente delle norme della présen­ te Convenzione seconde lo spirito di essa. Die Vertragsschliessenden bchalten sich das Recht vor. bei wesentlicher Andcrung der derzeitigen Struktur der Lehrerbildung oder des ôffcntlichcn Schulwesens Verhandlungen über eine dem Geist diesses Vertragos entsprechende Anpassung seiner Bestimmungen zu begehren. 4. § 4. 11 § dclTAllegato al Concordato è abrogato. U présente Accordo, il cui testo italiano e tedesco fanno e646gualmente fede, dovrà / essere ratificato e gli Islrumenti di ra­ tifies dovranno essere scambiati al più presto in Bonn-Bad Godesberg. Esso entrera in vigore il giorno dello scambio di detti Istrumenti. maggio 1973.-Corrado 4 der Anlage zum Konkordat wird aufgehoben. Dieser Vcrtrag, dessen italienischcr und deutschcr Te.xt gleichc Kraft haben. soil / ratifiziert und die Ratifikations- 646 urkunden sollen moglichst bald in Bonn Bad Godcsberg ausgetauscht werden. Er tritt mit dem Tage ihres Austauschcs in Kraft. In fede di che è stato sottoscritto il présenté Accordo in doppio originale. Hannover, 21 Apostolico. η. 4201 BAF1LE, Nunzio Zu Urkund dessen wurde dieser Vertrag in doppclter Urschrift unlerzeichnet. Hannover, am 21. Mai 1973,- Alfred KUBEL. Nicdcrsachsischer Ministerprâsident. Conventione inter Apostolicam Sedem et Saxoniam Inferiorem rata habita, die XXX mensis Novembris anno MDCCCCLXXIII, Ratihabitionis Instrumenta accepta et reddita mutuo fuerunt. Exinde, i. e. a die XXX mensis Novembris anno MDCCCCLXXin, huiusmodi Conventio inter Apostolicam Sedem et Saxoniam Interiorem icta vigere copeit, ad normam articuli IV eiusdem Pactionis. Adn. W. AYMANS In REDC 31 (1975) 59-62. 4201 1973 MAI 24.-PAULUS VI, Mot. pr. AAS 65 (1973)481484 Pontificium Athenaeum Salesianum Studiorum Universitatis titulo et honore decoratur PAULUS PP. VI Magisterium vitae, quo animi, praesertim iuniorum, et Christianis virtutibus excolerentur et perpolirentur 6599 doctrinis. Societas S. Frascisci Salesii quasi praeclaram hereditatem a S. loanne Bosco, conditore suo ac legifero patre, accepit ac per temporum cursum sedulo exercere nisa est et amplificare, neque in praesenti id agere desinit. Nam egregius ille Christi sacerdos ad quemdam traditur scripsisse: “Studium et pictas verum te reddent Salesianum"1. Ipse enim, “gravissimum edu­ cationis momentum in vita hominis eiusque influxum l. Ctr. E. Ceria. Mcmoric Biofrvjiche det Bearo D. flojro Torino 1934. XV. p. 28. 6600 η. 4202 SS. CC. PRO SACRAMENTIS ET PRO CLERICIS 1973 MAI 24 semper maiorem in socialem huius aetatis progres­ riorum promovendam renovationem ac progressionem, sum”23 praesentiens, ita suorum munus anno quam Sacra Congregatio pro Institutione Catholica, at­ MDCCCLXXiv in prooemio Constitutionum Societatis tentis auspiciis ac praeceptis Concilii Vaticani II, dili­ Salesianae effinxit: “Catholicae religionis ministris genter efficiendam ac provehendam constituit. persuasum semper fuit in adulescentulis instituendis Nec praetereundum hoc esse videtur, quod ad eius vi­ maximam esse sollicitudinem adhibendam. Etenim talitatem pertinet: praeter scilicet quinque Romae erec­ juventute malis aut bonis moribus imbuta, bona aut tas Facultates, in numerum conferri etiam Sacrae The­ mala ipsa hominum societas fiet. Ipse Christus Domi­ ologiae sectionem, quam dicunt, Augustae Taurinorum nus huius rei veritatis nobis clarum exemplum suppe­ conditam, Pontificiam Facultatem Disciplinarum Edu­ ditavit praesertim cum parvulis ad se advocatis divinis cationis a Filiabus Mariae Auxiliatricis in eadem urbe 482 manibus / benediceret.atque clamaret; ‘sinite parvulos Augusta Taurinorum institutam atque cum Pontificio venire ad me‘. Nostris vero temporibus longe maior Athenaeo Salesiano consociatam, decem deinde Saleurget necessitas” sianorum Instituta ad theologicos cursus peragendos destinata, sacrae theologiae Facultati ipsius Athenaei Sodales vero Societatis Salesianae mirum illud a San­ “affiliata”, et in variis Europae, Asiae et /Vmericae re­ cto Fundatore et patre traditum artis educandi chari­ gionibus distributa; atque fore spes est ut et aha proxi­ sma pie receperunt non modo quasi quoddam sacrum me his annumerentur. depositum custodiendum, sed etiam tamquam uberri­ mum germen fideliter excolendum. Quod quidem altio Pontificium igitur Athenaeum Salesianum efficacem ra et dilegentiora studia superiora et organica, ut aiunt, vitam exercet et naviter operatur in toto fere terrarum institutione exercenda deposcit, quibus omnia, quae in orbe ea mente, ut viis et rationibus, quae proprie ad fontibus continentur, et catholico sermone methodo­ Studiorum Universitatum magisteria spectent, doctrinis que scientifica explicentur et novis postulatis apte re­ iam quadamtenus formatorum institutionem promo­ spondeatur. veat iuxta peculiarem illum sancti Fundatoris spiritum, Proplerea, tanti parentis vestigia secutus, B. Michaël Rua, proximus eiusdem in regenda Societate successor, cui non ita pridem Beatorum Caelitum honores Nosmet decrevimus, mature, id est anno MCMIV, Fulgitii in Sa­ lassis, quem pagum Foglizzo Canovese vulgo appellant, prope Augustam Taurinorum Institutum Theologicum Internationale a S. Michaële condidit, quod esset Salesianis sodalibus primaria domus studiorum. Cui annis MCMX11 et mcmxiv a Sede Apostolica est concessa facultas alumnos ad gradus academicos Baccalaureatus et Licentiae in sacra theologia promovendi. Praeter hanc sedem studiorum theologicorum, anno mcmxxiii in ipsam urbem Augustam Taurinorum, nomine indito S. loannis Bosco, translatam, etiam Institutum philo­ sophicum scholasticos Salesianos excipiebat. Denique anno MCMXL hoc doctrinarum domici­ lium, eiusdem Apostolicae Sedis auctoritate, ad dignita­ tem Pontificii Athenaei, ad Salesianos discipulos perti­ nentis, est provectum, quod Facultates theologiae, phi­ losophiae, iuris canonici complecteretur. Quod cum laetis esset auctum incrementis - iuvat potissimum memorare Institutum disciplinarum paedagogicarum, omnibus patens, eidem accrevisse - anno MCMLXV, Augusta Taurinorum relicta, in aedibus per­ magnis, ornatis, instructis Romae est feliciter collo­ catum. Huic Athenaeo Nosmet ipsi, optatum loannis XXIII, Decessoris Nostri rec. mem., ad effectum deducentes. Pontificium Institutum Altioris Latinitatis commisimus ac deinde addidimus, quo responderetur “ei, qua Eccle­ sia angitur, sollicitudini inter clericos studia Latinitatis promovendi eiusque magistros instituendi”4. Utroque eiusmodi Instituto, Paedagogico scilicet, quo “ars ar483 tium” a Salesianis, quasi domenstico usu / in ipsam as­ suctis. docetur quodque hac aetate florere cognoscitur, et Latinitatis schola, quae, nonnullis difficultatibus pro huius sacculi moribus circumsaepta, ad exoptatum pro­ fectum niti videtur, eidem magno disciplinarum domi­ cilio Salesiano peculiaris indoles et commendatio inter consimiles Romanos doctrinarum sedes accedunt. Cuius quidem Athenaei Facultates omni sollertia et industria praestarunt operam ad illam studiorum supe2. Cone. Vit. Il, Deci, de educatione Christiana Gravissi· mum educationis. n, 1. 3. A. Amadei. Memoric Blograflcht di S. Giovanni Bosco, Tofino 1939, X.p. 896. 4. AIIoc. ad Salesianos in Pont. Athenaeo eorum habita 29 oct. 1966: AAS. 58 (1966), pp. 1164*1165. 6601 qui “systemate praeventivo’*, quod vocant, explicatur, quique germanam suam naturam et vim ex Evangelio non sine divino consilio haurit. Denique recens Speciale Salesianorum Capitulum Generale decrevit, ut Pontificium Athenaeum Salesia­ num, pastoralibus obtemperando Concilii Vaticani II praeceptis, singulari ratione sibi proprium haberet doc­ trinas, ad apostoiatum maxime pertinentes, penitus pervestigare et collustrare, instante spectata necessitate iuventutem Christiane instituendi, necnon postulatio­ nibus attentis hanc institutionem scientifice fulciendi, ita ut fructuosus dialogus cum mundo hodierno instau­ rari possit. Cum ergo religiosa ista Familia de optimis studiis bene meruerit et spes effulgeat fore, ut, novo sibi Pon­ tificiae benignitatis munere collato, novas utilitates ea in hac regione Ecclesiae et humanae afferat consortio­ ni. Nos motu proprio et Apostolica auctoritate de­ cernimus atque pronuntiamus Pontificium Athe­ naeum Salesianum, legitime erectum atque / iisdem 484 S. loannis Bosco filiis creditum, nunc et in posterum PONTIFICIAM STUDIORUM UNIVERSITATEM SALE- S1ANAM esse nuncupandum; pariterque praecipimus, ut nova haec appellatio in Statuta et leges Athenaei, quod usque adhuc dicebatur, inducantur, quae quidem vi sua pergunt valere. Quaecumque vero a Nobis hisce Litteris motu pro­ prio datis decreta sunt, ea omnia firma ac rata iubemus, contrariis quibusvis nihil obstantibus. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, in festo Bea­ tae Mariae Virginis Auxiliatricis, die XXIV mensis Maii, anno MCMLXX1H, Pontificatus Nostri decimo. - PAU­ LUS PP. VI. 4202 1973 MAI 24.-SC SACR. et CLER., DECR. AAS 65(1973) 410 Declaratio de praemittendo sacramento Poenitentiae primae puerorum Communioni Sanctus Pontifex Pius X, Decreto “Quam singulari” diei 8 Augusti 1910 (A.A.S., pp. 577-583), praescripto canonis XXI Concilii Lateranensis IV innixus, statuit ut pueri, iam a discretionis aetate, sacramenta Poeniten­ tiae et Eucharistiae reciperent. Quod praeceptum, per universam Ecclesiam in praxim deductum, plurimos vi­ 6602 1973 MAI 25 PAULUS VI: ALLOCUTIO AD MODERATORES RELIGIOSOS n. 4203 tae chnstianae et pertectionis spiritualis trucius altum et etiam nunc affert. natura, religiosi “Ecclesiae eiusque mysterio speciali modo coniunguntur”2. Unde consequitur, ut illi inti­ “Addendum ** vero Directorii Catechistici Generalis a Sacra Congregatione pro Clericis die 11 Aprilis 1971 promulgati Ç4./1.S. 1972, pp. 97-176) consuetudinem praemittendi sacramentum Poenitentiae primae puero­ rum Communioni his verbis firmat: ‘Omnibus perpen­ sis. prae oculis habita praxi communi et generali cui per se derogari nequit sine Sedis Apostolicae beneplacito, auditis Confcrentiis Episcopalibus, eadem Sancta Sedes expedire iudicat ut vigens in Ecclesia consuetudo prae­ mittendi Confessionem primae Communioni servetur” (n.5). mo et arctissimo nexu ex Ecclesiae auctoritate pendeant, quae regulas eorundem authentice approbat, profitentium vota suscipit, ipsam professionem ad sta­ tus canonici dignitatem erigit3, et eos participes reddit Idem documentum consideravit quasdam novas pra­ xes alicubi introductas primum accessum ad Euchari­ stiam permittentes absque Poenitentiae sacramenti su­ sceptione, sinens tantum ut illa experimenta ad tempus quidem protrahi possent “sermone cum Sede Apostolica prius habito atque cum eadem Sede ... animo uno” (ibidem). Re attente considerata ac prae oculis habitis Episco­ porum optatis, Sacrae Congregationes de Disciplina Sa­ cramentorum et pro Clericis, praesenti hoc documento, adprobante Summo Pontifice Paulo VI, declarant huiusmodi experimentis, iam duobus transactis annis, fi­ nem imponendam esse una cum conclusione anni scho­ laris 1972-1973, ac proinde obtemperandum ubicum­ que et ab omnibus Decreto “Quam Singulari’*. Datum Romae, die 24 Maii 1973.—Antonius Card. SAMORE, Praefectus. Iohannes Card. WRIGHT, Prae­ fectus. Adn. vide Infra sub die 31 Martii 1977. 4203 1973 MAI 25.-PAULUS VI, ALLOC. AAS 65 (1973) 330-334 Allocutio ad summos Moderatores Institutorum religiosorum, annitente S. Congregatione pro Religiosis et Institutis saecularibus, Romae coetum habentes: De nexu inter professionem consiliorum evangelicorum et Ecclesiam Venerabiles Fratres ac dilecti filii, Ex animo salutem vobis impertimus, qui, annitente Sacra Congregatione pro Religiosis et Institutis saecularibus et praesente di­ gno eius Cardinali Praefecto, conventum agitis, de non levis ponderis argumentis, quae ad vitam Deo consecra­ tam pertinent, disserentes. Cum vos hic conspicimus Moderatores Generales tot Familiarum religiosarum, quarum sodales in toto de­ gunt orbe terramm, cumque opera vestra mente consi­ deramus, quae item in cunctas mundi partes pervase­ runt, conventui isti vestro et huic congressioni nostrae momentum quoddam ecclesiale tribuatur oportet. Ante duos annos, ut probe nostis, Adhortationem 331 Apostolicam edi/dimus, a verbis “Evangelica testifica­ tio” incipientem, qua religiosa instituta commonuimus de vita secundum Concilii Vaticani Secundi praeceptio­ nes renovanda. Nunc vero, sermonem illum veluti con­ firmantes et persequentes, nonnulla volumus proferre, quae paterna, qua premimur, sollicitudo de iisdem in­ stitutis vestris suadere videtur. Concilium Vaticanum Secundum indolem charismaticam vitae religiosae declaravit, asserens consilia evan­ gelica esse “donum divinum, quod Ecclesia a Domino suo accepit”1. Quo dono seu charismate, ex ipsius eius I. Const, dogm. de Ecclesia Lumen gentium, n. 43. 6603 muneris sui salvifici implendi; nam religiosorum ad san­ ctitatem adipiscendam nisus in omnium hominum uti­ litatem ct spiritualem fructum pertinent; ii enim, “cum ... suiipsius donatio ab Ecclesia suscepta sit, eius etiam servitio sese sciant addictos”4. Spiritus Sanctus, largi­ tor charismatum simulque Ecclesiae animator, efficit, ut inspiratio charismatica et compago iuridica Ecclesiae apte inter se conveniant, eo vel magis quod, ut idem Concilium Vaticanum Secundum docuit, pastorum est de charismatum “germana natura et ordinato exercitio iudicium ferre, non quidem ut Spiritum exstinguant sed ut omnia probent et quod bonum est teneant”5. In hoc ipso coetu iuvat Nos iterum dicere Ecclesiam non posse carere religiosis, id est testibus amoris, quo Christus homines prosequitur quique naturam prorsus transcendit, neque mundum posse sine sui detrimento his luminibus privari6. Hac de causa eadem Ecclesia iis egregiam testatur existimationem, constanti eos com­ plectitur dilectione nec desinit iis adesse eosque “diri­ gere in semitam rectam”7. Illa autem multum exspectat a religiosis, per quos oportet “augeatur venusta ipsius perfectio et sanctimo­ nia, quae nonnisi lesu Christi imi/tatio ct mystica cum 332 eo coniunctio praebere possunt”8. Ecclesia religiosos per Concilii Oecumenici magisterium, quod est gravis­ simae auctoritatis, ad renovationem praesertim spiritua­ lem vocavit. Scimus non paucos annisos esse et anniti, ut magnae huic exspectationi respondeant, est tamen fatendum nonnullos clare sonantem vocem illam non audivisse vel minus recte esse interpretatos. Quapropter sinite Nos denuo commonefacere vos officii praedictae renovationis spiritualis, cui “etiam in operibus externis promovendis primae partes sunt tri­ buendae”9. E fontibus gratiae baptismalis et charisma­ tis. quod est cuiusque instituti vestri proprium, novas oportet lymphas educatis, quibus vita Deo consecrata optatam virium copiam sumat. Sed ad peculiarem quendam eventum ecclesialem Nobis liceat nunc transire, quem etiam religiosorum non paulum intéressé merito censemus. Etenim, ut no­ tum est vobis, universale lubilaeum nuntiavimus, prius in Ecclesiis localibus, deinde in hac Urbe celebrandum. Cui cum proposita sit interior renovatio, quae et con­ versio, metanoia, paenitentia appellatur, Ecclesia adiutrici operae religiosorum multum confidit. Itaque ve­ strum erit, dilecti Moderatores Generales, curare, ut Familiae, quibus praeestis, eiusdem lubilaei incepta se­ cundent et provehant, praecipue cum sacra Hierarchia coopérantes, adeo ut illa renovatio animorum efficia­ tur, ex qua non solum vita privata cuiusque sed et pu­ blici mores Christianis praeceptis conformentur. Religiosi vero ipsi hoc sacrum tempus habeant occa­ sionem, divinitus sibi oblatam, de suo vivendi cursu et forma recogitandi; id est impelli se sentiant, ut conver2. Ibid,, n. 44. 3. Ibid., n. 45. 4. Decr. de accomm. renov. vitae religiosae Perfectae cari­ tatis, n. 5. 5. Cfr. I Thess. 5. 12.19.21 - Decr. de apostolatu laicorum Apostolicam actuositatem, n. 3. 6. Cfr. Ev. test., 3. 7. Cfr. Ps. 26. 11. 8. Cfr. AJIoc. ad Patres Cone. d. 29 sept. 1963 habita;/1..45 55 (1963). p. 851. 9. Decr. de accomm. renov. vitae religiosae Perfectae canta­ tis. n. 2 e. 6604 η. 4204 - 4205 1973 MAI 29-APR-MAI SACRA CONGREGATIO PRO DOCTRINA FIDEI sationem suam comparent cum iis, quae Concilium Va­ ticanum Secundum et Apostolica Adhortatio “Evangelica testificatio” postulant ab ipsis, utque videant, an necessitatibus hodiernis occurrant et Salvatorem in hu­ mana consortione quasi evidenter reddant praesentem. Ut autem hoc testimonium religiosorum reapse sit efficax et amplificetur, haec imprimis animadvertenda sunt seu potius in memoriam revocanda: Non desistimus vim et necessitatem orationis extol­ lere, sine qua intimam veramque Dei cognitionem gu333 stare non possumus1 υ neque / viribus pollemus ad iter perfectionis percurrendum. Concilio docente, momen­ tum et utilitas precationis, quae a communitate fit, re­ cte ac merito praedicatur. Sed praeter hanc colenda est etiam oratio privata, qua cuiusque vigor spiritualis ser­ vatur et augetur et quae ad precationem communem, praesertim liturgicam, animos salubriter disponit et ab ipsa alimoniam et incrementum potest accipere. Asseverari autem licet religiosos, quorum vita spiri­ tualis floreat et pro aliis sit fecunda, esse religiosos “orantes”, eos autem, qui quoad hanc vitam langue­ scant aut ipsum statum suum misere relinquant, fere semper segnes esse in facienda precatione. Qua de causa verum exstat omnino “fidelitatem ... orationi servatam aut eius neglectionem esse veluti paradigma vigoris aut occasus vitae religiosae”11. bentius se addicunt, quod sibi elegit Christus Dominus, quodque Mater Eius Virgo amplexa est”1 6. Liceat ergo paterno huic alloquio finem imponere verbis Sancti Augustini, qui et ipse fuit vitae religiosae praestantissimus fautor atque laudator: “Vos autem, fratres, exhortamur in Domino ut propositum vestrum custodiatis, et usque in finem perseveretis: ac si quam operam vestram mater Ecclesia desideraverit, nec ela­ tione avida suscipiatis, nec blandiente desidia respuatis; sed miti corde obtemperetis Deo, cum mansuetudine portantes eum qui vos regit, qui dirigit mites in iudicio» qui docet mansuetos vias suas”1 7. Vota denique facientes, ut hic conventus vester pro­ speros salutarcsque exitus habeat, vobis et sodalibus, curae vestrae commissis. Benedictionem Apostolicam, certissime dilectionis Nostrae testem, volentes largimur. ! 6. Const, dogm. de Ecclesia Lumen gentium, n. 46. P 17. i. 24,9 · Ep. 48, 2.PL 33, 188. 4204 1973 MAI 29.-SC DOCTRINA FIDEI, DECRETUM. PART.· Decretum quo hodierna disciplina sepulturae ecclesia­ sticae eorum qui, hora mortis, in condicione matrimo­ niali irregulari inveniuntur, aliquatenus mitigatur, prae­ nuntiatur proxime edendum Christus vos ad perfectionem sui sequelam ideoque Romae, 29 Maii 1973 ad crucem portandam vocavit; haec enim a condicione vestra nequit seiungi. Sit autem haec crux non solum Complures Conferentiae Episcopales et multi loci Ordinarii singulare quoddam instrumentum animos purificans et ab hac Sacra Congregatione petierunt, ut mitigetur hodierna eximia apostolatus forma,sed etiam manifesta compro­ praxis sepulturae ecclesiasticae eorum fidelium, qui in hora batio amoris, non deprimens sed erigens. “Nonne arca­ mortis in condicione matrimoniali irregulari inveniuntur. na quaedam coniunctionis necessitudo inter renuntia­ Opiniones et consilia quae nobis hac in re pervenerunt, dili­ tionem atque laetitiam intercedit ... inter disciplinam genti studio ab hoc Sacro Dicasterio prosecuta. Congressui ple­ atque spiritualem laetitiam”?12. nario Congregationis anni 1972 pro examine subiecta sunt. Denique vita communis est unum ex elementis poQuo in Congressu Patres decreverunt. Summo Pontifice adtioribus renovandae vitae religiosae. Oportet relegere, probante, faciliorem esse reddendam celebrationem sepulturae immo lectitare, et crebro regustare locos illos sane pul­ ecclesiasticae pro iis fidelibus catholicis quibus ad normam can. cherrimos Decreti Perfectae caritatis,' \ ubi de hac 1240 prohibita fuit. communi vita non mera legis praecepta traduntur, sed Huic canoni quatenus opus est derogando, quam primum pars eius theologica, spiritualis, ecclesialis, apostolica, nova norma promulgabitur, qua non prohibebitur celebratio humana praeclare explanatur. Haud leve igitur officium exsequiarum religiosarum iis fidelibus, qui, quamvis ante mor­ vobis, dilecti filii, est impositum annitendi, ut illae vi­ tem manifesta in condicione peccati inveniantur, adhaesionem vendi condiciones in domibus vestris instituantur, quae Ecclesiae servaverunt signumque quoddam poenitentiae dede­ runt, dummodo absit publicum scandalum aliorum fidelium. “aptae sint ad spiritualem profectum cuiusque sodalis fovendum” . Fidelium autem communitatisque ecclesiasticae scandalum Haec fraternitas vere evangelica et etiam firmum eadem proportione attenuari vel vitari poterit, qua pastores praesidium sodalium, eorum praesertim, qui forte modo conveniente exsequiarum Christianarum sensum illustra­ animo sunt fracti, qui in discrimine versantur, qui bunt. auem perplures in recursu ad Dei misericordiam et in te­ stimonio fidei communitatis in resurrectionem mortuorum et aegritudine vel senio affliguntur. vitam venturi saeculi deprehendunt. Cum hodie plurima in dubium vocentur, etiam vita religiosa non paucis est obnoxia difficultatibus, ut Praesentibus litteris rogoExceUentiamTuam, ut cum Ordina­ 334 vosmet ipsi cotidiano usu com/pertum habetis. Sunt er­ riis istius Conferentiae Episcopalis communicare faveas, quod brevi tempore publici iuris fiet textus novi decreti de sepultura go, qui anxie quaerant, quomodo illa futuris annis sit ecclesiastica cum effectu immediato ab ipsa die eius notificatioprogressura, utrum felicior an deterior sors cius praevi­ nis. deatur. Ad haec quod pertinet, multi ex vobis etiam an­ Haec Tecum communicans omni qua par est reverentia guntur penuria vel carentia candidatorum vel lugenda permaneo Tibi addictissimus - F. Card. SEPER. Praefectus. H. sodalium defectione. Haec autem sors futura in cuius­ Hamer, d Secretis. que instituti fidelitate posita est. qua vocationem suam sequatur, id est quatenus consecrationem, qua Deo est • Praesldlbus Conferentlarum Episcopalium, Prot. N. 1284/66: Rlvlsta dloceiana mllaneM 61 (1973) 714. Adn. devota, vivendo exprimat. Maxime exemplum conversa­ vide sub die 20 sept. 1973: LE 4223. tionis, quae gaudio spiritali et inconcussa voluntate Deo et fratribus serviendi commendetur, candidatos 4205 nostris quoque temporibus allicit. Adulescentes enim huius aetatis, cum Deo se devovent, plerumque “totum 1973 APR-MAI SC pro DOCTRIN,\ FIDEI, RESP. PART.· pro toto dare”15 intendunt, ideoque illis institutis liNormae canonicae circa eos, qui sectis m asso n icis 10. Cfr. Ev. teit. .43. adhaerent, immutatae manent I l.Ev. test.. 42. 12. Ev. test . 29. 13. N. 15. 14. EV test.. 39. 1 5 Cfr. Imit. Christi. 111.37, 13. 6605 Eccellenza, Con la lettera n. 1599 dei 17 aprile 1973, l’Eccellenza Vostra si rivolgeva a questo S. Dicastero chiedendo una direttiva circa coloro che aderiscono alia massoneria. 6606 1973 MAI ... -IUN 20 SACRA CONGR. PRO CULTU DIVINO - PAULUS VI Vogi’o comunicarc a Vostra Eccellenza in merito alla que­ stione che finora niente è cambiato nella legislazione chc regola Ia materia. Colgo 1'occasione per confermarmi con sensi di distinto ossequio deU’Eccellenza Vostra Reverendissima devotissimo. Francesco Card. SEPER, Prefetto. • Episcopo Auxiliari Mediolanensi! Rlvlsta dloceuna mi­ ll ne se 61 (1973) 377. Adn. vide sub die 18 lui. 1974. 4206 1973 MAI.. - SC CULTUS DIVINI, RESPONSA. PART.· Responsa ad proposita dubia de integritate servanda in libris liturgicis edendis Opus instaurationis liturgicae ubique alacriter procedit. Dum Commissiones dioeccsanae una cum pastoribus animarum versantur io principiis pastoralibus ab instauratione statutis ad effectum deducendis, Commissiones nationales fervido labore satagunt libros liturgicos in linguas populares vertere. In opere perficiendo quaedam orta sunt dubia, quae iudicio Sacrae Con­ gregationis pro Cultu Divino submissa sunt. 1. Suntne typis imprimenda Institutio generalis Missalis Romani, Institutio generalis de Liturgia Horarum et “Praeno­ tanda” ad singulos ritus? Affirmative, quia Praenotanda et Institutiones necessaria sunt ad spiritum instauratorum intellegendum et sine illis muta­ tiones, additiones, variationes in proprio valore theologico et practico comprehendi nequeunt. 2. Suntne omnes rubneae referendae? Affirmative, omnes et singulae rubricae referri debent, quae si ampliari possunt, nequeunt tamen reduci. Etenim subsidium manent universae structurae actionis liturgicae. 3. Estne possibile typis edere Appendicem latinam Missalis Romani seiunctim, aut necessario imprimi debet in ipso volu­ mine Missalis lingua vernacula impressi? Appendix latina est publicanda in volumine Missalis lingua vernacula exarati, ut sacerdos peregrinus vel occasion ali ter transiens per aliquam regionem, cuius linguam ignorat, Missale illius regionis sumens, textum latinum commode invenire possit Missamque celebrare. Si haec Appendix in fasciculo separato ponitur, facile deperditur et sic finis huius Appendicis evane­ scit. Confundi nequit haec Appendix cum “Missali parvo”, quod continet ampliorem copiam Missarum quam Appendix. 4. Appendix latina Missalis Romani vel Missale parvum potcstne in linguam vernaculam verti? Negative. Hoc clare evincitur ex iis quae supra dicta sunt de fine huiusmodi Appendicis. Insuper omnino vitandum est pe­ riculum ut quis utatur tantummodo formulariis, quae in Ap­ pendice vel in Missali parvo inveniuntur, contra normas liturgicas ct praesertim contra principia instaurationis, quibus cona­ tus factus est abundantiorcm copiam fidelibus praebendi tex­ tuum btblicorum et euchologicorum, ad profundiorem intelle­ gentiam mysterii Christi adipiscendam necnon celebrationem liturgicam exigentiis ac indoli diversarum communitatum aptandam. 5. Suntne in Liturgia Horarum typis imprimenda schemata quattuor hebdomadarum psalterii, omnes hymni, responsoria, antiphonae? Affirmative. Omnia sunt referenda, quae in editione typica latina Liturgiae Horarum continentur, hymnis haud exceptis, cum ad illa pertineant elementa, quibus peculiariter singulae si­ gnantur Horae. Attamen in Appendice publicari possunt hymni substitutivi e thesauro unicuique nationi proprio excerpti vel noviter con­ fecti, a Conferentia Episcoporum approbati (cf. Inst. gen. de Liturgia Horarum, n. 178). 6. Suntne referendi textus diversi euchologici vel biblici? Affirmative. Pertinent enim ad pretiosas divitias instauratio­ nis liturgicae. Hi textus, ut in pluribus, iudicio relinquuntur ce­ lebrantis, qui liturgiam coetui liturgico, cui praesidet, aptare debet, textus aptiores seligendo. Si vero in libro edito non in­ veniuntur. frustratur optio celebrantis et celebratio in pauper­ tatem redigitur. 7. Suntne referendae partes, quae iudicio Conferentiarum Episcopalium relinquuntur? 6607 n. 4206 - 4208 Affirmative. Omnes quidem, praesertim sacerdotes, noscere debent quae ipsis demandantur quaeque vero permanent de competentia Conferentiarum Episcopalium. Hoc modo organi­ smi, quibus Conferentiae Episcopales utuntur, ad decisiones af­ ferendas vel suggerendas melius inducuntur. 8. Suntne publicanda decreta Sacrae Congregationis pro Cultu Divino, quibus editio typica promulgatur vel versio popu­ laris confirmatur? Decreta, quibus editiones typicae promulgantur, per inte­ grum publicanda sunt. Quoad vero decreta, quibus versiones populares confirmantur, per integrum publicantur vel paucis verbis declaretur quod editio illa popularis confirmata est dic tali, una cum indicatione numeri Protocolli S. Dicasterii. 9. Vigetne adhuc “revisor” librorum liturgicorum, a com­ petenti auctoritate designatus, qui editionem typicam alicuius versionis in linguam popularem cum originali seu cum editione typica latina concordare declaret? Affirmative. De concordantia cum editione typica latina necnon de nomine revisoris vel revisorum et de nomine Episco­ pi, qui “imprimatur” concedit, mentio facienda est in editione populari. • Notlt. 9 (1973) 153-154. 4207 1973 1UN 19.-PAULUS VI, LIT. AP. AAS 65 (1973) 429 Collegio Slovenico in Urbe Pontificii nomen tribuitur PAULUS PP. VI Ad perpetuam rei memoriam. — Maternas curas in sacra seminaria similesque pietatis ac doctrinae sedes Ecclesia intendit, quippe quibus spes eius non paulum contineatur. Cuius modi domibus praesertim haec alma Urbs honestatur, ut alumni, e variis orbis catholici re­ gionibus oriundi, in ipso veluti Ecclesiae centro insti­ tuantur. Quarum in numero est Collegium Slovenicum, impigro labore et benefactorum liberalitate anno MCMLX conditum. Cupiens vero hoc opus, Apostoli­ cae Sedis munere, magis ornare et augere et Petrianae Cathedrae arctius devincire, Venerabilis Frater losephus Pogaénik, Archiepiscopus Labacensis, nomine Episcoporum Sloveniae, Nos rogavit, ut iis aedibus nomen Pontificii Collegii benigne tribueremus. Quibus precibus libenter admissis, hisce Litteris Nostraque auctoritate, certa scientia ac matura deliberatione Nostra Collegium Slovenicum, in hac Urbe exstans, Pontificium edicimus idemque omnibus honoribus et privilegiis, quae huiusmodi titulo respondent affici­ mus. Contrariis quibusvis non obstantibus. Haec statuimus, decernentes praesentes Litteras firmas, validas atque efficaces iugiter exstare ac permanere; suosque effectus plenos et integros sortiri ct obti­ nere; iliisque, ad quos spectant seu spectare poterunt, nunc et in posterum plenissime suffragari. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, sub anulo Pi­ scatoris, die XIX mensis lunii, anno MCMLXXII1, Pontificatus Nostri decimo.-loanncs Card. VILLOT, Secretorius Status, 4208 1973 IUN 20.-PAULUS VI. LIT. AP. AAS 65 (1973) 430 In Nova Zelandia Apostolica Nuntiatura constituitur. Sede in urbe vulgo Wellington posita PAULUS PP. VI Ad perpetuam rei memoriam.- Qui in beatissimi Petri lo­ cum ad hoc suffecti sumus, ut quantum maxime posset, suscep­ tam causam Christiani populi regendi tueremus, id semper et consilio et prospicientia Nostra curavimus, ut cum omnibus gentibus communes necessitudines constitueremus. Amicitia c- 6608 η. 4209-4210 CONSILIUM PRO PUBL. ECCLESIAE NEGOTIIS - S. C. PRO INST. CATH. nim sanctâ compara ta, et assiduus inter Apostolicam Sedem et nationes usus, et arctius conjunctionis vinculum, quantum pa­ ds, et prosperitatis, et concordiae quantaque progressionis se­ mina tum sodetati civili tum Ecclesiae inferant, nemo non vi­ de L Quam ob rem, volentes amicitiam confirmare, quae huic beati Petri Sedi cum Civitate None Zdandiae iam pridem es­ set, bene fieri censuimus, si in eadem Republica Nuntiaturam Apostobeam, Delegationis loco, constitueremus. Qua de causa, re bene considerata, auctoritate Nostra Apostobeam Nuntiatu­ ram in Nova Zelandia condimus, Sede in urbe Vellingtonio col· locata, factis nempe tabs instituti iuribus impositis obligationi­ bus; id simul statuentes, ut Delegatio Apostolica quae in eadem urbe est, in posterum Delegatio Apostolica Oceani Pacifici co­ gnominetur. Quae autem per has Litteras Nostras iussimus sive nunc sive in posterum rata habeantur suosque effectus pro­ mereant. Datum Romae, apud S. Petrum, sub anulo Piscatoris, die XX mensis Junii, anno MDCCCCLXXIII, Pontificatus Nostri decimo. -Joannes Card. VJLLOT, Secretorius Statut 4209 1973 JUN 20.-CONS. ECCL NEGOTIIS, EPIST. PART.· Praenuntiatur nonnas processuales peculiares quibus Tribunalia ecclesiastica Statuum Foederatorum Amen­ de Septemtrionalis nunc utuntur, cessare debere a die prima mensis Iulii anni 1974 Em.me ac Rev.me Domine, Qua par est diligentia hoc Consilium pro Publicis Ecclesiae negotiis perpendit instantiam istius Conferentiae Episcopalis, ab Eminen­ tia Tua Reverendissima transmissa die 15 decembris anni elapsi, de prorogatione trium ex illis facultatibus peculiaribus quas idem Consilium Rescripto diei 28 aprilis 1970 indulserat, ad tempus et ad experimentum. Ut autem ad hoc allatae rationes, sive ordinis pro­ prie technici sive, et praesertim, ordinis pastoralis, caeteroquin iam satis notae, omni ex parte explorarentur, colloquium institutum est die 9 aprilis huius anni inter Em.mum Cardinalem Periclem Felici et quinque eccle­ siasticos viros, ab Eminentia Tua deputatos, quos inter erant Exc.mi Domini Bernardin et Rausch. Quae in illo colloquio hinc inde prolata sunt, pro merito hoc Consi­ lium consideravit. Nunc vero, officii mei est cum Eminentia Tua Reve­ rendissima communicare quid praedictae instantiae re­ spondendum Sancta Sedes pro suo munere censuerit. In re matrimoniali, quae vel ex gravissimis est Eccle­ siae curae concreditis, opus est ut ordo iuridicus habea­ tur generalis et communis, utique admittens, pro variis locorum adiunctis, et pro principio subsidiarietatis, loca­ lis auctoritatis discretionem, iuxta regulas apte exara­ tas. Hanc porro localis competentis auctoritatis faculta­ tem praevidit pro tota Ecclesia ritus latini Summus Pontifex, litteris datis in forma “Motus proprii’ quibus initium Causas matrimoniales; licetque conicere am­ plius quid in hoc genere esse futurum ex studiis quae habentur, praesertim in Pontificia Commissione Codici Juris Canonici recognoscendo. 1973 IUN 20 rimentales normae isti Nationi et Australiae permissae sunt. At patet quantum detrimenti inde proveniat sive generali oeconomiae legislationis, sive ipsi pastorali curae, ad quam expeditiorem reddendam exceptiones petitae fuerant. Non latet autem Eminentiam Tuam quamdam inesse dynamicam impulsionem remissioni legis in re matrimoniali, cui si mos geratur, divortio, alio nomine tecto, in Ecclesia tolerando via sternitur. At vero, ne gravia pariantur incommoda, quae ori­ rentur ex abrupta suppressione illarum exceptionum, terminum, nunc imminentem. Rescripti dati die 28 aprilis anni 1970, Sancta Sedes differt usque ad diem primam julii anii 1974, ita videtur simul posse transi­ tum ad ordinarium regimen sine praecipitatione fieri, si quae sint causae sub exspectatione prorogationis su­ sceptae, resolvi, interimque satagi ut notitia cessationis ad omnes ad quos spectat tempore utili perveniat. Expedit etiam ut hic adnotetur hactenus usum fa­ cultatis dispensandi ab appellatione post primam sen­ tentiam favorabilem tam amplum fuisse, ut id quod per modum exceptionis concessum erat regula factum sit: testantur tabulae statisticae. Ideo insequenti anno, donec facultas expiret, magna adhibeatur cautio in eius applicatione. Quod attinet ad prorogationem competentiae pro foro partis actricis, oportet ut consensus sive huius sive tribunalis partis conventae requiratur. Haec dum communico cum Eminentia Tua, impen­ sos obsequii mei sensus Tibi libenter pando meque qua par est reverentia profiteor Eminentiae Tuae Reveren­ dissimae addictissimum in Domino Fratrem — J. Card. VILLOT. * Documenta rw centtora circa rem matrimonialem et proceuualem, Romae 1977, p. 252-254. Vide ibidem, p. 252. Epistulam Secretarii Generalis Conferentiae tlbus Foederatis Americae Septemtrionalis, diei 19 iulii 1971, circa Normarum vigorem. 4210 1973 IUN 20.-SC 1NST. CAT„DECR. AAS 66(1973)174-175 Theologica Facultas in Pontificia studiorum Universitate Aequatoris erigitur Catholicae Theologiae cum officium sit Christianam revelationem diligenter explorandi apteque diffunden­ di, ut et christifideles theologicis virtutibus exercendis animus continuo addatur et infidelibus expedita sterna­ tur via ad salutiferum nuntium amplectendum, nihil Sanctae Ecclesiae antiquius fuit quam ut Scholas ubi­ que constituere quibus sacrae excolerentur disciplinae, in primis ad iuvenes rite efformandos qui sacerdotale deinde ministerium idonee explicarent. Quamobrem Aequatoriani quoque inter ceteros Epi­ scopi inde ab aliquot annis Institutum Centrale Sacrae Theologiae, necessitatibus totius nationis consulturum, constituere aggressi sunt. Re considerate perpensa ac requisitis condicionibus adimpletis, Aequatoriana Con­ ferentia Episcopalis die XXI m. iunii a. D. MCMLXIX Institutum Superius Theologicorum Studiorum condi­ dit, quod, auctoritate E.mi Pauli S. R. E. Cardinalis Quae cum ita sint, opus est ut Conferentia Episcopa­ Munoz Vega, Archiepiscopi Quitensis, Pontificiae Uni­ lis Foederatorum Americae Statuum modum proce­ versitatis Aequatoris Magni Cancellarii, die XXI m. de­ dendi, sive praxim, suorum Tribunalium, ad generalem cembris eiusdem anni in Universitatis gremium inser­ regulam recenter statutam memorato Motu proprio, tum est. Ut deinde laudatum Institutum academica di­ accommodet; peculiaria vero illa, de quibus est instan­ gnitate augeretur. Purpuratus idem Pater Sacram Con­ tia. haud facile componuntur cum ipsa regula. Eoque gregationem pro Institutione Catholica supplex adivit, magis exigitur congruentia Tribunalium istius dicionis nomine Conferentiae petens ut Institutum, expleto cum communi ordine iuridico, quod si exceptio uni Na­ tioni conceditur, vix negari potest alii illam requirenti: quoque praescripto art. 19 Universitatis Statutorum, ad nonnam Ecclesiae legum in Facultatem promoveretur. hoc praecise factum est ex quo temporaneae et expe6609 6610 SACRA CONGREGATIO PRO CULTU DIVINO 1973 IUN 21 Sacra haec igitur Congregatio, petitionem E.mi Prae­ sulis benevole excipiens, potestate sibi a Ss.mo D. N. Paulo div. Prov. Pp. VI concredita. Institutum Superius Theologicorum studiorum in Pontificia Aequatoris Uni­ versitate Catholica vigens in Sacrae Theologiae Faculta­ tem hoc Decreto erigit atque erectum declarat, iure ei­ dem facto academicos Sacrae Theologiae gradus Haccalaureatus post quinquennium studiorum philosophico175 theologicorum (primum cyclum institu/tionale), Li­ centiae vero post biennium theologicum (secundum cy­ clum specialisatum), Doctoratus denique post annua ulteriora studia (tertium cyclum plenioris specialisationis) conferendi; omnibus ei agnitis tributisque iuribus privilegiis honoribus atque officiis quibus Ecclesiasti­ cae Facultates merito fruuntur; eidem praestituens ut ad documentum “Normae quaedam” inscriptum (20-V1968) ceterasque Apostolicae Sedis leges academicas ad amussim conformetur regaturque, ad ortodoxiam in primis quod attinet fideliter tutandam; servatis insuper peculiaribus Statutis a Sacra Congregatione approbatis; ceteris demum servatis de iure servandis, contrariis qui­ buslibet minime obstantibus. Romae, ex aedibus Sacrae Congregationis, d.d. xx m. iunii a. D. MCMLXXIII. - Gabriel M. Card. GARRONE, Praefectus, losephus Schroffer, Archiep. tit. Voltum., a Secretis. 4211 1973 IUN 21.-SC CULTUS, DECRETUM. AAS 65 (1973) 610 Ritus qui inscribuntur “De sacra communione et de cultu mysterii eucharistici extra Missam” vulgantur editione quae typica declaratur, et ipsius ritus “Praenotanda Generalia” transcribuntur DECRETUM Eucharistiae sacramentum» tamquam spiritalem fi­ delium alimoniam et aeternae vitae pignus, Christus Ecclesiae, dilectae sponsae suae, concredidit, quod ipsa cum fide et caritate iugiter accipit. Celebratio Eucharistiae in Missae sacrificio vere esi origo et finis cultus, qui eidem extra Missam exhibetur. Sacrae vero species post Missam propterea praecipue asservantur, ut fideles, qui Missae intéressé non pos­ sunt, praesertim infirmi et aetate provecti, per com­ munionem sacramentalem Christo eiusque sacrificio, quod in Missa immolatur, uniantur. Conservatio sacrarum specierum, quae ob commu­ nionis susceptionem fieri consuevit, induxit morem hoc sacramentum adorandi eique cultum latriae, qui Deo debetur, tribuendi. Qui quidem adorationis cultus vali­ da firmaque ratione nititur. Quin immo quaedam eius formae publicae et communitariae ab ipsa Ecclesia sunt institutae. Ritu igitur Missae instaurato et, per Instructionem Eucharisticum mysterium, die 25 mensis maii anno 1967 editam, normis propositis “de practica ordinatio­ ne cultus huic sacramento etiam post xMissam debiti de­ que eiusdem compositione cum recta ordinatione sacri­ ficii Missae ad mentem praescriptionum Concilii Vati­ cani II et aliorum hac de re Apostolicae Sedis docu­ mentorum”1, Sacra Congregatio pro Cultu Divino ri­ tus, qui inscribuntur De sacra communione et de cultu mysterii eucharistici extra Missam, recognovit. Qui quidem, a Paulo Pp. VI approbati, nunc vulgan­ tur hac editione, quae typica declaratur, ut loco rituum 1 S. Congr. Rituum. Instr. n. 3 g: A.A.S. 59 (1967), p. 543. 6611 Eucharisticum mysterium. n. 4211 in Rituali Romano nunc exstantium assumanturet statim adhiberi possint lingua latina, lingua autem verna­ cula a die, quem Conferentiae Episcopales pro sua di­ cione statuerint, postquam interpretationem popula­ rem confecerint confirmationemque ab Apostolica Se­ de obtinuerint. Contrariis quibuscumque minime obstantibus. Ex aedibus Sacrae Congregationis pro Cultu Divino, die 21 Iunii 1973, in sollemnitate Corporis et Sanguinis Christi. - Arturus Card. TABERA, Praefectus. H. Bugnini, Archiep. tit. Diocletianen., a Secretis. DE SACRA COMMUNIONE ET DE CULTU MYSTERII EUCHARISTICI EXTRA MISSAM * PRAENOTANDA GENERALIA I - De rationibus quae inter cultum eucharisticum extra Mis­ sam et celebrationem cuchansticam intercedunt 1. Eucharistiae celebratio centrum est totius Christianae vi­ tae. cum pro universa Ecclesia tum pro eiusdem Ecclesiae con­ gregationibus localibus. Nam “cetera sacramenta, sicut et om­ nia ecclesiastica ministeria, et opera apostolatus, cum sacra Eucaristia cohaerent et ad eam ordinantur. In sanctissima enim Eucharistia totum bonum spirituale Ecclesiae continetur, ipse scilicet Christus, Pascha nostrum panisque vivus per carnem suam Spiritu Sancto vivificatam et vivificantem vitam praestans hominibus, qui ita invitantur et adducuntur ad seipsos, suos la­ bores cunctasque res creatas una cum ipso offerendos” (1). 2. Insuper “celebratio Eucharistiae in Missae sacrificio vere est origo et finis cultus qui eidem extra Missam exhibetur” (2). Christus enim Dominus, qui “in ipso sacrificio Missae immola­ tur cum sacramcn tali ter incipit adesse tamquam spiritalis fide­ lium alimonia sub speciebus panis et vini”, etiam “sacrificio ob­ lato, dum Eucharistia in ecclesiis ct oratoriis asservatur, est re­ vera Emmanuel, id est ‘nobiscum Deus’. Nam die ac nocte in medio nostri est, in nobis habitat plenus gratiae ct veritatis'(3). 5. Nemini proinde dubitare licet “quin omnes christifidcles pro more in catholica Ecclesia semper recepto latriae cultum, qui vero Deo debetur, huic sanctissimo Sacramento in venera­ tione exhibeant. Neque enim ideo minus est adorandum, quod fuerit a Christo Domino, ut sumatur, institutum” (4). 4. Ad pietatem erga sanctissimum Eucharistiae Sacramen­ tum recte ordinandam et alendam, mysterium eucharisticum tota sua amplitudine considerandum est tam in celebratione Missae quam in cultu sacrarum specierum, quae post Missam ad extensionem gratiae sacrificii asservantur (5). II - Dc fine asservandae Eucharistiae 5. Primarius ac primigenius finis asservandae Eucharistiae extra Missam est administratio Viatici; secundarii vero fines sunt communio distribuenda atque adoratio Domini nostri lesu Christi in Sacramento praesentis. Etenim sanctarum spccicrum conservatio pro infirmis laudabilem induxit morem adorandi caelestem hanc dapem quae in templis reponitur. Qui quidem adorationis cultus valida firmaque ratione nititur, maxime quia fides in praesentiam realcm Domini connaturaliter ad eiusdem fidei externam et publicam manifestationem conducit (6). 6. In celebratione Missae praecipui illi modi quibus Chri­ stus praesens adest in Ecclesia sua gradatim clarescunt, quate­ nus primo praesens adest in ipso coctu fidelium, in suo nomine congregato: deinde vero in verbo suo, cum Scriptura in ecclesia legitur et explanatur; necnon in persona ministri; demum ac quidem maxime, sub spccicbus eucharisticis. Etenim in Eucha♦ De sacra Communione et de cultu mysterii eucharistici extra Missam, Typis Polyglottls Vaticanis, 1973. 1 Cone. Vat. II. Decr. Presbyterorum ordinis, n. 5. 2 S. Congr. Rituum. Instr. Eucharisticum mysterium, n. 3e: AAS 59 (1967). p. 542. 3 Ibid., n. 3b: L c., p. 541; Paulus VI. Litt. EncycL Myste rium fidei, prope finem: AAS 57 (1965). p. 771. 4 S. Congr. Rituum. Instr. Eucharisticum mysterium. n. 3f: AAS 59 (1967). p. 543. 5 Cf. ibid., n. 3g: L c., p. 543. 6 Cf. ibid., n. 49: L c.. pp. 566-567. 6612 η. 4211 SACRA CONGREGATIO PRO CULTU DIVINO nituc sacramento, modo omnino singulari, adest totus et inte­ ger Christus. Dcut et homo, substantialiter et contincnter.Quae praesentia Christi sub speciebas ‘‘reahs dicitur non per exclu­ sionem, quasi diae reales non sint, sed per excellentiam” (7). Unde, ratione signi, magis congruit naturae sacrae celebra­ tionis ut in drari ubi Missa celebratur praesentia eucharistica Christi, quae fructus est consecrationis et ut talis apparere de­ bet, non adsit, quantum fieri potest, iam ab initio Missae per asservationcm sanctarum specicrum in tabernaculo (8). tione signi, elucet, cum fideles post communionem sacerdotis ex eodem sacrificio Corpus Domini sumunt (I). Proinde panis recenter confectus, pro fidelium communione, in qualibet ce­ lebratione eucharistica de more consecretur. 14. fideles adducendi sunt, ut in ipsa celebratione euchari­ stica communicent. Sacerdotes tamen fidelibus petentibus sacram communio­ nem etiam extra Missam dare ne renuant (2). Immo decet eos qui impediuntur ne celebrationi eucharisticae communitatis intersint. Eucharistia sedulo refici, et hoc modo non solum sacrificio Domini sed etiam eidem communi­ tati unitos et fratrum caritate suffultos se sentiant. /Knimarum pastores curent ut infirmis et aetate provectis, li­ cet graviter non aegrotent neque mortis periculum eis immi­ neat, frequenter, immo. quantum fleri potest, cotidie, praeser­ tim tempore paschali, praebeatur copia Eucharistiam sumendi, lis autem qui eam sub specie panis recipere nequeunt, licet sub specie tantum vini ministrare (3). 7. Hostiae consecratae, ea quantitate quae infirmorum et aliorum fidelium communioni extra Missam satis esse possint, frequenter renoventur et in pyxide seu vasculo senentur (9). 8. Curent pastores ut ecclesiae et oratoria publica, ubi ad normam iuris sanctissima Eucharistia asservatur, cotidie per plures horas, tempore diei opportuniore, pateant, ut facile coram sanctissimo Sacramento fideles orare valeant (10). III - De loco asservandae Eucharistiae 9. Locus sanctissimae Eucharistiae asservandae vere prae­ cellens sit. Valde commendandum est ut ad privatam adoratio­ nem et precationem idoneus simul evadat, ita ut fideles facile et fructuose, etiam privato cultu Dominum rn Sacramento praesentem honorare non desinant. Quod facilius obtineri potest, quando sacellum paratur a media aula seiunctum, praesertim in illis ecclesiis ubi matrimo­ nia aut funera frequentius occurrunt, et in illis, quae ratione peregrinationum rei ob thesauros artis et historiae a multis invi­ suntur. 10. Sanctissima Eucharistia asservatur in tabernaculo soli­ do. non transparent atque inviolabili. De more in singulis ec­ clesiis unicum tabernaculum habeatur, aut super altare positum aut, de ludicio Ordinarii loci, extra dtare sed in parte ecclesiae pernobili et rite ornata (11). Clavis tabernaculi, in quo sanctissima Eucharistia asservatur, diligentissime custodiri debet a sacerdote qui ecclesiae vel ora­ torii curam habet, vel a ministro extraordinario cui facultas distribuendi sacram communionem data est. 1973 IUN 21 15. Sedulo doceantur fideles se. etiam cum communionem extra Missae celebrationem sumunt, intime uniri cum sacrificio, quo sacrificium cruds perpetuatur, et participes esse illius sacri convivii in quo. ‘per communionem Corporis et Sanguinis Do­ mini. populus Dei bona sacrifiai paschalis participat, renovat novum foedus semel m sanguine Christi a Deo cum hominibus fictum, et in fide et spe convivium eschatologicum in regno Pa­ tris praefigurat et praevenit, mortem Domini annuntians donec veniat” (4). II · De tempore sacram communionem extra Missam ministrandi 11. Praesentia sanctissimae Eucharistiae in tabernaculo si­ gnificetur conopaeo vel alio modo apto a competenti auctorita­ te definito. Secundum traditam consuetudinem, ut signum honoris qui Domino adhibetur, lampas, oleo vel cera nutrienda, iuxta taber­ naculum perenniter ardeat (12). 16. Sacra communio extra missam quolibet dic et oualibct diei hora dari potest. Decet tamen horas pro distribuenda sacra communione, attenta fidelium utilitate, praefiniri, quo forma pleniore sacra celebratio peragatur cum maiore fructu spiritali fidelium. Attamen: a) feria V Hebdomadae sanctae, sacra commu­ nio distribui potest tantummodo infra Missam; infirmis vero deferri valet quacumque diei hora; b) feria VI in Passione Do­ mini, sacra communio distribuitur unice inter celebrationem Passionis Damini: infirmis autem, qui hanc celebrationem parti­ cipare nequeunt, quacumque diei hora deferri potest; c) Sab­ bato sancto, sacra communio dari potest solummodo ad mo­ dum Viatici (5). IV - De iis quae Conferentiis Episcopalibus competunt Ill - De ministro sacrae communionis 12. Conferentiis Episcopalibus competit, in Ritualibus par­ ticularibus apparandis, ad normam Constitutionis de sacra bturgia (n. 63b), hunc Ritualis Romani titulum accommodare singularum regionum necessitatibus, ut, actis ab Apostobca Se­ de recognitis, in regionibus ad quas pertinet adhibeatur. Qua in re Confcrentiarum Episcopalium erit: e) sedulo et prudenter considerare quaenam elementa, si quae habeantur, ex traditionibus populorum retineri aut admitti possint, dum­ modo cum spiritu sacrae Uturgiae componi queant; ideoque aptationes, quae utiles vel neccssanac existimantur. Apostoltcae Sedi proponere, de ipsius consensu introducendas; b) versiones textuum parare, ita ut indoli variorum sermonum atque ingenio culturarum vere accommodentur, alus textibus, prae­ sertim pro cantu, opportunis melodiis. forte additis. 17. Est imprimis sacerdotis et diaconi sacram communio­ nem fidelibus eam petentibus ministrare (6). Omnino ergo con­ venit ut huic ministeno sui ordinis convenientem partem tem­ poris. secundum fidelium necessitatem, tribuant. Acolythi rite instituti praeterea, qua ministri extraordinarii, est sacram communionem distribuere quoties presbyter vel dia­ conus desunt vel propter adversam valetudinem, provectam ae­ tatem. vel pastorale ministerium impediuntur aut quoties nu­ merus fidelium ad sacram mensam accedentium adeo ingens est. ut Missae aliusve actionis sacrae celebratio nimis protraha­ tur (7). Aliis ministris extraordinariis facultatem distribuendi sa­ cram communionem Ordinarius loci dare potest, quoties id pro utilitate pastorali fidelium necessarium visum fuerit, et sacer­ dos aut diaconus aut acolythus praesto non sint (8). IV · De loco communionis extra Missam distribuendae Cap. I DE SACRA COMMUNIONE EXTRA MISSAM PRAENOTANDA I - De rationibus quae inter Communionem extra Missam et sacrificium intercedunt 13. Perfectior celebrationis eucharistiae participatio est sacramentalb communio infra Missam recepta. Quod clarius, raI Paulus VI. Uti. Eneycl. Myitenum fidei; A AS 57 p. 764; cf. 5. Congr. Rituum. Initr. Eueharûticum mysterium. n. 9: AAS 59 (1987). P. 647. H Cf. S. Conar. Rituum. Initr. Eucharùtkum mysterium. n. 56. AAS 59 (1967). pp. 568-569. 9 Cf. Mlscale Romanum, Institutio gencralb. nn.285et292. 10 Cf. S. Congr. Rituum. Initr. Euchoristlcum mysterium. n. 51: AAS 59 (1967). p. 567. II CE ibid , nn. 52-53: t <·., PP. 567-568 12 Ct ibid . n. 57: L e. p. 569. 661J 18. Locus, in quo de more sacra communio extra Missam distribuitur, est ecclesia vel oratorium in quo Eucharistia habitualiter celebratur vel asservatur, aut ecclesia vel oratorium aliusve locus in quo communitxs localis habitualiter convenit ad 1 Cf. Cone. Vat. II. Const. Sacrosanctum Concilium, n. 55. 2 Ct. S. Congr. Rituum. Instr. Eucharùticum myttcrlum, n. 33a: AAS 59 (1967). pp. 559-560. 3 Cf. ibid . n. 40-41: L c.. pp. 562-563. 4 Ibid.. n. 3 a: I. e., pp. 541- 542. 5 Cf. Missale Romanum, ed. typica 1970: Mista tesperfina in Cena Domini, p. 243; Celebratio Passionis Domini, p. 250. n. 3; Sabbato sancto, p. 265. β Cf. S. Congr. Rituum, Instr. Eucharisttcum mysterium, n. 31: AAS 59 (1967). pp. 557-558. 7 Cf. Paulus VI. Lltt. Apovt. Afinisteria quondam, 15 aueu· ■tl 1972. n. VI: AAS 64 (1972), p. 532. 8 Cf. S. Congr. pro disciplina Sacramentorum. Instr. Im mtnw caritatis. 28 ianuarti 1973,1.1 et II. 6614 1973 IUN 21 SACRA CONGREGATIONE PRO CULTU DIVINO n. 4211 coctum liturgicum diebus dominicis aliisvc diebus agendum. Attamen aliis in locis, domibus privatis non exclusis, sacra com­ munio dari potest, quando agitur de aegrotis, captivis aliisvc, qui sine periculo vel gravi difficultate egredi nequeunt. Ceterum fideles Eucharistiam aspiciant etiam tamquam an­ tidotum quo liberentur a culpis cotidianis et a peccatis mortali­ bus praeserventur; sciant insuper aptam rationem qua partibus pacnitentialibus liturgiae, Missae praesertim, uti valeant (14). V · De nonnullis servandis in sacra communione distribuenda 24. Communicandi Sacramentum ne recipiant, nisi spatio unius horae iciunii sint cibis solidis et potibus, aqua excepta. Tempus ieiunii eucharistici seu abstinentiae a cibo vel potu alcoholico redigitur ad quartam circiter horae partem pro; 1) infirmis in valetudinariis vel domibus degentibus, etiamsi non decumbant; 2) fidelibus aetate provectioribus, sive qui ob senectutem domi detinentur, sive in gerontocomio incolant; 3) sacerdotibus infirmis, etsi non decumbunt, vel aetate provec­ tis, sive sint Missam celebraturi sive sacram communionem re­ cepturi; 4) personis curae infirmorum vel senum addictis eo­ rumque propinquis una cum illis sacram communionem recipe­ re cupientibus, quoties sine incommodo ieiunium unius horae observare non possint (15). 19. Cum sacra communio in ecclesia vel oratorio ministra­ tur. super altare tobalcu coopertum ponatur corporale; duo au­ tem cerei accendantur in signum venerationis et festivi convi­ vii (9). Patina adhibeatur. Cum vero sacra comminio aliis in locis ministratur, mensa conveniens paretur tobalea cooperta; praevideantur etiam cerei. 20. Minister sacrae communionis, si est prebyter vel diaco­ nus. alba vel supcrpcllicco super veste talari sit indutus, et sto­ lam assumat. Alii vero ministri aut vestem liturgicam in sua regione forte traditam assumant, aut vestem quae huic ministerio non dede­ ceat et ab Ordinario probatam. Eucharistia pro communione extra ecclesiam ministranda, theca vel alio vasculo clauso deferatur, veste et modo iuxta lo­ corum adiuncta convenientibus. 21. In sacra communione distribuenda serventur consuetu­ do deponendi panis consecrati particulam in lingua communio­ nem suscipientium, quia in tradito plurium saeculorum more innititur. Conferentiac tamen Episcopales decernere valent, actis ab Apostolica Sede confirmatis, ut in sua dicione, sacra communio distribui possit etiam consecratum panem in fidelium manibus deponendo, dummodo quodvis praecaveatur periculum ne reve­ rentiae defectus vel falsae de sanctissima Eucharistia opiniones irrepant in animos fidelium (10). Ceterum, christifidcles doceri oportet lesum Christum Do­ minum esse et Salvatorem eique sub speciebus sacramentalibus praesenti eundem deberi latriac seu adorationis cultum, qui Deo tribuendus est (11). In utroque casu, sacra communio distribui debet a compe­ tenti ministro, qui panis consecrati particulam communicanti ostendat et porrigat, formulam Corpus Christi dicendo, cui fi­ delis respondet Arnen. Quod vero attinet ad distributionem sacrae communionis sub specie vini, ad amussim serventur normae, quae conti­ nentur in Instructione Sacramentali Communione dici 29 iunii 1970(12). 22. Fragmenta quae post communionem forte remanserint reverenter colligantur et in pyxidem immittantur vel in vasculo cum aqua demittantur. Item, si communio sub specie vini ministratur, calix vel aliud vasculum ad hoc adhibitum aqua abluatur. Aqua vero pro ablutionibus adhibita, aut sumatur aut loco convenienti infundatur. VI - De dispositionibus ad sacram communionem suscipiendam 23. Eucharistia, quae mysterium paschale Christi inter ho­ mines continue repraesentat, est fons totius gratiae et remissio­ nis peccatorum. Attamen qui corpus Domini suscipere inten­ dunt, ut sacramenti paschalis fructus percipiant, pura conscien­ tia et rectis animi dispositionibus ad illud accedere debent. Propterea Ecclesia praecipit “ut nullus sibi conscius peccati mortalis, quamtumvis sibi contritus videatur, absque praemissa sacramentali confessione ad sacram Eucharistiam accedere de­ beat” (13). Quod si urgeat necessitas ac copia confcssarii illi de­ sit, actum perfectae contritionis prius eliciat cum proposito singillatim confitendi debito tempore peccata mortalia, quae in praesens confiteri nequeat. Qui vero cotidie aut saepius communicare solent, expedit ut aequis temporibus, pro singulorum condicione, ad sacramen­ tum Paenitentiae accedant. 9 Cf. Missal e Romanum, Institutio *generali , n. 269. 10 Cf. S. Congr. pro Cultu Divino. Initr. Memoriale Domini, 29 mail 1969: AAS 61 <1969). pp. 541-555. 11 Cf. S. Congr. pro disciplina Sacramentorum. Initr. Im­ mensae *caritati , 29 ianuarii 1973, n. 4. 12 Cf. n. 6: AAS 62 (1970), pp. 665-666. 13 Cf. Cone. Trid„ sessio XIII, Decr. de Eucharistia. 7: DS 1646-1647; ibid., sessio XIV, Canones de sacramento Pacnlten tiac, 9: DS 1709; S. Congr. pro Doctrina Fidei. Normae pasto rales circa absolutionem sacramentalem generali modo imper­ tiendam, 16 iunii 1972, prooem. et η. VI: AAS 64 (1972), pp. 510et 512. 6615 25. Unio cum Christo, ad quem ipsum sacramentum ordi­ natur, ad totam vitam Christianam est protrahenda, ita ut chri­ stifideles, donum receptum continenter fide contemplantes, vi­ tam cotidianam sub ductu Spiritus Sancti in gratiarum actione agant, et fructus uberioris caritatis afferant. Quo autem facilius in hac gratiarum actione, quae in Missa modo praeclaro Deo exhibetur» permaneant, commendatur sin­ gulis qui sacra communione refecti sunt, ut per aliquod tempo­ ris spatium in oratione persistant (16). ORBO AD SACRAM COMMUNIONEM EXTRA MISSAM DISTRIBUENDAM 1. RITUS CUM AMPLIORE VERBI DEI CELEBRATIONE CONIUNCTUS 26. Haec forma praecipue adhibenda est, cum celebratio Missae non habetur, vel sacra communio horis praefinitis di­ stribuitur, ita ut fideles mensa quoque verbi Dei alantur. Ver­ bum enim Dei audientes, ipsi agnoscunt eius mirabilia, quae an­ nuntiantur, fastigium in mysterio paschali attingere, cuius me­ moriale in Missa sacramentaliter celebratur, quodque per com­ munionem participant. Insuper verbum Domini suscipientes co­ que nutriti, in gratiarum actione ad fructuosam participatio­ nem mysteriorum salutis inducuntur. 27 - 41 ... (Sequuntur Ritus) 2. RITUS CUM BREVIORE VERBI DEI CELEBRATIONE CONIUNCTUS 42. Haec forma adhibetur, quando rerum adiuncta suadent formam cum ampliore verbi Dei celebratione coniunctam non convenire, praesertim quando unus altcrvc tantum sunt com­ municandi, ideoque vera celebratio communitatis ordinari non potest. 43 - 53 ... (Sequuntur Ritus) Cap. II - DE COMMUNIONE ET VIATICO INFIRMIS A MI­ NISTRO EXTRAORDINARIO DEFERENDIS 54. Sacra Communio et Viaticum infirmis a sacerdote vel diacono ministrantur iuxta ritus in Ordine Unctionis infirmo­ rum eorumque pastoralis curae descriptos. Quando autem Ss.ma Eucharistia infirmis defertur ab acolytho, vel a ministro extraordinario sacrae communionis ad nonnam iuris deputato, serventur ritus qui sequuntur. 55. Licet Eucharistiam sub specie tantum vini iis ministra­ re. qui sub specie panis recipere nequeunt. Sanguis Domini ad infirmum deferatur in vasculo ita clauso, ut periculum effusionis omnino vitetur. In administrando au­ tem Sacramento, singulis in casibus. aptior modus eligatur ex iis qui in distribuenda communione sub utraque specie pro­ ponuntur. Si, communione delata, aliquid pretiosissimi Sangui­ nis remanserit, a ministro sumatur, qui etiam debitas ablutiones perficiendas curet. 14 Cf. S. Congr. Rituum. Instr. Eucharistfcum rnyitvrlum. n. 35: AAS 59 (1967). p. 561. 15 Cf. S. Congr. pro disciplina Sacramentorum. Instr, tm mensae caritatis, 29 ianuarii 1973, 3. 16 Cf. S. Congr. Rituum, Instr. Eucha^ûticum mysterium. 38: AAS 59 (1967). p. 562. 6616 SACRA CONGREGATIO PRO CULTU DIVINO π. 4211 dit, eluceat. In apparatu expositionis ea omnia sedulo vitentur, quae aliquo modo obscurare possint desiderium Cliristi, qui sanctissimam Eucharistiam praecipue instituit ut nobis praesto sit in cibum, remedium et levamen (4). I. RITUS ORDINARIUS COMMUNIONIS INFIRMORUM 56 - 63... (Sequuntur Ritus) 83. Perdurante expositione sanctissimi Sacramenti, celebra­ tio Misue, in eadem aula ecclesiae prohibetur. Nam. praeter rationes n. 6 allatas, celebratio mysterii eucha­ ristici modo perfectiore includit illam communionem internam ad quam expositio intendit fideles adducere. 2. RiTUS BREVIOR COMMUNIONIS INFIRMORUM 64. Ritus hic brevior adhibetur quando sacra communio danda est pluribus infirmis in variis cubiculis eiusdem domus, ex. μ. eiusdem valetudinarii, degentibus, additis, si casus fert, aliquibus elementis e ritu ordinario desumptit Si expositio sanctissimi Sacramenti per unum vel plures dies subséquentes protrahitur, ipsa intermittenda est durante Missae celebratione, nisi forte in sacello ab aula expositionis separato Missa celebretur et aliqui saltem fideles in adoratione rema­ neant (5). 65 - 67 ~. (Sequuntur Ritui). 3. DE VIATICO II - De nonnullis servandis in ordinanda expositione 68 - 78 ... (Sequuntur Ritus). Cip. HI - DE VARIIS FORMIS CULTUS SANCTISSIMAE EUCHARISTIAE TRIBUENDI 79. Devotio tam privata quam publica erga Ss.mam Eucha­ ristiam etiam extra Missam, secundum nonnas a legitima aucto­ ritate statutas, maxime commendatur, cum Sacrificium eucharisticum totius vitae Christianae fons et culmen sit. In huiusmodi piis sacrisque exercitiis ordinandis, ratio ha­ beatur temporum liturgicorum. ut sacrae Liturgiae congruant, ab ea quodammodo deriventur et ad cam populum nfanuducant (1). 80. Fideles cum Christum in Sacramento praesentem co­ lunt, meminerint hanc praesentiam a Sacrificio derivari atque ad communionem sacramentalem et spiritalem tendere. Pictas ergo quae fideles impellit ut ad sanctam Eucharistiam adorandam se conferant, eos allicit ut mysterium paschale pe­ nitus participent ct grato animo respondeant dono ipsius, qui per humanitatem suam continenter vitam divinam in membra Coqporis sui infundit. Apud Christum Dominum commorantes, intima fruuntur familiaritate eius atque coram eo cor effun­ dunt pro se suisque omnibus, et pro pace ac salute mundi orant. Cum Christo totam suam vitam Patri in Spiritu Sancto of­ ferentes. ex illo admirabili commercio hauriunt fidei et spei et caritatis augmentum. Sic ergo illas rectas dispositiones alunt quibus, qua par est devotione, memoriale Domini celebrare et panem illum nobis a Patre datum frequenter suscipere possint Studeant igitur fideles ut iuxta propriae vitae rationem Christum Dominum in Sacramento colant. Pastores vero in hoc eos exemplo ducant et verbis hortentur (2). 84. Coram sanctissimo Sacramento, sive m tabernaculo as­ servato sive publicae adorationi exposito, unico genu flectitur. 85. In sanctissimi Sacramenti expositione cum ostensorio facta, quattuor cerei aut sex, quot scilicet in Missa habentur, accenduntur et incensum adhibetur. In expositione cum pysidc duo saltem cerei accendantur; incensum adhiberi potest. De expositione protracta 86. In ecclesiis, in quibus Eucharistia habitualiter asser­ vatur, quotannis commendatur sollemnis sanctissimi Sacramen­ ti expositio per aliquod tempus protracta, etsi non stricte con­ tinua. ut communitas localis hoc mysterium impensius mediteturet adoret. Huiusmodi tamen expositio, de consensu Ordinarii loci, fiat tantum si congruus praevidetur fidelium concursus (6). 87. Pro gravi autem et generali aliqua necessitate, ab Ordi­ nario loci impetrari potest supplicatio coram sanctissimo Sa­ cramento exposito per longius tempus protracta in iis ecclesiis facienda, ad quas fideles frequentiores concurrunt (7). 88. Ubi. deficiente congrua copia adoratorum expositio sine intermissione fieri nequit, sanctissimum Sacramentum in tabernaculo recondere licet, horis antea statutis et pervulgatis, non tamen saepius quam bis in dic, exempli gratia circa meri­ diem et nocturno tempore. Haec autem repositio simpliciore modo fieri potest: sacer­ dos nempe aut diaconus, alba vel superpelliceo super veste tala­ ri et stola indutus, post brevem adorationem, prece facta cum fidelibus, sanctissimum Sacramentum in tabernaculo reponit. Simili modo, tempore statuto, fit denuo expositio (8). 81. Meminerint insuper se huiusmodi coram Christo Domi­ no in Sacramento praesente illam unionem, quam cum ipso in communione sunt assecuti, protrahere illudque foedus renova­ re. quod eos impellit, ut moribus et vita teneant quod in cele­ bratione Eucharistiae fide et sacramento perceperunt. Studeant ergo uruversam suam vitam in fortitudine abi caelestis gratan­ ter peragere, participantes mortem ct resurrectionem Domini. Itaque unusquisque sollicitus sit facere bona opera et placere Deo. mundum spiritu Christiano imbuere sibi proponens, ct etiam in omnibus, in media quidem humana consortione, Chri­ sti testis effici (3), 1. DE SS MAE EUCHARISTIAE EXPOSITIONE PRAENOTANDA I - Dc rationibus quae inter expositionem et Missam intercedunt 82. Expositio sanctissimae eucharistiae, sive cum pyxide si­ ve cum ostensorio. ad agnoscendam in ea miram Cliristi prae­ sentiam pertrahit, et ad cordis unionem cum illo invitat, quae in communione sacramentali culmen attingit. Quare, cultum ipsi in spiritu et veritate debitum, optime fovet. Attendendum est ut. in huiusmodi expositionibus, cultus unctissimi Sacramenti in sua ratione, quae cum Missa interee1 CL S. Conar- Rituum. Instr. EucharUhcum myitrrium. n. 5B AAS 59 (1967), p. 569. 2 Cl. Ibid . n. 50- L c . p. 567. 3 CL ibid . n. 13: L e. p. 549. 6617 1973 IUN 21 De expositione brevi 89. Breves sanctissimi Sacramenti expositiones ita ordinan­ dae sunt ut in eis, ante benedictionem cum sanctissimo Sacra­ mento. congruum tempus tribuatur lectionibus verbi Dei. canti­ cis, precibus et orationi aliquandiu in silentio protractae. Expositio, quae unice fiat ad benedictionem impertiendam, prohibetur (9). De adoratione in communitatibus religiosis 90. Communitatibus religiosis aliisque piis coetibus, qui, iuxta constitutiones aut sui Instituti normas, adorationi cucharisticae perpetuae vel per longius tempus protractae vacant, enixe commendatur ut piam hanc consuetudinem iuxta spiritum sacrae Liturgiae ita ordinent ut, cum adoratio coram Christo Domino participationis totius communitatis fiat, eadem sacris lectionibus, cantu, sacro silentio peragatur, quo efficacior eva­ dat ad vitam spiritalem ipsius communitatis fovendam. Hac enim ratione spiritus unitatis et fraternitatis, qui Eucharistia si­ gnificatur et efficitur, inter ipsos religiosae domus sodales pro­ movetur. cl cultus Sacramento debitus forma nobiliore exer­ cetur. Servanda etiam est, valdeque collaudatur, ea adorationis forma, in qua singuli vel bini tantum sodales sibi succedunt. E4 CL ibid., n. 60: L c.. p. 570. 5 Cf. ibid., n. 61: L c.. pp. 570-571. 6 Cf. ibid., n. 63: L c.. p. 571. 7 Cf. ibid., n. 64: L C..P.572. 8 Cf. ibid., n. 65: L c.. p. 572. 9 Cf. ibid., n. 66: L c.. p. 572. 6618 1973 IUN 24 n. 4212 SACRA CONGREGATIO PRO DOCTRINA FIDEI tenim hac etiam forma iuxta Instituti rationem, ab Ecclesia ap­ probatam , Christum Dominum in Sacramento, nomine totius communitatis et Ecclesiae, ipsi adorant ct deprecantur. Ill · De ministro expositionis Sanctissimae Eucharistiae 91. Minister ordinarius expositionis sanctissimi Sacramenti est sacerdos vel diaconus, qui in fine adorationis, antequam Sa­ cramentum reponat, cum ipso Sacramento populum benedicit. Absentibus vero sacerdote et diacono vel legitime impeditis, sanctissimam Eucharistiam ad fidelium adorationem publice exponere ct deinde reponere possunt: a) acolythus ct minister extraordinarius sacrae communionis; b) aliquis sodalis c com­ munitatibus religiosis et piis consociationibus laicalibus, sive vi­ rorum sive mulierum, adorationi eucharistiae vacantibus, ab Or­ dinario lod deputatus. Ii omnes expositionem facere valent tabernaculum aperien­ do aut etiam, si opportunum sit, pysidem super altare depo­ nendo vel hostiam in ostensorio ponendo. In fine adorationis Sacramentum in tabernaculo recondunt. Ipsis tamen non lice­ bit benedictionem cum sanctissimo Sacramento impertire. 92. Minister, si est sacerdos vel diaconus, albam induat vel superpelliceum super veste talari et stolam albi coloris assumat. Alii vero ministri aut vestem liturgicam in sua regione forte traditam assumant, aut vestem induant quae huic ministerio non dedeceat et ab Ordinario probatam. Ad benedictionem autem impertiendam in fine adorationis, quando expositio cum ostensorio facta sit, sacerdos et diaconus pluviale quoque et velum umerale albi coloris assumant; si vero cum pyside, velum umerale assumant. ORDO EXPOSITIONIS ET BENEDICTIONIS EUCHARISTICAE 93 (10) - (7 (11) - 100 ... (Sequuntur ritus). 2. DE PROCESSIONIBUS EUCHARISTICIS 101. In processionibus quibus Eucharistia per vias sollemni ritu cum cantu circumfertur, populus Christianus publicum te­ stimonium fidei et pietatis praebet erga sanctissimum Sacra­ mentum. Ordinarii tamen loci est iudicare cum de opportunitate, in hodiernis rerum adiunctis, tum de tempore atque de loco et de ordinatione huiusmodi processionum, ut cum dignitate ct sine damno reverentiae sanctissimo huic Sacramento debitae peragantur (12). 102. Inter processiones eucharisticas peculiare momentum et significationem obtinet in vita pastorali paroeciae vel civita­ tis ea quae singulis annis fieri solet in sollemnitate Corporis ct Sanguinis Christi, vel alio opportuniore die prope hanc sollem­ nitatem. Convenit ergo, ubi hodierna rerum adiuncta id permit­ tunt, et vere potest esse signum communis fidei et adorationis, ut haec processio servetur, ad normam iuris. Si tamen urbs permagna est, et necessitas pastoralis id sua­ det, licet, de iudicio Ordinarii loci, alias processiones ordinare in praecipuis partibus urbis. Ubi vero in sollemnitate Corporis et Sanguinis Christi processio haberi nequit, convenit ut alia pu­ blica habeatur celebratio pro universa civitate aut pro praeci­ puis cius partibus, in ecclesia cathcdrali aliisvc locis opportu­ nioribus. 103. Expedii ut processio cum sanctissimo Sacramento fiat post Missam, in qua hostia in processione deferenda consecre­ tur. Nihil tamen impedit quominus processio peragatur etiam post publicam et protractam adorationem, quae Missam se­ quatur. 104. Processiones eucharisticae iuxta locorum consuetudi­ nes disponantur tum in his quae platearum et viarum omatum respiciunt, tum in his quae ad participantium ordinationem spectant. Durante itinere, si consuetudo viget et pastorale bo­ num id suadet, stationes etiam cum benedictione eucharistica fieri possunt. Cantus tamen et orationes quae proferuntur ad id ordinentur, ut omnes fidem suam in Christum manifestent soli­ que Domino vacent. 3. DE CONGRESSIBUS EUCHARISTICIS 109. Congressus eucharistici, qui rccentiorc aetate ut pecu­ liaris manifestatio cultus eucharistici in vitam Ecclesiae sunt in­ ducti, habendi sunt veluti “statio” ad quam aliqua communi­ tas ecclesiam localem universam, aut aliqua Ecclesia localis alias Ecclesias unius regionis vel nationis, aut etiam c toto orbe invi­ tat, ut una simul Eucharistiae mysterium sub aliquo aspectu pe­ nitius agnoscant ct in vinculo caritatis cl unitatis publice co­ lant. Huiusmodi ergo congressus verax fidei et caritatis signum sint oportet ob plenam Ecclesiae localis participationem aliarumque Ecclesiarum significatam consociationem. 110. De loco, themate ct ordine congressus celebrandi op­ portunae investigationes tum in Ecclesia locali, tum in aliis Ec­ clesiis fiant, quae ad necessitates veras considerandas adducant quaeque progressui studii rei theologicae et bono Ecclesiae lo­ calis faveant. In quo inquisitionis opere auxilium adhibeatur peritorum in re theologica, biblica, liturgica. pastorali necnon in scientiis quae “humanae” nuncupantur. 111. In congressu praeparando, haec prae ceteris magni sunt facienda: a) impensior catechesis de Eucharistia, praeser­ tim quatenus est mysterium Christi viventis et operantis in Ecclesia, variorum coetuum captui accommodata; b) magis actuosa sacrae Liturgiae participatio, simul religiosum verbi Dei auditum et fraternum communitatis sensum fovens (13); c) subsidiorum investigatio et operum socialium exsecutio ad promotionem humanam et debitam bonorum, etiam tempora­ lium, communicationem, exemplo primaevae communitatis Christianae (14). ut evangelicum fermentum, tamquam societa­ tis praesentis exstruendae vis et futurae pignus (15) ab euchari­ stica mensa quacumque diffundatur. 112. Celebratio ipsa congressus his critcriis ordinetur (16). a) Eucharistiae celebratio vere centrum et fastigium sit, quo in­ cepta omnia necnon variae pietatis formae spectent oportet; b) verbi Dei celebrationes, catccheticae sessiones ac publicae collationes eo tendant, ut thema propositum altius investigetur eiusque aspectus practici clarius proponantur ad effectum de­ ducendi; c) opportunitas praebeatur sive communium precum sive protractae adorationis coram sanctissimo Sacramento ex­ posito, certis praefinitis ecclesiis quae aptiores huic pietatis cxcrcitio videantur; d) quoad processionem instituendam, qua sanctissimum Sacramentum publicis hymnis ct supplicationibus per vias urbis deferatur, serventur nonnae de processionibus eu­ charisticis (17), attentis sociali ac religiosa condicionibus loci. ... (Sequuntur textus et lectiones variae). 13 Cone. Vat. II, Const. Sacrosanctum Concilium, nn. 41-52; Const. Lumen gentium, n. 26. 14 Cf. Act 4. 32. 15 Cone. Vat. II, Const. Sacrosanctum Concilium, n. 47; Decr. Unitatis redintegratio, n. 15. 16 Cf. S. Congr. Rituum, Instr. Eucharisticum mysterium, n. 67: AAS 59 (1967), pp. 572-573. 17 Cf. supra nn. 101-108. Adn . Vide vol. “De sacra Communione et de cultu myste­ rii eucharistici extra Missam", Typis Polyglottls Vaticanis 1973; Notlt. 9 (1973) 308-324; C. BRAGA In EL 88 (1974) 517-518; F. DELLORO In Rlv. Liturgica 61 (1974) 250-260; G. FERRARO in La Clv. Catt. 131 (1980-1) 361-371; V. N. In Notlt. 9 (1973) 324-333; L'Osservatore romano 19 ott. 1973. 4212 1973 IUN 24.-SC pro DOC FID., DECL. AAS 65 (1973)396408 Declaratio circa catholicam doctrinam de Ecclesia contra nonnullos errores hodiernos tuendam /. De unica Christi Ecclesia. 2. De infallibitate Ecclesiae universae. 3. De infallibilitate magisterii Ecclesiae. 4. De dono infallibilitatis Ecclesiae non extenuando. 5. De notione infallibilitatis Ecclesiae non corrumpendo. 6. De Ecclesia cum sacer­ dotio Christi consociata. 105 - 108 ... (Sequuntur Ritus). 10 Cf. 62: AAS 11 Cf. 12 Cf. 59: AAS 6619 Congr. Rituum, Instr. Eucharisticum mysterium, n. 59 (1967). p. 571. infra nn. 192-199. S. Congr. Rituum, Instr. Eucharisticum mysterium, n. 59 (1967). p. 570. Mysterium Ecclesiae, a Concilio Vaticano II nova luce illustratum, iterum iterumque considerationi sub­ jectum est in pluribus theologorum editis scriptis. Ex 6620 η. 4212 SACRA CONGREGATIONE PRO DOCTRINA FIDEI quibus haud pauca profecto iuvarunt ad illud myste­ rium magis intellegendum; sed quaedam sermone ambi­ guo aut etiam erroneo doctrinam catholicam obscurave­ runt, ac nonnunquam eo usque processerunt, ut etiam in rebus fundamentalibus fidei catholicae repugnarent Cum igitur opus fuit, non defuerunt plunum natio­ num Episcopi qui, pro suo officio “depositum fidei pu­ rum et integrum servandi’* suoque munere “Evange­ lium indesinenter annuntiandi"1 .declarationibus inter se affinibus, christifideles suae curae commissos a peri­ culo errandi defenderent. Ac praeterea, secundus Syno­ di Episcoporum Generalis Coetus, de sacerdotio mini­ steriali tractans, aliqua doctrinae capita haud levis pon­ deris, ad constitutionem Ecclesiae quod attinet, expo­ suit. Sacra pariter Congregatio pro Doctrina Fidei, cuius officium est “doctrinam de fide et moribus in universo orbe catholico tutari"3, nonnullas veritates ad myste­ rium Ecclesiae pertinentes et hodie negatas aut in peri­ culum adductas, vestigia in primis sequens utriusque Concilii Vaticani, colligere atque declarare intendit. 1. DE UNICA CHRISTI ECCLESIA Unica est Ecclesia, “quam Salvator noster, post re­ surrectionem suam Petro pascendam tradidit (cf. Io. 21, 397 IΌ, eique ac ceteris Apo/stolis diffundendam et regen­ dam commisit (cf. Mt. 18, 18 ss.) et in perpetuum ut columnam et firmamentum veritatis erexit (cf, 1 Tim. 3, 15) * ’; atque haec Christi Ecclesia, “in hoc mundo ut societas constituta et ordinata, subsistit in Ecclesia ca­ tholica, a Successore Petri et Episcopis in eius commu­ nione gubernata" . Haec Concilii Vaticani II declaratio illustratur eiusdem Concilii verbis, secundum quae “per solam ... catholicam Christi Ecclesiam, quae generale auxilium salutis est, omnis salutarium mediorum pleni­ tudo attingi potest"4, atque eadem catholica Ecclesia “omni a Deo revelata veritate ct omnibus mediis gratiae ditata est"s, quibus Christus suam communitatem messianicam pollere voluit. Quod non impedit, quominus eadem Ecclesia, in hac sua terrena peregrinatione, “in proprio sinu peccatores complectens, sancta simul et semper purificanda" sit6, ct quominus “extra eius com­ paginem", nominatim in Ecclesiis et communitatibus ecclcsialibus, quae imperfecta communione cum Eccle­ sia catholica coniunguntur, “elementa plura sanctifica­ tionis et veritatis inveniantur, quae ut dona Ecclesiae Christi propria, ad unitatem catholicam impellunt"7. Quae cum ita sint, “necessarium est catholicos cum gaudio agnoscere ct aestimare bona vere Christiana, a communi patrimonio promanantia, quae apud fratres a nobis seiunctos inveniuntur"8. atque studiosos esse re­ dintegrandae unitatis inter universos Christianos, com­ muni conatu purificationis atque renovationis9, ut vo­ luntas Christi adimpleatur et Christianorum divisio desi­ nat officere Evangclio per orbem proclamando10. Con- 1973 IUN 24 fiten tamen iidem catholici debent se divinae misericor­ diae dono ad illam Ecclesiam pertinere, quam Christus condidit et quae a successoribus Petri ceterorumque Apostolorum dirigitur, penes quos integra ac viva perstat primigenia communitatis apostolicae institutio atque doctrina, perenne eiusdem Ecclesiae veri/tatis et sancti-398 tatis patrimonium11. Quare christifidelibus sibi fingere non licet Ecclesiam Christi nihil aliud esse quam sum­ mam quamdam - divisam quidem, sed adhuc aliqualiterunam - Ecclesiarum et communitatum ecclesialium; ac minime iis liberum est tenere Christi Ecclesiam hodie iam nullibi vere subsistere, ita ut nonnisi finis existimanda sit, quam omnes Ecclesiae et communita­ tes quaerere debeant. 2. DE 1NFALLIBILITATE ECCLESIAE UNIVERSAE “Quae Deus ad salutem cunctarum gentium revela­ verat, eadem benignissime disposuit ut in aevum inte­ gre permanerent" . Quapropter Ecclesiae commisit thesaurum verbi Dei, in quo servando, scrutando atoue vitae applicando Pastores et plebs sancta conspirant. Ipse igirur omnimode infallibilis Deus Populum suum novum, qui est Ecclesia, dignatus est participata quadam infallibiliore donare, quae intra limites conti­ netur rerum fidei et morum, quaeque valet cum univer­ sus ille populus aliquod caput doctrinae, ad eas res per­ tinens, indubitanter tenet; quae demum iugiter pendet e sapienti providentia et unctione gratiae Sancti Spiri­ tus, qui Ecclesiam usque ad gloriosum Domini eius ad­ ventum, in omnem inducit veritatem14. De hac Popu­ li Dei infaUibüitate Concilium Vaticanum 11 declarat: “Universitas fidelium, qui unctionem habent a Sancto (cf. 1 Io. 2, 20 et 27), in credendo falli nequit, atque hanc suam peculiarem proprietatem mediante superna­ tural! sensu fidei totius populi manifestat, cum “ab Episcopis usque ad extremos laicos fideles" (S. Augusti­ nus. De Praed. Sanet. 14, 27) universalem suum con­ sensum de rebus fidei et morum exhibet"15. Sanctus autem Spiritus Populum Dei illuminat et au­ xilio suo iuvat. prout est corpus Christi hierarchica communione unitum. Quod Concilium Vaticanum II indicat addendo verbis suis modo allatis: “Illo enim sensu fidei, qui a Spiritu veritatis excitatur et sustenta­ tur, Po/pulus Dei sub ductu Sacri Magisterii cui fideli- 399 ter obsequens, iam non verbum hominum, sed vere ac­ cipit verbum Dei (cf. 1 Thess. 2, 13), “semel traditae sanctis fidei" (lud. 3) indefectibiliter adhaeret, recto iudicio in eam profundius penetrat eamque in vita ple­ nius applicat"1 * . Profecto christifideles, muneris prophetici Christi suo modo participes17, multifarie ad id operam confe­ runt. ut intellegentia fidei in Ecclesia incrementum ca­ piat. “Crescit enim - ita ait Concilium Vaticanum II — tam rerum quam verborum traditorum perceptio, tum ex com temptatione et studio credentium, qui ea confe­ 1. Piulus VI, Adhurt. apost. Quinque iam anni. A. A. S. 63 runt in corde suo (cf. Lc. 2, 19 et 51), tum ex intima (1971),p.99. rerum spiritualium quam experiuntur intellegentia, tum 2. Paulus VI. Consi, ipost. Regimini Ecclesiae universae. A S. S. 59 (1967). p. 897. | ex praeconio eorum qui cum episcopatus successione charisma veritatis certum acceperunt"18. Ac Summus 3. Cone. Vit. II; Const, dogm. de Ecclesia Lumen gentium, n. 8; Constitutiones Decreta Declarationes, editio Secretariae Genefilh, Typis Polyglotlis Vaticanis, 1966, p. 104 s. 4. Cone. Vit. II: Decr. de Oecumenismo Unitatis redinte­ gratio, n. J; Const Decr. Deci., p. 250. 5. /btd.. n. 4.Const Decr. DecL, n. 252. 6. Cune. Vit. II: Const, dogm. de Ecclesia Lumen gentium. n. 8. Const Decr. DecL, p. 106. 7. Ibid.; Const Decr. DecL. p. 105. B.Conc, Vat. 11: Decr. de Oecumenismo Unitatis redintefratio. n.4;C<»nsr. Decr, DecL, p. 253. 9. Cf. Ibid., n. 6 8; Const. Decr. DecL. pp. 255-258. 10, Cf. Ibid . η. I ; Const Decr Deci. p. 243. 6621 11. Cf. Piulus VI. Lilt. encycl. Ecclesiam suam. A. A. S. 56 (1964). p. 629. 12. Cone. Vat. 11: Const, dogm. de divina Revelatione Dei verbum.n.T,Const. Decr. DecL» p.428. 13. Cf. ibid., n. 10'. Const. Decr DecL, p.43l. 14. Cf. ibid.,n. 8; Const. Decr. Deci., p. 430. 15. Cone. Vat. II: Consi, dogm. de Ecclesia Lumen gentium. n. ll.Co/uf. Decr. DecL. p. 113 s. 16. tbid.. Const. Decr. DecL. p. 114. 17. Cf Jbid., n. 35; Const. Decr DecL, p. 157. 18. Cone. Vat. 11: Const, dogm. dc divina Revelatione Dei verbum, n. 8: Consr Decr DecL. p. 430. 66 22 1973 IUN 24 n. 4212 SACRA CONGREGATIO PRO DOCTRINA FIDEI Pontifex Paulus VI animadvertit Ecclesiae Pastores suum “testimonium” proferre “positum et infixum in sancta Traditione sacrisque Bibliis atque totius Populi Dei vita alitum”19. conveniunt27. Sed ad solos hos Pastores, Petri ceterorumque Apo­ stolorum successores, ex divina institutione pertinet au­ thentice, id est auctoritate Christi diversis modis parti­ cipata, docere fideles; quibus satis habere non licet cos audire velut doctrinae catholicae peritos, sed qui iis no­ mine Christi docentibus obsequi debent adhaesione congrua mensurae auctoritatis, qua pollent et qua uti intendunt20. Ideo Concilium Vaticanum II, vestigia “ex cathedra loquitur, id est, cum omnium Christiano­ rum Pastoris et Doctoris munere fungens, pro suprema sua apostolica auctoritate doctrinam de fide vel mori­ bus ab universa Ecclesia tenendam definit”2 . Concilii Vaticani 1 persequens, docuit Christum in Pe­ tro instituisse “perpetuum ac visibile unitatis fidei et communionis principium et fundamentum” ; ac Summus Pontifex Paulus VI asseruit: “ Magisterium Episcoporum credentibus signum est ac via qua verbum Dei recipiant atque agnoscant ” . Quantumvis igitur Sacrum Magisterium ex comtemplatione, vita et investi­ infallibilitatis ad ipsum fidei depositum, est veritas quam Ecclesia inde ab initiis pro comperto habuit in promissionibus Christi esse revelatam. Qua nixum veri­ tate, Concilium Vaticanum I materiam fidei catholicae definivit: “Fide divina et catholica ea omnia credenda sunt, quae in verbo Dei scripto vel tradito continentur et ab Ecclesia sive sollemni iudicio, sive ordinario et universali magisterio tamquam divinitus revelata creden­ da proponuntur”31. Ea ergo fidei catholicae obiecta — quae dogmatum nomine nuncupantur — necessario sunt et quovis tempore fuerunt incommutabilis norma, sicut pro fide, ita etiam pro scientia theologica. gatione fidelium fructus percipiat, eius munus non re­ ducitur ad sanciendum eorum iam expressum consen400sum; quin potius, in verbo Dei scripto vel tradito / in­ terpretando et explicando, illum consensum etiam praevenire et requirere potest23. Ipse demum Populus Dei, ne, in uno corpore Domini sui, unius fidei com­ munionem deperdat (cf. Eph. 4, 4 et 5), interventu et auxilio Magisterii tum maxime indiget, cum in eius sinu circa doctrinam credendam aut tenendam dissensiones oriuntur et manant. 3. DE 1NFALLIBILITATE MAGISTERII FCCLESIAE lesus Christus autem Magisterium Pastorum, quibus munus commisit docendi Evangelium universo Populo suo totique familiae humanae, congruo infallibilitatis charismate circa res fidei et morum instructum esse vo­ luit. Quod, cum non procedat ex novis revelationibus, quibus Successor Petri Collegiumque Episcoporum fruantur24, ipsos non eximit a cura perscrutandi, aptis mediis adhibitis, divinae revelationis thesaurum in Sa­ cris Litteris, quibus veritas incorrupte docetur, quam Deus salutis nostrae causa conscribi voluit25, atque in viva, quae est ab Apostolis, Traditione26. In munere autem suo adimplendo, Ecclesiae Pastores assistentia Spiritus Sancti gaudent, quae apicem suum attingit, quando Populum Dei tali modo erudiunt, ut, ex pro­ missionibus Christi in Petro ceterisque Apostolis datis, doctrinam necessario immunem ab errore tradant. Quod quidem evenit, cum Episcopi per orbem di­ spersi, sed in communione cum Successore Petri docen­ tes, in unam sententiam tamquam definitive tenendam 19. Paulus VI, Adhort. apost. Quinque iam anni, A.A.S. 63 (1971), p. 99. 20. Cf. Cone. Vat. II: Const, dogm. de Ecclesia Lumen gen­ tium, n. 25; Const. Decr. Deci,, p. 138 s. 21. Ibid., n. 18; Const. Decr. Deci., p. 124 s. Cf. Cone. Vat. I: Const, dogm. Pastor aeternus, Prologus; Conciliorum Oecumenicorum Decreta, ed. Istituto per le Scienze Religiose di Bolo­ gna, Herder. 1973, p. 812 (Denz.-Schôn. 3051). 22. Paulus VI, Adhort. apost. Quinque iam anni, A.A.S. 66 (1971), p. 100. 23. Cf. Cone. Vat. I: Const, dogm. Pastor aeternus, cap. 4; Cone. Oec. Decr., p. 815 s. (Denz.-Schôn. 3069, 3074). Cf. et­ iam Decr. S. Congr. S. Off. Lamentabili, n. 6. 4.5.5. 40 ( 1907), p. 471 (Denz.-Schôn. 3406). 24. Cone, Vat. I: Const, dogm. Pastor aeternus, cap. 4; Cone. Oec. decr., p. 816 (Denz.-Schôn. 3070). Cf. Cone. Vat. II: Const, dogm. de Ecclesia Lumen gentium, n. 25, et Const, dogm. de divina Revelatione Dei verbum, n. 4; Const. Decr. Deci., p. 141 et 426. 25. Cf. Cone. Vat. II: Const, dogm. de divina Revelatione Dei verbum, n. 1 1 ; Const. Decr. Deci., p. 434. 26. Cf. ibid., n. 9 s.; Const. Decr. Deci., pp. 430-432. 6623 Quod manifestius etiam habetur, et quando Episcopi actu collegiali - sicut in Conciliis Oecumenicis - una cum visibüi eorum Capite, doctrinam tenendam definiunt2 8, et / quando Romanus Pontifex 401 Secundum autem catholicam doctrinam, infallibilitas Magisterii Ecclesiae non solum ad fidei depositum se extendit, sed etiam ad ea, sine quibus hoc depositum rite nequit custodiri et exponi3 . Extensio vero illius 4. DE DONO INFALLIBILITATIS ECCLESIAE NON EXTENUANDO Ex iis quae dicta sunt de extensione et condicioni­ bus infallibilitatis Populi Dei ac Magisterii Ecclesiae, consequitur nequaquam christifidelibus fas esse agno­ scere in Ecclesia fundamentalem tantum, ut quidam contendunt, in vero permanentiam, quae componi pos­ sit cum erroribus passim diffusis in sententiis, quas Ec­ clesiae Magisterium definitive tenendas docet, aut in Populi Dei indubitanti consensu de rebus fidei et morum. Verum quidem est fide salutari homines sese conver­ tere ad Deum32, qui in lesu Christo Filio suo se reve­ lat; sed perperam quis inde inferat Ecclesiae dogmata, quae alia mysteria exprimunt, parvi fieri aut etiam / ne-*02 gari posse. Quinimmo conversio ad Deum, quam fide praestare debemus, oboeditio quaedam est (cf. Rom. 16, 26), quae aptetur oportet naturae Revelationis di­ vinae eiusque exigentiis. Haec autem Revelatio in toto ordine salutis enarrat, et Christianorum moribus appli­ candum docet, mysterium Dei, qui Filium suum misit in mundum (cf. I Io. 4, 14); ac praeterea ipsa postulat, ut, plenum intellectus et voluntatis obsequium Deo re­ velanti praestantes33, bono nuntio salutis assentiamur prout a Pastoribus Ecclesiae infallibiliter docetur. Chri­ stifideles igitur per fidem sese convertunt, sicut opor­ tet, ad Deum in Christo sese revelantem, cum adhae­ rent ipsi in tota fidei catholicae doctrina. 27. Cf. Cone. Vat. II: Const, dogm. de Ecclesia Lumen gen­ tium, n. 25; Const. Decr. Deci., p. 139. 28. Cf. ibid., n. 25 ct 22; Const. Decr. Deci., pp. 139 ct 133. 29. Cone. Vat. I: Const, dogm. Pastor aeternus, cap. 4; Cone. Oec. Decr., p. 816 (Denz.-Schôn. 3074). Cf. Cone. Vat. II: ibi­ dem, n. 25; Const. Decr. Deel., pp. 139-141. 30. Cf. Cone. Vat. II: Const, dogm. de Ecclesia Lumen gen­ tium, n. 25; Const. Decr. DecL, p. 139. 31. Cone. Vat. I: Const, dogm. Dei Filius, cap. 3; Cone. Oec. Decr., p. 807 (Denz.-Schôn. 3011). Cf. C.I.C., can. 1323, § 1 et 1325, § 2. 32. Cf. Cone. Trid. Scss. 6: Dccr. de /ustifleatione. cap. 6; Cone. Oec. Decr., p. 672 (Denz.-Schôn. 1526); cf. etiam Cone. Vat. II: Consi, dogm. de divina Revelatione Dei verbum, n. 5; Const. Dccr. Deci., p. 426. 33. Cf. Cone. Vat. I: Const, de Fide Catholica Dei Filius, cap. 3; Cone. Oec, Deci., p. 807 (Denz.-Schôn. 3008); cf. etiam Cone. Vat. II: Const, dogm. dc Divina Revelatione Dei terbum. n. 5;Consf. Decr. DecL, p. 426. 6624 η. 4212 SACRA CONGREGATIO PRO DOCTRINA FIDEI Exsistit profecto ordo ac yeluti hierarchia dogma­ tum Ecclesiae cum diversus sit eorum nexus cum fun­ damento fidei .Haec autem hierarchia significat quae­ dam ex dogmatibus inniti aliis tamquam principaliori­ bus iisdemque illuminari. Omnia autem dogmata, quip­ pe quae revelata sunt, eadem fide divina credenda sunt . 5. DE NOTIONE IN FAL LIBI LITATIS ECCLESIAE NON CORRUMPENDA Transmissio Revelationis divinae ab Ecclesia in diffi­ cultates varii generis incurrit. Hae autem oriuntur ex eo, quod arcana Dei mysteria “suapte natura intellectum humanum sic excedunt, ut etiam revelatione tradita et fide suscepta, ipsius tamen fidei velamine contecta et quasi caligine obvoluta maneant”36; atque etiam ex hi­ storica exprimendae Revelationis condicione. 1973 IUN 24 Ipse autem sensus formularum dogmaticarum sem­ per verus ac secum constans in Ecclesia manet, etiam cum magis dilucidatur et plenius intellegitur. Christifideles ergo se avertant oportet ab opinione secundum quam: primum quidem formulae dogmaticae (aut quae­ dam earum genera) non possint significare determinate veritatem, sed tantum eius commutabiles approximationes, ipsam quodammodo deformantes seu alterantes: deinde eaedem formulae veritatem indelermi/nate tan-404 tum significent iugiter quaerendam per supradictas ap­ proxima tiones. Qui talem opinionem amplectantur, relativismum dogmaticum non effugiunt et infallibilitatis Ecclesiae conceptum corrumpunt, qui ad veritatem de­ terminate docendam et tenendam refertur. Dissidet certe huiusmodi opinio a declarationibus Concilii Vaticani I, quod, etsi consciurn orogressus Ec­ clesiae in cognoscenda veritate revelata3 , nihilominus docuit: “Sacrorum ... dogmatum is sensus perpetuo est Ad hanc historicam condicionem quod attinet, ini­ retinendus quem semel declaravit sancta mater Eccle­ tio observandum est sensum, quem enuntiationes fidei sia, nec umquam ab eo sensu, altioris intelligentiae spe­ continent, partim pendere e linguae adhibitae vi signifi­ cie et nomine, recedendum”38 39; et quod sententiam candi certo quodam tempore certisque rerum adiunctis. damnavit iuxta quam fieri posset “ut dogmatibus ab Praeterea, nonnumquam contingit, ut veritas aliqua Ecclesia propositis aliquando secundum progressum dogmatica primum modo incompleto, non falso tamen, scientiae sensus tribuendus sit alius ab eo quem intelle­ 403 exprimatur, ac / postea, in ampliore contextu fidei aut xit et intellegit Ecclesia”40*42 . Dubium non est quin, iux­ humanarum cognitionum considerata, plemus et per­ ta illos Concilii textus, sensus dogmatum, quem Eccle­ fectius significetur. Deinde, Ecclesia novis suis enuntia­ sia declarat, determinatus et irreformabilis sit. tionibus, ea quae in Sacra Scriptura aut in praeteritis Traditionis expressionibus iam aliquomodo continen­ Discrepat quoque praefata opinio ab iis quae, cum itur, confirmare aut dilucidare intendit, sed simul de nauguraret Concilium Vaticanum II, Summus Pontifex certis quaestionibus solvendis erroribusque removendis Joannes XXIII de doctrina Christiana enuntiavit: ‘Ό­ cogitare solet; quarum omnium rerum ratio habenda ρο rtet ut haec doctrina certa et immutabilis, cui fidele est, ut illae enuntiationes recte explanentur. Denique, obsequium est praestandum, ea ratione pervestigetur et etsi veritates, quas Ecclesia suis formulis dogmaticis re­ exponatur, quam tempora postulant nostra. Est enim aapse docere intendit, a mutabilibus alicuius temporis liud depositum fidei, seu veritates quae doctrina vene­ cogitationibus distinguuntur et sine iis exprimi possunt, randa continentur, aliud modus quo eaedem enuntian­ nihilominus interdum fieri potest, ut illae veritates et­ tur, eodem tamen sensu eademque sententia” . Cum iam a Sacro Magisterio proferantur verbis, quae hujus­ Successor Petri hic loquatur de doctrina Christiana cer­ modi cogitationum vestigia secumferant. ta et immutabili, de deposito fidei quod idem sit ac ve­ ritates in hac doctrina contentae, de his veritatibus de­ His consideratis, dicendum est formulas dogmaticas nique eodem sensu servandis, liquet eum agnoscere sen­ Magisterii Ecclesiae veritatem revelatam ab initio apte sum dogmatum nobis dignoscibilem, verum et immuta­ communicasse et, manentes easdem, eam in perpetuum communicaturas esse recte interpretantibus ipsas37.Ex­ bilem. Novitas autem quam ipse, prô temporum nostro­ rum necessitate, commendat, pertinet tantum ad mo­ inde tamen non consequitur singulas earum pari ratione dos pervestigandi, exponendi et enuntiandi illam doc­ ad id efficiendum aptas fuisse aut aptas mansuras esse. trinam cum eius permanenti sensu. Haud dissimili mo­ Qua de causa theologi accurate circumscribere satagunt do Summus Pontifex Paulus VI Ecclesiae Pastores ex­ intentionem docendi, quam diversae illae formulae re­ hortaris declaravit: “Nunc autem acriter anniti debe­ apse continent, atque hac opera sua vivo Magisterio Ec­ mus ut doctrina fidei plenitudinem suae significationis clesiae, cui subduntur, conspicuum praestant auxilium. suique ponderis servet, licet ea ratione enuntietur, quae Eadem insuper de causa fieri solet, ut antiquae formu­ mentes et corda hominum, quibus traditur, continlae dogmaticae et aliae iis veluti proximae, in consueto gat”4i./ 405 Ecclesiae usu, vivae ac frugiferae permaneant, ita tamen Ut iis opportune novae expositiones enuntiationesque 6. DE ECCLESIA CUM SACERDOTIO CHRISTI adiungantur, quae congenitum illarum sensum custo­ CONSOCIATA diant et illustrent. Pono aliquando etiam factum est, ut in consueto illo Ecclesiae usu, quaedam ex illis formulis cederent novis dicendi modis qui, a Sacro Magisterio Christus Dominus, novi et aeterni foederis Pontifex, propositi vel approbati, eundem sensum clarius pleniuspopulum quem suo sanguine acquisivit, cum perfecto que exhibebant. suo sacerdotio (cf. Hebr. 7, 20-22 et 26-28; - 10, 14 et 21) consociare et configurare voluit. Donavit ergo Ec­ 34. Cf. Cone. Vat. II: Decr. de Oecumenismo Unitatis redin­ clesiam suam participatione sacerdotii sui, nempe sacer­ tegratio, n. U ; Const. Decr Deci., p. 260. 35. Réflexions et suggestions concernant le dialogue oecumé­ dotio communi fidelium et sacerdotio ministerial! seu nique, IV. 4 b. in Secrétariat pour TUnité des Chrétiens: Servi­ ce d'information. n. 12 (déc. 1970 JV) p. 7 s.; Reflections and Suggestions Concerning Ecumenical Dialogue. IV, 4 b, in The Secretariat for Prompting Christian Unity Information Servi­ ce, n.12 (Dec. 1970. IV). p. 8. 36. Cone. Vat. I. Const, dogm. Dei Filius, cap. 4; Cone. Oec. Decr., p. 808 (Deni.-Schôn. 3016). 37. Cf Pius IX. Breve Exindam tuam, A.S.S. 8 (1874-75), p. 447 (Denr-Schùn. 2831); Paulus VI. Utt. encycl. Mysterium /Idel, A A.5. 57 (1965). p. 757 U et L'oriente cristiano nella luce di immortali Concili. in Insegrtamenti dl Paolo VI. vol. 5. Tip. Pollfl. Vatic., p. 412 .* 6625 38. Cf. Cone. Vat. 1: Const. Dei Filius, cap. 4; Cone. Oec. Decr., p. 809 (Denz.-Schdn. 3020). 39. Ibid. 40. Ibid., can. 3; Cone. Oec. Decr., p. 811 (Denz.-Schon. 3043). 41.loa.nnes XXIII, Alloc, in Concilii Vaticani ianugurationc. A.A.S. 54 (1962), p. 792. Cf. Cone. Vat. 11: Const, past, de Ecclesia in mundo huius temporis Gaudium et spes. η. 62; Const. Decr. DecL, p.780. 42. Paulus VI, Adhort. apost. Quinque lam anni A 4 S 63 (1971),p. 100*. 6626 1973 IUN Μ hierarchico, quae» etsi non tantum gradu sed essentia differunt» mutuo tamen in Ecclesiae communione ordi­ nantur4 * . Commune fidelium sacerdotium, quod iure etiam regale appellatur (cf. / Petr. 2, 9; Apoc. 1,6; — 5» 9 s.), quia per ipsum christifideles, ut membra populi messianici, cum Rege suo caelesti conjunguntur» confertur sacramento baptismi. Hoc sacramento fideles “in Eccle­ sia incorporati, ad cultum religionis Christianae ... de­ putantur”, per signum inamissibile, characterem appel­ latum, et ipsi “in filios Dei regenerati, fidem quam a Deo per Ecclesiam acceperunt, coram hominibus profi­ teri tenentur”4 . Qui igitur baptismo sunt renati, “vi regalis sui sacerdotii, in oblationem Eucharistiae con­ currunt, illudque in sacramentis suscipiendis, in oratio­ ne et gratiarum actione, testimonio vitae sanctae, abnegatione et actuosa caritate exercent”4 5. Praeterea Christus, Ecclesiae» sui mystici corporis Caput, ministros sui sacerdotii, qui personam eius in Ecclesia gererent43 46» constituit Apostolos suos et, per 45 44 eos, successores eorum Episcopos, qui susceptum hoc sanctum ministerium, subordinate gradu, Presbyteris quoque legitime tradiderunt47. Sic in Ecclesia orta est apostolica sacerdotii ministerialis successio ad gloriam E>ei et in servitium Populi eius totiusque familiae huma­ nae ad Deum convertendae. Hoc sacerdotio Episcopi et Presbyteri “quodam 406 modo in sinu Po/puli Dei segregantur, non tamen ut se­ parentur, sive ab eo, sive a quovis homine, sed ut totali­ ter consecrentur operi ad quod Dominus eos assu­ mit”48, operi nempe sanctificandi, docendi et regendi, cuius exercitium hierarchica communione pressius de­ terminatur4 9. In hoc multiformi opere indolem princi­ pii et fundamenti habet non intermissa praedicatio Evangelii50, indolem vero culminis et fontis totius vitae Christianae, sacrificium eucharisticum5 1 , quod sacer­ dotes, personam Christi Capitis gerentes, ipsius et membrorum eius corporis mystici nomine , in Spiri­ tu Sancto offerunt Deo Patri; quodque sacra cena integratur, qua christifideles, unum Christi corpus participantes, unum corpus omnes efficiuntur (cf. 7 Cor. 10, 16s.). Ecclesia magis magisque scrutata est indolem sacer­ dotii ministerialis, quod, ab aetate apostolica stabili modo sacro ritu collatum, in conspectu est (cf. 1 Tim. 4, 14; .2 Tim. 1,6). Assistente igitur Spiritu Sancto, ip­ sa clarius in dies perspexit Deum ei significare voluisse hunc ritum non tantum conferre sacerdotibus augmen­ tum gratiae ad ecclesiastica munia sancte obeunda, sed etiam inamissibilem Christi obsignationem, seu charac­ 43. Cf. Cone. Vat. II: Const, dogm. dc Ecclesia Lumen gen­ tium, n. 10;Co/uL Decr. Deci., p. I 10. 44. Ibid., η. I I ; Const. Decr. Deci., p. 111. 45. Ibid., n. 10; Const. Decr. Deci., p. 111. 46. Cf. Pius XI, Litt. encycl. Ad catholici sacerdotii, A.A.S. 28 (1936), p. 10 (Denz.-Schôn. 3755). Cf. Cone. Vat. II: Const, dogm. Lumen gentium, n. 10, et Decr. de Presbytero­ rum ministerio et vita Presbyterorum ordinis, n. 2; Const. Decr. Deci., p. 1 10 s., p. 622 s. 47. Cf. Cone. Vat. II: Const, dogm. de Ecclesia Lumen gen­ tium, n. 28; Const. Decr. Deci., n. 145. 48. Cone. Vat. II: Dccr. de Presbyterorum ministerio et vita Presbyterorum ordinis, n. 3; Const. Decr. Deci., p. 62 5. 49. Cf. Cone. Vat. Il: Const, dogm. Lumen gentium, nn. 24, 27 s.; Const. Decr. Deci., pp. 137, 14 3-149. 50. Cone. Vat. II: Decr. de Presbyterorum ministerio ct vita Presbyterorum ordinis, n. Const. Decr. Dee!., p. 627. 51. Cf. Const, dogm. de Ecclesia Lumen gentium, η. II; Const. Dccr. Deci., p.lll s. Cf. etiam Cone. Trid. Sess. 22: Doctrina de Missae Sacrificio, cap. ! ct 2; Cone. Oec. Decr., pp. 732-734 (Denz.-Schôn. 1739-1743). 52. Cf. Paulus VI, Sollemnis Professio fidei, n. 24, 4.4.X 60 (1968). p. 442. 6627 n.4212 SACRA CONGREGATIO PRO DOCTRINA FIDEI terem, quo ad sua munera deputarentur, idonea pote­ state ditati, e suprema Christi potestate derivata. Per­ manens autem existentia huius characteris, cuius natu­ ram theologi aliter atque aliter explicant, a Concilio Florentino tradita est5 3 et a Concilio Tridentino in duobus decretis confirmata54. Recens vero Concilium Vaticanum II non semel eam memoravit55, et Secun­ dus Generalis Coetus Synodi Episcoporum iure notavit ad doctrinam fidei pertinere existentiam characteris sa­ cerdotalis per totam vitam perma/nentis>6. Haec stabi-407 lis characteris sacerdotalis existentia a fidelibus agno­ scenda est atque ad ipsam attendere oportet, ut recte iudicetur de natura sacerdotalis ministerii et de con­ gruis eius exercitii modis. Sacrae autem Traditioni et pluribus Magisterii do­ cumentis inhaerens, Concilium Vaticanum II de pote­ state, quae sacerdotii ministerialis est propria, haec do­ cuit: “Si quilibet credentes baptizare potest, sacerdotis tamen est aedificationem Corporis sacrificio eucharisti­ co perficere”57; atque: “Idem vero Dominus, inter fi­ deles, ut in unum coalescerent corpus in quo “omnia membra non eundem actum habent' (Rom. 12, 4), quosdam instituit ministros qui, in societate fidelium, sacra Ordinis potestate pollerent Sacrificium offerendi et peccata remittendi”* . Haud dissimili modo secun­ dus Generalis Coetus Synodi Episcoporum iure asseruit solum sacerdotem valere personam Christi agere ad praesidendum sacrificali convivio idque perficiendum, in quo Populus Dei oblationi Christi consociatur59. Praetermissis nunc quaestionibus de singulorum sacra­ mentorum ministris, e Sacrae Traditionis et Sacri Magi­ sterii testificatione constat christifideles qui, ordinatio­ ne sacerdotali non suscepta, proprio ausu munus sibi sumant eucharistiam conficiendi, id non solum prorsus illicite, sed etiam invalide tentare. Huiusmodi autem abusus, sicubi irrepserint, a Pastoribus Ecclesiae repri­ mendos esse patet. ♦ ♦ ♦ Praesens Declaratio neque spectavit neque spectare de­ bebat, ut investigatione de fundamentis nostrae fidei comprobaret divinam Reve/lationem commissam esse 408 Ecclesiae, per quam deinceps incorrupte in mundo ser­ varetur. Sed hoc dogma, a quo fides catholica exor­ dium sumit, in memoriam revocatum est una cum aliis veritatibus ad mysterium Ecclesiae pertinentibus, ut in hodierna mentium perturbatione clare appareat quae­ nam sit fides doctrinaque christifidelibus amplectenda. 58.Cone. Vat. II: Decr. de Presbyterorum ministerio ct vita Presbyterorum ordinis, n. 2; Const. Decr. Deci., p. 621 s. Cf. etiam: 1) Innocentius III, Epistola Eius exemplo cum Professione fidei Waldensibus imposita. PL. vol. 215, col. 1510 (Denz.-Schôn. 794); 2) Cone. Lat. IV: Const. 1 : De fide catho­ lica; Cone. Oec. Decr., p. 230 (Denz.-Schon. 802), locus citatus de sacramento altaris legendus est cum contextu sequenti dc sacramento baptismi; 3) Cone. Flor.: Bulla unionis Armenorum Exsultate Deo; Cone. Occ. Decr., p. 546 (Denz.-Schôn. 1321), locus citatus de ministro Eucharistiae conferendus est cum locis vicinis de ministris aliorum sacramentorum; 4) Cone. Trid. Sess. 23: Decr. de Sacramento ordinis, cap. 4; Cone. Oec. Decr., p. 742 s. (Denz.-Schôn. 1767. 4469); 5) Pius XII. Litt. encycl. Mediator Dei. A.A.S. 39 (1947). pp. 552-556 (Denz.Schôn. 3849-3852). 53. Cone. Flor.: Bulla unionis Armenorum Exsultate Deo. Cone. Oec. Decr., p. 546 (Denz.-Schôn. 1313). 54. Cone. Trid.: Decr. de Sacramentis, can. 9 et Decr. de Sa­ cramento ordinis, cap. 4 et can. 4; Cone. Oec. Decr., pp. 685, 742. 744 (Denz.-Schôn. 1609, 1767, 1774). 55. Cf. Cone. Vat. II: Const, dogm. de Ecclesia Lumen gen­ tium, n. 21, et Decr. de Presbytororum ministerio et vita Pre­ sbyterorum ordinis, n. 2; Const. Decr. Deci, pp. 130. 62 2 s. 56. Cf. Documenta Synodi Episcoporum. L De sacerdotio ministerial!, pars prima, n. 5. zLA.S. 63 (1971). p. 907. 57. Cone. Vat. II: Const, dogm. de Ecclesia Lumen gentium η. 17; Const.Decr. Deci., p. 123. 6628 ο.4213 4214 SACRA CONGR. PRO EPISCOPIS - CONCORDATUM CUM COLUMBIA 1973 1UN ...IUL 12 Sacra Congregatio pro Doctrina Fidei gaudet quod PER, Praefectus. Hieronymus Hamer, Archicpiscopus magno studio theologi mysterium Ecclesiae magis ma­ tit. Lorensis, a Secretis. gisque explorant. Agnoscit quoque eos in opera sua * Adn. In La Clv. catt. 124 (1973-111) 139-150: La Doc P1.?’ Î2J1973’ «70-671. β30-έ31; L’Osservato^ romaSo 6 pluries incidere in quaestiones, quae tantum inquisitio­ lUÇIIO 1973. nibus sese mutuo complentibus variisque tentaminibus et coniecturis dilucidari possint. Attamen iusta theolo­ 4213 gorum libertas contineri semper debet verbo Dei, pro­ 1973 IUN ... -SC pro EPISCOPIS, NOTTFICATIO. PART.· ut in Ecclesia fideliter servatum et expositum est et a vivo .Magisterio Pastorum, imprimisque Pastoris universi Usus locutionis “Ecclesia latino-americana” non est Populi Dei, docetur et explicatur60. fovendus ad Ecclesiam Catholicam in America Latina exprimendam Eadem Sacra Congregatio praesentem Declaratio­ nem concredit diligenti curae Sacrorum Antistitum eorumque omnium, qui officium quadam ratione partici­ pant tutandi patrimonium veritatis, a Christo et Apo­ stolis commissum Ecclesiae. Ipsa tandem suam Declara­ tionem fidenter dirigit ad christifideles ac speciatim, propter grave munus quo in Ecclesia funguntur, ad sa­ cerdotes et ad theologos, ut omnes in fide sint unani­ mes et cum Ecclesia sincere sentiant. Declarationem hanc circa catholicam doctrinam de Ecclesia contra nonnullos errores hodiernos tuen­ dam Summus Pontifex Paulus div. Prov. Pp. VI, in Au­ dientia concessa infrascrip to Praefecto Sacrae Congre­ gationis pro Doctrina Fidei, die 11 mensis maii a. 1973, ratam habuit, confirmavit atque evulgari iussit. Datum Romae, ex aedibus S. Congr. pro Doctrina Fidei, die XXIV mensis iunii, in festo Sancti loannis Baptistae, a. D. MCMLXX1IL—Francisais Card. SE59. Documenta Synodi Episcoporum: /. De Sacerdotio mini· steriali, pan primi, n. 4. A.A.S. 63 (1971), p. 906. 60. Cf. Synodus Episcoporum (1967), Relatio Commissionis Synodalis constitutae ad examen ulterius peragendum circa opiniones periculosas et atheismum. II. 4: De theologorum ope­ ra et responsabilité. Typis Polyglottis Vaticanis, 1967, p. n (L'osservatort Romano, 30-31 oct. 1967, p. 3). ... Desde el punto de vista bibli co-teologi co se man tiene que no es exacta la expresiôn “Iglesia b tin oame ricana”. Ateniéndose, de hecho, al estilo de San Pablo que recono­ ce una sola “Iglesia dc Cristo" y muchas iglesias territoriales (cfr. los prologos a las diversas cartas), se deberia decir: “La Iglesia Catôlica en la America Latina” y las “Iglesias catôlicas amen co-h tin as”. La afirnuciôn de la catolicidad de la Iglesia, que implica las otras notas, incluidas la “apostolicidad” y el vinculo con la Sede Apostolica por excelencia, Roma, es tanto mas oportuna en estos tiempos postconciliarcs, en los cuales se advicrten movimientos cismâticos en la Iglesia Catôlica, mien iras se piensa a continuation promover el ecumenismo y el contacto con los no catôlicos. con los no Cristianos, con los no creyentes. hasta con preferenda por los sodalistas-marxistas. Asi es, hasta en algunas naciones de la America latina. Habria que afiadir que “Iglesia latinoamericana” es una expresiôn que no tiene sentido. Iglesia es jerarquia: sin una jerarquia con verdadera jurisdiccion sobre la comunidad no existe Iglesia. El C.E.LA.M. no tiene ningûn poder sobre las Iglesias de los diversos paises. Conclusion: no hay que patrocinar la expresiôn “Iglesia htinoamcricana”. porque se presta a interpretacioncs favora­ bles a tendendas, al menos practicamente cismâticas. Esto no se puede decir de la expresiôn “Consejo Episcopal Latinoamericano". Usese, al menos alguna vez, la expresiôn: “La Iglesia Catôlica en la America Latina”. • Textus datur luxta not i fleat Ionem Pontificiae Commis­ sionis pro America Latina (CAL), et summarium vulgatum In Crlterio 46 (1973) 299. 4214 1973 IUL 12. - SOLLEMNIS CONVENTIO CUM COLUMBIA. AAS 67 (1975) 421 -434 Sollemnis conventio inter Sanctam Sedem et Rempublicam Columbianam CONCORDATO FRA LA SANTA SEDE E LA REPUBBL1CA DI COLOMBIA CONCORDATO entre LA REPUBLICA DE COLOMBIA y LA SANTA SEDE La Santa Sede e la Repubblica di Colombia, con d proposito di assicurare una féconda collaborazione per il maggior bene del­ la Nazfcme Colombiana, animate dal desiderio di tener conto dél­ ie nuove circostanze che si sono verificate tanto per la Chiesa Cattolica, Apostobca e Romana quanto per b Repubblica di Co­ lombia dopo d 1887, data del Concordato da esse sottoscritto, hanno determinato di stipulare un nuovo Concordato, il quale costituisce Ia norma che regolcri per l’avvcnire. su basi di reci­ proca deferenza e mutuo rispetto, le relationi fra b Chiesa Catto­ lica e lo Stato. La Republka de Colombia y b Santa Sede, con el proposito de asegurar una fecunda colaboraciôn para cl mayor bien dc la Naciôn Colombiana. animados por el desco de tener cn cuenta bs nuevas drcunstancias que han ocurrido, tanto para Ia Iglesia Catôlica, Apostolica y Romana como para la Rcpublica de Co­ lombia desde 1887, fecha dei Concordato suscrito entre cllas. han determinado celebrar un nuevo Concordato, que constituye b norma que regulari en lo sucesivo. sobre las bases dc reci­ proca deferenda y mutuo respeto, las rebeiones entre la Iglesia Catôlica y el Estado. A tal fine Sua Santità Paolo VI ha nominato Suo Plenipoten­ tiary: Sua EcceQenza Mons. Angelo Palmas. Arctvescovo titobre di Vibiana, Nuntio ApostoUco in Bogotà Con tal fin. Su Excelencia el Présidente de Colombia. Senor Doctor Misael Pastrana Borrero, ha designado como Plcnipotenciarto: a Su Excekncia cl Sehor Doctor Alfredo Vâzquez Camzosa. Ministro de Rebeiones Exteriores; y E Sui Eccelknta d Présidente di Colombo. Signor Dottor Mi422 uel Pistrina Borrero, ha nominato Suo Ptenipotcnziario: / Sua I ccellenzi Dottor Alfredo Vazquez Carrizosa, Ministro degli Af­ fari Esteri. i quali, scambiati i loro Picni Poteri e trovatlli in buona e dovuta forma, hanno convenuto negli articoli sexuenti: 6629 Su Santidad el Papa Paulo VI ha designado como su Plenipotenciario: / a Su Excelencia Monscnor Angelo Palmas, Arzo- 422 bispo titubr dc Vibiana. Nuncio Apostôlico en Bogota. quiencs, después de canjear sus respectives Plenos Podcres.hallados en buena y debida forma, han convenido en lo siguientc: 6630 1973 IUL 12 CONCORDATUM CUM COLUMBIA n. 4214 Art.I.Lo Stato, in ossequio al tradizionale scntimcnto cattoli­ co della Nazionc Colombiana, considera la religione Cattolica, Apostolica e Romana come elemento fondamentale del bene comunc e dello sviluppo intégrale della comunità nazionalc. Lo Stato garantisce alia Chiesa Cattolica e a quanti appartengono ad essa il pieno godimento dei loro diritti religiosi, senza pregiudizio della giusta liberta religiosa delle alt re confessioni e dei rispettivi membri, come pure di tutti i citladini. Art. I. El Estado, en atenciôn al tradicional sentimiento catôlico dc la Naciôn Colombiana, considéra la Rcligiôn Catôlica, Apostolica y Romana como elemento fundamental del bien comun y del dcsarrollo integral de la comunidad nacional. I I Estado garantiza a la Iglesia Catôlica y a quicncs a clla pertcncccn cl plcno gocc de sus derechos religiosos, sin perjuicio de la justa libertad religiosa de las demis confesiones y de sus miembros, lo mismo que de iodo ciudadano. Art.II. La Chiesa Cattolica conservera la sua piena liberta c indipendenza dal potcrc civile e di conscguenza potrà cscrcitare liberamente e integralmente la sua autorità spirituale e la sua giunsdizione ecclesiastica, governandosi c am ministrandos! in con­ formité alie sue proprie leggi. Art. IL La Iglesia Catôlica conservari su plena libertad c independencia de la potestad civil y por consiguiente podraejerccr Tibrcmente toda su autoridad espiritual y su jurisdiction eclcstistica, conformandose en su gobiemo y administraciôn con sus propias leyes. Art. III. La legislazione canonica è indipendente da quella ci­ vile e non ne costituisce parte, pero sara rispettata dalle Autorità 423 della Repubblica. / Art.IV. Alla Chiesa Cattolica. corne anche aile Dioccsi, ai­ le Comunità Religiose c agli altri en tri ecclesiastici ai quali la legge canonica concede personality giuridica, rapprcscntalc dalle rispettive legittime autorità, lo Stato riconoscc vera e propria per­ sonality giuridica. Di uguale riconoscimento godranno gli enti ecclesiastici che abbiano ricevuto personalità giuridica mediante un atto della lé­ gitima autorità, in conformità aile leggi canoniche. Affinchc il riconoscimento civile di questi ultimi divenga effeltivo c suffi­ ciente che essi comprovino con certificate la propria esistenza ca­ nonica. Art. V. La Chiesa, cosciente della missione che le spetta di ser­ vire alla persona umana, continuera a cooperare per lo sviluppo della medesima e della comunità per mezzo delle sue islituzioni e servizi pastorali, in particoiare mediante la cducazione. l'insegnamenlo, la promozione sociale ed altrc attività di pubblico beneficio. Art.VI.Lo Stato e la Chiesa collaboreranno alla sollecita ed efficace promozione delle condizioni umane e sociali degli indi­ geni c della popolazione residente in zone marginali suscettibili di un regime canonico speciale. Una Commissione Permanente composta di funzionari designati dal Govemo Nazionale e di pre424 lati scelti dalla Conferenza Espicopale, regolata di co/mune accordo, progetterà piani di sviluppo e vigilerà sulla gradualc esccuzionc di quelli adottati. Le funzioni della Commissione Permanente saranno cscrcitate senza pregiudizio dcll autorità che è propria della pianificazione dcllo Stato e senza che la Chiesa debba assumere attività aliene dalla sua natura e missione. Art.Vil.Lo Stato riconoscc pieni effetti civili al matrimonio celebrato conformemente aile norme dei dintto canonico. Per rendere effettivo taie riconoscimento, la competente autorità ec­ clesiastica trasmetterà copia autcntica dell’Atto al rispettivo funzionario dello Stato il quale dovrà trascrivcrlo nel registro civile. Art.VIII.Le cause relative alla nullità c allô scioglimento del vincolo dei matrimoni canonici, comprese quelle che si riferiscono alla dispensa dei matrimonio rato c non consumato, sono di competcnza esclusiva dei Tribunali Ecclesiastici e delle Congregazioni délia Scde Apostolica. Lc decisioni e le sentenze di queste cause, quando siano divcnute definitive ed esecutive, sccondo il diritto canonico, saranno trasmesse al Tribunalc Superiore del distretto giudiziario territorialmente competente, il quale cmanerà i decreti per la loro csecuzione quanto agli effetti civili c ordinerà la loro iscrizione nel 425 registro civile. / Art.IX.Le Alti Parti Contraenti convengono che le cause di separazione dei coniugi legati da matrimoni canonici siano trattate dai Giudici dcllo Stato, in prima istanza presso il Tribunale Superiore rispettivo ed in seconda istanza presso la Corte Supre­ ma di Giustizia. 6631 Art. III. La Legislation canonica es independienic de la civil y no forma parte de esta, pero sera rcspcîada por las autoridades de la Republics. / 423 Art. IV. El Estado reconoce verdadera y propia personeria juridica a la Iglesia Catôlica. Igualmente a las Diôccsis, Comunidades Religiosas y demis entidades eclcsiisticas a las que b lc> canonica otorga personeria juridica, representadas por su legiti­ ma autoridad. Gozarin de igual reconocimiento las entidades eclcsiisticas que hayan retibido personeria por un acto de la légitima auto­ ridad, dc conformidad con las leyes canonicas. Para que sca efcctivo el reconocimiento civil de estas ultimas basta que acrediten con certification su existencia canonica. Art. V. La Iglesia, consciente de la misiôn que le compete de servir a la persona humana, continuari cooperando para el dcsarrollo de esta y de la comunidad por medio de sus institu­ tiones y servicios pastorales, en particular mediante la educa­ tion, la ensenanza, la promotion social y otras actividades dc publico bene fido. Art. VI. El Estado y la Iglesia colaborarin en la pronta y eficaz promociôn de las conditiones humanas y sociales de los indigenas y dc la poblaciôn residente en zonas marginadas sus­ ceptibles de un re'gimen canonico especial. Una Comisiôn Per­ manente integrada por funcionarios designados por el Gobicmo Nacional y prclados clegidos por la Confcrcncia Episcopal, reglamentada / dc comun acuerdo, programari y vigilari el desa- 424 rrollo progresivo de los planes que se adopten. Las funcioncs dc la Comisiôn Permanente serin ejcrcidas sin pcrjuicio de la autoridad propia de plancaciôn del Estado y sin que la Iglesia tenga a su cargo actividades ajenas a su naturalcza y misiôn. Art. VII. El Estado rcconocc plenos efcctos civiles al ma­ trimonio celebrado dc conformidad con las normas del derecho canonico. Para la cfcctividad de este reconocimiento la compe­ tente autoridad eclcsiastica transmitiri copia autcntica del Acta al correspondientc funcionario del Estado quien deberi inscribirla en cl registro civil. Art. VIII. Las causas relativas a la nulidad o a la disoluciôn del vinculo de los matrimonios canonicos, incluidas las que se refieren a la dispensa dei matrimonio rato y no consumado, son de competentia exclusiva de los Tribunalcs Eclesiâsticos y Congregationes de la Scde Apostolica. Las decisiones y sentcncias de estas, cuando scan firmes y cjecutivas, conforme al derecho canonico, serân transmitidas al Tribunal Superior del distrito judicial territorialmen te compe­ tente, el cual dccretara su cjccuciôn en cuanto a efectos civiles y ordenara su inscription en cl registro civil./ 425 Art. IX. Las Altas Partes Contratantcs convienen en que las causas de separation de cuerpos de los matrimonios canônicos scan tramitadas por los Jueccs del Estado. en primera instanda ante el Tribunal Superior respective y en segunda instancia an­ te la Corte Suprema dc Justitia. 6632 η. 4214 CONCORDATUM! CUM! COLUMBIA A solicitud de uno de los conyuges la causa respcctiva sc suspendera en primera instanda y por una sola vez, durante treinta dias, para dar luear a la action condliadora y pastoral de la Iglesia, salvo la competenda del Tribunal para adoptar las medidas precautelativas que estime conveniente. Vencido cl plazo el respectivo Tribunal rcanudara el tramite correspondiente. .Art. X. 1. El Estado garanüza a la Iglcsia Catôlica la libertad de fundar, organizar y dirigir bajo la dependenda de la autoridad eclesiâsüca centres de education en cualquier nivel, espetialidad y rama de Ixenserianza. sin mcnoscabo del derecho de inspection y vigilantia que corresponde al Estado. A richksta di uno dei coniugi b causa relativa si sospendcra m prima tstanza c per una volta sola, durante trenra giorni. pci rvndere possibde lazionc conciliatrice e pastorale della Chiesa, ulva ia compctcnza del Tnbunale per adottare i prowedimenti cautelativi chc stimi convenienti. Trascono talc termine il ri· spcttrio Tribunate riprenderà la relativa trattazione. Art \ I Lo Strto zarantfsce alia Chiesa Cattolica la hbertà di fondare, organizzare e dirieere sotta la dipcndenza dell'autorità ecclesiastica centri di educazione di qualsiasi livello e di qualsusi spccialità e ramo delTinsegnamcnto, senza pregiudizio del diritto d’ispezione e vjgilanza chc spetta allo Stato. 2 La Chiesa Cattolica conservera b sua autonomia per fonda­ re. organizzare e dirigere facolb, istiluli di scienze ccclcsiastiche. seminari c case di formazione di religiosi. II riconosamento da parte dello Stato degli studi e dei titoli concessi da questi centri 426 sati oggetto di regolamentazione successiva./ Art. XI. Al fine di rendere effettivo il diritto chc hanno le famiglie di sceglicrc libcramcnte centri di educazione per i propri figh. lo Stato contribuirà in misura equa, con fondi del Bilancio Nationale, al sostentamento delle istituzioni cattoliche. Art.XII.Per lattuazione del dintto che hanno le famiglie cat­ toliche di dire ai propri ligli una educazione religiosa corrispondente alla loro fede, i ptogrammi educativi. a hvcïlo di grado pri­ mano e secondario, comprenderanno ncgli istituti scohstici ufficiali Imsegnamento della religione e la formazione religiosa se­ condo il Magistero delb Chiesa. Al fine di rendere effettivo taie diritto, spetta alb competente autoritâ ecclesiastica fomire i pro­ gramma approvare i testi delfinsegnamento religioso e verificare corne si imparte detto insegnamento. L’autorilà civile terra conto dei certificat! di idoneità per insegnare b religione, rilasciati dalb competente autoritâ ecclesiastica. Lo Stato favorirà nei gradi superiori dell'insegnamcnto la creazione di istituti o dipartimenti di stienze superion religiose, dove gli studenti cattolici abbiano la possibüitâ di perfezionare b loro cultura in armonia con la propria fede. Art.XIII.Corne servizio alb comuniti nelle zone marginali, che hanno bisogno temporaneamente di un regime canonico spe­ ciale, b Chiesa collaborera nel settore dell’educazione ufficiale 427me/dhnte contratti che svolgano i relativi programma ufficiali c conternplino le dreostanze c le csigenze spécificité di ciascun luogo. Tali contratti stipulati col Govemo Nationale si adatteranno a criteri previamenti concordati fra questo c b Conferenza Episcopale, conformément aile disposizioni dell’Articolo VL Art. XIV. 11 diritto di nominare Arcivescovi e Vescovi spetti esclusnamcnte al Romano Pontefice. Prima di procedere alla nomina di un Arcivescovo o di un Vcscovo residenziali. e di un Coadiutore con diritto di successione, nomina chc dovrà ricadere su cittadini colombiani, b Santa Scde comunicherà al Prési­ dente delb Repubbüca il nome delb persona prescelta, al fine di saperc se ha obicriom di carattere civile o politico. Si inten­ ded che esse non esistono se cgli non le manifesta entro trcnta gjorni Queste pratiche si svolgeranno da en tram be le parti con b nuggiore soUecitudmc e riserva. 2. La Iglcsia Catôlica conscrvarâ su autonomia para estableccr, organizar y dirigir facultades, institutos de ciendas eclesüsticas. seminarios y casas de formation de religiosos. El reconotimiento por el Estado de los estudios y de los titulos otorgados por dichos centres sera objeto de reglamentaciôn posterior. / 42 Art. XI. A fin de hacer mas viable el derecho que tienen las familias de escoger libremente ccntros de education para sus hijos, el Estado contribuirà equitativamcnte. con fondos del Presupuesto National, al sostenimiento de plan teles cutôlicos. Art. XII. En desarrollo del derecho che tienen las familias catôlicas de que sus hijos reciban education religiosa acorde con su fe, los planes éducatives, en los niveles de primaria y secundaria, incluiran en los establecimientos ofitiales enserianza y formation religiosas segûn el Magisterio de la Iglesia. Para la efectividad de este derecho, corresponde a la competente autoridad eclesustica suministrar los programas, aprobar los textos de ensenanza religiosa y comprobat cômo se imparte dkha ensenanza. La autoridad civil tendra en cuenta los ccrtificados de idoneidad para enseôar la religion, expedidos por la competente autoridad eclesiastica. El Estado propiciara en los niveles de education superior la creation de institutos o departamentos de ciencias superiores religiosas, donde los.estudiantes catôlicos tengan option de perfectionar su cultura en armonia con su fe. Art. XIII. Como servitio a b comunidad en las zonas margi­ na das, neccsitidas temporalmente de un regimen canonico es­ pecial, b Iglesia colaborara en el sector de la education ofïcial /427 mediante contratos que desarrollen los programas ofitiales respectivos y contemplen las tircunstancias y exigencias cspecificas de cada lugar. Taies contratos celebrados con el gobiemo national se ajustaran a criterios previamente acordados entre este y h Conference Episcopal, de conformidad con lo dispuesto en el Articulo VI. /Vt. XIV. El derecho de nombrar Arzobispos y Obispos co­ rresponde exclusivamente al Romano Pontifice. La Santa Sedc antes de procéder al nombramiento de un Arzobispo u Obispo residential, o de un Coadjutor con derecho a sucesiôn, que debcra recacr en ciudadano colombiano, comunicarâ al Présiden­ te de la Republic! el nombre de la persona escogida, a fin de sa­ ber si tiene objeciones de caracter civil o politico. Se entenderâ que eUas no existen si no las manifiesta dentro de treinta dias. Estas gestiones se adelantarân por ambas partes con la mayor diligentia y reserva. Att. XV. La Santa Sede potrà erigere nuove circoscrizioni eccksiasUcht e modificare i confini di quelle esistenti, quando lo stimi opportuno, per il miglior compimento della missione delb Chiesa. A tak scopo informera previamente il Govemo. Kcogliendo le indicationi giuste e convenienti chc da esso ri­ ceva. Art. XVL La Santa Scde c d’accordo per elevare con la 42A majgior solkeitudine possibile le giurisdizioni missionaric alla I categoru di dioceii. nclh misura in cui lo sviluppo delle regioni sia in armonia con le csigenze pastorali diocesane. Art. XVII. L’assistent spirituale e pastorale dei membri delk Forte Armite si cffettucrà per mezzo del Vicariato Ca66Π 1973 IUL 12 Art. XV. La Santa Scde podrâ erigir nuevas circunscripciones eclesiasticas y modificar los limites de bs existentes. cuando lo creyere oportuno para el mejor desempeno de la rnision de b Iglesia. Con.tal finahdad informarâ previamente al Gobierno, acogiendo las indicationes justas y convenientes que de él reciba. Art. XVL La Santa Sede convient en clevar con la mayor cclendad posiblc las jurisdictiones mtsionales a la categoria / de 428 diôccsis, a medida que el desarrollo de las regiones resuite armônico con bs exigencias pastorales dioccsanas. Art. XVII. La atcnciôn cspintual y pastoral de los miembros de las Fucrzas Armadas se ejercerâ por medio de b Vicaria 6634 1973 IUL 12 CONCORDATUM CUM COLUMBIA n. 4214 strense, secondo le nonne e i regolamcnti emanati al riguardo dalla Santa Sede, d accordo col Govemo. Castrense, scgûn normas y reglamentos dictados ad efecto por la Santa Sede, de acuerdo con el Gobierno. Art. XVIII. I chierici c religiosi non potranno esserc obbli­ gati ad assumere pubblici incarichi incompatible col loro mini­ stero e professione religiosa c saranno inoltre esenti dal servizio militare. Art. XVIII. Los clérigos y religiosos no podrân ser obligados a desempenar cargos publicos incompatibles con su ministerio y profcsiôn religiosa y estaràn ademâs exentos del scrvicio mili­ ta r. Art. XIX. Continuando ad esserc deferitc ai Tribunali dello Stato le cause civili dei chierici c dei religiosi c quelle che si rifcriscono alla proprietà e ai diritti temporali delle persone giu­ ridiche ecclesiastichc, come pure i processi penali contro le suddette persone per contravvcnzioni c delitti estranei al ministero ecclesiastico, sanzionati dalle leggi della Repubblica. Si ccccttuano, tuttavia. i processi penali contro i Vescovi c quanti ad essi sono equiparati nel diritto ecclesiastico, i quali sono di competenza esclusiva della Sede Apostolica. Art. XIX. Continuarân deferidas a los Tribunates del Estado las causas civiles de los clérigos y religiosos y las que se refieren a la propiedad y derechos temporales de las personas juridicas eclcsiâsticas, como tambicn los procesos penales contra aquellos por contravencioncs y delitos ajenos al ministerio eclesiastico, sancionados por las leyes de la Rcpublica. Se exccptùan. sin embargo, los procesos penales contra los Obispos y quienes estân asimilados a estos en cl derecho eclesiàstico, que son de compctcncia exclusiva de la Sede Apostolica. Art. XX. In caso di processi penali contro chierici c religio­ si, la competenza sarà in prima istanza, senza intervento della giuria, dei Giudici Superiori o di chi li sostituisca ed in seconda 429 istanza dei Tribunali Superiori. All'inizio del I processo, si comunicherà il fatto allOrdinario proprio, il quale non porrà ostacolo alla procedura giudiziaria. I giudizi non saranno pubbli­ ci. Nella detenzione e neU’arrcsto, prima c durante il processo, essi non potranno esserc rinchiusi in carceri comuni; ma se poi fosscro condannati in ultima istanza verra loro applicato il regi­ me ordinario relativo alla esecuzionc delle pene. Art. XXI. 1 funzionari dei settori giurisdizionale ed esecutivo dello Stato presteranno, se necessario, la propria colllaborazione nella esccuzione dei prowedimenti dei Tribunali Ecclesia­ stici, al fine di proteggere i diritti delle persone chc potrebbero essere lesi dalla esecuzionc incompleta o mancata di tali prowedimenti. Art. XXII. L’esercizio illegitimo di giurisdizione c di funzioni ecclesiastichc da parte di chi c privo di missione canonica per compierle, comunicato ufficialmentc dalTautorità ecclesia­ stica al competente funzionario dello Stato, sarà considerato da questo come usurpazionc di funzioni pubbliche. Art. XX1I1. La Chiesa Cattolica e Ic altre persone giuridiche di cui all’articolo IV del présenté Concordato hanno la facoltà di acquistarc, possedere, alienare c amministrarc liberamente beni mobili e immobili nella forma stabilita dalla legislazione colombiana per tutti i cittadini, e le loro proprietà, fondazioni c diritti saranno non meno inviolabili di quelli che appartengo430 no allé altre persone naturali e giuridiche. / Art. XXIV. Le proprietà ccclcsiastiche potranno essere assoggettate a tributi nella stessa forma ed estensione di quelle dei privati. Tuttavia, in considerazione della loro peculiare finalità. si eccettuano gli cdifici destinati al culto, le curie dioccsane, 1c case vcscovili e parrochiali ed i seminari. Ai beni di utilità comune senza fine dr lucro, appartenenti alia Chiesa e allé altre persone giuridiche di cui all’articolo IV del presente Concordato, come quelli destinati a opcre di culto, di educazione o bencficenza, si applicheranno in materia tribu­ taria le disposizioni di leggc stabilite per le altre istituzioni della stessa natura. Art. XXV. Lo Stato riconosce il diritto della Chiesa di richiedere liberamente ai fcdeli contributi ed offerte per il culto divino, il sostentamento dei suoi ministri ed altri fini propri della sua missione. Art. XXVI. Le Alti Parti Contraenti unificano le obbligazioni finanziaric assunte dallo Stato in virtù del Concordato del 1887 e della Convenzione suile Missioni del 1953. Di conseguenza regolcranno il loro ammontare in forma che conscnta di adempierc debitamente dette obbligazioni. Sara ugualmente regolato il contributo dello Stato per la creazione di nuove diocesi c per il sostentamento di quelle chc si trovano nei territori 6635 Art. XX. En caso de procesos penales contra clérigos y reli­ giosos, conoccràn en primera instancia, sin intervcnciôn de Ju­ rado, los Jueces Superiores o quienes los rcemplaccn y en segunda, los Tribunales Superiores. Al iniciarsc el / proceso se co-429 municarà el hecho al Ordinario propio, el cual no pondra obs­ taculo al procedimicnto judicial. En la detenciôn y arresto, an­ tes y durante el proceso, no podràn aquellos ser recluidos en cârcclcs comunes, pero si fucren condenados en ùltima instan­ cia se les aplicara' el regimen ordinario sobre cjecuciôn de las penas. Art. XXL Los funcionarios de las ramas jurisdiccional y ejecutiva del Estado. si fuere necesario, prestaran su colaboraciôn en la ejccuciôn de las providendas de los Tribunales Eclesiâsticos, con el fin de protéger los derechos de las personas que po drian ser lesionados por cjecuciôn incompleta o fallida de talcs providendas. Art. XXII. El cjercicio legitimo de jurisdicciôn o funcioncs eclcsiâsticas por quienes carecen de misiôn canônica para descmpenarlas, oficialmente comunicado por la autoridad edesiâstica al competente funcionario del Estado, sera considerado por este como usurpaciôn de funcioncs publicas. Art. XXIII. La Iglesia Catôlica y las demas personas juridi­ cas de que trata cl articulo IV del présenté Concordato tienen facultad de adquirir, posccr, enajenar y adjninistrar libremente bienes mucbles c inmueblcs en la forma establedda por Ia legislaciôn colombiana para todos los ciudadanos, y sus propiedades, fundaciones y derechos serin no menos inviolables que los pertenedentes a las demis personas naturales y juridicas. / 430 Art. XXIV. Las propiedades eclcsiâsticas podrin ser gravadas cn la misma forma y extension que las de los particulares. Sin embargo, en consideraciôn a su peculiar finalidad sc exceptuan los edificios destinados al culto, las curias dioccsanas, las casas episcopates y curates y los seminarios. Los bicncs de utilidad comun sin ânimo de lucro, pertene­ dentes a la Iglesia y a las demas personas juridicas de que trata el articulo IV del presente Concordato, tales como los destina­ dos al culto, de educaciôn o bencficcncia se regiran en materia tributaria por las disposiciones legales cstablccidas para las de­ mas instituciones de la misma naturaleza. Art. XXV. El Estado rcconocc cl derecho de la Iglesia a ne­ cabar libremente de los fielcs contribuciones y ofrendas para el culto divino, la sustentaciôn de sus ministros y otros fines propios de su misiôn. Art. XXVI. Las Altas Partes Contratantes unifican Lis obligaciones (manderas adquiridas por el Estado en virtud del Con­ cordato de 1887 y de la Convcnciôn sobre Miriones de 1953. En consccuencia rcglamentarân su euantia en forma que permita atender debidamente aquellas obligacioncs. Sera tambten reglamentada la contribuciôn del Estado para la creadôn de nuevas diôcesis y para el sostenimiento de las que fundonen en los 6636 η. 4214 19731UL 12 CONCORDATUM CUM COLUMBIA 431 ariteriormente chiimati di missione. Agli enti dic riceyonc^la / coriddetta rendib nominale !o Stato darâ h possibility di ri- ynteriormentc Ihmados territories de misiones. El / Estado 431 concédera a las entidades edesiasticas que reeiben la Hamada renta nominal la posibilidad de redimirla. jcaturlaArt. XXVII. Lo Stato garantisoe alla Chiesa il diritto di possedere e amministrare propri dmiteri, i quali saranno sottoposti alla râilanza uffitiale per quanto si rifcrisce all’igiene e all’ordine pubblico. Nei cimiteri dipendenti daH'autorità dvile, b Chiesa potrà eserdtare il suo ministère nella inumazione dei cattolid. Art. XXVil. El Estado garantiza a la Iglesia el derecho de poscer y administrai sus propios ccmenterios. que estarân sometidos a la vigilanda oficial en lo referente a higicne y orden publico. En los cementcrios dependientes de la autoridad civil, la Iglesia podrâ ejercer su ministerio en la inhumation de los catôlicos. Art. XXVin. Per la difesa e la promozione dei patrimonio culturale colombiano la Oiiesa e lo Stato collaboreranno nelHnvcnUrio deü'arte religiosa nazionale, il quale comprenderà monumenti, oggetti di culto, archivi, biblioteche ed altri oggetti che per il loro valore storico o estetico siano degm di una attenzione congiunta affinché siano conservati, restaurati ed esposti, ai fini della educazione sociale. Art. XXVIII. En defensa y promotion del patrimonio cultu­ ral colombiano la Iglesia y cl Estado cobborarân en ei inventa­ rio del arte religioso national, que induira monumentos, objetos de culto, archivos, bibbotecas y olros que por su valor his­ torico o estetico sean dignos de conjunta a tendon para conservarse, restaurarse y exponerse con fines de education sociaL Art. XXIX. Nella eseeuzione dclle disposizioni contenute in queslo Concordato, corne pure nelle sue regobmentazioni e per risolvere amichevolmente eventual! difficoltà relative alla sua interpretazione ed applicazione, le Alti Parti Contraenti procederanno di comune accordo. Art. XXX. Il présente Concordato, salvo quanto è stabilito 432neU’Articolo XXVI, Iastia senza vigore ed effetto quello / che le Alte Parti Contraenti fumarono in Roma il 31 diccmbre 1887, approvato con la legge 35 del 1888, ed i scguenli accordi: b Convenzione addizionale al Concordato, firmata a Roma il 20 luglio 1892. approvata con la legge 34 del 1892; gli accordi derivati dallo scambio di note numéro 27643 del 27 febbraio 1924 diretta dal Segretario di Stato di Sua Santita al Ministro Straordinario e Plenipotcnziario di Colombia presso la Santa Sedc e la risposta di queslo del 10 giugno 1924, le quali diedero origine alla Legge 54 del 1924; e la Convenzione suile Mis­ sioni, firmata a Bogota il 29 gennaio 1953. Allô stesso tempo sono derogate tutte le disposizioni di leg­ gi e di decreti che in qualsiasi maniera siano incompatibili con queslo Concordato. Art. XXIX. En la ejecutiôn de las disposiciones contenidas en este Concordato, como en sus reglamen lationes y para re­ solver amistosamente eventuates difïcultades relativas a su in­ terpretation y aplicadôn. Ixs Allas Partes Contratantes procederan de comûn acucrdo. Art. XXX. El présente Concordato, salvo lo acordado en el .Articulo XXVI, déjà sin vigor y c fee to cl que las Allas / Partes 432 Contratantes firmaron en Roma d 31 de Diciembre de 1887, aprobado por ley 35 de 1888, y los siguientes acuerdos; La Con­ vention aditional al Concordato, ftrmada en Roma el 20 de Ju­ lio de 1892, aprobada por la ley 34 de 1892; los acuerdos derivados del canje de notas numéro 27643 del 27 de Febrero de 1924. dirigida porel Secretario de Estado de Su Sanlidad al Mi­ nistro Extraordinario y Plenipotentiary de Colombia ante la Santa Sede y la respuesta de este del 10 de Junio de 1924. que dicron origen a la Ley 54 de 1924; y la Convencion sobre Mi­ siones, firmada en Bogota el 29 de Enero de 1953. Asi mismo, quedan derogadas todas las disposiciones de las leyes y decretos que en cualquier modo se opusieran a este Concordato. Art. XXXI. Il présenté Concordato viene firmato in doppio esemplarc e in lingua italiana e spagnuola. i cui testi sono ugualmentc autentid e fanno ugualmente fede. Art. XXXII. Questo Concordato entrera in vigore alla data dcllo scambio dei rispettivi strumenti di ratifica dclle Alte Par­ ti Contraenti. In fede di che i sotloscritti Plcnipotenziari firmano questo Concordato, nella città di Bogota, Repubblica di Colombia, il dodici luglio millenovccentosettantatrè.-Angclo PALMAS. 433 Nunzio Apostohco. / Art. XXXI. El présenté Concordato se firma en doble ejemplar y en lenguas espanola e italiana, cuyos textos serân igualmenle auténticos y haran fc. Art. XXX11 Este Concordato entrera en vigor en la fecha de! canje de las respectivas ralificaciones de tes Altas Partes Contratantes, En fe de lo cual. los suscritos Plenipotentiaries firman este Concordato, en la tiudad de Bogota. Repûblica de Colombia, a los doce dias de Jubo de mil novecientos setenta y 1res.-Alfre­ do VAZQUEZ CARRIZOSA, Ministro de Relationes Ex­ teriores. i 433 PROTOCOLLO FINALE Al momento di procedere alla fuma del Concordato oggi sottoscritto fra la Santa Sede c la Repubblica di Colombia, i Plcnipotenziari dette Alte Parti Contraenti fanno le seguenti dichiaxuioni che formano parte integrante del Concordato medcumo: PROTOCOLO FINAL En el acto de la firma del Concordato suscrito cn el fecha entre la Republics de Colombia y la Santa Sedc, los Plenipotenciarios de las Altas Partes Contratantes haccn las siguientes de­ clarationes quo formin parte integrante del mismo Concor­ dato: En relation con el Articulo VU Circa TArtkolo VII l. D'accordo con la legislazione vigente ncllo Stato colom­ biano la iscrizione di un matrimonio canonico che non sia stato annotato nel registre civile al tempo della sua celebrazione. po­ trà lempre fatu a richicsta di qualsiasi dei coniugi o di chi abbia intéresse legittimo a detto matrimonio. A tale scopo, sara suffi­ ciente la presentazionc di uni copia aulcntica del relativo atto ecdesiastico. La morte di uno o di entrambi i coniugi non sara di ostacolo a delta ucruionc. 66)7 I. De acuerdo con la legislation vigente en el Estado colom­ biano la inscription de un matrimonio canonico que no hay a si­ do anotado en cl registre civil al tiempo de su celebration, podra siempre efectuarse a requirimiento de cualquiera de los cônyuges o de quien tengo interes legitimo cn dicho matrimo­ nio. Con tal fin sera sufictente la presentacwn de una copia autentica de la respective partida eciesüstica. La muette de uno o de ambos cônyuges no seri obstaculo para efectuar dicha ins­ cription. 6638 1973 IUL 15 -17 η. 4215 -4216 SECRETARIA STATUS - SIGNATURA APOSTOLICA 2. Gli effetti civili del matrimonio canonico, debitamente iscritto nci legistro civile, dccorreranno dalla data della celebrazione di detto matrimonio. 2. Los efectos civiles dei matrimonio canônico debidamente inserito en el registro civil regirdn a partir de la fccha de Ia celebraciôn canonica de dicho matrimonio. Circa TArticolo VIII En relacion con el Articulo VIII La Repubblica di Colombia riconosce la competenza esclusiva dcU’autorità ecclesiastica per quanto si rifcrisce agli aspetti canonici dei Privilegio della Pede. Per quanto si rifcrisce ai relativi eftetti civili si terra conto delle disposizioni della giurisprudenza e della legislazionc civile 434 colombiane in mo/do che siano rispettati tanto i diritti acquisi­ ti dai coniugi quanto i diritti delle persone legalmente protette nella società conjugale. La Repûblica de Colombia rcconoce la competcncia exclusiva de la autoridad eclesiâstica en cuanto se refiere a los aspec­ tos canonicos del Privilegio de la Fc. Por lo que se refiere a los efectos civiles correspondientes se tendra en cuenta lo dispuesto por la jurisprudentia y la legisla­ tion civil colom/biana de mancra que scan respetados tanto los 434 derechos adquiridos por los cônyuges como los derechos de las personas legalmente amparadas en la sociedad conyugaL Circa l’Articolo IX En relation con el Articulo IX La disposizione di questo articolo chc le cause di separazione dei matrimonio canonico saranno decise nel Tribunale Su­ periore e nella Corte Suprema di Giustizia di Colombia, non impedirà che, nel futuro, lo Stato Colombiano possa stabilire una istanza speciale per esaminare e giudicare le cause relative al diritto di famiglia e chc abbia un grado équivalente a quello degli organi menzionati. La determination que hacc este articulo de que las causas de separation del matrimonio canonico seràn dirimidas ante cl Tribunal Superior y la Corte Suprema de Justitia de Colombia, no impedirà que, en el futuro, el Estado colombiano pueda establecer una instantia especial para examinai y juzgar las causas relativas al derecho de familia y que tenga un nivel équivalente al de aquellas entidades. Π présente Protocollo si firma nella città di Bogota, Repub­ blica di Colombia, il dodici luglio millenovecentosettantatrè. -Angelo PALMAS, Nunzio Apostolico. El présente Protocole se fuma en la ciudad de Bogota, Re­ pûblica de Colombia, a los doce dias de Julio de mil novetientos setenta y trcs.-Alfredo VAZQUEZ CARRIZOSA, Ministro de Relationes Exteriores. Conventione inter Apostolicam Sedem et Rempublicam Columbianam rata habita, die 2 mensis Iulii anno MCMLXXV in Aedibus Vaticanis Ratihabitionis Instrumenta accepta et reddita mutuo fuerunt. Exinde, i. e. a die 2 mensis Iulii anno MCMLXXV, eadem Conventio vigere coepit. Adn. G. CATALANO in Ius can. 15 (1975) n. 29 p. 261-277. P. CIPROTTI in Apoll 48 (1975) 71-149; Conférénela episcopal de Colombia in REDC 30 (1974) 320-326; E. DIEZ ARDILLA In REDC 30 (1974) 326-342. A. VAZQUEZ CARRIZOSA. El Concordato de Colombia con Ia Santa Sede, Julio 12 de 1973, Bogota 1973. Vide etiam sub die 2 lui. 1975: LE 4392. 4215 1973 IUL 15.-SECR. STATUS, RESCR. AAS 65 (1973) 602 RESCRIPTUM EX A UDIENTIA De opportunitate transferendi competentiam circa cau­ sas inconsummation is matrimonii ad unam tantum Sacram Congregationem Exorta quaestione de opportunitate transferendi competentiam circa causas inconsummationis matri­ monii ad unam tantum Sacram Congregationem, E.mi Cardinales SS. Congregationibus pro Doctrina Fidei et pro Disciplina Sacramentorum praepositi, Beatissimo Patri proposuerunt ut, ad mentem n. 56, § 1 Constitu­ tionis Apostolicae “Regimini Ecclesiae Universae”, in posterum Sacra Congregatio pro Disciplina Sacramen­ torum cognosceret etiam de causis inconsummationis, in quibus una pars non est baptizata. Ss.mus Dominus Noster Paulus Pp. VI, in Audientia infrascripto Cardinali Secretario Status concessa die XIV mensis Iulii hoc anno, supra memoratum votum ratum habuit, adprobavit et publicari iussit. Ex Aedibus Vaticanis, die XV mensis Iulii, anno MCMLXXIII.-I. Card. VILLOT, a Secretis Status. 4216 1973 IUL 17.-SIGNATURA APOST., DECISIO. PART.· Causae separationis coniugum, etiam hispanorum, trac­ tari possunt via administrativa, quo in casu non appli­ cantur normae de foro competenti pro causis nullitatis matrimonii Facti species 1. Die 31 augusti 1968, Benedictus et Barbara matrimo­ nium rite iniverunt in civitate Barcinonensi, qui exinde duas 6639 habuerunt filias. Dic autem 23 decembris 1971 omnes in Co­ lumbian) migraverunt et domicilium in civitate Bogotensi acquisiverunt. At paulo post uxor, iam neurosi affecta, gravibus crisibus correpta est et in nosocomium recipi debuit A nosocomio di­ missa, sua sponte patemum domicilium repetiit. Hac occasione arrepta, vir ab Archiepiscopo Bogotensi canonicam postulavit separationem a mensa et toro per viam administrativam. Curia Bogotensis exemplar petitionis uxori transmisit. Haec autem advocato rem detulit, qui statim interposuit exceptio­ nem incompetentiae contra iudicem Bogotensem, simulquc po­ stulavit ut Tribunal Barcinonense, agnita propria competentia in praesenti causa ratione domicilii uxoris et loti celebrationis matrimonii, peteret a Tribunali Bogotensi ut a cognoscenda causa abstineret et omnia acta ad se transmitteret. Delegatus tamen episcopalis bogotensis pro causis separatio­ nis via administrativa decernendis se competentem pronuntiavit sive ratione domicilii quod vir acquisiverat in urbe Bogotensi. sive ratione prae ventionis. Ideo Tribunal Barcinonense libellum non admisit; sed, instante conventae advocato, Em.mus Archiepiscopus Barcinonensis litteris diei 24 maii 1973 petiit a Signa­ tura Apostolica solutionem “conflictus competentiae” qui asse­ ritur exortus, in causa de qua supra, inter Tribunal Bogotcnsc et Tribunal Barcinonense. Unde tres proponuntur quaestiones: 1. An revera Tribunalium conflictus in casu habeatur: et quatenus negative, 2. A n causa debeat cognosci via administrativa apud Ordl· narium Bogotensem: 3. An uxor possit petere transitum ad viam iudicialem. In iure 2. Separatio coniugum ad tempus ob causas, de qui­ bus in can. 1131 § 1, regulariter fit forma administra­ tiva, absque processu stricte iudiciali, quia separationis causae generatim eiusmodi sunt naturae, ut rite tracta­ ri ac definiri queant via dumtaxat administrativa, ser­ vatis quidem formalitatibus quas naturalis aequitas postulat ut veritas pateat. At separatio coniugum pot­ est et debet tractari etiam via iudiciali, si ita Ordinarius loci ex officio vel ad instantiam partium statuat {Ponti· 6640 η. 4217 SACRA CONGREGATIO PRO CULTU DIVINO fida Commissio, d. 25 iunii 1932: A.A.S. 24 a. 1932, p. 284). Ergo causa separationis debet decerni via judiciali: 1) si Ordinarius loci hoc statuat sive ad instantiam par­ tium, sive ex officio, idest nemine instante, praesertim cum agitur de causis implicatioribus; 2) si ex conven­ tione inita inter Sedem Apostolicam et aliquam Natio­ nem, aut ex lege civili sententia judicialis requiratur ad civiles effectus separationis obtinendos. Porro, concordatum hispanicum a. 1953 initum, an. 24 recognoscit “la competenza esclusiva dei Tribunali e Dicasteri ecclesiastici nelle cause riguardanti... Ia separazione dei coniugi” (§ 1); ideo “Le sentenze e le reso­ lutioni di cui trattasi, quando siano divenute definitive ed esecutivc, saranno dal Tribunale ecclesiastico comunicate al Tribunale civile competente, il quale emanerâ i decreti relativi alia loro esecuzione quanto agli effetti civili” (§ 3); “In generale tutte le sentenze, decisioni in via amministrativa e decreti emanati dalle Au to rità ecdesiastiche in qualsiasi materia nell ambito deila loro competenza, avranno effetto anche nelTordine civile quando siano stati comunicati alie competenti Autoritâ dello Stato” (§ 4). Quod in casu sufficiat etiam via administrativa, clare patet ex praescripto art. 80 et 82 Codicis civilis hispanici, quos gubernium recognovit lege d. 24 aprilis 1958. “El conocimiento de las causas sobre ... separation de los matrimonios canônicos ..., corresponde exclusivamente a la jurisdiction edesiàstica. conforme al pro ce dimiento canônico; y sus sentencias y resolutiones fir­ mes tendrân eficacia en el orden civil, a tenor del art. 82”, qui haec addit: “La jurisdicciôn civil promoveri la inscripciôn y ejecutarà, en todo lo demis relativo a efectos civiles, las sentencias y resolutiones firmes dictadas por la jurisdiction edesiàstica sobre separaciôn de matrimonio canônico”. Consulto, ergo, non fit sermo de Tribunalibus, ut in­ tellegatur etiam separatio via administrativa decreta. Nihilominus, Nuntiatura Apostolica in Hispania, litteris circularibus diei 2 augusti 1958 declaravit: “En vista de las especiales circunstancias y ateniéndose a la prâctica generalmente seguida en Espana, es proposito de la Santa Sede que en los casos mencionados (seprationis scilicet personalis), se procéda por trdmites judiciales, ante el Tribunal edesiàstico competente1*. At videtur quod agatur de norma potius declarativa quam impera­ tiva (cfr. A. Bemândez Cantôn, Las causas canonicas de separation conyugal. Madrid 1961, pp. 631-643). Ut­ cumque, haec norma non respicit causas separationis coniugum hispanorum, quae legitime pertractantur ex­ tra Hispaniam. ad decernendam separationem competens sit ratione domicilii, quia vir duo aut plura habet domicilia; vel ra­ tione prioritatis temporis, si vir petat separationem ab uno Ordinario loci, uxor autem ab alio Ordinario. In facto 4. In casu non existit competentiae conflictus, quia: 1) vir unicum habet domicilium in civitate Bogotensi acquisitum; immo etiam personalitatem juridicam seu statum civilem columbianum acquisivit una cum uxore. Ideo vir legitime petiit ab Ordinario Bogotensi separa­ tionem a mensa et toro, quia uxor sponte sua domici­ lium conjugale deseruit; uxor autem non poterat sepa­ rationem petere ab Ordinario Barcinonensi, quia adhuc retinet domicilium viri: 2) dato, sed non concesso, quod uxor separationem petere potuisset ab Ordinario Barcinonensi, Ordinarius Bogotensis est prior tempore, ideoque praevalet; equidem Delegatus episcopalis libel­ lum acceptavit et propriam competentiam pronuntia­ vit. Tribunal autem Barcinonense non acceptavit libel­ lum et petiit a Signatura Apostolica ut conflictum sol­ veret; 3) Delegatus episcopalis bogotensis causam co­ gnovit via administrativa. Tribunal autem Barcinonense non potest causam cognoscere nisi via iudiciali; atqui conventa non obtinuit transitum a via administrativa ad viam iudicialem. Consequenter causa cognosci debet via administrati­ va apud Ordinarium Bogotensem. Hanc viam elegit vir, et Ordinarius loci non statuit ex officio ut causa via iudiciali definiretur. Uxor procul dubio poterat petere, sed ab Ordinario Bogotensi. transitum ad viam iudicialem. At nec ipsa, nec eius advocatus hoc fecit; e contra, exceptionem po­ suit contra Ordinarii Bogotensis competentiam, et pe­ tiit transitum ad viam iudicialem apud Tribunal Barci­ nonense ob rationes quae fundamento iuridico carent. Ex alia parte, litterae circulares Nuntiaturae Apostoli­ cae praescribunt ut separatio personalis in Hispaniae di­ cione via iudiciali decernatur, quando legitime petitur ab Hispaniae Ordinariis; in casu autem vir legitime pe­ tiit separationem personalem ab Ordinario Bogotensi, ideoque sufficit ut decretum Delegati episcopalis per Ordinarium Barcinonensem communicetur cum aucto­ ritate civili. decisio.- Supremum Signaturae Apostolicae Tri­ bunal, in Congressu habito die 17 iulii 1973 coram E.mo Cardinali Praefecto, omnibus mature perpensis, decrevit: Ordinarium Bogotensem competentem esse in casu, ideoque via administrativa ad ulteriora procedere posse. 3. Separatio coniugalis ob causas, de quibus in can. 1131 § 1, decernenda est forma iudiciali vel admini­ strativa ab Ordinario loci domicilii viri, quod necessa­ rio retinet etiam uxor, licet haec possit domicilium pro­ prium obtinere (can. 93; Math, a Coronata, Institutio­ nes iuris canonici, vol. Ill, De processibus, Marictti 1946, n. 664). Si causa agitetur iudicialiter, auctoritas competens erit Officialis Curiae; si vero agitetur via ad­ ministrativa, causa definietur sive ab Episcopo dioecesano, sive ab eius Vicario Generali aut Episcopali ( Mo­ tu proprio Ecclesiae Sanctae, I, 14 § 2) . Utcumque, sive vir sive uxor petat separationem, non applicantur praescripta can. 1964 et Motu proprio Causas matrimo­ niales, IV, de foro competenti, quia non agitur de de­ claratione nullitatis matrimonii. Quam ob rem, in causis de separatione coniugum raro enasci potest competentiae conflictus, de quo agit can. 1612. Controversia enim de competentia orin pot­ est inter duo Tribunalia vel inter duo Organa admini­ strativa, non autem inter Tribunal et Organum admini­ strativum; et quidem quando dubitatur utrum eorum 6641 1973 U G 29 * A poli 47 (1974) 326-329. 4217 1973 AUG 29.-SC CULTUS DIVINI, DECRETUM. PART.· De editione typica altera “Ordinis baptismi parvulo­ rum” cum nonnullis variationibus et additamentis inductis Cum neccssc sit ut Ordo Baptismi parvulorum, anno 1969 publici iuris factus, iterum typis imprimatur, opportunum vi­ sum est editionem alteram eiusdem Ordinis apparare, quibus­ dam variationibus et additamentis inductis. Maioris momenti sunt haec quae sequuntur: 1. pag. 7, n. 2: loco “a nativa hominum condicione", dici­ tur: "de potestate tenebrarum erepti"; 2. pag. 8. n. 5: post verbum "homines", additur: "ab omni culpae labe, tum originali tum personali, abluit cosque 3. pag. 15.η. 1: delentur verba "habere et"; 4. pag. 85, n. 221: loco "a potestate tenebrarum", dicitur: "ab originalis culpae labe nunc". 6642 PAULUS VI: MOTU PROPRIO ‘CUM MATRIMONIALIUM’ 1973 SEP 4 Quaedam aliae variationes minoris momenti in titulos et in rubricas inductae sunt, quo melius responderent verbis seu dic­ tionibus, quae in libris liturgicis ab anno 1969 in lucem editis occurrunt Hanc editionem alteram Ordinis Baptismi parvulorum, quam Summus Pontifex Paulus VI auctoritate sua approbavit. Sacra Congregatio pro Cultu Divino nunc emittit et typicam es­ se declarat. Curae autem Confercntiarurn Episcopalium committitur ut variationes et additamenta, in Ordine Baptismi parvulorum fac­ ta, in editiones eiusdem Ordinis lingua vernacula apparandas inducant. Contrariis quibuslibet minime obstantibus. Ex aedibus Sacrae Congregationis pro Cultu Divino, dic 29 augusti 1973, in Passione sancti loannis Baptistae. - Arturus Card. TABI RA. Praefectus. A. Bugnini, Archiep. tit. Diocle­ tiane n., a Secretis. • Notlt. 9 (1973) 268. Adn. Vide “Variationes ot emen­ dationes In Editionem typicam alteram Inductae”, apud Notlt. 9 (1973) 269-272. 4218 1973 SEP 8.-PAULUS VI, MOTU PR. AAS 65 (1973) 577-581 LITTERAE APOSTOLICAE MOTU PROPRIO DA TAE Normae quaedam statuuntur ad processus matrimonia­ les apud Ecclesias Orientales expeditius absolvendos PAULUS PP. VI Cum matrimonialium causarum numerus nostris tem­ poribus magis in dies augeantur, Nos, sanctitatem ger­ manamque naturam sacri vinculi matrimonii tueri ac simul spirituale fidelium bonum fovere intendentes, Apostolicis Litteris die 28 mensis Martii anno 1971 motu proprio datis, quibus index “Causas matrimoniales”, iam consuluimus causis matrimonialibus in Ecclesia La­ tina expeditius solvendis. Nunc autem, cum Nobis sollicitudo omnium Eccle­ siarum divinitus concredita sit, ut pastoralis caritas Ec­ clesiae pari modo in Ecclesiis Orientalibus eniteat, audi­ tis Sacra Congregatione pro Ecclesiis Orientalibus, Ve­ nerabilibus Fratribus Nostris Patriarchis et plerisque lo­ corum Hierarchis, de ecclesiasticis Tribunalibvs apud Ecclesias Orientales componendis deque processu judi­ ciario matrimoniali simpliciore forma ordinando nor­ mas quasdam statuendas esse decrevimus. Ad hunc igitur finem, firmis manentibus reliquis iuris canonici orientalis vigentis praescriptionibus in Litteris Apostolicis “Sollicitudinem Nostram” a Decessore Nostro Pio PP. XII die 6 lanuarii 1950 sancitis, Nos, praesentibus hisce Litteris, motu proprio ac de certa scientia, auctoritate Nostra Apostolica has, quae sequuntur, normas pro Ecclesiis Orientalibus 578 ubique terrarum, decernimus et statuimus. / DE FORO COMPETENTI I. Causae matrimoniales baptizatorum iure proprio ad iudicem ecclesiasticum spectant. η. 4218 IV. § 1. In ceteris causis nullitatis matrimonii com­ petens est: a) Tribunal loci in quo matrimonium celebratum est, vel b) Tribunal loci in quo pars conventa commoratio­ nem non precariam habet, quae ex aliquo ecclesiastico documento vel alio legitimo modo probari possit, vel c) Tribunal loci in quo de facto colligendae sint pleraeque depositiones seu probationes, dummodo acce­ dat consensus tum Ordinarii loci commorationis habi­ tualis partis conventae, tum Ordinarii loci et praesidis Tribunalis aditi. § 2. Si casus accidat de quo in praecedenti § 1 , c), Tribunal, antequam causam admittat, exquirat a parte conventa, num quid excipiendum habeat contra forum aditum a parte actrice. § 3. Mutatis substantialiter circumstantiis aut loco­ rum aut personarum de quibus in § l, instantia ante conclusionem in causa potest transferri in casibus parti­ cularibus de uno ad aliud Tribunal aeque competens, si accedat consensus partium et utriusque Tribunalis. DE CONSTITUTIONE TRIBUNALIUM V. § 1. Si in Tribunali primi et secundi gradus colle­ gium trium iudicum clericorum efformari nequeat, Pa­ triarcha vel Archiepiscopus Maior audita Synodo per­ manenti, facultate instruitur permittendi in praedictis gradibus constitutionem collegii ex duobus clericis et υ­ πό viro laico; extra patriarchatus vel archiepiscopatus, eadem facultate / gaudet Metropolita auditis duobus, 579 ordine praecedentiae, prioribus provinciae episcopis; in aliis casibus recurratur ad Sedem Apostolicam. § 2. In primo gradu, cum nec per aggregationem viri laid collegium de quo in § 1 efformari possit, singulis in casibus causae nullitatis matrimonii clerico tamquam iudici unico per easdem auctoritates et eodem modo ac in § 1 demandari possunt. Qui iudex procedere debet iuxta canones 227-452 et 468-500 Litt. Apost. ‘'Sollici­ tudinem Nostram”, et, ubi fieri possit, assessorem et auditorem in iudicio sibi asciscat. VI. Ad munus assessoris et auditoris in Tribunalibus cuiusvis gradus viri laid possunt vocari; munus autem notarii sive viri sive mulieres suscipere possunt. VII. Laid ad huiusmodi munere assumendi fulgeant catholica fide et bonis moribus ac simul iuris canonici scientia. Cum autem agitur de munere iudicis viro laico conferendo, de quo in η. V, § 1, ii praeferantur qui et­ iam consuetudinem fori habeant. DE APPELLATIONIBUS VIII. § 1. A prima sententia, matrtmonii nullitatem declarante, vinculi defensor ad superius Tribunal provo­ care tenetur intra legitimum tempus: quod si facere ne­ glegat, auctoritate praesidis vel iudicis unici compellen­ dus est. II. Firmis, ubi vigeant, Statutis Personalibus, causae dc effectibus matrimonii mere civilibus, si principaliter agantur, pertinent ad civilem magistratum, sed si incidenter et accessorie, possunt etiam a iudice ecclesiasti­ co ex propria auctoritate cognosci ac definiri. § 2. Apud Tribunal secundae instantiae vinculi de­ fensor suas animadversiones exhibeat ut dicat utrum contra decisionem latam in primo gradu aliquid oppo­ nendum habeat necne. Contra quas animadversiones collegium, si opportunum censuerit, partium earumve patronorum animadversiones exquirat. III. Omnes causae matrimoniales, ad eos spectantes, de quibus in Litteris Apostolicis “Sollicitudinem No­ stram”, can. 15, η. I, illa Congregatio vel Tribunal aut specialis Commissio exclusive cognoscit, cui eas Sum­ mus Pontifex in singulis casibus commiserit. § 3. Visa sententia et perpensis animadversionibus defensoris vinculi necnon, si exquisitae et datae fuerint, partium earumve patronorum, collegium suo decreto vel decisionem primi gradus ratam habet, vel ad ordina­ rium examen secundi gradus causam admittit. In priore 6643 6644 η. 4219 PAULUS VJ: ALLOCUTIO AD INSTITUTUM IURIS INTERNATIONALE casu, nemine recurrente, ius est coniugibus, qui alioquin non impediantur, decem diebus a decreti publica5βο tione elapsis, novas nuptias contrahere. / decem diebus a decreti publicatione elapsis, novas con­ trahendi nuptias. In altero vero casu instantia prose­ quenda erit usque ad definitivam sententiam. IX. § I. Adversus decretum collegii, sententiam primi gradus ratam habens, defensor vinculi vel pare, quae se gravatam putet, ius habent recurrendi, intra de­ cem dies a die publicationis decreti, ad superius Tribu­ nal. sed tantummodo prolatis novis et gravibus argu­ mentis, quae tamen praesto sint. Huiusmodi argumenta debent exhiberi Tribunali tertii gradus intra mensem ab interposito recursu. § 2. Defensor vinculi tertii gradus, audito praeside Tribunalis, potest a recursu recedere; quo in casu Tri­ bunal declarat litem finitam. Si autem pare recurrat. Tribunal, perpensis argumentis allatis, intra mensem ab interposito recursu vel recursum reicit per decretum, vel causam admittit ad ordinarium tertii gradus examen. DE REGULIS IN CASIBUS EXCEPTIS X. Cum ex certo et authentico documento, quod nulli contradictioni vel exceptioni obnoxium sit, con­ stiterit de exsistentia impedimenti dirimentis, simulque pari certitudine, ex certo et authnetico documento vel etiam alio legitimo modo habita, patuerit dispensatio­ nem super his impedimentis datam non esse, hisce in casibus, praetermissis sollemnitatibus in iure recensitis, poterit Hierarcha citatis partibus et interveniente de­ fensore vinculi, matrimonii nullitatem declarare. 1973 SEP 10 Supra statutae normae valebunt donec disciplina ca­ nonica orientalis iuxta Decreta et ad mentem Concilii Oecumenici Vaticani II organice recognoscatur. Quae omnia a Nobis hisce Litteris motu proprio da­ tis decreta sunt, ea omnia rata ac firma esse volumus, contrariis quibuscumque, etiam specialissima mentione dignis, minime obstantibus. * Datum Romae, apud Sanctum Petrum, die 8 mensis Septembris, in festo Nativitatis B. Mariae Virginis, anno 1973, Pontificatus Nostri undecimo.-PAULUS PP. VI. Adn. E. EIO In Apoll 47 (1974) 491-501. 4219 1973 SEP 10.-PAULUS VI, ALLOC. AAS 65 (1973) 493497 Allocutio Instituti iuris internationalis sodalibus Romae coetum habentibus: De principiis iuridicis, socialibus et humanis, quibus communitas internationalis debet hodie ordinari Monsieur le President, Chers Messieurs. Nous apprê­ tions vivement la visite que vous Nous réservez ce ma­ tin, au cours de la Session qui réunit en ce moment à Rome les Membres et Associés de l’institut de droit in­ ternational. Notre Prédécesseur Benoit XV, qui avait XI. Item sub iisdem clausulis et eodem modo de qui­ tant souffert des herreurs de la première guerre mon­ bus in η. X, Hierarcha matrimonii nullitatem declarare diale, avait déjà salué votre Institut avec satisfaction, tunc etiam poterit, cum causa instituta est ex defectu comme une contribution de choix à un ordre interna­ formae canonicae vel ex defectu validi mandati procu­ tional plus juste et plus stable. Devant une telle Aca­ ratoris. démie de juristes, dont la compétence et l'expérience XII. Adversus hanc declarationem defensor vinculi. sont reconnues au forum international, Nous sommes si prudenter existimaverit impedimenta aut defectus, heureux, à notre tour, d'exprimer notre estime et nos de quibus in nn. X et XI, non esse certa aut dipensatioencouragements Oui, le travail que vous accomplissez nem super eisdem probabiliter intercessisse, provocare est bien digne de susciter l’éloge et l'intérêt de tous tenetur ad iudicem secundae instantiae, ad quem acta ceux qui prennent à coeur les droits des personnes phy­ transmittenda sunt, quique scripto monendus est agi siques et morales, des communautés nationales, et leur de casu speciali. harmonie avec le bien commun universel. Et vous savez que le Saint-Siège, dans sa mission spirituelle, se sent éXIII. ludex alterius instantiae, cum solo interventu troitement solidaire d'une oeuvre qui importe si gran­ defensoris vinculi, decernet eodem modo, de quo in n. dement à l'établissement et au développement de la jus­ X, utrum sententia sit confirmanda, an potius proce­ tice et de la paix dans la famille humaine. Votre illustre dendum in causa sil ad ordinarium tramitem iuris. quo Président l'a du reste rappelé, lors de l'ouverture de vo­ 581 in casu eam remittit ad Tribunal primae instantiae./ tre session, en de nobles paroles que Nous avons lues avec grand plaisir et dont Nous le remercions vivement. NORMAE TEMPORARIAE 1. Die quo praesentes Litterae Apostolicae vigere in­ cipient, causa matrimonialis, quae, post primam senten­ tiam matrimonii nullitatem declarantem, apud superius Tribunal ex appellatione legitima prosequitur, interim suspendatur. 2. Vinculi defensor Tribunalis secundae instantiae animadversiones suas exhibeat super omnia, quae sive decisionem latam in primo gradu respiciunt, sive actis in altero gradu eo usque expletis continentur, ut dicat utrum contra decisionem latam in primo gradu aliquid opponendum habeat necne. Contra quas animadversio­ nes collegium, si opportunum consuerit, partium earumvc patronorum animadversiones exquirat. 3. Perpensis animadversionibus defensoris vinculi necnon. si exquisitae et datae fuerint, partium earumvc patronorum cl visa sententia primi gradus, collegium suo decreto vel decisionem primi gradus ratam habet, vel causam m ordinario examine secundi gradus prose­ quendam esse decernit. In priore casu, nemine recur­ rente. ius est coniugibus. qui alioquin non impediantur, 6645 Vous fêtez précisément le centenaire de votre Insti­ tut. Le bilan que vous avez pu établir à cette occasion, et dont Nous avons pris connaissance avec attention, ne laisse pas d'être impressionnant. Certes, vos débats et les résolutions qui en sont le fruit n’ont pas toujours re­ çu la / consécration du droit positif et encore moins 494 sans doute leur application dans les moeurs internatio­ nales, car cela dépasse votre pouvoir. Mais, de session en session aux quatre coins du monde, votre labeur pa­ tient et hautement spécialisé a grandement contribué. Nous n'en doutons pas, à mûrir bien les questions de droit international, soit public, soit privé ; il a suscité de fécondes confrontations et préparé les esprits à élabo­ rer, à ratifier des instruments juridiques qui ont fait progresser la justice. Nous pourrions évoquer, par exemple, tout ce qui touche aux droits de l’homme, par­ ticulièrement ceux des apatrides, des réfugiés, des po­ pulations civiles en temps de guerre: qu’ il suffise de ci­ ter le fameux manuel d’Oxford rédigé dès 1880, qui énumère les principes humanitaires à respecter en tout conflit et qui a donné une des premières impulsions à l’élaboration d’un thème toujours plus complexe et très 6646 1973 SEP 10 PAULUS VI: ALLOCUTIO AD INSTITUTUM IURIS INTERNATIONALIS actuel. Nous pensons pur ailleurs à tout ce que vous avcz fait pour la protection du patrimoine commun des mers, aujourd’hui de l’espace. Plutôt que d’en dresser la liste, Nous préférons souligner ce qui caractérise l’en­ semble de votre travail auquel Nous rendons hommage. Car c’est une oeuvre ardue qui vous échoit. D’une part, vous devez vous attacher fermement aux droits fondamentaux des personnes et au bien commun qui les garantit, à cet idéal de justice qui correspond à la concicncc juridique d'un monde civilisé et qui, pour Nous, repose sur un droit naturel inspiré par le Créa­ teur, sur 1’ “ordre naturel de justice” comme se plaisait à dire notre Prédécesseur Pic XII. Et en même temps, vous devez être réalistes, en un sens même pragmatis­ tes: les principes doivent pouvoir trouver dès mainte­ nant, dans le monde tel qu’ il est, une application con­ crète, efficace, et donc se référer à des systèmes juridi­ ques différents, obtenir si possible l’assentiment des Elats, bien que la force obligatoire des règles du droit ait par elle-même une vigueur qui ne saurait dépendre de ceux-ci. Vous vous trouvez aussi en face de données nouvelles, imprévues, comme ces actes de violence qui se multiplient dangereusement. C’est dire les qualités dont il vous faut faire preuve: ténacité, collaboration, souplesse, prudence, et par dessus tout une invincible confiance dans le sens du droit, pour inscrire toujours davantage celui-ci dans les rapports entre les hommes et entre les peuples. Demeurez-en bien convaincus: plus le droit semble oublié, voire méprisé, plus deviennent évi­ dentes sa grandeur, son absolue nécessité pour la vie en commun ordonnée de la société. Une autre caractéristique qui Nous est très chère, c’est l’universalité du droit que vous cherchez à mettre 495 en oeuvre. Une Eglise “catholique” / y demeure évi­ demment très sensible. Cet esprit d’universalité Nous semble inspirer votre activité dans les deux secteurs où elle se déploie, au bénéfice du droit privé comme du droit public. Vu les multiples échanges d’aujourd’hui, il apparaît en effet indispensable de pouvoir dirimer les conflits qui surgissent entre les divers systèmes du droit privé, chargés de réglementer les contrats entre les per­ sonnes physiques ou entre les personnes morales. En respectant les lois nationales qui codifient ce droit se­ lon le génie et les coutumes de chaque peuple, la justice demande de promouvoir une certaine unification, ou du moins de dégager des critères susceptibles d’être admis par tous. A plus forte raison, le droit public ne saurait rester sourd à un certain nombre d’exigences qui dépassent le bien et les intérêts de chaque Etat: il existe un bien commun universel, c’est de plus en plus manifeste. Et seul un droit international peut en fixer les normes. Pie XII soulignait déjà â ce propos: “Chaque Etat est inséré dans l’ordre du droit international et par là dans l’ordre du droit naturel qui soutient et couronne le tout... Chaque Etat est immédiatement sujet du droit international”1. Et plus récemment le Concile Vatican II notait ce qui vous est familier: “Le bien commun, c’est-à-dire cet ensemble de conditions socia­ les qui permettent, tant aux groupes qu’à chacun de leurs membres, d’atteindre leur perfection d’une façon plus totale et plus aisée, prend aujourd’hui une exten­ sion de plus en plus universelle, et par suite recouvre des droits et des devoirs qui concernent tout le genre humain. Tout groupe doit tenir compte... du bien commun de l’ensemble de la famille humaine”2. On pense évidemment à la sauvegarde d’un patrimoine commun à toute l’humanité et l’écologie nous en fera 1. Discours à des juristes Italiens, *6-12 1953, cf. ,1 A.S. 45 (1953), p. 796. 2. Const, past, de Eccl. in mundo huius temporis Gaudium et spes, n, 26 § 1. 6647 n. 4219 prendre de plus en plus conscience. Mais l’ordre des choses restant subordonné à l’ordre des personnes3, le bien commun universel ne vise pas moins la garan­ tie des droits imprescriptibles de la personne humaine et des conditions générales de leur exercice. Il y va d’ail­ leurs de la paix internationale, et Nous sommes heu­ reux de lire dans une résolution de votre Institut, à la Session de Lausanne de 1947: “Un ordre juridique effi­ cace entre Etats est inséparable du respect de la per­ sonne humaine dans l’ordre interne de chaque Etat”. C’est votre honneur de contribuer à l’élaboration d’un droit public international, et d’ouvrir ainsi la voie à des mesures / qui en permettront l’application sous forme 496 de traités, pactes, accords, conventions ou tout autre instrument juridique adéquat. Certes ce droit public international demeure encore aujourd’hui vulnérable et précaire, car il ne trouve pas, au niveau universel, une autorité publique analogue à celle qui garantit le bien commun de chaque Etat. C'est ce que amenait Jean XXlll, dans l'encyclique “Pacem in terris” dont nous célébrons le dixième anniversaire, à appeler de ses voeux la constitution d'une autorité publique de compétence universelle, en même temps bien sûr qu’un progrès moral des conciences. Une telle autorité devrait être reconnue par tous et jouir d'une puissance efficace susceptible d’assurer à tous la sécuri­ té. le respect de la justice et la garantie des droits4. 11 s'agit là d’un projet délicat, qui semble dépasser les per­ spectives immédiates et les possibilités concrètes d'au­ jourd’hui, mais dans lequel l'humanité voit de plus en plus un idéal à poursuivre. Nous-même, Nous encoura­ geons, vous le savez, les instances suprêmes internatio­ nales qui en sont les premières esquisses et qui Nous ap­ paraissent comme le chemin obligé de la civilisation moderne et de la paix mondiale. Mais c est un problè­ me qui, tout en demeurant posé par vos recherches juri­ diques ct peut-être sous-jacent à vos voeux, ne rentre pas directement dans le cadre de votre pouvoir et de votre compétence. Λ juste titre par contre, votre ses­ sion va vous permettre d'étudier l’avenir du droit pu­ blic international. Pour l’heure, il s'agit, semble-t-il, d’a­ ménager pas à pas, avec l'assentiment des parties en cause et par l'entremise des nombreuses organisations internationales auxquelles elles adhèrent, ces multiples garanties qui limitent les atteintes au droit des gens ct sauvegardent, promeuvent le bien commun universel. En même temps, vous contribuez à fortifier une con­ science du droit international, qui trouve un écho non négligeable dans l'opinion publique. Votre noble Académie, chers Messieurs, rassemble des experts d'horizons culturels ct spirituels très diffe­ rents. Et cependant, une passion commune vous habi­ te: celle de rechercher, dans tous les domaines, des so­ lutions de raison, de justice, d’impartialité, celle de promouvoir un règlement pacifique des conflits, de bannir les solutions de force, en vous référant aux droits fondamentaux inscrits dans la nature et la con­ science de l'homme, à ses devoirs aussi et aux nécessités du bien commun universel. Une telle recherche désinté­ ressée rejoint, pour sa part, le dessein de Dieu sur l’hu­ manité, qui est un dessein de justice et de paix. Elle / 497 rejoint le souci de (’Eglise qui précisait en son Assem­ blée plénière de Vatican 11: “L’ordre (dont la société a besoin) doit sans cesse se développer, avoir pour base la vérité, s’édifier dans la justice, et être vivifié par l’a­ mour: il doit trouver dans la liberté un équilibre tou­ jours plus humain”5. Aussi prions-Nous le Seigneur d inspirer toujours davantage votre travail ct de le faire 3. Cfr. ibid., n. 26 § 3. 4. Cfr. Const. past, de Eccl. in mundo huius temporis Gau­ dium ct spes. η. 82 $ t. 5. Const, past, de Eccl. in mundo huius temporis Gaudium et spes. n. 26 § 3. 6648 η. 4220 PAULUS VL EPISTULAM AD CONGR. GENERALEM SOCIETATIS IE S U 1973 SEP 15 mum sodalium Societatis lesu recte dingat ac penitus devin­ cat, necesse erit, ut hi alta cum perspicientia, cum veritatis re­ rum agnitione, cum conscientia gravitatis officii sui, ad illa re­ vocentur principia vitae spiritualis et apostolicae, quae per saeculorum decursum quasi compagem eiusdem Societatis effecerunt et hanc reddiderunt perutile instrumentum actio nis pastoralis, missionalis, institutoriae, ad cultum ingenii eumque praeclarissimum pertinentis. Quod ea operata est per multitudinem virorum, sanctimonia vitae ct amore animarum excellentium. Fundamenta vero religiosae formationis, quae olim fue­ runt, etiamnum, quamvis temporum condiciones sint muta­ tae, vigorem Societatis lesu debent omnino praestare; quae quidem sunt: assiduum studium orationis, quae hauriatur e germanis spiritu alitatis Christianae fontibus (5); vitae austeri­ tas, qua quis non facile se illi accommodat mentis habitui, qui, sacro exutus, pronus est m tot formas hodiernas vitae practicae agendae, vis superna tu ralis, qua operositas apostoli­ ca incitatur, et qua ablata quaelibet actio, licet aspectu egre­ gia, fructus mansuros verae transformationis conscientiae hu­ manae nequit afferre; absoluta votorum observantia, prae­ sertim oboedientiae, quae peculiare quiddam est Societatis lesu et condicio illius disciplinae religiosae, qua eius robur semper continebatur: quapropter devitandi sunt conatus novas inducendi rationes, secundum quas deliberationes fiant et normae circa actionem edantur, quibus non solum ipsa notio oboedientiae vitietur sed etiam ipsa Societas lesu im­ mutetur; denique utilitas ascetica et opportunitas animos formandi memorentur oportet, quae in vita communi insunt. His tanti ponderis principiis peculiari prorsus modo aliud addere volumus, id est fidelitatem erga Sedem Apostolicam sive in regione studiorum et institutionis iuvenum scholastico­ rum, qui sunt spes Ordinis vestri, necnon alumnorum tot scholas et universitates, eidem Societati vestrae commissas, obeuntium, sive m exarandis e den disque scriptis, quae mul­ tum expetita pervulgentur, sive in ipsa apostolatus exercita­ tione. Non autem ignoramus in nonnullis partibus istius Societa­ tis lesu - quod haud dissimiliter ut res latius patens m vita Ecclesiae accidit - his annis quasdam apparuisse inclinationes generis intellectualis ac disciplinaris, quae si secundarentur, gravissimas ac fortasse insanabiles mutationes in ipsam com­ pagem essentialem vestram inveherent. Quemadmodum, di­ lecte Fili, novisti, Nos etiam per proximos Cooperatores No­ stros non semel tibi significavimus sollicitudinem Nostram de his rebus simulque spem, quo teneremur, fore, ut renovatio, quam fieri contingeret, tuto et aequabili tramite procederet. Itaque, hanc occasionem indictae Congregationis Generalis nacti, iterum tibi desidenum, immo voluntatem Nostram de­ claramus eo pertinentia, ut Societas lesu vitam suam et apo­ stolatum sic ad huius aetatis condiciones ac necessitates ac­ commodet, ut plane confirmetur indoles eius qua Ordinis religiosi, apostohci, sacerdotalis, cum Romano Pontifice speciali vinculo amoris et servitii coniuncti, quemadmodum in Formula Instituti seu regula fundamentalis eiusdem Socie­ tatis, a Decessoribus Nostris approbata et pluries rata habita, sancitur. In hac vero, de qua agitur, accommodatione, ipsa experientia vos docebit; quae quidem ostendet nonnullas ra­ tiones praeficas vitae instituendae et operationis exercendae supervacaneas factas esse atque caducas, necnon novas commostrabit necessitates facultatesque actionis suscipiendae ac dirigendae secundum sensum Christi et indolem rei aposto­ licae. l ore etiam speramus, ut iam in praeparandae Congregatio­ nis Generalis opere, ac deinde in ipsa eius celebratione omnes religiosi ad bonum Societatis ea cantate consociati intendant, quam legifer patei vester postulavit; cuius veluti vocem adhuc in Constitutionibus vestns quodammodo datur audire: Unio fructifier au bénéfice de tous vos frères. Sur vos per­ sonnes et ceux qui vous sont chers, Nous implorons de grand coeur ses Bénédictions. 4220 1973 SEP 15, - PAULUS VI, EPIS1ULA APOST. PART.· Congregatio Generalis Societatis lesu proxime cele­ branda in id contendere debet ut Societas lesu, ratio­ ne fini Instituti proprii consentanea, vitam suam suumque apostolatum accommodet ad mundi huius aetatis postulata Dilecto Fitio Petro Arrupe, Praeposito Generali Societatislesu In Paschae Sollemnitate praeteriti anni iam sollerter cer­ tiores Nos fecisti te intendere animo, ut Congregatio Genera­ lis istius Societatis intra annum 1974 cogetur, cuius esset mo­ dos maxime idoneos reperire, quibus illa munus suum in Ec­ clesia et m mundo huius aetatis impleret. Ad quod nuntium Venerabilis Frater Noster Cardinalis Se­ cretanus Status, mandato Nostro, optimis cum vous respon­ dit Nunc vero, cum publice a te indictus st idem conventus et mox Congregationes Provinciales celebrentur ad eligendos delegatos et ad exarandas propositiones, quae Congregationi Generali exhibeantur, Nosmet ipsi, pro amore, quo Socie tatem lesu complectimur, te atque sodales tuos per hanc epistu­ lam alloqui volumus, qua animos vestros erigamus accendamusque et fausta proferamus omina cupientes, ut praedicta Congregatio bene vertat. Non quidem Nos latet momentum chisdem coetus hoc tempore celebrandi, quod videtur esse quasi hora decretoria pro ipsa Societate lesu, eius sorte futu­ ra» eius munere in Ecclesia, atque etiam pro ceteris Familiis religiosis. Qui quidem conventus testatur - hoc libenter assevera­ mus - Societatem lesu coniti, ut, ratione fini instituti can­ sentanea, vitam suam suumque apostolatum accommodet ad postulata mundi huius aetatis, qui continenter ac festinanter mutatur. Haec vero voluntas vestra nonnis respondet Concilii Vati­ cani Secundi, quarum accuratae ac diligenti exsecutioni vires Nostras impendimus. Re enim vera Congregatio ipsa cura hac sententia Patrum Concilii congruit: Efficax renovatio et recta acommodatio obtineri nequeunt nisi cooperantibus omnibus instituti sodalibus (1). Eadem tamen universalis Synodus hanc ipsam, quam requisivit. renovationem, necessitatibus ho­ rum temporum convenientem, noluit ita institui, ut periculo­ sis perageretur experimentis, avulsis quasi ab humo propria cuiusque Familiae religiosae, nedum bona primaria vitae Deo consecratae dimitterentur, «d id spectavit, ut elementa ei­ dem communia confirmarentur et incrementis proveherentur; sunt autem haec: sequela et imitatio Christi, “in Evangelic proposita” (2); renuntiatio saeculi, adeo ut religiosus uni Deo vivat et ad aedificandam Ecclesiam·, exercitatio omnium virtu­ tum humanarum et chnstianarum. quae potissimum fit obser­ vantia alacri et constanti votorum (3) et ad fastigium vitae spiritualis oportet perducat, uoi sublimitas contemplationis cum magnanimitate in agendo coniungitur. Haec omnia Ad­ hortatione Apostolica, a verbis Evangelica testificatio inci­ piente. quam postea edidimus, fuse explicata sunt et ampliore ratione tractata, paterno velut invitamento cunctis religiosis adhibito, ut luceat lux eorum coram hominibus et sic hi videant opera eorundem bona et glorificent Patrem, qui in cae­ lis est (4). Societas lesu, quippe quae singulariter vocetur ad viam se­ quelae Christi terendam, peculiari modo impelli se sentiat, ut suam vivendi formam recognoscat, continenter cam cum Evangelio conferens» ad quod S. Ignatii verba et exempla ad­ hortantur. Hoc autem eo fit consilio, ut renovatio e voluntate Concilii inchoata ita ad effectum adducatur, ut novorum tem­ porum ac necessitatum ratio habeatur. Quod quidem agatur secundum spiritum ipsum Societatis lesu. id est fidelitate ser­ vita erp eius traditionem, quae in Christo, in Ecclesia, in S. Ignatio innititur. Ne ergo praeparatio indictae Congregationis Generalis so­ lum sit exterior quaedam rerum dispositio, sed ut animos om1. 2. 3. 4. 6649 D«r. Perfector curitatU. 4. Ibid.. 2. Cfr. ibid. 5. Cfr. Matth.. 5. 1β. vero et conformi tas mutua diligentissime curanda est. nec quae ei adversantur permittenda; quo. iuncri invicem fraternae caritatis vinculo, melius et efficacius possint se divino ob­ sequio et auxilio proximorum impendere (6). Haec igitur sunt vota Nostra: quae ut exaudiantur, depre­ cationem invocamus Almae Deiparae Virônis. Reginae et Ma­ tris Societatis lew. ea prosperet consilia, voluntales corrobo­ ret. accendat animos» omnes religiosos excitet ad diligentius in dies imitandum Divinum Salvatorem, cuius regno stabilien­ do ac propagando firmiter fortiterque incumbant. Quae scripsimus, tibi et sodalibus tuis ea patefaciunt, quae a vobis exspectamus Nos, qui probe cognitum habemus. 5. Ctr. Decr. Perfectae caritati», 6. 6. *Formula Instituti. P. ΙΠ. c. L. n» 18. 6650 1973 SEP 17 PAULUS VI: ALLOCUTIO AD CONVENTUM DE IURE CANONICO quantum momentum Societas lesu obtineat, quantum sit oiticium, cui satisfaciat oportet, quanta fiducia, quae ei habe­ tur; quae ponderanda sunt quod attinet sive ad ipsam Societa­ tem sive ad Ecclesiam. Volumus autem, ut dc hoc nuntio Nostio certiores facias Cooperatores tuos atque omnes sodales Societatis lesu, ut sin­ guli inde percipiant testimonium paternae benevolentiae No­ strae et curae, qua premimur, de futura sorte eiusdem Socie­ tatis. Ut enim persuasum est Nobis, filii S. Ignatii quo fidelius servabunt charisma Ignalianum, quod primariis Instituti do­ cumentis perhibetur, eo efficacius insistent pernobile opus evangelizandi mundi huius aetatis secundum datam sibi a Deo vocationem, aemulantes etiam exempla tot sodalium, qui stu­ duerunt, ut verbis utamur S. Ignatii, insignes se exhibere in omni servitio sui Regis aeterni ac Domini universalis (7). His, quae animum pulsant Nostrum, prolatis, tibi et uni­ versae Societati lesu Benedictionem Apostolicam, auxilii cae­ lestis auspicem, libentissime impertimus. Ex Aedibus Vaticanis, die XV mensis Septembris, anno MGMLXXI1I, Pontificatus Nostri undecimo. - PAULUS PP. VI. 7. Exerc. Spir.t II Hebd. * Praeposito Generali Societatis lesu: Acta romana Socie­ tatis lesu 16 (1973-76) 11-15. 4221 1973 SEP 17. - PAULUS VI, ALLOCUTIO. PART.· Allocutio iis qui interfuerunt Conventui intemationali secundo iuris canonici Mediolani habito: De sensu iuris canonici in Ecclesia sub luce theolo­ giae et ecclesiologiae actualis Venerati maestri e docenti di Diritto canonico! Vi accogliamo con affettuosa e profonda stima, commossi per il pensiero che avete avuto di venire appositamente a Roma per questa Udienza, al termine dei vostro II Congresso Intemazionale, svoltosi nella seorsa settimana a Milano, sotto gli aupici della Université Cattolica del Sacro Cuore. Ringraziamo il valente Professor Or io Giacchi per le nobili parole che ci ha fatto pervenire, le quali ben ci hanno attestato lo spirito con cui il Comi­ tato Promotore, e tutti voi, illustri studiosi, avete dato vita a questo incontro cosi valido e rappresentativo, che degnamente si aggiunge a quello delgennaio 1972, ancora vivamente impresso nel nostro ricordo. E un pensiero di viva Iode va alFAteneo Cattolico italiano, ove gli studi giuridici sono particolarmente coltivati, per aver favorito e ospitato una iniziativa tanto bella, che fa onore alia cerchia prestigiosa dei cultori dei Diritto canonico. Vi ringraziamo di questa presenza: non solo per il conforto personale che ci dà, ma specialmente per il si­ gnificato tutto particolare che essa, obbiettivamente, riveste in se stessa. I - Diritto canonico e Scienze sacre Come voi sapete, opinioni non benevole hanno gettato un’ombra di sospetto sul Diritto della Chiesa: certuni pensano che, corne société visibile, la Chiesa non debba avere a che fare con un Diritto proprio, e possa attenersi a regolamenti o ad ordinamenti intemi; altri invece non hanno visto, alla luce del Concilio Vatica­ no II, che questo Diritto è profondamente radicato nel mistero stesso della Chiesa. Invece, ecco qui la vostra testimonianza di esperti a livello intemazionale, a dimostrare quale importanza abbia il Diritto in questo particolare momento della vita della Chiesa e dei mondo, posteriormen te alia celebrazione dei Concilio Vati­ cano II, e con quale attenzione sia seguito Fintenso lavoro in atto per ia revisione e per la riforma dei Diritto medesimo. Lo studio dei Diritto canonico, come abbiamo altre volte affermato, è necessario perché è una via d'accesso alia vita concreta della Chiesa; per mezzo di istituzioni rinnovate, o di altre dei tutto nuove, che debbono esse­ re messe in funzione e saggiate dalTesperienza, Io spiri­ 6651 n. 4221 to dei Concilio dev'essere messo in grado di esprimersi e di avere attuazione pratica. Per questo vi dicevamo, nell’occasione già ricordata del I Congresso intemazio­ nale, che con l’approfondire la dottrina della Chiesa, e col mettere in rilievo l’aspetto mistico che le è proprio, il Concilio ha “obbligato il Canonista a ricercare più profondamente nella Sacra Scrittura e nella teologia le ragioni della propria dottrina” (/MS 62, 1970, p. 108). Dopo il Concilio, il Diritto canonico non puô non esse­ re m relazione sempre più stretta con la teologia e le al­ tre scienze sacre, perché è anch’esso una scienza sacra, e non è certo quella “arte pratica” che alcuni vorrebero, il cui compito sarebbe solo quello di rivestire di formule giuridiche le conclusioni teologiche e pastorali, ad esso pertinenti. Coi Concilio Vaticano II si è definitivamente chiuso il tempo in cui certi Canonist! ricusavano di considerare l’aspetto teologico delle discipline studiate, o delle leggi da essi applicate. Oggi è impossi­ bile compiere studi di Diritto canonico senza una seria formazione teologica. Cio che la Chiesa ha richiesto ai suoi ministri, potré essere domandato anche ai laici che studiano, insegnano o sono chiamati ad applicare il suo Diritto nelTamministrazione della giustizia e nell’organizzazione della comunité ecclesiale. Il rapporto intimo tra Diritto canonico e teologia si pone dunque con urgenza; la collaborazione fra Canonist! e Teologi deve farsi più stretta, nessun dominio della Rivelazione puo rimanere ignorato, se si vuole esprimere ed approfondire nella fede il mistero della Chiesa, il cui aspetto istituzionale è stato voluto dal suo Fondatore e appartiene di essenza al suo carattere fondamentalmente sacramentale (cfr. Lumen gentium, 1,1). II - Persona e ordinamento nella Chiesa Questa stretta osmosi tra Teologia e Diritto è del resto ben documentata dal terna dei vostro Congresso: “Persona e ordinamento nella Chiesa”. Voi Favete con­ siderato in tutti i suoi aspetti; e ben a ragione, perché esso, oltre ad entrare nel vivo di una problematica oggi molto sentita, richiama altresi principi basilari della Ri­ velazione e dei Magistero: su questi principi vorremmo ora soffermarci un momento con voi. 1. La persona umana, anzitutto; ad essa compete la massima dignité e liberté, in quanto l’uomo è creato a immagine di Dio, come attestano le prime stupende pagine della Sacra Scrittura; e, in qualité di immagine di Dio, l’uomo gode realmente di una natura spirituale, sussistente in se stessa, che costituisce un tutto ontologico, aperto alla verita, alla bonté e alla bellezza, ch'egli cerca per raggiungere la sua perfezione, finché non la trova in Dio, vérité, bonté e bellezza assoluta, ove finalmente il suo cuore inquieto riposa (cfr. S. AUGU­ STINUS, Conf. 1,1). Percio l’uomo-persona è per noi 1’apice di tutto il creato. Ecco la radice della sua grande dignité, che brilla nella sua spiritualité e nella sua liberté di persona, talché l’uomo non puo mai essere considerato un mero strumento da impiegare per Futilité altrui, come purtroppo sembra talora ignorare Fodiema mentalité tecnologica e politica dimenticando i valori e i diritti dello spirito umano. E' la persona che, inoltre, fonda la vita sociale, entro cui essa persona si espande e si inte­ gra; anzi. non si dé vera vita sociale se non si riconoscc che il suo fondamento e il suo fine è propriamente la persona umana. L.uomo non è persona per il fatto che è sociale, bensi è sociale perché è persona: i rapport! sociali non sono altro che rapport! tra persone, destina­ ti a procurare il bene comune; pertanto la vita sociale esige un ordine, e un’autorité destinata a garantirlo, che assicurino Tesercizio della liberté, e il pacifico sviluppo delFintera persona, inserita armoniosamente nella société. 6652 η. 4221 PAULUS VI: ALLOCUTIO AD CONVENTUM DE IURE CANONICO 2. La Chieu, sodeta soprannaturale. In quale rap­ porte sta l’uomo-persona con la Chiesa? Se questa è una société religiosa, e per di più soprannaturale, come puo includere in se stessa elementi istituzionali? Non sono, i rapport) con Dio, talmente intimi, personali, impetibili da essere incompatibili con unorganizzazione estema? Sono iquesiti, o meglio le sfîde che si sentono oggi più di frequente. La risposta fu già data da Pa­ pa Pio XII, il quale, nella Enciclica Mystici Corporis, sottolineô chc la Chiesa non consta soltanto di un’organizzazione estema, ma gode della vita di Cristo come della propria vita intima, poiché essa possiede un “internum principium” cioè “aliquid non naturalis, sed superni ordinis, immo in semet ipso infinitum omnino atque increatum: Divinus nempe Spiritus, qui, ut ait Angelicus (De veritate, q, 29, a. 4, c) "unus et idem numero, totam Ecclesiam replet et unit”’ (Λ/fS 35, 1943, p. 222). Il Concilio Vaticano II ha sviluppato queste grandi idee suile orme di quella profonda meditazione sulla re allé della Chiesa, che è stata 1’ecclesiologia di questi decenni. Fin dall’inizio della Costituzione Lumen gen­ tium, il Concilio ha pro posto la Chiesa come il mistero della salvezza, poiché, come abbiamo già accennato, es­ sa è “in Christo veluti sacramentum seu signum et in­ strumentum intimae cum Deo unionis totiusque genens humani unitatis” ( Lumen gentium, 1,1). Sacramento di unité e di salvezza degli uomini: ecco perché la Chie­ sa si manifesta come una realtà strettamente unica, composta di un elemento al tempo stesso interiore ed estemo, per svolgere la sua missione nei mondo. Essa è il corpo sociale di Cristo, ed ha per anima lo Spirito Santo, che informa quel corpo e lo arricchisce d'una duplice relazione sociale. La Chiesa, innanzi tutto, assicura ai suoi membri l’unione con Dio e l'efficacia so­ prannaturale della loro azione. E quindi, animata dallo Spirito, essa compagina il Corpo mistico; in questo Popolo di Dio, lo Spirito trasfigura gli uomini in figli di gloria, fa loro grid are: Abba · Pater (cfr. Rom. 8, 15), anima la loro azione. 1973 SEP 17 prima di tutto possedere Io Spirito di Cristo: “j/ quis autem Spiritum Christi non habet, hic non est eius" (Rom. 8,9; cfr. Lumen gentium, 14). E’ la vita sacra­ mentale che conferisce ai fedeli lo Spirito Santo, particolarmente mediante il caratterc battesimale, che unisce in modo vero e reale il battezzato a Cristo, affinché, in virtu di questa unione e configurazione, egli possa operare per la salvezza non solo di sé stesso, ma anche degli altri. L *unione sacramentale con Cristo Mediatore e Capo della Nuova Allen aza, si manifesta corne il fon­ damento della personalità nelfordine soprannaturale. Ecco dunque che, nella Chiesa, la persona umana rag­ giunge la sua piena dignité, perché il battezzato puô efficacemente tendere a Dio-Trinità, suo fine ultimo, a cui è ordinato alio scopo di aver parte alla sua vita e al suo amore infinito. E la nuova liberté del battezzato — libertas gloriae filiorum Dei (Rom. 8, 21) — è la li­ berta propria della persona umana, ma elevata in modo eccezionale, in quanto, usando di questa liberta, non solo non è più sottomessa alla legge del peccato e del­ la natura disordinata, ma, illuminata e rinvigorita dal­ lo Spirito, puô avanzare nei suo cam mino verso DioTrinità. Tale liberté si concretizza nei diritti fondamental! d ordine soprannaturale in relazione ai beni soprannaturali; ma poiché i battezzati sono uniti non solo interiormente. ma anche socialmente a Cristo, formando in Lui un unico corpo, la carità ecclesiale, l’unione degli uomini come fratelli acquista valore di segno nelTambi­ to della “communio” esistente nella Chiesa. Ciô signifi­ ca che la vita cristiana si deve svolgere in questa “com­ munio”: i diritti fondamental! di ordine soprannaturale sono destinati ad essere acquisiti e esercitati nella Chie­ sa, hanno come corrispondenti dei precisi doveri, tra cui quelli fondamental! di professare la fede della Chie­ sa e di riconoscere i sacramenti e la costituzione gerarchica. Le realtà, conferite sacramentalmente, sono or­ dinate ad attuarsi nella Chiesa: La “communio” è unione dei battezzati, realtà spirituale, ma socialmente rappresentata; i battezzati formano una cosa sola in Cristo, perché sono a lui uniti mediante lo Spirito San­ to, ad essi confcrito per via sacramentale. Il principio di attività di questa comunicazione spirituale-sociale è lo Spirito, che tutto opera a edificazione dei Corpo di Cristo. Perciô la costituzione della Chiesa è insieme pneu­ matica e istituzionale: la Chiesa è mistero di salvezza reso visibile dalla sua costituzione di vera société uma­ na e dalla sua attività nella sfera estema. In tal modo, neDa Chiesa, come unione sociale umana, gli uomini si 4. La comunione gerarchica. Peraltro, la “commu­ uniscono in Cristo e, per mezzo di Lui, con Dio, ragnio” ecclesiale non puô esistere socialmente né avere giungendo cosi la salvezza; e lo Spirito Santo è in essa efficace influsso nella vita cristiana, se non sia originata présente e operante in tutta Testensione della vita di da un ministero gerarchico, di parola, di grazia, di guida lei. Vale a dire che la Chiesa-istituzione è allô stesso pastorale, e cosi siano assicurati Tordine e la pace. Per tempo intrinsecamente spirituale, soprannaturale. questo spetta alia comunione gerarchica, creata e infor­ Di conseguenza, i diritti c i doveri nella Chiesa han­ mata dallo Spirito di Cristo, di prowedere affinché forno un’mdole soprannaturale: se la Chiesa è un disegno dine e la pace regnino realmente, sia conservata l’unité divino - Ecclesia de Trinitate - le sue istituzioni, pur della “communio”, e la vita di questa si evolva in modo perfettibili,devono essere stabilite al fine di comunicare da dare testimonianza, anche missionaria, a Cristo. la grazia divina e favorire, secondo i doni e la missione di ciascuno, il bene dei fedeli, scopo essenziale della La stessa “communio” della Chiesa è ordinata all’eChiesa. Tale scopo sociale, la salvezza delle anime, la dificazione del Corpo sociale di Cristo. Quindi il com­ “salus animarum” resta lo scopo supremo delle istitu­ pito affidato alia Chiesa di Cristo richiede anche la cozioni. del diritto, delle leggi. Il bene comune délia Chie­ operazione di tutti i fedeli per adempierlo: spetta per­ sa raggiunge per ciô un mistero divino, quello della vita altro alia comunione gerarchica 1’esercizio dei compiti della grazia. che tutti i cristiani, chiamati ad essere figli ad essa propri, che non spettavo invece al sacerdozio di Dio, vivono nella partccipazione alla vita trinitaria: comune dei fedeli, in quanto questi non ne hanno proEcclesia In Trinitate. In questo senso il Concilio Vati­ priamente ricevuto la missione né la potestà, né il dono cano Il ha pariato della Chiesa anche come “comunio­ dello Spirito ad esse in special modo collegato. Il Su­ ne” (cfr. Lumen gentium. 4,9.13, etc.), ponendo cosi premo Pastore della Chiesa rap present a la Chiesa uni­ versale, poiché rappresenta Cristo a tutta la “commu­ in luce il fondamento spirituale del Diritto della Chiesa nio” dei pastori e dei fedeli; il Vescovo, per lo stesso e la sua ordinazione alia salvezza delTuomo: sicchè il motivo, rappresenta la Chiesa particolare a cui preâede Diritto diventa Diritto di carità in questa struttura di come capo. comunione e di grazia per tutto intero il Corpo ecclcliale 3. La persona umana nella Chiesa-comunione. Per poter essere inseriti in questa “comunione”, occorre 6653 Ma la comunione gerarchica, corne abbiam detto, è costituita per dono dello stesso Spirito, e mediante tale dono essa opera, principalmcnte per continuare la mis6654 1973 SEP 17 PAULUS VI: ALLOCUTIO AD CONVENTUM DE IURE CANONICO sione di Cristo in tutta la sua ampiezza. Quindi, anche tutto ciô che viene imposto per garantire l’ordine e la pace nella Comunità dei cristiani - ccco il Diritto ca­ nonico in foro cstemo —, procede, in ultima analisi, dallo Spirito e perciô non reca pregiudizio alla libertà e alla dignità della persona umana, anzi Tawalora e la difende. 5. Unitâ dellazione obiettiva e carismatica dello Spirito. 11 dono dello Spirito, conferito a tutti i bat­ tezzati, è il fondamento sia della liberté dei figli di Dio nelTesercizio dei loro diritti nella Chiesa, sia dei doni carismatici che Egli conferisce direttamente ai fedeli. L’uomo nella sua coscienza, considerata la natura spiri­ tuale di cui è prowisto, è sempre ordinato direttamen­ te a Dio, e non trova la propria perfezione se non in Dio. 11 dono dello Spirito eleva questo rapporto fonda­ mentale, ontologico con Dio a livello soprannaturale: e poiché, nella Chiesa, i fedeli formano una sola comu­ nione con Ci isto, esplicantesi nei segno istituzionale e sociale, è ancora il dono dello Spirito che rende soprannaturali la personalità, la dignità, la liberté, i diritti del battezzato. Sempre lo stesso dono unisce i fedeli in un mutuo rapporto di amore, sicché la loro posizione nella “communio” esclude di per sé ogni carattere egocentrico e individualistic©. Di qui — basti accennare — anche il valore della responsabilité che i singoli hanno nelTordinamento sociale della Chiesa, responsabilité che non autorizza certo una liberté intesa corne emancipazione dalTautorità e dalla norma, impegna essa pu­ re al libero dono di sé, con un obbligo di maggiore esigenza di fronte a se stessi e agli altri. I principii direttivi della revisione del Codice di Di­ ritto Canonico tengono conto di questi presupposti teologici, e mirano alia protezione giuridica dei diritti dei singoli fedeli e anche d’ogni uomo in quanto tale. Il nuovo Codice viene certo.incontro a tale enunciato; tuttavia, pur con questo postulato, non si deve indebolire il dovere che spetta ai Pastori di prowedere efficacemente al bene comune della propria comunità, e, in ultimo rapporto, alia salvezza degli uomini. La gerarchia dei Pastori, unita in comunione col Su­ premo Pastore, è strumento del Signore, per il fatto che il Signore stesso opera obiettivamente nei loro ministe­ ro mediante il suo Spirito. Sarebbe perciô errato ritenere come attività dello Spirito soltanto quella, per cui egli distribuisce ai singoli i suoi particolari carismi. Lo Spirito Santo ha posto gli Apostoli a reggere la Chiesa di Dio (cfr. Act. 20, 28;/o. 16, 13): il carisma non puô essere contrapposto al “munus” nella Chiesa, perché è lo stesso Spirito che opera, in primo luogo, in e me­ diante il “munus”. Per tal ragione tutti i membri della Chiesa sono tenuti a riconoscere in essa l’esigenza di un ordinamento; se questo mancasse, la “communio” in Cristo non potrebbe essere socialmente attuata né potrebbe efficacemente operare. Lo stesso San Paolo lega I’esercizio dei carismi aU’ordinamento esistente nella Chiesa (cfr. 1 Cor. 14, 37-40). E infatti lo Spirito Santo non puô contradidire se stesso: in quanto conferisce i carismi, in tanto questi sono subordinati alla sua operazione mediante il “munus”. Come bene ha detto il Concilio, “uno è lo Spirito, il quale distribuisce per l’unità della Chiesa la varietà dei suoi doni” {Lumen gen­ tium, 7). Perciô tutti gli element! istituzionali e giuridici sono sacri e spirituali, perché vivificati dallo Spirito. In realtà, lo “Spirito” e il “Diritto” nella loro stessa fonte formano un’unione, in cui l’elemento spirituale è determinante; la Chiesa del “Diritto” e la Chiesa della “carità” sono una sola realtà, della cui vita interna è se­ gno esteriore la forma giuridica. E' perciô évidente che questa unione deve essere conservata neU’adempimento di ogni “ufficio” e postestà nella Chiesa, perché qualsiasi attività della Chiesa dev’essere tale da manifestare e da promuovere la vita spirituale. E tanto si dica della 6655 n. 4221 legislazione canonica, come di ogni altra attività estema della Chiesa, che, pur essendo attività umana, dev’esse­ re informata dallo Spirito. La polarité tra 1’indole spiri­ tuale — soprannaturale e quella istituzionale — giuridica della Chiesa, Iungi dal diventare fonte di tensione, è sempre orientata verso il bene della Chiesa, che è interiormente animata, ed esteriormente suggellata dallo Spirito Santo. E ciô è tanto più vero se si pensa che la prevalenza istituzionale-giuridica della Chiesa nei foro estemo e nell’ordine gerarchico non ostacola, anzi piutlosto tutela, promuove ed esalta una prevalenza dell’ordine spirituale-soprannaturale nelle anime dei fe­ deli, ai quali tutti sono aperti i gradi superiori dell’ordine della grazia. Nella scala della grazia sono primi i piccoli (cfr. Mt. 18, 3-4; 19, 14) perciô i poveri, i sofferenti, i puri di cuore hanno i primi posti nella celebrazione delle beatitudini, della santità; anzi, c’insegna il Signore, “pubblicani e meretrici vi precederanno nei regno di Dio”, se nella fede e nella penitenza essi avranno meglio nsposto alla sua vocazione (cfr. Ait. 21,31). La Chiesa gerarchica riconosce, ad esempio, questa su­ périorité della grazia e della santità nella canonizzazione dei suoi figli migliori, gli eletti, anche se umili fedeli. Ill - Per una teologia del Diritto Ritomiamo perciô a quanto dicevamo all’inizio: es­ sere oggi necessaria una teologia del Diritto che assu­ ma tuto quanto la Rivelazione Divina dice sul mistero della Chiesa. Nei vari aspetti in cui si articolano la per­ sona e Tordinamento nella Chiesa, è présente l’azione segreta e pur esteriormente manifesta dello Spirito: e questa azione deve costituire l’oggetto della vostra rifiessione. Corne recentemente abbiamo sottolineato, al­ la cristologia e alTecclesiologia del Concilio devono seguire uno studio nuovo e un culto rinnovato dello Spi­ rito Santo, come complemento indispensable delTinsegnamento del Concilio (cfr. Discorso all’Udienza Gene­ rale del 6 giugno 1973: LOsservatore Romano, 7 giugno 1973). Vorremmo invitare anche i Canonist! a partecipare a questo sforzo. Il lavoro compiuto dal Conci­ lio postula una teologia del Diritto, che non solo approfondisca, ma perfezioni lo sforzo già iniziato dal Concilio stesso. Se il Dintto della Chiesa ha il suo fondamento in Gesù Cristo, se ha valore di segno delfazione interna dello Spirito, esso deve pertanto esprimere e favorire la vita dello Spirito, produne i frutti dello Spirito, essere strumento di grazia e vincolo di unità, in linea, perô, di­ stinta e subordinata a quella dei Sacramenti, che sono di istituzione divina. Il Diritto definisce le istituzioni, dispone le esigenze della vita mediante leggi e decreti, completa i tratti essenziali dei rapport! giuridici fra i fe­ deli. Pastori e laici, per mezzo delle sue norme, che so­ no a volta a volta consigli, esortazioni, direttive di per­ fezione, indicazioni pastorali. Limitare il Diritto eccle­ siale ad un ordine rigido di ingiunzioni sarebbe far violenza allô Spirito che ci guida verso la carità perfetta nelFunità della Chiesa. La vostra prima preoccupazione non sarà quella di stabilire un ordine giuridico puramente esemplato sul diritto civile, ma di approfondire l’opéra dello Spirito che deve esprimersi anche nei Di­ ritto della Chiesa. Venerati Maestri: se il vostro Congresso è terminato, non termina il vostro lavoro, che riprende più intenso, illuminato dalle ricerche da voi intrapresc e illustrate, e stimolato soprattutto dalle esigenze dello Spirito chc opera nella Chiesa, corne abbiamo voluto spiegarvi per farvi partecipi delle nostre sollecitudini. E siamo certi che farete vostri questi voti cordial!, che formiamo per la grande opera del rinnovamento del Diritto ecclesiale, per la sua stretta unione con la teologia. c il suo pro­ gresso nella vita della Chiesa. 6656 n. 4222 PAULUS VI: ALLOCUTIO AD CONVENTUM REI AERON A UTICAE CIVILIS Con questa licta fiducia, tutti vi benediciamo nel Nome del Signore, invocando su di voi e sui vostri cari rabbondanzadelle grazie divine. 4222 1973 SEP 19.-PAUUIS VI, ALLOC. AAS 65 (1973) 497-499 Allocutio iis, qui interfuerunt conventui Instituti rei aêronauticae civili international! accurandae: De mediis adhibendis causisque exstirpandis ut vio­ lentia in aeronauticanavigatione tuto vitari possit Monsieur le Secrétaire général, chers Messieurs, C’est bien volontiers que Nous avons accuilli le désir de cette rencontre que vous avez manifesté au nom des partici­ pants à la Session extraordinaire de l’Organisation de ΓAviation Civile Internationale et à la Conférence di­ plomatique internationale de droit aérien. Vos paroles, Monsieur le Secrétaire général, indiquent bien l’enjeu du débat humain qui retient toute notre attention. Certes, de par sa nature tout à fait particulière, le Saint-Siège semblerait moins concerné, pour lui-même, par les dispositions pratiques que vous élaborez pour les Etats, sur la répression de la capture illicite d'aéro­ nefs. Nous vous remercions d’autant plus de l'avoir in­ vité à vos travaux, comme observateur à TAssemblée générale et plénipotentiaire à la table de la Conférence. Vous êtes bien convaincus, en effet, qu’étaient en péril le bien de l’homme, non seulement les droits des per­ sonnes innocentes - droits qui à nos yeux demeurent toujours inviolables -, mais aussi ce qu’on peut appeler le bien commun international: la sécurité que tous les passagers de l'aviation civile internationale sont en droit d'attendre d’un tel service, aujourd’hui capital pour les relations internationales, la possibilité aussi d’arriver à la paix par des moyens qui excluent la vio­ lence. Or, vous savez comment ces objectifs de justi­ ce et de paix, de droit international, rencontrent, à leur niveau le plus élevé, le message de l'Eglise catholique, ct combien ils tiennent à coeur au Saint-Siège. Vous n’attendez pas de Nous que Nous entrions ce matin dans la complexité des travaux que vous avez 498 tenu à mener constamment sur les deux / plans com­ plémentaires. Les termes sont difficiles à définir, les processus difficiles à mettre en oeuvre. Cette recherche des instruments juridiques les plus adéquats, c’est-à-dire les plus justes et les plus efficaces, compte tenu de l’a­ dhésion effective et de l'engagement assuré des partici­ pants, aura été, au cours de ce mois, une tâche de pa­ tience. Mais Nous pensons utile de réaffirmer ici les principes de droit international qui. dans la conscience d’un monde civilisé ct à plus forte raison dans la cons­ cience chrétienne, devraient toujours inspirer les solu­ tions techniques. tes énormes de piraterie, d’injustes représailles ct d’i­ nadmissible chantage ne devraient plus jamais se re­ produire”1. Dieu merci, du reste, la réprobation, non seulement d'individus» mais aussi, de multiples collecti­ vités. semble de plus en plus nette et humaine. Nous voulons y voir une sagesse prometteuse, celle qui cher­ che d'autres voies plus conformes à la raison et à la justice. Puisse être aussi unanime la recherche des causes de semblables aberrations! “C'est un problème grave et urgent. disions-Nous au début de cette année aux mem­ bres du Corps diplomatique accrédité près le Saint-Siè­ ge, qu’il appartient à tous les partenaires de résoudre ensemble, par une loyale approche, sans omettre d’atti­ rer aussi l'attention sur les causes de ce phénomène, ses modes et ses mobiles”2. Ceux-ci peuvent être bien la­ mentables et recouvrir des intérêts très particuliers. Ils peuvent aussi être suscités par la misère, la frustration, le désespoir qui résultent de conditions estimées into­ lérables au point de vue social, politique et économi­ que: ainsi éclate une révolte, anarchique ou organisée, que l’on espère frustueuse dans ses résultats immédiats ou au moins dans l'opinion publique internationale. Tous les pays du monde doivent reconnaître éventuel­ lement de telles causes, pour y porter remède avant qu’elles ne dégénèrent en violence: bien fragile serait la lutte contre le terrorisme sans cette prise ! de conscien- 499 ce, et sans la volonté tenace d'en éloigner les raisons, autant que faire se peut, et par des voies appropriées qui n'aggravent pas l’injustice. Cependant, Nous le déclarons avec netteté, de telles causes ne sauraient justifier le recours à la violence exercée sur les aéronefs civils, sur leurs pilotes et leurs passagers. Non, la fin ne justifie pas les moyens, en ce domaine comme dans les autres. C’est particulièrement évident lorsqu'on met en oeuvre des moyens si injustes et si dangereux pour l'ensemble de la navigation aérien­ ne. Ce grave problème ne saurait non plus passer du do­ maine civil au domaine politique. Nous voulons dire se laisser grever de considérations politiques partielles. Ou alors, il faut envisager la politique au sens le plus élevé, celui de la sauvegarde du bien commun international, garanti par des Conventions ou par des accords interna­ tionaux. si possible multilatéraux, à défaut d’une auto­ rité publique internationale. Nous formons le voeu que tous les membres de la communauté internationale en viennent à ratifier de tels accords, dans la conviction qu’il y va aussi, finalement, de leur propre intérêt. Est-ce rêver de penser que l'humanité est capable de se hausser à une telle conscience, avec le secours du TrèsHaut qui inspire ce voeu au coeur de tout être humain digne de ce nom? Nous ne le croyons pas. C'est ce que Nous appelions dans le message pour la Journée mon­ diale de la paix, le premier janvier 1973, “une loi sévère et pacifique pour régir les rapports internationaux”. N’étes-vous pas fondamentalement à la recherche d'une telle loi? Et d’abord, Nous déplorons. Nous condamnons la violence. C’est pour Nous une aberration d'y recourir de façon générale, mais spécialement lorsqu’il s'agit de cette forme spécifique de violence que certains appel­ lent terrorisme international et piraterie aérienne. Dans ces excès se trouvent en effet impliquées des personnes étrangères au conflit que l’on veut exacerber, comme peuvent l'être des femmes et des enfants. Ils compro­ mettent la sécurité des transports internationaux, aug­ mentent les ruines et les ressentiments. Ils ralentissent la marche vers la paix. “Comme d'autres faits, ajoutions-Nous le 13 septembre 1970,que le monde civilisé tout entier condamne aujourd'hui - séquestrations de créatures innocentes, tortures de prisonniers politiques, trafics clandestins et lucratifs de la drogue... -, ces ac­ 6657 1973 SEP 19 L’Eglise, pour sa part, n'aura de cesse qu’elle ne forme la concience de tous ces fils, qu’elle n’invite tous les hommes de bonne volonté à promouvoir cette sécu­ rité, à protéger les droits humains universels, à les dé­ fendre courageusement, à réaliser une justice pour tous, pour les victimes innocentes comme pour les popula­ tions injustement opprimées. Tout homme a droit au respect de sa dignité inviolable, tout homme est frère. La violence est un langage inhumain pour résoudre les conflits humains. La règle d’or demeure la raison et l’amour. Voilà le dessein du Créateur. Sans cet apport d’ordre moral, les instruments juridiques les plus per­ fectionnés risquent un jour ou l'autre d'être tournés et 1 Cfr. L’Uuenarore Romano, 2 A.AS. 65 (197 3). pp. 39-40. 14-15 septembre 1970 6658 1973 SEP 20 - 24 S. C. PRO DOCTRINA FIDEI - PAENITENTIARIA - SIGNATURA APOST. inopérants. C’est dans ce sentiment que Nous encoura­ geons aussi, avec une particulière admiration, les ins­ tances qualifiées comme les vôtres, qui mettent en oeuvre la solidarité internationale en ce domaine particulièrement important et vulnérable. Votre res­ ponsabilité est grande, grande aussi celle des Gouver­ nements. De tout coeur Nous implorons sur votre en­ treprise l’Esprit de justice et de paix du Très-Haut. 4223 1973 SEP 20.-SC DOCTR. FID., DECR. AAS 65 (1973) 500 De sepultura ecclesiastica non deneganda iis manifestis peccatoribus, qui signa dedere poenitentiae Patres Sacrae Congregationis pro Doctrina Fidei in Plenariis Comitiis dierum 14-15 novembris 1972 de se­ pultura ecclesiastica decreverunt: ne prohibeantur exse­ quiae peccatoribus manifestis, si ante mortem aliqua si­ gna dederint poenitentiae et absit publicum aliorum fi­ delium scandalum. Sanctissimus Dominus Noster Paulus Pp.VI in Au­ dientia die 17 novembris 1972 infrascripto Praefecto impertita praedictam Patrum decisionem, abrogando quatenus opus est can. 1240 par. 1 et contrariis quibus­ libet non obstantibus, ratam habuit, approbavit et pu­ blicari iussit. Romae, die 20 Septembris 1973.-Franciscus Card. SEPER, Praefectus. Hieronymus Hamer, Archiepiscopus tit. Lorensis, a Secretis. Adn. B. HONINGS In Apoll 47 (1974) 471-490. 4224 1973 SEP 24.-S. PAENITENT., DECR. AAS 65 (1973) 615 Statuitur opus requisitum ad lucrandum “Donum in­ dulgentiae" in variis ecclesiis localibus Anni Sacri occasione E.mus Cardinalis Praeses Consilii Primarii Anno Sa­ cro celebrando, ab hac Sacra Paenitentiaria Apostolica postulavit, ut statueretur opus requisitum ad lucran­ dum “donum Indulgentiae”, quod Beatissimus Pater pollicitus est ad spiritum confirmandum reconciliatio­ nis et renovationis, quae huius Anni Sacri sunt pro­ priae. Sacra Paenitentiaria, de mandato Summi Pontificis, haec concedit, ut nempe a die Dominica prima Adven­ tus huius anni usque ad diem, quo Annus Sacer hic Ro­ mae sollemnitur inaugurabitur, christifideles variarum Ecclesiarum localium lucrari possint: 1) Indulgentiam Plenariam, temporibus a Conferen­ tiis Episcopalibus statuendis, si sacram peregrinationem susceperint ad cathédrale templum, vel ad alias sacras aedes a loci Ordinrio designatas, in quibus sollemnis ce­ lebratio communitaria habeatur; 2) Indulgentiam Plenariam, item temporibus a Con­ ferentiis Episcopalibus statuendis, si in coetus congre­ gati (v. gr. familiares, scholarum alumni, iisdem artibus vel muneribus addicti, piarum consociationum sodales) templum cathédrale, vel alias sacras aedes a loci Ordi­ nario designatas, visitaverint ibique animo piis conside­ rationibus intento constiterint per congruum temporis spatium, concludendum recitatione vel cantu Orationis Dominicae et Symboli Apostolorum, et invocatione Beatissimae Virginis Mariae; 6659 n. 4223-4226 3) Indulgentiam Plenariam, si, morbo vel alia gravi causa impediti, spiritualiter piae peregrinationi se adiunxerint, preces suas suosque dolores Deo offerentes. Quod autem attinet ad Romanam Dioecesim, quam sane addecet hac in re exemplo et incitamento esse ce­ teris communitatibus ecclesialibus, eadem Sacra Paeni­ tentiaria decernit ut tempora ac modi lucrandi praedic­ tam Indulgentiam Plenariam ab E.mo Cardinali Vicario in Urbe Generali statuantur. Contrariis quibuslibet minime obstantibus. Datum Romae, ex Sacra Paenitentiaria Apostolica, die 24 mensis Septembris 1963.-Iosephus Card. P/\UPINI, Paenitentiarius Maior. loannes Sessolo, Regens. Adn. Vide “Ordo Anni Sancti celebrandi In ecclesiis parti­ cularibus”, In Notlt. 9 (1973) 347-392. 4225 1973 SEP 24.-SIGNATURA APOST., DECRETUM. PART.· Approbatur erectio Tribunalis regionalis et interritualis primae instantiae in Turchia pro causis universis Supremum Signaturae Apostolicae Tribunal, viso ac mature perpenso decreto diei 28 dec. 1972, quo Exc.mi ac Rev.mi Or­ dinarii locorum Turchiae pro catholicis latinis, armenis, Chal­ daeis, graecis et slavis byzantinis, syris, maronitis et graecis melchitis, erigunt in urbe Constantin opolitana Tribunal Regio­ nale et Interrituale primae instantiae, quod pertractet causas universas, scilicet non tantum causas nuditatis matrimonii, sive formales sive summarias, sed etiam causas separationis coniugum, necnon causas contentiosas et criminales, pro catholicis latinis (exceptis catholicis latinis Archidioecesis Smymensis et Vicariatus Apostolici Asiae Minoris), armenis, chaldaeis, grae­ cis et slavis byzantinis, syris, maronitis et graecis melchitis; at­ tento quod idem Tribunal Regionale et Interrituale habet tam­ quam sedem appellationis Tribunal Regionale et Interrituale Constantinopolitanum secundae instantiae, incolumi iure re­ currendi ad Sacram Romanam Rotam vi can. 1599 § 1, n. 1 ; vi n. 105 Constitutionis Apostolicae Regimini Ecclesiae Univer­ sae, et attento art. 2 § 1 Nonnarum ab hoc Supremo Tribunali editarum die 28 decembris 1970; perpensa instantia Exc.mi Pro-Nuntii in Turchia, diei 6 ianuarii 1973, qua Administrato­ ris Vicariatus Apostolici Constantinopolitani; petitam appro­ bationem conceait, ut praefatum decretum vim habeat et ex­ secutioni, mandetur etiam relate ad facultatem Officialis desi­ gnandi iudices rituum orientalium, de conssensu eorum Ordina­ riorum, in causis fidelium rituum Orientalium. Datum Romae, e sede Supremi Signaturae Apostolicae Tri­ bunalis, dic 24 septembris 1973. - Dinus Card. STAFFA./Vaefectus. Aurelius Sabattani, a Secretis. • Apoll 47 (1974) 343-344. 4226 1973 SEP 24.-SIGNATURA APOST., DECRETUM. PART.· Approbatur erectio Tribunalis regionalis et interritualis secundae instantiae in Turchia pro universis causis Supremum Signaturae Apostolicae Tribunal, viso ac mature perpenso decreto diei 28 dec. 1972, quo Exc.mi ac Rev.mi Or­ dinarii locorum Turchiae pro catholicis latinis, chaldaeis, grae­ cis ct slavis byzantinis, necnon pro syris et graecis melchitis, erigunt in urbe Constantinopolitana Tribunal Regionale ct In­ territuale secundae instantiae, quod iudicet in secundo iurisdic­ tionis gradu causas suorum fidelium pertractatas ac definitas in primo gradu a Tribunali Regionali primae instantiae, Constantinopoli constituto decreto diei 28 decembris 1972, necnon a Tribunali Archidioecesis Smymensis et Vicariatus Apostolici Asiae Minoris; vi n. 105 Constitutionis Apostolicae Regimini Ecclesiae Universae, et attento art. 2 § 1 Nonnarum ab hoc Su­ premo Tribunali editarum die 28 decembris 1970; perpensa in­ stantia Exc.mi Pro-Nuntii In Turchia. diei 6 ianuarii 1973. qua Administratoris Vicariatus Apostolici Constantinopolitani. petitam approbationem concedit, ut praefatum decretum tim 6660 n. 4227 · 4229 SECRETARIA STATUS - S. C. PRO DOCTRINA FIDEI - PAULUS VI 1973 SEP 27 - OCT 10 co. Riferendosi, poi, alie numerose istanzc provenienti da più pani, affinché sia conservato per tutti i Paesi il canto latino gregoriano dei Gloria, del Oedo, dei Sanctus, dei Pater noster, delizUm/r Dei ecc., Egli rinnova la raccomandazione che si Datum Romae, e sede Supremi Signaturae Apostolicae Tri­ studi il modo conveniente per far si che questo diffuso deside­ bunalis» die 24 septembris 1973. - Dinus Card. STAFFA, Prae­ rio drienti realtà e che quelle antiche melodie siano conservate fectus Aurelius Sabattani.tf Secretis. come voci dclla Chiesa universale e continuino ad essere canta­ • Apoll 47 (1974) 344-345. te anche come espressione e manifestazione delfuniti, che per­ vade Fintera comumti ecclesiale (Cfr. Discorso alPUdienza Ge­ nerale. 22 agosto 1973). 4227 Mentre accompagna questi suggerimenti e voti con una par1973 SEP 27.-SECRETARIA STATUS, EPISTULA. PART.· ticolare preghiera al Signore per un felice esito dei lavori dei Congresso, il Santo Padre imparte di cuore all’Eminenza Vostra De criteriis hodie sequendis in musica sacra Reverendissima, all’Ecc.mo Présidente dell’Associazione Italia­ comparanda et exsequenda ns Santa Cecilia, Mons. Antonio Mistrorigo, a tutti i Ceciliani c ai panecipanti al Congresso, la propiziatrice Benedizione ApoSignor Cardinale. Il Santo Padre, informato che dal 26 al 30 stolica, pegno di copiosi doni e contorti celesti. settembre proximo si terri in codesta città fannuale Congresso Prontto volentieri della dreostanza per confermarmi con Naaonale di Musica Sacra, a iniziativa dclTAssocrazione Italia­ ns Santa Cedlia, desidera, per mio mezzo, rivolgere un cordiale sensi di profonda venerazione delFEminenza Vostra Reveren­ saluto ai panecipanti. ed esprimere loro il Suo vivo compiaa- dissima dev.mo in Domino. - Giovanni Card. VILLOT. mento ed incoraggiamento per 1’impegno da essi posto nella ♦ Ad Arcniepiscopum Genuensem, Card. los. Sirl, et ad par­ ticipantes Congressus natlonalis Italiae de Musica sacra, a con­ difesa e nella promozione dclla musica sacra in genere e dei sociatione S. Caeciliae ordinat); LOsservatore romand, 27 sett. canto liturgico in specie. 1973, pag. 1-2. Adn. A. D. In Notlt. 9 (1973) 302-303. in questi ultimi tempi la Chieu ha spesso fatto oggetto di studio e di esortazione la musica sacra, come dtmostrano i do­ 4228 cumenti dei Concilio Vaticano II e le molteplici istruzioni e norme emanate, successivamente. per Fattuazione della riforma 1973 OCT 4. - SC pro DOCTRINA FIDEL NOTIF. PART.· liturgies ed in concomitanza con la pubblicazione dei nuovi libd bturgici. Lo stesso Sommo Pontefice non ha nuncato di Condicio schismatics confirmatur coetus Christiano­ parlame più volte nei Suoi disconi alie Commissioni Litur- rum qui olim “Ecclesia antiqua catholica”, nunc vero giche, alk Associazioni di Musica sacra, alie Scholae Cantorum “Ecclesia catholica latina” nuncupatur e alie Cappelle Musicati, come pure nei Suoi colloqui con te varie categorie del Popolo di Dio. Tuttavia, considerato il terna Rome, le 4 octobre 1973 proposto alia riflessione dei Congresso di Genova, e cioè “H Monsieur le Cardinal, A diverses reprises, déjà. Votre Emi­ canto sacro nella pastorale d’oggi”, Egli coglic volentien fop­ nence a eu l'occasion de faire connaître au Saint-Siège les port uniti per riaffcrmare alcuni punti fondamental! sulfarpréoccupations que lui causaient le groupe qui s’intitule “Egomento. glise catholique latine”, et ses diverses activités dans la région Sua Santiti ama anzitutto ricordare che, se la musica sacra è de Toulouse. Ce groupe, écriviez-vous notamment dans un communiqué du 2Ô janvier 1972, “se présente de telle maniè­ parte “necessaria ed integrante” della Liturgia ed ha gli stessi re que des confusions sont inévitables avec ITglise catholi­ identic! fini dclla “glorificazidnc di Dio e dclla santificazione que... Mais il ne fait pas partie de ITglise catholique, car il dei fedeli” (cfr. Sacrosanctum Concilium, n. 112 e Istruz. Musi­ n’est pas en communion avec le Pape et les Evêques qui lui cam Sacram, n. 4), deve pure basarsi sugli stessi principi tcok> sont unis. Toute participation sacramentelle et catéchétique a gici, che costituiscono il fondamento della Liturgia e nc spkgace groupe doit donc être, bien entendu, évitée”. no la sua forza latreutica e soteriologica. Egli raccomanda, per­ La S. Congrégation pour la Doctrine de la Foi ne peut qu'approuver et appuyer la position ainsi définie par Votre Etanto, che nel présente Congresso Ceciliano sia ribadito e messo minence. En vertu de sa compétence il lui appartient même in chiara luce il principio teologico-pastorale. secondo il quale d’apporter les précisions suivantes: h musica sacra deve, come tutte le azioni liturgiche, “espnmere 1. Il n’existe aucun lien officiel entre l’Eglise catholique et il mistero di Cristo” (Istruz. Terza. n. 3c), con la logica conseΓ “Eglise catholique latine”. L’oblature bénédictine de quel­ guenza chc “il sepo sonoro” non potrà esserc “segno liturgiques-uns des membres de cette dernière ne saurait constituer co” se non sari “in sintonia con lo spirito dell’azione liturgica a cet effet le moindre titre juridique. c conforme alia natura di dascun momento di essa” (iri). 2. Π n’y a pas actuellement de pourparlers d’unification Bisognerà quindi evitare ed impedire che siano ammesse nclofficiels et bilatéraux entre iTglise catholique romaine et k celebrazioni liturgiche forme musicali profane e, in particoΓ “Eglise catholique latine”. 3. Le Saint-Siège n’a jamais reconnu la validité des actes lart, quel canto che, per uno stile troppo concitato, aggrcssivo, sacramentels de Γ “Eglise catholique latine”. chiassoso, disturba la serena pacatezza dell’azione liturgica e 4. Le Saint-Siège n’entend pas pour autant s’opposer à un non ρυύ conciliais! con i suoi fini spirituali e di santificazionc. retour des membres de Γ “Eglise catholique latine” à la com­ Si âpre qui un vasto campo per un’efficace azione pastorale. Ia munion de l’Eglise. Mais un tel retour ne pourrait s’effectuer quale, mentre si sforza di educare i fedeli a parteciparc anche qu’à titre individuel et. pour ceux qui ont exercé des ministè­ con la voce e col canto ai riti liturgici. deve in pari tempo res, que conformément à la pratique séculaire et éprouvée, preservarli dalToffensiva del frastuono, dei mal gusto e dclla c’est-a-dire qu’ils seraient considérés comme des laïcs et reçus comme tels. dcvacralizzazione. favortndo invece quella musica sacra chc aiuli k anime ad elevarsi a Dio e faccia loro pregustare, nel Par la présente communication, la S. Congrégation pour la Doctrine de la Foi désire contribuer à la dissipation de toute canto devoto delle Iodi divine, quasi un'anticipazione della ambizuité et de toute équivoque concernant la situation ré­ Liturgia celeste. elle de V “Eglise catholique latine" par rapport à Rome, et Sua Santità invita perdo tutti i compositori di musica sacra permettre à Votre Eminence d’éclairer plus complètement les ad impegnarsi in ogni modo per offrira alla Liturgia della Chie­ fideles à ce sujet, dans la mesure oû elle le jugera nécessaire. sa un arte dawero viva ed attuale, senza peraltro trascurare il Veuillez agréer, monsieur le Cardinal, l’expression de mes sentiments de respectueux dévouement en Notre-Seiweur patrimonio antico, da cui potranno attingere ispirazione, luce - Franc. Card. SEPE R, Préfet. ed orientamento. La riforma liturgica ancora in alto présenta loro “un’occasione per misurare le proprie facoltà. il proprio • Cardinali Ordinario Tolosano; Doc. Cath. 71 (1974) 467. genio inventhro, il proprio ardore pastorale” ( Discorso ai Ceclhani, 23 sett. 1972); con essa “sorge una nuova epoca per la Musica Sacra” (Discorw allVdlenza Generale, 22 agosto 4229 1973). U Chiesa si attende infatti una nuova fioritura di arte musicale sacra, che interpreti le espressioni rituali anchc nelle 1973 OCT lO.-PAÜLUSVLLTT. AP. AAS 65 (1973) 628-629 varie lingue. Infine il Vicario di Cristo auspica ancora una volta chc il Delegatio Apostolica in Africa Media et Occidentali canto gregonano sia conservato ed eseguito nei monasten, nelle deinceps “Delegatio Apostolica in Nigeria et Ghana” case reh/’.ose. nei seminari come forma eletta di preghicra in cognominabitur canto e come elemento di sommo valore culturale e pedagogi- hebeat et exsecutioni mandetur, etiam relate ad facultatem Of­ ficialis designandi iudices rituum orientalium, de consensu eo­ rum Ordinariorum. in causis fidelium rituum Orientalium. 6661 6662 SECRETARIATUS PRO UNITATE CHRISTIANORUM 1973 OCT 17 PAULUS PP. VI Ad perpetuam rei memoriam. — Verba Christi san­ cta: “Euntes ergo in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaurae” (Mare. 16, 15), quibus Apo­ stolos suos iussit partam salutem omnibus pronuntiare mortalibus, id sane poscunt et expetunt, ut qui divino consilio tum fidelibus omnibus praesidemus, tum am­ plissimo successorum Apostolorum coetui praesumus, ea illis auxilia atque subsidia comparemus, quibus pro­ pagandae, augendae, confirmandae fidei nostrae facul­ tatem maiorem faciamus. Quae sane causa est, cur Jo­ annes XXIII, Pontifex Maximus atque proximus Deces­ sor Noster, Delegationem Apostolicam in Africa Media et Occidentali constituerit. Nunc autem, cum immuta­ tae ibi loci condiciones aliam postularent rerum dispo­ sitionem, bene fieri visum est, si eiusdem Delegatio­ nis nomen in aliud, idque aptius, converteretur. Quae cum ita sint, consilio petito a venerabili Fratre Nostro S. R. E. Cardinali Praefecto Sacrae Congregationis pro Gentium Evangelizatione seu de Propaganda Fide, pla­ cet appellationem Delegationis Apostolicae in Africa Media et Occidentali ita immutare, ut deinceps “Dele­ gatio Apostolica in Nigeria et Ghana” cognominetur, cui quas modo nominavimus duae nationes addicantur, ad Sacram Congregationem pro Gentium Evangeliza­ tione pertinentes, Sede insuper in eadem urbe Lagos 629collocata, in qua adhuc fuit./ Ceterum, volumus, ut hae Litterae sive nunc sive in posterum efficaces sint, contrariis nihil obstantibus. Datum Romae, apud S. Petrum, sub Anulo Piscato­ ris, die x mensis octobris, anno MCMLXXIII, Pontifi­ catus Nostri undecimus.-Ioannes Card. VILLOT, Secre­ torius Status. 4230 1973 OCT 17.-SECR. UN. Chr.,NOT. AAS 65 (1973) 616-619 Communicatio quoad interpretationem Instructionis de peculiaribus casibus admittendi alios Christianos ad communionem eucharisticam in Ecclesia Catholica die 1 mensis lunii 1972 editae Nota su alcune interpretazioni della “Istruzione sui casi particolari di ammissione di altn cristiani alia co­ munione eucaristica nella Chiesa Cattolica'9. 1) Dopo la pubblicazione della “Istruzione sui casi particolari di ammissione di altri cristiani alia cornunione eucaristica nella Chiesa Cattolica” del 1 giugno 1972, sono state date varie interpretazioni, di cui alcu­ ne si scostano dal dettato e dallo spirito dei documen­ to. Per evitare che simili interpretazioni inesatte e le lo­ ro conseguenze si propaghino, crediamo di rendere uti­ le servizio richiamando alia memoria alcuni elementi. 2) Con quella Istruzione, di carattere pastorale, il Segretariato per Funione dei cristiani in nessun modo ha inteso mutare le norme stabilite dal decreto conci­ liare sulTEcumenismo e precisate nel Direttorio Ecumenico. Si è voluto spiegare che la disciplina vigente emana dalle esigenze della fede e percio mantiene tutto il suo vigore. 3) I principi fondamental! dellTstruzione sono: a) Vi è un legame indissolubile fra il mistero della Chiesa e il mistero delTEucaristia, o tra la comunione ecclesiale e la comunione eucaristica; per se stessa la celebrazione delTEucaristia significa la pienezza della professione della fede e della comunione ecclesiale1. 1. Cfr. /nstrucrio, n. 2, a. b, c. 6663 n. 4230 b) L’Eucaristia per i battezzati è un nutrimento spi­ rituale il quale fa si che essi vivano nella vita stessa di Cristo, vengano incorporati / più profondamente in lui 617 e partecipino più intensamente a tutta Teconomia dei suo mistero2. 4) AlTintemo della piena comunione di fede, la co­ munione eucaristica è 1’espressione di questa comunio­ ne e quindi dell’unità dei fedeli e, nello stesso tempo, il mezzo che mantiene e rinforza questa unita. Invece praticata in comune da persone che non sono in piena comunione ecclesiale tra loro, la comunione eucaristica non puo essere 1’espressione della piena unità che TEucaristia per natura sua significa e che in tal caso non esiste; percio tale pratica della comunione non puô considerarsi un mezzo da usare per conduire alla piena comunione ecclesiale. 5) Tuttavia tanto il Direttorio Ecumenico quanto Tlstruzione sulla base di cio che era già stato detto dal Decreto conciliare suU’Ecumenismo ammettono la pos­ sibilité di eccezioni in quanto TEucaristia è un nutri­ mento spirituale necessario per la vita cristiana. 6) AlTOrdinario del luogo spetta di esaminare questi casi di eccezione e prendere le decisioni concrete. L’Istruzione3 ricorda che il Direttorio Ecumenico4 confe­ risce facoltà all’autorità episcopale per stabilire se si verificano o meno le condizioni richieste per determinare questi rari casi. Questa facoltà di esame e decisione dell’autorità episcopale è regolata dal criterio stabilito dal Direttorio Ecumenico5 e precisato dalTIstruzione6. Secondo que­ sta Istruzione, “Tammissione alia comunione eucaristi­ ca riguarda in casi particolari soltanto quei cristiani che manifestano una fede conforme a quella della Chiesa circa questo Sacramento e sentono un vero bisogno spi­ rituale dei nutrimento eucaristico, ma che non possono far ricorso al ministro della propria comunione ec­ clesiale per un periodo prolungato di tempo e quindi spontaneamente domandano questo sacramento, vi so­ no convenientemente preparati, ed hanno una condotta degna di un cristiano” . Questo criterio va osservato nella totalità delle con­ dizioni richieste. / Non è quindi lecito ignorare nessunaeie di esse nel contesto di un esame oggettivo e pastoralmente responsabile. E’ anche da notare che Tlstruzione paria di casi par­ ticolari che vanno percio esaminati singolarmente. Non si puo quindi emanare una norma generale cha faccia dei caso eccezionale una categoria, né legiferare sulla epikeia facendo di questa una norma generale. I vescovi possono tuttavia determinare per le varie rispettive situazioni le esigenze in cui si applichino le eccezioni, cioè i casi particolari, e determinare il modo per verificare se tutte le condizioni richieste sono realizzate in un caso particolare. Quando si tratta di casi particolari che si ripresentano con maggiore frequenza in una determinata regione, secondo un modello che si ripete, le Conferenze episcopali possono emanare delle norme per assicurare che in ogni caso particolare si verifichino tutte le condizioni. Normalmente, perô, spetterà allOrdinario dei luogo giudicare tali casi. 7) Perché altri cristiani possano essere ammessi alTEucaristia nella Chiesa cattolica, Tlstruzione esige che essi manifestino una fede conforme a quella della Chie­ sa cattolica circa questo sacramento. Questa fede non si limita soltanto alTaffermazione della “presenza reale” nelTEucaristia, ma implica la dottrina circa TEucaristia come insegna la Chiesa cattolica. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Cfr. /nstrucrio. n. 3. N. 6. N. 55. N. 55. N. 4 b. N. 4 b. 6664 η.4231 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE 1973 OCT 20 tive alia controversa tra il Capitolo e il Can. Basilio, mi rivolgo a Vostra Emincnza Reverendissima, nella mia qualité di Arciprete e a nome del Capitolo, con I’autorizzazione dello stesso Visitatore Apostolico e propongo con la presente ricorso a codesto Sacro Dicastero e suo tramite al Supremo Trib un ale della Segnatura Apostolica. a norma degli art. 7 e 107 della Costitua) agli Orientali in quanto appartenenti a com unita zione Apostolica Regimini Ecclesiae Universae, perché il prela cui fede nellTucaristia è conforme a quella della detto .Mons. Basilio sia costretto a rcndere giustificazione della somma di Lire 14.897.901 (corne résultante dalla revisione amChiesa cattohca, in occasione della loro ammissione alministrativa del Rag. Z) e nel caso alla restituzione al Capitolo l'Euconstia, non sarà dortiandata una dichiarazione per­ di detta somma”. sonale di fede in questo sacramento: questa fede, in un Hic recursus subscripta referunt nomina etiam Rev.mi D. N. ortodosso. si suppone, Visitatoris Apostolici, ac Rev.mi Secretarii Capituli b) avendo le Chiese ortodosse veri sacramenti e so2. E.mus Cardinalis Praefectus S. C. pro Clericis, instantiam prattutto, in virtu della successione apostolica, il sacer- Capituli communicavit cum E.mo Cardinali Praefecto Signatu­ rae Apostolicae per litteras die 13 aprilis 1970 datas, haec scri­ dozio e TEucaristia, nelle concessioni di comunicare nei sacramenti si awerte di tener conto della legittima reci- bens: “Considerato che si sono dimostrati inefficaci i tentativi hnora compiuti per una equa e bonaria composizione, questo 619 procitâ11;/ S. Dicastero rimette alEEminenza Vostra la suddetta istanza, c) infine la giusta causa per consigliare la comunica- con i relativi documenti, perche' la questione stessa sia sottopozione nei sacramenti è ben più estensiva12. sta al giudizio di codesto Supremo Tribunale, a norma delTart. 107 della Costituzione Apostolica Regimine Ecclesiae Univer­ 9) La questione della reciprocità si pone unicamente sae, oppure sia deferita al Tribunale Ordinario competente per nel contesto di quelle Chiese che hanno conservato la una decisione di giustizia". sostanza delTEucaristia, il sacramento dellOrdine e la 3. Constituti partium Patroni, adv. Hcrmannus Graziani successione apostolica. Di consequenza il fedele catto- pro recurrente et adv. Renatus Ottaviani pro resistente, suas lico non pu© chiedere l'Eucarislia “se non a un mini­ exhibuerunt scripturas. Advocatus Graziani, quamvis petat ut stro che abbia validamente ricevuto il sacramento del- canonicus Basilius “teneri... declaretur ad rationem reddendam rOrdine.13 summae lib. it 14.897.901. prout scatet e relatione (in actis) 10) 11 desiderio della partecipazione comune all’Eueximii ratiocinatoris d.ni Z.’\ tamen proponit, “ne tempus inu­ tiliter teratur, ut peritus ex officio eligatur” (“perito con labi­ caristia esprime in fondo il desiderio stesso della perfetle”) qui — suum perficiat votum ... vel, â opus fuerit, significet ta unità ecclesiale di tutti i cristiani cosi come Cristo qualia puncta torte acclaranda sint per alia legitima probationis Γη a voluta. media.. ut definitive feratur iudicium”. Contra, adv. Ottaviani “animadvertit in primis recursum a Il dialogo interconfessionale sulla teologia dell'Eucalimine reiciendum esse tum ob defectum legitimitatis activae ristia (come sacramento e sacrificio), sulla teologia del subsignantis tum ob manifestum defectum ipsius fundamenti”. minister© e della Chiesa prosegue, nelTambito del mo· 4. Quoad hanc quaestionem incidentem. Congressus huius vimento ecumenico, il suo cammino, appoggiandosi ai­ Supremi Tribunalis diei 10 februarii 1971 hoc dedit respon­ le promesse e la preghiera del Signore, nella luce della sum: “In Congressu habito coram E.mo Cardinati Praefecto, fede, stimolato cd animato dalla carità, diffusa nei no­ proposito recursu in causa de qua supra circa legitimitatem ac­ stri cuori per mezzo dello Spirit© Santo, che ci fu dato. tivam ad eandem causam introducendam coram sectione altera Noi esprimiamo la speranza che il movimento ecumeni­ Signaturae Apostolicae, decretum est: Causam delatam esse Si­ co ci conduca ad una comune professione di fede fra gnaturae Apostolicae a S. Congregatione pro Clericis litteris diei 13 aprilis 1970 ad normam art. 107 Constitutionis Aposto­ cristiani e ci permetta cosi di poter celebrare nell’unità licae Regimini Ecclesiae universae (cfr. Normae Signaturae Aecclesiale l’Eucaristia adempiendo le parole: “Perché poaolicâe. art. 96, η. 3) et ideo recursum fundamento carere \ c*è un solo pane, un solo corpo siamo noi”. Ex consequentia logica et directa huius decisionis. Signatura Questa nota è stata approvata dal Santo Padre, il Apostolica iudicare quoque debet de merito controversiae quale ne ha autorizzato la pubblicazione. eidem a S. Congregatione pro Clericis. 5. Ideo, in “delibatione orati’* diei 6 maii 1971 convene­ 17 Ottobre 1973. Card. Giovanni WILLEBRANDS, runt duo partium advocati in dubiis quae sequuntur: Présidente. Charles Moeller, Segretario. “D Se e quale somma il Can. Basilio debba al Capitolo di S. 8. N.5. 1. per effetto delTuffido di Camerlengo. al quale era stato elet9. Nn. 39-54. to dal Capitolo stesso o per eventuale specifico mandato; 10. Nn. $5-63. 2) Se e quale somma il Capitolo debba al Can. Basilio per 11. N.43. spese da lui sostenute in favore del Capitolo stesso, nell’cspleta11. N. 44. mento dei suo legittimo mandato; 13. Direttorio E'cumcnlco, n. 55. 3) NeU’affermativa alla prima questione: se nella responsa­ 14. 1 Cor. 10. 17. bilité civile del Ca. Basilio siano coinvolte altre oersone”. 6. Advocati Graziani et Ottaviani communi instantia ab utroque subscripta, die 24 maii 1971 petierunt: “ut ex officio 4231 nominetur pentus ratiocinator, qui ... suum perficiat votum su­ per obiectum quod proponitur terminis qui sequuntur: ‘Visti i 1973 OCT 20.-SIGNATURA A PO ST SENTENTIA. PART.· documenti 'in atti, esaminate le consulenze di parte - del rag. Z. per il Rev. Capitolo di S. L e del rag. V. per il Can. Basilio -, De ratione debitorum inter Canonicum et Capitulum dica il perito sc simo esatti in tutto o in parte i rilievi delTuaffirmanda vel neganda in casu no o delTaltro consulente; e quindi. sulla base delle indagini che avra condotto, dimostri se. e in quale misura, sussistano raDIOECESIS A. gioni di dare o di avere dall’una o dall’altra parte, in relazione all’amministrazione gestita dal Rev. Can. Basilio quale CamerCapitulum S. L - Can. Basllius tengo del Rev. Capitolo di S. 1.’”. Peritus nominatus est dominus X. rationarius, qui breviter Facti species quidem enuntiavit suas adnotationes, non tamen veram proprieque dictam peritiam computatonam technicam fecit. L Rev.mut D Thomas. Archipresbyter Capituli S. !.. die Tunc, ex instantia partis recurrentis et voto Promotoris iu­ 18 martii 1970 scripsit E.mo Cardinali Praefecto S. Congrega­ stitiae “circa necessitatem profundioris examinis rei controver­ * tioni pro Clerici * ‘Mons. Basilio non ha cessato di curare Πη­ sae”. Cardinalis Praefectus nominavit 'Meritiorem ex officio'9 νίο di we mbirre offensive, rifiutando ogni chiarimcnto e perProf. Y., qui. dic 27 ianuarii 1972, huic Supremo Tnbunali ex­ ttnlo, alteso che code sta Sacra Congregazione con b nomina di hibuit amplam accuratamque relationem peritalem de examine un VMatore Apostolico, ha inteso avocare a sé le indagini rela­ peritiarum ratiocinatorum Z. et V.. quae duae peritiae conti8) E da notare che Tistnizione richiama8 alia me­ moria il fatto che il Directorio Ecumenico9 prevede per gli Orientali non in piena com unione con la Chiesa cattolïca norme distinte da quelle che riguardano gli altri crisfani1 °. Per esempio: 6665 6666 OCT 20 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE nent recognitionem udministrationis patrimonii Capituli S. I. quo tempore Camcrlcngus fuit Can. Basilius, hoc est, a die 1 ia­ nuarii 1962 ad diem 31 maii 1964. 7. Ex “relatione” autem die 22 martii 1972 exhibita a Rev.mo D. N., Vicario Capitulari et Visitatore Apostolico Capi­ tuli, die 11 aprilis 1972 facta est interrogatio iudicialis Rev.di Can. Basilii. Post varias moras allatas a praesentatione decumentorum ex utraque parte cl ab instantia partis resistentis, denuntiante “at­ tentatum lite pendente”, sed rciecta decreto diei 23 decembris 1972, confectum est summarium cl exhibitae sunt defensiones ab utraque parte ncc non votum Promotoris iustitiae. Nunc vero Nobis respondendum est dubiis supra relatis, id est: I. Si et quamnam pecuniae summam Rev.mus Can. Basilius debeat Capitulo S. /., ratione muneris Camerarii eiusdem Capi­ tuli aut ratione mandati specialis; II. Si et quamnam summam idem Capitulum debeat Rev.mo Can. Basilio, ratione expensarum quas ipse Rev.mus Basilius su­ stinuit pro Capitulo in explendo suo legitimo mandaro; quate­ nus affirmative ad primum: III. Utrum una cum Rev.mo Basilio alii respondere debeant. In iure 8. Legimus in Digesto: “Iure naturae aequum est neminem cum alterius detrimento et iniuria fieri locupletiorem” (D. 50. 17. 206). Fontes luris Canonici id confirmant: “Locupletari non debet aliquis cum alterius iniuria vel iaclura” (Regula iuris 48 in VI; cfr. etiam c. 1, X, III, 16); idemque sancitum est in C. I. C. (cfr. cann. 1527 § 2 et 536 § 4), ita ut persona moralis non teneatur respondere de expensis nomine eius factis absque legitimo mandato aut praeter ipsum, nisi quid ‘quando et qua­ tenus in rem suam versum sit”, seu ipsa inde facta sit locuple­ tior. Casui nostro pressius applicatur Regula 55 in VI: “Qui sen­ tit onus, sentire debet commodum, et e contra”. lurisprudentia constanter has regulas applicavit (cfr. Deci­ siones S. R. Rotae, VI, 1914, p. 317, n. 5; XXIV, 1932, p. 545, n. 11; XXX, 1938, p. 551, n. 5-6; XXXI, 1939, p. 357-358, n. 6). In facto 9. Cum Signatura Apostolica invocetur ad iudicandum in merito controversiae, videndum est, cx dubiis concordatis, utrum et qua mensura adsint rationes dandi vel habendi ex utraque parte in causa, quoad administrationem factam a Rev. Can. Basilio a dic 1 ianuarii 1962 ad diem 31 maii 1964. Quaestio sequitur de solutione expensarum iudicii. 10. Quaestio praecipua seu de merito causae duos veluti aspectus exhibet: A) Aspectum materialem, calculi, qui respicit accepta ct expensa in administratione Camcrlengi can. Basilii. Hoc ei re­ spondet, quod libellus partis resistentis vocat “obtectum seu materiam tudicii", quodque reapse significat “delibatio oralis” concordantiac dubiorum diei 6 maii 1971. B) Aspectum formalem responsabilitatis seu legit imitatis operae a Can. Basilio praestitae in operibus et impensis nomine Capituli faciendis. Hoc autem “delibatio oralis” de statuendis terminis controversiae aperte exprimit cum loquitur de debito vel credito quod canonicus Basilius forte habere possit cum Ca­ pitulo ex suo “specifico mandato” vel “ cx expletamcnto sui legitimi mandati”. 11. A) Sub aspectu materiali decisio in casu pendet praeci­ pue a sententia peritorum ratiocinatorum. Adsunt in actis duae peritiae partium: peritia Z. pro Capitu­ lo et peritia V. pro Can. Basilio; atque duae peritiae cx officio: peritia X. ct peritia Y. Comparativum harum peritiarum examen, ratione habita documentorum probativorum seu suffragantium, permittit ut necessariae conclusiones deducantur. 1. Peritiae partium: a) Peritia Z. Ex petitione Capituli, ra­ tiocinator Z. peritiam suam confirmavit, scribens “che il Rev. Capitolo deve avere dal Can. Basilio dimostrazionc della ulilizzazione: a) della rimanenza di cassa ammontante al 31 maggio 1964 (data di ccssazione del mandato del Can. Basilio) a Lire 2.500.001; b) delle renditc nette come sopra accertate in complcssive lire 10.333.205; c) della minore esposizione debitoria verso Tam min istrazi one dell'Ope re di Religione ed il Ban­ co di S. Spirito per complessive lire 2.064.695. In totale sono tire 14.897.901 ” 6667 n. 4231 b) Pent ia V. Canonicus Basilius, rogatus ut res a sc gestas il­ lustraret, respondit dic 16 decembris 1969 animo offenso pa­ rumque benigno erga quosdam Capitulare * ct ratiocinatorem Z., quod cx utraque parte haud certe iuvarc poterat ad res ex­ planandas et controversiam amice pacificeque solvendam. Aliud responsum dedit Can. Basilius per peritiam V. diei 3 iunii 1970, huic Supremo Tribunalis exhibitam dic 15 sept. 1970 una cum “memoriali pro resistente”, quod asserit Ca­ nonicum Basilium ius habere ut ei restituantur libellae ital. 101.038 (100.954, in peritia V.). 2. Peritiae ex officio: a) Peritia X. Peritia X. postquam, per brevissimas adnotationes in peritiam Z. locuta est dc aliqua minus accurata perscriptione in “conto cassa” et de “enate registrazioni” in “conto cconomico”, et post confirmatas conclu­ siones peritiae V., concludit et ipsa dicendo: “il Can. Basilio deve "avere" 1’esborso di cassa che le varie diffcrcnzc hinno determinato in lire 100.954, dimostrato come segue: - passivo di cassa dimostrato dalla perizia V. lire 98.503; — somma versata dal Can. Basilio alla consegna della cassa lire 2.451. Totale avere Can Basilio: lire 100.954”. b) Peritia Y. 1) Prof. Y., recognitis partium peritiis, relatio­ nem suam peritalem proponit his tribus innixam quaesitis, quae respondent tribus quaesitis a peritia Z. positis: “Primo quesito: Se è esatlo in tutto o in parte, che la cassa alla data dei 31 maggio 1964 mostrava una consistenza di lire 2.500.601, secondo la “P. Z.”; o la cassa in pari data mostrava un deficit di lire 98.503, secondo la “P. V.”. "Secondo quesito: Se è esatto in tutto o in parte, che esistono delle discordanze non dimostrate tra il residuo debito emergente dalla contabilità del Rev. Can. Basilio alia data del 31 maggio 1964 con quello correlative emergente in pari data da­ gli estratti conti degli isitituti finanziatori e cioè di lire 681.369 verso ITstituto per le Opere di Religione e di lire 2.746.064 ver­ so il Banco di Santo Spirito, secondo la ‘P. Zo existe una perfetta concordanza nell’esposizione debitoria emergente dalla contabilità del Rev. Can. Basilio alia data del 31 maggio 1964 e quella emergente in pari data dagli estratti conti degli istituti finanziatori (Istit. per 1c Opere di Religione e Banco di S. Spi­ rito). "Terzo quesito: Se è esatto in tut to o in parte, che non abbia documentazione di erogazione o di utilizzo un importo di lire 10.333.205 assegnato quali ‘renditc nette’ della intcra ge­ stione in esamc del Rev. Can. Basilio, secondo la ‘P. Z.'; o c di­ mostrato 1’utilizzo di talc importo di tire 10.333.205 quale investimento nei iavori di restauro di ordinaria c straordinaria manutenzione edilizia dell’immobile del Capitolo, secondo la ‘P. V.'. 2) Post accuratam inquisitionem in tabulas accepti et ex­ pensi Canonici Basilii et in factas observationes Consulentium utriusque partis. Prof. Y. respondit ad singula proposita quae­ sita. Ad primum quaesitum. Quoad primum quaesitum conclu­ dit: “la consistenza finale di cassa alla data dei 31 maggio 1964, ammonta a lire 2.455, corrispondcntc a quella indicata dalla contabilità del Rev. Can. Basilio, rilcvando ncl contempo i vari errori rcgistrati dalle pcrizic in esame che. al riguardo, presentano delle risultanze inesattc”. Peritia Y. loquitur de “errori” ct “inesattezze” utriusque peritiae partium, sive ad delendam residuam in arca pecuniam (lire 2.500.601) a peritia Z. indicatam, sive ad corrigendos erro­ res peritiae V. “che faccvano emergere, secondo le proprie pa­ role del Rag. V., nel rendiconto cassa finale un deficit di lire 98.503 anziché una consistenza di lire 2.451 (Y. lire 2.455) e che quindi ponevano in esse a favore del Canonico Basilio un credito nei riguardi dei Capitolo di lire 100.954 (il memoriale parlava di L. 101.038), (c che) sono stati ripetuti anchc dal Comm. X. nclla sua perizia di revisione” (Osscrxazioni conclusi­ ve del Rag. V. del 3 febbraio 1972). Ad secundum quaesitum. Circa hoc quaesitum Prof. Y con­ cludit affirmando investigationem a se factam “ha illustrato Ia concordanza della csposizione debitoria evidenziata dalla contabiiitâ del Rev. Can. Basilio alla data 31.V.1964 con quella emergente in pari data dagli estratti conti degli istituti finanziatori Ad tertium quaesitum. Peritia Y sic concludit ‘Timporto di lire 10.333.205 cosî corne assegnato dalla ’P. Z ‘ quali rend! te nette del Capitolo per il periodo in csame risultano con evidonza csscre rcinvestite neirimmobile”. Ratiocinator Y. dicit Libellas 10.333.205 adugnatas ut “rendite nette” in ratione computandi adhibita a Z re vera in- 6668 n.423i TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE jeniJie ad augendum patrimonium Capituli. Differentia igitur in exifibus consulentium utriusque partis oriri videtur ex diffe­ renti ratione computandi (cfr. peritia Y.). et forsitan etiam ex manca documen tatione suppeditata ratiocinatori Z. Ceterum, ipse ratiocinator Z. videtur dubia quaedam ha­ buisse circa aliquos exitus suae inouiritionis, cum asserat: “Ppma di presentare al Rev. Capitato le conclusioni dei mio hvoro sarebbe stato indispensabik avere un colloquio con il Rev. Basiho per sottoporglklo e per avere delle informazioni su talune operazioni da lui effettuate”. Specutim vero de summa libella­ rum it. 10333.205 certior fieri voluisset utrum "siano state in una o più volte distribuite o accantonate oppure reinvestin'. Atqui, cum Rat. Y. potuerit expendere et comparare peri­ tiam Z. et sequentem pentiam V. atque etiam rationem com­ putationis Canonici Basilii, demonstrare potuit huiusmodi summam rursus collocatam esse in praedio urbano (Peritia Y·)· 12. Examen comparativum peritiarum panium et peritia­ rum ex officio ostendit tabulas accepti et expensi die 31 mau 1964, cum Can. Basilius a munere arcarii (camerlengo) cessaret, respondisse tribus supradictis quaesitis exhibendo exaequatio­ nem rationum in arca relictam lib. it. 2.455. ideoque practice haberi compensationem debiti et crediti inter Canonicum Basilium et Capitulum, cum Can. Basilius summam libellarum Itali­ carum 2.451 tradiderit suo successori. Peculiariter ostenditur peritias ex officio, ab utraque parte petilas, suppeditare conclusiones quae, ut supra indicatum est, validae haberi possunt quod attinet ad rationem accepti et ex­ pensi, de qua est quaestio. 1973 OCT 20 Eliam epistula die 26 iunii 1963 missa a Can. Basilio, tunc .Arcario et a Rcv.mo D. N. Visitatore Λ post olico commendata, qua a Cardinali Praeside Instituti pro Operibus Religionis pete­ batur novum mutuum Libellarum it. 4.000.000. affirmat: “Ia spesa complessiva dei restauro ê stata di circa L. 20 milioni”. Hae duae epistulae hic referuntur tantum illustrandae rei causa. Optandum esset ut Capitulum accuratius usum esset singulis documentis singulorum operum restaurationis, quae omnia ei tradita esse videntur, quaeque igitur constat apud Capitulum exstAjeQuidquid est, ex codice praesertim accepti et expensi atque ex denuntiationibus scriptis societatis aedificatoriae K et Ar­ chitecti W.t concludi potest summam universam Libellarum Ita­ licarum 22.OOO.OOO expensam ad opera conficienda restaura­ tionis aedium Capituli, satis esse demonstratam probativis do­ cumentis. Probandum restat utrum haec summa sit tota legitime collo­ cata a Can. Basilio vrl debite approbata a Capitulo. 14. BlSub aspectu fomiali. Quaestio est utrum Canoni­ cus Basilius debitam habuent licentiam ad dictam expensam 22 milionum Libellarum faciendam, vel saltem, utrum haec expen­ sa fuerit deinceps a Capitulo probata. Hic aspectus formalis respicit responsabilitatem Canonici Basilii quoad expensas extraordinarias ab eo factas intra func­ tionem ct limites sui specifici' vel ’legitimi mandati’. a) Architectus W m \ua relatione diei 8 lanuarii 1962. ac­ curate describit opera facienda, quorum aliqua erant partim ne­ cessaria ** a tutelare la stabilita delle structure muranae” ct par13. Quaestio tamen movetur utrum exsistant documenta probativa huius rationis pecuniarum; hoc est. utrum con. Basi­ tim destinata "ad aumentare notevolmen te il valorc ed il reddi­ to dello stabile poichc porterebbero, tra le altre, alia crcazionc lius debitis documentis probet omnes expensas factas in codice rationum signatas, peculiariter vero expensas factas restauran­ di tre nuovi appanamenti cd alla instalhzione dell’ascensore ... La spesa complesxiva per Tesecuazione di tutti i lavori sopra edis aedibus Capituli. lencati non dovrebbc superare secondo i pneveritivi i sei milioni 1) Quoad opus restaurandi aedes Capituli, Peritia V. affir­ per tutti i lavori. se si nnuncia a met tere 1’asccnsorc. cd a circa mat, "arrotondando kggermente le cifre. che Ia spesa comsette milioni e mezzo, comprendendovi anche Imstallazione plessiva erogata nei lavori di restauro di ordinaria e straordidelTascensore”. naria manutenzlone edilizia, durante la gestione del Canonico Excerptum actorum consessus Capitularis die 28 ianuarii Basilio e precisamente nel periodo compreso dal 1. 1. 62 al habili, post indicata eadem opera restaurationis supra descrip­ 31. 5. 64. è stata complesseamente di lire 22.5OO.OOÛ. cosi ta, dicit: “preso atto dclla urgenza e dclla utiiita di tali lavori, distribuite: 18.000.000 pagate dal Can. Basilio, 2.000.000 pa- che in parte sono imposti dalla nécessita di salvaguardare la mgate dal Sig. M., amministratore dcll’immobile, 1.919.902 re­ cohimiü dclle persone, ed msieme sono destinati ad aumentare stauro della sala dell’archivio del Capitolo nel 1964. 500.000 il reddito delh massa capitolare. con una spesa rclativamente residuo spettanze dcU’imprcsa edile e I’lngegnere fiduciario.|To modesta, il Capitolo. ail’unanimita, da mandato ai Camerlengo, lale): lire 22.419.902”. Mons. Basilio, di contraire un mutuo di sci milioni, presso Memoriale panis resistentis Canonici Basilii confirmat "la eflstituto per le Opere di Religione... al fine di poter condurre a rogazione in lavori di una somma di cira 22 milioni”, quae sum­ termine i suddetti lavori”. ma constat ex "somma complessiva di Ure 19.785.942” (corri­ Animadvertendum est Capitulum initio probasse supra dicta git 19.685.942) "erogata alla Impresa edile K.” et ex "altri due opera et permisisse mutuum 6 milionum, ratione habita praeaemilioni circa ... pagati per lavori dilTAmmimstrazione ΜΛ stimatae expensae satis modestae octo circiter milionum. 2) Rev.mus D. N., Visitator Apostolicus Capituli, sic censet: Dum Canonicus Basilius opera prosequenda curabat atque ' il documento dellTnt W. presentato a codesto S. Tribunals, expensae succrescebant ultra quam praevisum erat. Capitulum ingegnere di fiducia di Mons. Basilio, è da considerari ufficialc e duo documenta Canonico Basilio dedit, quorum primo, dic 9 adefinitivo; esso paria di lire 16.933.980 in data 2 maggio 1963 prilis 1962. ei iterum suam fiduciam confirmabat, "dandogli a livoro già terminato da circa mezz’anno, come indica il docu­ mandato di portare a compimcnto tutti i lavori sopraclcncati”; altero autem, die 15 lunu 1962, dabat “speciale mandato al mento in possesso dei S. Tribunale. c che è intitolato ‘Rrassunto delta Con tabllita". Rev. Can. Basilio, nella sua quilità di Camerlengo e Procuratore 3) Attamen, memoratum documcntim Architecti W. non si­ Legale dei Capilolo, di contraire un mutuo di L. 10.000.000 detur exhibere integram rationem sumptuariam totius operis presso il Banco di S. Spirito, al fine di poter eseguire dei restaun nello stabile”. restaurationis aedificii Capituli b) In consessu Capituali diei 17 decembris 1962 Can. Basi­ Hoc enim documentum diei 2 maii 1963 tribuit societati ae­ dificatoriae K. summa lib. 12.000.000; contra vero, ipse in lius certius fecit Capitulum universam laborum summam perve­ vja "Dichiarazionc” diei 6 iunii 1970 affirmat: "m base aile nisse ad 19 rmhones ct dimidium, petiitque a Canonicis ut sub­ sue annotazioni contabili dichiara di aver ricevutodal Can. Ba­ scriberent instantiam iam ab eo paratam, ut a S. Pontifice fa­ silio”. pro operibus restaurationis aedium Capituli, "la somma cultas daretur vendendi tabulam pictam a Batoni. Hinc "sorpresa" ct "disgusto” Canonicorum “mcravigliati complesriva di L 19.685.942, cosi distribuite- 1) periodo tra il 1.162 e il 30.IV.63 L. 13.769.340; 2) periodo Ira il 1.V.63 c il dl aver oltrcpassato gli otto milioni: i Canonici fanno osservare 31.ΧΠ.63 L. 3.996.700; 3) periodo tra il l.V.64 e il 31.V.64 anche che Mons. Camerlengo aveva domandato il prestito dal L 1.919.902 ( per il restauro dclla sala delTArchlvio Capitola- Banco di S. Spirito e ciô a sua affermazionc molio chiara. per pagarc i 6 milioni alie Opere di Religione c complexare i lavon re). Totale L 19 685 942". 4) Idem W„ qui est etiam Addictus officio Vicariatus Ur­ ai quali ormai si era impegnato”. Canonici (praeter unum) instantiam subscripserunt "trovanbis. in sua "Perizia strapudiziaria". sic ait. "da quanto ho potuto apprendere dalla varie ditto csecutrici e dagli appunti che ho dosi ormai dinanzi al fallo compiuto di dover salvare 1’onorabi■vuto modo di consultare, ritengo di poter determinare tale co­ litâ di un collega che ha credulo agire in buona fede a vantaggio dei Capilolo". sto intomo ai 22 milioni". c) Can. Basilius. vanis allatis argumentis desumptis ex docu­ Ceterum Capitulum ipsum litteris dic 17 decembris 1962 ad Summum Pontificem datis commendatisque a Rcv.mo D. N.. mentis ab eo exhibitis, asseverat se cum auctohrarc ipsius Capi­ quibus petit ut vendere possit tabulam pictam a Batoni, agno­ tuli fecisse omnia opera praestituta cum expensis ad hoc neces­ scit quod "il restauro suddetto ha importato una spesa com- sariis, "spendendo il meno possibile, ma compatibilmente con Elessiva di lire 19.500.000 (diciannovemilionicinquccentomi- la loro completa c razionale csecuzione”; affirmat autem quod t)". Cui summae, anno 1964, addita est expensa Libellarum i- documentum a Canonicis subscriptum in consessu dici 17 de­ cembris 1962 et S. Pontifici missum, "costituisce una solenne. triiurum 1 919.902 pro icstaurationc sedis Archivi Capitularis. 6669 6670 SACRAE CONGR. PRO RELIGIOSIS - PRO CULTU DIVINO 1973 OCT 25 formale, explicita ed incondizionata ratifiée legale, da parte del Cipitolo, della legittiinitâ dell’crogazlone in lavori della spesa complessiva di 19.500.000”. d) Contra vero, Capitutlum asserit Canonicum Rasilium non habuisse facultatem excedendi summam 8 milionum, ct. quod attinet ad documentum diei I7.XII.1962, “i Canonici (trannc uno) Inmarono, ma non già per approvarc le spese faite illegalmente da Mons. Basilio contro la volontù del Capitolo, ma soltanto perché terrorizzati dalla sorpresa, si videro costretti ad autorizzare la vendita del quadro del Batoni per evitare incrcsciosc conseguenzc”. 15 Quoad responsabilltates Canonici Basilii, ex supra dic­ tis haec animadverti possunt: 1) Constat omnes expensas a Can. Basilio factas, adhibitas esse pro operibus initio praevisis ct pro alio opere restaurationis conclavis Archivi Capitularis, anno 1964; omnes, denique, adhi­ bitas esse pro aedibus Capituli. 2) Patrimonium Capituli certe pretio auctum exstitit supra 22 miliones Libellarum, quae pro restauratione expensae sunt. Etsi ergo, quod excludendum videtur. Rev.musCan. Basilius li­ mites mandati praetergressus esset, cum inde Capitulum ditius factum sit. iuxta quae in iure relata, qui sentit commodum ct onus sentire debet (Reg. 55 in VI). In causa “debitorum”, ex iustitia ct aequitate canonica exi­ gi nequit a Can. Basilio ulla restitutio pecuniae, quam constat ex codice impensarum adhibitam esse in restaurandis aedibus Capituli ct in augendis reditibus ipsius. Constat enim rationum summam inter Can. Basilium ct Ca­ pitulum esse compensatam. Concludendum est igitur in merito causae, neutram partem teneri erga alteram debitis aut creditis. 16. Judiciales expensas Capitulum reficere tenetur, ad nor­ mam can. 1910 § 1. Quibus omnibus in iure et in facto sedulo perpensis infrascripti Patres Cardinales pro Tribunali sedentes et solum Deum prae oculis habentes, Christi nomine invocato, propositis dubiis respondendum decreverunt: Ad primum et secundum: Negative, h. e. neque Canonicum Basilium neque Capitulum S. Z. ullam summam alteri debere; Ad tertium: provisum (n primo. Romae, in sede Supremi Tribunalis Signaturae Apostolicae, die 20 octobris 1973. - Dinus Card. STAFFA, Praefectus er Ponens (Sequuntur ceterae Cardinalium subsignationes). ♦ Apoll 47 (1974) 354-367. 4232 1973 OCT 25.- SC pro RELIGIOSIS, DECRETUM. PART.· Statuta “Unionis Superiorissarum Maiorum Italiae” (USM1) definitive adprobantur Sacra Congregatio pro Religiosis et Institutis saecularibus, cuius est promovere accommodatam renovationem et incre­ mentum vitae religiosae necnon Consilia Superiorum Superiorissarumque Maiorum instituere atque, opportuniore modo, eorum opera uti (cfr. Const. Apost. Regimini Ecclesiae uni­ versae, n. 75 § 5), huiusmodi Consociationes pro suis viribus adiuvare satagit, ut proposita, eisdem a Concilio Vaticano II praefixa (cfr Decretum Perfectae caritatis, n. 23), efficaciter nanciscantur. Nunc vero, “Unio Superiorissarum Maiorum Italiae” .vul­ go U. S. M. !.. eiusdem Statuta, iam prius anno 1963 appro­ bata et dein, anno 1968 confirmata, iterum, post accuratam revisionem in comitiis generalibus Associationis peractam, ad hanc Sacram Congregationem pro definitiva approbatione mittere curavit. Itaque, hoc Sacrum Dicasterium, Statuta praedicta, qui­ bus praeper ius commune regenda est Conferentia, vi praesen­ tis decreti definitive confirmat, ea tamen ratione, ut quaelibet modificatio in posterum inducenda, priusquam ad actum de­ ducatur. ab eodem Sacro Dicasterio approbari debeat. Datum Romae, die 25 octobris 1973. - Arturus Card. TA­ RERA, Praefectus. Augustinus Mayer, Secretarius. • Prot. N. 52-15/73: Conucrizlon® e servlzlo 22 (1973) 548. Adn. vide, ib. p. 549-558. textum Italicum Statutorum. 6671 η. 4232 - 4233 4233 1973 OCT 25.-SC CULTUS. LIT. CIRC. AAS 66 (1974) 98-99 Litterae circulares de normis servandis quoad liturgicos libros in vulgus edendos, illorum translatione in linguas hodiernas peracta Eminentissime Domine, Excellentissime Domine, Dum toto terrarum orbe Commissiones liturgicae dant operam, laudabili sane alacritate, apparandis liturgicorum librorum translationibus eisdemque libris, in hodiernas linguas conversis, in vulgus edendis» Sacra haec Congregatio pro Cultu Divino magis magisque normas perfecit, quibus textus sibi missos •’confirmat”, iuxta Constitutionem Concilii Vaticani II de Sacra Li­ turgia (art. 36, § 3) necnon Instructionem “Inter Oecumenici” die 26 mensis Septembris anno 1964 pro­ mulgatam (n. 40). Quod quidem huiusmodi opus faci­ lius reddit atque efficit ut expeditius renovatio liturgica ad effectum deducatur. Nunc autem pergratum mihi est in tuam notitiam re­ ferre normas hac de re servandas, quae nuper statutae sunt: 1. Summus Pontifex sibi reservat potestatem directe approbandi omnes translationes formularum sacramen­ torum in linguam vernaculam. Harum formularum con­ versio in praecipuas nostrae aetatis linguas (nempe anglicam, gallicam, germanicam, hispanam, hollandicam, italicam, lusitanam) apparabitur ab hac Sacra Congrega­ tione, consiliis collatis cum Conferentiis episcopalibus, ad quas res spectat. 2. Formulae sacramentorum in vernaculas linguas translatae non solum omni ex parte rectam referre de­ bent doctrinam theologicam, sed etiam fideliter, quan­ tum fieri poterit, concordare debent cum textu latino, qui summo studio et cura compositus est a competenti­ bus Sacris Dicasteriis. / 99 3. Si vero agitur de linguis diversis ab iis, quae supra in n. 1 memoratae sunt, Commissiones liturgicae, ad quas res pertinet, per se ipsas apparare debent transla­ tionem formularum sacramentorum; Conferentiae vero Episcopales, postquam eam approbaverunt. Sacrae huic Congregationi eandem exhibeant accurate explanantes singulorum verborum vim et significationem, adhibita lingua quae sit communiter nota inter nationes (ex. gr. lingua anglica gallica, etc.). Quodsi formulae, quae ad essentiam Sacramentorum pertinent, non sunt ad verbum translatae, afferendae sunt rationes, quae suaserunt earum immutationes, re­ spectu habito textus latini. Hae normae faciliorem sane reddent approbationem textuum, praesertim cum agitur de translationibus in eas linguas, quae communes sunt pluribus Nationibus, ac propterea etiam pluribus Conferentiis Episcopalibus. Haec autem Sacra Congregatio, antequam aliquem tex­ tum definitive approbet, sibi curae habebit, opportu­ niore quo fieri poterit modo, consulere Conferendas, eo quidem proposito, ut formulae in vernaculas linguas conversae exigentiis respondeant fidelium, quibus de­ stinantur. sive quod ad verborum stilique rationem sive quod ad eorum necessitates spirituales pertinet. Haec dum Tecum communico, oblatam opportuni­ tatem libenter nanciscor, ut maxime meae erga Te ob­ servantiae sensus significem. Romae, die 25 Octobris 1973. De speciali mandato Summi Pontificis. loannes Card V1LLOT, Secretarius 6672 Π.42ΛΙ-4235 COMMISSIO DECRETIS C0NC. VAT. II INTERPRETANDIS - S. C. PRO CULTU Status. H. Bugnini. Archiep. tit. Diocletianen., a Secretis Adn. it> In Notlt. 10(1974) 3fl. 4234 1973 OCT 3I.-COM. INT. C0NC..RESP. AAS 65 0973)620 Responsa ad proposita dubia: De appellationibus in causis matrimonialibus Patres Pontificiae Commissionis Decretis Concilii Vaticani II interpretandis, propositis in plenario coetu quae sequuntur dubiis, respondendum esse consuerunt ut infra: /De appellationibus in causis matrimonialibus) D. - 1) Utrum ad nonnam η. VIII § 3 Litterarum Apostolicarum Causas matrimoniales diei 28 martii 1971 Tribunal secundae instantiae per decretum deci­ sionem primi gradus nullitatem matrimonii declaran­ tem ratam habere possit, si tum vinculi defensor, tum pan, quae pro matrimonii validitate stat, appellationem interponunt. R. - Affirmative. 2) Utrum Tribunal tertii gradus causam per decre­ tum definire possit, si instantia primi gradus matrimo­ nii nullitatem declaraverit, alterius vero gradus instantia contra matrimonii nullitatem, ex eodem capite, senten­ tiam dederit. R. - Negative. Ss.mus Dominus Noster Paulus Pp. VI in Audientia die 31 octobris 1973 infrascripto impertita supradictas decisiones ratas habuit, adprobavit et publicari iussit. - Pericles Card. FELICI, Praeses. Adn. E. BERNARDINI In Apoll 47 (1974) 19-39; P. FEDELE In Eph.lur. can. 29 (1973) 244-245. 4235 1973 NOV i.-SC pro CULTU, NORM. AAS 66 (1974) 3046 DIRECTORIUM DE MISSIS CUM PUERIS INTRODUCTIO 1 Pueros baptizatos, qui adhuc plene initiandi sunt per sacramenta Confirmationis et Eucharistiae, necnon eos. qui recens iam ad sacram Communionem admissi sunt, peculiariter fovere debet Ecclesia. Condiciones enim vitae hodiernae in quibus pueri adolescunt, pro­ fectui eorum spiritali minus favent1. Insuper parentes non raro obligationes educationis Christianae in Bapti­ smo filiorum suorum susceptas vix implent. 2. Quoad pueros in Ecclesia educandos peculiaris difficultas ex eo oritur, quod celebrationes Uturgicae. praesertim eucharisticae. vim innatam paedagogicam2 in pueros plene exercere non possunt. Quamvis nunc in Missa sermonem patrium adhibere liceat, tamen verba et signa captui puerorum non satis aptata sunt. Re quidem vera pueri etiam in vita sua cotidiana non semper omnia intellegunt, quae cum adultis expe­ riuntur. quin iis cx hoc taedium oriatur. Inde nec pro I Cfr. S. Conp pro Clericis. Directorium catechisricum ge­ nerale n. 5: A.A X 64 (1972). pp. 101 102. 2. Cfr. Cone. Vit. II. Const, de S. Liturgia. Sacrosanctum ConeIlium, n. 33. 667) 1973 OCT 31 liturgia postulari potest ut semper omnia et singula iis intellegibilia esse debeant. Tamen damnum spiritale ti­ mendum est. si pueri per annos in Ecclesia iterum iterumque vix comprehensibilia experiantur; recens enim psychologia probavit, quam profunde pueri experientia religiosa infantiae el primae pueritiae formentur vi ca­ pacitatis religiosae singularis, qua gaudentJ. 3. Ecclesia, .Magistrum suum secuta, qui parvulos “complexans ... benedicebat” (Me 10, 16), pueros hac in condicione constitutos sibimetipsis relinquere ne­ quit. Inde mox post Concilium Vaticanum II, quod iam in Constitutione de sacra Liturgia de necessitate aptatio/nis liturgiae ad diversos coetus locutum *erat 4, dili- 31 gentius, praesertim in prima Synodo Episcoporum an­ no 1967 Romae habita, coepit considerare, quomodo participatio puerorum in liturgia facilior evadere pos­ set. Explicitis verbis illa occasione oblata Praeses Consi­ lii ad exsequendam Constitutionem de sacra Liturgia dixit agi quidem non posse “de efformando aliquo ritu omnino speciali, sed potius de quibusdam elementis re­ tinendis vel breviandis vel omittendis, de quibusdam textibus magis aptis seligendis”s. 4. Postquam per Institutionem generalem Missalis Romani instaurati anno 1969 edita omnia ct singula pro celebratione eucharistica cum populo statuta sunt, haec Congregatio, petitionibus ex toto orbe catholico iterum iterumque receptis obsecuta, peculiare Directo­ rium pro Missis cum pueris tamquam supplementum huius Institutionis apparare coepit, cooperantibus viris et mulieribus peritis ex omnibus fere nationibus. 5. Conferentiis Episcoporum aut singulis Episcopis hoc Directorio perinde ac Institutione generali quae­ dam aptationes reservantur6. Eaedem Conferentiae aptationes Missae pro pueris in sua dicione forte necessarias, quippe quae Directorio generali contineri nequeant, iuxta art. 40 Constitutio­ nis de sacra Liturgia, Apostolicae Sedi proponant, de ipsius consensu introducendas. 6 Directorium prae oculis habet pueros, qui non­ dum in aetatem quam vocant prae-adulescentiam, intra­ verunt. Per se non loquitur de pûeris sive corporaliter sive mentaliter impeditis, quia non raro pro iis largior aptatio necessaria estz ; tamen normae, quae sequuntur, mutatis rebus mutandis, iis etiam applicari possunt. 7. In primo capite Directorii (nn. 8-15) quasi funda­ mentum ponitur, ubi disseritur de multimoda puero­ rum manuductione versus liturgiam eucharisticam; al­ terum caput breviter tractat de Missis cum / adultis 32 (nn. 16-19), quas etiam pueri participant; tertium de­ mum caput (nn.20-54) fusius agit de Missis cum pueris, quas nonnulli tantum adulti participant. Caput I - De manuductione puerorum versus celebrationem eucharisticam 8. Cum vita plene Christiana cogitari nequeat sine participatione actionum liturgicarum, in quibus a fideli­ bus in unum congregatis mysterium paschale celebra3. Cfr. S. Congr. pro Clericis. Directorium catechisricum ge­ nerale. n. 78: A A.S 64 (1972), pp. 146 147. 4. Cfr. Cone. Vat. II. Const, de S. Liturgia Sacrosanctum Concilium, n. 38; cfr, etiam S. Congr. pro Cultu Divino. In­ structio Actio pastoralis. IS maii 1969: A. A S. 61 (1969), pp. 806-811. 5. De Liturgia in prima Synodo Espicoporum: Notitiae 3 (1967). p. 368. 6. Cfr. infra nn. 19. 32. 33. 7. Cfr Ordinem Missae cum pueris surdis mutisque regionis linguae germanicae. die 26 iunii 1970 ab hac Congregatione probatum seu confirmatum (Prot. n. 1S46/70). 6674 1973 OCT 31 SACRA CONGREGATIO PRO CULTU DIVINO tur, initiatio religiosa puerorum ab hoc fine aliena esse non debet8. Ecclesia, quae infantes baptizat, confisa donis hoc sacramento collatis. curare debet, ut baptizati crescant in communione cum Christo et fratribus, cu­ ius communionis signum ct pignus est participatio men­ sae eucharisticae. ad quam pueri praeparantur vel in cu­ ius significationem profundius introducuntur. Quam formationem liturgicam et eucharisticam separare non licet ab educatione universali et humana et Christiana; immo nocivum esset, si formatio liturgica tali funda­ mento careret. 9. Inde omnes, ad quos spectat pueros instituere, unitis viribus et collatis consiliis ad id tendant, ut illis, etsi aliqualem iam sensum Dei rerumque divinarum ha­ bent. iuxta aetatem et progressionem personalem expe­ riantur etiam valores humanos, qui celebrationi eucha­ ristiae insident, uti sunt actio communitaria, salutatio, capacitas auscultandi necnon veniam petendi et tribu­ endi, expressio grati animi, experientia actionum symbolicarum. convivii amicalis, celebrationis festivae9. Catecheseos eucharisticae, de qua in n. 12. erit tales valores humanos ita excolere, ut pueri gradatim iuxta aetatem et condiciones psychologicas et sociales ani­ mos aperiant ad valores Christianos percipiendos et ad mysterium Christi celebrandum 1 °. 10. Maximam partem in his valoribus humanis et Christianis inculcandis habet familia Christiana ‘ 1. Inde 33 institutio Christiana, quae pa/rentibus praebetur vel aliis personis, quibus incumbit educatio, etiam ratione habita formationis liturgicae puerorum valde fovenda est. Vi conscientiae officii in Baptismo infantium suo­ rum libere accepti parentes obligatione tenentur pueros gradatim docendi orare, cum iis cotidie comprecantes eosque ad preces privatim fundendas manuduccntes1 2. Si pueri ita praeparati iam a teneris annis, quandocumque id desiderant, una cum familia Missam participant, facilius incipient in communitate liturgica cantare et orare, immo quodammodo iam praesentient mysterium eucharisticum. Si autem parentes in fide debiliores sunt et tamen institutionem Christianam puerorum desiderant, saltem invitentur ad valores humanos, de quibus supra, cum pueris communicandos et, occasione data, ad partem habendam in coetibus parentum et in celebrationibus non eucharisticis, quae cum pueris fiunt. 11. Insuper communitates Christianae, ad quas sin­ gulae, familiae pertinent vel in quibus pueri vivunt, offi­ cio devinciuntur circa pueros in Ecclesia baptizatos. Communitas Christiana testimonium Evangelii prae­ bens, fraternam caritatem vivens, mysteria Christi ac­ tuose celebrans optima schola est institutionis Christia­ nae et liturgicae pro pueris, qui in ea vivunt. Intra communitatem Christianam, patrini vel aliae personae navitate spectatae, impetu apostolico motae, familiis, quae partem suam in educatione Christiana vix implent, magnum possunt afferre adiumentum ad pue­ ros debite catechizandos. Peculiariter iisdem finibus inserviunt “prae-scholae” et scholae catholicae necnon varii coetus puerorum. 12. Quamvis ipsa liturgia vim sibi propriam erudi­ tionis 1 etiam in pueros semper exerceat, debitum mo* 8. Cfr. Cone. Vat. II, Const, de S. Liturgia Sacrosanctum Concilium, nn. 14,19. 9. Cfr. S. Congr. pro Clericis. Directorium catechisricum generale, n. 25: A. A.S. 64 (1972), p. 114. 10. Cfr. Cone. Vat. II. Deci, de educatione Christiana Gravis­ simum educationis, n. 2. I 1. Cfr. ibid., n. 3. 12. Cfr. S. Congr. pro Clericis, Directorium catechisricum generale, n. 78: A A.S. 64 (1972), p. 147. 13. Cfr. Cone. Vat. II. Const, de S. Liturgia Sacrosanctum Concilium, n. 33. 6675 η. 4235 mentum meretur intra institutionem catechetiçam et scholarem et paroecialem catechesis de Missa1 , con­ ducens ad eius actuosam, consciam et genuinam partici/pationem1 s. Talis catechesis ‘"puerorum aetati et in- 34 genio sane accommodata eo tendere debet, ut per prae­ cipuos ritus et preces tradatur Missae significatio, etiam ad vitae Ecclesiae participationem quod attinet”16; hoc praesertim dicendum est de textibus ipsius Precis eucharisticae et de acclamationibus, quibus hanc pueri participant. Peculiari mentione digna est illa catechesis, qua pue­ ri ad primam Communionem praeparantur. In ea non tantum discant, quae sint veritates fidei circa Euchari­ stiam, sed quomodo deinceps, pro modulo suo paenitentia praeparati, plene corpori Christi inserti actuose cum populo Dei Eucharistiam participare possint, par­ tem habentes in mensa Domini et in communitate fra­ trum. 13. Magnam partem in formatione liturgica puero­ rum et in eorum praeparatione ad vitam liturgicam Ec­ clesiae habere possunt etiam celebrationes varii gene­ ris, quibus pueri quaedam elementa liturgica vi ipsius celebrationis facilius percipiunt, uti sunt salutatio, si­ lentium, laus communis, praesertim ea quae fiunt cantu communi. Caveatur tamen, ne celebrationes huiusmodi indolem nimis didacticam induant. 14. Magis magisque in his celebrationibus iuxta cap­ tum puerorum verbum Dei locum obtineat. Immo cre­ scente capacitate spiritali sat frequenter cum iis ha­ beantur sacrae verbi Dei celebrationes proprie dictae, praesertim tempore Adventus et Quadragesimae1 Quae celebrationes aestimationem verbi Dei apud pue­ ros magnopere fovere possunt. 15. Omnis institutio liturgica et eucharistica, salvis iis. quae dicta sunt, semper ad id tendere debet, ut vita cotidiana puerorum in dies magis Evangelio respon­ deat. / 3δ Caput II - De Missis cum adultis, quas etiam pueri participant 16. In multis locis, imprimis diebus dominicis et fe­ stis, Missae paroeciales celebrantur, quas simul cum magno numero adultorum non pauci pueri participant. In his Missis testimonium fidelium adultorum magnum effectum habere potest apud pueros. Sed et adulti ex eo, quod in tali celebratione experiuntur partem, quam pueri in communitate Christiana habent, emolumentum spiritale capiunt. Spiritus Christianus familiarum ma­ gnopere fovetur, si pueri tales Missas simul cum paren­ tibus et aliis membris familiae participant. Ipsi infantes, qui Missam participare adhuc neque­ unt vel nolunt, in fine Missae adduci possunt, simul cum communitate benedicendi, postquam v. gr. adiutrices quaedam paroeciales cos inter Missam in loco se­ parato custodierunt. 17. lamen in Missis huius generis sedulo cavendum est. ne pueri se neglectos sentiant propter incapacitatem participandi et intellegendi ea. quae in celebratione aguntur et proclamantur. Aliquo saltem modo ratio ha­ beatur eorum praesentiae, v. gr. alloquendo eos peculia14. Cfr. S. Congr. Rituum. Instructio Eucharisticum myste­ rium, 25 maii 1967. n. 14: 4.X.5. 59 (1967). p. 550 15. Cfr. S. Congr. pro Clericis. Directorium catechisricum generale, n. 25: A./1.5. 64 (1972). p. I 14. 16. S. Congr. Rituum. Instructio Eucharisticum mysterium. 25 maii 1967. n. 14: A A S 59 (1967), p $50; cfr etiam S. Congr. pro Clericis. Directorium catechisricum generate, n. 57 /1.4.5. 64 (1972), p. 131.. 17. Cfr. Cone. Vat. II. Const, de S. Liturgia Sacrosam tum Concilium, n. 35. 4 6676 η. 4235 SACRA CONGREGATIO PRO CULTU DIVINO participationi puerorum inserviant. Quapropter sacrum silentium etiam in Missis cum pueris suum momentum habet (cfr. n. 37). Magna cum diligentia attendatur, ne pueri obliviscantur omnes participationis formas cul­ men suum obtinere in Communione eucharistica, in qua Corpus et Sanguis Christi ut cibus spiritalis acci· pluntur23. Sacerdoti Missam cum pueris celebranti cordi sit reddere celebrationem festivam, fraternam, meditativam3* , magis enim quam in Missis cum adultis haec riter in monitionibus (v. gr. in initio et in fine Missae) et in aliqua parte homiliae. Immo fortasse aliquando, si condicio locorum et personarum id permittit, opportunum erit liturgiam verbi cum homilia in aliliquo loco separato, sed non nimis distante cum pueris celebrare, qui, antequam liturgia eucharistica incipiat, introducuntur in locum, ubi adulti interim propriam liturgiam verbi celebrave­ runt. 18. Valde utile esse potest in his Missis quaedam puens officia concredere; possunt v. gr. afferre dona, unum alterumve ex cantibus Missae exsequi. 19. Interdum huiusmodi Missa, si numerus puero­ rum notabilis est, opportune ita ordinetur, ut etiam magis puerorum postulatis satisfaciat. Tunc homilia ad pueros dirigatur, ita tamen ut etiam adulti ex ea fruc­ tum capere possint. Praeter aptationes in ipso Ordine Missae iam exstantes una aliave ex aptationibus pecu­ liaribus infra descriptis, in Missa cum adultis, quam et­ iam pueri participant, adhiberi potest, ubicumque Epi36 scopus id permiserit. / Caput III - De Missis cum pueris, quas nonnulli tantum adulti participant 20. Praeter Missas, quae a pueris una cum parentibus et aliis familiae membris participantur, quaeque nec semper nec ubique fieri possunt, commendantur, prae­ sertim infra hebdomadam, Missae cum solis pueris cele­ brandae, nonnullis tantum adultis participantibus. In his Missis quasdam aptationes necessarias esse ab initio instaurationis liturgicae omnibus persuasum estla. De quibus aptationibus, et quidem generalioribus tantum, infra (nn. 38-54) sermo erit. 21. Semper prae oculis habendum est tales celebra­ tiones eucharisticas pueros versus Missas adultorum manuducere debere, praesertim eas, ad quas communi­ tas Christiana in dominicis convenire debet1 *. Inde, sal­ vis aptationibus quoad aetatem necessariis, non perve­ niatur ad ritus omnino speciales3 u,qui nimis differant ab Ordine Missae cum populo celebrandae. Finis vario­ rum elementorum semper iis respondere debet, quae in Institutione generali Missalis Romani de singulis dicta sunt, etiamsi aliquando propter rationes pestorales identitas absoluta inculcari nequit. animorum dispositio in celebratione a sacerdote efficia­ tur. Pendet ex eius praeparatione personali necnon ex eius modo cum aliis sese gerendi et loquendi. Dignitati, claritati et simplicitati gestuum appri­ me consulat. Alloquens pueros ita se exprimat, ut facile intellegi possit, vitata tamen quavis forma nimis puerili. Monitiones libere proferendae * 3 pueros conducat ad genuinam participationem liturgicam nec sint expla­ nationes mere didacticae. Ad corda puerorum movenda juvabit, si eos sacerdos quandocumque propriis verbis invitaverit, v. gr. ad ac­ tum paenitentialcm, ad orationem super oblata, ad ora­ tionem dominicam, ad pacem dandam, ad Communio­ nem. 24. Cum Eucharistia semper sit actio totius commu­ nitatis ecclesialis, optanda est participatio saltem non­ nullorum adultorum, qui non tamquam vigilantes, sed tamquam comprecantes Missam participent et pueros, quatenus necessarium est. adiuvent. Nil impedit, quin unus ex his adultis, qui cum pueris Missam participant, annuente parocho vel rectore Ec­ clesiae, post Evangelium verba ad pueros dirigat, prae­ sertim si sacerdos difficulter tantum mentis / habitui 38 puerorum sese aptat. Qua in re serventur nonnae proxi­ me edendae a S. Congregatione pro Clericis. Etiam in Missis cum pueris diversitas ministeriorum foveatur, ut celebratio tamquam communitaria appa­ reat34, adhibeantur, ex. gr. lectores et cantores sive ex pueris sive ex adultis. Ita varietate vocum taedium vi­ tabitur. De loco et tempore celebrationis De officiis et ministeriis in celebratione 22. Principia actuosae et consciae participationis quodammodo a fortiori valent, si Missae cum pueris ce­ lebrantur. Inde curetur, ut omnia fiant ad talem parti­ cipationem augendam et impensiorem reddendam. Hanc ob rem quam plurimi pueri partes speciales in ce­ lebratione agant; cuius modi hae sunt: locum et altare apparare (cfr. n. 29), munere cantoris fungi (cfr. n. 24), fa choro cantare, musicam instrumentis exsequi (cfr. n. 32), lectiones proferre (cfr. nn. 24 et 47), respondere infra homiliam (cfr. n. 48), intentiones orationis uni37 versalis reci/tare, dona ad altare afferre necnon similes hisce actiones facere iuxta consuetudinem diversorum populorum (cfr. n. 34). Ad participationem fovendam aliquando iuvabunt etiam quaedam additiones, v.gr insertio causarum ad gratias agendas, antequam sacerdos dialogum Praefatio­ nis incipiat. In his omnibus prae oculis habeatur actiones exter­ nas sine fructu manere, immo nocivas esse, nisi internae 25. Locus primarius celebrationis euchansticae cum pueris est ecclesia, in qua tamen, si praesto est, diligen­ ter seligatur spatium, quod numero participantium re­ spondeat et in quo libere se gerere possint pueri iuxta postulata liturgiae vivae aetati eorum congruae. Si autem ecclesia his postulatis non respondeat, op­ portunum erit interdum extra locum sacrum cum pue­ * Eucharistiam celebrare, sed tunc locus sit aptus tan­ ris taque celebratione dignus25. 1B. Cfr. lupr», n. 3. 19 Cfr. Cone. Vit 11, Const, dc S. Liturgia Sacrowncrum Concilium. nn. 42 et 106. 20. Cfr De Lilurgia in prima Synodo Episcoporum: Nuririae 3(W67), p. 368. 6677 1973 OCT 31 26. Pro Missis cum pueris illud tempus diei seligatur, quod melius convenit circumstantiis, in quibus vivunt, ita ut quam maxime aperti sint ad verbum Dei audien­ dum et ad Eucharistiam celebrandam. 27. Missa infra hebdomadam a pueris participanda certe cum maiore fructu et minore periculo taedii cele­ brari potest, si (ex gr. in collegiis, in quibus pueri simul vivunt) non cotidie fit; insuper diligentius praeparari potest, si longius spatium temporis inter varias celebra­ tiones intercedit. Interdum praeferenda est communis precatio, ad quam pueri etiam sponte conferre possunt, vel com­ munis meditatio vel sacra verbi Dei celebratio, quae priores celebrationes eucharisticas continuat et ad posteriores profundius participandas valet. ll.Ctr. Instihirio generalis .Vfissalis Romani, n. 56. 22 Cfr. infra n. 37. 23. Cfr Institutio generalis M issalis Romani, η 11. 24. Cfr. Cone. Vat. 11. Const, de S. Liturgis Sacrosanctum Concilium, n. 28. 25. Cfr. Institutio generalis Missalis Romani, n. 253. 6678 η. 4235 SACRA CONGREGATIO PRO CULTU DIVINO 28. Quandocumque numerus puerorum, qui simul Eucharistiam celebrant, nimius est, participatio attenta et conscia difficilior evadit. Itaque, si fieri potest, plures coetus efficiantur, qui non rigide iuxta aetatem, sed attenta formationis religiosae progressione et praepara­ tione catechetica constituantur. Infra hebdomadam autem tales coetus opportune 39 diebus diversis ad sacrificium Missae invitentur. / 34. Inter actiones, quae gestibus adnumerantur, pe­ culiari mentione dignae sunt processiones et aliae actio­ nes participationem corporis secumferentes. Ingressus processionalis puerorum cum sacerdote ce­ lebrante iuvare potest quo melius sentiatur communio­ nem tunc constituiparticipatio saltem aliquorum puerorum cum calice et donis vim et sensum praepara­ tionis donorum manifestius exprimit; processio ad communionem debite ordinata multum iuvat ad pieta­ tem puerorum fovendam. De praeparatione celebrationis 29. Sedulo et tempestive quaevis celebratio euchari­ stica cum pueris praeparetur, praesertim quoad oratio­ nes, cantus, lectiones, intentiones orationis universa­ lis, collatis consiliis cum adultis et cum pueris, qui mi­ nisterium peculiare in his Missis exercent. In apparando et ornando loco celebrationis necnon in praeparandis calice cum patena et urceolis, si fieri potest, aliqui ex pueris partem habeant. Salva congrua participatione in­ teriore, etiam tales actiones fovendo sensui communitariae celebrationis inservire possunt. De cantu et musica 30. Cantus, si magni fieri debet in omnibus celebra­ tionibus, praesertim in Missis cum pueris celebrandis propter eorum affinitatem peculiarem ad musicam, at­ tentis ingenio diversorum populorum et capacitate pue­ rorum praesentium propria, omnimode fovendus est2°. Ubi fieri potest, acclamationes, praesertim eae, quae ad Precem eucharisticam pertinent, a pueris potius can­ tentur quam recitentur. 31. Ad faciliorem reddendam participationem pue­ rorum in cantibus “Gloria”, “Credo”, “Sanctus” et “Agnus Dei" adhibere licet cum modis musicis aptas interpretationes populares ab auctoritate competenti receptas, etiamsi in omnibus cum textibus liturgicis non concordent2 1. 32. Etiam in Missis cum pueris “musica instrumenta magnam utilitatem ... afferre possunt”2 8, praesertim si ab ipsis pueris adhibentur. Inserviunt enim vel cantui, quem sustentant, vel meditationi puerorum, quam nu­ triunt; interdum gaudium festivum et laudem Dei mo­ do suo exprimunt. Sedulo semper caveatur, ne musica cantui praepon­ deret vel apud pueros potius distractionem quam aedi­ ficationem gignat; respondeat oportet fini, qui singulis temporis spatiis, quibus inter Missam musica editur, 40 propositus est. / Sub iisdem cautelis et cum debita circumspectione ac peculiari discretione etiam musica technice effecta in Missa cum pueris adhibere potest, iuxta normas a Conferentiis Episcoporum statutas. De gestibus 33. Ratione habita naturae liturgiae tamquam actio­ nis totius hominis et psychologiae puerorum, participa­ tio per gestus et habitus corporis in Missis cum pueris magnopere fovenda est, iuxta aetatem et locorum con­ suetudinem. Multum pendet- non tantum e gestibus sa­ cerdotis26 29, sed etiam e modo, quo tota communitas 28 27 puerorum se gerit. Si qua Conferentia Episcoporum iuxta normam In­ stitutionis generalis Missalis Romani gestus, qui in Mis­ sa occurrunt, ingenio populi aptatj0, respectum habeat etiam condicionis peculiaris puerorum, vel pro pueris tantum tales aptationes determinet. 26. Cfr. Institutio generalis Missalis Romani, n. 19. 27. Cfr. S. Congr. Rituum. Instructio Musicam sacram, martii 1967. n. 55: 4.4.S. 59 (1967), p. 316. 28. Ibid., n. 62:4 A.S. 59 (1967), p. 318. 29. Cfr. supra, n. 23. 30. Cfr. Institutio generalis Missalis Romani, n. 2 l. 6679 1973 OCT 31 5 De elementis visualibus 35. Ipsa liturgia Missae multa elementa visualia con­ tinet, quibus apud pueros maximum momentum tri­ buendum est; quod dicendum est praesertim de ele­ mentis visualibus peculiaribus in decursu anni liturgici, uti sunt adoratio cnicis, cereus paschalis, lumina in fe­ sto Praesentationis Domini, diversitas colorum et orna­ mentorum liturgicorum. Praeter illa elementa visualia ipsi celebrationi atque loco celebrationis inhaerentia alia opportune introdu­ cantur, quae pueris permit/tant magnalia Dei in crea-41 tione et redemptione perpetrata oculis percipere et ope visus precationem suffulciunt. Numquam liturgia appa­ reat tamquam res arida et mere ad cogitationes perti­ nens. 36. Eadem de causa usus etiam imaginum ab ipsis pueris praeparatarum utilis esse potest, v. gr. ad homiliam illustrandam,ad intentiones orationis universalis vi­ sibiliter demonstrandas, ad meditationem inspirandam. De silentio 37. Etiam in Missis cum pueris “silentium, tamquam pars celebrationis, suo tempore est servandum"J ‘, ne nimia pars tribuatur actioni externae; nam etiam pueri pro modulo suo meditationis sunt revera capaces. Ta­ men quadam manuductione indigent, ut discant iuxta momenta diversa (v. gr. post Communionem33 vel et­ iam post homiliam) ad seipsos converti vel breviter me­ ditari vel in corde suo Deum laudare et orare34. Insuper curandum est - et quidem diligentius quam . in Missa cum adultis — ut textus liturgici sine festina­ tione et intellegibiliter proferantur, debitis pausis interiectis. Dc partibus Missae 38. Salva semper structura generali Missae, quae “duabus partibus quodammodo constat, liturgia nempe verbi et eucharistia”, necnon quibusdam ritibus cele­ brationem aperientibus et concludentibus35, intra sin­ gulas partes celebrationis sequentes aptationes necessa­ riae videntur, ut pueri reapse “fidei mysterium ... per ritus et preces”30 secundum leges psychologicas pueri­ tiae more suo experiantur. 39. Ne differentia inter Missas cum pueris et Missas cum adultis nimia evadat37, aliqui ritus et textus pue­ ris numquam aptentur, uti / “acclamationes et respon- 42 siones fidelium salutationibus sacerdotis”38, oratio do31. Cfr. ibid., n. 24. 32. Institutio generalis Missalis Romani. n. 2 3. 33. Cfr. S. Congr. Rituum, Instructio Eucharisticum myste­ rium. 25 maii 1967. n. 38: A A.S. 59 (1967). p. 562. 34. Cfr. Institutio generalis Missalis Romani, n. 23. 35. Ibid., n. 8. 36. Cone. Vat. II, Const, de S. Liturgia Sacrosanctum Con­ cilium. n. 48. 37. Cfr. supra, n. 2 1. 38. Institutio generalis Missalis Romani, n. 15. 6680 1973 OCT 31 SACRA CONGREGATIO PRO CULTU DIVINO Inter quae elementa admonitiones enumerandae sunt, quae lectiones praecedunt”3 et pueros ad bene et minica, formula trinitaria in fine benedictionis, qua sa­ cerdos Missam concludit. Suadetur etiam, ut pueri paulatim — salvo usu Symboli Apostolorum, de quo in n. 49 - assuefiant Symbolo Nicaeno-Constantinopolita- fructuose audiendum excitant, vel contextum explican­ do vel ad ipsum textum conducendo. In Missa de San­ cto diei ad ea interpretanda et illustranda, quae ex Sa­ cra Scriptura proferuntur, aliquid ex eius vita narrari potest non tantum in homilia, sed etiam ante lectiones biblicas in modum admonitionis. Ubi textus lectionis id suadet, utile esse potest ut ip­ si pueri eum distributis partibus legant, quemadmodum pro lectione Passionis Domini in Hebdomada Sancta statutum est. / 44 no. a) De ritu initiali. 40. Cum ritus initialis in Missa eo spectet, “ut fide­ les in unum convenientes communionem constituant et recte ad verbum Dei audiendum digneque Eucharistiam celebrandam sese disponant”3 9. curandum est, ut illa dispositio in pueris oriatur nec penclitetur nimietate ri­ tuum, qui hic proponuntur. Inde aliquando licet unum alterumve elementum ri­ tus initialis omittere, ahud autem forsan magis amplifi­ care Semper adsit saltem aliquod elementum introductorium, quod per collectam concluditur. In electione singulorum elementorum attendatur, ut unumquodque elementum tempore suo appareat nullumque penitus neglegatur. b) De lectione verbi Dei eiusque explanatione. 41. Cum lectiones e Sacra Scriptura desumptae “partem praecipuam liturgiae verbi” constituant40, et­ iam in Missis cum pueris celebrandis numquam desit lectio biblica. 42. Quod vero attinet ad numerum lectionum in do­ minicis et festis, servanda sunt decreta Conferentiarum Episcopalium. Si tres vel duae lectiones in dominicis vel feriis praestitutae difficulter tantum a pueris intellegi possunt, licet duas vel unam tantum ex iis legere; num­ quam tamen desit lectio ex Evangclio desumpta. 43. Si omnes lectiones diei assignatae captui puero­ rum minus convenire videntur, licet lectiones seu lec­ tionem seligere vel e Lectionano Missalis Romani vel immediate ex Bibliis, attentis tamen temporibus liturgicis. Suadetur autem, ut singulae Conferentiae Episco­ porum Lectionaria pro Missis cum puens conficienda 43 curent. / Si propter captum puerorum necessarium videtur unum alterumve versiculum lectionis biblicac omittere, hoc caute fiat et ita. “ne sensus textus aut mens et qua­ si stylus Scripturae mutilentur”41. 48. In omnibus Missis cum pueris magnum momen­ tum homiliae tribuendum est, qua verbum Dei explana­ tur. Homilia pueris destinata interdum in dialogum cum iis transibit, nisi praeferatur, ut in silentio auscul­ tent. 49. Si Symbolum in fine liturgiae verbi occurrit, apud pueros sumi potest Symbolum Apostolicum, quip­ pe quod inest eorum institutioni catecheticae. c) De orationibus praesidentialibus. 50. Ut sacerdos in orationibus praesidentialibus pue­ ros revera sibi sociare possit, licet ei textus pueris ap­ tiores e Missali Romano seligere, attento tamen tempo­ re liturgico. 51. Interdum principium selectionis non sufficiet, ut pueri orationes considerare possint tamquam expressio­ nem vitae propnae et suae experientiae *religiosae 4 , cum orationes compositae sint pro fidelibus adultis. In hoc casu nil impedit, quin textus orationum Missalis Romani necessitatibus puerorum aptentur, ita tamen, ut, fine et quodammodo etiam substantia servatis, om­ nia vitentur, quae a genere litterario orationis praesidentialis aliena sunt, uti adhortationes de moribus et modus loquendi nimis puerilis. 52. Summum momentum in Eucharistia cum pueris celebranda competit Preci Eucharisticae, quae est cul­ men totius celebrationis-45. Multum pendet e modo, quo haec Prex a sacerdote profertur-4 6 atque a pueris 44. In seligendis lectionibus critérium sumatur a qualitate potius quam a quantitate textus Sacrae Scrip­ turae. Non semper et per se lectio brevior pueris aptior est quam alia protracta. Omnia pendent ex utilitate spi­ ritali, quam lectio pueris praebere potest. 45. Quia in ipso textu biblico “Deus populum suum alloquitur ... et ipse Christus per verbum suum in me­ dio fidelium praesens adest”52, vitentur paraphrases Sacrae Scripturae Commendatur tamen usus versionum, quae, ab auctoritate competenti admissae, pro ca­ techesi puerorum forsitan iam exstent. auscultando et acclamando participatur. Ipsa animorum dispositio, quae in hoc centro cele­ brationis requiritur, tranquillitas et reverentia, quibus omnia fiunt, pueros maxime attentos reddere debent ad praesentiam realem Christi in altari sub speciebus panis et vini, ad eius oblationem, ad gratiarum actio­ nem per ipsum et cum ipso et in ipso necnon ad obla­ tionem Ecclesiae, quae tunc fit et qua fideles semetipsos et vitam suam cum Christo Patri aeterno offerunt in Spiritu Sancto. / 45 Adhibendae sunt interim quattuor Preces ab auctori­ tate suprema pro Missis cum adultis approbatae et in usum liturgicum inductae, donec Apostolica Sedes pro Missis cum pueris aliter provideat. 46. Inter lectiones cantentur vel versiculi psalmorum iuxta intellegentiam puerorum diligenter selecti vel can­ ticum in modum psalmorum vel “Alleluia” cum versu simplici Semper autem in his cantibus pueri partem habeant Nil impedit, quin interdum silentium meditativum pro cantu substituatur. Si unica tantum lectio seligatur, cantus edi potest post ho miliam. 47 Ut pueri lectiones biblicas suas faciant ct digni­ tatem verbi Dei in dies magis dignoscant, magni aesti­ manda sunt omnia elementa, quae interpretationi lec­ tionum inserviunt. 39 lbid..n. 24. 40 IbM·. n. 33. 4| Mitule Romanum. Lcctionarium I. Dr Ordine lectionum Mime. Praenotanda generalia, n. 1 d. 4J Institutio xeneralis Mista lis Romani, n. 33. 6681 η. 4235 d) De ritibus ante Communionem. 53. Prece eucharistica finita, semper sequantur ora­ tio dominica, fractio panis et invitatio ad Communio­ nem4 ', quia his elementis maximum momentum com­ petit in structura huius partis Missae. e) De Communione er de ritibus, qui eam sequuntur 54 Omnia fiant, ut puen apte dispositi, qui ad Eu­ charistiam iam admissi sunt, tranquille et cum recollec43. Cfr. ibid., n. 11. 44. Cfr. Consilium ad exsequendam Constitutionem de sacrj Liturgia. Instruction sur la traduction des textes liturgiques pour la célébration avec le peuple, 25 ianuarii 1969 n 20· \otitiae 5 (1969). p. 7. 45. Cfr. Institutio generalis .Missalis Romani, n. 54 46. Cfr. supra, nn 23 et 37 47. Cfr. supra, n. 23. 6682 SACRA CONGR. PRO RELIGIOSIS - SIGNATURA APOSTOLICA 1973 NOV 8 -15 tione animi ad sacram mensam accedant, ut plene par­ ticipent mysterium eucharisticum. Ubi fieri potest in­ ter processionem Communionis edatur cantus pueris accommodatus40. Monitio praecedens benedictionem finalem in Missis cum pueris magni momenti est,quia hi indigent, antequam dimittantur, quadam repetitione et applica­ tione eorum, quae audierunt, brevissimis tamen verbis enuntiata. Praesertim hoc loco opportune patefiat ne­ xus inter liturgiam et vitam. Saltem interdum pro temporibus liturgicis ac diver­ sis in vita puerorum momentis, sacerdos adhibeat for­ mas ditiores benedictionis, retenta semper formula trinitaria cum signo crucis in fine50. ♦ * ♦ 55. Omnia, quae hoc Directorio continentur, ad hoc tendunt, ut pueri expedite et cum gaudio in celebratio­ ne Eucharistica possint simul occurrere Christo et cum 46 eo astare coram Patre51. Conscia et actuosa / participa­ tione sacrificii et convivii eucharistici formati, de die in diem magis discant domi et extra domum, inter fami­ liares et aequales Christum annuntiare, vivendo fidem, “quae per caritatem operatur” (Gal 5, 6). Hoc Directorium, a Sacra Congregatione pro Cultu Divino apparatum, Summus Pontifex Paulus VI die 22 octobris 1973 approbavit et confirmavit idemque pu­ blici iuris fieri iussit. Ex aedibus Sacrae Congregationis pro Cultu Divino, die 1 novembris 1973, in sollemnitate Omnium Sancto­ rum, De speciali mandato Summi Pontificis. loannes Card. VILLOT, Secretarius Status. H. Bugnini, Archiepiscopus tit. Diocletianen., a Secretis. 48. Cfr. S. Congr. Rituum, Instructio Musicam sacram, 5 mar­ tii 1967, n. 32: A./4.S. 59 (1967), p. 309. 49. Cfr. Institutio generalis Missalis Romani, n. 1 1. 50. Cfr. supra, n. 39. 51. Cfr. Missale Romanum. Prex eucharistica II. Adn. C. BRAGA In EL 88 (1974) 491-499; 90 (1976) 490-496; R. KACZYNSKI In Notlt. 10 (1974) 22-28; G. M. OURY In Esprit et vle 85 (1975) 376-380; Notlt. 10 (1974) 131; Notlzlarlo della Conferenza episcopale Itallana, anno 1977,n.2 p. 26-30. 4236 1973 NOV 8.- SC pro RELIGIOSIS, RESCRIPTUM. PART. * Facultas datur ut sodales Tertii Ordinis saecularis S. Francisci professionem anticipare possint PRECES. - Beatissime Pater, Procurator Generalis Ordinis Fratrum Minorum Conventualium a Sanctitate Tua humiliter implorat ut Superiores maiores Ordinis et Assistentes locales Fraternitatum Tertii Ordinis permittere valeant ut professio anticipetur, non ultra quindecim dies, ob rationes allatas. Et Deus, etc. RESCR.- Vigore facultatum a Summo Pontifice concessa­ rum. Sacra Congregatio pro Religiosis et Institutis saeculari­ bus. attentis expositis, annuit pro çratia iuxta preces, servatis ceteris servandis. Contrariis quibuslibet non obstantibus. Datum Romae, die 8 novembris 1973. - Basllius Heiser, O. F. M. Conv.. Subsecretarius. C. Ad divino! a, Officialis. • Procuratori Generali O. F. M. Conv., Prot. N. 5858/73: COFMConv 70 (1973) 161. 4237 1973 NOV 12.-CONV. RHENAN .-PALAT. AAS 65 (1973)642 Ratihabitio Conventioni inter Apostolicam Sedem et Rhenaniam-PaJatinum diei 15 maii 1973 Vide textum supra sub die 15 Maii 1973: LE 4197 6683 n. 4236 - 4239 4238 1973 NOV 12. - SIGNATURA APOST., DECRETUM. PART. * Approbatur erectio Tribunalium regionalium in Algeria ad videndas universas causas, additis nonnullis facultati­ bus territoriis missionum iam concessis Supremum Signaturae Apostolicae Tribunal, viso ac mature perpenso decreto dici 24 octobris 1973. quo E.mus Archiepi8 co pus Algérien, Exc.mus Archiepiscopus Rabatcn. et Exc.mi Episcopi Orancn., Constantinian. ct Laguatcn., erigunt duo Tri­ bunalia Regionalia ad pertractandas causas universas, scilicet non tantum causas nullitaris matrimonii, sive formales sive summarios, sed etiam causas separationis coniugum, necnon causas contentiosas ct criminales, et quidem primae instantiae apud Curiam Rabatensem et secundae instantiae apud Curiam Algericnsem; vi n. 105 Constitutionis Apostolicae Regimini Ec clesiae universae, et attento art. 2 § 1 Normarum ab hoc Su­ premo Tribunali editarum die 28 decembris 1970; perpensa in­ stantia Exc.mi Archiepiscopi Rabatensis, nomine etiam E.mi Archiepiscopi Algériens» et Exc.morum Episcoporum Orancnsis, Constantiniam ct Laguatcnsis, dici 26 octobris 1973 ad ob­ tinendam approbationem Sanctae Sedis, petitam approbatio nem concedit ut praefatum decretum vim habeat et exsecutioni mandetur. Insuper, attenta petitione Exc.mi Archiepiscopi Rabatensis et audita Sacra Congregatione pro Gentium Evangelizatione. extenditur duobus Tribunalibus Regionalibus nuper erectis fa­ cultas iam concessa ab eadem Sacra Congregatione territoriis missionum, nempe “reducendi ob penuriam officialium, nume­ rum ministrorum tribunalis primae instantiae, ita ut Tribunal constituatur tribus administris, scilicet iudice unico, defensore vinculi ct notario”. Decernant Exc.mi Episcopi de tempore quo nova tribunalia vigere incipiant ct de regimine causarum nunc pendentium apud tribunalia diocccsana, iuxta art. 22 carundem Normarum huius Supremi Tribunalis. Datum Romae, e sede Supremi Signaturae Apostolicae Tri­ bunalis, dic 12 novembris 1973. — Dinus Card. STAFFA, Prae­ fectus. Aurelius Sahattani, a Secretis. * Apoll 47 (1974) 345-346. 4239 1973 NOV 15. - SIGNATURA APOST., DECRETUM. PART. * Approbatur erectio Tribunalis interdioecesani primae instantiae pro dioecesibus Rhedonen., Briocen., Veneten. et Corisopiten. in Gallia cum competentia in uni­ versas causas Supremum Signaturae Apostolicae Tribunal, viso ac mature perpenso decreto dici 3 octobris 1973, quo E.mus Archiepiscopus Rhedonen. et Exc.mi Episcopi Briocen., Veneten. et Corisopiten. erigunt in urbe v. d. * Rennes' Tribunal interdioccesanum primae instantiae, quod pertractet causas universas, scilicet non tantum causas nullitatis matrimonii, sive formales sive summanas, sed etiam causas separationis coniugum. nec­ non causas contentiosas ct criminales, pro dioecesibus Rhedo­ nen., Briocen., Veneten. et Corisopiten.; attento quod idem Tribunal intcrdiocccsanum habet tamquam sedem appellationis Tribunal intcrdiocccsanum erectum in dioecesi Andcgaven.. in­ columi iure recurrendi ad S. R. Rotam vi can. 1599 § 1. n. 1; vi n. 105 Constitutionis Apostolicae Regimine Ecclesiae uniter sae, et attento art. 2 § 1 normarum ab hoc Supremo Tribunali editarum dic 28 decembris 1970; perpensa instantia E.mi Ar­ chiepiscopi Rhcdonensis ct Exc.morum Episcoporum Briocen.. Veneten. ct Corisopiten. diri 3 octobris 1973, petitam appro bationem concedit ut praefatum decretum vim habeat et exse curioni mandetur. Decernant Exc.mi Episcopi de tempore quo novum tribunal vigere incipiat et de regimine causarum nunc pendentium apud tribunalia diocccsana. iuxta art. 22 carundem Normarum huius Supremi Tribunalis. Datum Romae, r sede Supremi Signaturae Apostolicae Tri­ bunalis. die 15 novembris 1973. - Dinus Cani. STAFF \,Prac fretus. Aurelius Sabattani.o Secretu. • Apoll 47 (1974) 346-347. 6684 SACRA CONGREGATIO PRO CLERICIS n. 4240 4240 1973 NOV 20. SCpro CLERICIS. RESPONSUM. PART? Quando quibusque sub regulis praedicatio verbi Dei committi potest laicis in actionibus liturgicis publice peragenda Romae, dic 20 novembris 197 3 Eminentissime Domine, Omnibus christifidelibus praeclara incumbit obligatio, iuxta doctrinam Concilii Oecumenici Vaticani Π, ad missionem salvificam Eccle­ siae participandam; idcirco Synodo dioecesium Germa­ niae Foederatae generali bene visum fuit laicos exhor­ tari quo impensius apostolicam suam actuositatem in sinu Ecclesiae explicare vellent. Qua laudabili idea inducti Synodales, diebus 3-7 ianuarii 1973 m ecclesia cathedrali Herbipolensi coadunati, participationem lai­ corum etiam in munere praedicandi in Ecclesia exopta­ runt, votum suum hisce in terminis manifestantes: Laid in verbo Dei annuntiando participent oportet dando in divina liturgia fidei suae testimonium, dein debita missione canonica praediti in actionibus liturgicis ser­ monem seu condonem pronunciando, demum, in casi­ bus extraordinariis, homiliam intra Missam proferendo (Die Beteiligung der Laien an der Verkundigung, n. 3). Quod votum litteris diei 22 februarii elapsi Eminen­ tia Tua, nomine Episcoporum istius Reipublicae, huic Sacrae Congregationi exhibuit opportunam necessa­ riamque facultatem a Sancta Sede expostulans. Hacc Sacra Congregatio, licet de hoc argumento in una Plenaria iam in praeterito egisset, responsum P. Commissionis Decretis Concilii Vaticani II interpretan­ dis diei 11 ianuarii 1971 prae oculis habens, quaestio­ nem nunc propositam ex integro tractavit una cum ce­ teris Curiae Romanae Dicasteriis, collatis praesertim consiliis cum Ss. Congregationibus pro Doctrina Fidei et pro Cultu Divino necnon cum Consilio de Laicis. Libenter agnoscitur apostolatum laicorum non so­ lum in saeculo sed in ipsa Ecclesia, per Vaticanum Se­ cundum multoties affirmatum et commendatum, in Germania iam diuturna traditione gaudere. Probanda revera est sincera illa collaborabo quam in omni evangelizationis opere laici ss. Ministris ex corde praestant. Nunc vero, - ob communem populi Dei responsabüitatem erga verbum Dei annuntiandum, - talis collabora­ te laicorum a praefata Synodo extendi cupitur ad mu­ nus quoque in actionibus liturgicis praedicandi lamvero per idem Concilium diffuse edocemur mu­ nus praedicandi in Ecclesia competere, ante omnia, Episcopis tamquam doctoribus authenticis. Presbyteris dein uti Episcoporum cooperatoribus, demum Diaco­ nis, proinde intimam esse relationem inter ordinem sa­ crum et officium praedicationis. Si igitur de responsabilitate communitatis ecclesialis in verbo Dei annuntian­ do loquimur, hoc intelligatur oportet de populo Dei hierarchice seu per sacramentum Ordinis constituto. 1973 NOV 20 Ut igitur munus praedicandi in actionibus liturgicis per ss. ministros exerceatur, oportet vocationes ad pre­ sbyteratum et ad diaconatum omni quo fieri potest modo provehere; ac nobis sane persuasum est Episco­ pos, pro illa sollicitudine pastorali qua pollent, nihil in hac re intemptatum relinquere. Attentis vero particularibus adiunctis dioecesium Germaniae Foederatae, considerata praesertim Cleri pe­ nuria, ac urgente necessitate curae animarum providen­ di, laid idonei muneri praedicationis in actionibus litur­ gicis cooptari poterunt, titulo aliquando suppletorio, aliquando subsidiario, iuxta modum qui sequitur. 1. In locis, ubi sacerdotes aut diaconi deficiunt, Episcopi seligant laicos qui homiliam in celebratione ver­ bi Dei tenere valeant ita ut diebus dominicis ac festis de praecepto fidelibus praebeatur occasio diem sanctifi­ candi. 2. d) Intra Missam sermo de more a Celebrante habetur; b)si Celebrans in suo munere obeundo sive physice sive moraliter sit Impeditus et alius presbyter praesto non sit neque diaconus, ita ut fidelibus desit hoc spirituale ex verbo Dei alimentum. Episcopi, neces­ sitate cogente aut suadente, laicis facultatem praedican­ di etiam intra Missam concedere valent; c) Eandem fa­ cultatem Episcopi concedere possunt si ratione circum­ stantiarum particularium (e. gr. in festo ad familiam Christianam tuendam, ad charitatis opera fovenda, ad missiones inter Gentes promovendas, aliisque festis iudicio Episcopi), laid praesto sint speciali competentia praediti atque eorum adhortatio valde opportuna repu­ tetur. 3. Sermones laicorum pro opportunitate per Cele­ brantem introducuntur aut concluduntur. 4. Laici, ut munere praedicandi in actionibus litur­ gicis fungi valeant, indigent missione canonica seu de­ legatione ab Episcopo impertita. Si facultas praedicandi tractum successivum habeat, atque in casibus, de quibus sub n. 2° b, c. Episcopus personaliter concedat missionem canonicam, cuius fa­ cultatem subdelegandi concedere nequit nisi Episcopis Auxiliaribus, Vicariis Generalibus et Episcopalibus. Episcopus missionem canonicam revocare potest propter motiva quae ipse rationabilia censet. 5. In designandis laicis ad amussim serventur prae­ scripta a Conferentia Episcopali edenda; praeterquam debitae scientiae, ratio imprimis habeatur de eorum vi­ ta Christiana atque de eorum docilitate erga magiste­ rium Ecclesiae ac erga pastores locales legitimos. 6. Pro iis qui e statu clericali ad statum laicalem redierunt, valent Normae per S. Congregationem pro Doctrina Fidei statutae (44S 1971, LXIII. p. 308, 4,b). 7. Hae regulae, in derogationem canonis 1342 § 2 Codicis luris Canonici, dantur pro experimento, valitu­ rae iuxta preces ad quattuor annos; quibus elapsis Coe­ tus Episcoporum relationem de experientiis exhibebit Sanctae Sedi Quare facile comprehenditur quod in hac quaestione examinanda idem experti sumus dubium quod iam 8. In his facultatibus exsequendis singuli Germaniae tractatum disceptatumque fuit sive in sinu istius Coetus Foederatae Episcopi, rei gravitate perpensa, prius suum Episcoporum sive in ipsa aula Synodi: An munere prae­ audiant oportet Consilium Presbyterale. dicandi laicis in actionibus liturgicis concedendo diffe­ Quas regulas Summus Pontifex, Paulus Pp. VI, beni­ rentia illa essentialis obnubiletur quae inter sacerdo­ gne ratas habuit confidens ut haec concessio Apostoli­ tium ministeriale presbyterorum et commune fidelium ca, sublato quovis abusu, in emolumentum sane cedat exstat; quod dubium gravius evaderet si in usu faculta­ fidelium in Germania. tis non per modum exceptionis sed modo habituali pro­ cederetur. Hoc valet peculiariter de praedicatione laico­ Occasionem nactus Tibi et in Episcopatu Confratrirum intra Missam Nam liturgia verbi Dei et eucharistia bus omnia fausta a Domino adprecor et remanere gau­ ita ircte inter se coniunguntur ut unum actum cultus deo Eminentiae Tuae uti frater in Domino. — 1. Card. WRIGHT. Praefectus. Maximinus Romero, a Secretis. efficiant, atque in Missa communitatis sacerdos, praeter ministerium verbi et sacrificii, etiam officium pastoris • Praesldi Conferentiae Episcopalis Germaniae Prot n 144823/1: AKKR 142 (1973) 480-482. Ot* exercet fidelium 66AS 6686 1973 NOV 24 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE n. 4241 Admittitur error in procedendo et in decernendo ex eo quod recurrens punitus fuerat poena canonica guin ipse antea audiretur quinque responsabilitas in delicto satis demonstraretur Quia vero agitur de gratia pro una parte, altera contradicen­ te, iuxta praxim Signaturae Apostolicae non est eius hoc bene­ ficium a Summo Pontifice petere. 5. Quapropter die 11 decembris 1972. dubium concorda­ tum est hac formula: “An constet de violatione legis sive in procedendo sive in decernendo ex parte Ministri Generalis Or­ dinis X. actu dici 20 novembris 1971, confirmato a S. C. pro Religiosis et Institutis Saecularibus die 19 februarii 1972”. ORDINIS X. 1N IURE 4241 1973 NOV 24. - SIGNATURA APOST., SENTENTIA. PART.· Suspensionis - Privationis vocis activae et passivae · Relegationis Facti species 1. Rev. P. Gerardus, Minister provincialis Ordinis X., una cum suo Definitorio Provinciae P., litteris diei 3 novembris 1971 ad Rev.mum Ministrum Generalem, formaliter accusavit R. P. Augustinum, olim Ministrum Provincialem, utpote reum “di una inqualificabile campagna diffamatoria per mezzo di lettere anonime dattiloscritte contro i Frati e contro i Superiori maggiori, inviate anche a destinatari fuori dellOrdinc”. Has litteras adseribendas esse R. P. Augustino confirmave­ runt duo periti graphici, id est Prof. A. et Prof. M., tamquam periti habiti a Tribunalibus ecclesiasticis. His in litteris Definitorium Generale Ordinis X. invenit haec crimina: “1) istigazione alla disobbedienza ai Superiori Provinciali legittimamente costituiti; 2) oltraggio ai Superiori maggiori; 3) incitamento ad animosità contro i medesimi; 4) offesa all’onore e alia buona fama dei Superiori c dei Confratelli". 2. Decreto diei 2 novembris 1971 Minister Generalis, haec delicta probata putans, sequentes poenas P. Augustino inflixit: 1) suspensionem a divinis per integrum annum; 2) privatio­ nem vocis activae et passivae per tria tnennia capitularia; 3)pro­ hibitionem abeundi a Provincia durante triennio absque oboe­ dientia scripta Rev.mi P. Generalis. Die 4 decembris 1971, P. Augustinus recursum interposuit ad S. C. pro Religiosis et Institutis Saecularibus, quae respondit eum hortando “a voler prestare un doveroso, anche se doloro­ so, ossequio di ubbidienza a quanto i Superiori hanno disposto o potranno dispone m seguito”. Superioribus Maioribus Ordinis X., idem S. Dicasterium “riconosce il diritto di punire esemplarmcnte e proporzionatamente il P. Agostino e, nel caso, sana quelle irregolarità di na­ tura sanabili eventualmente commesse nella procedure", et ad­ dit: “Semmai si richiami l’interessato perché coram Definitorio Generali dia regione delle lettere anonime, la cui patemità viene a lui attribuita. Se il predetto Padre si ritiene leso nei suoi diritti soggettivi ... potrà adire la sezione amministrativa della Segnatura Apostolica". 3. Reapse die 18 martii 1972, P. Augustinus recurrebat ad N. S. Tribunal quaerens ut decretum Ministri Generalis sui Or­ dinis, diei 20 novembris 1971, irritum declararetur ob violatio­ nem legis, ad normam n. 106 Const. Ap. Regimini Ecclesiae universae. Habitis restrictibus cl. Adv. Hermanni Graziani pro actore et cl. Adv.ti loseph Spinelli pro Ordine convento, nec non ani­ madversionibus Rev.mi Francisci Salerno, Advocati Publicae Administrationis et Rev.mi Aemilii Eid, Promotoris iustitiae N. S. Tribunalis, die 10 octobris 1972, in Congressu habito coram Cardinali Praefecto decretum est: "Recursum admittendum es­ se ad disceptationem". 4. Procurator Generalis Ordinis, Rev.dus P. Aegidius optans ut quam primum definitiva sententia pronuntiaretur de contro­ versia, epistula diei 2 novembris 1972, rogavit Sacram Congre­ gationem pro Religiosis ut, ad normam Const. Ap. Regimini Ecclesiae universae, n. 107, deferret ad Supremum Signaturae Apostolicae Tribunal indicium circa meritum causae Patris Au­ gustini. Attamen Exc.mus Secretarius S. C. pro Religiosis, die 6 no­ vembris 1972, ita ei respondebat: “Al punto in cui sono pervenute le cose e tenuto présente che il Sacro Dicastero, almeno indirettamente c parte in causa, e che il ricorso alia Sectio Alte­ ra è stato interposto dal P. Agostino per motivi di illegitimità c non di merito, questa Sacra Congregazione si considera incom­ pétente a concedere la Commissione da Lei richiesta. Qualora ia Sectio Altera, ritenga invece, di dover chiedcre Ia Commissio Pontificia da parte di questo Dicastero, nulla si ha in contrario a che il Supremo Tribunale tratti Ia causa anche nel merito". Itaque Patronus Ordinis X. Adv. I. Spinelli, petitione die 10 novembris 1972 exarata, postulavit ut “Supremum istud Tribu­ nal impetraret facultatem iudicandi etiam ’dc merito causae’". 6687 6. Poenae (suspensio a divinis, privatio vocis activae et passivae, necnon relegatio; cfr. cann. 2278, 2255 § 2; 2291, n. 11; 2331 § 2; 2298. n. 8) P. Augustino ir­ rogatae non sunt iudicio criminali, aut “ex informata conscientia", sed ad modum praecepti poenalis, prout praevidetur a Codice (cann. 2310, 1933 § 4) et a iure particulari Ordinis X. Praeceptum poenale est remedium gravius quam mo­ nitio et correptio (cc. 2306-2309), quod applicatur “monitionibus et correptionibus incassum factis, vel si ex eisdem effectum sperare non liceat”; praecepto au­ tem “quid agere quidve evitare praeventus debeat, ac­ curate indicetur, cum poenae comminatione in casu transgressionis” (c. 2310). Patet igitur: “quanam norma Ordinarius m prae­ cepto punitive ferendo procedere possit et regulariter debeat. Primo qui suspicionibus locum dat monebitur paterne, dein adhibebitur correptio privata aut publica; tum praeceptum dabitur de re facienda aut omittenda, comminans poenam latae aut ferendae sententiae; tan­ dem poena in reum contumacem feretur aut contracta declarabitur” (A. Vermeersch-J. Creusen, Epitome iuris canonici, t. III, n. 504). 7. Ut praeceptum poenale legitime irrogetur, requi­ ritur ut: a) delictum sit certum; b) Superior sit compe­ tens; c) reus audiatur idemque iure utatur quo pollet sese defendendi; d) testes, si qui sint, audiantur et pe­ riti; e) forma praescripta servetur in eo infligendo. a) Certitudo delicti praescribitur ad validitatem praecepti poenalis a can. 1933 § 4. Haec est peculiaris applicatio formae extraiudicialis principii generalis can. 2233 § 1: “Nulla poena infligi potest, nisi constet de­ lictum commissum fuisse et non esse legitime praescrip­ tum”. Certitudo delicti secumfert, ut patet, certitudi­ nem imputabilitatis, reo convento, criminis de quo agitur. b) lurisperiti concorditer tenent omnino necesse es­ se ut reus audiatur atque seipsum defendere possit. Scripsit inter veteres Panormitanus: “Formalitas appel­ lationis est de iure positivo ... ipsa substantia appella­ tionis vero de iure naturali: est enim quaedam defensio seu praesidium innocentiae" (Commentaria in V libros decretalium, in lib. II, tit. 28, rubr. n. 6. Inter recentiores cfr. e. gr. A. Paillot, in Dictionnaire de Droit cano­ nique, t. 7, col. 160, V. Précepte pénal; K. Hofmann, Die Verwaltung im Kanonischen Recht, p. 499; prae­ sertim Kl. Môrsdorf, Rechtsprechung und Verwaltung im Kanonischen Recht, 1941, p. 166, qui ait hic agi dc exigentia aequitatis in iure naturali fundata). Nostrum autem S. Tribunal firmiter et inhaesitanter tenet ius se­ se defendendi reo competere ex ipso iure naturae. Nobiscum plene concordat ius particulare incliti OrdinisX. 8. Modus procedendi in causis disciplinaribus, con­ tentiosis, criminalibus Ordinis X., auctoritate Capituli Generalis promulgatus, haec statuit ad art. 10 § 1: “In processu administrativo causam seu negotium ad rigo­ rem iuris instrui et expediri haud requiritur, sed sufficit ut, legibus iustitiae et aequitatis servatis et salvis pecu­ liaribus praeceptis, remedia ex bono et aequo adhibean­ tur”. Articulus 22 haec habet: “Superior Maior, prae­ terquam remedium poenale et paenitentiam, poenam quoque ad modum praecepti tum statuere tum infligere 6688 η. 4241 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE potest: ... 2° - Poenam vero ad modum praecepti infli­ git, cum poenam iam praecedenti lege vel praecepto, si­ ve determinate sive indeterminate, statutam, declarat vel irrogat, prouti agitur de poena latae vel ferendae sententiae”. Articulus 33 § 1 circa eundem “Modum procedendi” praecipit: “Superior processum poenalem ad modum praecepti adhibens, a servandis principiis ae­ quitatis tum iuris naturalis tum iuris positivi non dis­ pensatur”. 1973 NOV 24 eadem persona scribendi modum peculiarem haud pa­ rum immutare temporis lapsu, nec oblivioni dandum calligraphiam posse in experimento facto studiose im­ mutari in eum finem ut comparatio vana aut falsa eva­ dat” (De processibus, n. 497). Quaerentes utrum duae semiplenae probationes fa­ cerent unam plenam. Veteres responderunt affirmative, “si coniungantur, et ad unum eumdemque finem ten­ dant” (F. Schmalzgrueber, Ius ecclesiasticum univer­ sum, L. II, tit. XIX, n. 16); communiter tamen exci­ pientes "causas criminales” in quibus etsi duae semi­ plenae probationes sufficiant ad effectum torquendi, inquirendi, suspendendi, non tamen sufficiunt, ut pro­ cedi ad condemnandum possit, nisi tales sint, quae con­ junctae pariant moralem de crimine, de quo in reum inquiritur, certitudinem; quia ut leg. fin. Cod. de prob. habetur, in iis causis requiruntur probationes luce meri­ diana clariores” (F. Schmalzgrueber, ibid. n. 17); item D. Bonis: “Communiter doctores excipiunt: 1° causas criminales, in quibus duae pluresve semi-plenae proba­ tiones non sufficiunt ad condemnandum, sed solum ad inquirendum; quia nempe in eiusmodi causis requirun­ tur probationes luce meridiana clariores; prout dicitur in lege ultima tituli De Probationibus, in Justinianeo codice” (De iudiciis ecclesiasticis, ed. II, vol. I, sect. VI, cap. I, quaestio 7a. Cfr. etiam M. De Luca, De iudiciis ecclesiasticis civilibus, ed. 23, n. 400). Quapropter can. 1804 § 1 iudicem monet: “Iudex non peritorum tan­ tum conclusiones etsi concordes, sed cetera quoque causae adiuncta attente perpendat” (Cfr. etiam e. gr. F. M. Cappello, Summa iuris canonici, vol. Ill, ed. 4, n. 280; Matth. a Coronata, Institutiones iuris canonici, vol. Ill, ed. 5, n. 1330). Cum his plene concordat recta Jurisprudentia (cfr. S. R. Rotae Decisiones, vol. XVI, dec. 22, η. 19, pp. 204-205; vol. XVI, dec. 34„ n. 6, p. 298-299; vol. XX, dec. 41, n. 9, p. 373; vol. XXV, dec. 35, n. 12. p. 303). 9. Quia, uti vidimus, ad poenam infligendam, requi­ ritur delicti certitudo, quaeritur quanti ponderis dicen­ dae sint, ad hanc gignendam certitudinem, peritiae cal­ ligraphic#. “Peritia calligraphica - scribit F. X. Wemz - P. Vi­ dal - est species peritiae tunc adhibenda cum dubitatur num quis scriptum aliquod exaraverit. Materialis auctor scripti potest negare a se esse exaratum vel etiam acci­ dere potest ut obierit, et cognitio auctoris potest perti­ nere ad substantiam controversiae vel saltem esse con­ nexa cum aliis probationibus, quarum vis probandi ab illa cognitione plus minus pendeat... Peritia in arte cal­ ligraphica exercetur per comparationem scripti quod certae cuidam personae tribuitur cum alio scripto ab illa persona certo exarato” (Ius canonicum, vol. VI De processibus, n. 497). Iuxta probatos auctores, peritorum sententiae, etsi concordes, de authenticitate alicuius scripturae, ad summum constituere valent probationem semiplenam (cfr. e. gr. A. Reiffenstuel, Ius canonicum universum, lib. II, tit. XXII, n. 166), ita ut ab iisdem comparatio litterarum dicatur “valde periculosa probatio”. Scribit ad hoc F. L. Ferraris: “Non pauci enim reperiuntur, qui alterius manum ita imitantur ac fingunt, ut ipsissima alterius scriptura esse censeatur, et varios tales se vidisse referunt Marsilius, in Rubric. Cod. de Probat., η. 318; Maschardus, de probationibus, conclus. 330, num.l;... Hinc comparatio litterarum de se sola non sufficit In facto ad plene probandum scripturam manu cuiuspiam esse factam, sed ad id requiruntur una simul alia adminicu­ 10. Videndum est utrum quae acta sunt in Rev. Patrem Au­ la, ut proprii scribentis sigilli appositio, subscriptio te­ gustinum a Ministro Generali Ordinis X. et a S. C. pro Religio­ stium, auctorum attestatio, quod ipsimet viderint scrip­ sis, sint contra legem, id est errorem iuris sive in procedendo turam illam a tali fuisse factam tali die talique loco. sive in decernendo contineant · Authent. seu Novell. 73, c. Si quis 1 de instrum. caute­ S. C pro Religiosis, epistula diei 19 februarii 1972. sanavit la et fide, coli. 6; Glossa in Authenticum At si con­ vitia sanabilia forte in procedendo perpetrata, sed putavit se non posse sanare vitium defectus auditionis et defensionis rei, itractus, verb. Soli, et ibi Bait olus, Cod. de fide instru­ mentorum; Maschard., cit. conci. 330, n. 1 et seqq.; deoque monuit R. P. Ministrum Generalem Ordinis X. ut “eum, cuius interest, vocet, ut coram Definitorio Generali rationem Menochius, cit. cas. 114 per totum; Reiff., /. c., n. 167, reddat epistularum sine nomine, quarum ipse auctor putatur”. et alit Unde cautissime debent quoad hoc procedere iuAdnotandum est S. C pro Religiosis habuisse hunc defec­ dices, rite ac mature omnia examinando et adhibendo tum tamquam violationem legis, quae sanari non potest. alios in arte peritos; ut enim advertitur in Authentic. Ipse advocatus Publicae Administrationis declarat: “decre­ tum impugnatum posse haberi in parte initum, sub specie for­ seu Novella 73, in praefatione de Instrumenter. caute­ mali ”, atque ne loqui posset de recusato iure se defendendi, la et fide, eiusdemmet hominis scriptura per vitae de­ (Sacra Congregatio) monuit Superiores Maiores ut ei (P. Augu­ cursum solet mutari, cum non ita quis scribat iuvenis, stino) contestarentur epistulae sine nomine, quarum auctor pu­ et robustus, ac senex, et forte tremens, et saepe etiam tabatur”. Ne post hanc invitationem quidem R. P. Augustinus languor litterarum dissimilitudinem inducat, et calami auditus est atque atramenti immutatio similitudinis litterarum per 11. Patronus tamen Ordinis conventi contendit formam seu omnia auferat puritatem, ibi: litterarum dissimulitudiproceduram per decretum poenale exigere auditionem rei ad nem saepe quidem facit, non enim quid scribit iuvenis, aequitatem, non ad iustitiam. et robustus, ac senex tremens, saepe autem, et languor Ante omnia respondendum est quod, praesertim in Ecclesia, hoc facit, ct quidem hoc dicimus, quando calami et anec contra unum aequitatis praeceptum Ordini religioso licet tramenti immutatio, similitudinis per omnia aufert pu­ procedere in sodales suos; adhuc minus, errore patefacto, in eo perseverare. ritatem” (Έ. L. Ferraris, Bibliotheca, V. Scripturae seu Praeterea quae sunt aequitatis, saltem in casu, legem quo­ Instrumenta, Romae 1891, Vol. VII, n. 21-22). que positivam constituunt pro Ordine X. Denique, ut in iure vi­ Item F. X *. Wemz - P. Vidal: “In defectu scripturae dimus, facultas sese defendendi pertinet ad ius naturale. alias recognitae aut authenticae, aliae scripturae pror­ 12. Nec obstat assertum partis conventae, quod R. P. Au­ sus privatae etiam inservire possunt pro comparatione; gustinus potuisset audiri a S. C. pro Religiosis. Actus enim ad­ sed illis ius peculiarem vim non tribuit, sed in singulis ministrativus, ab initio impugnatus, est Ministri Generalis; casibus, quid possit deduci ex hac comparatione iudex praeterea, si reo agnoscitur ius provocandi ad Sacram Congrega­ aestimare debet. Valde quoque periculosa est illa colla­ tionem et ad Signaturam Apostolicam ut audiatur et sese de­ tio cum scripto ad dictationem peritorum vel iudicis in fendere possit, a fortiori, cum agatur proprie de iudicio formali ipso tribunali exarato, praesertim si cum illo conferri illegi limitatis, idem reus in ea condicione ponendus erat ut se defendere posset ab ipso exordio actionis poenalis contra eum debeat scriptura paulo antiquior; notum quippe est in 66M 6690 1973 NOV 30 - DEC 2 SACRA CONGR. PRO CULTU: ORDO PAENITENTIAE’ Patel ergo legis violationem, id est errorem iuns m proce­ dendo. patratam esse hoc in casu, quia R. P. Augustinus nec auditus est nec potuit sc defendere, antequam ei poenae cano­ nicae infligerentur. 13. Nec tantum in procedendo, sed et in decernendo lex violata est. R. P. Minister Provincialis Ordinis X. ct Definitores Provin­ ciales probationem delictorum hauserunt e duobus peritiis calligraphicis. *‘Lc perizie grafichc hanno rilevato con ccrtezza morale che le corrczioni a penna sopra i dattiloscritti anonimi. fatti i debiti confront! con inoppugnabili e numerosi scritti au­ tograft. sono del P. Agostino, che pertanto deve ritenersi il responsabilc principale delle anonimejehe la macchina usata.per la quasi totalità dclle anonime c delle buste è appartenuta al P. Abondio”. Notandum est P. Augustinum neque a Superioribus suis ae­ stimari tamquam unicum auctorem epistularum anonymarum, quae aliunde aliena machina scriptoria exaratae sunt. Ad vi­ tandum ergo errorem iudicii et sententiam iuslam ferendam, alii audiendi erant nec non ipse P. Augustinus, ut perspicue constaret de uniuscuiusque rcsponsabilitate. Correctiones manu factae in epistulis anonymis, machina scriptoria exaratis, sunt paucissimae et parvi momenti, ita ut dubias reddant conclusiones peritiarum. Habetur ergo error in decernendo gravissimas poenas in P. Augustinum, quia deest debita probatio responsabilitatis ipsius. Consequenter in errorem iuris in decernendo incidit quoque S. C. pro Religiosis, utpote quae Superiorum Religiosorum deci­ sionem confirmavit, hac solum de causa, quia “si deve logicamente suppone che — attraverso prove non sospette né scarsc di positiva attendibilitâ - il Deflnitorio Generale abbia raggiunto la certezza e tuttora sia certo circa Ia colpevolezza dei reati di cui Ella (P. Agostino) è stato incriminato”; etenim “facta non praesumuntur, sed rite probanda sunt” (cfr. cann. 17471748). 14. Sollemniter tamen E.mi Patres edixerunt invaliditatem decreti pOenalis, de quo agitur, probationem non constituere innocentiae R. P. Augustini. Iisdem enim aut aliis poenis ipse plecti poterit, dummodo eius imputabilitas probata sit ad nor­ mam iuris. Quibus omnibs in iure et in facto sedulo perpensis Colle­ gium iudicans, Christi nomine invocato, proposito dubio re­ spondendum decrevit atque respondet: "Decretum Ministri Generalis Ordinis X. diei 20 novembris 1971, notificatum die 27 novembris 1971, irritum esse ob errorem iuris sive in pro­ cedendo sive in decernendo, in casu ”. Romae, in sede Supremi Tribunalis Signaturae Apostolicae, die 24 novembris 1973. - Dinus Card. ST A FF A, Praefec tus et Ponens (Sequuntur ceterae Cardinalium subsignationes). • Apoll 47 (1974) 368-376. 4242 1973 NOV 30.-CONV. cum SAXON. INF. AAS 65 (1973) 646 Ratihabitio conventionis inter Apostolicam Sedem et Saxoniam Inferiorem diei 21 Maii 1973 initae Vide textum supra sub die 21 Maii 1973: LE 4200 4243 1973 DEC 2.-SC CULT., DECR. AAS 66 (1974) 172- 173 Novus Ordo Paenitentiae cum normis promulgatur I-DECRETUM DE NOVO “ORDINE PAENITENTIAE” Reconciliationem inter Deum et homines Dominus noster lesus Christus mysterio mortis suae ac resurrec­ tionis effecit (cf. Rom 5, 10). Ecclesiae in Apostolis hoc reconciliationis ministerium a Domino commissum est (2 Cor 5,18 ss.), quod ipsa implet hominibus fau­ stum nuntium salutis afferendo eosque baptizando in aqua et Spiritu Sancto (cf. Mt 28, 19). 6691 n. 4242 - 4243 Sed propter humanam infirmitatem accidit, ut ctinstiani “caritatem suam primam relinquant” (cf. Ap 2, 4), quin etiam amicitiae cum Deo coniunctionem pec­ cando dirumpant. Propterea. ad remittenda peccata post Baptismum commissa. Dominus peculiare sacra­ mentum Paenitentiae instituit (cf. Io 20. 21-23), quod Ecclesia per saeculorum decursum fideliter celebravit, variis quidem modis, sed servatis eius elementis essen­ tialibus. Concilium autem Vaticanum Secundum haec sta­ tuit: “Ritus et formulae Paenitentiae ita recognoscan­ tur. ut naturam et effectum Sacramenti clarius expri­ mant '1. Haec spectans, Sacra Congregatio pro Cultu Divino novum Ordinem Paenitentiae diligenter appara­ vit, ut actio Sacramenti plenius a fidelibus intellegatur. In hoc novo Ordine, praeter Ordinem ad reconcilian­ dos singulos paenitentes, ut in luce ponatur aspectus communitarius sacramenti, / concinnatus est Ordo ad 173 reconciliandos plures paenitentes, secundum quem confessio et absolutio singulares in celebrationem verbi Dei inseruntur. Praeterea, pro certis casibus, confectus est Ordo ad reconciliandos plures paenitentes cum con­ fessione et absolutione generali, iuxta Normas Pastora­ les circa absolutionem sacramentalem generali modo impertiendam, a Sacra Congregatione pro Doctrina Fi­ dei die 16iunii 1972 datas2. Ecclesia cordi habet fideles suos ad continuam con­ versionem et renovationem vocare. Volens autem ut baptizati, post lavacrum lapsi, peccata in Deum et fra­ tres commissa agnoscant et veram paenitentiam in cor­ de habeant, studensque eos ad celebrandum sacramen­ tum Paenitentiae praeparare. Ecclesia eos hortatur, ut celebrationibus paenitentialibus nonnumquam inter­ sint. Quam ob rem Sacra haec Congregatio normas eiusmodi celebrationum agendarum constituit atque exem­ pla seu specimina earum proposuit, quae Conferentiae Episcopales ad necessitates regionum suarum poterunt accommodare. Summus igitur Pontifex Paulus VI Ordinem Paeni­ tentiae, a Sacra Congregatione pro Cultu Divino appa­ ratum, auctoritate sua approbavit evulgarique iussit, ut is pro titulis huc spectantibus, qui in Rituali Romano usque adhuc vigente exstant, substitueretur. Qui Ordo, lingua Latina exaratus, statim ac prodierit, lingua au­ tem vernacula conscriptus a die, quem Conferentiae Episcopales statuerint, postquam translationem in lin­ guas vernaculas approbaverint confirmationemque ab Apostolica Sede impetraverint, vigere incipiet. Contrariis quibuslibet minime obstantibus. Ex aedibus Sacrae Congregationis pro Cultu Divino, die 2 decembris 1973, dominica prima Adventus. De speciali mandato Summi Pontificis. Ioan nes Card. VILLOT. Secretorius Status. H. Bugnini, Archiep. tit. Diocletiancn., a Secretis. 1. Cone. Vat. II, Const, de S. Liturgia Sacrosanctum Conci­ lium n. 72: A.A.S. 56 (1964). p. 118. 2. Cf. A.A.S. 64 (1972), pp. 510-514. II - ORDO PAENITENTIAE * PRAENOTANDA I — De mysterio reconciliationis in historia salutis 1. Misericordiam suam Pater manifestavit mundum reconci­ lians sibi in Christo, pacificans per sanguinem crucb eius sive quae in Cerris sive quae in caelis sunt (1). Filius Dei. homo fac­ tus. inter homines conversatus est ut cos de servitute peccati li­ beraret (2) et dc tenebris in admirabile lumen suum advoca• decreto Sacrosancti Oecumenlci Concilii Vaticani || Instauratum, auctoritate Pauli PP. VI pro­ mulgatum: Ordo Paenitentiae, editio typica. Typis Polyglottls V 3 [ l C □ ΠIS, 1 -f / *♦ · 1. CL 2 Cor 5, !8 s;Co/ 1. 20. 2. Cf. lo 8. 34-36. 6692 η. 4243 SACRA CONGR. PRO CULTU: ORDO PAENITENTIAE’ ret (3). Propter quod suum in terra munus inchoavit pacniten­ tum praedicans et dicens: “Paenitemini ct credite Evangclio” (.Vcl.15). Haec ad paenitentiam invitatio, quae iam crebro per pro­ phetas insonuerat, corda hominum in adventum Regni Dei praeparavit per vocem loannis Baptistae, qui venit "praedicans baptismum paenitentiae in remissionem peccatorum” (Mc 1.4). lesus autem homines non tantum ad paenitentiam exhorta­ tus est ut peccata relinquerent et se ad Dominum toto corde converterent (4), sed etiam peccatores suscipiens eos cum Patre reconciliavit (5). Infirmos praeterea curavit ut signum potesta­ tis suae remittendi peccata praeberet (6). Demum ipse pro pec­ catis nostris mortuus est. et resurrexit propter justificationem nostram (7).Propterea. in qua nocte tradebatur, salutiferam in­ choans passionem (8), Novi Foederis sacrificium instituit in sanguine suo pro remissione peccatorum (9). et post resurrec­ tionem suam Èpiritum Sanctum in Apostolos misit ut haberent potestatem remittendi peccata aut retinendi (10), atque munus acciperent praedicandi in nomine eius paenitentiam et remissio­ nem peccatorum in omnes gentes (I l). Mandato Domini obtemperans. Petrus, cui Dominus dixe­ rat: “Tibi dabo claves Regni caelorum, et quodeumque ligave­ ris super terram, erit ligatum et in caelis; et ouodeumque solve­ ris super terram erit solutum et in caelis” (3n 16. 19). die Pen­ tecostes remissionem peccatorum per baptismum praedicavit: ’•Paenitentiam agite ... et baptizetur unusquisque vestrum in nomine lesu Christi, in remissionem peccatorum vestrorum” (Act 2. 38) (12). Numquam exinde omisit Ecclesia quin homi­ nes de peccato ad conversionem vocaret et Christi victoriam de peccato per celebrationem paenitentiae patefaceret. 2. Haec de peccato victoria primo m baptismo refulget, quo vetus homo cum Christo crucifigitur ut destruatur corpus pec­ cati et ultra non serviamus peccato, sed cum Christo resurgen­ tes Deo exinde vivamus (13). Quapropter Ecclesia fidem suam confitetur in “unum baptisma in remissionem peccatorum”. In Sacnficio Missae passio Chnsti repraesentatur, et corpus pro nobis traditum ac sanguis effusus in remissionem peccato­ rum iterum ab Ecclesia Deo offeruntur pro totius mundi salute In Eucharistia enim Christus adest et offertur ut “Hostia ησ strae reconciliationis” (14). et ut nos, per Spiritum Sanctum suum, “congregemur in unum” (15). Sed insuper Salvator noster lesus Christus, cum Apostobs suis-eorumque successoribus potestatem contulit dimittendi peccata, in Ecclesia sua sacramentum Paenitentiae instituit, ut fideles qui post primum lavacrum in peccata labuntur. renovata gratia, cum Deo reconciliarentur (16). Ecclesia enim “et aquam habet el lacrimas: aquam baptismatis, lacrimas paenrtentiae”(17). II - De reconciliatione paenitentium in vita Ecclesiae Ecclesia sancta ac simul semper purificanda 3. Christus “dilexit Ecclesiam ct se ipsum tradidit pro ea, ut illam sanctificaret” (Eph 5.25-26), eamque ut sponsam sibi univit (18); illam, quae Corpus et plenitudo eius est, divinis suis donis replet (19) et per ipsam veritatem et gratiam ad omnes diffundit. Ecclesiae tamen membra tentationi obnoxia sunt atque saepe in peccata misere labuntur. Quapropter, “dum Christus, ‘sanctus, innocens, impollutus’ (Hebr 7.26). peccatum non 3. Cf. / P/2.9. 4. Cf. Lc 15. 5. Lc 5. 20. 27-32; 7. 48. 6. Cf. Mt 9. 2 8. 7 Cf.A’om 4.25. b. Cf. Missak Romanum. Prex eucharistiza 1IL 9 Cf. Mt 26. 28. 10. Cf /o 20. 19-23. 11. Cf. Le 24. 47. 12. Cf Acr 3. 19. 26; 17,70. 11. Cf. Rom 6.4-10. 14 Miaule Romanum. Prex eucharistica 111. 15. Miisale Romanum. Prex eucharistica II. 16 Cf Con·:. Trid., Sessio XIV. De sacramento Paenitentiae. cap I: Den: -Schon. 1668 et 1670; can. 1 Denr-Sthô/t. 1701. 17. S. A.MBRCSIUS Epist. 41. 12 PL 16, 1116. 18 Cf. Ap 19.7. 19. Cf. Eph 1. 22-23; Cone. Vat 11. Const Lumsn gentium, n 7 AAS 57(1945). pp. 9-11. 669) 1973 DEC 2 novit (2 Cor 5.21), sed sola delicta populi repropitiare venit (cf. Hebr 2, 17), Ecclesia in proprio sinu peccatores complec­ tens. sancta simul et semper purificanda, paenitentiam et re­ novationem continuo prosequitur” (20). Paenitentia in vita et liturgia Ecclesiae 4. Multis et variis modis populus Dei hanc continuam paenitentiam agit et perficit. Christi enim passionibus per pa­ tientiam suam communicans (21). misericordiae et caritatis opera exercens (22) sese in dies magis ac magis secundum evangelium Christi convertens, fit signum in mundo conversio­ nis ad Deum Quod Ecclesia vivendo exprimit et celebrat in li­ turgia sua, dum fideles se peccatores profitentur, atque ve­ niam Dei et fratrum implorant, uti fit in celebrationibus pacnitentialibus, in verbi Dei proclamatione. in oratione, in ele­ mentis pacnitentialibus celebrationis cucharisticae (23). In sacramento vero Paenitentiae fideles ‘Veniam offensio­ nis Deo illatae ab eius misericordia obtinent et simul reconci­ liantur cum Ecclesia, quam peccando vulneraverunt, ct quae eorum conversioni caritate, exemplo, precibus adlaborant” (24). Reconciliatio cum Deo et cum Ecclesia 5. Quia peccatum est offensio Deo illata, quae amicitiam cum eo disrumpit. paenitentia “ co ad postremum spectat ut Deum adamemus eique nosmetipsos prorsus concredamus ” (25) . Peccator ergo qui. Dei miserentis gratia, paenitentiae iter ingreditur, ad Patrem revertitur qui “ prior dilexit nos ” (1 lo 4. 19). ad Christum qui tradidit semetipsum pro nobis (26) . atque ad Spiritum Sanctum qui effusus est in nos abunde (27). Sed * ex arcano ac benigno dispensationis mysterio, homi­ nes supcmaturali necessitudine inter se coniunguntur, qua peccatum unius etiam ceteris nocet, sicut etiam sanctitas unius beneficium ceteris affert ” (28). et ita paenitentia sem­ per etiam cum fratribus reconciliationem secumfert, quibus peccatum iugiter nocumentum infert. Immo, saepe homines in patranda iniustitia, etiam coniuncte agunt Eodem modo in paenitentia agenda se invicem adiuvant, ut a peccato per gratiam Christi liberati, simul cum omnibus hominibus bonae voluntatis iustitiam et pacem in mundo operentur. Sacramentum Paenitentiae eiusque partes 6. Chnsti discipulus qui. post peccatum, a Spiritu Sancto motus, ad sacramentum Paenitentiae accedit, debet ante om­ nia toto corde se ad Deum convertere. Hacc intima cordis convenio, quae contritionem de peccato et propositum novae vitae complectitur, per confessionem Ecclesiae factam et per debitam satis facitonem necnon vitae emendationem exprimi­ tur. Deus vero remissionem peccatorum impertit per Eccle­ siam. quae ministerio sacerdotum operatur (29). a) Contritio Inter actus pacnitentis primum locum obtinet contritio quae “ animi dolor ac detestatio est dc peccato commisso, cum proposito non peccandi de cetero ” (30). Etenim “ ad Christi Regnum nobis fas est accedere tantum ‘melanoia', id est intima totius hominis mutatione, qua ipse cogitare. 20. Cone. Vat. II. Const. Lumsn gentiur·.. n. 8: ibid., p. 12. 21. Cf. 1 Pt 4. 13. 22. Cf. / Pf 4, 8. 23. Cf. Cone Tria.. S»-ssio XIV, De sacramento Paenitentiae: Denz.-Schôn. 1638. 1740. 1743; S. Congr. Rituum. Irutr. /ucharùticum mysterium. 25 maii 1967, n. 35: AAS 59 (1967), pp. S60-561 ; Missak Romanum. Institutio generalis, nn. 29 30. 36 a. b. g. 24. Cone. Vat. 11. Const. Lumen gentium, n. 11: AAS 57 (1965) pp.15-16 25. PAULUS VI. Const. Apost. Paeti te -tini, 17 febr. 1-766: AAS 58 (19o6), p. 179; cf. Cone. Vat 11. Const. Lu..sen gmtium, ti. 11: AAS 57 (1965). pp. 15-16. 26. Cf. Gal 2. 20;Eph 5.25. 27. Cf. Tit 3. 6. 2a. PAULUS VI. Const. Apost. Indulgentiarum doctrina. 1 urn. 1967, η. V. AAS 59 (1967). p. 9; cf. PIUS XU. Litt. encicL Mystici Corporis. 29 iunii 1943: AAS 35 (1943), p 29. Cf. Cone. Trid.. Sessio XIV, De sacramento Paenitentiae c.Jp. 1: Denz -Schon 167î-16',5. 30. ibid., cap. 4·. Denz -Schon. 1676. 6694 1973 DEC 2 SACRA CONGR. PRO CULTU: ORDO PAENITENTIAE’ ludicare, vitamque suam componere incipit ea sanctitate ct caritate Dei perculsus, quae in Filio novissime manifestatae sunt et plene nobis impertitae (cf. Hebr 1» 2; Coi 1, 19. et passim; Eph 1. 23. et passim) ” (31). Ex hac ergo cordis contritione pendet paenitentiae veritas. Conversio enim hominem intrinsecus afficere debet, ut cum profundius in dies illuminet et magis magisque Christo conformem efficiat. b) Confessio Ad sacramentum Paenitentiae pertinet culparum confes­ sio, quae ex vera sui cognitione coram Deo et peccatorum contritione procedit. Haec tamen intima cordis exquisitio et externa accusatio in lumine Dei misericordiae fieri debent. Confessio autem exigit in pacnitente voluntatem aperiendi cor suum Dei ministro; in hoc vero spiritale iudicium quo. in persona Christi agens, pro potestate clavium remissionis aut retentionis peccatorum sententiam pronuntiat (32). c) Satisfactio Vera conversio per culparum satisfactionem, per vitae emendationem necnon damni reparationem completur (33). Opus ac mensura satisfactionis debent unicuique paenitenti convenire, ut unusquisque ordinem quem laeserat restauret, et pro morbo quo laboravit, contraria medicina curetur. Oportet proinde ut poena sit revera remedium peccati ct vitam aliquomodo renovet. Ita pacnilens ea “ quae retro quidem sunt obliviscens ” (Phil 3. 13) se noviter in mysterium salutis inserit et ad ea quae sunt futura sc extendit. d) Absolutio Peccatori conversionem suam Ecclesiae ministro manife­ stanti in confessione sacramentali. Deus veniam suam per si­ gnum absolutionis concedit et sic sacramentum Paenitentiae perficitur. Secundum enim Dei oeconomiam, qua humanitas et benignitas Salvatoris nostri Dei hominibus visibiliter appa­ ruit (34), Deus vult per visibilia signa salutem nobis conferre et fractum foedus iterum renovare. Per sacramentum ergo Paenitentiae Pater filium ad se re­ vertentem suscipit. Christus ovem perditam in umeros suos attollit atque ad ovile reducit, et Spiritus Sanctus templum suum iterum sanctificat aut plenius inhabitat, quod tandem manifestatur per renovatam vel ferventiorem participationem mensae Domini qua, filio de longinquo revertente, fit gau­ dium magnum in convivio Ecclesiae Dei (35). De necessitate et utilitate huius sacramenti 7. Sicut varium et multiplex est peccati vulnus in vita sin­ gulorum et communitatis, ita diversum est remedium quod nobis paenitentia affert. Qui enim per grave peccatum a communione caritatis Dei recesserunt, per sacramentum Pae­ nitentiae ad vitam quam amiserant revocantur. Qui vero in peccata venialia incidunt debilitatem suam cotidie experien­ tes, per iteratam paenitentiae celebrationem vires suas su­ munt, ut ad plenam libertatem filiorum Dei perveniant. a) Ad salutiferum remedium sacramenti Paenitentiae per­ cipiendum, iuxta misericordis Dei dispensationem debet fide­ lis confiteri sacerdoti omnia et singula peccata gravia, quo­ rum. excussa conscientia, memoriam habet (36). b) Praeterea frequens et diligens huius sacramenti usus et­ iam pro venialibus peccatis valde utilis est. Non est enim mera ritualis repetitio nec psychologicum quoddam exercitium, sed assiduum studium gratiam baptismi perficiendi, ut. dum mor­ tificationem lesu Christi in corpore nostro circumferimus, magis magisque vita lesu manifestetur in nobis (37). In huius­ modi confessionibus paenitentes, dum de venialibus culpis sc accusant, curent praesertim ut penitius Christo conformentur et Spiritus voci attentius obsequantur. Ut hoc vero salutis sacramentum reapse vim suam in Chisti fidelibus exerceat, necesse est ut in tota eorum vita veluti 31. PAULUS ’*1, Const. A post. Paenitem ini, 17 febr. 1965: AAS 58 (1966), p. 179. 32. Cf. Cone. Trid., Sessio XIV, De sacramento Paenitentiae. cap. 5: Eenz.-Schôn. 1679 33. Cf. Cone. Trid., Sessio XIV. De sacramento Paenitentiae. cap. 8: Denz.-Schô;·. 16^0-1092; PAULUS VI Const. Apost. Indulgentiarum doctrina, 1 ian. 1967, nn. 2-3: AAS 59 * ), (196 pp. 6-8. 34. Cf. Tit 3. 4-5. 35. Cf. Lc 15. 7. 10. 32. 36. Cf. Cone. Trid., Sessio XIV. De sacramento Paenitentiae can. l-3:Dcnz.-Schon. 1707-1708. 37. Cf. 2 Cor 4, 10. 6695 η. 4243 radices agat et ad ferventius Dei fratrumque servitium impel­ lat. Huius ergo sacramenti celebratio semper est actus quo Ec­ clesia fidem suam proclamat, gratias Deo agit pro libertate qua Christus nos liberavit (38) ct vitam suam ut sacrificium spiritale affert in laudem gloriae Dei properans in occursum Christi. III — De officiis et ministeriis in reconciliatione paenitentium De munere communitatis in celebratione paenitentiae. 8. Tota Ecclesia, utpotc populus sacerdotalis, in opere re­ conciliationis exercendo quod ipsi a Domino concreditum est diversimode operatur Non solum enim per verbi Dei praedica­ tionem ad paenitentiam vocat, sed etiam pro peccatoribus in­ tercedit ct paenitenti materna cura ac sollicitudine subvenit, ut peccata sua agnoscat ct confiteatur, atque misericordiam a Deo. qui solus potest peccata dimittere, consequatur. Sed amplius ipsa Ecclesia fit instrumentum conversionis et absolutionis paenitentis per ministerium a Christo Apostolis eorumque successoribus traditum (39). 9. De ministro sacramenti Paenitentiae a) Ministerium sacramenti Paenitentiae Ecclesia exercet per Episcopos atque Presbyteros, qui fideles per praedicationem verbi Dei ad conversionem vocant, cisquc remissionem peccato­ rum in nomine Christi et in virtute Spiritus Sancti testantur ct impertiunt. In hoc ministerio exsequendo. Presbyteri in communione cum Episcopo agunt et de eius potestate ac munere participant qui est moderator disciplinae paenitcntialis (40). b) Minister competens pro sacramento Paenitentiae est sa­ cerdos habens facultatem absolvendi iuxta canonicas leges. Om­ nes tamen sacerdotes, licet ad confessiones excipiendas non approbati, valide et licite absolvunt quoslibet paenitentes in pe­ riculo mortis constitutos. 10. De exercitio pastorali huius ministerii a) Ut confcssarius munus suum recte fidcliterque implere valeat, morbos animarum dignoscat aptaque cis remedia afferat, et munus iudicis sapienter exerceat, scientiam ac prudentiam ad hoc necessarias sibi acquirat, assiduo studio, sub ductu Magisterii Ecclesiae, ct praesertim fusis ad Deum preci­ bus. Discretio enim spirituum est intima cognitio operis Dei in corde hominum, donum Spiritus Sancti ct fructus caritatis (41). b) Ad confessione fidelium excipiendas confcssarius sc para­ tum semper praebeat, quotiescumque id a fidelibus rationabili­ ter petitur (42). c) Peccatorem paenitentem suscipiens cumque ad lumen veritatis adducens, paterno munere fungitur, cor Patris homini­ bus revelans ct Christi Pastoris imaginem gestans. Meminerit itaque sibi Christi munus concreditum esse, qui ad salvandos homines opus redemptionis misericordia implevit ct virtute sua in sacramentis adest (43). d) Confcssarius, sciens sc uti Dei ministrum secretam fratris sui conscientiam cognovisse, officio sigillum sacramcntalc sanc­ tissime servandi tenetur. De ipso paenitente 11. Maximi sunt momenti partes quas ipse fidelis paenitens habet in sacramento. Quando enim rite dispositus ad hoc salutare remedium a Christo institutum accedit ct peccata sua confitetur, actibu * suis partem habet in ipso sacramento, quod verbis absolutionis, a ministro in nomine Christi prolatis, perficitur. 38 Cf. Ga/4, 31. 39. Cf. .Wr 13, 18;/o 20. 23 40. Cf. Cone. Vat. Il, Const. Lumen gentium, n. 26: AAS 57 (1965), pp. 31-32. 41. Cf. Phil 1,9-10. 42. Cf. S. Congr. pro Doctrina Fidei. Normae pastorales circa absolutionem sacrumentalem generali modo impertiendam. 16 iun. 1972, η. XII: AAS 64 (1972), p. 514. 43. Cf. Cone. Vat. II. Const. Sacrosanctum Concilium n 7: AAS 56 (1964). pp. 100-101. 6696 η. 4243 SACRA CONGR. PRO CULTU: ORDO PAENITENTIAE’ Iu fidelis, dum misericordiam Dei in sua sib experitur et proclamat, una cum sacerdote liturgiam Ecclesiae continenter se renovantis celebrat IV — De celebratione sacramenti Paenitentiae Locus celebrationis 12. Sacramentum Paenitentiae administratur in loco et se­ de, quae lure statuuntur. Tempus celebrationis 1973 DEC 2 venu imploretur. Expedit ut oratio ex verbis sacrae Scripturae composita adhibeatur. icerdos autem, post orationem paenitentis, manibus super caput eius extensis, vel saltem dextera, formulam absolutionis profert in qua essentialia sunt verba: £>o te absôlvo a peccâtis tuis, in nômine Patris, et Filii. et Spiritus Sancti. Quae novissi­ ma verba dum dicit, sacerdos signum crucis super pacnitcntcm facit. Formuh absolutionis (cf. n. 46, p. 27) indicat reconcilia­ tionem paenitentis a misericordia Patris procedere; nexum ostendit inter reconciliationem peecaloriset mysterium paschale Christi; Spiritus Sancti munus in remissione peccatorum extol­ lit. demum aspectum ecclesialem sacramenti in luce ponit eo quod reconcklhtio cum Deo petitur et datur per ministerium Ecclesiae. 13. Reconciliatio paenitentium omni tempore ac die cele­ brari potest. Convenit tamen ut fideles noverint diem el horam m quibus sacerdos adest ad ministerium hoc exercendum. Fide­ Proclamabo laudis et paenitentis dimissio les ad eum usum adducantur ut extra Missae celebrationem, 20. Remissione peccatorum accepta, paenitens misericor­ praesertim horis statutis, ad sacramentum Paenitentiae acce­ diam Dei confitetur et gratias Deo agit brevi invocatione ex sa­ dant (44). Tempus Quadragesimae quam maxime convenit sacramento cra Scriptura deprompta; deinde sacerdos eum in pace dimittit. Paenitens autem conversionem suam persequitur et expri­ Paenitentiae celebrando, quia iam die cinerum invitatio sollem­ nis resonat coram populo Dei: “Paenitemini et credite Evange­ mit vita secundum evangelium Chnsti reformata et amore Dei lic0. Decet ergo ut plunes celebrationes paenitentiales in Qua­ magis magisque perfusa, nam “caritas operit multitudinem pec­ dragesima instituantur ut fidelibus omnibus occasio praebeatur catorum” (1 Pt 4. 8). se cum Deo et cum fratribus reconciliandi atque paschale my­ Ritus brevior sterium. in sacratissimo triduo, renovato corde celebrandi. 21. Quando necessitas pastoralis id suadet, sacerdos potest quasdam partes ritus omittere aut breviare, attamen semper in­ Vestes liturgicae tegre servanda sunt: confessio peccatorum et acceptatio satis14. Quod ad vestes liturgicas in celebratione Paenitentiae facbonis, invitabo ad contritionem (n. 44). formula absolutio­ attinet, serventur normae ab Ordinariis locorum statutae. nis ct formuh dimissionis. Si vero mortis periculum imminet, sufficit ut sacerdos dicat verba essentialia formulae absolutio­ Λ. Ordo ad reconciliandos singulos paenitentes nis, scilicet: Ego te absôlvo a peccâtis tuis, in nômine Patris, et Filii. et Spiritus Sancti. Praeparatio sacerdotis et paenitentis 15. Sacramento celebrando sacerdos et paenitens oratione imprimis se praeparent. Sacerdos quidem Spiritum Sanctum in­ vocet. ut ab eo lucem et caritatem accipiat; paenitens autem vi­ tam suam comparet cum exemplo et mandatis Chrisb. et Deum pro suorum peccatorum remissione deprecetur. Susceptio paeni ten bs 16. Sacerdos paenitentem fraterna caritate suscipiat et, si opus est, humanioribus verbis salutet. Deinde paenitens signat se signo crucis, dicens: In nômine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti Arnen. Quod et sacerdos una cum illo facere potest Deinde sacerdos pacnitcntcm ad fiduciam in Deum, brevi for­ mula, inviut. Si paenitens ignotus est confessario. huic oppor­ tune condicionem suam indicabit, nccnon tempus ultimae con­ fessionis, difficultates in vita Christiana ducenda, et cetera quae confessario scitu sint utilia ad ministerium suum exercendum. Lectio verbi Dei 17. Tunc sacerdos, vel ipse paenitens. aliquem textum cx sacra Scriptura pro opportunitate legit, quod etiam in praeparabone ad ipsam sacramenb celebrationem fieri potest. Per ver­ bum Dei enim fidelis illuminatur ad peccata sua dignoscenda, ad conversionem vocatur ct ad fiduciam in Dei misericordia. B. Ordo ad reconciliandos plures paenitentes cum confessione et absolutione singulari 22. Ubi plures paenitentes simul congregantur ad reconciliabonem sacramentalem obtinendam, convenit ut ad eam per celebrationem verbi Dei praeparentur. Eandem tamen celebrabonem participare possunt et alii fi­ deles qui alio tempore ad sacramentum accedent. Celebratio communis naturam ecclesialem paenitentiae cla­ rius manifestat. Nam fideles una simul verbum Dei audiunt, quod, misericordiam Dei proclamans, cos ad conversionem in­ vitat, et simul conformitatcm vitae suae cum eodem verbo Dei pe^endunt et mutua oratione se adiuvant. Postquam unus­ quisque peccata sua confessus est et absolutionem recepit, omnes simul Deum collaudant ob eius mirabilia in bonum populi patrata quem sanguine Filii sui sibi acquisivit. Sacerdotes plures adsint, si oportet, qui. locis aptis, singulos fideles audire et reconciliare possint. Confessio peccatorum et acceptatio satisfactionis 18. Deinde paenitens peccata sua confitetur, incipiendo, ubi moris est. a formula confessionis generalis: Confiteor. Sacer­ dos, m opus est, eum adiuvet ad integram confessionem pera­ gendam, hortetur praeterea ut sincere pacniteat de offensioni­ bus Deo illatis; opportunis demum consiliis ei opituletur ad vi­ tam novam incipiendam et. pro necessitate, instruat de officiis vitae Christianae. Si vero paenitens damni vel scandali causa fuerit, eum ad propositum congruae repara bonis adducat Deinde sacerdos paenitenb satisfaebonem imponit, quae non tantum praeteritorum sit expiabo, sed etiam novae vitae auxilium et infirmitatis medicina, ideoque gravitab et naturae peccatorum quantum fieri possit, respondeat. Quae satisfactio opportune exercetur oratione, abnega Uone sui ipsius, praeser­ tim vero servitio proximi et operibus misericordiae quibus in luce ponitur peccatum eiusque remissionem aspedtum socialem tccum ferre Oratio paenitentis ct absolutio sacerdotis 19 Post haec paenitens contriboticm suam ct novae vitae propositum per orationem aliquam manifestat qua Dei Patris 44. Ct S Congr. Rituum. Instr. Eucharüticum mysterium, 25 mau 1967. n JS AAS 59 (1967). pp. 560-561. 6697 Ritus initiales 23. Fidelibus congregatis, pro opportunitate canitur aptus cantus. Deinde sacerdos fideles salutat ct ipse vel abus minister eos. si opus est. breviter in celebrabonem introducit ct de ordi­ ne in ea servando edocet. Postea omnes ad orandum invitat et post spatium silentii orationem perficit. Verbi Dei celebrabo 24. Sacramentum Paenitentiae ab auditione verbi initium sumat oportet, quia Deus per verbum suum ad pacnitcntiam vocat ct ad veram cordis conversionem perducit. Una vel plures lecbones eligi possunt. Si plures. psalmus vel alius cantus aptus vel spabum silenbi interponatur, ut Dei ver­ bum profundius intellegatur atque assensus cordis illi praebea­ tur. Si una tantum lecrio fit. expedit ut ex Evangclio sumatur. Lectiones eligantur quibus praesertim: a) vox Dei homines ad conversionem et maiorem semper cum Christo conformita­ tcm revocat; b} mysterium reconciliationis per mortem ct re­ surrectionem Christi necnon per donum Spiritus Sancti, prae oculis porbtur, c) iudicium Dei de bono et malo in vita homi­ num traditur ad conscientiam illuminandam ct discutiendam. 25. Homiliam, a textu Scripturae initium sumens, paeniten­ tes ducat ad discussionem conscientiae, ad aversionem a peccato et ad conversionem ad Deum. In memoriam revocet fidelibus, peccatum contra Deum, contra communitatem ct proximum nccnon contra peccatorem ipsum agere. Proinde opportune recolantur: o) Dei infinita misericordia, quae maior 6698 1973 DEC 2 SACRA CONGR. PRO CULTU: ORDO PAENITENTIAE* est omnibus iniquitatibus nostris ct qua ipse semper nos ad sc iterum iterumque revocat; b) necessitas internae paenitentiae, qua sincere disponimur etiam ad reparanda damna peccati; c) aspectus socialis gratiae et peccati, quo fit ut actus singulo­ rum quodammodo in totum corpus Ecclesiae redundent; j) opus nostrae satisfactionis, quae ex satisfactione Christi vim accipit, ct exigit praeprimis, praeter opera paenitentiae. exerci­ tium verae caritatis erga Deum ct proximum. 26. Homilia peracta, opportunum praebeatur tempus silen­ tii ad examen conscientiae peragendum ct ad veram peccato­ rum contritionem excitandam. Presbyter ipse vel diaconus vel alius minister fideles adiuvarc potest brevibus sententiis vel prece litanica, attenta eorum condicione, aetate, etc. Si opportunum visum fuerit, haec communis discussio con­ scientiae atque contritionis excitatio, substitui potest pro ho­ milia; sed, hoc in casu, clare a textu sacrae Scripturae antea lec­ to exordium sumere debet. Ritus reconciliationis 27. Invitante deinde diacono vel alio ministro, omnes genuflectunt vel se inclinant ct formulam confessionis generalis di­ cunt (ex. gr. Confiteor); postea stantes, pro opportunitate, ora­ tionem litanicam recitant vel cantum aptum proferunt, quae confessionem peccatorum, contritionem cordis, petitionem re­ missionis necnon fiduciam in Dei misericordia exprimant. In fine dicitur oratio dominica, quae numquam omittitur. 28. Dicta oratione dominica, sacerdotes ad loca pro confes­ sionibus audiendis statuta se conferunt. Paenitentes qui confes­ sionem peccatorum facere cupiunt, ad sacerdotem quem elege­ rint accedunt, et. congrua satisfactione accepta, ab eodem ab­ solvuntur formula pro uno pacnitcnte reconciliando. 29. Confessionibus expletis, sacerdotes ad presbyterium re­ deunt. Qui celebrationi praecst omnes ad gratiarum actionem invitat, qua fideles Dei misericordiam confitentur. Quod per psalmum vel hymnum vel etiam per precem litanicam fieri pot­ est. Postremo sacerdos oratione celebrationem concludit, Deum laudans propter nimiam caritatem suam qua dilexit nos. Dimissio populi 30. Gratiarum actione peracta, saceidos fideles benedicit. Deinde diaconus vel ipse sacerdos coetum dimittit. C. Ordo ad reconciliandos paenitentes cum confessione et absolutione generali De disciplina absolutionis generalis 31. Individualis et integra confessio atque absolutio manent unicus modus ordinarius, quo fideles se cum Deo et Ecclesia re­ conciliant. nisi impossibilitas physica vel moralis ab huiusmodi confessione excuset. Fieri enim potest, ob peculiaria rerum adiuncta quandoque occurrentia, ut absolutionem pluribus paenitentibus. sine prae­ via individual! confessione, generali modo impertire liceat vel etiam oporteat. Praeter casus in quibus agitur de mortis periculo, licet sacramentaliter absolvere una simul plures fideles generice tan­ tum confessos, sed apte ad pacnitentiam revocatos, si accedat gravis necessitas, nimirum quando, attento paenitentium nume­ ro, confcssariorum copia praesto non est ad rite audiendas sin­ gulorum confessiones intra congruum tempus, ita ut pacnitcntes - absque sua culpa - gratia sacramentali. vel sacra com­ munione diu carere cogantur. Quod evenire potest, praesertim in terris missionum sed in aliis etiam locis, nccnon apud coctus personarum, in quibus de illa necessitate constat. Hoc vero non licet cum confessarii praesto esse possunt propter solum magnum concursum paenitentium, qualis verbi gratia potest haberi in magna aliqua festivitate aut peregrina­ tione (45). 32. ludicium ferre an adsint condiciones, dc quibus supra, ac proinde decernere quando liceat absolutionem sacramcnta­ lem generali modo conferre, reservatur Episcopo diocccsano, collatis consiliis cum ceteris membris Confcrentiae Episcopalis. Praeter casus ab Episcopo dioeccsano statutos, si qua alia gravis necessitas oriatur sacramentalem absolutionem una plu­ ribus impertiendi, sacerdos antea recurrere debet, quoties fieri possit, ad loci Ordinarium, ut absolutionem licite impertiat: se45. S. Congr. pro Doctrina Fidei, Normae pastorales circa ab­ solutionem sacramentalem generali modo impertiendam, 16 iunii 1972, η. III: AAS 64 (1972), p. 511. 6699 n. 4243 eus, de huiusmodi necessitate ac de data absolutione eundem Ordinarium quam primum certiorem faciat (46). 33. Ad fideles quod attinet, ut frui possint sacramentali ab­ solutione una simul pluribus data, requiritur omnino, ut apte dispositi, seu ut unumquemque pacniteat admissorum suorum, isque a peccatis abstinere proponat, scandala ct damna forte il­ lata reparare statuat et simul proponat singillatim confiteri de­ bito tempore peccata gravia, quae in praesens ita confiteri ne­ queat. De his dispositionibus atque condicionibus, ad valorem sacramenti requisitis, fideles a sacerdotibus diligenter monean­ tur (47). 34. Ii, quibus communi absolutione gravia peccata remit­ tuntur, ad confessionem auricularem accedant, antequam no­ vam huiusmodi absolutionem sint recepturi, nisi iusta causa im­ pediantur. Omnino autem debent, nisi obstet moralis impossi­ bilitas. accedere ad confessarium infra annum. Viget enim et­ iam pro ipsis praeceptum, quo omnis christifidclis debet cuncta peccata sua, utique gravia, quae singillatim adhuc confessus non fuerit, sacerdoti solus confiteri saltem semel in anno (48). Ritus absolutionis generalis 35. Ad reconciliandos paenitentes cum confessione ct abso­ lutione generali in casibus a iurc statutis, omnia fiunt sicut su­ pra de celebratione reconciliationis pro pluribus paenitentibus cum confessione ct absolutione singulari dictum est, iis tantum mutatis quae sequuntur. a) Homilia expleta, vel in ipsa homilia, moneantur fideles qui absolutione generali frui volunt, ut sc apte disponant, seu ut unumquemque paeniteat admissorum suorum, isque a pec­ catis abstinere proponat, scandala ct damna forte illata reparare statuat ct simul proponat singillatim confiteri debito tempore peccata gravia, quae in praesens ita confiteri nequeat (49); sa­ tisfactio quaedam insuper proponatur omnibus facienda, cui singuli aliquid addere poterunt, si voluerint. b) Deinde diaconus, vel alius minister, vel ipse sacerdos, paenitentes invitet qui absolutionem recipere volunt ut aliquo signo se illam petere profiteantur (v. gr. caput inclinando, vel genua flectendo, vel aliud signum secundum nonnas a Confe­ rendis Episcopalibus statutas) formulam confessionis generalis simul dicentes (v. gr. Confiteor), post quam prex litanica vel cantus paenitentialis fieri potest, ct oratio dominica simul ab omnibus dicitur vel canitur, sicut supra, n. 27, dictum est. c) Tunc sacerdos invocationem enuntiat qua gratia Spiritus Sancti petitur in remissionem peccatorum, victoria dc peccato per mortem ct resurrectionem Christi proclamatur, et absolutio sacramentalis paenitentibus datur. d) Postremo sacerdos ad gratiarum actionem invitat, ut su­ pra. n. 29. dictum est, ct omissa oratione conclusionis, statim populum benedicit ct dimittit. V — De celebrationibus paenitentialibus Indoles ct structura 36. Celebrationes paenitcntialcs sunt populi Dei conventus ad verbum Dei audiendum per quod fit invitatio ad conversio­ nem ct ad vitae renovationem nccnon nuntium de nostra libe­ ratione a peccato per mortem et resurrectionem Christi. Eorum structura ea est quae dc more in celebrationibus verbi Dei ser­ vatur (50), ct quae in Ordine ad reconciliandos plures pacniten­ tes proponitur. Convenit, ergo, ut post ritum initii (cantum, salutationem et orationem) una vel plures lectiones c sacra Scriptura profe­ rantur, cantibus vel psalmis vel silentii momentis interpositis, quae per homiliam fidelibus congregatis explicentur ct appli­ centur. Nihil prohibet quominus sive ante lectiones Scripturae sive post illas, aliae etiam lectiones fiant cx Patribus vel scripto­ ribus qui reapse communitatem ct singulos adiuvent ad veram cognitionem peccati ct ad veram cordis contritionem, ad con­ versionem scilicet provocandam. Post homiliam ct meditationem verbi Dei. expedit ut coctus fidelium uno corde ct una vocc oret, per precem aliquam lita­ nicam vel alio modo apto ad participationem fidelium promo­ vendam. Postremo semper oratio dominica dicatur ut Deus Pa­ ter noster, “dimittat nobis debita nostra sicut et nos dtmitti46. Ibid.t π. V: £ c.t p. 512. 47. Ibid., nn, VI et XI: t. c.. pp. 512. 514. 48. Ibid, nn. VH et VIII: £ c., pp. $12-513. 49. Cf. Ibid., η. VI. p. 512. 50. Cf. S. Congr. Rituum. Instr. Inter Qecumenici 26 *epi 1964, nn. 37-39: AAS 56 (1964). pp. ! IO-I 1 1 6700 π. 4244 SACRA CONGREGATIO PRO DOCTRINA FIDEI mus debitoribus nostns ... et liberet nos a malo”. Sacerdos, sive minister qui congrega noni praeest, concludit cum oratione et populi dimisswnc. Utilitas et momentum 37. Caveatur ne hae celebrationes, in opinione fidelium, cum ipsa sacramenti Paemtcntiae celebratione confundan­ tur (51). Hae autem celebrationes paenitendales perutiles sunt ad conversionem et cordis purificationem promovendam (52). Celebrationes paenitendalcs convenienter instituuntur prae­ sertim: - ad spiritum poenitentiae in communitate Chri­ stiana fovendum; - ad Hdelcs adjuvandos in praeparatione confessionis quae postea, temporibus opportunis, a singulis fie­ ri potest: - ad pueros educandos ut gradarim sibi eftorment conscientiam dc peccato in vita humana ct de liberatione a pec­ cato per Christum; - ad catechumenos in conversione adiuvandos. Praeterea, ubi nullus sacerdos praesto est ad sacramentalem absolutionem impertiendam.celebrationcs pacnitentùks utilis­ simae sunt, utpote quae ad contritionem ex caritate perfectam auxilium praebeant, qua fideles in voto paenitentiae sacramenulis futurae gratiam Dei consequi possunt (53). Vl-De aptationibus ritus ad varias regiones et adiuncta De aptationibus quas Conferentiae Episcopales facere possunt 38. Conferendis Episcopalibus competit, in Ritualibus par­ ticularibus apparandis, hunc Ordinem Paenitentiae accommo­ dare ungularum regionum necessitatibus, ut. actis ab Apostoli­ ca Sede probatis, in regionibus ad quas pertinent, adhibeantur. Qua tn re Conferentiarum Episcopalium erit a) Normas circa disciplinam sacramenti Paenitentiae statue­ re, in iis praesertim quae ad ministerium sacerdotum et reservationem peccatorum spectant. b) Normas pressius quoad locum aptum ad ordinariam sa­ cramenti Paenitentiae celebrationem et quoad signa paenitentbc a fidelibus exhibenda in absolutione generali (cf. supra n. 35). c) Vcrsiones textuum parare, quae uniuscuiusque populi in­ doli et sermoni vere sint accommodatae, ct etiam novos textus componere pro precibus sive fidelium sive ministri, formula sacramentali integre servata. Dc iis quae ad Episcopum spectant 39. Ad Episcopum dioeccsanum perlinet: a) Disciplinam paenitentiae in sua dioecesi moderari (54) etiam per opportu­ nis ipsius ritus aptationes secundum nonnas in ipsa Conferen­ tia Episcopali propositas, b) Decernere, colhtis consiliis cum *alii membris Conferentiae Episcopalis, quando liceat sub con­ dicionibus a Sancta Sede statutis absolutionem sacramentalem generali modo conferre (55). 1973 DEC 6 lutione sacramcntali una simul pluribus impertienda praemissa solummodo confessione generali, cum obligatione tamen de hujusmodi necessitate ac de data absolutione eundem Ordina­ rium quam primum certiorem facicndi.]Sequuntur ritus "Ordi­ nis paenitentiae "iuxta praedictos casus adhibendi] • Rituale Romanum ex decreto Sacrosancti Oecumenlcl Concilii Vaticani II Instauratum, auctoritate Pauli PP. VI pro­ mulgatum: Ordo paenitentiae. editio typica, Typis Polyglottls Vaticanis 1974. Adn. AUTORES VARfl In opere Sobre el sa­ cramento de la Penltencia y las absolutiones generales. Pam­ plona 1976; A. AMATO In EL 89 (1975) 282-293; Z. AL· SZEGHY in La Civ. Catt. 125 (1974-1) 544-554; C. BRAGA In EL 89 (1975) 165-176; L. BRANDOLINI In EL 89 (1975) 267-281; G. CAPRILE in La Clv. Catt. 125 (1974-1) 586-589: A. DAL COVOLO, La confessione, oggi, Roma 1979; F. DE­ NI AU-O. DYE in La Malson-Dleu n. 124 (1975) p. 111-139; M. DESDOUITS In Esprit et vle 86 (9176) 161; A. DUVAL In Rev. des sc. phll. et théol. 63 (1979) 549-560; G. FERRARO In La Clv. Catt. 130 (1979-1) 12-22; P.-M. GY In La Maison Dieu n. 139 (1979) 125-137. et In Revue des sc. philosophi­ ques et théologiques 63 (1979) 529-547; A. NAQUIN In La fol et le temps 5 (1975) 134-154, 9 (1979) 195-211; M. HUFTIER In Esprit et vie 88 (1978) 245-256; P. JOUNEL In La Malson-Dleu n. 117 (1974) p. 7-37; N. M. LODI In EL 89 (1975) 302-316; N. M. LOSS In EL 89 (1975) 194-221; B. NEWNS in CR 40 (1976) 62-68; G. M. OURY In Esorit et via 39 (1979) 273-278; P. PALAZZINI In Palestra del Clero 59 (1980) 19-26; V. PATHIKULANGARA In EL 89 (1975) 294-301; G. PINCKERS in La fol et le tempi 9 <1979) 212225; N. PROVENCHER In Studia canonica 9 (1975) 267-275. F. ROMITA in ME 99 (1974) 20-51; Ph. ROUILLARD n EL 39 (1975) 177-193; P. SMITH In Studia canonica 12 (1978) 225-263; F. SOTTOCORNOLA in EL 89 (1975) 250-266. et in Questions llturglques.n. 2-3 (1974) p.89^36;À. M. TRIACCA In EL 89 (1975) 2^2-249; H WAGNON in Revue théol. de Louvain 4 (1973) 46-17; M. ZUROWSKI In Prawo Kanoniczne 19 (1976) 76-81. 1973 DEC 6.-SC DOCTR. FIDEI, INSTRUCTIO. P,\RT. * Instructio pro solutione matrimonii in favorem fidei, et Normae procédurales pro conficiendo processu dissolu­ tionis vinculi matrimonialis in favorem fidei I INSTRUCTIO PRO SOLUTIONE MATRIMONII IN FAVOREM FIDEI Ut notum est. haec S. Congregatio quaestionem de solutione matrimonii in favorem fidei diutius tractavit atque studuit. Nunc demum, re diligenter investigata, SS.mus D. N. Paulus Papa VI dignatus est approbare has novas nor­ mas quibus enuntiantur condiciones pro concessione solutionis matrimonii in favorem Fidei sive pars oratrix baptizetur aut convertatur, sive non. De accommodationibus, quae.ministro competunt I. Ut solutio valide concedatur tres sine quibus non 40. Ad presbyteros vero, parochos praesertim, spectat: requiruntur condiciones: tf) In celebratione reconciliationis, sive pro singulis sive pro a) carentia baptismatis in alterutro coniuge perdu­ communitate, ritum ad adiuncta concreta paemtcnlium aptare, serratis structura essentiali ct formula integra absolutionis, par­ rante toto vitae coniugalis tempore; tes quasdam, si oportet, ob rationes pastorales omittendo, vel b) non usus matrimonii post baptismum forte sus­ uberiores reddendo, textus seligendo sive lectionum sive oratio­ ceptum a parte quae baptizata non erat; num. fecum eligendo ad celebrationem magis accommodatum, c) ut persona non baptizata vel baptizata extra ec­ iuxta normas a Conferentiis Episcopalibus statutas, ita ut tota clesiam catholicam libertatem facultatemque parti ca­ celebratio uber simul et fructuosa exsistat. tholicae relinquat profitendi propriam religionem atque b) Celebrationes paenitentiales aliquando per annum, prae­ catholice baptizandi educandique filios: quae condicio, sertim tempore Quadragesimae, proponere et praeparare, aliis, cautionis forma, m tuto ponenda est. etiam lakis, adiuvantibus, ita ut textus selecti et ordo celcbratfento id condicionem et adiuncta communitatis vel coctu» (ex. Π. Requiritur praeterea: p. puerorum, infirmorum, etc.) vere sint accommodati § 1. Ut nulla detur possibilitas restaurandi vitam c) In casu gravis necessitatis, ab Episcopo dioecesano non praeviso, si recursus ad ipsum impossibile sit. decidere dc absoconiugalem, manente dissidio radicali et insanabili. 5 L Cf S. Congr. pro Doctrina Fidei. .Vvmwe pastorales circa § 2. Ut a concessione gratiae absit publici scandali absolutionem sacramentalem generali modo impertiendam, 16 periculum, vel gravis admirationis. iun 1972, n.X: AAS 64 (1972). pp. 513-S14. § 3. Ut pars oratrix causa culpabilis non extiterit 52 Ibid 53. Cf Cone. Trid., Sessio XIV. Dc sacramento Paenitentiae, naufragii matrimonii legitimi, et pars catholica, quacum cap. 5: Drni Schon 1677. contrahendum vel convalidandum sit novum coniu54. Cf Cone Vat. 11. Const. Lumen gentium, n. 26; AAS 57 gium, separationem coniugum ex propria culpa ipsa (1965). pp 31 32. non provocaverit. 55. Cf. S Congr. pro Doctrina Fidel. Normae pastorales circa § 4. Ut altera pars prioris coniugii interpelletur, si absolutionem sacramentalem generali modo impertiendam, η. potis sit, neque rationabiliter sese opponat. V AAS Μ (1972). ρ. 512. 6701 6702 1973 DEC 6 SACRA CONGREGATIO PRO DOCTRINA FIDEI § 5. Ut prolem ex priori coniugio forte susceptam religiose instituendam, pars quae petit dissolutionem, curet. § 6. Ut aeque, secundum leges iustitiae, coniugi re­ licto et proli forte susceptae, provideatur. § 7. Ut pars catholica cum qua novum matrimo­ nium ineundum sit, iuxta baptismatis promissiones vi­ vat et novae familiae consulat. § S. Ut cum agitur de catechumeno, quocum con­ trahendum sit, certitudo moralis habeatur de baptisma­ te proxime recipiendo, si expectari (quod suadendum est) ipse baptismus non poterit. III. Solutio facilius conceditur ubi serio de valore ipsius matrimonii ex alio capite dubitatur. IV. Solvi quoque potest matrimonium inter partem catholicam et partem non baptizatam cum dispensatio­ ne ab impedimento disparitatis cultus initum, dummo­ do verificentur condiciones statutae in nn. II et III, et constet partem catholicam, ob peculiaria regionis ad­ iuncta, praesertim ob exiguum in regione numerum ca­ tholicorum, vitare non potuisse matrimonium atque in eodem vitam catholicae religioni congruam ducere non potuisse. Praeterea necesse est ut haec S. Congregatio edoceatur de publicitate celebrati matrimonii. V. Solutio matrimonii legitimi initi cum dispensatio­ ne ab impedimento disparitatis cultus non conceditur parti catholicae petenti, ad ineundas novas nuptias cum non baptizato qui non se convertit. VI. Non conceditur solutio a matrimonio legitimo quod contractum vel convalidatum sit post obtentam dissolutionem a priore legitimo matrimonio. Ut hae condiciones rite adimpleantur "novae normae procédurales" confectae sunt, iuxta quas omnes futuri processus instruendi sunt. Quas normas praesenti instructioni adnectimus. Quibus novis normis statutis, priores normae quae ad horum processuum instructionem latae fuerant, pe­ nitus abrogantur.— Franciscus Card. SEPER,Praefectus. Hieronymus Hamer, a Secretis. Il NORMAE PROCEDURALES PRO CONFICIENDO PROCES­ SU DISSOLUTIONIS VINCULI MATRIMONIALIS IN FAVOREM FIDEI Art. 1. Processum, concessior» gratiae dissolutionis matrimonii legitimi praemittendum, conficit loci Ordi­ narius competens iuxta praescriptum Litt. Ap. Causas matrimoniales, IV, § 1, vel per se, vel per alium eccle­ siasticum virum ab eo delegatum. De facta delegatione aut commissione constare debet in actis ad S. Sedem transmittendis. Art. 2. Deducta non simpliciter asseri sed et probari debent iuxta luris Canonici praescripta sive documentis sive testium fide dignorum depositionibus. Art. 3. Documenta tum originalia tum in authentico exemplari exhibita ab ipso Ordinario vel ludice delega­ to recognosci debent. Art. 4. § 1. In interrogationibus praeparandis, quae partibus et testibus proponi debent, etiam opera De­ fensoris vinculi vel alterius ad hoc munus explendum in singulis casibus delegati adhiberi debet; et de hac dele­ gatione in actis mentio facienda est. * § 2. Testes antequam interrogentur iurare debent de veritate dicenda. § 3. Ordinarius vel eius Delegatus interrogationes iam paratas proponat, aliasque adiungat, quas ad res 6703 η. 4244 melius cognoscendas opportunas iudicet, vel ipsa re­ sponsa iam data suggerant. Cum partes vel testes de alienis factis deponunt, ludex interroget etiam de causa seu de origine scientiae. § 4. Iudex enixe curare debet ut interrogationes ac datae responsiones accurate a Notario conscribantur et subscribantur a teste. Art. 5. § 1. Si testis aliquis acatholicus coram sacer­ dote catholico se sistere ac deponere renuat, poterit ac­ ceptari documentum continens depositionem super hac re coram publico notario, vel persona fide digna, a teste peractam; quod expressis verbis in actis adnotandum est. § 2. Iudex ordinarius vel delegatus ad decernendum num huic documento fides sit adhibenda, testes iuratos inducat, praesertim catholicos, qui testem acatholicum bene noverint, ac de eius veracitate testimonium ferre velint et valeant. § 3. Etiam ipse Iudex suum exprimat votum circa fidem huic documento praestandam. Art. 6. § 1. Carentia baptismi in alterutro coniuge ita demonstranda est ut omne prudens dubium amo­ veatur. § 2. Ipse coniux, qui se baptizatum dicit, sub iuramento, si fieri potest, interrogetur. § 3. Insuper excutiantur testes et praesertim coniugis parentes et consanguinei, aliique, speciatim qui tempore infantiae ei adstiterunt et totum eius vitae cur­ sum noverunt. § 4. Testes interrogandi sunt non unice de ipsa bap­ tismi carentia sed etiam de circumstantiis, ex quibus credibile et probabile appareat baptismum non fuisse collatum. § 5. Curandum ut consulantur quoque libri baptizatorum in locis ubi pars, quae dicitur non baptizata, in­ fantili aetate vixisset; praesertim in ecclesiis quas ipsa frequentaverit ad acquirendam religiosam institutio­ nem, vel in qua matrimonium celebraverit. Art. 7. § 1. Si quo tempore gratia solutionis peti­ tur, coniux qui non baptizatus extabat, ad baptismum iam admissus fuerit, processus saltem summarius insti­ tui debet, cum interventu Defensoris Vinculi, de non usu matrimonii post baptismum sic susceptum. § 2. Ipse coniux sub iuramento interrogetur num post separationem a coniuge aliquam et qualem cum ipso habuerit relationem, et praesertim an post bapti­ smum cum comparte contactus matrimoniales habue­ rit. § 3. Sed et altera pars circa matrimonii non con­ summationem sub iuramento, si fieri possit, erit inter­ roganda. § 4. Testes praeterea, praesertim inter consangui­ neos et amicos inducendi sunt et audiendi, pariter iurati, non tantum circa ea, quae post partium separatio­ nem et praesertim post baptismum evenerunt, sed et­ iam circa coniugum probitatem et veracitatcm, seu cir­ ca fidem, quam eorum depositiones mereantur. Art. 8. Orator, si conversus et baptizatus fuerit, in­ terrogetur de tempore et animo, quo ad baptismum suscipiendum vel ad conversionem inductus fuerit. Art. 9. § 1. In eodem casu, Iudex parochum, aliosque sacerdotes, qui in doctrina fidei tradenda ac in con­ versione paranda ei praesto fuerint, interroget de ratio­ nibus. quibus orator inductus fuerit ad baptismum suscipiendum. § 2. Preces ad S. Congregationem pro Doctrina Fi­ dei Ordinarius nunquam dirigat, nisi quaevis rationabi­ lis suspicio de conversionis sinceritate amota fuerit 6704 n.4245 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE Ari. 10. § 1. Iudex Ordinarius vel Delegatus interro­ get oratorem testesque de causa separationis vel divor­ tii, an scilicet ab oratore posita fuerit vel non. § 2. Iudex adducat in actis exemplar authenticum divortii. Art. II. Iudex vel Ordinarius referat an ex matri­ monio vel ex concubinatu orator prolem susceperit et quomodo eiusdem religiosae educationi providerit, aut providere intendat. Art. 12. Iudex vel Ordinarius pariter referat quomo­ do orator coniugi relicto et proli, forte susceptae, ae­ que, secundum leges iustitiae, consuluerit vel consulere in animo habeat. Art. 13. Ordinarius vel Iudex Delegatus informatio­ nes colligat circa coniugem acatholicum, ex quibus de­ duci valeat an restauratio vitae coniugalis sperari possit; nec referre omittat an pars acatholica post divortium novas nuptias attentaverit. Art. 14. Ordinarius expressis verbis referat an ex gra­ tia forte concedenda aliquod scandali, admirationis vel calumniosae interpretationis periculum timendum sit, apud tum catholicos tum acatholicos, quasi Ecclesia di­ vortium usui sua praxi faveat; expositis etiam circum­ stantiis, quae periculum in casu probabile reddant vel excludant. Art. 15. Causas, quae gratiae concessionem suadeant in singulis casibus exprimat Ordinarius, simul semper addendo an orator novum matrimonium quovis modo iam attentaverit vel in concubinatu vivat. Idem Ordina­ rius de adimpletis pro concessione gratiae condicioni­ bus adamussim referat et, si cautiones, de quibus in n. 1, sub litt. c) (·) datae sint; harum authenticum docu­ mentum remittat. 1973 DEC 6 omnia rite expediuntur a Canonids et Beneficiariis Corporatio­ num, qui exiguos percipiunt reditus. Quam ob rem Episcopus L. in precibus die 29 maii 1970 ad Sedem Apostolicam porrectis, expostulabat ut Congregatio pro Gericis: “a) Suprima el derecho de Patronato, o por lo menos el derecho de presentaciôn, a todos y a cada uno de los Bénéfi­ cies que constituycn b Union Laical”; b) Que entre tanto, de­ clare por lo menos suspendido cl derecho de presentar para los beneficios que quedaren vacantes para el futuro, hasta que no se haya regulado debidamente cuanto concieme a la distribudôn de las rentas y se haya resuelto la consulta a las Conferen­ das Episcopales acerca de los Cabildos”. 2. S. Congregatio pro Gericis '‘collationem benefidorum quae ad Associationem vulgo ’’Union Laical” pertinent quae­ que quolibet titulo vacant vel in futuro vacabunt, ob rationes indolis pastorale praesenti Decreto (26 ianuarii 1973) suspen­ dit, conferens I piscopo L facultatem collationem beneficio rum differendi donec aliter providebitur; atque insimul iubet ut. ad finem de quo in Motu proprio Ecclesiae Sanctae ut supra consequendum, reditus benefidorum vacantium a praefata Unione Episcopo pro tempore L integri tradantur, praescriptis canonis 1481 C. I. C. aut quibuslibet statutis particularibus mi­ nime obstantibus”. At Benefidarii Unionis, per suum legitimum Patronum et Procuratorem recursum interposuerunt ad Sectionem Alteram Supremi Tribunalis Signaturae Apostolicae adversus praedic­ tum Decretum Sacrae Congregationis ob legum canonicarum violationem. Equidem, praedictum Decretum violat privilegium patronorum praesentandi clericum (can. 1455, 1°); violat ius derid praesentari a patrono ad canonicam institutionem (can. 1466 § 1; violat praescriptum can. 1481 et iura legitima bene­ fidorum. Id autem S. Congregatio pro Gerids non potest pro­ pria auctoritate facere, ex altera parte non constat ipsam facul­ tatem spedalem habuisse a Summo Pontifice, vel Decretum ab Ipso confirmatum esse. Ideo, concludit Patronus, decretum est invalidum et ut tale declarari debet. Praeterea petit ut interim decreti exsecutio sus­ pendatur ob allatas rationes. In iure et in facto Art. 16. Ordinarius preces ad S, Congregationem pro Doctrina Fidei omnia acta et mformationes.tribus ex­ emplaribus. remittat, de quibus omnibus respondere te­ netur. 3. Provisionem beneficiorum associationis “Union Laical” quod attinet, prae oculis haberi debet prae­ scriptum Motu proprio Ecclesiae Sanctae, I, n. 18 § 1 : “Privilegia non onerosa personis physicis vel moralibus (•)"ut persona non baptizata vel baptizata extra ecclesiam hucusque forte concessa, quae ius electionis, nomina­ catholicam libertatem facultatemque parti catholicae relinquat tionis vel praesentationis pro quocumque officio vel be­ profitendi propriam religionem atque catholice baptizandi eduneficio non consistoriali vacanti secumferunt, abrogan­ candique filio *; quae condicio, cautionis forma, in tuto ponen­ tur'; et § 2 addit: “Si tamen iura et privilegia in hac da est”. • PfOt. N. 2717/68: AKKR 142 (1973) 474-479. Adn. materia constituta fuerint vi conventionis inter Aposto­ A. ABATE. II matrimonio nelVattuale leslilazlont canonica, licam Sedem et Nationem aut vi contractus cum perso­ Roma-Brascla 1979, p. 167 SS.; A. HOPFENBECK In AKKR 147 (1978) 99-123; P. MONETA In II dlr. eccl. 87 (1976-11) nis sive physicis sive moralibus initi, de illorum cessa­ 228-253; J. RODRIGUEZ In REDC 30 (1974) 545-552; J. tione cum iis, quorum interest, agendum est". STEINDL In Oesterrtlchlschfs Archlv fOr Kirchen recht 26 (1975) 345-351. Quam ob rem, si privilegia in casu non sunt onerosa, iam abrogata sunt et patroni ius praesentationis amise­ runt. E contra, si sunt onerosa, integra quidem manent 4245 et de eorum cessatione cum patronis agendum est; sed 1973 DEC ύ.- SIGNATURA /MOST. DECISIO. PART.· interim Congregatio pro Gericis, Conferentia Episcopa­ lis et Episcopus dioecesanus possunt suspendere exerci­ Episcopus providere potest aequae distributioni redi­ tium privilegii, quoties suspensio est necessaria ut va­ tuum ex beneficiis vacantibus provenientium leant disponere de reditibus beneficiorum vacantium ad normam iuris. Ergo, in hoc altero casu, Congregatio pro Facti species Gericis non suppressit privilegium patronorum prae­ sentandi clericum ad beneficium vacans, sed suspendit 1. In ecclesia cathedrali L. adest Associatio Beneficiario­ exercitium; haec vero suspensio, ex iusta causa facta, rum vulgo “Uni6n Laical de Bencficiados de la Santa Iglesia non violat ius seu privilegium praesentandi, et a fortiori Catednl de L.“ nuncupata. 16 membris constans, cui omnia bona inscripta sunt, quacoue iure civili hispanico. uti persona non potest violare ius clericorum qui fortasse expectant iuridica agnoscitur. Nonnulla beneficia libere conferuntur; alia ut praesententur ad beneficia vacantia. vero, immo maior pars, sunt iuris patronatus seu praesenta­ 4. Re quidem vera, Motu proprio Ecclesiae San­ tionis. ctae, I, n. 8 dicit: “Commissioni Codicis luris Canonici Exstant, praeterea, in illa ecclesia cathedrali aliae duae Cor· pomtionn Beneficiariorum, quarum prima 16 complectitur Ca­ recognoscendo committitur reformatio systematis benonicos seu Capitulates, altera vero 12 constat Beneficiariis neficialis. Interim curent Episcopi, suis auditis Consiliis iuxta Concordatum. Unde ecclesiae cathedrali L 48 sacerdo­ presbyterorum, ut provideatur aequae distributioni bo­ tes adscript! sum. norum, etiam redituv ex beneficiis provenientium’'. Finis principalis beneficiorum supradictae Associationis est Equidem, "remuneratio clericis tribuenda praecipue ea­ «cnitium liturgicum in ecclesia cathedral) praestandum; de dem requiritur pro omnibus in iisdem adiunctis versan­ facio, tamen. Beneficial! Associationis, qui lautos percipiunt tibus, ratione quidem habita tum ipsius muneris natu*, fructu nullum praestant servitium utile aut necessarium, quia 6705 6706 PAULUS VI: NUNTIUS PRO DIE PACIS FOVENDAE 1973 DEC 8 rae, tum temporum locorumque conditionum”. Et De­ cretum Presbyterorum Ordinis, n. 20. addit: “Servitio Dei dediti in implendo officio sibi commisso, digni sunt Presbyteri qui aequam recipiant remunerationem ... Episcopi autem curare debent ... ut normae instituantur, quibus debite consulatur honestae sustentationi eorum qui in Populi Dei servitium aliquo munere funguntur vel functi sunt. Remuneratio autem ab unoquoque per­ cipienda, ratione quidem habita tum ipsius muneris tum locorum temporumque conditionum fundamenta­ liter eadem sit pro omnibus in iisdem adiunctis versan­ tibus”. Logice sequitur quod nec Congregatio pro Clericis, nec Conferentiae episcopales vel Episcopi dioecesani expectare debeant exitum tractationum cum patronis vel reformationis systematis beneficialis; sed ex nunc possunt et debent normis ordinare distributionem redi­ tuum etiam ex beneficiis provenientium, ita ut omnes sacerdotes aequam habeant retributionem, ratione ha­ bita ipsius muneris naturae, etc.; utcumque, remunera­ tio fundamentaliter eadem esse debet pro omnibus in iisdem adiunctis versantibus. 5. Decretum ergo Congregationis pro Gericis appli­ cat in casu principia a Concilio Vaticano II et a Summo Pontifice statuta. Ex una parte finis principalis benefi­ ciorum associationis “Union Laical” est servitium liturgicum in ecclesia cathedrali praestandum; beneficiarii autem dictae associationis nullum praestant servitium, licet lautos recipiant fructus seu stipendium annuum: alius 280.928,84 pesetas, alius 178.780,46 pesetas, et decem 221.424,93 pesetas. Ex altera parte servitium in ecclesia cathedrali praestant canonici et beneficiarii corporationum, qui tamen percipiunt stipendium an­ nuum 44.323,32 pesetas. Unde, in casu non habetur aequa distributio redi­ tuum ex beneficiis provenientium; non habetur eadem remuneratio pro omnibus clericis qui in iisdem versan•tur conditionibus; iniuste beneficiarii associationis “Uniôn Laical” percipiunt reditus, quia nullum prae­ stant servitium liturgicum. Merito igitur Congregatio pro Gericis iubet ut reditus beneficiorum vacantium il­ lius associationis integri tradantur Episcopo dioecesano, qui non debet servare praescriptum can. 1481 aut statutorum particularium, sed praescripta Vaticani II et Summi Pontificis. 6. Petit recurrentium patronus ut suspendatur De­ creti exsecutio. Normae Speciales, art. 106, hac de re haec habent: “Recursui adnecti potest instantia, allatis motivis gravibus vel documentis quibus innititur, ad obtinendam suspensionem exsecutionis actus impugna­ ti”. At patronus perperam putat motiva gravia esse alla­ tas rationes de violatione legum et de nullitate Decreti; ideo instantia pro suspensione exsecutionis impugnatae decisionis a limine videtur reicienda. Decisio. - In Congressu die 6 decembris 1973 habi­ to coram Em.mo Cardinali Praefecto, proposito recur­ su a Beneficiatis Associationis cui nomen “Union laical de Beneficiados de la Santa Iglesia Catedral de L.”, die 27 martii 1973 interposito adversus decisionem Sacrae Congregationis pro Gericis diei 23 ianuarii 1973, re­ currentibus notificatam die 5 martii 1973, decretum est: Recursum esse reiciendum, utpote manifeste fun­ damento carentem. Suspensionem autem impugnati de­ creti, in casu, concedendam non esse. * Apoll 47 (1974) 391-394. 4246 1973 DEC 8.-PAULUS VI, NUNT. AAS 65 (1973) 668-673 Nuntius scripto datus ad universos homines, praesertim christifideles, calendis ianuariis diem fovendae paci per totum terra­ rum orbem dicatum celebraturos: 6707 η. 4246 De possibilitate et necessitate acquirendae et firman­ dae verae pacis in mundo Ascoltatemi ancora, uomini giunti alie soglie dei nuovo anno 1974. Ascoltatemi ancora: sono davanti a voi in atto di umile supplica, energica supplica. Naturalmente, voi lo intuite, io voglio ancora parlarvi della Pace. Si, della Pace. Forse voi pensate di conoscere tutto a riguardo della Pace; se ne è già pariato tanto, da tutti. Forse questo nome invadente provoca un senso di sazietà, di noia, fors’anche di timore ch'esso nasconda nel fascino della sua parola un magia illusoria, un nominalismo ormai abusato e retorico, e perfino un incantesimo pericoloso. La storia présente, caratterizzata da feroci episodi di conflitti intemazionali, da implacabili lotte di classe, da esplosioni di liberté rivoluzionarie, da re­ pression! dei diritti e delle liberté fondamental! / del- θθθ l’uomo, e da improwisi sintomi’di precarietà economi­ ca mondiale, sembra demolire, come fosse la statua d’un idolo, l'idea trionfante della Pace. Al nominalismo vacuo e imbelle ch’essa sembra assumere nell’esperienza politica e ideologica di quest'ultimo tempo, ora di nuo­ vo si preferisce il realismo dei fatti e degli interessi. e si ripensa all’uomo come alTetemo insolubile problema d’un auto-conflitto vivente; l’uomo è cosi; un essere che porta nel cuore il destino della lotta fraterna. Al conflitto di questo crudo rinascente realismo noi proponiamo non un nominalismo, sconfitto da nuove e prepotent! esperienze, ma nn invitto idealismo, quello della Pace, destinato a progressiva affermazione. Credete, uomini fratelli, uomini di buona volonté, uomini saggi, uomini sofferenti, alia nostra ripetuta umile voce, al nostro grido instancabile. La Pace è 1’ideale della umanité. La Pace è necessaria. La Pace è doverosa. La Pace è vantaggiosa. Non è un'idea illogica e fis­ sa, la nostra; non è una ossessione, una illusione. E' una certezza; si, una speranza; ha per sé 1’awenire della civilté, il destino del mondo; si, la Pace. Noi siamo cosi convint! che essa, la Pace, è il traguardo delTumanità in via di coscienza di sé e di sviluppo civile sulla faccia della terra, che oggi, per 1’anno nuovo e per gli anni futuri, noi osiamo proclamare co­ me gié abbiamo fatto 1'anno scorso: la Pace è possibile. Perché, in fondo, cio che compromette la solidité dclla Pace e lo svolgimento della storia in suo favore, è la segreta e scettica convinzione che essa sia praticamente impossibile. Bellissimo concetto, si pensa senza dirlo, ottima sintesi delle umane aspirazioni; ma sogno poetico, utopia fallace. Una droga inebriante, ma debi­ litante. Ancora risorgenegli spiriti, come una logica ine­ vitabile: ciô che conta è la forza; l’uomo ridurrà al più il complesso delle forze all’equilibrio del loro contra­ st©; ma dalla forza non puo prescindere l’umana organizzazione. Noi dobbiamo soffermarci un istante su questa obiezione capitale per risolvere un possibile equivoco, quello che confonde la Pace con la debolezza, non solo fisica, ma morale, con la rinuncia al vero diritto e alla equa giustizia, con la fuga dal rischio e dal sacrificio, con la rassegnazione pavida e succube all'altrui prepotenza, e percio acquiescente alla propria schiavitù. Non è que­ sta la Pace autentica. / La repressione non é la Pace. θ70 L ignavia non è la Pace. L’assetto puramente esteriore e imposto dalla paura non è la Pace. La recente cclebrazione del XXV Anniversario della Dichiarazione dei Di­ ritti delTUomo ci ricorda che la Pace vera deve essere fondata sui senso dell * in tangibile dignité della persona umana, dalla quale scaturiscono inviolabili diritti e rispettivi doveri. E’ pur vero che la Pace accetterâ di obbedire alia legge giusta e aU’autorità legittima, ma non sarà mai aliéna 670β a. 4246 PAULUS VI: NUNTIUS PRO DIE PACIS FOVENDAE dalla ragione del bene comune e dalla morale liberté umana. La Pace potrà arrivare anche a gravi nn un ce, nella gara del prestigio, nella corsa agli armamenti, nelToblio delle offese, nella remissione dei debiti; arrivera perfino alla générosité del perdono e della riconciliazione; ma non mai per viltà; essa non sarà mai senza la fame e la sete della giustizia; non dimenticherà mai la fatica che occorre speodere per difendere i deboli, per soccorrere i poveri, per promuovere la causa degb umili; essa non tradirà mai per vivere le ragioni superiori della vita1. 1973 DEC 8 Ma no? Siamo anchc noi ciechi? siamo ingenui? No, uomini Fratelli! noi siamo sicuri che la nostra causa, quella della Pace, dovrà prevalere Pruno, perche essa, nonostante le follie della contraria politica, 1’idea della Pace è ormai vittoriosa nel pensiero di tutti gli uomini responsabili. Noi abbiamo fiducia nella loro modema sapienza, nella loro energica abilità: nessun Capo di Popolo pud oggi volere la guerra; tutti aspirano alia Pace generale del mondo. E' grande cosa ? noi osiamo scongiurarli a non smentire mai più il loro, anzi il comune programma di Pace ! / 672 Secondo. Sono le idee, ancor più ed ancor prima de­ gli interessi particolari, che guidano il mondo, nono­ stante le apparenze contrarie. Se Tidea della Pace guadagnerà effettivamente il cuore degli uomini, la Pace sarà salva; anzi essa salverà gli uomini. E superfluo che in questo nostro discorso noi spendiamo parole per dimostrare la potenza odiema delTidea diventata pensie­ ro del Popolo, cioè delTopinione pubblica; essa oggi è la regina che di fatto governa i Popoli; il suo imponderabile influsso li forma e li guida; e sono poi i Popoli, cioè 1’opinionc pubblica operante che governa i governanti. In gran parte almeno è cosi. Terzo punto, allora. Se I’opinione pubblica assurge a coefficiente determinante il destino dei Popoli, il desti­ no della Pace dipenda anche da ciascuno di noi. Perché ciascuno di noi fa parte del corpo civile operante con sistema democratic©, che, in varia forma ed in differen­ te misura, caratterizza oggi la vita delle Nazioni modernamente organizzate. Questo noi volevamo dire: la Pace è possibile, se ciascuno di noi la vuole; se ciascuno di noi ama la Pace, educa e forma la propria mentalità alla Pace, difende la Pace, lavora per la Pace. Ciascuno di noi deve ascoltare nella propria coscienza il doveroso appello: La Pace dipende anche da te. Non pertanto la Pace dev’essere considerata un'utopia. La certezza della Pace non consiste sol tan to nelTessere, ma altresi nel divenire. Corne la vita delTuomo, es­ sa è dinamica. Il suo regno si estende ancora e principalmente nel campo deontologico. Cioè nella sfera dei doveri. La Pace si deve non solo mantenere, ma produi­ re. La Pace è, e dev’essere perciô in fase di continua e progressiva affermazione. Anzi noi diremo: la Pace è possibile, solo se è considerata doverosa. Non basta nemmeno che essa sia stabilita sulla convinzione, di so­ lito giustissima, ch’essa è vantaggiosa. Essa deve entrare nella coscienza degli uomini come una suprema finalité etica, corne una nécessita morale, una ανάγκη (ananche), derivante dalla esigenza intrinseca della convivenza umana. Questa scoperta, perché taie è nel processo positivo della nostra razionalità, c’insegna alcuni principi dai quali non dovremmo deflettere mai più. E dapprima ci Alumina sulla natura primigenia della Pace: essa è innanzi tutto un’idea. Essa é un assioma interiore, un tesoro dello spirito. La Pace deve germinare da una concezione fondamentale e spirituale deU’umanitâ: 6711’umanità dev’essere pacifica, I cioè unita, coerente in se stessa, solidale nella profondità del suo essere. La mancanza di questa radicale concezione è stata, ed è Certamente 1'influsso individuate sulTopinione pub­ tuttora, Torigine profonda delle disgrazie, cb· hanno blica non puô essere che infinitésimale; ma non mai va­ devastato la storia. Concepire la lotta fra gli uomini, no. La Pace vive delle adesioni. sia pure singole ed anocome esigenza strutturale della société, non costituisce nime, che te persone te dànno. E tutti sappiamo corne soltanto un errore ottico-filosofico. ma un delitto si forma e si pronuncia il fenomeno delTopinione pub­ potenziale e permanente contre Tumanità. La civiltà blica: un'affermazione seria e forte è facilmente diffu­ deve finalmente redimersi dalTantica, superstate e sa. L affermazione della Pace da individuate deve divensempre operante fallacia: homo homini lupus. Essa tare collettiva e comunitaria; deve diventare afferma­ funziona da Caino in poi. L’uomo d’oggi deve avere il zione di Popolo e della Comunità dei Popoli; convincoraggio morale e profetico di affrancarsi da questa zione, ideologia, azione; deve aspirare a penetrare il nativa ferocia, e arrivare allaconclusione.ch’è appunto pensiero e Tattività delle nuove generazioni e invadere Tidea della Pace, come essenzialmente naturale, neces­ il mondo, la politica, Teconomia, la pedagogia, I’awenisaria, doverosa, e perciô possibile. Bisogna pensare re, la civiltà. Non per istinto di paura e di fuga. ma per d’ora in poi Tumanità, la storia, il lavoro, la politica, la impulso creativo della storia nuova e della costruzione cultura, il orozresso in funzione della Pace. nuova del mondo; non per ignavia e per egoismo, ma per vigore morale e per accresciuto amore all’umanità. Ma che vale questa idea, spirituale, soggettiva, inte­ La Pace è coraggio, è sapienza, è dovere; e alla fine è riore e personale; che vale cosi disarmata, cosi distante per di più interesse e félicita. dalle vicende vissute, efficaci e formidabili della nostra Tanto noi osiamo dire a voi, uomini Fratelli; a voi, storia? Noi dobbiamo purtroppo registrare, a mano a uomini di questo mondo. se avete in mano, per qualche mano che la tragica esperienza dell’ultima guerra mon­ titolo, il timone del mondo; uomini di comando, uo­ diale tramonta nella sfera dei ricordi, una recrudescenmini di cultura, uomini d'affari:/ occorre imprimere al- 673 za di spinto contenzioso fra le Nazioni e nella dialettica la vostra azione un indirizzo robusto e sagace» verso la politica della société; oggi il potenziale di guerra e di Pace; essa ha bisogno di voi. Se voi volete, potete ! La lotta ê molto cresciuto, non diminuito, al confront© di Pace dipende anche e specialmente da voi. quello di cui disponeva l’umanità prima della guerre mondiali. Non vedete, ci puô obiettare un osservatore • · · qualsiasi, che il mondo va verso conflitti, ancora più terribili e orrendi di quclli di teri? Non vedete la scarsa Noi riserveremo per di più ai nostri Confratelli di efficacia della propaganda pacifista e la non sufficiente fede e di carità una parola anche più fiduciosa e più incidenza suile istituzioni intemazionali. sorte durante pressante: non abbiamo noi forse possibilité nostre Ia convatesccnza dei mondo insanguinato e estenuato onginali e sovnimane, con cui concorrere con i pr©mo­ dalle guerre mondial)? Dove va il mondo? non si prépa­ tori di Pace, a rendere valida Topera loro. Topera comu­ ra ancora a più catastrofici ed esecrabili conflitti? ne, affinché Cristo con loro. secondo la beatitudine Ahiméî noi dovremmo ammutolire dinanzi a cosi del Vangelo, tutti ci qualifichi quali figli di Dio?x non incalzanti e spietati ragionamenti, corne dinanzi ad un possiamo noi predicare la Pace, innanzi tutto. nelle disperato destino! coscienze? e chi più di noi è tenuto ad essere con la LCft./α 12.25. 2. Cfr. Ait. 5. 9 6W9 6710 PAULUS VI: NUNTIUS AD COETUM NATIONUM UNITARUM 1973 DEC 10 parola e con Tesempio maestro di pace ? come poi potremo noi suffragare Topera della Pace, nella quale la causalité umana assurge al suo più alto livello, se non mediante Tinserimento nella causalité divina, disponibile alTinvocazione delle nostre preghiere ? e saremo insensibili all’eredità di pace, che Cristo, solo Cristo, ha lasciato a noi, viventi in un mondo che perfetta noq Ia sa dare, la sua pace trascendente e ineffabile? non possiamo forse proprio noi riempire la implorazione della Pace di quelTumile e amoroso vigore, al quale non resiste la divina misericordia?3 E’ meraviglioso: la Pace è possibile, e anche da noi per Cristo, nostra Pace4, essa dipende. Ne sia pegno la nostra pacificatrice Apostolica Benedizione. Dal Vaticano, 8 Dicembre 1973.-PAULUS PP. VI. 3. Cfr. Mi. 7, 7 ss.;/o. 14. 27. 4. Eph. 2. 4. 1247 1973 DEC 10.-PAULUS VI, NUNT. AAS 65 (1973) 673-677 Nuntius scripto datus ad Exc.mum Virum Leopoldum Benites, XXVIII generalis coetus Nationum Coniunctarum Praesidem, XXV expleto anno a declaratione uni­ versali quoad iura hominum edita: De necessitate aedificandae communitatis humanae quae omnibus hominibus tribuat exercitium iurium personae humanae propriorum Poussé par la concience de notre mission qui est de rendre présent, vivant et actuel le message de salut pro­ clamé par le Christ, Nous n’avons pas manqué, au cours 674 de notre Pontificat, de donner / maintes fois l’assuran­ ce de notre adhésion aux activités des Nations Unies en faveur de la justice, de la paix et du développement de tous les peuples. Alors que cette éminente Assemblée internationale s’apprête à commémorer le XXVe anniversaire de la Déclaration universelle des Droits de l’Homme, Nous voulons une fois encore saisir l’occasion d'exprimer no­ tre grande confiance, en même temps que notre ferme accord, en ce qui concerne l’engagement constant de TOrganisation des Nations Unies pour la promotion toujours plus précise, plus autorisée et plus efficace, du respect des droits fondamentaux de l’homme. Comme Nous l’affirmons dans une autre circonstan­ ce, la Déclaration des Droits de l'Homme “demeure à nos yeux l’un des plus beaux titres de gloire” de votre Organisation1, spécialement quand on pense à l’impor­ tance qui lui est dévolue comme chemin certain vers la paix. En réalité, la paix et le droit sont deux biens en relation directe et réciproque de cause et d’effet: il ne peut exister de paix véritable là où il n’y a point res­ pect, défense et promotion des Droits de l’Homme. Si une telle promotion des droits de la personne humaine conduit à la paix, en même temps la paix en favorise la réalisation. Nous ne pouvons donc demeurer indifférent devant l’urgence de construire une communauté de vie humai­ ne qui garantisse partout à l’individu, aux groupes et particulièrement aux minorités, le droit à la vie, à la dignité personnelle et sociale, au développement dans le milieu protégé et amélioré, et à l’équitable réparti­ tion des richesses de la nature et des fruits de la civili­ sation. “L’Eglise, avant tout soucieuse des droits de Dieu - disions-Nous l’an dernier au Secrétaire général Mon1. Message pour le XXVe anniversaire de l'Urganisarion des Nations Unies, /I..4.S. 62 (1970). p. 684. 6711 n. 4247 sieur Kurt Waldheim - ne pourra jamais se désintéres­ ser des droits de l’homme, créé à l’image et à la ressem­ blance de son Créateur. Elle se sent blessée lorsque les droits de l’homme, quel qu’il soit, et où que ce soit, sont méconnus et violés” . C’est pourquoi le Saint-Siège donne son plein appui moral à l’idéal commun contenu dans la Déclaration universelle comme aussi / à l'approfondissement progrès- 675 sif des Droits de l’Homme qui y sont exprimés. Les droits de l’homme sont fondés sur la dignité re­ connue de tous les êtres humains, sur leur égalité et leur fraternité. Le devoir de respecter ces droits est un facteur de paix; leur violation est une cause de tensions et de troubles, même au plan international. Si les Etats ont intérêt à coopérer dans les domaines de l’économie, de la science, de la technologie, de l'é­ cologie, ils l’ont encore plus à collaborer - et la Charte de l’Organisation des Nations Unies les y engage expres­ sément - pour protéger et promouvoir les droits de l’homme. On objecte parfois que cette collaboration de tous les Etats pour promouvoir les droits de l’homme consti­ tue une ingérence dans les affaires internes. Mais n’est-il pas vrai que le plus sûr moyen, pour un Etat» d'éviter des immixtions de l’extérieur, c’est précisément de re­ connaître et d’assurer lui-même sur les territoires de sa juridiction le respect des droits et des libertés fonda­ mentales? Sans vouloir entrer dans le détail de chacune des for­ mules de la célèbre Déclaration, mais en considérant l’élévation de son inspiration et l’ensemble de sa rédac­ tion. Nous pouvons dire qu’elle demeure l’expression d’une conscience plus mûre et plus précise des droits de la personne humaine. Elle continue è représenter le fondement sûr de la reconnaissance pour chaque hom­ me d’un droit de cité honorable dans la communauté des peuples. Mais il serait vraiment déplorable pour l'humanité qu’une proclamation aussi solennelle se réduise à una vaine reconnaissance de valeurs ou à un principe doc­ trinal abstrait, sans recevoir une application concrète et toujours plus cohérente dans le monde contemporain, comme vous le releviez justement en assumant la prési­ dence de cette Assemblée. Nous savons bien qu’en ce qui concerne les pouvoirs publics, cette application ne va pas sans difficultés; mais il est nécessaire de mettre en même temps tout en oeuvre pour assurer le respect et la promotion de ces droits, de la part de ceux qui ont le pouvoir et le devoir de le faire, et, en même temps, pour développer tou­ jours davantage, dans les populations, la conscience des droits et des libertés fondamentales de l’homme. Il faut faire appel à la collaboration de chacun afin que ces pincipes soient respectés “par tous, / partout» et pour 676 tous”3. Est-il vraiment possible, sans grave péril pour la paix et l’harmonie des peuples, de demeurer insensible face à tant de violations graves et souvent systémati­ ques des Droits de l’Homme. si clairement proclamés dans la Déclaration comme universels, inviolables et inaliénables? Nous ne pouvons cacher nos graves préoccupations devant la persistance ou l'aggravation de situations que Nous déplorons grandement, telles que, par exemple, la discrimination raciale ou ethnique, les obstacles a l'au­ todétermination des peuples, les violations répétées du droit sacré de la liberté religieuse sous les divers aspects et l’absence d’une entente internationale qui le soutien2. A.A.S. 64 (1972), p. 215. 3. Message à la Conférence de Téhéran pour le XXe innher saire de la Déclaration des Droits de l’homme. A 4 S 60 (1968), p. 285. 6712 η. 4243-4250 PAULUS VI: LITTERAE APOSTOLICAE ET ALLOCUTIO 1973 DEC 13 -14 ne et en précise les conséquences, la répression de la li­ prospicit, idem Nos etiam impellit ut, oblata opportunitate, ea subsidia suppeditemus, quae Christi sanctissimae religioni et berté d’exprimer les opinions saines, les traitements in­ proferendae et confirmandae faveant. Quandoquidem autem humains envers les prisonniers, l’élimination violente et opportunum visum est cumque animarum bono consectaneum, systématique des adversaires politiques, les autres for­ ut in Republic· Ciadensi constitueremus Delegationem Apo­ mes de violence, et les attentats à la vie humaine, parti­ stolicam. Nos. audita sententia Sacrae Congregationis pro culièrement dans le sein maternel. A toutes les victimes Gentium Evangelizatione seu de Propaganda Eide, apostolica silencieuses de l'injustice, Nous prêtons notre voix pour Nostra potestate atque harum Litterarum vi. Delegationem protester et supplier. Mais il ne suffit pas de dénoncer, Apostolicam in Republic· Ciadensi fundamus, cuius sedes in souvent d’ailleurs trop tard et de façon inefficace: il urbe vulgo Bangui sit, donec aliter provideatur. Conditae igitur faut aussi analyser les causes profondes de ces situa­ Delegationi Apostolicae omnia et singula deferimus officia, privilegia atque induit·, quae huiusmodi Delegationum propria tions et s'engager résolument à les affronter et à les ré­ sunt. Contrariis quibuslibet non / obstantibus. Ceterum volu- 191 soudre correctement. mus ut hae Litterae Nostrae Apostolicae sive nunc sive in Π est encourageant, cependant, de noter combien les posterum religiose serventur suosque effectus habeant. hommes de notre temps se montrent sensibles aux va­ Datum Romae, apud S. Petrum, sub anulo Piscatoris, die leurs fondamentales contenues dans la Déclaration uni­ XIII mensis Decembris, anno MC.MLXXIII, Pontificatus Nostri verselle, La multiplication des dénonciations et des re­ undecimo.-loannes Card.VILLOT. Secretarius Status. vendications n'est-elle pas en effet symptôme significa­ tif de cette sensibilité croissante face à la multiplication 4249 des atteintes aux libertés inaliénables de l'homme et des collectivités? 1973 DEC I3.-PAULUS VI, LITT. AP. AAS 66 (1974) 191 Avec un grand intérêt et une vive satisfaction Nous avons appris que ΓAssemblée générale tiendra, à l'occa­ sion du XXVe anniversaire de la Déclaration universel­ le, une session spéciale au cours de laquelle sera procla­ mée la Décennie de la lutte contre le racisme et la dis­ crimination raciale. Cette entreprise, éminemment hu­ maine, trouvera encore une fois côte à côte le SaintSiège et les Nations Unies - bien qu’à des plans divers et avec des moyens différents - dans un effort com­ mun pour défendre et protéger la liberté et la dignité de chaque homme et de chaque groupe, sans aucune distinction de race, de couleur, de langue, de religion 677 ou de condition sociale. / Nous voulons souligner aussi en ce Message la valeur et l’importance des autres documents déjà approuvés par les Nations Unies et concernant les droits de Tom­ me. Inspirés par l’esprit el les principes de la Déclara­ tion universelle des Droits de l’Homme, ils représentent un pas en avant dans la promotion et la protection con­ crète de plusieurs de ces droits dont ils veulent garantir l’application soigneuse et fidèle. Leur ratification en as­ surera l'efficacité au plan national et international. Le Saint-Siège, pour sa part, y donne son adhésion morale ct offre son appui aux aspirations louables et légitimes qui les inspirent. Si les droits fondamentaux de l’homme représentent un bien commun de toute l'humanité en marche vers la conquête de la paix, il est nécessaire que tous les hom­ mes, prenant toujours mieux conscience de cette réali­ té, sachent bien qu’en ce domaine parler de droits, c’est aussi énoncer des devoirs. Nous renouvelons nos voeux à votre noble et haute Assemblée, confiant qu'elle continuera inlassablement à promouvoir entre les nations le respect et l’applica­ tion des principes solennellement énoncés dans la Dé­ claration universelle, dans un effort sincère pour trans­ former la famille humaine en una communauté mon­ diale fraternelle, dans laquelle tous les fils des hommes pourront mener une vie digne dc celle de fils de Dieu. Du Vatican, le 10 Décembre 1973.-PAULUS PP. VI. Delegatio Apostolica in Republics Congica conditur PAULUS PP. VI Ad perpetuam rei memoriam. - Catholicarum rerum iamdiu in Republic· Congica susceptum incrementum;quae praeterea, spes est explorata, videntur in posterum. Deo iuvante. vel firmiores fieri progressiones. Nos quidem inducunt, ut aptiora subsidia ibidem comparanda consideremus. Cumque Sacra Congregatio pro Gentium Evangelizatione seu de Propaganda Fide opportunum duxisset ut Delegatio Apostolica in regione constitueretur, eiusdem sententiae Nos concedendum esse censuimus. De apostolicae igitur Nostrae plenitudine potestatis atque harum Litterarum vi. Delegationem Apostolicam in Republic· Congica condimus, cuius sedes in urbe vulgari lingua Bangui appellata sit. donec aliter provideatur. Constitutae scilicet Delegationi Apostolicae omnia et singula deferimus officia, privilegia atque indulta, quae huiusmodi Delegationibus propria sunt. Contrariis quibuslibet non obstantibus. Ceterum volumus ut hae Litterae Nostrae Apostolicae sive nunc sive in posterum religiose serventur suamque vim et effectus habeant. Datum Romae, apud S. Petrum, sub anulo Piscatoris, dic XIII mensis Decembris, anno MCMLXXIII, Pontificatus Nostri undecimo. - loannes Card. V1LLOT. Secretarius Status. 4250 1973 DEC 14.-PAULUS VI, ALLOC. AAS 66 (1974) 10 - 12 Allocutio habita iis qui in Gregoriana Studiorum Uni­ versitate "Cursui renovationis canonicae pro iudicibus aliisque tribunalium administris" interfuerunt: De coniunctione iuris canonici cum Ecclesiae mysterio Dilecti filii, Perlibenter sane vos hodie coram excipi­ mus, qui, post absolutum tertium “Cursum renovatio­ nis canonicae pro iudicibus aliisque tribunalium admi­ nistris", praesentia vestra flagrantem animi affectum declarare voluistis, quo humilem beati Petri Successo­ rem, qui vos alloquitur, colitis ac veremini. Pro hisce pietatis et observantiae officiis gratiam vobis habemus 4248 quam maximam. At simul fatemur valde Nos esse de­ lectatos, quod tales viri, canonici iuris studiosi, ut vos estis, ex variis terrarum orbis regionibus advenientes, a197 J DEC 13.-PAULUS VI. LIT. AP. AAS 66 (1974) 190-191 deo intenti ac sedula cura huic Cursui interfuerunt. In Republic· Ciidensi constituitur Delegatio Apostolica Hinc vobis pateat fiducia, quam Nos collocamus in hoc vestro Instituto, apud Nostram Universitatem GregoriaPAULUS PP VI nam provido sane consilio condito, quod non sine pa­ terno solacio cernimus ampliore usque efficientia polle­ re. Aequum igitur est, ut aliquod saltem laudis verbum Ad perpetuam rd memoriam - Quod pastorale Nostrum ne desit optime meritis moderatoribus et professoribus. munut in diet procurandam hominibus lüpcnum utilitatem 6713 6714 1973 DEC 15 η. 4251 SECRETARIA STATUS qui ad prosperum huiusmodi Cursus exitum tam effica­ citer contulerunt. Labores vestri ac studia ad pleniorem legum eccle­ siasticarum notitiam vobis comparandam haud exi­ guum sane adiutorium praebebunt Ecclesiae, quae hisce temporibus, dum magna cum alacritate renovandis suis legibus dat operam, promovet salutarem illam impulsio­ nem ad vitam Christianam restaurandam, quam Conci­ lium Vaticanum Secundum exoptavit. Cum autem hoc fieri contingat apud Apostolicam hanc Sedem et sacra Nostrae Romanae Curiae Dicasteria, id vobis commodi praebetur, ut plenior ac magis perspicua vobis innote­ scat germana renovatae legis canonicae vis atque signifi­ catio, quae, secundum novum mentis habitum, ab eo­ dem Concilio Vaticano inductum, plurimum tribuit cu­ rae pastorali et novis necessitatibus populi Dei; hoc au­ tem modo in Ecclesiis vestris, in quibus mandata vobis munera obitis, facilius vobis erit canonicas leges reco­ gnitas in usum et consuetudinem Christiani populi reve­ ra traducere. Quod nisi fieret, salutaris renovationis im­ pulsus, qui a Concilio initium cepit, suum proprium vi­ gorem amitteret atque leges ecclesiasticae, quamvis ac­ curatissime conscriptae, prorsus salubri efficacitate deustitutae manerent. / Haud quidem ignoramus multas easque funestas praeiudicatas opiniones circumferri adversus ius cano­ nicum. Sunt enim multi qui, extollentes libertatem, ca­ ritatem, personae humanae iura, indolem Ecclesiae charismaticam, ita se habent, ut infensum gerant animum canonicis institutis eademque minuere, spernere, immo etiam destruere velint, quasi “structuras” extrinsecus impositas» quae indolem spiritualem nuntii evangelici imminuant et libertatem, qua filii Dei perfrui debent, coerceant. Hinc ille etiam sese gerendi habitus contra quamlibet legitimam potestatem, quem nonnulli ipsa Concilii Vaticani Secundi auctoritate fulciri posse arbi­ trantur. Fatemur quidem leges canonicas, in quibus “iuridismus”, quem vocant, sic praeponderaret, ut pars spiri­ tualis Ecclesiae extenuaretur; quae in dogmate catholi­ co non inniterentur; quae haud satis tuerentur plenam personae humanae perfectionem; quae progressum reli­ giosae vitae impedirent: has, dicimus, leges spiritui et directoriis normis, quae a Concilio latae sunt ad Chri­ stianae vitae renovationem, minime respondere. At Concilium, nedum respuat ius canonicum, id est normas quibus definiuntur officia et in tuto collocan­ tur iura membrorum Ecclesiae, illud ius ex contrario vehementer postulat tamquam consectarium quod ne­ cessario proficiscitur a potestate quam Christus Eccle­ siae suae commisit, ac tamquam elementum quod per­ tinet ad eiusdem Ecclesiae naturam socialem ac visibi­ lem, communitariam et hierarchicam 1. Hinc eiusdem spectabilis et communitas spiritualis, / Ecclesia terre- 12 stris et Ecclesia caelestibus bonis ditata, non ut duae res considerandae sunt, sed unam realitatem comple­ xam efformant, quae humano et divino elemento coa­ lescit”s . Hinc etiam patet propria legis ecclesiasticae natura, quae spiritualis est: “iuris canonici peritus hoc persua­ sum sibi habeat, quemadmodum omnia quae in Eccle­ sia sunt — sic Decessor Noster Pius XII asseverabat —,ita ius canonicum quoque omnino in animarum curatio­ nem contendere ... Sive cum is ecclesiasticas res admi­ nistrat, sive cum iudicia exercet, sive cum sacrorum ad­ ministros aut Christifideles consilio iuvat, assidue cogi­ tet a se de animarum salute ... rationem esse redden­ dam” 6. Ex his consequitur ut canonica lex non sit habenda veluti elementum extraneum in Ecclesiae compagine aut veluti impedimentum, quo Christianae vitae incre­ mento mora inferatur; ex contrario proprium eius mu­ nus in Ecclesia est fulcire ac tutari incepta, quae ad Christianam vitam fidelius et constantius vivendam su­ scipiuntur, ita quidem ut pastoralis actio vere efficax dari nequeat, quae in sapienti iuridicorum statutorum ordinatione firmum praesidium non inveniat. Primae partes attribuendae profecto sunt caritati; sed caritas sine iustitia, quae legibus exprimitur, consi­ stere non potest. Ambae simul incedere atque inter se compleri debent, cum ex unico fonte profluant, qui est Deus. Ceterum, ut ait S. Paulus, regnum Dei est “iusti­ tia, et pax, et gaudium in Spiritu Sancto” '. Haec habuimus, dilecti filii, quae de dignitate ac praestantia iuris canonici vobis diceremus, ut satius pa­ teat vobis, quanti ponderis sit et quanti momenti ope­ ra, quam in provincia vobis concredita Ecclesiae sanc­ tae navatis, et quantopere urgeat necessitas studiis iuris canonici incrementa afferendi. Pergite, igitur, ut facitis, Ecclesiae leges in populi Dei notitiam et mores alacriter traducere, et curate pa­ riter, ut vestro probitatis exemplo vestroque iustitiae amore non solum legum ecclesiasticarum officium clare perspiciatur, sed etiam magis magisque eaedem leges a Christiano populo colantur atque fidenti laetoque ani­ mo accipiantur. Haec ex animo ominantes, vobis qui praesentes ad­ estis, vestrisque caris omnibus Apostolicam Benedic­ tionem, benevolentiae et existimationis Nostrae pignus, peramanter in Domino impertimus. 5. Ibid. n. 8. 6. 4.4.5. 45 (1953), p. 688. Rom. I. 14. 17. 4251 Concilii hortatio:“In iure canonico exponendo ... respiciatur ad mysterium Ecclesiae”2. 1973 DEC 15.-SECRETARIA STATUS, NORMAE. PART.· Quam quidem coniunctionem iuris canonici cum Ecclesiae mysterio Concilium ipsum illustrat, cum sta­ tuit indolem sacramentalem societatis ecclesialis3 ac Normae statuuntur quibus in posterum ordinabitur Bi­ bliotheca Ambrosiana, quae curae ct administration! Archiepiscopi Mediolanensis plene committitur declarat: “Ipse sanguine suo eam acquisivit, suo spiritu replevit, aptisque mediis unionis visibilibus et socialibus instruxit”4. Quae gemina elementa, visibile et spiritua­ Dal Vaticano, 15 dicembre 1973 le, hoc est gratia et lex, cum in societate ecclesiali ad eundem finem contendant, separari aut inter se opponi nequaquam possunt, quemadmodum dividi nequit Christus, qui in Ecclesia dat gratiam atque potestatem. “Societas organis hierarchicis instructa — rursus docet Concilium - et mysticum Christi Corpus, coetus ad1. 2. 3. 4. 6715 Cfr. Const, dogm. de Ecclesia Lumen gentium, n. 27. Decr. de institutione sacerdotali Optatam totius, n. 16. Cfr. Const, dogm. de Ecclesia Lumen gentium, n. 1. Cfr. ibid. n. 9. Signor Cardinale, E in tesa raggiunta tra b Santa Sede e ΓΕminenza Vostra Reverendissima circa la nécessita di aggiomarv Ia Bibliotcca Ambrosiana ncgli statuti e nella gestione, se condo csigenzc emerse a mano a mano con Pandare del tempo, ha già permesso al Santo Padre, in cio favorito dall’ossequio di Vostra Eminenza a un Suo vivo desiderio, di affidure la plena resnonsabilità organizzativa, disciplinare e am minis trutiva della BibUc *teca all’Arcivescovo di Milano. Con tale atto Egli ha voluto intercssare più vivamente e im­ mediatamente I’Arcidiocesi alia riccrca di tnezzi e forme, che la presenza della Biblioteca sui luogo pessa indicare corne mat- 6716 η. 4252 - 4253 SACRAE CONGR. PRO RELIGIOSIS - PRO INSTIT. CATHOLICA gjormcntc adatti alia soluzione dei problem! ad essa pertinenti, e indenie renderia partedpe in maniera pi ù propria ed explicita del prwtigio e dei progressi dell Insigne ktituzione. In seguito a do, poiche" tale profonda innovazione pone 1’Arddioceri in una posizione nuova nei confront! della Biblio­ teca, e le comporta in pari tempo nuovi rapport! col Collegio dei Dottori e con la Congregazione dei Conservatori, Sua Santità, dopo aver consultato Vostra Eminenza e diverse altre persone sagge e prudenti, chc ben conoscono i problem! della Biblioteca nei loro vari aspetti, è venuto nella dcterminazione di emanare le qui accluse “Norme”, le quali, come sono quasi il naturale compimento della precedente deliberazione, cosi vogliono garantira legittimamcntc nefle sue consegucnze e neile sue applicazioni. Le “Norme” entreranno in vigore il 1° gennaio 1974, e 1Έminenza Vostra avrà cura di conformare e unificare con esse il Regolamento finora vigente per la Biblioteca. D Santo Padre, adottando tale prowedimento, ha intexo riconfermare il grande affetto chc Lo lega alia Biblioteca Ambrosiana, e dare un altro segno della sollecitudine, con la quale ne segue r&ndamento, la vita e l’attività; cd exprime il Suo augurio che quanti dovranno exseme i fedeli interpreti ed esecutori, lo comprendano in questo suo intimo significato per trame, in ar· moniosa coUaborazionc, frutti conformi alla speranza che lo ha sollecitato. Mentrc di cuore adcrisco al voto del Santo Padre, sono lie to della dreostanza che mi si offre per confermarmi con sensi di profonda venerazione delTEminenza Vostra Reverendissima de­ votissimo in Domino - G. Card. VILLOT. * Ordinario Mediolanensi: RI vi ita dio ce sa na mllanese 62 (1974) 133-134. 4252 1973 DEC 17.· SCpro RELIGIOSIS, RESCRIPTUM. PART.· Facultas datur religiosis a votis temporariis gaudendi voce activa et passiva in eligendis repraesentantibus Provinciarum ad Capitulum Generale, et voce tantum activa in Capitulo Generali 1973 DEC 17-25 4253 1973 DEC 25.-SC INST., DECR. AAS 66 (1974) 423 - 425 Facultas Theologica in Helvetica urbe Lucernensi in perpetuum canonice erigitur Quae lucernae instar anno MDLXXIV in Helvetio­ rum perquam catholica eiusdem nominis urbe, Sum­ mo Pontifice Gregorio χπι auspice, humaniorum stu­ diorum Schola ab eximiis Societatis lesu Patribus provi­ de excitata est. quaeque anno MDCXLVH in Theo­ logicum Atheneaeum feliciter succrevit, ipsa anno MDCCLXXl passim “Facultas Theologica” appellari coepit; et merito quidem, quoniam et hinc inclytus Lucemensis populus, iis volventibus saeculis aerumnis periculisque scatentibus, fir/missimum exstitit catholi- 424 cae fidei propugnaculum, et inde Civiles loci Auctori­ tates omnimodis subsidiis Scholam prosequi numquam intermiserunt. Nec faustae defuerunt opportunitates, quibus Sedes Apostolica gratum pro gestis animum praeberet, annis praesertim MCMXXV1 et MCMXXXVIII. cum deco­ rum “Facultatis” titulum, saeculari iam possessione in­ ductum, Instituto expresse agnovit atque confirmavit. Elabentibus iam recentioribus decenniis, tum fel. rec. Franciscus von Streng Basileensis Episcopus annis MCMLXI et MCMLXVI, tum tota simul Helvetica Epi­ scoporum Conferentia, Exc.mus in primis Antonius Haenggi Basileensis in praesentiarum Praesul, anno MCMLXvili Sanctam Sedem instanter rogaverunt ut “Facultas” et nomine et actu academice constitueretur. Quibus Supremus quoque Reipublicae Lucemensis Ma­ gistratus votum suum humaniter addere non dubitavit. Re undequaque perpensa atque prae oculis habitis non paucis a Schola interea adeptis momentosis incre­ mentis - Civilis praecipue ope Auctoritatis quae, prae­ I. PRECES. - Beatisimo Padre: La que suscribe. Superiora ter quam digna docentibus iugiter honoraria impendit, General de ... con residenda en Madrid, postrada humildepatrium Athenaeum adiunctis ultro cathedris, biblio­ mente a los pies de Vuestra Santidad expone: Que leniendo theca indesinenter aucta, novis demum aedibus e solo la CongregacxSn convocado su VII Capitulo General para Ju­ lio de 1974 y debiendo, por tanto, celebrar anteriormente los munifice excitatis liberaliter ditavit - Sacra Congrega­ Capitutos Provinciales en las distintas Provincias que tiene estio pro Institutione Catholica, post faustam peractam a tablecida la Congregaciôn, se ha estudiado en Consejo Genesuo Cardinali Praefecto Lucemensis urbis visitationem, ral - oido el parecer y deseo de los miembros que componen sibi delatam petitionem Summo Pontifici esse tandem el Instituto - la convenienda y riqueza de que aporten su ex­ perience en lot Cap it u los Provinciales las religiosas de votos proferendam diiudicavit. Quo paterne libenterque ap­ temporales, participando en los mismos, por lo que suplica le probante, Sacrum idem Dicasterium telegrammate die sea concedido el permiso necesario para la participaciôn - con XXIX m. aprilis anni MCMLXX dato Facultatem Luvoi acthra y pashra - de las religiosas de votos temporales en los Capitules Provinciales. Y Dios etc. cemensem Theologicam canonice agnovit. DocentesMadrid. I de didembre de 1973. que proinde et Studiorum Ordinationem academica II. RESCRIPTUM. ■ Roma, 17 de didembre de 1973. dignitate notatos voluit. Reverenda Madré En respuesta a su carta del 1 de diciemLaudabiliter a Supremo Status Lucemensis Consilio bre ultimo pas ado referente a la participaciôn de las profesas (“Regjerungsrat”) die VIII m. maii eiusdem anni civili temporales a loi Capitulos Provinciales, deseo comunicarle decreta Facultatis agnitione, perpensis denuo probatis­ que esta Sagrada Congregaciôn concede, en vista al proximo Capitulo General (julio 1974) aue las religiosas de votos tem­ que peculiaribus Statutis atque Studiorum Examinum­ porales, esto es. Us que han emitido votos, no solamente pro· que Ordinationibus, feliciterque interim absoluto trium mesas, puedan tener vox activa y a su vez en cada provinda annorum experimento, Sacra Congregatio pro Institu­ puedan elegir una représentante para participer eventualmen· tione Catholica, auctoritate ab Augusto Pontifice Paulo te como delepda al Capitulo General. Corresponded al Capitulo General valorar esta experien­ Div. Prov. Pp. vi sibi concredita, in Dei Optimi Maximi da y présentai las conclusiones a este Dic asterio. gloriam Ecclesiaeque in primis Basileensis decus ac in­ Con sentimientos de religioso a pre do me es grato suscricrementum, FACULTATEM THEOLOGICAM LUCERNENbirme afectisimo en Cristo. · Basilio Heiser. O. F. Μ. Conv., SEM hoc decreto erectam declarat, approbat atque in Subtecretario perpetuum confirmat, facta eidem potestate academiIII. INTERPRETATIO - Roma, 22 de enero de 1974. Reverenda Mod re : Pedida en el dia de hoy una clara y jus­ cos Sacrae Theologiae gradus atque docendi Habilitata mterpretadôn del texto fechado el 17 dc didembre de tionem ad nonnam canonicarum de studiis superioribus 1973. Prot. n. 46218/73, seda lasiguiente respuesta: ** las relegum conferendi, adamussim servatis propriis Faculta­ ligiosai de vutos temporales tienen en los Capitulos Provincia­ tis Statutis. 29 articulis constantibus, ab Ordinario loci les vor pasna solo en orden a una eventual çartldpaciôn en el die XXVII m. maii et / a Supremo Lucemensis Reipu-425 ptôximo Capitulo General en el que gozaran exclusivamente de voz activa’*. blicae Consilio die xxvi m. iulii anni MCMLXXI pro­ Saludandole respetuoaamente · Basilio Heiser. O.F.M. batis. Cnnv.. Subfecretario Sacrum idem Dicasterium insuper Ordinarium loci • Prot. N. 48218/73: Vida rellalosa 37 (1974) 132-133 MAGNUM CANCELLARIUM Facultatis statuit, no­ Adn. O. ANORES In Vida rd. 37 (1974) 132-136. 6717 6718 1974 IAN 1 n.4254 - 42o5 SACRA CONGREGATIO PRO INSTITUTIONE CATHOLICA minat atque renuntiat, omnia ipsi agnoscens ac tribuens huiusmodi muneris officia ac iura, in primis catholicae doctrinae orthodoxiam (philosophia non exclusa), mo­ rum probitatem ecclesiasticamque disciplinam vigilan­ ter tutandi, Docentibus quibuslibet missionem canoni­ cam antequam nominentur concedendi et pro necessi­ tate revocandi. Studiorum Ordinationes ac Programma­ ta adprobandi, servatis ad id normis quae in Conven­ tione (“Vereinbarung”), inter Lucemenses Supremas Civilem atque Ecclesiasticam Auctoritates pacta, ab iis­ dem diebus respective V m. aprilis et XIV m. maii anni MCMLXXI subsignata, opportune continentur. Quo uberiores ex dilecta Facultate laeti in annos fructus fluant. Sacra Congregatio omnibus Auctoritati­ ANNUS 4254 1974 LAN l.-SC INST. CATH.,DECR. AAS66(1974)426-427 Institutum superius sacrae Theologiae in Rhaetorum Curia (Chur, Schweiz) canonice erigitur DECRETUM bus quarum interest enixe mandat ut omnimodae Hel­ vetiae Catholicae Facultates ac Instituta continuam fratemamque mutuam sibi praestent operam, omnino se­ clusis indebitis proprii loci praelationibus, ad succre­ scens localis atque universalis Ecclesiae bonum, itemque strenuas impendant vires ut christifideles forment, in primis sacerdotes, doctrina et vitae sanctitate vere praestantes, fidei in mundo testes atque apostolos. Ceteris servatis de iure servandis, contrariis quibusli­ bet minime obstantibus. Datum Romae, ex aedibus Sacrae Congregationis, die XXV m. decembris, in Nativitate D. N. 1. Ch., anno rep. sal. MCMLXXIII.—Gabriel Maria Card, garrone, Praefectus. Franciscus Marchisano, Subsecretarius. 1974 siaeque decus ac utilitatem Curiensi Instituto Superiori Theologicorum Studiorum hoc Decreto potestatem facit expetitum Biennium Academicum, seu secundum Facultatis Theologicae cyclum, ita instruendi ut stu­ dentibus qui omnia praestituta rite perfecerint, praeter Baccalaureatum, academicus quoque Licentiae gradus conferri valeat, ad amussim servatis Ecclesiae de studiis superioribus legibus ac normis, in / primis peculiaribus 427 Instituti Statutis, ab hac eadem Congregatione appro­ batis. Rhetorum Curia, quae, sicut ad superioris regimen Rheni via ac praesidium exstitit, ita eiusdem loci genti­ bus Christi Evangelii semita patuit ac provida ministra, inde a saeculo vi Episcopalem Scholam fovit, quae, subsequentium devicta temporum nequitia, quibus vol­ ventibus in religione ab haeresi vindicanda mirifica a to­ ta Curiensi Dioecesi testimonia sunt fortiter prolata, a. D. MDCCCvn in Seminarium Theologicum profluit a Sancto Lucio nuncupatum, primo — ut fertur — eius­ dem Dioeceseos Antistite. Sacra eadem deinde Congregatio Ordinarium loci Magnum Cancellarium Curiensis Studii Theologici in perpetuum nominat atque renuntiat, ut ad nonnam sa­ crorum canonum academicarumque Ecclesiae legum Centrum suum Academicum indesinenter foveat augeatque, diligenter in primis doctrinae orthodoxiam tu­ tando atque mores ecclesiasticamque disciplinam stu­ diose servare enitendo. Cum exinde huius theologicorum studiorum domici­ lium adeo fauste succreverit ut et crebros et undique bene instructos Sacerdotes diligenter efformaret, Excel­ lentissimus Iohannes Vonderach, Dioecesanus Praesul, a. D. MCMLXViii a Sacra Congregatione pro Institu­ tione Catholica una cum Seminarii Moderatoribus pe­ tiit ac assecutus est, ut Curiensis Schola in Superius Studiorum Theologicorum Institutum (“Theologische Hochschule”) canonice constitueretur, iure ditatum academicum S. Theologiae Baccalaureatus gradum con­ cedendi. Datum Romae, ex aedibus Sacrae Congregationis, d. 1 m. ianuarii a. D. MCMLXXIV. - Gabriel Maria Card. GARRONE, Praefectus. Franciscus Marchisano, Sub­ secretarius. Quinque transactis prosperi experimenti annis, Hel­ vetica Conferentia Episcopalis, eodem praeeunte Cu­ riensi Ordinario, die 1 m. octobris a. MCMLXXIII ab Apostolica Sede iterum petivit ut Superius idem Insti­ tutum peculiare Biennium Academicum ad normam nn. 5-6 et 44, b, documenti “Normae quaedam" in­ scripti instruere permitteretur, ad Licentiae gradum le­ gitime conferendum. Quapropter Sacra Congregatio pro Institutione Ca­ tholica, re considerate perpensa, pro munere petitio­ nem Augusto Pontifici Paulo Div. Prov. Pp. vi detulit. Quo nunc benevole patemeque consentiente. Sacrum idem Dicasterium in Omnipotentis Dei gloriam Eccle­ 6719 Ceteris servatis de iure servandis; contrariis quibus­ cumque minime obstantibus. 4255 1974 IAN l.-SC INSTIT. CATHOL·, LITT. CIRC PART.· Schola practica linguae latinae Romae constituitur pro alumnis Universitates Romanas adituris Roma. 1 gennaio 1974. Reverendissimo Signore. Le risposle alla nostra di Prot. N. 1060/68/E, in data 31 agosto 1973 · alcune délie quali sono pervenute sol tan to nel diccmbre scorso - hanno confermato a questa Sacra Congregazione la validita e la attuaiilà dclle con­ clusioni formulate, a suo tempo, dai Rev.mi Prcsidi e Decani dei Pontifici Atenei Romani circa la necessaria conoscenza de! latino da richicrdersi agli studenti che intendono accedere ai gradi accademici. La generale crisi in cui è caduto Io studio di questa lingua sottopone da parecchio tempo questo Dicastcro ad una partico· lare considcrazione dei problema, in ordine, soprattutto. a duc pregiudiziali: perché si debba ancora conoscerc b bngua latina, da chi essa debba essere conosciuta sufficiente men te 6720 η. 4256 *4258 SS. CC. PRO DOCTRINA FIDEI - PRO CLERICIS - PRO CULTU Prescindcndo per un momento dalle disporizioni del Conci­ lio Vaticano Π. di cui ii fan menzione appresso, e dalle nume­ rose racionj che si possono gcnericamente addurre in favore deila conoscenza deila lingua latina, è certo che uno studio se­ rio delle discipline ecdesiastiche non puô presdndere da una conoscenza almeno sufficiente di tale lingua. Infatti, è vero qhe le fond ed i documenti dei Magistero ecclesiastico possono essere awicinati anchc mediante traduzioni; ma è indubitabile che Ia comprensione profonda - quale é richiesta in studenti awiati al conseguimento dei gradi accademid - del significato genuino di tali festi non puo ottenersi che penetrando nell’indote stessa delfidioma in cui fautore ha espresso il suo pen­ ne ro. Ne segue, quindi, che agli studenti di sdenze ecdesiastiche è assolutamente necessaria la conoscenza di tale lingua, per mo rivi non solo cultural!, ma soprattutto di contenuto. Totto ben considerato, pertanto, e visio il disposto dei n. 23 dclle Normae quaedam circa il compito delle Facoltà di sdenze ecdesiastiche di “examinare et comprobare an candi­ datus reapse adimpleverit ea quae in n. 13 Decreti Optatam to­ tius continetur"; visto il n. 13 delTOptatam totius, emanata dal Vaticano II. in tomo alia necessaria conoscenza dclla lingua Urina “antequam sacrorum alumni studia proprie ecdesiastica aggrediantur”; attescle risultanzcdellmchiestaeffettuatacon h su dtata le Itera e apposito “Quenionario”, dalle quali emer­ ge funannne nécessita di istituire m Roma, un corso in comunc. di insegnamento di latino con finalità pratiche per rii studenti che non avessero una conoscenza sufficiente; questa Sacra Congregazione per fEducazione Cattolica stabilisée quan­ to segue: 1. E’ costituita presso Tlstituto di Patrologia “Augustinianum” (via del SantTiffizio, 25, Roma - grazie alTospitalita gentihnente offerta dii Rcv.di Padri Agostiniani delTIstituto medesimo - una Scuola di latino, con fmalita pratiche di iniziazione alia consultazione delle fonti e dei documenti ecclesia­ stici. 2. Delta Scuola di Latino è sotto la responsabilité del Pon­ tificio Istituto di Latino dclTUnivcrsita Pontificia Salesiana. 3. 1 Docenti deila Scuola orienteranno la propria attività se­ condo le seguenti linee metodologiche: - per ragioni didaltiche e pratiche, si pariera latino il più possibile sin dalfintzio; - si indirizzeranno gli sforzi degli studenti perché siano messi in grado di teggere e comprendere le fonti deila rivelazione; - opii lezione partira da un brano o passo di latino; si dialogherà in latino sull’argomento. introducendo vocaboli e strutture atti a chiarire, complétait, ampliare quelli dei brano prescelto; s’induira schcmaticamente la regola implicata nel passo e nclla conversazione; si evidenzieranno, chiariranno e sislemeranno i vocaboli appresi; seguiranno, poi, csercizi di applicazione e di consolidamenio con frasi e situazioni tratti dalle fonti; - i brani latini di base saranno laccolti at tomo ad argomenti utili per le discipline ecdesiastiche; s’insistera sui vocaboli più impoitanti e piu frequenti e suile strutture grammaticali cffettivamente present! nei testi, istituendo solo essenziali cofronti con il latino classico. 4. Gli studenti delle Facoltà romane si scienze ecdesiasti­ che, sprowisti di certificate valido comprovante una sufficiente conoscenza deila lingua latina, non potranno conseguire il pri­ mo grado accadcmico dei baccalaureato se prima non avranno frequentato detta Scuola di Latino, superandone le prove prescrilte. 4256 1974 IAN 2.-SC pro DOCTRINA FIDEI, NOTIFIC PART.· Novae normae notificantur pro solutione matrimonii in favorem fidei, iuxta quas non amplius requiritur conversio partis oratricis ad fidem catholicam Romae, 2 Januarii 1974 Excellentissime ac Reverendissime Domine. Pervenerunt, transacto tempore, ad hanc S. Congregationem acta processus dissolutionis, in favorem fidei, matrimonii 68/72 Boireaux Roland quibus hoc S. Dicasterium ita respondendum esse censuit: “Cum desit favor fidei, pro nunc non expedire”. Nunc autem, cum Ss.mus D. N. Paulus Papa VI nuper no­ vas nonnas benigne dignatus sit appiobart, Excellentiam Tuam rogo ut cures, si partibus adhuc cordi est, processum denuo instruendum iuxta praedictas normas, quarum exem­ plar his litteris adnecto. Praecerea Excellentia Tua consulat ut omnes futuri pro­ cessus in favorem Fidei iuxta has normas instruantur et sem­ per ad hanc S. Congregationem acta integra in triplici exem­ plari mittantur. Hanc occasionem nactus, impensos aestimationis meae sensus Tibi obtestor ac permaneo. • Ordinario Pampllonensl In Hispania, Prot. N. 68/72: REDC 30 (1974) 542. Adn. Vide sub die 6 dec. 1973: LE 4244 4257 1974 IAN 9.-SC pro CLERICS, RESCRIPTUM. PART.· Prorogatur facultas satisfaciendi praecepto paschali fi­ delibus concessa qui Missiones et Exercitia spiritualia a sacerdotibus O. P. praedicata frequentaverint Preces. - Beatissime Pater, Procurator Generalis Ordinis Praedicatorum, perdurantibus iisdem causis, a Sanctitate Vestra humiliter postulat ut sibi prorogetur indultum iampridem con­ cessum per rescriptum S. Congregationis pro Clericis diei 21 Ja­ nuarii 1969, n. 121760/1, quo concedebatur gratia ut christifi­ deles, qui sacras frequentaverint Missiones aut exercitia spiri­ tualia, a Patribus Ordinis tradita quocumque tempore anni, praecepto paschali satisfacere possint. RESCRIPTUM - Sacra Congregatio pro Clericis, attentis expositis, petitam prorogationem in terminis et forma praece­ dentis rescripti, benigne impertita est ad aliud quinquennium, servatis servandis. Datum Romae, die 9 lanuarii 1974. - J. Card. WRIGHT, Praefectus Maximinus Romero, a Secretis. 5. L’tscrizione a delta Scuola si effettuarà, quesfanno, en­ tro il 15 genniio 1974 (preferibilmente per tclefono), con la Eresentazione dello studente da parte del nspettivo Decano delI Facoltà mteressata. Le iscrizioni ri riccvcranno al seguente recipito: Rev. .. . - c/o istituto “Augustinianum” - Via del Sant’Uffizio, 2$ - tel. 654.08.24 - 00193 Roraa. Questa Sacra Congregazione nutre fiducia che Tiniziativa sia accolta con il mighore favore c fa voti che possa arrecare i frutti desiderati. Con cordiali oirequi volentieri mi conforme della Signoria Vostra Reverendissima devotissimo in G. C. - Gabriel - M. Card. GARRONl . Prtfetro. F. Marchisano, Sotroregreratio. • Prot. N. 1060/68/F; CpR 55 (1974) 81-83. Eaedem Ut­ ter·· circuler·· mKw· sunt a S. C. pro Religiosis et Institutis sapud O· ttoriultl lingulari In honore wnt: Απαρ/iwra Marci Evanxtliitor. PrtK f uchanstica. ed. A. lUnggi · I. Pahl. Fribourg. I di­ tum» I nnmit inet, 1968. r 107; Anaphora /acobi frarns Do· mmi smrea. (b»d p. 257. Anaphora toannis Chrysostomi. thkl. p. 229. 6741 1974 FEB 2 lem Christianorum vitam attingunt eorum/que optio-126 25 Cf. Hissait Romanum, die 8 Decembris, Praefatio. 26 Cf. Hissait Romanum, die 15 Augusti. Praefatio 27 Cf. Miaale Romanum, die l ianuarii. Post Communio· nem. 28 Cf. Hissait Romanum. Commune B. Mariae Virginis, 6. Tempore paschali. Collecta. 29 Hissait Romanum die 15 Septembris. Collecta. 30 Hissale Romanum, die 31 Maii. Collecta. Idem resonat in Praefatione de B. Maria Virgine. II: “Vere dignum ... Beatae Virginis Manae memoriam recolentes, clementiam luam ipsius grato magnificare praeconio”. 31 Cf. Onto Lectionum Missae, Dom. 111 Adventus (Anno C. Soph. 3. 14-I8a); Dom. IV Adventus (cf. supra ad annot 12); Dom. infra Oct. Nativitatis (anno A: Mr. 2. 13-15. 19-23 Anno B; Lc 2. 22-40: Anno C Lc 2. 41-52): Dom. Π post Nativita­ tem (Io. l. M3). Dom. VU Paschae (Anno A: .-ter 1 12-14) Dom. 11 per annum (Anno C: lo 2. 1-12); Dom. X per annum (Anno B. Gen. 3. 9-15); Dom. XIV per annum (Anno B: Mc. 6. 1-6). 6742 1974 FEB 2 PAULUS VI: ADHORTATIO APOSTOLICA ‘MARIALIS CULTUS’ nes32. in factis denique casibusque sive lactis sive acer­ bis, quae ipsi experiuntur33. 13. Instauratus quoque Liber de officio laudis, nempe Liturgia Horarum, insignia item pietatis testimo­ nia erga Matrem Domini exhibet: primum in hymnodicis scriptionibus, quas inter haud desunt eximia huma­ narum litterarum monumenta, ut est oratio illa Dantis Alagherii ad Virginem3435 ; deinde in antiphonis, quae cursum cotidianae precationis concludunt effusiore accensioreque spiritu supplicationis, quibusque celebra­ tum troparium Sub tuum praesidium est adiunctum, tam vetustate venerandum quam sententiis mirabile; tum in precibus ad Laudes Matutinas et ad Vesperas, in quibus saepe saepius ad Matrem misericordiae plena cum fiducia confugitur; demum in copiosis selectisque paginis marialis devotionis, quarum auctores vel primis Christianae religionis primordiis vel media recentioreque aetate floruerunt. 14. Quodsi Missale, Lectionarium, Liturgia Hora­ rum, quae tamquam cardines totius orationis liturgicae Romanae existimanda sunt, memoriam Virginis fre­ quenti celebrant veneratione, cetera etiam liturgica vo­ lumina haud paucos praebent locos, quibus impensus amor ac supplex deprecatio erga Deiparam declaratur: eam etenim Ecclesia invocat Matrem gratiae, prius quam candidatos in salutares aquas baptismatis demerI27gat3:>, eius supplicationem implorat pro matribus, / quae, gratissimae ob acceptum matemitatis donum, templum laetabundae adeunt36; eam tamquam exem­ plar suis filiis filiabusque proponit, qui Christi seque­ lam, religiosam amplectentes vitam, profitentur37 vel virginalem consecrationem accipiunt38 , iisque omnibus maternum eiusdem subsidium deposcit39; ei instantem adhibet deprecationem pro filiis, quibus moriendi hora impendet40; eius expetit interventionem pro iis qui, oculis ante lucem temporalem coniventibus, iam ante Christum, lumen aeternum, sunt constituti41 ; suave denique ipsa impetrante invocat solacium illis, qui, gravi oppressi amaritudine, propinquorum suorum exitum in fide deflent42. 15. Haec igitur librorum liturgicorum, qui recens in­ staurati sunt, inspectio ad unum quoddam iucunda fi­ ducia statuendum atque confirmandum nos movet: per factam nempe post Concilium Vaticanum instauratio­ nem, quod esset iam in votis Motus, quem dicunt, Liturgici, Virginem Mariam convenienti quadam prospec­ tus amplitudine esse consideratam in toto Christi my­ sterio, iuxtaque placita traditionis singularem illum lo­ cum esse agnitum, qui ad eandem spectat in cultu chri­ 32 Cf. Ordo Lectionum Missae. Pro catechumenatu et bapti­ smo adultorum. Ad traditionem Orationis Dominicae (Lectio II, 2: Gat. 4, 4-7); Ad Initiationem Christianam extra Vigiliam paschalem (Evang.. 7: Io. 1, 1-5. 9-14. 16-18): Pro nuptiis (Evang.. 7: Io. 2, 1-11); Pro consecratione.*virginum et professio­ ne religiosa (Lectio I, 7: Is. 61, 9-11; Evang., 6: Mc. 3, 31-35; Lc. 1, 26-38 (cf. Ordo consecrationis virginum, n. 130; Ordo professionis religiosae. Pars altera, n. 145]). 33 Cf. Ordo Lectionum Missae. Pro profugis et exsulibus (Evang., 1: Mt. 2, 13-15. 19-23); Pro gratiarum actione (Lectio I, 4: Siph. 3, 14-15). 34 Cf. La Divina Commedia, Paradiso XXXIII, 1-9; cf. Litur­ gia Horarum, Memoria Sanctae Mariae in Sabbato, ad Officium lectionis. Hymnus. 35 Cf. Ordo baptismi parvulorum, n. 48; Ordo initiationis Christianae adultorum, n. 214. 36 Cf. Rituale Romanum. Tit. VII, cap. III. De benedictione mulieris post partum. 37 Cf. Ordo professionis religiosae. Pars Prior, nn. 57 et 67. 38 Cf. Ordo consecrationis virginum, n. 16. 39 Cf. Ordo professionis religiosae. Pars Prior, nn. 62 et 142; Pars Altera, nn. 67 et 158; Ordo consecrationis virginum, nn. 18 et 20. 40 Cf. Ordo unctionis infirmorum eorumque pastoralis cu­ rae. nn. 143, 146. 147. 150. 41 Cf. Missale Romanum, Missae defunctorum. Pro defunctis fratribus, propinquis et benefactoribus. Collecta. 42 Cf. Ordo exsequiarum, n. 226. 6743 n. 4267 stiano, utpote quae sit sancta Dei Genetrix et alma Re­ demptoris socia. Neque aliud prorsus evenire poterat. Si quis enim Christiani vices cultus exploret, facile percipit tum in Orientis tum in Occidentis regionibus lectissimas atque splendidissimas voces pietatis erga beatam Virginem aut intra ipsius Liturgiae fines floruisse, aut esse in eius cor­ pus adiunctas. Equidem iuvat advertere, quem cultum in praesen­ ti Eccle/sia universalis Sanctissimae Deiparae praebet, 128 eum manare et prorogare nullaque intermissione illam augere devotionem, quam nullo non tempore ei tribuit Ecclesia, diligentissimo studio veritatis impulsa vigilan­ tique semper formarum dignitate usa. Ex perenni enim fonte traditionis, quae vivax quidem est ob indeficien­ tem Spiritus praesentiam continuumque divinorum Verborum auditum, Ecclesia hodierni temporis rationes et argumentationes et instimulationes haurit ad alen­ dum cultum, quem ipsi Virgini adhibet. Huiusce viven­ tis traditionis Liturgia, per Magisterium probata atque roborata, celsissimum exstat testimonium itemque fir­ missimum monumentum. 16. Nunc vero, ea persequentibus, quae sacri Conci­ lii doctrina tradit de Maria et Ecclesia, placet singula­ rem rationem perpendere earum necessitudinum, quae Mariae cum Liturgia intercedant: quomodo videlicet Maria exemplar evaserit sensus pietatis, quo Ecclesia divina mysteria et celebrat et vivendo exprimit. Posse autem Mariam Virginem in hac provincia exemplo esse, inde manat, quod ipsa ab Ecclesia tamquam specimen et documentum praestantissimum fidei, caritatis et ab­ solutissimae coniunctionis cum Christo habetur43, id est interioris illius habitus, quo Ecclesia, sponsa dilec­ tissima, cum Domino suo vehementer consociata, eum invocat et per eum aeterno Patri cultum tribuit44. 17. Atque primum, Maria est Virgo audiens, quae Dei verbum cum fide excepit. Cum fide dicimus, quae fuit ei condicio et via, qua patuit ei divina matemitas: quia, ut S. Augustinus sagaciter dicit, Beata Maria (jesum) quem credendo peperit, credendo concepit . Cui dubitanti cum Angelus scrupulum avulsisset (cf. Lc. 1, 34-37), illa fide plena et Christum prius mente / quam ventre concipiens, Ecce, inquit, ancilla Domini, fiat mihi secundum verbum tuum (Lc. 1, 38) , cum fide, quae fuit ei beatitudinis causa atque securitatem praestitit fore ut promissum servaretur: Et beata quae credidisti, quoniam perficientur ea quae dicta sunt tibi a Domino (Lc. 1, 45); cum fide, cuius ope illa, actor primarum partium et testis Incarnationis Christi sin­ gularis, primae eius infantiae memoriam repetebat, cuius facta conferret in corde suo (cf. Lc. 2, 19. 51). Similiter agit Ecclesia, utpote quae, praesertim in sacra Liturgia, verbum Dei et audit et excipit, ct proclamat et veneratur; quin et Christi fidelibus impertit ceu pa­ nem vitae47; quae praeterea, eius lumine affulgente, temporum signa, quae sint, investigat, eventusque humanos interpretatur et vivit. 18. Maria deinde est Virgo orans. Quod patet ex eius Visitatione, Praecursoris matri reddita. In qua sane voces elicit laudis in Deum et humilitatis et fidei et spei: Talia enim praebet canticum Magnificat (cf. Lc. 1, 46-55), quod est prex Mariae praecipua atque carmen temporis messianici proprium, in quod festiva veteris et novi Israelis laetitia confluit. Nam, ut S. Irenaeus signi43 Cf. Cone. Vat. II. Const, dogm. de Ecclesia Lumen Gen­ tium, n. 63: A.A.S. 57 (1965). p. 64. 44 Cf. Cone, Vat. II. Const, de sacra Liturgia Sacrosanclum Concilium, n. 7: A.A.S. 56 ( 1 964). pp. 100-101. 45 Sermo 215, 4: PL 38. 1074. 46 Ibid. 47 Cf. Cone. Vat. II. Const, dogm. de divina Revelatione Det Verbum, n. 21: A.A.S. 58 (1966). pp. 827-328. 6744 π. 1267 PAULUS VI: ADHORTATIO APOSTOLICA ‘MARIALIS CULTUS’ ficare ridetur, m beatae Mariae canticum tum^ gaudia Abraham, Christum praesagientis (cf. Io. 8, 56) , tum Ecclesiae vox, prophetarum more praeoccupata, con­ fluxerunt: Exsultans Maria clamabat pro Ecclesia pro­ phetans: Magnificat anima mea Dominum . Etenim Beatae Mariae Virginis canticum veluti se propagans communis totius Ecclesiae oratio evasit per omnia tem­ pora. Maria perhibetur Virgo orans etiam in Cana. Ubi, cum blanda ac sollicita prece temporalem tantum ne­ cessitatem Filio ostendisset, obtinendae tamen gratiae 130 supernae effectum / habuit: illum effectum nimirum, quo lesus primum signorum suorum operatus, discipu­ lorum fidem in se confirmavit (cf. Io. 2, 1-12). Denique extremo quoque vitae suae tempore Mana induatur ut Virgo orans. Nam Apostoli erant perseve­ rantes unanimiter in oratione cum mulieribus et Maria, Matre lesu, et fratribus eius (Act. 1, 14). Ergo aeque in nascente Ecclesia Mariam orantem videre est, aeque semper, etiam nunc, quando illa, tametsi est caelo re­ cepta, non tamen officio suo deest deprecandi ac sal­ vandi50. Virgo orans est etiam Ecclesia, quae cotidie fi­ liorum necessitates Patri proponit et Dominum sine in­ termissione laudat et pro totius mundi salute inter­ pellat $ 1. 19. Tum Mana est Virgo pariens. Credens enim et oboediens, ipsum Filium Patris in terris genuit, et qui­ dem viri nescia. Spiritu Sancto obumbrata . singularis sane ac mirabilis matemitas, quam voluit Deus et ty­ pum et exemplar esse fecunditatis Virginis Ecclesiae; quae et ipsa mater fit: praedicatione enim et baptismo filios de Spiritu Sancto conceptos et ex Deo natos, ad vitam novam et immortalem generat53. Patres ergo recte docuerunt Ecclesiam quodammodo continuare in baptismi Sacramento virginalem Mariae matemitatem. E quorum profecto testimoniis unum S. Leonis Magni proferre placet, eximii Decessoris Nostri, qui in quo­ dam natalicio sermone asserit: Originem quam (Chri­ stus) sumpsit in utero Virginis, posuit in fonte bapti­ smatis: dedit aquae, quod dedit Matri; virtus enim Altlssimi et obumbratio Spiritus sancti (cf. Lc. 1, 35). quae fecit ut Mana pareret Salvatorem, eadem facit ut 131 regeneret / unda credentem54. Quodsi e fontibus liturgicis haurire velimus, pulcherrimam illam Illationem memorare possumus Hispanicae Liturgiae dicentem: Illa (Maria) utero vitam portavit, haec (Ecclesia) lava­ cro. In illius membris Christus infusus est, in istius aquis Christus indutus est55. 20. Maria demum est Virgo offerens. Quod qui­ dem in praesentatione lesu in templo apparet (cf. Lc. 2, 22-35). In quo eventu Ecclesia, a Spiritu Sancto ducta, praeter perfectionem et absolutionem legum de oblatione primogeniti (cf. Exod. 13, 11-16) atque ma­ tris purificatione (cf. Lc. 12, 6-8), aliquod mysterium salutis deprehendit, ad historiam ipsius salutis spectans: animadvertit nempe ibi Ecclesia ülam primariam obla­ tionem continuari, quam Verbum,caro factum et mun­ dum imuediens, Deo adhibuit (cf. Hebr. 10, 5-7); et omnium hominum denuntiari salutem, cum Simeon, Puerum lesum appellans lumen ad revelationem gen­ tium et gloriam Israel (cf. Lc. 2, 32), Messiam illum agnoscat eundemque Salvatorem omnium; intellexit de­ nique ad Christi Passionem prophetice referri, cum Simeonis verba, uno eodemque oraculo Filium, signum contradictionis (Lc. 2, 34), et Matrem, cuius gladius animam pertransiret (cf. ibid. 2, 35), inter se nectentia, in Calvariae monte ad exitum adducta sint. Quam ob rem, hoc salutis mysterium, variis rationibus ipsius consideratis, id habet proprium, ut per Christi praesen­ tationem in templo ad eventum Crucis salvificum pro­ vocet. Ceterum Ecclesia ipsa, maxime a medii aevi sae­ culis, in Virgine, Filium Jerusalem afferente, ut sisteret Domino (cf. Lc. 2, 28), voluntatem offerendi, seu ut aiunt, oblativam, intuita est, quae suetum ritus intellec­ tum excederet. Cuius sane rei testimonio est illa S. Ber­ nardi dulcis compellatio: Offer Filium, Virgo Sacrata, et benedictum fructum / ventris tui Domino repraesen-132 ta. Offer ad nostram omnium reconciliationem hostiam sanctam, Deo placentem56. Haec autem Matris et Filii coniunctio in opere Re­ demptionis5 summe enituit in Calvariae monte, in quo Christus semetipsum obtulit immaculatum Deo (Hebr. 9, 14),'atque Maria, prope Crucem stans (cf. Io. 19,25), vehementer cum Unigenito suo condoluit et sacrificio Eius se materno animo sociavit, victimae de se genitae immolationi amanter consentiens58, quam et ipsa ae­ terno Patri obtulit59. Sane divinus hominum Salvator, ut per saecula sacrificium Crucis propagaret, sacrifi­ fortem illam mulierem haberi, quae egestatem et dolores, praecipitem fugam et exsi­ lium (cf. Mt. 2, 13-23) experta est; cuius modi rerum vices eos sane non fugiunt, qui, Evangelii ratione per­ moti, uniuscuiusque hominis totiusque societatis cona­ tibus favent» ab id genus vitae condicione se vindicare cupientium; neque tandem Maria Mater videbitur de uno divino Filio suo sollicita, verum mulier, cuius opera communitatis apostolicae fides in Christum exorta est (cf. Io. 2, 1-12), cuiusque maternum munus ad omnes homines, in Calvariae monte universale effectum, dila­ tatum est105. Exempla quidem protulimus, e quibus clare patet beatam Virginem nonnullas, easdemque gra­ ves, hodiernorum hominum exspectationes haud deci­ pere, immo perfecti Christi discipuli specimen iisdem praebere, quippe qui sit terrenae et temporalis civitatis artifex simulque ad caelestem aetemamque tendat, qui provehat iustitiam, oppressos homines liberantem, itemque caritatem foveat, qua indigentibus subvenitur, sed praecipue illius sit testis actuosus amoris, qui Chri­ stum in hominum animis aedificat. 38. Postquam autem has normas directorias protuli­ mus. quibus cultus Matn Domini adhibendus congruen­ ter promoveatur, monendum esse videtur de nonnullis nequaquam rectis pietatis rationibus, ad eundem cul­ tum spectantibus. Concilium Vaticanum II auctoritate 150 sua arguendo cavit, ne in sententiis et / formis trans rectae de Maria Virgine doctrinae fines et ritus iretur, neu eiusdem figura ac munus animo angusto minueren­ tur; quasdam praeterea reprehendit devios cultus exhi­ bendi modos, qui sunt: vana credulitas, utpote quae in exteriores potius ritus quam in severum religionis stu­ dium intendat; inanis praeterea et evanida animi com­ motio, ab Evangelii sensu omnino aliena, cum, contra, assiduam et impigram operam Evangelium ipsum postu­ let106. Haec iterum arguimus, utpote cum de pietatis formis agatur, quae catholicae fidei non congruunt, ideoque in catholico cultu iis non sit locus. Vigil autem ab huiusmodi erroribus minusque rectis usibus custodia id efficiet, ut erga beatam Mariam Virginem cultus ala­ crior fiat atque sincerior, id est in suo fundamento firmus, adeo ut studium fontium divinae Revelationis atque ecclesiastici Magisterii documentorum observan­ tia nimiam novarum rerum vel mirificorum eventuum perscrutationem antecellant; obiectivus praeterea, ut­ pote historica veritate nisus, ita ut prorsus ex eo expun­ gantur, quae fabulosa sint vel falsa; consentaneus dein­ de doctrinae, ita ut non manca quaedam neque nimis amplificata imago Mariae proponatur, quo fieri possit, ut eo quod plus aequo aliquid praedicatur, tota illa veluti eius effigies, in Evangelio proposita, obnubiletur; purus denique, ad causas quod attinet, ita ut cuncta a 103 S. Petrus Chrysologus. Sermo CXLI1I: PL 52, 583. 104 Cone. Vat. II, Const, dogm. de Ecclesia Lumen Gen­ tium, n. 55: A.A.S. 57 (1965), pp. 59-60. 105 Cf. Paulus VI. Adhortatio Apostolica Signum magnum, I: A.A.S. 59 (1967). pp. 467-468; Missale Romanum, die 15 Septembris. Super oblata. 106 Cf. Const, dogm. de Ecclesia Lumen Gentium, n. 67: A.A.S. 57 (1965). pp. 65 66. 6755 n. 4267 sacrario sedulo arceantur, quae sordidum propriae uti­ litatis studium sapiant. 39. Demum, si res ferat, confirmare volumus id esse ut finem ultimum cultui beatae Mariae Virginis propo­ situm, ut Deus glorificetur et Christifideles incitentur ad suam cum Dei voluntate vitam moresque prorsus componenda. Etenim Ecclesiae filii, cum suas illius vo­ ci mulieris sine nomine iungunt, de qua in Evangelio fit sermo, atque, lesu Christi Matrem extollentes, / ad lesum ipsum conversi conclamant: Beatus venter qui te portavit ct ubera quae suxisti (Lc. 11, 27), ad divini quoque Magistri grave responsum animos intendant oportet, qui pronuntiavit: Quinimmo beati qui audiunt verbum Dei et custodiunt illud (Le. 11, 28). Quae qui­ dem responsio sive beatae Mariae Virgini magnae laudi cedit, ut nonnulli Ecclesiae Patres interpretati sunt107 et Concilium Vaticanum II confirmavit108, sive nobismet ipsis adhortationi est, ut secundum Dei praecepta vivamus, hasque divini Salvatoris sententias resonat: Non omnis qui dicit mihi: Domine Domine, intrabit in regnum caelorum: sed qui facit voluntatem patris mei qui in caelis est, ipse intrabit in regnum caelorum (Mt, 7, 21); item: Vos amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis (Io. 15, 14). III 40. Quaedam ergo principia exposuimus, ad cultum Matris Domini novo vigore firmandum idonea; nunc ve­ ro munus est Conferentiarum Episcopalium, commu­ nitatum localium praepositorum, necnon religiosarum Familiarum moderatorum sapienter instaurare pias con­ suetudines et exercitia ad venerandam beatam Mariam Virginem apta, eosque iuvare qui, pro sincero suo animi ardore suoque procurandae fidelibus utilitatis studio, novas pietatis formas inducere cupiunt. Videtur tamen Nobis, diversis quidem rationibus inductis, expedite de duobus piis exercitiis tractare, quae in occidentalium praecipue regionum usu sunt, de quibusque pluries iam Apo/stolica Sedes egit. Haec sunt: Angelus Domini et 1δ2 Rosarium seu Corona beatae Mariae Virginis. 41. Sermo hic Noster de prece Angelus Domini ad id tantum spectat, ut Nostram adhortationem itere­ mus, simplicem sed ardentem, ut huiusmodi orationis consueta recitatio, quantum fieri possit, servetur. Nec videtur eadem oratio esse instauranda; post enim saecu­ lorum decursum eius continuatur vis et nitor, siquidem eius structura simplex est atque de divinis Litteris de­ prompta; origo eius historica ad invocationem revocat, qua incolumitas in pace expetitur; liturgicus praeterea eius cursus certa diei tempora quodammodo consecrat: ad paschale denique mysterium commemorandum in­ ducit; nam cognita Filii Dei Incarnatione, petimus, ut per passionem eius et crucem ad resurrectionis gloriam ™ perducamur * . Re quidem vera nonnullae consuetudi­ nes, quae e tradito more recitationem orationis Angelus Domini comitabantur, iam ablata sunt, aut vix in ho­ dierna hominum vita animadvertuntur; de rebus tamen parvi momenti agitur, cum integra vis contemplationis, quae in mysterium Incarnationis Verbi fertur, saluta­ tionis angelicae Virgini impertitae significatio, implora­ tio miserentis eius intercessionis immutatae maneant. Quamvis praeterea mutatae sint temporum condicio­ nes, eadem semper pro plerisque hominibus perstant 107 Cf. S. Augustinus. In Iohannis Evangelium, Tractatus X. 3: CCL 36. pp. \0\-\02 , Epistula 243. Ad Laetum, n. 9: CSEL 5 7, pp. 57 5-576; S. Bcda. In Lucae Evangelium expositio, IV. xi. 28: CCL 120, p. 237; Homelia I. 4: CCL 122. pp. 26 27 108 Cf. Cone. Vat. Il, Const, dogm. de Ecclesia Lumen Gen­ tium. n. 58: A.A.S. 57 (1965), p. 61. 109 Missale Romanum, Domines IV Adventus. Collecta. Si­ mile ouiddam in Collecta diei 25 Martii continetur, quae in rv· citanda precatione Angelus Domini pro priore, in textu propo­ sita, substitui potest. 6756 η. 4267 PAULUS VI: ADHORTATIO APOSTOLICA ‘MARIALIS CULTUS* certa quaedam diei tempora, mane, meridies et vesper, utpotc quae operum eorum vices significent simulque ad quandam precationis causa moram interponendam moneant. 42.Volumus nunc, Venerabiles Fratres, in piis illis precibus renovandis aliquandiu immoran, quae sunt m153 rii/r Evan/gelii breviarium appellatae1 . Corona nem­ pe. seu beatae Mariae Virginis Rosanum In iisdem enim precibus commendandis Decessores Nostri maxi­ mum studium sollicitamque operam posuerunt: scilicet etiam atque etiam hortati sunt Chnstifideles, ut Rosa­ num crebro recitarent; eidem latius vulgando consulue­ runt; peculiarem eiusdem naturam explicuerunt; aptum praeterea ipsum esse dixerunt ad orationem contempla­ tivam fovendam, quae simul est precatio laudantis ct supplicantis; proprium denique eiusdem momentum extulerunt et vim ad Christianam vitam provehendam animarumque lucrandarum studium excitandum. Nos· met quoque, fideles primum coram admittentes (d. XIII m. Iulii a. MCMLXIII). quanti Rosarii preces habere­ mus. publice ediximus , atque postea oblata oppor­ tunitate, pluries eiusdem momentum illustravimus, tum potissimum cum, graviore quodam instante atque mae­ roris discriminisque pleno eventu, Epistulam Encyclicam Christi Matri (d. XV Sept. a. MCMLXVI) edidi­ mus, ut beatae Mariae Virgini a Rosario supplices pre­ ces adhiberentur ad maximum bonum pacis a Deo im­ petrandum 1 . Quam Epistulam Adhortatio Apostolica 1974 FEB 2 tius quam praeterito tempore, pastores virique studiosi illud nuncupant. 45. Expeditius praeterea intellectum est per ordina­ te et gradatim enodatum Rosarium rationem ipsam si­ gnificari. qua Dei verbum, rebus humanis misericordi consilio se ingerens. Redemptionis opus absolvit: con­ gruenti enim ordine considerantur praecipui eventus salvifici, qui in Christo perfecti sunt: / a virginali Verbi Dei conceptione lesuque infantiae mysteriis usque ad supremos Paschae casus, beatam videlicet Passionem et gloriosam Resurrectionem, ad fructus eius, qui obvene­ runt Ecclesiae nascenti die Pentecostes, atque ipsi bea­ tae Mariae Virgini, cum e terrestri hoc exsilio corpore simul et anima est in caelestem patriam assumpta. In­ tellectum etiam est triplicem mysteriorum Rosarii di­ stributionem cum eventuum successione, servatis ordi­ nibus temporum, omnino cohaerere, potissimum vero referre pristini fidei nuntii rationem; Christi insuper mysterium eodem modo proponi quo perceptum est a Sancto Paulo, cum praeclaro illo hymno in Epistula ad Philippenses declararet eius exinanitionem, mortem, exaltationem (2,6-11). 46. Rosarium igitur cum in Evangelio innitatur et ad mysterium Incarnationis hominumque redemptio­ nem tamquam ad centrum pertineat, oratio est putan­ da, quae ad rem christologicam prorsus convertitur. Id enim quod eiusdem proprium est et peculiare, videlicet angelicae salutationis litanica iteratio Ave, Maria in Recurrens mensis October secuta est (d. VII m. Oct, a. Christi quoque laudem indesinenter cedit, ad quem ut MCMLXIX), ut quartum sacculum expletum comme­ ad terminum extremum respicit Angeli nuntium ac ma­ moraremus ab editis Litteris Apostoiicis Consueverunt tris Baptistae salutatio: Benedictus fructus ventris tui Romani Pontifices; in quibus sanctus Decessor Noster (Lc. 1. 42). Quin immo, geminatio verborum Ave. Ma­ Pius V preces Rosarii illustravit eiusdemque formam ria velut textura est, in qua mysteriorum contemplatio statuit, ad nos usque traditam1 . progreditur. Etenim qui Christus in unaquaque saluta­ tione angelica significatur, idem ipse est, quem ex ordi­ 43. Nostrum ideo in beatae Mariae Virginis Rosa­ ne enuntiata mysteria ut Filium Dei proponunt et ut rium, carissimum sane, studium assiduum Nos induxit, Filium Virginis in Bethlecmitano specu natum; a matre ut attentiore animo ea adverteremus, quae in congres­ in templo praesentatum; puerum de iis. quae Patris ip­ sionibus haud paucis, recentioribus annis habilis, de vi sius sunt, sollicitum; hominum Redemptorem in horto 154 pastorali Rosarii nostris / hisce temporibus adhibendi factum in agonia, flagellis caesum et spinarum serto co­ disputata et proposita sunt. Huiusmodi conventibus, ronatum. cruce oneratum atque in monte Calvariae quibus indicendis nonnullae Consociationes atque viri monentem; a mortuis suscitatum ad Patrisque gloriam de Rosario provehendo admodum solliciti consulue­ ascendentem, dona Spiritus missurum. Inter omnes runt, interfuerunt episcopi, presbyteri, religiosi soda­ vero constat pristinam quandam fuisse consuetudinem, les. e laicorum ordine viri ac mulieres pastoralium re­ pluribus locis ad praesens usque vigentem, ut prolato in rum probata peritia insignes atque sensu ecclesiali, fide unaquaque angelica / salutatione nomini lesu clausula 156 et aestimatione digno, praediti. In quibus S. Dominici quaedam adderetur, cum enuntiatio mysterio cohae­ Filios peculiari mentione honestamus, tam salutaris de­ rens. eo quidem consilio ut et contemplatio foveretur votionis iamdiu custodes et fautores. Quibus rebus adlunctae sunt investigationes historicorum, quorum ope­ et ut mens voci concordaret. ra primigenia Rosarii forma non quidem ad archaeolo47. Item vehementius urgens necessitas est percepta giae rationem est exquisita, verum ita pertractata, ut ip­ monendi, praeterquam de eius vi laudativa ac depreca­ sa eiusdem ongo perspiceretur et cognosceretur nativa toria. dc alio elemento eiusdem Rosarii proprio: dc con­ virtus atque primaria structura. E quibus omnibus aper­ templatione. Quae si deest, corpori sine anima Rosa­ tior evasit Rosarii indoles primitiva, necnon partes ad erium assimilatur estque periculum, ne recitatio evadat ius naturam pertinentes harumque mutuae conexiones. iteratio formularum, in qua mens et ratio desideratur, 44. Garius exinde, ut exemplum subiciamus, eni­ tuit evangclica Rosarii natura,ex Evangclio enim enun­ tiata in eo mysteria trahuntur ac praecipuae formulae; ex Evangelio praeterea, cum revocetur festiva Angeli sa­ lutatio et religiosus Mariae assensus, modus hauritur, quo fideles Rosanum pie recitent; denique per conve­ nienter iteratam Angeli salutationem unum e primariis Evangelii mysteriis profertur, nempe Incarnatio Verbi, peculian illo et gravi temporis momento considerato, quo Angelus nuntium Manae attulit. Est igitur Rosa­ rium evangclica prex; qua appellatione, nostro hoc po110 *Hu XII, F.piiluh Philip pin as Insulas ad Archiephcopum Minllenttm: A.A.S. 38 (1946), p 419. 111 Sermo habitua ad eos. qui Conventui Dominicano de tacru Hosino interfuerunt. Insegnamenti di Paolo VI. I (1963). pp 443 * 464 IU Cf. A AS. S» (1966). pp. 745 749. 113 Cf. A A S. 61 (19691, pp. 649.6S4. 67S7 atque hortamento repugnet lesu Christi, qui dixit: Orantes autem, nolite multum loqui sicut ethnici: putant enim quod in multiloquio suo exaudiantur (Mt. 6, 7). Rosarium enim natura sua requirit, ut tranquilla preca­ tione et quasi cogitabunda tarditate volvatur, quo faci­ lius orans meditationi insistat mysteriorum vitae Chri­ sti. velut corde illius perspectorum, quae Domino om­ nium proxima fuit, utque eorumdem mysteriorum in­ vestigabiles divitiae reserentur. 48. Denique, post doctorum virorum nostrae aetatis studia, plenius perspectae sunt necessitudines, quae in­ ter liturgicum cultum et manale Rosarium intercedunt. Ex una enim parte, clariore in luce positum est Rosarii usum quasi virgultum censendum esse, quod e vetusto sacrae Liturgiae caudice ortum est, idemque idcirco Psalterium Virginis esse appellatum, quod eius ope te­ nuioris ordinis fideles ad laudis canticum et ad univer6758 1974 FEB 2 PAULUS VI: ADHORATIO APOSTOLICA ‘MARIALIS CULTUS’ salis Ecclesiae intercessionem sese adiungere possent; ex altera vero parte, animadvertere licuit hoc accidisse sub exitum Mediae Aetatis, eo scilicet tempore, quo, languescente germano Liturgiae spiritu, Christifideles aliquantum a liturgico cultu discesserant, cuidam faven­ tes exteriori pietatis sensui erga Christi humanitatem ac beatissimam Virginem Mariam. Quodsi haud multos an­ te annos fieri potuit, ut alii vota facerent, ut mariale 157 Rosarium liturgicis riti/bus annumeraretur, alii vero, solliciti de praeteritae aetatis erroribus in re pastorali praecavendis, eandem precandi formam immerito ne­ glegerent, haec quaestio hodie facile dissolvi potest, praelucente doctrina a Concilio Vaticano II tradita per Constitutionem, cui est initium Sacrosanctum Conci­ lium, vi cuius celebrationes liturgicae et pium Rosarii exercitium neque inter se opponenda neque aequiparanda sunt114. Quaelibet precandi forma eo fructuosior evadit, quo magis nativam suam vim atque indolem sibi propriam tuetur. Statuta igitur praestantiore liturgicarum actionum dignitate, arduum negotium non erit in Rosario talem pietatis formam agnoscere, quae cum sa­ cra Liturgia facile possit componi. Etenim haud secus ac Liturgia, Rosarium quoque communitariam prae se fert indolem, Scripturis Sacris innutritur, totumque ad Christi mysterium spectat. Etsi utrumque precandi ge­ nus ad rerum ordines pertinet, qui suapte natura inter se differunt, nihilominus sive anamnesis in sacra Litur­ gia sive recordatio contemplativa in mariali Rosario in iisdem versantur salvificis eventibus, quorum auctor est Christus. Liturgia efficit, ut sub signorum velamine re­ praesententur maxima nostrae Redemptionis mysteria, eademque arcana ratione operentur; Rosarium vero per piam mentis considerationem, haec mysteria in men­ tem orantis revocat eiusque voluntatem exstimulat ad vivendi normas exinde sumendas. Posito hoc discri­ mine, quod ad substantiam pertinet, non est quin intel­ legat Rosarium pietatis exercitationem esse, cuius origo a Liturgia sacra repetatur, quaeque, si secundum eius primigenium spiritum peragatur, ad Liturgiam suapte natura conducat, quamquam eius quasi limen non prae­ tergrediatur. Etenim mysteriorum Christi contempla­ tio, quae in Rosario habetur, cum mentem et cor Christifidelium iisdem considerandis assuescat, optime ani­ mos componere potest ad haec ipsa mysteria in actio158 ni/bus liturgicis celebranda, ac postea ad eorum memo­ riam per diem continuandam. Attamen non sine errore est, quod pro dolor adhuc alicubi fieri contingit, maria­ le Rosarium inter actionem liturgicam recitare. 49. Corona Beatae Mariae Virginis, secundum tradi­ tionem a Sancto Pio V, Decessore Nostro, receptam ab eoque cum auctoritate muneris ipsius propositam, ex variis partibus constat, inter se apte dispositis atque conexis. Sunt autem hae: a) contemplatio, animo cum Maria coniuncto pera­ genda, plurium mysteriorum salutis, in triplicem seriem sapienter dispertitorum, quibus et gaudium de Messiae adventu ac dolores salvifici Christi et eiusdem a mortuis suscitati gloria in Ecclesiam redundans recoluntur; quae contemplatio suapte natura animum permovet ad insti­ tuendas considerationes in ipso religionis usu verten­ tes et ad efficaces inde hauriendas normas pro vitae ac­ tione; b) oratio dominica, seu Pater noster, in qua ob ma­ ximam eius praestantiam velut in suo fundamento tota innititur Christiana precatio, ab eaque multiplices pre­ candi formae dignitatem suam accipiunt; c) litanica series salutationum angelicarum, A ve. Maria, quae verbis Angeli Virginem salutantis (cf. Lc. 1, 28), et sententia, obsequii plena, ab Elisabeth prolata (cf. Lc. 1, 42) et addita suplici precatione ccclesiali Sancta Maria ... efficitur. Continuatio salutationum an1 14 Cf. n. 13: A.A.S. 56(1964), p. 103. 6759 n.4267 gelicarum est propria et peculiaris Rosario earumque numero, qui in eiusdem Coronae ratione typica et ple­ na centum quinquaginta complectitur, quaedam simi­ litudo est cum Psalterio, idemque ab origine pii huius exercitii repetitur. Qui quidem numerus, secundum probatam consuetudinem in decades divisus, quae sin­ gulis mysteriis attribuuntur, in tres series praedictas seu cyclos digeritur; unde pernota Corona, e quinquaginta constans salutationibus I angelicis, est orta, quae in 159 usum recepta est ut communis ratio eiusdem exercitii atque ut talis in populi transiit pietatem et a Summis Pontificibus est sancita, qui eam multis etiam indul­ gentiis ditarunt; d) doxologia Gloria Patri appellata, qua, ut com­ munis fert Christianae pietatis usus, preces concludun­ tur per glorificationem Dei Unius et Trini, cx quo om­ nia, per quem omnia, in quo omnia (cf. Rom. 11, 36). 50. Hae sunt marialis Rosarii partes. Unaquaeque autem indole propria distinguitur, quae in recitationem est referenda, ut Rosarium totam suae virtutis uberta­ tem atque varietatem exprimere possit. Quare marialis Coronae recitatio graviter procedet in oratione domini­ ca; elata ratione ac laudando, dum angelicae salutatio­ nes lente decurrunt; contemplando, dum intento animo mysteria considerantur; adorando, dum doxologia pro­ fertur. Idque semper eveniat necesse est, quocumque modo Rosarium recitari solet: sive privatim, cum Christifidelis in recessu solus orat, animo cum Domino coniunctus; sive communitario modo, ut in domestico convictu accidit, vel cum Christiani in coetus congre­ gantur ad peculiarem Dei praesentiam inter ipsos devo­ candam (cf. Mt. 18, 20); sive publice, nempe in conven­ tibus, ad quos ecclesialis communitas convocatur. 51. Recentioribus temporibus nonnulla pietatis exercitia orta sunt, quae e Rosario vim hauriunt. Ex his ea indicare atque commendare placet, quae in suetam formam celebrationum Verbi Dei quaedam referunt elementa e Beatae Mariae Virginis Rosario sumpta, cuiusmodi sunt mysteriorum commentatio ac salutatio angelica litanico more repetita. Huiusmodi elementa clariore in luce sane hoc modo ponuntur, eo quod in lectionem Sacrarum Scripturarum inseruntur, per homiliam illustrantur, silentii intervallis circumdantur, cantu / denotantur. Novisse iuvat pias has exercitatio- teo nes contulisse ad plenius percipiendas spirituales ipsius Rosarii divitias et ad honorem augendum huic precandi formae debitum, apud iuvenum coctus atque consocia­ tiones. 52. Nunc autem, Decessorum Nostrorum proposita persecutis, perplacet Nobis vehementer marialis Rosarii recitationem inter saepta domestica commendare. Con­ cilium Oecumenicum II declaravit familiam, primam et vitalem societatis cellulam, per mutuam membrorum pietatem et orationem in communi Deo factam, tam­ quam domesticum sanctuarium Ecclesiae se exhibe­ re 115. Familia igitur Christiana velut quandam Eccle­ siam domesticam116 se ostendit, si cius membra, pro u- niuscuiusque munere et condicione, una simul iustitiam promoveant, si misericordiae opera perficiant, si mini­ sterio se addicant fratrum, partem habeant in apostoli­ ca navitate, in quam amplior loci communitas incum­ bit, eiusque liturgicis celebrationibus actuose inter­ sint117; denique si communes Deo precationes fun­ dant, quod si desit, domesticus convictus illa nota, qua familia.christiana distinguitur, carere dicendus est Qua­ re. dum theologica notio familiae qua Ecclesiae domeI 15 Decr. de apostolatu laicorum Apottohcam actuvjitutrm. π. I 1: A.A.S. 58 (1966). p. 848. I 16 Cone. Vat. II, Consi, dogm. de Fcclesia lumen Cfn tium. η. II: A.A.S. 57 (1965). p. 16. I 17 Cf. Cone. Vol. II. Decr. de apottolatu laicorum A posto Itcam actuositatem. η. I I ; A.A.S. 58 ( |9b6). p. 848 6760 η. 4267 PAULUS VI: ADHORTATIO APOSTOLICA ‘MARIALIS CULTUS’ 1974 FEB 2 sticae recuperatur, eo congruenter omnibusque viribus est annitendum, ut intra domestica saepta precationis communis usus reapse instauretur. perario in eventibus, qui maximi fuerunt momenti in opere redemptionis a Filio peractae; eius sanctitas, quae, etsi plena fuit iam inde ab immaculato conceptu, nihi­ lominus ma/gis magisque augescebat, ubi ipsa voluntati 163 53. Secundum normas directorias a Concilio Occupatris obtemperabat et per doloris semitam procedebat menico latas, in Institutione Generali de Liturgia Hora­ (cf. Lc. 2, 34-35: 2, 41-52: Io. 19, 25-27), in fide, spe rum domesticus convictus iure merito iis coetibus anet caritate sine intermissione progrediens; eius munus 161 numeratur, quos com/munis Divini Officii celebratio eiusque singularis locus, quem obtinet in Populo Dei, plane addecet: Expedit (...) ut familia, quasi domesti­ cuius simul est supereminens membrum, exemplar cum sacrarium Ecclesiae, non tantum communes preces spectatissimum atque amantissima Mater; haud inter­ Deo fundat, sed etiam partes quasdam Liturgiae Hora­ missa atque efficax eius deprecatio, vi cuius, etsi in rum pro opportunitate persolvat, quo Ecclesiae arctius se inserat . Nihil igitur praetermittendum est, ut per­ ^caelum assumpta, proxime adest fidelibus, qui eam in­ vocant, et iis quoque, qui se filios ipsius esse ignorant; spicua haec agendi norma apud Christianorum familias eius gloria denique, qua totum nobilitatur humanum magis magisque laetoque animo ad effectum deducatur. genus, ut mirabiliter cecinit Dantes Alagherius: Tu illa 54. Attamen, post Liturgiae Horarum celebratio­ es Mulier, quae humanam naturam tantopere nobilita­ nem - in qua domestica precatio fastigium attingere sti. ut eius Creator Jieri illius creatura dedignatus non potest - dubium non est, quin beatae Mariae Virginis sit'20; Maria enim ad nostrum pertinet genus, vera Evae Corona infer excellentissimas atque efficacissimas filia est, quamvis labis huiusce matris nescia, veraque “communes preces” recensenda sit, ad quas fundendas soror nostra, quae, terrenam vitam in humilitate et pau­ Christiana familia invitatur. Re quidem vera placet No­ pertate degens, plene sortem nostram participavit. bis mentem eo intendere ac vehementer optamus, ut, His adicimus: cultus beatae Mariae Virginis ultimam cum familiae membra ad precandum una conveniant. suam rationem repetit ab inscrutabili ct libera volunta­ Rosarium crebro libenlerque eo ipso tempore adhibea­ te Dei, qui cum sit aeterna ac divina caritas (cf. Io. 4, tur. Probe novimus mutatas humanae vitae condicio­ 7-8. 16), secundum amoris consilium omnia operatur: nes, quae hodie sunt, haud favere inter domestica saep­ dilexit eam et magna ipsi fecit (cf. Le. 1, 49); dilexit ta familiarum congressioni; quod si accidat, difficile eam propter se, dilexit eam propter nos; dedit eam sibi, est, plures ob causas, hanc congressionem in precandi dedit eam nobis. opportunitatem convertere. Fatemur quidem arduum 57. Christus sola via est, quae ad Patrem perducit sane negotium hoc esse. At locorum morumque condi­ (cf. lo. 14, 4-11). Christus supremum exstat exem­ cionibus prementibus. Christianum est non vinci sed plum, ad cuius imaginem discipulus mores suos con­ vincere, non succumbere, sed erigere animum. Quare formet necesse est (cf. Io. 13, 15), ita quidem, ut id in Christianorum familiae, quae quidem muneri, ad quod se sentiat, quod et in ipso (cf. Phil. 2, 15), vitam ipsius vocantur» plene satisfacere velint et pietatem Christia­ vivat et eius Spiritum habeat (cf. Gal. 2, 20); Rom. 8, nae familiae propriam exoptent in vitae actionem tra­ 10-11): Ecclesia omni tempore haec docuit, ac propducere, omni virium contentione anniti debent, ut re­ terea cavendum est, ne quid in actione pastorali contin­ pagula removeantur, quae et domesticas congressiones gat, quod huic doctrinae officiat. At Ecclesia, a Spiritu et communes preces impediant. Sancto edocta atque rerum usu praedita, quem saeculo­ 55. Dum hisce considerationibus finem imponimus, rum decursu sibi com/paravit, agnoscit pietatem quo-164 quae sollicitudinem aestimationemque testantur, quique erga beatissimam Virginem, quae quidem pietati er­ *2 1 bus mariale Rosa/rium haec Apostolica Sedes prosequi­ ga Divinum Redemptorem subiciatur cum eaque conec­ tur, hoc etiam monere cupimus, ut in tam salutari pie­ tatur, magna pollere vi atque efficacitate in re pastorali tatis forma propaganda iusta servetur ratio, neque haec atque ad Christianae vitae renovationem plurimum vale­ ita extollatur, ut ceterae inepte contemni videantur; re. Huius autem efficacitatis causa facile perspici pot­ Rosarium excellens orandi genus quidem est, Christifiest. Ac revera multiplex munus, quo Maria erga Popu­ delis tamen circa ipsum debet animum serenum ac libe­ lum Dei perfungitur, est quiddam vere supematurale, rum gerere, atque omnino expedit, ut ad illud tranquil­ quod in Ecclesiae corpore exercetur, et quidem operosa le compositeque recitandum is nativa huius precis venu­ et fecunda ratione. Ac iuvat singulas huius muneris par­ state potius allidatur. tes considerare, quae omnes, pro sua quisque efficacia, 56. Venerabiles Fratres, sub exitum Nostrae Apo­ in idem contendunt, ut in filios spiritualia Filii primo­ stolicae Adhortationis, debito in lumine summatim po­ geniti lineamenta referantur. Materna scilicet Virginis nere cupimus theologicam praestantiam marialis cultus, deprecatio, eius sanctitatis exemplum ac divina gratia, eiusque efficacem vim pastoralem ad Christianos reno­ quae in ipsa est, supernarum rerum sperandarum argu­ vandos mores compendiaria ratione revocare. mentum humano generi exsistunt. Ecclesiae pietas erga Beatam Mariam Virginem perti­ Matemitatis officium Mariae concreditum Populum net ad naturam ipsam Christiani cultus. Honor semper Dei impellit, ut filiorum more fidenter ad eam confu­ et ubique ab Ecclesia Matri Dei tributus - a salutatione giat, quae promptam semper paratamque se praebet ad Elisabeth ei benedicentis (cf. Le. I, 42-45) usque ad eius preces materno amore exaudiendas et ad ei succur­ hodiernas laudis supplicationisque significationes rendum auxilio efficaci111 ; quare Christifideles eam in­ praeclare testatur ipsius Ecclesiae legem orandi invitavocare consueverunt ut Consolatricem afflictorum. Sa­ tamento esse, ut cius lex credendi in conscientiis fir­ lutem infirmorum, Refugium peccatorum. ad impe­ mius solidetur. E contrario, lex credendi eiusdem po­ trandum in aerumnis solacium, m aegritudine levamen, stulat, ut eius lex orandi ubique prospere vigeat quoad in peccatis robur, quod ab eorum liberat servitute; ac Christi Matrem. Hic autem marialis cultus altas veluti revera ipsa, a peccatorum labe prorsus libera, eo filios agit radices in Verbo Dei revelato ac firmiter innititur perducit, ut peccatum firmo proposito devincant . in doctrinae catholicae veritatibus, quae sunt: singularis Quae quidem liberatio a malo et a peccati servitute (cf. dignitas Mariae, quae est Genetrix Dei Filii, ideoque Mt. 6, 13) condicio habenda est - idque iterum itepraedilecta filia Patris necnon sacrarium Spiritus San­ nimque asseverare oportet - quae Christianae cuilibet cti. quo eximiae gratiae dono omnibus aliis creaturis monim renovationi necessario praemittatur. caelestibus et terrestribus longe antecellit" ;eiuscoo118 N. 27. 119 Cone. Vit. il, Conit. dogm. de Ecclesia Lumen Genhiim, n. S3: A.A3. $7 (1965). pp. 58-59, 6761 120 La Divina Commedia, Paradiso XXXlll 4-6 J11 * ‘é Λ Î°«m· de Eccîesi» Lumen Genttum, η. 60-63 A.AS. 57 (1965). pp. 62-64122 122 Cf./bid., η. 65 . A.AS. 57 ( 1965). pp. 64-65 1974 FEB 4 SECR. STATUS: RESCRIPTUM DE SECRETO PONTIFICIO Exemplum sanctitatis a Virgine praebitum Christ i fi­ deles permovet, ut ad Mariam oculos suos attollant, 165 toti elec/torum communitati tamquam exemplar virtutum praefulget1. De firmis virtutibus agitur et quidem evangelicis, quae sunt: fides atque obsequens ’ voluntas Verbo Dei (cf. Le. 1, 26-28; 1, 45; 1 1, 27-29; lo. 2» 5); magnanima oboedientia (cf. Le. 1, 39-56); sincera humilitas (cf. Le. 1,48); caritas propera (cf. Lc. 1, 38); considerata sapientia (cf. Lc. 1, 29. 34; 2, 19. 33, 51); pietas erga Deum, quae impellit ad religionis officia alacriter persolvenda (cf. Lc. 2, 21. 22-40. 41), ad gratum de beneficiis accceptis gerendum animum (cf. Lc. 1, 46-49), ad dona in templo offerenda et ad preces fundendas in Apostolorum communitate (cf. rlcf. 1, 12-14); animi fortitudo in exsilio (cf. Mt. 2, 13-23), in dolore (cf. Lc. 2, 34-35. 49; lo. 19, 25); paupertas dignitatis plena ac fiduciae in Deo collocatae (cf. Lc. 1, 48; 2, 24; 1,48); vigil de Filio cura ab humi­ litate cunarum usque ad ignominiam crucis (cf. Lc. 2, I- 7; lo. 19, 25-27); provida animi suavitas (cf. lo. 2, II- 12); virginalis castitas (cf. Mt. 1, 18-25; Lc. 1, 26-38), fortis et castus coniugalis amor. Hisce Matris virtutibus profecto exornabuntur ii filii, qui firmo proposito in ipsius exempla intueantur, ut eadem in sua ipsorum vita imitando exprimere possint. Tunc huius­ modi in virtutibus progressus agnoscetur ut consecutio et quasi maturus fructus pastoralis illius efficaciae, quae e cultu Mariae tributo proficiscitur. Pietas in Christi Matrem opportunitatem fidelibus praebet proficiendi in divina gratia, quo in profectu su­ premus cuiusvis pastoralis actionis finis ponendus est. Etenim fieri nequit, ut Plenam gratiae digno in honore habeat quin in semetipso honoret gratiam divinam, hoc est Dei amicitiam animi cum eo communionem et habi­ tationem Spiritus Sancti. Quae divina gratia hominem penitus afficit et conformem efficit imagini Filii Dei (cf. Rom 8, 29; Col. 1, 18). Ecclesia catholica, rerum usu innixa, qui saeculorum suffragio comprobatur, in mariali cultu validum auxilium agnoscit oblatum homi166 ni, / qui ad plenitudinem vitae suae adipiscendam con­ tendit. Maria, nova Mulier, proxima Christo adstat, no­ vo Homini, in cuius mysterio tantummodo hominis mysterium clarescit124, et quidem quasi pignus nobis data, ut fidem faciat divinum consilium de totius ho­ minis salute et humani generis persona, hoc est in ipsa, iam adimpletum esse. Hominibus, qui hodie sunt, qui haud raro inter angorem et spem iactantur, qui ob con­ scientiam exiguitatis suae se abiciunt et infinitis percel­ luntur appetitionibus, qui animum perturbatum, cor di­ visum mentemque ob aenigma mortis incertam gerunt, qui solitudine oppressi communionem cum aliis sitien­ ter expetunt, fastidio ac taedio plene affecti: his homi­ nibus, dicimus, beata Maria Virgo, sive in terrestris ip­ sius vitae vicissitudinibus sive in caelesti beatitudine, qua iam in Civitate Dei perfruitur, consideratur, sere­ num praebet prospectum et verba habet ad confirman­ dos animos apta: spondet scilicet spem de angore trium­ phaturam, communionem de solitudine, pacem de per­ turbatione, laetitiam et pulchritudinem de fastidio ac taedio, rerum aeternarum exspectationem de tempora­ libus cupiditatibus, vitam de morte. Quasi sigillum Adhortationi huic Nostrae appositum novumque testimonium pastoralis efficaciae, quae ma­ riali cultui inest, ut homines ad Christum adducantur, sint ipsa verba, quibus Maria Virgo in nuptiis Cana mi­ nistros est allocuta: Quodcumque dixerit vobis, facite (Io. 2, 5). Haec verba, quae specie tantum solam volun­ tatem significant removendi incommodi a nuptiali convivio, reapse, si peculiaris quarti Evangelii ratio spectetur, veluti vox sunt, in qua resonare videtur ipsa 123 Ibid.. n. 65: A.A.S. 57 (1965). p. 64. 124 Cf. Cone. Vat. II. Const, past, de Ecclesia in mundo huius temporis Gaudium et spes. n. 22: A.A.S. 58 (1966), pp. 1042-1044. 6763 IL. 4268 formula a Populo Israel adhibita ad foedus sanciendum in monte Sinai (cf. Ex. 19, 8; 24, 3.7; Dt. 5,27), vel ad fidem eidem renovandam (cf. los. 24, 24; Esd. 10. 12: Neh. 5, 12); ac / vox etiam sunt, quae mirum in mo- ιβ7 dum concinit cum voce Patris, qui in theophania mon­ tis Tabor edixit: Ipsum audite (Mt. 17, 5). 58. Venerabiles Fratres, visum est Nobis fuse de cultu Dei Matri tribuendo disserere, quippe qui ad inte­ gram Christiani cultus rationem pertineat. Id ipsum gra­ ve materiae momentum postulavit, quae postremis his­ ce annis doctorum virorum studiis pertractata et reco­ gnita est,ac nonnumquam etiam in controversiam ad­ ducta. Id autem Nobis solacio est, quod opus ab hac Apostolica Sede et a vobismetipsis susceptum ad exse­ quendas Concilii normas - peculiarique modo instaura­ tio liturgica - magnopere confert ad cultum Deo Patri et Filio er Spiritui Sancto impensiore usque adorationis voluntate adhibendum et ad Christianae vitae incremen­ tum apud christifideles; item non sine fiducia animad­ vertimus renovatam Liturgiam Romanam exstare testi­ monium pietatis Ecclesiae in Mariam Virginem; spe praeterea fulcimur directorias normas, latas ad pieta­ tem huiusmodi magis in dies fovendam roborandamque, sincero animo ad effectum deductum iri; gaudio denique perfundimur de oblata Nobis, favente Deo, op­ portunitate illustrandi nonnulla doctrinae capita, qui­ bus usus marialis Rosarii, merito in honore habendus, restituatur et confirmetur. Hoc autem solacio, fiducia, spe, gaudio animum affecti, vocem Nostram cum Bea­ tae Mariae Virginis voce Dominum magnificando coniungimus - quemadmodum in Liturgia Romana de­ precamur125 — atque cupimus, ut hi sensus Nostri in laudem Dei gratiarumque actionem eidem debitam traducantur. Dum igitur exoptamus, ut vestra, Venerabiles Fra­ tres, annitente diligentia, Deiparae Virginis cultus apud clerum populumque vestris curis concreditum salutari provehatur incre/mento, ideoque in maius Ecclesiae et 168 hominum societatis bonum vertat, vobismet ipsis ct cunctis, quos pastorali sollicitudine contingitis, peculia­ rem Benedictionem Apostolicam amanter impertimus. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, die II mensis Februarii, in Praesentatione Domini, anno MCMLXXIV, Pontificatus Nostri anno undecimo. — PAULUS PP. VI. 125 Cf. Missale Romanum, dic 31 Maii, Collecta. Adn. Auctores varii In Seminarium 27 (1975) 475-723; D. BERTETTO In Saleslanum 36 (1974) 407-430; I. M. CALABUIG In Notlt. 10 (1974) 198-216; F. CARVALHO In Teologia eiplrltual 18 (1974) 89-101; J. GALOT In Doc. cath. 71 (1974) 319-321 et In La clv. catt. 125 (1974-11) 217-229; M. LLAMERA In Teologia «spiritual 18 (1974) 259-269; y. m.· J. CONGAR In La Malson-Dleu n. 121 (1975) 114-121. 4268 1974 FEB 4.-SECR. STAT., RESCR. AAS 66 (1974) 89-92 RESCRIPTUM EX AUDIENTIA Instructio de secreto pontificio, materia et obligatione accuratius definitis, congruentius observando Secreta continere quantum hominum naturae con­ gruat, ex eo imprimis patet quod, etsi multae res exte­ rius agendae sunt, earum tamen ortus et meditatio in intimo corde conduntur et nonnisi post maturam cogi­ tationem prudenter eae efferuntur. Silere icitur, res auidem perdifficilis, perinde ac pa­ lam consioerateque loqui ad perfectum hominem perti­ nent: tempus est enim tacendi et tempus loquendi (cf Eccle. 3, /) et ille perfectus est vir, qui linguam suam refrenare noverit (cf. lac. 3, 2). 67M η. 4268 SECR. STATUS. RESCRIPTUM DE SECRETO PONTIFICIO Quod in ipsa contingit Ecclesia, quae est communi­ tas credentium, qui cum iis mandatum sit munus prae­ dicandi et testificandi Evangelium Christi (cf. Afc. 16. 15; Act. 10? 42) tamen ofticio tenentur sacramentum abscondendi veroaque conferendi in corde, ut opera Dei recte lateque manifestentur, eiusque sermo currat et clarificetur (cf. // Thes. 3, I). Mento igitur iis, qui Populi Dei servitio destinantur, quaedam secreto tegenda concreduntur, ea scilicet * quae revelata aut suo non tempore modoque revelata, Ecclesiae aedificationi obsunt vel publicum bonum pessumdant vel denique privatorum et communitatum in­ violabilia iura oftendunt (cf. Instr. Communio et pro­ gressio, 121). Haec omnia conscientiam semper obligant, et im­ primis secretum ob Paenitenfiae sacramenti disciplinam severe servandum, ac deinde secretum officii, vel secre­ tum commissum, quod dicitur, praeter secretum ponti­ ficium, de quo in hac Instructione est sermo. Etenim patet, cum in publica re versemur, quae totius commu­ nitatis bonum tangit, non a quovis privato, iuxta pro­ priae conscientiae dictamen, sed ab eo, qui curam com­ munitatis legitime habet, statuendum esse quando vel 3ua ratione et gravitate huiusmodi secretum imponenum sit. Ii vero, qui tali secreto devinciuntur, non quasi exte­ riore lege se astrictos esse censeant, sed potius propriae humanae dignitatis imperio: honori nempe sibi ducant debita in publicum bonum servare secreta. Quod autem ad Curiam Romanm attinet, negotia, 90 quae ab ea / in universalis Ecclesiae servitium tractan­ tur, communi secreto ex officio obteguntur, cuius mo­ ralis obligatio vel ex superioris praescnpto vel ex rei na­ tura et momento dimetienda est. At in quibusdam re­ bus gravioris momenti peculiare urgetur secretum, quod pontificium nuncupatur et gravi semper obligatio­ ne servandum est. De secreto pontificio Instructionem eddidit Secreta­ ria Status die XXIV mensis lunii anno MDCCCCLXVI11; postquam vero quaestio considerata est penes coetum Cardinalium moderatorum Dicasteriorum Curiae Ro­ manae, eiusdem Instructionis nonnas quasdam immuta­ re visum est, ut. materia et obligatione huius secreti ac­ curatius definita, eius observatio congruentius urge­ retur. Normae igitur sunt, quae sequuntur. Art. 1. Secreto pontificio comprehenduntur: 1) Praeparatio et compositio Documentorum Ponti­ ficiorum, pro quibus huiusmodi secretum expressis ver­ bis requiratur; 1974 FEB 4 stolicorum ceterorumque Ordinariorum episcopali di­ gnitate praeditorum. Vicariorum et Praefectorum Apostolicorum, ac Legatorum Pontificiorum, itemque in­ quisitiones ad has causas spectantes: 8) Notitiae ratione officii cognitae, quae respiciunt ad nominationem Praelatorum Superiorum et Officia­ lium maiorum Curiae Romanae; 9) Quidquid attinet ad arcanas notas (vulgo: Cifrari) et ad scripta arcanis notis exarata: 10) Negotia vel causae, quae a Summo Pontifice, a Cardinali alicui Dicasterio praeposito, et a Legatis San­ ctae Sedis tam gravis esse momenti censentur, ut secreti pontificii tutelam postulent. Art. II. Obligatione servandi secreti pontificii te­ nentur: 1) Cardinales, Episcopi, Praelati Superiores, Officia­ les maiores et minores. Consultores, Periti et ministri inferioris ordinis, ad quos spectat pertractatio quae­ stionum, quae secreto pontificio subiciuntur; 2) Legati Sanctae Sedis eorumque ministri, qui praedictas quaestiones tractant, nec non ii omnes, qui ab iisdem ad consulendum de his causis vocantur; 3) li omnes, quibus in peculiaribus causis secretum pontificium servandum imponitur; 4) li omnes, qui culpabiliter notitiam acceperint do­ cumentorum et rerum, qui secreto pontificio subiciun­ tur, vel etiam, accepta sine culpa huiusmodi notitia, certo sciant ea secreto pontificio adhuc contegi. Art. III. 1) Qui secreto pontificio adstringitur, ad illud servandum gravi semper obligatione tenetur. 2) Si violatio ad forum externum delata fuerit, qui accusatur violationis secreti iudicabitur a peculiari qua­ dam Commissione, quae constituetur e Cardinali Dica­ sterio competenti Praeposito, vel, si is desit, ex / Officii 92 moderatore ad quem spectat; haec Commissio con­ gruas poenas irrogabit, pro gravitate delicti eiusve damni. 3) Si is, qui secretum violavit, Romanae Curiae ope­ ram praestat, in poenas incurrit in Ordinatione Generali statutas1. Art. IV. Qui ad secretum ponficium ratione mune­ ris admittuntur, iusiurandum dare debent iuxta formu­ lam, quae sequitur: Ego... constitutus coram... tactis per me sacrosanctis Dei Evangeliis, promitto me 2) Notitiae ratione officii cognitae, respicientes res fideliter "secretum pontificium" servaturum esse in quae a Secretaria Status vel a Consilio pro publicis Ec­ causis et in negotiis quae sub eodem secreto sunt trac­ tanda2, adeo ut nullo modo, sub quovis praetextu, sive clesiae Negotiis aguntur, quaeque sub secreto pontificio maioris boni, sive urgentissimae et gravissimae causae, tractandae sunt; secretum praefatum mihi violare liceat. 3) Significationes et denuntiationes doctrinarum Secretum, ut supra, me servaturum esse promitto et­ scriptorumque typis editorum factae S. Congregationi iam causis et negotiis finitis, pro quibus tale secretum pro Doctrina Fidei, nec non carum examen, iussu eius­ expresse imponatur. Quod si in aliquo casu me dubitare dem Dicastcrii 'institutum; contingat de praefati secreti obligatione, in favorem eiusdem secreti interpretabor. 4) Denuntiationes extra iudicium acceptae circa de­ Item scio huiusmodi secreti transgressorem pecca­ licta contra fidem et contra mores, et circa delicta con­ tum grave committere. tra Paenitentiae sacramentum patrata, nec non proces­ Sic me Deus adiuvet, et haec Sancta eius Evangelia, sus et decisio, quae ad hasce denuntiationes pertinent, quae propriis manibus tango. salvo semper iure eius, qui ad auctoritatem delatus est, cognoscendae denuntiationis, si id necessarium ad pro­ priam defensionem fuerit. Denuntiantis autem nomen Hanc Instructionem PAULOS VI, Summus Ponti­ tunc tantum patefieri licebit, cum auctoritati opportu­ fex, in Audientia infrascripto concessa die IV mensis num rideatur ut denuntiatus et is, qui eum denuntiave­ Februarii, anno MDCCCCLXXIV, approbavit et publici rit. simul comparcant ; iuris fieri iussit, ea lege ut a die XIV mensis Martii eius­ 5) Relationes a Legatis Sanctae Sedis confectae cir­ dem anni vigeret, contrariis quibuslibet non obstanti­ ca res pertinentes ad secretum pontificium; bus.- loannes Card. VILLOT, Secretorius Status. 6) Notitiae ratione officii cognitae, quae respiciunt 1 Cf. Ibid. art. 39. § 2. art. 61. η. 5 et art. 65, § 1. η. 3. 91 ad creationem Cardinalium; / 2 Pro iis. qui ad secretum pontificium admittuntur in ali­ 7) Notitiae ratione officii cognitae, quae attinent ad qua peculiari causai rva rurum ene in causa mihi commissa. nominationem Episcoporum. Administratorum ApoAdn. J. ARIAS in Ius can. 14 (1974) n. 28 d. 332-350. 6765 6766 1974 FEB 14-23 COMM. DECR. INTERPRETANDIS - S. C. PRO RELIGIOSIS - SIGNATURA 4269 1974 FEB 14.-COM. INT. CONG. RESP. AAS 66 (1974)463 Responsum ad propositum dubium: De decreto ratihabitionis in causis matrimonialibus Patres Pontificiae Commissionis Decretis Concilii Vaticani II interpretandis, proposito in plenario coetu quod sequitur dubium, respondendum esse censuerunt ut infra: (De decreto ratihabitionis in causis matrimonialibus) D. — Utrum in decreto de quo in Motu Proprio Cau­ sas matrimoniales, VIII § 3 et IX § 1, simpliciter de­ clarare sufficiat collegium decisionem primi gradus ra­ tam habere, vel ad ordinarium examen secundi gradus causam admittere; an vero requiratur ut, ad instar sen­ tentiae, rationes in iure et in facto contineat decretum. R. — Negative ad primum, Affirmative ad secun­ dum, seu, attentis principiis generalibus processus ca­ nonici (cf. cc. 1840 § 3, 1874 § 4, 1875 C. I. C.) qui­ bus per Litteras Apostolicas Causas matrimoniales. Mo­ tu Proprio datas, die 28 martii 1971, non derogatur necnon momento decisionis secundae instantiae, a qua dari potest recursus ad superius Tribunal, rationes sive in iure sive in facto esse in eiusdem decreto saltem bre­ vi seu summario modo indicandas, sive agitur de rata habenda seu confirmanda sententia affirmativa praece­ dentis gradus, sive de admittenda causa ad ordinarium ulterioris gradus examen. Ss.mus Dominus Noster Paulus Pp. VI in Audientia die 14 februarii 1974 infrascripto impertita supradictam decisionem ratam habuit, adprobavit et publicari iussit. - Pericles Card. FELICI, Praeses. Adn. L. Del AMO in REDC 32 (1976) 321-347; O. DI JORIO In PrM 65 (1976) 372-383; C. LEFEBVRE In PrM 64 (1975) 187-194, J. M. PINTO in PrM 64 (1975) 195-204; P. TOCANEL In Apoll 47 (1974) 400-403; S. VILLEGGIANTE in Eph. lur. can. 30 (1974) 159-193. 4270 1974 FEB 20. - SC RELIGIOSORUM, LITT. CIRC PART.· Condiciones quibus moniales donum lubilaei Anni Sancti acquirere possunt η. 4269 - 4271 sa, neUa fede e nelFamore diventino sempre più nelle loro co­ munità oranti un cuore solo c un'anima sola. La conversione a Dio, infatti, risposta ogni giomo nuova al1’amore che Dio in maniera nuova riversa sulFuomo. le stringerà sempre più a Cristo c ira loro, c questo a sua volta dilatera i loro spirit! ai confini di tutto il mondo e si sentiranno impegnatc ancor più ad attirare gli uomini con la preghiera e la penitenza a Cristo “nostra pace” e “nostra riconciliazione”, segreto di coinunione e di riconciliazione tra i fratelli. Tra gli cscrcizi tipici dell’Anno Santo, corne ha ricordato il Papa nella citata lettera al Card, de Fürstenbcrg. c’è il “pcllegrinaggio”. Le claustrali, che hanno consacrato la loro liberté, in una volontaria risposta di amore, per la contcmplazione nella solitudine, restando nel “deserto” a cui Dio le ha chiamatc, potranno spiritual men te unirsi ai fratelli che, suile strade dei mon­ do, affluiranno ai grandi santuari délia cristianità e poi a Roma, per rinnovarsi nella loro fede a Cristo e alia Chicsa. Esse, costituite “nel cuore della Chiesa”, nello spirito parteciperanno al loro cammino di penitenza con Ia nascosta generosa immolazione, alia loro tensione di comunionc orante con Dio con la pro­ pria preghiera ininterrotta. Sara soprattutto nella preghiesa liturgica e nella partccipazione attiva al sacrificio cucaristico che le claustrali vivranno spiritualmcnte il “pellegrinaggio” dei “Cammino della salvezza“, proposto a tutti dal comitato centrale dell’Anno Santo co­ me mezzo di vero rinnovamento. Perché esse stesse possano goderc del “dono delFindulgenza”, la S. Chicsa viene maternalmentc incontro alia loro condizione di contemplative. Esse, percio, potranno lucrare 1'indulgenza plenaria, destinata a conformare Io spirito di rinnovamen­ to e di riconciliazione, se riunite in gruppo, net tempi stabiliti dalla Conferenza Episcopale, visiteranno la chiesa - chiusa agli cstranei - dei loro monastcro ed ivi sosteranno in pia meditazione per un tempo conveniente, concludendo la visita con la reci­ ta o il canto dei “Pater noster” c del Credo c con una invocazione alia Vergine Santissima. In caso che nella chiesa dei monastero in quelPoccasione fossero présenté persone estranee, le monache potranno acquistare Findulgenza visitando una cap­ pella interna. L’opera sopra indicata per 1’acquisto delFIndulgenza giubiliare vale nei giorni i cui nel luogo ove c situato il Monastcro sia organizzato un pellegrinaggio parrocchiale, foranialc o di zona, dioccsano. Negli altri giorni potranno ugualmente acquistare 1'Indulgenza Plenaria per sé o per le anime del Purgatorio compiendo un’altra opera, ad esempio: adorazione del Ss.mo Sacramento almeno per mezz’ora, Via Crucis, let tura della Sacra Scrittura, Santo Rosario recitato in Comunità sia in Chiesa che fuori. Nella certezza che Panno di benedizione, favorendo un rinnovato incontro con Cristo nella fede e nelFamore, approfondi­ ra maggiormente il fervore religioso in tutti i monasteri, affidiamo tutte Ic claustrali alia particolarc benedizione c protezionc dclla Vergine Santissima, Madré della Chicsa. - Arturo Card. T ABER A. Prefetto. • Omnibus Antistitis monlallum, Prot. N. SpR 289/74·. CpR 55 (1974) 180-181. Roma, 20 febbraio 1974 prossimo F Anno Santo 1975 il quale, per disposizioni del Santo Padre, nelle chiese locali c stato inau­ gurato fin dalla Pentecoste del 1973, “affinché tutta la Chiesa sparsa sulla terra possa incominciare subito a goderc di questa grande occasione di rinnovamento e di riconciliazione, e mcglio preparare cosi il momento conclusivo c culminante che si célé­ brera a Roma nel 1975” (Paolo VI. Disc. 9 maggio 1973). E’ dono di misericordia offerto a tutta la Chiesa. perche, rinnovandosi in Cristo Gesù, in maniera più fedele ne possa riflettere la fisionomia di amore nel mondo. Il Santo Padre Paolo VI, nclla lettera del 31 maggio 1973 al Card. Massimiliano de Fürstenberg per Fapertura dell’Anno Santo ha tracciato le linee fondamental! di quello che deve essere il grande awenimento, sottolineando i concetti già toccati nel discorso accennato: rinnovamento dell'uomo e sua riconci­ liazione, invitando distintamente anche le comunità religiose a poni generosamente in questa via. L’invito del Santo Padre sarà certamen te accolto con filiale devozione e coerente impegno dalle claustrali le quali, seguendo una chiamata speciale, consacrano la loro vita alia contemplazione amorosa del Dio vivente. “Rinnovamento e riconcilia­ zione” devono percio animare in modo particolarc il loro anelito contemplativo e la loro ansia apostolica in quest’anno di grazia, affinche, saldamente unite a Cristo Signore e alia sua ChicReverenda Madre. E * 6767 4271 1974 FEB 23.-SIGNATURA APOST., SENTENT!A. PART.· Factorum juridicorum declarandorum damnorumque Incidentis: Querelae nullitatis adversus decretum Excel­ lentissimi Decani Rotae Romanae, quo libellus rcicitur Facti species 1. Excunte mense lunio 1966. moderatores responsables trium ephemeridum (A, B et C). in Natione X., nempe domini: Philippus (C), Henricus (A), et Mauritius (B), coram ecclesiasti­ cis tribunalibus octo dioecesium L e. dioec. E. et aliarum, diver­ sos exhibuerunt libellos, quibus iudicialcm actionem instituere contendebant adversus nonnullas ephemerides ecclesiasticas lo­ cales nec non contra carundem responsabiles Episcopos, autu­ mantes gravem iniuriam sibi suique ephemeridibus inlatam fuis­ se ob incaute editas notitias ct commctaria. “sfavorevoli e mfondati .... mesatti e lesivi”, occasione promulgationis cuius­ dam “communicationis” Episcopatus Nationis X., die 23 tunii peractae, diurnariis scriptoribus publice illustratae in Urbe l . 6768 η. 4271 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE die 27 eiusdem mensù. in praestatuta "conférence de presse”, a RR. DD. Victore "Directeur du secretariat de l’opinion publi­ que” et Thoma "Secretaire Général de ITpiscopat”, et expres­ se postulantes declarationem factorum circa meritum peracta­ rum commentationum, nempe ut, "en raison de la publicité quElie (singulus Episcopus) a voulu donner au ‘Communi­ qué’ ... dans la partie officielle de son Bulletin diocésain”, vel­ lent singuli Episcopi, ad tramitem can. 1552 § 2, η. 1, "bien déclarer, en forme légitime, les points de droit ci-joints” circa facta expresse ibidem recensita, quaeque falsa, in fundata ac sibi iniunosa denunciabant. 2. Praefata octo adita Tribunalia unanimi pronuntiatione propositos libellos reiecerunt, praesertim ob defectum compe­ tentiae, sive ratione obtecti ("il ne s’agit pas de faits juridiques, mais de faits administratifs”), sive ratione personarum (octo Episcopi, inter quos nonnulli S. R. Ecclesiae Cardinales, ipsumque Consilium Episcopatus Nationis X eiusque organa praeci­ pua), sive denique ratione territorii C‘ces faits se sont produits a L. et les sièges des organismes mis en cause sont à L”. alias insuper additis rationibus ex injuncto munere pastorali de­ promptis. 3. Adversus huiusmodi decreta, propositos libellos reidentia, ephemeridum Moderatores recursum statim instituerunt ad S. R. Rotae Tribunal, ad normam can. 1709 § 3, ab eodem po­ stulantes "de déclarer nul et sans effet te rejet des libelles, sur­ tout par violation du canon 1587, et par défaut des raisons fondéesen fait et en droit”, 4. Pendente recursu, cum per duos annos S. R. Rotae silen­ tium produceretur, iidem tres ephemeridum Moderatores nova instantia dici 9 lunii 1967, directe apud idem S. R. Rotae Tri­ bunal novae causae introductionem postulaverunt, i. e. Dioeceiis L. · lurium, directe impetentes Consilium Episcopatus Na­ tionis X., “par ses organes, Mgr. Victor et Mgr. Thomas” re­ praesentatum, utpote "committente responsable delle affermazioni false e dannose propalate dai suoi organi e da esso approvat e". petita falsarum affirmationum correctione (“rettifiche dei falsi”) et damnorum refectione. Praeterea, eadem instantia expostulabant ut, ratione conne­ xionis, novae propositae causae cumularentur recursus adver­ sus reiectionem libellorum (Dioecesis E. et aliarum), iamdiu propositi sed nondum decisi, novo Turno Rotali ad hoc co'nstituto. 5. Transacto anno quin S. R. Rota, regulariter adita, re­ sponderet, nova instantia diei 11 oct. 1968 trium actorum Patronus denuo pressius acriusque admissionem novae causae, cum Dioecesis E. et aliarum cumulatae, et constitutionem novi Tumi Rotalis sollicitavit. 6. Decreto diei 21 octobris 1968 Exc.mus S. R. Rotae De­ canus praefatam Patroni instantiam pro novae causae introduc­ tione et novi Tumi constitutione reiecit, edicens: ‘‘S. R. Rotam esse indubie incompetentem in casu, proptereaque praefatam instantiam esse reiciendam ad omnes iuris effectus”. 7. Adversus huiusmodi txc.mi Decani decretum, actorum Patronus, per recursum diei 28 octobris 1968 apud Sacrum hoc Tribunal querelam nullitatis proposuit, petens, praeter de­ clarationem nullitatis, ‘Ta decisione che il libello ha diruto dél­ ia designazionc del Turno Dioecesis L·”. 8. Interim, apud S. R. Rotae Tribunal, maturata est etiam causa Dioecesis E. et aliarum, in qua Turnus Rotalis, decreto dici 22 ianuani 1970, recursus reiciens ab ephemeridum Mode­ ratoribus propositos, definitive pronuntiavit: “Recursus adver­ sus decreta Tribunalium dioccesanorum, libellos litis introduc­ tory reicentia. admittendos non esse, in casu”. * 9. Hoc decretum Tumi Rotalis statim impugnatum est apud Sacrum hoc Tribunal, interposita querela nullitatis. per re­ cursum diet 19 martii 1970. iterum atque tertio renovatum die­ bus 8 et 10 mensis aprilis eiusdem anni. 1974 FEB 23 11, Cum nova demum proposita sit instantia, dic 4 ianuarii 1971, qua recurrentes provocabant ad Plenariam Signaturam advenus praefatorum recursuum rejectionem a Congressu pro­ nuntiatam die I decembris 1970, in Congressu habito die 8 fe­ bruarii 1972, auditis partibus ct Promotore iustitiae decretum est: Quaestio subjicitur Plenariae Signaturae, quae videat: I. An admittendus sit recursus contra decretum Congressus diei 1 dec. 1970; et quatenus affirmative: II. .4n admittenda sit querela nullitatis contra decretum Exc.mi Decani S. R. Rotae diei 21 octobris 1968; et quatenus affirmative ad II: III. An constet de nullitate decreti Exc.mi Decani S. R. Ro­ tae diei 21 octobris1968. In IURE ET IN FACTO I · An admittendus sit recursus contra decretum Congressus diei 1 decembris 1970 12. De facultate recurrendi seu appellandi ad Plenanam Si­ gnaturam contra decisionem Congressus in cauta iudiciali. scri­ bit F. Roberti: “Congressus quoque, sicut plenum tribunal uni­ versum repraesentat Signaturam, et Cardinalis Praefectus vice sacra praeest, seu fungitur vice R. Pontificis, cuius nomine ct auctoritate signat commissiones aliaque id genus rescripta (AadRSA a. 2). Ideo nullus datur recursus a Congressu ad ple­ nam Signaturam (AadRSA a. 33-34“ (De processibus, ed. 4a, 1956, p. 376. n. 154). Articuli oui quaestionem attingunt, sunt sequentes: “Art. 9: Si Congressus petitionem reficiat utpote fundamen­ to destitutam, ille cuius interest potest ad cumdcm Congressum recursum habere, ut rem in examen iterum revocet. Art. 10: Si Congressus insistit in decisis, petitionem refi­ ciens, reiectio est definitiva. Art. 33: Non datur appellatio nec conceditur beneficium novae audientiae adversus decisiones quae admittunt vel rciiciunt commissiones aut aliud continent eiusmodi rescriptum. Art. 34: Nihilo secius si ex legitima causae tractatione, in sequelam decisionis H. S. Trib. instituta, sive haec habeatur per nam iustitiae sive per viam administrativam, constiterit, ex no­ vis argumentis, documentis, et rationibus aliam viam ineundam esse ab ea quam praefixerit decisio H. S. Trib., pars cuius inter­ est petere potest, novis explicatis et exhibitis argumentis ct do­ cumentis. ut recedatur a decisis". (Appendix ad Regulas ser­ vandas in ludiciis apud Supremum Signaturae Apostolicae Tri­ bunal, Codicis iuris canonici fontes, vol. VIII, p. 613 ss.). At considerandum est articulos 9 et 10 inveniri sub Tit. II qui agit "De ratione qua admittuntur ct examinantur petitiones pro impetrandis commissionibus aliisque rescriptis, et de relati­ vis decisionibus”. Art. autem 33 respicit expresse "commissio­ nes aut aliud eiusmodi reserio tu m". Nequeunt igitur praefati articuli extendi ad causas iudiciales m quibus advenus decisiones Congressus admittenda est facul­ tas adeundi Plenariam Signaturam. Hoc confirmatur praxi Signaturae Apostolicae inde ab initio restauratae competentiae per Constitutionem Ap. Sapienti con­ silio (cfr. e. g. decretum dici 29 martii 1910- AAS 2 11910) p. 432. decisio diei 25 novembres 1922 - AAS 15 11923) p. 181; Montisregalen. Restititionis in integrum, diei 29 iulii 1918, prot 1/918). Ceterum incongruum videtur facultatem denegare recurren­ di contra decisionem Congressus, quia recursus dirigitur ad Si­ gnaturam /Kpostolicam. Hoc autem Supremum Tribunal, sive iuxta Constitutionem Sapienti consilio diei 29 iunii 1908, II, n. 2, sive iuxta Codicem 1. C., can. 1602, sive iuxta Constitutio­ nem Regimini Ecclesiae universae diei 15 augusti 1967. n. 104 (AAS 59 a. 1967, p. 921), constat Patribus Cardinalibus. Denegare igitur facultatem adeundi Plenariam Signaturam, idem esse ac denegare ius adeundi verum et proprium Tribunal Supremum. Optandum sane est ut numerus recursuum seu appellatio­ 10. Die 1 decembris 1970, in Congressu habito coram Car­ num limitetur, ne eorumdem pondere Patres Cardinales ob­ dinali Praefecto, una eademque sessione super utrumque recur­ ruantur. at de hac limitatione clare constare debet; quod e Nor­ sum. Dioecesis L nempe diei 28 oct. 1968 et Dioecesis E. dici mis nunc vigentibus non eruitur (cfr. Romana diei 28 iulii 1970 9 martii 1970, distinctim decretum est: Negative, seu recur Sectionis Alienus · in Apollinaris XLV1 (1973). p. 307 ss.). rum in casu non esse admittendum ad disceptationem, addita His dictis de iure recurrendi, decisio de recursu admittendo cteusula: Attamen recurrentibus patet via administrativa. vel reiciendo. in casu, pendet ab eius fundamento, seu ex re­ sponsione ad dubium alterum. Postulata deinde a recurrentibus Commissione Pontificia (16 dec. 1970). ad hoc ut competens Tribunal “cognoscere Π - An admittenda sit querela nullitatis contra decretum valeat de tota re (falsis et damnis) iuxta dubium dic 8 aprilis Exc.mi Decani S R. Rotae diei 21 octobris 1968. 1970” propositum, in Congressu diei 21 dec. 1970 decretum est Attentis decretis Congressui diei 1 decembris 1970. con· 13. Attentis quae in Codice (can. 1603 ξ l. η. 3) et in Nor ceulonem Commissionis non em proponendam. 6770 6769 i^· 1974 FEB 23 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE πι/i specialibus Signaturae Apostolicae (art, 17 § 2, η. 3 et art. 19 §§ 1 ct 3) ad rem statuuntur, querela nullitatis contra de­ cretum Decani nequit admitti ob sequentes rationes: 1) Signa­ tura videt, potestate ordinaria, de querela nullitatis “contra sententiam rotalem” (can. 1603, § I. n. Nonnae, ari. 17, § 2, n. 1) sive definitivam, sive etiam intcrlocutoriam (Normae, art. 19. § § 1 et 3). At in casu non agitur de “sententia totali” a regulari Turno prolata, sed de simplici decreto Decani, quod distinguitur a sententia (can. 1868, § 2). 2) Praeterea, “querela nullitatis contra sententiam rotalem proponi potest in casibus enumeratis in cann. 1892, 1894” (Normae Speciales, art. 19, § I), ius scilicet proponendi quere­ lam nullitatis tunc tantum exsurgit, cum in prolata sententia vi­ tia occurrunt, de quibus in cann. 1892 et 1894. In casu, agitur de decreto quod Exc.mus Decanus tulit ad nonnam art. 60 Nonnarum S. R. Rotae, in quo nullum occurrit vitium ex his quae in citatis canonibus recensentur, prout fusius demonstra­ bitur in tertia quaestione quae superest solvenda. 3) Denique, “querela nullitatis contra sententiam rotalem proponi potest in casibus enumeratis in cann. 1892 et 1894, dummodo vitia ibidem recensita manifeste appareant. In dubio, recursus fUndamento destitutus habendus est". (Normae, art. 19, § 1). At in casu, non modo vitia in praecilatis canonibus enumerata manifeste non apparent, sed non exstant omnino. 14. Recursum fundamento revera destitutum esse, confir­ mant rationes quibus innititur decretum Exc.mi Decani S. R. Rotae; id est “attenta causa quae expresse pertractanda conten­ ditur in prima instantia coram Hoc Apostolico Tribunali; consi­ derata persona quae conveniri intenditur quaeque expresse si­ gnificatur a cl.mo Patrono ’il Consiglio Permanente episcopale nella persona dei suoi organi i rev.mi Victor e Thomas’; perpen­ sa causa petendi: ’falsi da dichiararc c danni da liquidate’; per­ spectis cann. 1601 (una cum interpretatione authentica diei 22 maii 1923); 1599, § 1 n. 1; 1557, § 1 n. 3 coli. 1558;attcnto art. 60 Nonnarum S. R. Rotae Tribunalis; decernit Sacram Romanam Rotam esse indubie incompctentcm in casu proptereaque praefatam instantiam esse reiciendam ad omnes iuns ef­ fectus . Tribunal S. R. Rotae revera erat incompetcns ad cau­ sam Dioecesis L. · lurium admittendam et tractandam: a) ob incompetentiam absolutam ratione obiecti (rectius, ob defectum iurisdictionis) ad normam can. 1601 et interpreta­ tionem authenticam diei 22 maii 1923 (AAS 16, 251). Re enim vera, pro sua constitutione, S. R Rota est Tribunal apostolicum ordinarium, quod exclusive pollet iurisdictionc iudiciali, nullimode autem iurisdictionc administrativa. Praeclusio ex­ presse sancitur in can. 1601: “Contra Ordinariorum decreta non datura appellatio seu recursus ad Sacram Rotam; sed de huiusmodi recursibus exclusive cognoscunt Sacrae Congregatio­ nes” et quidem, nedum quod attinet meritum eorundem recur­ suum, sed etiam “ratione refectionis damnorum” quae ex Ordi­ nariorum decretis illata fuisse contendatur. In casu, “Commu­ nicatio” Consilii Permanentis Episcopatus Nationis X., cuius causa ipsum Consilium eiusque organa (RR. DD. Victor et Thomas) conveniuntur, est indubie actus administrativus, et hoc ipse Patronus concedit, ipsique actus a Rev.mis DD. Victo­ re et Thoma positi, ob notitias publice traditas in “conférence de presse”, sunt actus administrativi. In suo novissimo restrictu cl.mus Patronus concedit qui­ dem: “ Illud ’Communiqué’ est actus administrativus-pastoralis collectivus iuxta 'Christum Dominum " * , sed contendit “quod libellus impetit tantummodo 'excessus mandatariorum’, non actum administrativum (Communiqué) in se ct per se conside­ ratum”. Sed in suo recursu, de quo est judicandum, contrarium Patronus clare edixerat. Actus mandatariorum distincte et di­ recte, immo eorundem excessus lis incompetentiam, logice libellum rciecit; libelli autem reiectio necessario sccumferebat instantiae reicctionem. Verum, ait Patronus, Decanus nequibat libello manus ap­ ponere, quia libellus "prostabit coram Turno Dioecesis E Respondetur in S. R. Rota libellos admittere vel reicere Deca­ num (art. 60 Normae S. R. Rotae). Decanus autem numquam decreverat connexionem causae Dioecesis L cum Dioecesis E. et ideo Decanus nec implicite ius umquam amiserat decernendi de libelli causae Dioecesis L admisione vel reiectione. Ad secundum - Decretum, ait Patronus, est nullum, quia latum est “sine competentia’', nam, cum libellus Dioecesis L. unitus fuerit “ex ofndo causae Dioecesis E. coram Ferraro n. 9490 una cum instantiis exclusive iamdudum pertinebat iurisdtetioni illius Tumi, quapropter ... (Decanus) tunc absolute incompetens factus est”. Respondetur adsertam unionem causarum ex officio num­ quam peractam esse, nec poterat peragi in causis ratione gradus distinctis. Ceterum, causa Dioecesis E. coram Ferraro nondum pendebat, quia partis convenue citatio nondum facta fuerat Haec omnia bene noverat Patronus, qui in ipsa quarta instantia, quam reicit Decanus, scripserat: “Con istanza 19-9-1968 facevo présente a V. S. che la mia Dioecesis L. non puô esse re conside­ rata tncluu in una causa di seconda istanza per riretto di li­ belli”. Ad tertium · Ait denique Patronus: “Decretum adducit canones inconferentcs factaque pervertit veluti qui dormitat”. Canones qui inconfercntes dicuntur, sunt: - can. 1601 (at Patronus omittit citationem interpretatio­ nis authenticae dici 22 maii 1923): “Libellus non impetit de­ creta Ordinariorum, sed proponit actionem civilem falsi et damni. Decretum ergo facti speciem perturbat”; - can. 1599, § 1, n. 1. quo statuitur incompetentia S. R. Rotae ad iudicandum in pnma instantia. -can 1557, § 1, n. 3, quo sancitur exclusiva competentia R Pontificis iudicandi Episcopos in criminalibus. Arguit Patro­ nus: “actio est civilis, non criminalis, de falsis ct de damnis provocatis a mandaterib”. Agitur, ut palam est, de motivationibus in iure adhibitis in decreto Decani ad demonstrandam incompetentiam S. R. Ro­ tae in causa Dioecesis l. · /urium, ex quibus tamen Patronus omittit illam quae ex can. 1557. $ l. n. 2 deducitur (incompe­ tentiam Rotae ad judicandos S. R Ecclesiae Cardinales), quia evidenter nihil in contrarium obiicere potest. Harum omnium objectionum fallacia clare demonstrata est cum. in solvenda quaestione secunda, ostensum est, querelam nulblatb quolibet fundamento destitui. Patronus insistit in distinctione inter “Communiqué”, qui est actus administrativus, et actus mandatoriorum qui, iuxta suam sententiam, non sunt actus administrativi. Nedum “Communiqué” - ut supra dictum est ad n. 14. a est actus administrativus, sed ipsi actus positi a Rev.mis Victore et Thoma sunt actus administrativi, utpote ab agentibus admi­ nistrativis positi in exercitio suarum functionum administrati­ varum Dv his igitur agi nequit coram iudice ordinario in sede contention. sed agendum est coram iudice administrativo, in sede administrativa, tdest per recursum hierarchicum ad compe­ tentem Sacram Congregationem pro Episcopis. Decani S. R. Rotae diei 21 octobris 1968 admittendum non es­ se, in casu. Ad III : provisum in secundo. Romae, in sede Supremi Tribunalis Signaturae Apostolicae, dic 23 februarii 1974. - Dmus Card. STAFFA, Praefectus ct Ponens (Sequuntur ceterae Cardinalium subsignationes). • Apoll 47 (1974) 302-313. 4272 1974 FEB 23.· SIGNATURA zkPOST.. SENTENTIA. PART.· Datur sententia circa recursum contra decretum Con gressus; circa querelam nullitatis decreti Rotae Roma­ nae ob defectum legitimitatis partis et motivorum de­ cidendi; circa incompetentiam Signaturae ad recipien­ das appellationes formales a decretis rotalibus Facti species 1. Die 23 iunii 1966 Consilium Permanens Episcopatus Na­ tionis X. seu organum centrale repraesentativum Conferentiae Nadonalis Episcoporum, momentosam quand am “Communica­ tionem” ediderat sequentis tenoris: “ Les Cardinaux et le Con­ seil permanent de l’Episcopat ... considèrent comme un devoir de mettre en garde les fideles contre des articles parus notam­ ment dans les magazines comme C., des revues comme A. et B., des bulletins comme D., etc.”; simulquc mandarunt Rev.mo D,no Thomae, “Secrétaire Général de TEpiscopat” ut textum “Communicationis” mitteret “personnellement” Moderatori­ bus responsabilibus praedictarum ephemeridum, antequam publid iuris fieret. Secretarius Generalis mandatum explevit per litteras diei 25 iunii 1966, in quibus, inter alia» lamentabatur quod “plusieurs Evêques avaient, à maintes reprises, cherché un dialogue avec les auteurs des articles mis en cause”, colloquium postulans cum corumdem ephemeridum Moderatoribus. Communicatio publici iuris facta est mane feriae secundae diei 27 eiusdem mensis, in publica “conférence de presse’* per Rev.mum D.num Victorem “Directeur du Secrétariat de l’opi­ nion publique”, ad quam publicam conferendam consulto invi­ tati erant praelaudati ephemeridum Moderatores. Nuntium invitatorium tamen, una cum litteris Rev.mi Secretani Generalis, revera non fuit tempestive missum. Epistula sane gerebat datam diei sabbati 25 iunii 1966, sed ex involucro constat depositam esse, apud publicos tabellarios, die dominico 26 iunii hora 18,30, ergo non poterat ad destmatarium utiliter pervenire antequam, mane insequentis die, conferentia celebra­ retur. In praefata publica conferentia, Rev.mus Victor “Commu­ nicationem” praesentans, expresse lamentatus est vane conami­ na pluries facta esse a compluribus Episcopis, instaurandi collo­ quium cum auctoribus “d’articles ou des promoterurs favori­ sant une telle campagne”; de Episcoporum iussu postea dicit “que ct communique fût porté persone lie ment ct avant qui­ conque à la connaissance des directeurs des publications men­ tionnées”. 2. Sequenti die, 28 iunii 1966, D.nus Hcnricus. Moderator ephemeridis A aperte declaravit Agentiae AFP. se numquam invitatum esse ab Ordinario loci ad dialogum habendum cum eo. Secretarium vero Generalem sero nimium epistulam misisse, quam ob rem se minime potuisse “Communicationem” recipe­ re ante eiusdem publicationem. 3. Plures ephemerides, sive dioecesanae (Bulletins diocé­ sains) sive laicæ. notitiam “Communicationis” Episcoporum statim ample divulgarunt, additis commentationibus ct explica­ tionibus in “conference de presse” a R.mo Victore traditis, ex quibus ut plunmum deducebatur, dcnuntiatiatas ephemerides earumque Moderatores oppositionem aperte moliri contra de­ creta Concilii Vaticani II. necnon contra Episcopos, ipsumque Papam, quas interpretationes et commentationes recurrentes ccnsuerunt “sfavorevoli e infondati... inesatti c lesivi”, iniurioHb omnibus m iure et m facto perpensis, Nos mfrascripti sas nempe erga proprias personas suammque ephemeridum bo­ Cardinales Membra Supremi Tribunalis Signaturae Apostoli­ nam famam. cae. pro Tribunali sedentes et solum Deum prae oculis haben­ Quam ob rem, trium ephemeridum Moderatores, nempe tes, Chnsti nomine invocato, edicimus, declaramus ct definitive domini: Philippus (O. Henncus (A) et Mauritius (B), coram icn ten Itamus, propositis dubiis respondentes: Tribunalibus illarum octo dioecesium, quarum ephemerides lo­ cales “Communicationem” Episcopatus divulgaverant una cum Ad I : tidebltur in 11 et III, haud benevolis commentariis, actionem dcclaratoriam propo­ suerunt. petentes, ad normam can. 1552. § 2, η. I, factorum Ad 11 negative, seu querelam nulli taris COntru decretum 6773 6774 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE 1974 FEB 23 declarationem· nempe ut, “en raison de la publicité qu’Elle (singulus Episcopus) a voulu donner au “Communique" ... dans la partie officielle de son bulletin diocésain", vellent, singuli Episcopi, ad tramitem can. 1552, § 2, η. 1, “bien déclarer, en forme légitime, les points de droit ci-joints", quae puncta scu facta, ibidem expresse recensita, falsa, infundata ac sibi graviter iniuriosa denunciabantur. 4. Octo adita Tribunalia unanimiter decreverunt proposito­ rum libellorum reiectionem, praesertim ob defectum compe­ tentiae. sive ratione obiecti sive ratione personarum (octo Epi­ scopi. inter quos nonnulli S. R. E. Cardinales, ipsum Consilium Episcopale ciusquc organa praecipua), sive denique ratione ter­ ritorii (“ces faits se sont produits à L. et les sièges des organis­ mes mis en cause sont à L."), aliis insuper adiectis rationibus, praesertim ex injuncto pastorali ministerio depromptis. 5. Ad versus decreta libellos rcicientia. ephemeridum Mode­ ratores recursum instituerunt ad S. R. Rotae Tribunal, ad nor­ mam can. 1709, § 3, expresse postulantes “de déclarer nul et sans effet le rejet des libelles, surtout par violation du can. 1587, et par défaut des raisons fondées en fait et en droit”. 6. Quo recursu pendente, cum silentium Tribunalis aditi produceretur, nova instantia dici 9 iunii 1967 tres ephemeri­ dum Moderatores directe coram S. R. Rota novae causae intro­ ductionem postulaverunt, nempe “L. - Jurium”, directe impe­ tentes Consilium Episcopale “par ses organes. Mgr. Victorem et Mgr. Thomam" repraesentatum, utpote “committente respon­ sable delle affermazioni false e dannosc propalate dai suoi or­ gani e da esso approvate", petitis falsarum notitiarum correc­ tionibus (“rettifichc dei falsi") et dannorum refectione. Petebatur insuper ut pro reicctione libellorum, causa Dioe­ cesis E. ct aliarum cumularetur, ratione connexionis, cum nova causa Dioecesis L. - Jurium cuius introductio iamdic postulata erat. Sed Exc.mus Decanus S. R. Rotae, decreto diei 21 octo­ bris 1968, edixit: “Sacram R. Rotam esse indubie incompetcntem in casu, proptereaque praefatam instantiam esse rcicicndam ad omnes iuris effectus". Recursu instituto die 28 octobris 1968 adversus Decani de­ cretum, propositaque querela nullitatis, Supremum hoc Tribu­ nal, in Congressu diei 1 decembris 1970, decrevit: Negative, seu recursum in casu non esse admittendum ad disceptationem. 7. Interim, post duos tamen annos, maturata est etiam cau­ sa Dioecesis E. et aliarum, in qua Turnus Rotalis, die 22 ianua­ rii 1970, decrevit: “Recursus adversus decreta Tribunalium dioecesanorum libellos litis introductorios reicicntia, admitten­ dos non esse, in casu". 8. Hoc decretum impugnatum est apud S. H. Tribunal re­ cursu diei 19 martii, iterum atque tertio renovato diebus 8 et 10 mensis aprilis eiusdem anni, interposita querela nullitatis Die 1 decembris 1970. in Congressu habito coram Cardinali Praefecto, eadem nempe sessione in qua decisum est de recursu in causa Dioecesis L. - Jurium, distinctim decretum est: Negati­ ve, seu recursum in casu non esse admittendum ad disceptatio­ nem, addita clausula: Attamen recurrentibus patet via admini­ strativa. Postulata deinde Commissione Pontificia, die 16 decembris 1970, ad hoc ut competens Tribunal “cognoscere valeat de tota re" (de declaratione factorum, de falsis ct damnis) iuxta du­ bium die 8 aprilis 1970 propositum", in Congressu dici 21 de­ cembris 1970 decretum est: Attentis decretis Congressus diei 1 decembris 1970, concessionem Commissionis Pontificiae non es­ se Ss.mo proponendam. 9. Nova demum proposita instantia, die 4 ian. 1971, qua recurrentes provocabant ad Signaturam Plenariam adversus praefatorum recursuum reiectionem, a Congressu pronuntiatam dic 1 dec. 1970, in Congressu habito die 8 februarii, auditis partibus et Promotore iustitiae. decretum est: Quaestio subicitur Plenariae Signaturae, quae videat: I. An admittendus sit recursus contra decretum Congressus diei 1 decembris 1970; et quatenus affirmative: II. An admittenda sit querela nullitatis contra decretum ro­ tale diei 22 ianuarii 1970; ct quatenus affirmative ad Ilum: III. An constet de nullitate decreti rotalis diei 22 ianuarii 1970. In iure et in facto I - An admittendus sit recursus contra decretum Congressus diei 1 decembris 1970 10. Hic ad verbum repetenda sunt quae diximus, dc eadem 6775 n. 4272 quaestione, in Dioecesi L. Jurium, pariter hodie tractata. Qui­ bus dictis de iure recurrendi, decisio dc recursu admittendo vel reicicndo, in casu, pendet ab cius fundamento. II - An admittenda sit querela nullitatis contra decretum S. R. Rotae diei 22 ianuarii 1970 11. Contendit patronus praefatum decretum rotale duabus nullitatibus laborare ex his quae m cann. 1892, 1894 recensen­ tur, nempe ex can. 1892 n. 2 ob defectum legitimi tatis passivae in parte conventa, ct e can. 1894, n. 2 quatenus decretum ra­ tionibus in decidendo est destitutum. Ait patronus: “ nullum est decretum latum in personam de­ stitutam legitimatione passiva ad causam (can. 1892, n. 2), si­ quidem incapax est citationis ... Atqui octo Ordinarii, citati a Ponente Rotali, erant destituti legitimitate passiva ad causam, ct (ideo) incapaces erant citationis (can. 1559). Decretum rota­ le ergo nullum est". Respondetur quaestionem decidendam a S. R. Rota non fuisse dc merito causae, quae nondum erat introducta, sed quaestionem praeliminarcm de admissione vel reiectionc libel­ lorum. in qua requiritur quidem citatio partis actricis (can. 1709. § 3: “audita parte"), sed non citatio partis conventae, nam examen libelli, etiam apud “tribunal superius" (can. 1709. § 3), non fit in contradictorio partium. Prorsus ergo otiosum est dc legitimitate passiva inquirere. Idem responderi debet iis quae obiicit Patronus ex eo quod “citati fuere tamquam conventi Exc.mi Archicpiscopi Bertrandus ct Carolus, qui munere iudicis functi erant in prima instan­ tia". Eadem est enim quaestio; nec citatio duonim ArchiepF scoporum nec eorum praesentia in iudicio appellationis requi­ rebatur a iure. Quapropter, si haec facta sunt, aliquid inutile factum est, quod legitimitatem et validitatem iudicii non af­ ficit. Nullitatem ex can. 1894, n. 2 contendit Patronus adesse ex eo quod “Decreta appellata (apud Rotam) ... sunt destituta motivis in iure et in facto, siquidem de alia re agunt", unde ip­ sum decretum, quod eadem decreta confirmavit sua faciens eo­ rum motiva, habendum est destitutum “motivis in iure et in facto" quatenus de alia re agit. Immo. ipsas rationes quae in de­ creto allegantur, Patronus autumat pertinentes non esse (“De­ cretum, ait Patronus, adducit eosdem canones quibus usus est Exc.mus Decanus in reicctione libelli Dioecesis L. qui sunt: can. 1557, can. 1558. can. 1601, cum Rcsp. Comm. 22.V. 1923, can. 1708"), quia ‘Taction engagée par moi était une action “déclaratoire" et dont ni contentieuse, ni criminelle contre qui­ conque". Unde, concludit Patronus, “decretum impugnatum omnino nihil intellexit de eis quae eidem proposita sunt: idcir­ co iudicat de re extranea". Respondetur actionem declaratoriam esse vel contentiosam vel criminalem (can. 1552, § 2. nn. 1-2). Quaestio decidenda non erat de merito actionis propositae, sed de admissione vel reicctione libellorum tantum. S. R. Rota decrevit, innixa cano­ nibus citatis, quin meritum causae attingeret. S. R. Rota ergo judicavit non "dc alia re", “de re extranea", sed dc re circa quam cius exquirebatur iudicium, nempe de admissione vel reiectionc propositorum libellorum. In decreto, septem expen­ duntur paginae ad illustranda et confirmanda motiva rejectionis in iure et in facto evidenter fundata. 12. Motiva reiectionis quae in decretis Tribunalium dioccesanorum adducta sunt, quaeque in decreto Rotali confirman­ tur. sunt plura. Praecipua autem haec sunt: a) Jncompetentia absoluta ratione personarum, ad normam can. 1557. § 1, n. 2, nam inter octo Episcopos conventos non­ nulli sunt Patres Cardinales, dc quibus “ipsius Romani Pontifi­ cis dumtaxat ius est iudicandi" (can. 1557. § 1, n. 2. ct can. 1558); b) Jncompetentia absoluta item ratione personarum, ad nor­ mam can. 1557, § 2, n. 1, nam octo Episcopi conventi sunt Episcopi residentiales, qui in contentiosis iudicio Tribunalis Se­ dis Apostolicae sunt exclusive obnoxii (can. 1557. § 2, n. 1 et can. 1558); c) Jncompetentia absoluta ratione obiecti (rectius: defectus iurisdictionis), ad normam can. 1601 et interpretationis au­ thenticae diei 22 maii 1923 (AAS 16. 251), nam sive “Com­ municatio" Episcopatus Nationis X.. sive actus qui imputantur Episcopis dioccesanis (divulgatio “Communicationis" etc.), sunt procul dubio actus administrativi-pastorales. qui ideo sub­ sunt. via administrativa, iudicio Sacrarum Congregationum, et quidem nedum quoad meritum quaestionis, sed etiarn ratione refectionis damnorum quae ex iisdem actibus consequantur (cfr. interpret, auth. diei 22 maii 1923. AAS 16. 251). Damna 6776 η. 4272 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE 1974 FEB 23 tes sccumferre sive processives sive etiam substantiales, pauas respondemus: a) Ait Patronus: “Praeprimis dicendum, impugnatum decre­ tum in facti specie, detorquere in toto facta exposita, nisum probare, quod libelli habendi sint directi contra dictam Com­ municationem”. Respondetur libellos apud tribunalia dioeccsana introductos proposuisse actionem deelaratoriam de factis * seu de promulgatione ct divulgatione “Communicationis ” et suis iuridicis effectibus. Merito proinde tenuit S. R. Rota, quae­ stionem propositam indolem induere administrativam. b) Contendit insuper Patronus defuisse contradictorium: “Veritate factorum subversa, patronique vocc penitus suffoca­ Ob easdem rationes nec ipsa restitutio in integrum invocari ta. iam valedices contradictorio iudiciali. sine quo decisio con­ potest in casu, nam remedium hoc extraordinarium conceditur sistere nequit”. Huic assertioni (negatum nempe fuisse in casu tantum “contra sententiam ... dummodo de evidenti iniustitia naturale ius defensionis, quod absque contradictorio non subsi­ rei judicatae manifesto constet” (can. 1905. § 1). In casu enim stit) respondendum est: examen libelli, sive coram iudice a de iniustitia decreti rotalis minime constat, eoque minus evi­ quo, sive coram iudice ad quem, non fit in contradictorio par­ denter et manifesto. tium (can. 1709 § 1) et, pars actrix tantum audienda est in gra­ Condudendum est ergo querelam nulli tatis contra decretum du appellationis apud superius tribunal (can. 1709 § 3). In ca­ rotale dici 22 ianuarii 1970 admittendum non esse. su, pars actrix audita est, quemadmodum audita est in omnibus ΠΙ · An constet de nuditate decreti rotalis diei 22 ianuarii 1970 gradibus jurisdictionis, et amplissima facta est ei facultas se de­ fendendi. sive coram Rota, sive coram S. H. Tribunali. 13. Huic tertio dubio provisum est in responso ad secun­ c) Patronus instat petitum judiciale esse, non administratidam quaestionem. Nonnulla tamen uberius explicari valent. vum: “Obtectum litis declaratonae hoc est. ut Tribunal digne­ 14. Adversus praefatum rotale decretum. Patronus indebite tur quattuor facta iuridica declarare ... In hisce quattuor declaquerelam nullitatis cumulavit cum appellatione, expresse con­ ratonis agitur tantum de factis iuridicis, et in eas non intrat of­ tendens ipsum decretum aperte affici nedum nullitatibus sim­ ficium et ius Ecclesiae gubernandi et docendi fideles. Fallit igi­ tur tota superconstructio de re administrativa, supposita a Tri­ pliciter formalibus, sed compluribus etiam vitiis intrinsecis bunalibus”. Et huic quaestioni iam responsum est. Petitum est substantialibus, ob intrinsecam inefficactam rationum in deci­ “declaratio factorum” respicientium promulgationem et divul­ dendo, ob perversionem, erroneam interpretationem ct falsam gationem actus administrativi, idest “Communicationis” Epi­ canonum applicationem et ob neglectum legis praescriptum. scopatus Nationis X Petitum igitur est indolis administra­ Verum, pro sua competentia Signatura Apostolica videt tan­ tivae. tummodo de querela nullitatis (cm. 1603 § 1 n. 3; Normae Speciales, art. 17 § 2 η. I), non de appellatione, quae in casu d) Patronus autumat decretum esse contradictorium quoad proponi debuerat exclusive coram Tumo superiori ipsius Tribu­ competentiam, quia ludices suam competentiam declarant quo­ nalis Sacrae Romanae Rotae (Normae Speciales art. 19 § 5). ad propositam actionem deelaratoriam; at “simul visi sunt adUtcumque, neutrum admitti potest in casu, nec vitium in­ probare Patrem Ponentem, qui tenuit se competentem ad ci­ trinsecum evincitur, nec vitium formale valet demonstrari. tandos octo Ordinarios ut venirent in judicium, m quo Audito­ res intendebant declarare suam incompetentiam”. Respondetur 15. Vitio substantiali afficitur sententia quoties allatae ra­ ludices pro sua competentia oblatos libeOos reiecisse, confir­ tiones non sunt in iure et in facto fundatae, vel canones quibus mantes corumdcm libellorum rciectionem a iudicibus dioecesadecisio innititur sunt aperte detorti et erronee interpretati seu nis iam factam. Ponens, m phasi praeliminari admissionis libel­ falso applicati, vel denique quoties tn decisione neglectum fuit lorum. antequam suum promeret votum, voluit adire Episcopos legis praescriptum. Hoc non verificatur m casu. conventos. En totum. Ubinam est contradictio quoad compe­ Decretum S. R. Rotae libellos reicit ab ephemeridum Mode­ tentiam? ratoribus prolatos, validis omnino rationibus, nempe, praeci­ e) Patronus tenet decretum esse innovatorium quoad par­ pue. ob incompetentiam absolutam ratione personarum vi can. tem conventam’. “Libelli haud proponunt partem conventam 1557 § 1, n. 2 et § 2, n. 1, ac praesertim ob incompetentiam iuxta naturam actionis declaratonae. Petunt a iudice: sintne ve­ absolutam ratione obiecti. vi can. 1601 et interpretationis au­ ra asserta m urbe L. et amplificata hoc in territorio. Iudex rota­ thenticae diei 22 maii 1923 (AAS 16. 251). Patronus, qui nisus lis partem conventam excogitat, eamque citat, ad hoc, ut au­ est decreti validitatem infirmare, vim citatorum canonum (1557. diat suam incompetentiam. Innovatio per excessum potestatis, § 1. n. 2 et § 2, n. 1,1601 una cum interpretatione authentica ad quid?”. Respondetur in actione declaratona partem conven­ 22 mail 1923) explicite negare non potuit, sed a quaestione di­ tam esse personam advenus quam petitur a iudice declaratio. vertere conatus est, asserens hos canones non pertinere ad In casu, declaratio factorum petita est etiam contra personam quaestionem, quatenus actio proposita “était une action ’décla­ singulorum Episcoporum, praeterquam adversus Consilium per­ * ratoire et donc ni contentieuse ni criminelle contre quicon­ manens eiusque repraesentantes R. D. Victorem et R. D. Thoque”. quam rationem distinguendi actionem deelaratoriam ct mam. nam petita est “en raison de la publicité qu’Elle (singulus actionem contentiosam superius refutavimus una cum conclu­ Episcopus) a voulu donner au “Communiqué” dans la partie sione. piorsus gratuita, quam exinde infert ipse Patronus: “De­ officielle de son bulletin diocésain”. Non ergo ludices Rotales cretum impugnatum omnino nil intellexit de eis quae eidem partem conveniam excogitaverunt, sed eam aperte significave­ proposita sunt, idcirco iudicat de re extranea”, velut si iudiccs runt actores. Ceterum quaestio est pronus inutilis, cum causa ocio tribunalium dioccesanorum et ipse iudex rotalis adeo b nondum introducta sit et Turnus Rotalis Decretum ediderit in nepti sint in eorum munere fungendo, ut nec ipsam quaestio­ sede praeliminari admissionis vel reiectionis libelli, iudicio non­ nis naturam intelligere valeant. dum inchoato. 16. Vitio formali seu processuali tunc tantum sententia la­ /3 Patronus lamentatur quod decretum non iudicat de factis borat et nulla efficitur cum lex expresse nullitatem commina­ iuridicis neque de querela nullitatis. Respondetur praeliminare tur ob violationem normae in procedendo. obiectum controversiae non fuisse nisi admissionem vel reiecPlures legum violationes denuntiat Patronus, quae tamen, tionem libellorum. Quod autem attinet, in specie, omissionem vd falso nituntur supposito (praesertim, quod decretum debue­ Promotoris iustitiac. bene novit Patronui eiusdem praesentiam rit ludkare de proposita actione declaratori * factorum seu dc non requin initio quaestionis de admissione libelli (can. 1609 § merito causae, dum e contra m phasi praeliminari pro admis­ l et can. 1709 § 1). requiri autem, ad normam can. 1709 § 3. sione vel reieclione libellorum hoc ficti non poterat), vel falsam m gradu appellationis contra libelli reicctioncm. praebent legum interpretationem His omnibus in iure et in facto perpensis. Nos infrascnpti De his adsertis molitionibus, mento ludices Rotales in de­ Cardinales Membra Supremi Tribunalis Signaturae Apostolicae, creto scripserunt “Neque appellatorum decretorum validitati pro Tribunali sedentes et solum Deum 'prae oculis habentes’ (>d obiter adnotamus) quidpiam vel a longe detrahere valent fu­ Christi nomine invocato, edicimus, declaramus et definitive sentiles. distortae, extravajrantes, necnon quandouuc subobscurae tentiamus. propositis dubiis respondentes: argumentationes, a d. Auctorum Patrono in Memoriali conge­ stae. quae ideo, ullo absque veritatis et iustitiac detrimento, Ad 1 . videbitur in 11° et 111°: prunus posthabenda» ducimus”. Ad ll negative, seu querelam ηκΙΗτατύ contra decretum rotale diei 22 1970 admittendam non esse, in casu; 17. Quia nonnullae advertae violationes viderentur nullitan caw de quibus actores conqueruntur, praesertim ex errore profluerent mandarariorum. prout ex factispecic eruitur; et. cum asserta damna non procedant nisi ex officiali divulgatione actus administrativi (“Communicationis”), de eisdem videre non potest iudex ordinarius, actione iudiciali instituta, sed competens Sacra Congregatio per recursum hierarchicum regu­ lariter adita. Decretum ergo Sacrae Romanae Rotae adeo rationibus in iure et in facto fundatis innititur, ut ex hoc solum proposita querela nullitatis quolibet prorsus fundamento destituta di­ cenda sit. 6777 6778 1974 FEB ...-MAR 2 SACRAE CONGR. PRO CULTU DIVINO - PRO RELIGIOSIS Ad ΙΠ : provisum in secundo. Romae, in sede Supremi Tribunalis Signaturae Apostolicae, die 23 februarii 1974. - Dinus Card. STAFFA, Praefectus er Ponens (Sequuntur ceterae Cardinalium subsignationes). • Apoll 47 (1974) 313-323. 4273 1974 FEB ... - SC pro CULTU DIVINO, EPISTULA. PART.· De calendariis particularibus dioecesium et Familiarum religiosarum, atque Missarum et Officiorum Propriis quamprimum recognoscendis E.me Domine, Reverende Pater, Novo Calendario Romano Generali promulgato, quod in Missali Romano instaurato inser­ tum invenitur. Sacrum hoc Dicasterium normas edidit in exa­ randis Calendariis Propriisque cuiuscumque nationis, regionis, dioecesis vel familiae religiosae servandas, prout habentur in "Instructio de Calendariis particularibus atque Officiorum et Missarum Propriis recognoscendis" diei 24 iunii 1970. Calendaria et Propria Missarum atque Officiorum, ad nor­ mam n. 4 praedictae Instructionis, "intra quinquennium a novo Missali novoque Breviario evulgatis * ’ apparanda sunt Cum Missale Romanum et Liturgia Horarum iuxta editio­ nem typicam die 16 aprilis 1971 publici iuris facta sint, Calen­ daria et Propna exarari debent intra diem 16 aprilis 1976. Ni­ hilominus Sacra haec Congregatio confidit fore ut opus prope­ retur atque intra annum 1974 omnia Calendaria et Propria sive dioecesium sive familiarum religiosarum recognoscantur ac con­ firmentur. Ad opus perficiendum, sacrum hoc Dicasterium regulas ob­ servandas in mentem revocare utile esse ducit: 1) In Calendario et Proprio recognoscendo revisores nor­ mas in "Institutione generali" Missae et Liturgiae Horarum contentas necnon "Normas universales de Anno Liturgico et de Calendario" ac normas supradictae "Instructionis de Calenda­ riis particularibus" prae oculis habebunt Praeterea quaedam consuetudo cum libris liturgicis instau­ ratis necessaria videtur ut intellegatur quodam modo normas illas in libris apparandis ad effectum deductas fuisse, maxime ad textus euchologicos quod attinet. 2) Calendarii ct Proprii recognitioni accuratam investigatio­ nem theologicam, historicam, pastoralem anteire oportet, quae a Commissione virorum in his disciplinis versatorum ad hoc in­ stituta peragatur. 3) Quoad Officia et Missas, quae communia sunt pluribus dioecesibus vel familiis religiosis aut dioecesibus et familiis reli­ giosis, convenit ut textus a dioecesi vel familia religiosa, cuius directe interest, exarentur ac deinde ab aliis recipiantur, novis praetermissis, nisi peculiares rationes aliter suadeant. 4) Calendaria et Propria redacta consilio habito cum clero, fidelibus et sodalibus familiarum religiosarum, ad quos spectat, a competenti auctoritate territorii approbentur (Calendaria et Propria nationis a Conferentia Episcopali national!, Calendaria regionalia a Conferentia Episcopali regionis, Calendaria dioeccsana ab Ordinario loci. Calendaria familiarum religiosarum a Supremo Moderatore). Deinde huius Sacrae Congregationis pro Cultu Divino confirmationi proponentur, tribus transmissis exemplaribus textus latini ac vulgaris, atque additis: - relatione de labore confecto; - rationibus, quae in labore conficiendo servatae sunt; - nominibus peritorum, qui laboribus interfue­ runt; - exemplari Calendarii et Proprii praecedentis. Tuae benevolae ac festinanti sollicitudini confidens de labo­ re inchoando vel explendo, qui directe ad vitam liturgicam Ec­ clesiae localis et familiarum religiosarum spectat, pergratum mihi est sensus venerationis meae pandere atque me profiteri Tibi in Domino add.mum. - A. Bugnini, Archiep. tit. Diocletianen., a Secretis. * Epistula ad Episcopos et Moderatores Supremos religio­ sorum: Notlt. 10 (1974) 87-88. 4274 1974 FEB _-SC pro CULTU DIVINO, RESPONSA. PART.· Responsa ad proposita dubia circa: 1 - Missam in nocte Nativitatis Domini celebrandam vesDere vigiliae. 2 - Benedictionem cinerum, palmarum 6779 η. 4273 - 4275 et candelarum extra Missam. 3 - Homiliam ab Episco­ po sedendo habendam. 4 - Materiam cerei seu candela­ rum pro Missae celebratione DUBIUM: 1. Utrum Missa "in nocte Nativitatis" celebrari possit vespere vigiliae eiusdem sollemnitatis Resp. - Missa “in nocte Nativitatis” celebranda est ad mediam circiter noctem, ut veritas temporis servetur. Ad Missam vero, quae ad satisfacien­ dum praecepto vespere vigiliae anticipatur, adhibendum erit formularium Missae in vigilia, prout a rubrica Missalis indicatur (p. 153: “Haec Missa adhibeatur vespere diei 24 decembris sive ante sive post I Vesperas Nativitatis”). 2. Utrum benedictio et impositio cinerum (feria IV cine­ rum), benedictio et distributio palmarum (dominica in palmis) et candelarum (in Praesentatione Domini) peragi possit sine Missa. Resp. - Benedictio et impositio cinerum, ob rationes pa­ storales, fieri potest etiam sine Missa (v. Missale Romanum, p. 180). Ceterae benedictiones stricte conectuntur cum Missae ce­ lebratione ad modum processionis seu sollemnis introiti. 3. Utrum homilia facta ab Episcopo in celebratione Missae haberi possit ab ipso ad sedem et quidem sedendo. Resp. - /\d normam n. 97 Institutionis generalis Missalis Romani homilia in Missae celebratione fit ad sedem vel in ambone. Nihil obstat quominus Episcopus, iuxta traditum morem, sedens homiliam habeat. 4. Utrum cerei seu candelae, quae in celebratione Missae super candelabra accensae ponendae sunt, congrua parte cerae apum vel olei olivarum aliarurnque plantarum confici debeant. Resp. · Institutio generalis Missalis romani cereos pro Missa praescribit “venerationis et festivae celebrationis causa” (nn. 79, 169), attamen nihil pressius determinat circa materiam qui­ bus confici debent, nisi pro lampade iuxta tabernaculum po­ nenda, quae oleo vel cera nutrienda est (cf. De sacra Commu­ nione et de cultu mysterii eucharistici extra Missam, Praeno­ tanda generalia, n. 11). Ergo valet pro cereis durante Missa ac­ cendendis facultas qua gaudent Conferentiae Episcopales seli­ gendi materias aptas pro sacra supellectile, dummodo sint nobi­ les ac dignae iuxta mentem cuiusvis populi et usui sacro apte respondeant. In cereis usui liturgico destinatis conficiendis ma­ teriae adhibeantur quibus obtineri possit flamma viva, non fu­ mosa nec faetida neque tobaleac aut stratus maculentur. Insu­ per ut rei veritas et plenior significatio lucis habeatur, vitandae sunt lampades vi electrica accensae. • Notlt. 10 (1974) 80. 4275 1974 MAR 2.-SC RELIG., DECR. AAS 66 (1974) 215-216 De dimissione religiosorum qui vota perpetua nuncupaverunt in religione clericali exempta Processus iudicialis, ad normam canonum 654-668 Codicis iuris canonici instituendus in dimissione religio­ sorum, qui vota perpetua sive sollemnia sive simplicia nuncupant in religione exempta, non paucis scatet dif­ ficultatibus ac saepe pluribus et damnosis dilationibus locum dare experientia satis compertum est. Frequenter ergo Moderatores Supremi harum Reli­ gionum, dispensationem, iam nonnullis Religionibus concessam, petierunt, experimenti causa, ad normam Motu Proprio “Ecclesiae Sanctae”, II, 6 ab obligatione processum huiusmodi in casibus dimissionum confi­ ciendi disciplinam administrativam tantum servando pro dimissione religiosorum statutam (can. 649-653) qui vota perpetua nuncuparunt in religione clericali non exempta vel in religione laicali, quae aliunde disci/- 216 plina iustitiac exigentiis, aequitatis canonicae ac respec­ tui personae debito satis consulit. Omnibus mature perpensis. Patres huius Sacrae Con­ gregationis. in Coetu plenario dierum 23-25 mensis Oc­ tobris a. 1973, quae sequuntur unanimiter statuerunt: Ordines religiosi et Congregationes clericales exemp­ tae. de quibus in can. 654, in dimittendis religiosis a 67 M0 il 4276 PAULUS VI: ALLOCUTIO AD COMM. CODICI IURIS ORIENTALIS RECOGNOSCENDO poposcerunt a Magistro thronos, postquam ipsius thro­ num adspexerint' Attamen revelatio a Patre audita fuit per Simeonem, qui est petra inconcussa4 votis sollemnibus vel simplicibus perpetuis, sequantur procedendi rationem in canonibus 649-653 pro dimis­ sione religiosorum virorum a votis perpetuis in Congre­ gationibus clericalibus non exemptis statutam. Nos autem hodie, vobiscum unicae Christi Fidei pro­ fessione coniuncti, gaudio implemur Christi resuscitati, atque una vobiscum. Venerabiles Fratres ac dilecti Filii, integram eandem Fidem mundo atque futuris aetatibus proclamamus. Infrascriptus Cardinalis Praefectus, Patrum delibera­ tionem, in Audientia diei 16 Novembris 1973 detulit Summo Pontifia Paulo VI, qui sententiam Coetus ple­ narii ratam habet, confirmat et promulgari’ iubet. Cum autem miram exhibeat unitatem compaginis suae. Sancta Mater Ecclesia voluntatem Christi palam ostendit, simulque tutum demonstrat iter, quod ad contemplandam Patris gloriam perducit. Quapropter Sacra Congregatio pro Religiosis et In­ stitutis Saecularibus, praesentis Decreti tenore, praedic­ tam resolutionem publici iuris facit. Ac dum vos conspicimus, dilecti ac Venerabiles Fra­ tres, placet Nobis haec verba proferre, in auibus anti­ qua vox resonat “Didascalia Apostolorum : Vos (epi­ scopi) pro vestro populo constituti estis sacerdo/tes, 245 prophetae, principes ... mediatores inter Deum et christijideles ... Vos estis praecones atque praedicatores ... Haec autem quae decreta sunt statim vigere inci­ piunt, neque formula indigent quam exsecutoriam ap­ pellant. Praesentibus valituris donec iuris canonici Codex re­ cognitus vim obtineat. Audite. Laici, Ecclesia Dei electa. Ecclesia Catholi­ ca ... honorate Episcopum veJuti Deum, quia pro vobis Dei omnipotentis vicem gerit5. Contrariis quibuslibet minime obstantibus. Datum Romae, die 2 Martii 1974. — Arturus Card. TABERA, Praefectus. Augustinus Mayer O. S. Β.,α Se­ cretu. Adn. M. CABREROS DE ANTA in REDC 31 (1975) 99102. A. GUTIERREZ In CpR 55 (1974) 222-243, 313-322; G. LOBINA In Apoll 47 (1974) 404-415. 4276 1974 MAR 18.-PAULUS VI, ALLOC AAS 66 (1974) 243-249 Allocutio Em.mis Patribus, Exc.mis Patriarchis, Prae­ sulibus atque Membris Pontificiae Commissionis Codici luris Canonici Orientalis recognoscendo, Romae plena­ rium coetum habentibus: De patrimonio disciplinae orientalis tuendo ac hodiernae vitae postulatis aptando Venerabiles Fratres ac dilecti Filii, Dum hic praesen­ tes Nobis conspicimus venerabiles Fratres Patriarchas, qui Ecclesiis Orientalibus praesunt, Metropolitas ceterosque Hierarchas Communitatum Orientalium, qui cum hac Apostolica Sede perfectam communionem 244 habent, facere non possumus, quin summo affi/ciamur gaudio de hoc novo pulcherrimoque catholicae unitatis m multiplicitate spectaculo. Dum hodie effrena libertatis novitatisque cupiditas passim omnia, quae ad praeteritam aetatem pertinent, in debito honore non habet, haud sine magno solacio praeclaras Orientis Ecclesias cernimus sacras Patrum traditiones fideliter servantes; quae quidem traditiones pertinent ad commune patrimonium universae Eccle­ siae Dei, atque hanc ob causam de iis scribens ad Pe­ trum Hierosolymitanum episcopum, Decessor Noster Agapitus 1 hisce verbis hortabatur, ut eaedem custodi­ rentur incolumes: Voluissemus quidem, fratres dilecti, propter coniunctionem nostrae caritatis, omnes Domini sacerdotes, iuxta Apostolicam traditionem irreprehensi­ biles invenire et neminem aut pergratiam aut metum ab ecclesiaticis canonibus declinare . Ac mento Patres VII Concilii Oecumenici opportu­ num duxerunt declarare: ... divinos canones amplectabiliter in pectore recondimus, exultantes in eis sicut qui invenit spolia multa ... tam scilicet illorum qui ab almis et laudabilissimis Apostolis sancti Spiritus tubis editi sunt, quam eorum qui a sex sanctis et universalibus Sy­ nodis, atque his Conciliis quae localiter collecta sunt, in expositionem huiusmodi decretorum promulgati sunt, necnon et eorum qui a sanctis Patribus nostris prolati fuisse probantur. Ab uno eodemque Spiritu illustrati definierunt quae expediunt. Hic, apud Apostolorum Principis sepulcrum, Eccle­ siae Orientis et Occidentis una conveniunt, ut, haud se­ cus ac Sanctus Ignatius Antiochenus, Familiam Dei contemplentur in mysticum congregatam Convivium, cui praeest haec Romana Ecclesia, προκαθημένη της αηιαπης, cuius ministerium co spectat, ut praesideat in regione Romanorum . Ad ministerium igitur huius Romanae Ecclesiae, un­ de unitas sacerdotalis exorta esr, hoc pertinet, ut praesto sit Fratribus, ubicumque caritas id postulet, ea ipsa caritas, quae una cum Christo Ecclesiam Svriae re­ gebat. cum antiuuus eius Episcopus gaudens aa marty­ rium duceretur Hoc non dominatum, non principa­ tum significat, sed primatum in ministrando, m sollici­ tudine adhibenda, in auxilio ferendo, in Fide integra profitenda, et quidem ita, ut haec omnia coniunctc liant cum Apostolorum successoribus. Cum haec animo perspiceret, hire merito praeclarus ille Edessae Diaconus, Sanctus Ephraemus, cuius me­ moria haud ita pridern celebrata est, sexto decimo ex­ pleto saeculo ab eius obitu, elatis verbis canebat: O te beatum (Simeon Petre}, qui veluti caput atque lingua exstitisti corpori fratrum tuorum12 3 Corpus equidem istud componebatur ex discipulis, filiique Zebedaei ei tamquam duo oculi inerant. O ambos illos beatos, qui 1 Cfr. S. Ignatiu* Ant.. Ep ad Romanos, ln$cr.;Cfr. Guir4u«i M , t 'focrlilone di Abenrio e Roma, in Ancient Society. X (1971) 174403 * pp. 198199 2 S. Cyprianus. Ep 59. c. 14. i. 3 C 501-509; Ιυνπίο IJ 1 37 Λ □ J 43 37· 4292 1974 MAI 24.- SC pro CULTU DIVINO, RESP. PART.· Denegatur facultas celebrandi Missam Tridentinam iuxta Missale Romanum a S. Pio V probatum Rome, le 24 mai 1974 Excellence, Nous avons bien reçu votre lettre du 3 avril 1974 et nous avons examiné attentivement votre demande 6811 η. 4291 -4294 pour le maintien d’une ‘messe tridentine’ dominicale en fa­ veur d'un groupe de fidèles. Depuis la Constitution apostolique Missale Romanum du 3 avril 1969, le Missel romain révisé selon les principes établis par la Constitution liturgique du IIe Concile du Vatican est devenu obligatoire comme le seul Missel du rite latin dans l'Eglise catholique romaine. Le Saint-Siège a rappelé plusieurs fois cette obligation, par des instructions ct des documents divers, depuis la publication du nouveau Missel romain en 1970. Pour cette raison, il nous a paru impossible d’approuver la prolongation demandée. Par contre, il est nécessaire et urgent de faire comprendre à ces fidèles, et d’abord aux prêtres qui animent leur groupe, le grave devoir d’obéissance qui leur in­ combe, en acceptant filialement les directives de l’Eglise, comme l’ont fait tous leurs frères. En vous remerciant d’employer les moyens les mieux adaptés pour mener à bien cette tâche délicate, je vous prie d’agréer, Excellence, l'expression de mes sentiments religieux et tout dévoués en Notre-Seigncur.-James Robert Card. KNOX, Préfet de la Congrégation pour le Culte divin. * Ordinario Ottavlensl: Doc. Cath. 73 (1976) 242. Adn. In Doc. Cath. 73 (1976) 241-243. 4293 1974 MAI 25. - SC pro DOCTRINA FIDEI, NOTI F. PART.· Confirmantur praecedentes declarationes quae fideles a cultu erga “Dominam omnium populorum” retrahebant In merito alie pretese apparizioni e rivelazioni della “Si­ gnora di tutti i popoli", awenute ad Amsterdam, la Sacra Congregazione per la Dottrina della Fede ritiene opportuno dichiarare quanto segue: Il 7 maggio 1956 il Vescovo della diocesi de Haarlem (Olanda), a seguito di un attento esame della causa riguardante le pretese apparizioni e rivelazioni della “Signora di tutti i popoli” dichiarava che “non constava della soprannaturalità del­ le apparizioni", e, consegucntemcnte, proibiva la vcncrazione pubblica delTimmagine della “Signora di tutti i popoli", co­ me pure la divulgazione di scritti che proponevano le suddelte apparizioni e rivelazioni come di oripne soprannaturale. 11 2 marzo 1957 lo stesso Ordinario nbadiva la sopraddetta dichiarazione, ed il Santo Uffizio, con lettera dei 13 mano dello stesso anno, lodava la prudenza c Ia sollecitudine pasto­ rale dell’Ecc.mo Vescovo approvandone i prowedimcnti. Inoltre in risposta ad un ricorso dei Vescovo di Haarlem del 29 marzo 1972, la S. Congregazione per la Dottrina della Fede, il 24 maggio dello stesso anno, confcrmava la decisione già pre­ sa al riguardo. Ora, a seguito di ulteriori sviluppi c dopo un nuovo c più approfondito esame dei caso, la S. Congregazione per la Dot­ trina della Fede conforma con la présente notificazione la fondatezza dei giudizio già espresso dalla competente autorité ecclesiastica e invita sacerdoti e laici a cessare qualsiasi propa­ ganda circa le pretese apparizioni e rivelazioni della “Signora di tutti i popoli", esorlando tutti ad esprimere la loro devozione verso la Vergine Santissima, Regina delFUnivcrso (cfr. Litt. Encycl. Ad Caeli Reginam, A.A.S. 1954, 625-640), con forme riconosciute c raccomandatc dalla Chicsa. Roma, 25 maggio 1974. * LOsservatore Romano, 14-15 lunll 1974. 4294 1974 MAI 29.· SC RELIGIOSORUM, RESPONSUM. PART.· Criteria nonnulla et normae proponuntur circa religio­ sorum absentiam legitimam a domo, iuxta diversos subiectorum casus ordinandam Rome, le 29 mai 1974 Ma Soeur, Voici les réponses à votre lettre du 24 avril ev £ osant certaines difficultés rencontrées pour faire observer :s règles de la vie commune. 6812 η. 4295 - 4296 SACRAE CONGR. PRO GENTIUM EVANG. · PRO CULTU DIVINO votre Congregation. Plus tard, elle devra faire un choix définitif. Tout d’abord, il faut rappeler que h résidence dans une maison dc l’institut rene la règle de base de la vie commune pour rout religieux. Les cas d’absence de la maison, prévus par le droit (can. 606 § 2) ou par le décret Religionum laicalium. n. 4, sont, et doivent toujours être, considérés comme des exceptions, même si ces cas se multiplient. En terminant, je me permettrais deux remarques: - Il est certain que l'intérêt bien compris dc tous. Insti­ 1. tut et religieuses elles memes, exige que les cas de religieuses vivant hors communauté n’augmentent pas trop. Sinon, on arrivera facilement, et sans aucune nécessité, à la situation dont se plaignent quelques Congrégations, où le nombre des religieux qui vivent en dehors des communautés est plus grand que le nombre de ceux qui vivent en communauté. - L’expérience prouve également que les religieux •’hors2. communauté”. à moins qu'ils n’aient des motifs vraiment sé­ rieux d'être dans cet état, ne sont plus que nominalement membres de leur Congrégation. Il rentre dans les attributions de la supérieure dc veiller à restreindre ces exceptions et de faire en sorte qu’elles ne de­ viennent pas la règle commune. En outre, les Ordinaires des beux ont certainement, eux aussi, le pouvoir d’exiger des su­ périeures qu elles fassent observer cette loi (Christus Domi­ nus. 35 § 2). En ce qui concerne le document du Conseil des *’16”, en date du 27 février 1973, voici les éclaircissements que vous demandez. En vous souhaitant d'arriver à une solution heureuse de vos problèmes, et en souhaitant vous y avoir aidée, je vous prie, ma Soeur, de croire à mon religieux dévouement en No­ ire-Seigneur. - B. Heiser. Subsecrétaire. P. I - Religieux ’hors-communauté’ Le document avait pour but uniquement de donner quelques explications sur les différents cas de religieux qui vivent habituellement (même pour une période restreinte) en dehors des maisons de l’ins­ titut. Il est assez difficile de dire si l’exemple que vous soumet­ tez doit être considéré comme un cas de religieuse vivant ’hors-communauté’. Comme vous le présentez, la supérieure compétente est certainement habilitée à l’autoriser, tn effet, d’une part, le travail de la religieuse semble conforme à la fin de l’institut; d’autre part, la Congrégation ne semble pas avoir de maison dans la localité; enfin, la religieuse vit effective­ ment sous la dépendance des Supérieures, puisqu’elle retour­ ne en communauté pour les fins de semaine. P. 2 - Motifs qui justifient une absence, etc. Il s'agissait d’une ou plusieurs années, avec la permission des supérieurs religieux ou du Saint-Siège, suivant les cas. Voyez le docu­ ment de travail présenté. Les permissions d'absence données pour des motifs d’études, de santé ou d'apostolat sont vala­ bles pour tout le temps que durent ces motifs. b) Motifs familiaux.. La supérieure compétente peut don­ ner une permission d’absence d'un an; au-delà, il faut recou­ rir au Saint-Siège. P. 3 - n 111, 2°: ..Maladie psychique.. Il ne s’agissait pas seulement de maladies qui nécessitent l'internement. On avait en vue le cas de religieuses qui. par exemple, rendent la vie dc communauté impossible aux autres, mus il n’est pas équita­ ble de les renvoyer parce qu’elles ne sont pas tout a fait responsables de leurs actes. 1974 MAI 31 -MAI • Cuidam Antistitae Generali Instituti sororum, Prot. N-52781/74: CpR 56 (1975) 185-186. 4295 1974 MAI 31.-SC pro GENTIUM EVANG., DECR. PART.· Erigitur canonice in Urbe “Centrum internationale animationis missionariae'' 11 Cardinale Prefetto dclla Sacra Congregazione per ΓΕvangelizzazkme dei Popoli o “de Propaganda Fide”, viste le deliberazioni deila Congregazione Plenaria dello stesso Sacro Dicastero tenutesi dal 25 al 29 marzo 1974 e in seguito approvate dal Santo Padre; visto 1'Articolo 39 dei Decreto Con­ ciliare Ad gentes; pluries facto verbo cum Sanctissimo; con il présente Documento, isrituisce. presso il Collegio San Pietro /Kpostolo e quale organo dipendente dalla Pontificia Univer­ sity Urbaniana, il “Centro Intemazionale di animazionc mis­ sionaria” (CIAM), che avrà un proprio Diretlore. che verra nominato con apposito Biglietto dallo scrivente Cardinale Prefetto, e un proprio Regolamcnto da approvarsi dalle suddetta Sacra Congregazione. Roma, dal Palazzo di Propaganda, 31 Maggio 1974. Agnelo Card. ROSSI, Prefetto. • Prot. N. 2703/74; Blbliogr. mhsionarla 41 (1977) 304. QUELQUE CAS. Avant de répondre à chaque question, une remarque préliminaire s’impose. Il est très difficile de donner une réponse par “oui” ou “non” avec certitude. Nous sommes ici dans le domaine de la morale; il y a l’évaluation des futl à donner par les personnes compétentes. De plus, il serait bon. pour porter un jugement équilibré, d’entendre les deux parties. Premier cas (Soeur A). Si la religieuse n’a pas l'intention de revenir en communauté, d vaudrait miex, des maintenant, quelle demande la dispense dc ses voeux. D’autre part, si, uns cette affaire, la Supérieure Générale doit prendre une po­ sition différente de celle du Conseil provincial, il serait plus prudent quelle insiste seulement pour que soit demandée unc exclaustration assortie d’une période de temps bien déter­ minée De cette façon, pendant cette période, un chemine­ ment pourrait se faire en vue de la sécularisation définitive. Deuxième cas (Sœur B). D’après l'exposé, il n’y a aucune obligation pour la supérieure de demander une cxclaustration. 11 existe deux motifs valables pour une permission d'ab­ sence: ipostolat et santé (ce dernier motif surtout semble bien fondé). D’ailkun h permission, dit la supérieure, ne sera accordée que pour le temps que h religieuse exercera sa tâ­ che. ce qui est conforme au décret Religionum laicalium. TroMme cas (Soeur O. “Que dois-je faire?”. Exposer à b religieuse les principes que la Supérieure Générale tend à mettre en vigueur dans h Congrégation. Puis, peut-être, pa­ tienter un in. pour permettre à la religieuse de faire une op­ tion définitive. Quatrième vas (Soeur D) On peut permettre que la Soeur continue encore un an. sous la condition de se joindre, peutêtre. deus fois par mois, à un des groupes communautaires dc 6813 4296 1974 MAI ..- SC pro CULTU DIVINO, RESPONSUM. PART.· Responsa ad proposita dubia: De Missa diei Dominicae et Festi de praecepto vespere diei praecedentis anticipata Instructio Eucharisticum mysterium, n. 28 statuit: “Sicubi e.x concessione Apostolicae Sedis permittitur ut vespere sabbati praecedentis satisfieri possit praecepto de Missa participanda die dominica ... celebretur Missa sicut in Calendario pro die dominici assignatur, homilia et oratione fidelium minime ex­ clusis. Quae omnia dicenda sunt etiam de Missa quae, eadem de causa, ad vesperam pridie diei festi de praecepto alicubi cele­ brari permittitur' . * Haec est norma generalis. Dubium tamen exurgit quando quaedam sollemnitas de praecepto sabbato vel feria 11 occurrit. Nam vespere primi diei festivi (sabbato vel dominica) occurren­ tia habetur inter duos dies liturgicos quia “celebratio domini­ cae et sollemnitatum incipit iam vespere diei praecedentis” (cf. Normae generales de anno liturgico et de calendario, n. 3), et in eadem celebratione alii conveniunt fideles ad satisfaciendum praecepto de die currenti et alii de die sequenti, ha, v. gr., eve­ nire potest ut vespere dominicae IV Adventus, quando 'haec in­ cidit die 24 decembns. insimul habeatur Missa vespertina domi­ nicae et Vigiliae Nativitatis Domini. Eodem modo, quando Na­ tivitas Domini sabbato incidit, vespere concurrentia habetur in­ ter Missam Nativitatis et Missam anticipatam de Sacra Familia. 6814 9^ Hi et similes casus solvi pon possunt per normam genera­ lem, quia necessitates pastorales ct consuetudines fidelium diversae inveniuntur. Quapropter sequentes indicationes dari possunt: 1. Principium generale pro celebratione Missae festivae dici de praecepto anticipatae vespere diei antecedentis illud est quod invenitur in n. 28 Instructionis Eucharisflcum mysterium. 2. In casu occurrcntiae inter dominicam et sollemnitatem, integritas celebrationis totius diei liturgici generarim melius ob­ tineri potest applicando celebrationi Missae vespertinae ea quae statuuntur pro Vesperis, scilicet: “Si eodem die celebrandae sint vesperae Officii currentis et I Vesperae diei sequentis, prae­ valent vesperae celebrationis quae in tabula dierum liturgicorum superiorem obtinent locum; in casu autem paritatis vespe­ rae diei currentis” (cf. Normae generales de anno lirurgico et de calendario, n. 61). 3. In vigilia sollemnitatum in quibus peculiaris Missa vigi­ liae habetur (Nativitas Domini, Nativitas S. loannis Baptistae, SS. Petrus et Paulus, Assumptio B. Manae V.), haec dicatur etiamsi die dominica incidat. 4. Attentis adiunctis naturae pastoralis, praxis sequenda in ambitu diocesano indicetur initio anni ab Ordinario loci in Ca­ lendario liturgico proprio, etiam si casus fert derogando iis quae supra dicta sunt, cum, ob rationes pastorales, praeferenda videtur celebratio unius alteriusvc Missae. * Notlt. 10 (1974) 222-223. 4297 1974 1UN 1. - SIGNATURA APOST., SENTENTIA. PART? Violatio legis affirmatur ob arbitrarie mutatam dimis­ sionem sororum in saecularizationem, et ob inobser­ vantiam legum quae cum dimissionem tum saeculari­ zationem Sororum regunt DIOECESIS D. — Dimissionis sororis a religione FACTI SPECIES 1. Litteris diei 24 iulii 1970 S. C. pro Religiosis munus committebat Delegato Apostolico in Natione X. ut decem Religiosae Missionariae a S. C. formaliter monerentur ut ad rectam oboedientiam vitae religiosae et legitimae Superiorissae redirent; si autem monitio inutilis fuisset, eaedem religio­ sae demittendae erant a Congregatione religiosa. Quia vero quattuor ex ipsis iam extra claustra degebant, ideoque monitio certe vana fuisset, S. C. pro Religiosis, litteris dici 30 octobris 1970, mandavit Delegato Apostolico in Na­ tione X. ut eaedem quattuor religiosae, id est: Catherina, Eli­ sabeth, Gertrudis ct Rosa, dimitterentur a Congregatione reli­ giosa; ceterae autem sex, id est: Barbara, Irene, Pelagia, Theophila, Valeria et Natalia, monerentur, ut supra dictum est. Delegatus Apostolicus mandatum exsecutus est per P. Franciscum. 2. S. C. pro Religiosis die 11 augusti 1971 transmisit Dele­ gationi Apostolicae rescripta quibus religiosae sive primi sive secundi coetus dispensabantur a votis. At septem sorores, id est: Gertrudis, Natalia, Valeria, Irene, Pelagia, Barbara, Theophila, recursum interposuerunt ad Summum Pontificem. Sa­ cra tamen Congregatio litteris diei 6 octobris 1971 declaravit sibi non esse recedendum a suis decretis, facultatem esse au­ tem praedictis religiosis “di raggrupparsi insieme sotto forma di Pia Unione ... purché vi sia un Vescovo benevolo chc sia di­ sposto ad accoglierle”. Idem responsum datum est quibusdam sacerdotibus Arch id ioe ce sis D. Die 17 apnlis 1972 septem Sorores, per suos legitimos Procuratores P. Eliam et P. Lu ci anum iterum recurrerunt ad Summum Pontificem contra dimissionem et dispensationem a votis perpetuis decretam a S. C. pro Religiosis. Postea, dispensatione obtenta a terminis praescriptis in art. 105 Normarum Specialium Signaturae Apostolicae, inter­ posuerunt recursum ad Sectionem Alteram H. S. Tribunalis. In Congressu diei 15 maii 1973 decisum est: Recursum es­ se admittendum ad disceptationem. Quapropter nunc hodie decidendum est: "An constet de violatione legis in proceden­ do vel in decernendo in casu”. 6815 n, 4297 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE 1974 IUN 1 IN IURE 3. Professione religiosa quis definite religioni incorpora­ tur. Attamen, hac definitiva incorporatione non obstante, religiosus potest quandoque legitime a religione separari;haec autem separatio potest esse voluntaria vel involuntaria seu coacta. Separatio voluntaria ad tempus vocatur cxchustratio; perpetua dicitur saeculanzatio. Saecularizatio definitur: ”lo scioglimento perpetuo ed assoluto dei vincoli chc provengono dalla professione religiosa in virtù di un induito concesso dai Superiori competenti, con la conseguente separazione totale dalla Religione e ritomo alia vita secolare ,.;si richiede necessariamente Findulto pontificio ... Per concedere Findulto di secolarizzazione ... si richiedono cause gravi... Non solo c ne­ cessaria in modo assoluto la concessione deila esecuzione delFindulto, ma si richiede ancora, affinché Ia secolarizzazione abbia valorc giuridico e produca i suoi effetti canonici, che il religioso accetti il rescritto concesso ... L'indulto non ha nessun valore se il religioso non accetta il rescritto con atto posi­ tivo e posteriore alia sua concessione, non essendo sufficiente Fassenso prestato per sollecitarc la grazia. Il religioso, di conseguenza. puo respingere Findulto con cui viene secolarizzato o dispensato dai voti, quando °li viene comunicato dai suoi Superiori, anche se il rescritto c stato gîà eseguito dal Supe­ riore Generale. In tal caso il rescritto perde tutto il suo valore e il religioso continua nella pienezza dei suoidiritti ed obblighi” ( A. Tabcra, Il diritto dei religiosi, Roma 1961. pp. 527529). Eadem scribit S. Goyeneche: “Si vero dispensatio voto­ rum petita fuit, vel petitum beneficium saecularizationis, hoc debet a postulante acceptari ita ut, non obstante petitione et Superioris exsecutione rescripti, integrum illi sit acceptare vel reiicere” (Quaestiones canonicae de iure religiosorum, II, p. 184, can. 654; cfr. S. C. Rei. I aug. 1922: AAS XIV» p. 501). Separatio involuntaria seu coacta vocatur dimissio seu ex­ pulsio; potest esse a iure (cfr. can. 646) vel ab homine (cfr. cann. 649-653). Dimissio religiosae cum votis perpetuis regi­ tur cann. 651-652 quorum prior substantiam respicit, alter modum procedendi: “Ad dimittendas religiosas professas a votis perpetuis sive sollemnibus sive simplicibus exiguntur graves causae exteriores una cum incorrigibilitate, experimen­ to prius habito ita ut spes resipiscentiae evanuerit, iudicio An­ tistitae”. Religiosae “ius est suas rationes libere exponendi; eiusque responsiones in actis fideliter referendae sunt” (can. 650 § 3 coll. 651 § 2). Si agatur de religiosis iuris pontificii “suprema religionis Moderatrix rem totam ad Sacram Con­ gregationem ... deferat cum omnibus actis ct documentis” (can. 652 § 3). De incorrigibilitate Scribit S. Goycncche: “ ... si quaeras cuiusnam generis debeat esse hacc incorrigibilitas, respondeo requiri et sufficere incorrigibilitatem iuris; hoc est requiritur et sufficit incorrigibilitas probata per media iuridica seu per duplicem monitionem factam in casu a competente Superiore maiore vel ab eius delegato (c. 659) et in adiunctis relatis in c. 661 iubente: “ § 1. Monitionibus Superior addat opportunas exhortationes et correctiones, praescriptis Insuper poeniten­ tiis aliisque remediis poenalibus, quae apta censeantur ad cmendationem rei ct scandali reparationem”. Unde “liquido patet poenam dimissionis unis religiosis incorrigibilibus mina­ ri ius canonicum et quidem iuridice demonstratis, naucis casi­ bus extraordinariis exceptis” ( op. cit., II. can. 6b2. pp. 187 ct 189). Item Matth. a Coronata: ‘Requiritur dein incorrigibilitas de qua constare poterit per monitiones non stricte canonicas, de quibus tamen aliquo modo constare possit in actis ad S. Congregationem mittendis”. Ad legitimitalcm dimissionis re­ quiritur insuper ut religiosae facultas concedatur suas rationes libere exponendi et haec fideliter referantur in actis “Dimit­ tendam ius ad suam defensionem habere, ius naturale deter­ minat” (Institutiones iuris canonici, I. p. 858). In casu dimissionis non requiritur acceptatio dispensatio­ nis a votis ex parte religiosae dispensatae; requiritur e contra in casu saecularizationis. IN FACTO 5. In phasi praeliminari quaestionis unice actum est de re­ ligiosarum dimissione ad normam can. 651. Legimus enim in litteris S. C. pro Religiosis diei 24 iulii 1970 ad Delegatum Apostolicum in Natione X.: “Questa Sacra Congregazione ...i venuta nella seguente determinazionc, che affida alFEccelien6816 η. 4298 -4299 SACRA CONGREGATIONE PRO INSTITUTIONE CATHOLICA za Vostra Reverendissima: 1) Sr. Barbara; 2) Sr. Catherina; 3) Sr. Elisabeth; 4) Sr. Gertrudis; 5) Sr. Irene; 6) Sr. Natalia; 7) Sr. Pelagia; 8) Sr. Rosa; 9) Sr. Theophih; 10) Sr. Valeria, di cui si unisre. rispettinmente, un foglio con opportune indicazioni, siano formalmente ammonite che, se entro un mese dalla data delh ammonizione non manno ripreso Ia vita di ossenanza, di sottomissionc e di obbedicnza alie legittime Superiore dell’htituto, saranno da questo Sacro Dicastero senzaltro dimesse c rinviate nel seco Io". hem in lineris eiusdem S. Congregationis diei 30 octobris 1970: “ mi reco a premura di comunicarLe le disposizioni che questa Sacra Congrcgazione, tenendo conto defle propo­ ste fatte, ha stimato necessario adottare: I ) Le Suore esdaustrate, appresso notate, per mandato di questo Sacro Dicastero, siano dimesse dalflstituto da parte delTÉccellenza Vostra. Si traita di: 1) Sr. Catherina, 2) Sr. Elisabeth, 3) Sr. Gertrudis, 4) Sr. Rosa. 2) Le Suore delb Casa di T.: Sr. Barbara, Sr. Irene, Sr. Pelagia. Sr. Theophih. Sr. Valeria, cui si puo aggiungere an­ che Sr. Natalia, siano formalmcnte ammonite che se, entro un mese dalla data ddl'ammonizione non si rawedcranno, nprendendo h vita di osservanza, dj obbedienza c di sottomissione alie legittime Superiore delTlstituto, saranno dimes· se e rimandate al secolo" 6. Postea vero, cum a phasi praeliminari et dispositiva, ad 1974 IUN 2 7. Instructiones comparando S. Congregationis cum ratio­ ne eas exsequendi ex parte Delegati Apostolici, animadverti­ tur in illis agi de dimissione, in hac autem dc saecularizatione. Iuxta ea quae vidimus in iure, ad legitimitatem saccularizarionis duo requiruntur, id est libera indulti petitio atque li­ bera eiusdem acceptatio. Utrumque defuit in casu. Defuit primum, prout eruitur e relatione Delegati Aposto­ lici: “Il P. Francesco ha cercato di indurre le Suore Catherina. Gertrudis, Rosa, a chiedcre di toro spontanea volontà Ia di­ spensa dai voti ... in un secondo tempo egli (il P. Francesco) le ha invitate a richicdere la dispensa, ma esse si sono negate tutte quanre'\ Defuit et aliud requisitum, nam ipse Delegatus Apostoli­ cus refert: “Le prime due (del primo gruppo) st wno rifiurare di accertare la dispensa ed hanno manifestato il proposito di ricorrere alh Santa Sede”; “La reazione di queste Suore (se­ condo gruppo) è stata negativa e violenta ...; tutte sono d’accordo nellesigere Ia dispensa per iscritto. pur dicendo di non accettarta". Si vero dicatur in casu agi de separatione religiosarum co­ acta, seu de dimissione a Religione, lex violata est in proce­ dendo rehte ad quattuor religiosas pro quibus omissae sunt monitiones in can. 651 § 1 praescriptae: lex violata est in decernendo relate ad omnes recurrentes, quia praeclusum eisdem fuit * iu$ suas rationes libere exponendi” statutum a can. 650 § 3. coll. can. 651 § 2. His omnibus in iure et in facto perpensis, Nos infrascripti Cardinales membra Supremi Tribunalis Signaturae Apostoli­ cae, pro tribunali sedentes et Deum solum prae oculis haben­ tes. Chnsti nomine invocato, edicimus, declaramus ct defini­ tive sententiamus: Constare de violatione legis sive in proce­ exsecutionem fit transitus, non agitur de dimissione, sed dc dispensatione a votis perpetuis, ad normam can. 640. Delega­ tus enim Apostolicus ita respondit S. Congregationi: “In pnmo luogo i! P. Francesco ha cercato di indurre le Suore: Ca­ therina. Gertrudis. Rosa, Elisabeth a chiedcre di loro sponta­ dendo sive in decernendo relate ad actum S. Congregationis nea volontà Ia dispensa dai voti. Dopo pazienti ed inutili in sipro Religiosis et Institutis Saecularibus diei 11 augusti 1971, stenze, ho fatto avere loro per il tramite dei P. Francesco Ia ideoque praefatum actum irritum esse in casu. dispensa dai voti a norma del dispaccio dc! 30 ottobre 1970... Romae, in sede Supremi Tribunalis Signaturae Apostoli­ In secondo luogo il P. Francesco ha traltato con k seguenti cae, die 1 iunii 1974. - Dinus Card. Staffs, Praefectus et Po­ religiose: I) Batbara, 2) Irene, 3) Pelagia, 4) Theophih. 5) Va­ nens (Sequunturceterae Cardinalium subsignationes). leria, 6) Natalia, invitandole a sottometteni alla dovuta disci­ ♦ Apoll 47 (1974) 334-390. plina o a chiedcre ia dispensa dai voti.... ma esse si sono rifiutate tutte quante ... II parere dei P. Francesco c che anche queste sei religiose siano dispensare dai tori per il bene supe­ 4298 riore delh Congrcgazione. Condriido pienamente quel pa­ rere”. S. Congregatio pro Religiosis rata habet quae Delegatus 1974 IUN 2-SC INST.CATH.,DECR- AAS67 (1974) 149-150 Apostolicus peregerat: “ ... questo Sacro Dicastero ratifica h dispensa dai voti, da Lei concessa in esecuzione dclle facolta Facultati sacrae Theologiae Cracoviensi (Krakôw) concesse con Jettera dei 30 ottobre 1970, nei confront! dellc titulus ’Pontificius' confertur seguenti quattro Suore: Sr. Catherina, St. Elisabeth, Sr. Ger­ Sacra Congregatio pro Institutione Catholica, prae oculis trudis, Sr. Rosa. Quanto alk altre sei Suore ... questo Sacro historia habita inclytae Facultatis Theologiae Cracoviensis, Dicastero La prega di voler emetterc d decreto di dispensa dai quae, ab Hedvigc Regina a. D. MCCCXCVII condita canonice­ voti, se Vostra Eccelknza e il P. Francesco giudicano che perque a Bonifatio Pp. IX consti/tuta, per ultra DL annos in ce- 150 sistano lut tora le condizioni per tale prowedimento". lebenima Cracoviae Jagclloncnsi studiorum Universitate ad Denique, respondens littens Delegati /Xpostolici diei 29 iu­ ecclesiasticarum scientiarum in primis Sacrae Theologiae pro­ lii 1971. idem S. Dicasterium scribit: “Questa Sacra Congregressum indesinenter operam navavit; scientifica didacticaque gazione, dopo aver attentamente esaminata h questione, ha attentis eiusdem Facultatis ordinatione electoque Professo­ ritenuto opportuno che non si possa negare di concedere per rum coetu scite adlaborantc necnon scicntificis inquisitioni­ iscritto h dispensa dai voti. Pertanto mi pregio allegare qui bus ab ipsis publici iuris factis; petitionem Caroli S. R. t. Car­ undid rescritti (in rcalti sono died, perche Natalia è la stessa dinalis Wojtyla, Archiepiscopo Cracoviensis Facultatisque Ma­ che L. M.). che Vostra Eccellenza è pregata di conscgnarc alie gni Cancellarii, benigne excipiens; potestate ab Augusto Pon­ intéressâtes. tifice Paulo div. Prov. pp. VI sibi facta; ut Apostolicae Sedis Textus rescriptorum est sequens: “ ... vigore facultatum a existimationis dikctionisque peculiare signum promat. Facul­ Summo Pontifice concessarum, praedicta soror per praesens tatem Theologicam Cracoviensem titulo Pontificio exornatam rescriptum sobritur a votis a te risque obligationibus suae pro­ hoc Decreto coartiruir declarat que. omnibus ipsi agnitis tri­ fessionis ad normam can. 640. servatis, prout casus ferat, butisque officiis iuribus ac honoribus huic titulo dc more ad­ cann. 551 § 1 et 643 § 2 C. I. C - Dispensatio vim habeat a nexis; integris equidem manentibus Facultatis iuribus ad lau­ die in quo cum ea. cuius interest, communicata fuerit”. datam Universitatem quod attineL Rogata quaenam essent hae facultates a Summo Pontifice Datum Romae, ex aedibus Sacrae Congregationis. (L 11 m. concessae. S. Congregatio dic 20 maii 1974 respondit: “in iunii. in sollemnitate Pentecostis, a. D. MCMLXXIV. - Gabriel questo ed altri simili rcscntti. si faceva uso di una vecchia diMaria Caïd. GARRONE. Praefectus, losephus Schroffer. Arzione usata impropriamente, in quanto la Sacra Congregaziochiep. tit. Voltumen.. α Secrerii ne nell’esercizio delle competenzc ordinarie non gode di facolù speculi allmfuori di quelle derivanti dalla leggc, c cioc dalla Regimini Ecclesiae Unhenae. Nel caso.invece,che ire4299 scritti riguardino materie riwrvatc espressamente al Santo Pa­ dre. d dispositive di concessione della grazia conticne la prccisazione "vigore facultatum specialium Alio scopo di evi­ 1974 IUN 2.-SCINST.CATH..DECR. AAS67 (1975) 150-151 tare. in awcnire difficolti d'mterpretazionc al Supremo Orga­ Titulus ‘Pontificius' Facultati Theologicae no Ammimstntivo. negli eventuali ricorsi in via contcnziosa Vratislaviensi (Wroclaw) conceditur per Veurne di lepttimiti dei prowedimcnti definitivi, impuçnabih presso codcsta Sectio Altera, mi affretto a comunicar­ Sacra Congregatio pro Institutione Catholica, prae oculis Le che Si prowedtrü quanto prima a tosti tu ire Ia vecchia dihistoria habita inclytae Facultatis Theologicae Vralislavicnsis iione'\ 6ΛΠ 6818 1974 IUN 2-13 SACRA CONGR. PRO INSTITUTIONE CATHOLICA - PAULUS VI quae, in Vratislaviensi studiorum Universitate a. D. MDCCU constituta, ad scientiarum ecclesiasticarum in primis Sacrae Theologiae progressum admodum contulit; didactica scientificaque attenta eiusdem Facultatis ordinatione, quae, calami­ tosis postremi belli casibus superatis, in pristinum feliciter re­ stituta est, electo Professorum coetu scite adlaborante optimisque scientificis inquisitionibus publici iuris factis; petitio­ nem piae memoriae Boleslai S. R. E. Cardinalis Kominck, Archiepiscopi Vratislaviensis Facultatisque Magni Cancellarii, benigne suscipiens; potestate ab Augusto Pontifice Paulo div. Prov. Pp. VI sibi facta; ut Sedis Apostolicae existimationis di­ lectionisque peculiare signum promat. Facultatem Theologi­ cam Vratislaviensem titulo Pontificio exornatam hoc Decreto constituit declarat que, omnibus ipsi agnitis tributisque iuri­ bus officiis ac honoribus huic titulo dc more adnexis; integris 151 equi/dem manentibus Facultatis iuribus ad laudatam Univer­ sitatem quo attinet. Datum Romae, ex aedibus Sacrae Congregationis, d. II m. iunii, in sollemnitate Pentecostis, a. D. MCMLXXIV. - Ga­ briel Maria Card. G ARRONE. Praefectus. losephus Schroffer, Archiep. tit. Voltumcn.,4 secretis. n. 4300 - 4301 cellarium constituit renuntiatque, qui fidei orthodoxiam mo­ rumque disciplinam tutetur, doccntibusquc quibuslibet mis­ sionem canonicam conferat revocctque omnia nitendo ut Fa­ cultas continuo augeatur, cum ceterisque Theologicis Faculta­ tibus Conferentia Episcopali National! moderante volenter cooperetur, ad Ecclesiae Patriaeque Reipublicae bonum auge­ scendum. Sacrum insuper Dicasterium, ut peculiarem Sedis Aposto­ licae dilectionem patefaciat, Posnaniensem Facultatem titulo Pontificio condecorat, eidem Facultati praestituens ut iuxta Documentum “Normae quaedam” inscriptum (20. V. 1968) aliasque Sanctae Sedis academicas leges ad amussim ordinetur regaturque, necnon secundum peculiaria Facultatis Statuta ab eadem Sacra Congregatione hac ipsa die adprobata; servatis ceteris de iure servandis, iis quoque quae a Commissione Epi­ scopatus Polonici dc studiis superioribus promovendis manata sunt vel manabuntur; contrariis quibuslibet minime obstan­ tibus. Datum Romae, ex aedibus S. Congregationis, die II m. lunii, in sollemnitate Pentccostis, a. D. MCMLXXIV. - Gabriel Maria Card. GARRONE, Praefectus. losephus Schroffer. Archiep. tit. Voltumen., a Secretis. 4300 1974 IUN 2.-SC INST. CATII., DECR. AAS67 (1975) 151-152 4301 Canonice erigitur Facultas Theologica in Seminario Metropolitano Posnaniensi (Poznari) et titulo ‘Pontificio' decoratur 1974 IUN 13.-PAULUS VI, MOT. PR. AAS66 (1974)308-311 Posnaniensis urbs merito incunabula catholicae fidei in Polonia haberi potest: in ipsa enim anno Domini CMLXVI primus Poloniae princeps baptismali unda est lustratus, in ipsa post paucos inde elapsos annos prima prae ceteris Poloniae urbibus erecta est dioecesis, in ipsius denique cathedral! eccle­ sia priscorum — ut fertur — Poloniae regum exuviae custo­ diuntur. Nihil tamen mirum si inclyta hac in urbe loannes Lubranski episcopus saeculo XVI ineunte Athenaeum, Academiam Lubranscianam nuncupatum, erexerit, ut iuvenes in studio tum humaniora tum philosophico-theologica naviter incum­ berent. Anno Domini MDLXIV, secundo a promulgato De­ creto Concilii Tridentini de Reformatione (can. XVIII, de seminariis in dioecesibus condendis; cf. Ench. Cleric, nn. 97-103), Maius Posnaniensc Seminarium constitutum est eidemque statim Academiae adnexum; quod volventibus saccu­ lis tamquam pupilla oculi ab Archiepiscopis Posnaniensibus semper habitum est atque ita auctum ut, in adiunctis praeser­ tim secundioribus, vere fax ignisque ardens in patria regione exstiterit, ad sacrarum disciplinarum intclligentiam ac amo­ rem indefesse diffundendos. Gvili libertate a Polonica Gente fauste recuperata, Archiepiscopi Posnanienses de Facultate Theologica erigenda Sanc­ tam Sedem iterate rogaverunt; quod vero gravibus ex causis ad effectum adduci nunquam potuit. At terrificis postremi belli casibus superatis Seminarioque ex novo constituto. Sa­ cra Congregatio pro Institutione Catholica, petitionem Exomi Archiepiscopi Metropolitae Posnaniensis benevole excipiens, litteris diei XXIII m. iulii a. D. MCMLXIX in Posnaniensi Se­ minario Maiori Institutum Theologicum condidit, iure pol152 lens, ad quin/quennium et ad experimentum. Sacrae Theolo­ giae Baccalaureatus ac Licentiae gradus conferendi. Quibus nunc feliciter persolutis, attentis imprimis floren­ tibus ecclesiasticis studiis quibus eiusdem Archidioecesis sacra iuventa iamdudum in theologica doctrina instituebatur, elec­ tis professoribus strenue adlaborantibus ad sacras disciplinas uberius plcniusque edocendas excolendas atque illustrandas, prae oculis habita favorabili Conferentiae Episcopalis Polo­ niae sententia. Sacrum Dicasterium pro Institutione Catholi­ ca, laudati Praesulis precibus libenter annuens, rem totam pro munere Augusto Pontifici Paulo div. Prov. Pp. VI diiudicandam detulit. Quo benigne patemeque adprobante ac instante. Sacra eadem Congregatio, in Dei Omnipotentis gloriam ac Ec­ clesiae in primis Polonicae decus ac incrementum, Facultatem Sacrae Theologiae in Seminario Metropolitano Posnaniensi hoc Decreto erigit erectamque declarat, iure in perpetuum di­ tatam gradus academicos conferendi Baccalaureatus seu Magi­ sterii, Licentiae, Doctoratus; omnibus ipsi agnitis tributisque officiis iuribus privilegiis atque honoribus quibus Facultates a Sede Apostolica erectae merito fruuntur. Sacra praeterea Congregatio Archiepiscopum Posnanien­ sem pro tempore. Ordinarium loci. Facultatis Magnum Can­ 6819 Litterae Apostolicae motu proprio datae Quaedam capita de facultatibus ad Missarum stipen­ dia pertinentibus statuuntur PAULUS EPISCOPUS Firma in traditione Ecclesiae positum est, ut fide­ les, religioso et ecclesiali sensu ducti, Sacrificio Eu­ charistico, quo actuosius hoc participent, quoddam quasi sacrificium sui ipsorum adiungant, hoc modo consulentes, pro sua parte, necessitatibus Ecclesiae, maxime vero eiusdem ministrorum sustentationi. Quod idem fit secundum spiritum verborum Domini Dignus est (....) operarius mercede sua (Lc, 10, 7), quae Paulus Apostolus in prima Epistula ad Timo­ theum (5, 18) et in prima Epistula ad Corinthios (9, 7-14) memorat. Qui quidem sensus, quo fideles Christo, se hostiam offerenti, arctius sociantur et abundantiorem fruc­ tuum copiam inde percipiunt, non solum probatus est ab Ecclesia, sed etiam promotus, quae eum esse existi­ mat veluti signum coniunctionis hominis baptizati cum Christo, necnon fidelis cum sacerdote, qui in eiusdem fidelis bonum suum obit ministerium. Ut autem eiusmodi sensus integer semper servare­ tur et adversus quamvis deformationem, quae fieri posset, tutus praestaretur, saeculorum decursu aptae normae sunt constitutae, eo spectantes, ut cultus, quem fideles Deo liberaliter tribuere cuperent, non minore cum observantia et magnanimitate reapse ce­ lebraretur. Quoniam vero, singularia ob temporum humanaeque societatis adiuncta, interdum moraliter fieri nequit — ideoque minus aeque contingit - ut onera exquisita et accepta integre impicantur, Ecclesia hisce in casibus necessario cogitur eadem onera con­ gruenter recognoscere; simul autem annititur, ut sibi ipsi hac in re constet et fidem erga oblatores servet. / 30θ Eo praesertim ducti consilio, ut normae, quibus Missarum stipendia - res sane gravis multumque po­ stulans prudentiae — reguntur, pari quadam ratione conficerentur, statuimus per notificationem, a Secre­ taria Status seu Papali die 29 mensis Novembris, anno 1971 (/4/15, 63, 1971, p. 841 ) vulgatam, Nobismet ip­ sis, interim et ad tempus, reservare omnem delibera­ tionem circa expetitas reductiones, condonationes et commutationes stipendiorum Missarum, suspendentes a die 1 mensis Februarii, anno 1972, cunctas faculta­ tes, cuilibet et quoquo modo concessas. 6820 n. 4302 SECRETARIA STATUS Nunc vero, adeptis quoad praecipua finibus, quo­ rum causa dispositio illa est inducta, tempus advenisse censemus reservation! illi finem imponendi. Ut autem apta huius rei ordinatio novis fulciretur fundamentis neque interpretationibus minus rectis quomodolibet impediretur, innixis in iis, quae praeterita aetate legi­ tima agnosci potuerunt, visum est quidquid de ante­ rioribus facultatibus superesset, nunc auferre. t Attamen, ut necessitatibus aliquo modo occurra­ mus, quibus Nostri in episcopatu Fratres interdum consulere debent, et rationem habentes probatae ex­ perientiae, quam haberi contigit usu facultatum iis­ dem concessarum per Litteras Apostolicas “Pastorale munus” (AAS, 56, 1964, pp. 5-12) et “De Episcopo­ rum muneribus" (A/fS, 58, 1966, pp. 467-472), motu proprio datas, expedire arbitrati sumus iis, qui Nobiscum ministerium pastorale in Ecclesia participant, nonnullas facultates impertire. Itaque, re mature perpensa, motu proprio ac de Apostoheae potestatis Nostrae plenitudine, haec, quae sequuntur, pro universa Ecclesia constituimus atque decernimus: 1974 IUN 13 b) facultatem reducendi, pro ratione reditibus im­ minutis congruenti, onus quo Capitula cathcdralia vel coUegialia gravantur, Missam conventualem cotidie pro benefactoribus applicandi, excepta tamen, singu­ lis mensibus, una saltem Missa conventual!; c) facultatem transferendi, congrua de causa, onera Missarum in dies, ecclesias vel altaria diversa ab illis, quae in fundationibus sunt statuta. Has normas vigere incipiunt a die prima insequentis mensis Iulii. Quaecumque vero a Nobis hisce Litteris motu pro­ prio datis decreta sunt, ea omnia firma ac rata esse iubemus, contrariis quibusvis, etiam specialissima mentione dignis, non obstantibus. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, die xm mensis Iunii, in Sollemnitate SS. Corporis et Sangui­ nis Christi, anno MC.MLXXiv. Pontificatus Nostri undecimo.-PAULUS PP. VI. Adn. G. CAPRILE In La Civ. Catt. 125 (1974-111) 137143; T. GARCIA 0ARBERENA in REDC 31 (1975) 8698; C. GORRICHO In CpR 56 (1975) 86-89; L. do NAU· ROIS in Esprit et vio 85 (1975) 449-457; P. TOCANEL in Apoli 47 (1974) 292-296; P. TUCCI In Doc. Cath. 71 (1974) 652453» I. A die prima mensis Iulii, anno 1974, reservatio praedicta, de qua in notificatione Secretariat? Status diei 29 mensis Novembris anni 1971 agitur, cessat. Ab eodem ergo die Sacrae Congregationes Romanae Cu­ 4302 riae ea resumere valent, quae ipsis circa hanc rem 310 competunt, exercitium tamen eorum ad novas / et accuratius definitas nonnas, sibi seorsum iniunctas, 1974 IUN I3.-SECRETARIA STATUS. FACULT. PART.· accommodantes. Itaque petitiones, quas circa eandem Facultates circa Missarum stipendia a Summo Pontifi­ rem fieri contingat, iisdem Sacris Congregationibusece Sacris Romanae Curiae Congregationibus concessae runt deinceps admovendae. et normae de earum usu II. Ab eodem die modo terminali revocantur, quod ad Missarum stipendia attinet, omnes, quae antea vi­ Summus Pontifex, eo praesertim consilio, ut normae qui­ guerunt, facultates, quomodocumque concessae aut bus Missarum stipendia - res sane gravis multumque postu­ quaesitae. Esse igitur desinunt facultates tum cuivis lans prudentiae - reguntur, pari quadam ratione conficeren­ personae, physicae vel morali, concessae a Nobis, aut tur. per notificaiionem a Secretaria Status seu Papali dic 21 a Decessoribus Nostris, etiam vivae vocis oraculo, a mensis Novembris, anno 1971, vulgatam (1) interim et ad Curia Romana, vel ab alia qualibet auctoritate, vi pri­ tempus, sibimet ipd reservant omnem deliberationem circa vilegii, indultu dispensationis, vel qualicumque alia ra­ expetitas reductiones, condonationes ct commutationes sti­ tione, particulari lege haud excepta; tum facultates pendiorum Missarum, suspendens a die l mensis Februarii, quaesitae vi communicationis, consuetudinis, etiam anno 1972. cunctas facultates, cuilibet et quoquo modo con­ particularis, centenariae vel immemorabilis, praescrip­ cessas. Constituens vero per Apostolicas Litteras Firma in tradi· tionis, vel qualicumque alia ratione. done. motu proprio datas, ut reservatio illa nunc finem ca­ Huiusmodi facta revocatione, has tantummodo fa­ piat. Sanctitas Sua decernit, ut per triennium, initio sumpto a cultates in posterum vigere statuimus: die 1 Iulii huiusce anni. Sacrae Congregationes pro Episcopis, a) facultates nunc Sacris Romanae Curiae Congre­ pro Ecclesiis Orientalibus, pro Gcricis. pro Religiosis ct Insti­ tutis Saecularibus, pro Gentium Evangelizatione reu dc Pro­ gationibus, de quibus in n. 1 agitur, concessas; b) facultates, quae in Litteris Apostolicis “Pastora­ paganda Fide, pro Institutione Catholica, secundum compe­ tentiam, quae praescriptionibus canonicis circa hanc rem sin­ le munus” motu proprio datis et in “Indicibus Facul­ gulis tribuitur, dumtaxat, quae hic recensentur, normas se­ tatum". quae Ordinariis locorum et Legatis Pontificiis quantur. cum de petitionibus ad stipendia Missarum attinen­ tribui solent, continentur; tibus deliberant. c) novas facultates Episcopis, per has Litteras Apo­ 1. · Imprimis principia fundamentalia inculcantur» quibus stolicas motu proprio datas, impertitas, de quibus in­ haec res innititur quaeque continentur in C1C canone 838 fra, n. Ill, fit sermo. (Tor celebrandae ct applicandae sunt Missae, quot stipendia etiam exigua data et accepta fuerint) et canone 840. § 1 (Qui 111. Iis namque personis, quae in Litteris Apostoli­ Missarum stipes manuales ad alios transmittit, debet acceptas cis “Pastorale munus” motu proprio datis, memoran­ integre transmittere. nisi aur oblator expresse permittat ali­ tur, iisdem quibus servatis condicionibus ibidem sta­ quid retinere, aut certo constet excessum supra taxam dioecetutis. a die item prima mensis Iulii has facultates tri­ sanam datum fuisse intuitu personae). Quorum canonum vi nulla reductio Missarum numeri (2) aut stipendiorum est legi­ buimus: a) facultatem permittendi sacerdotibus, qui Missas tima. nisi facta sit ab Apostolica Sede, aut ex peculiari facul­ tate per eandem concessa. Quaevis autem concessio, etiam vi­ binolax yc! innatas in dioecesi celebrant, eas applivae vocis oraculo tributa, documento scripto debet compro 3tl candi, stipe percepta, / quae m necessitates ab Epi­ ban. scopo dioeccsano praefinitas erit eroganda, aut appli­ Quod ad Sedem Apostolicam attinet, memoretur oportet candi secundum illas intentiones, quarum causa se­ hoc pnneipium . * ... Decisiones quaevis pontificia approbatio­ cus postulanda esset condonatio aut sola reductio. ne Indigent, exceptis iis pro quibus Dicasteriorum Moderato­ Quae facultas non extenditur ad Missas bin at as con­ ribus speciales facultates tributae sint... (3). celebratas, dc quibus agitur in Declaratione Sacrae (1) AAS. LXIII (1971). 841. (2) Reductio numeri Simarum non est putanda congloba­ Congregationis pro Cultu Divino, die 7 mensis Augu­ tio oblationum, quibus plena rtlps dioecesana etHciatur dum­ sti, anno 1972 edita, n. 3, b (AAS. 64, 1972. pp. 561modo rite de ea certiores reddantur oblatores (veluti ner »>. bulam in loco illis patente propositam). p a 563). pro quibus stipendium quolibet titulo percipi J êcc^œ^A^^ vetatur, 6822 1974 IUN 14 11. - Hoc servato principio, a Summo Pontifice, Sacris Congregationibus hae. quae sequuntur, speciales facultates conceduntur: 1) facultas reducendi numerum stipendiorum manualium ct quasi-manualium, cum stips dioecesana ab Ordinario * legiti me augetur. Quae quidem reductio potest concedi, dummodo: a) ne agatur de facultate habituali, sed dc reductione solum ad nu­ merum certum ac definitum stipendiorum spectante, quae re­ apse iam sint accepta; b) stipendium, ex eadem reductione proveniens, videns stipendium dioccesanum ne excedat; c) ne agatur de Missis iam reductis, sive quoad numerum sive quoad eleemosynam; d) ne agatur de intentionibus Missarum, quae, inferiores quoad stipendium, ultro sint acceptae; e) ne agatur de oneribus Missarum, quae non impleta ultra annum apud Curias asservantur. Non licet reducere Missas, quarum intentiones una cum stipe dioccesana in territoria ecclesiastica transmissae sunt, ubi superior viget eleemosyna, nisi ad condiciones supra recen­ sitas expressus consensus Ordinarius loci, in cuius territorio sunt congestae, accesserit. Non expedit, ut reductio concedatur, cum sacerdotes sti­ pendiis carent; tunc enim distributio intentionum Missarum, quarum stipendium sit mediocre, praeferenda est reductioni eiusmodi Missarum, qua sacerdotes indigentes quavis intentio­ ne privarentur. 2) Facultas reducendi, quoad eleemosynam. Missas, pro quibus aliquibus in locis, praesertim in sanctuariis, plurima numero ofteruntur stipendia eleemosynam dioccesanam exce­ dentia, ea mente ut pars eleemosynae eiusmodi retineatur, cum Missarum stipendia alio mittuntur. Haec vero concessio referri debet ad certum ac definitum numerum Missarum, quarum eleemosyna sit superior; quae quidem iam revera ac­ ceptae sint oportet ab oratore. In precibus fines perspicue sunt indicandi, quibus id, quod in his stipendiis superest, de­ stinetur; qui fines congruant oportet intentioni, saltem prae­ sumptae, oblatorum, quippe qui in sanctuarium eiusmodi, vel ecclesiam, vel sacerdotes indigentes, vel pium institutum be­ neficia velint conferre. Eiusmodi finibus peculiariter adden­ dus est ille, qui spectat ad coaequandas eleemosynas, quae in­ feriores sunt eleemosyna dioccesana vigente. 3) Facultas condonandi, ex toto aut ex parte, onera Mis­ sarum, cum agitur: a) dc morte sacerdotis, qui non reliquerit neque stipendia Missarum neque alia bona sufficientia; b) de impossibilitate physica vel morali implendi onera; c) de du­ bio, in re innixo, circa applicationem peractam; d) de amis­ sione, quae sine culpa evenit, stipendiorum (cuius generis sunt: furtum, terrae motus, incendium, etc.). Quodsi oneri­ bus ex parte satis fieri potest, congruus numerus Missarum imponatur, etiam tempore ad carum implctionem prorogato. 4) Facultas commutandi, congrua dc causa. Missas cum cantu in Missas lectas; quarum numerus congruenter augea­ tur, ratione habita stipis dioecesanac in loco vigentis, quae vi­ cesima quinta parte ex centum (25°/q) poterit ampliari, sicubi peculiaria rerum adiuncta interveniant (veluti cum Missae sunt fundatae vel legatae, die ac tempore praefenito cele­ brandae, aperta est voluntas sacerdotem beneficio afficiendi, et similia), salvis semper variis, si quae sunt, praescriptis iuris particularis. 5) Facultas permittendi, servatis tamen piorum suffragio­ rum fructibus, intermissionem continuae senei Missarum Gregorianarum (aliis etiam de causis ab iis, quae in declaratione Sacrae Congregationis Concilii, dic 24 mensis Februarii anno 1967 edita, continentur (4), item novenarum et triduorum Missarum, cauto tamen, ut eorum numerus una saltem Missa augeatur. 6) Facultas exstinguendi onera Missarum, cum reditus annui singulorum legatorum, quae sint per se stantia, non suf­ ficiant ad applicationem ne unius quidem Missae, hac tamen condicione, ut tota summa, ad legata pertinens, impendatur ad celebrandas Missas secundum stipem dioecesanam vigen­ tem. (4) “Tricenario Gregoriano. quod ex improviso impedi­ mento. (e. g. superveniente morbo), aut ex alia rationabili causa (e. g. celebratione Missae funeris vel sponsalium), inter­ rumpitur, ex dispositione Ecclesiae, fructus suffragii servan­ tur, quos eidem Tricenario praxis Ecclesiae et pietas fidelium hucusque agnoverunt, firma obligatione Sacerdotis celebran­ tis quamprimum complendi celebrationem triginta Missarum. Ordinarius vero opportune invigilet ne in re tanti momenti abusus irrepserint’* (AAS, LIX (1967), 229-230). 6823 n. 4303 PONTIFICIA COMMISSIO ARTIS SACRAE 7) Facultas redimendi aut eximendi gravaminibus, con­ grua dc causa, bona, quibus onera Missarum sunt adnexa, dummodo apud Curiam pecuniae summa constituatur, quae satis sit ad onera integre, quantum fieri possit, implenda. 8) Facultas sanandi, servatis terminis harum, quae conce­ duntur. facultatum, irregularitates, quae forte in persolvendis oneribus acciderint, imposito, secundum peculiarem indolem casuum, congruo numero Missarum celebrandarum. III. - Praeter facultates supra recensitas, vigere pergunt so­ lum cac, de quibus agitur in Litteris /Vpostolicis “Pastorale munus” motu proprio datis, nn. 11 et 12 (5). necnon in “In­ dicibus facultatum”, sive Episcopis sive Legatis Pontificiis tri­ butarum. Novae autem quaedam facultates adduntur per Apostolicas Litteras Firma in traditione, motu proprio hoc ipso die datas. Quodsi casus, quos illa Documenta complectuntur, a Sa­ cris Congregationibus fuerint soluti, approbatio Summi Pon­ tificis non requiritur. IV. - Si quid petitur, quod facultates, de quibus supra in nn. II ct 111 agitur, egrediatur, dummodo huiusmodi sit, ut peculiaris ratio cius sit habenda, Sacrae Congregationes ad Summum Pontificem per Secretarium Status seu Papalem re­ currant. V. - In expendendis petitionibus non solum vigilanter at­ tendatur, ne cuivis speciei negotiationis vel mercaturae ct cui­ vis studiosae collectioni eleemosynarum, ne bene fidentiae quidem causa, indulgeatur, sed etiam curae habeatur: - ut voluntas oblatorum, saltem praesumpta, religiose observetur, ita ut fideles dc qualibet concessione, quam forte fieri contin­ gat, sine dedecore certiores reddi possint; - ut necessitudo mutuumque auxilium inter sacerdotes, dioeceses, instituta re­ ligiosa, missiones foveantur, quatenus stipendia Missarum, quae in promptu sunt, mittuntur iis, qui iisdem carent, maxi­ me si in egestate versantur; - ut Missae, quam primum cele­ brentur, cac praesertim, dc quibus in n. Il, 1, c) agitur. Tali profecto ratione fiet, ut quaevis concessio ad melio­ rem observantiam, quoad substantiam, sacrorum canonum conducat, concretis temporum ac locorum adiunctis applican­ dorum. VI. - Triennio transacto, Sacrae Congregationes relatio­ nem dc usu facultatum hoc ipso Documento concessarum, componendam curabunt, quae Summo Pontifici exhibeatur. Ex aedibus Secrctariac Status seu Papalis, d. XIII m. Iunii a. 1974. (5) “11. Reducendi ob diminutionem redituum» auamdiu causa perduret ad rationem eleemosynae In dioecesi legitime vigentis. Missas legatorum quae sint per se stantia, dummodo nemo sit qui obligatione teneatur et utiliter cogi possit ad ele­ emosynae augmentum faciendum. 12. Item reducendi onera seu legata Missarum gravantium beneficia aliavc instituta ecclesiastica, si reditus beneficii aut Instituti insufficientes evaserint ad honestam beneficiarii sus­ tentationem et ad implenda opera sacri ministerii forte bene­ ficio adnexa, vel ad finem proprium eiusdem instituti eccle­ siastici congruenter consequendum” (AAS, LVI (1964), 7). • CpR 56 (1975) 90-91. Adn. C. GORRICHO in CpR 56 (1975) 86-89. 4303 1974 IUN 14.-C0MM. ARTIS SACR., LITT. CIRQ PART.· Normae dantur pro tutela et conservatione patrimonii historico-artistici ecclesiarum Italiae Nonne per la tutela e la conservas (one del patrimonio sto ricoartist ico deila Chiesa in Italia I. La dignité dell'arte sacra è stata riaffermata dal Conci­ lio Vaticano II per la sua natura di nobile att ivit à dell'ingegno umano, per la relazione con la bellezza divina ewreua dalle operc dell'uomo e per il contributo prestato aile menti degli uomini indinzzandole religiosamente a Dio ( I ). Dalla storia risulta anche il valido apporto dell·Arte sacra alla vita della communita cristiana. perche in ogni tempo ΓAr­ te sacra ha testimoniato la teologia dells fede. il rapporte» tra vita e religione. Eadesione della realtà umana a quella di­ vine. Ciô spiega perché la Chiesa non solo ha promosso temprt l’Arte. ma anche ha emanato norme opportune per la tutela e 1. Cfr. Cone. Vat. 11. Sacrosoncfum Concilium, Const, da Sacra Liturgia. sub) n. 122. AAS. 1964. 97 as. 6824 η. 4303 PONTIFICIA COMMISSIO ARTIS SACRAE giose, ai raccomanda di collaborare, previa intesa sia con l’Ordinario diocesano sia, per quanto occorre, con il proprio Su­ periore, nella iniziativa dello Stato rivolta alie ricognizion! fotografiche degli oggetti di arte. La sensibilité dei Superiori religiosi comprende quanto sia utile di estendere possibilmente l'inventario anche agli oggetti di notoria importants artistica conservati nei monasteri, nei conventi e nelle dimore delle singole comunità. Occorre, altresi, identité di procedure nello svolgimento delle operationi di schedatura. A questo fine le Autoritâ ecclesiastiche locali prendano accord! con le Sovrintendenze, affinché Tinventario sia realizzato sulla base di direttive da precisare e sotto Ia vigile cura di persone, che hanno rinosciuta competenza. Urge che alia schedatura dei monumenti, delle opere e de! dmeli si giunga con la ma&sima sollecitudine. b conjervjzione di tanto patrimonio, fscendone obbligo di ri· gorosa osservanza sia ai pastori di anime sia ai responsabih degb enti, che hanno a qualsiasi titolo in custodia le opere d'orte. 2. Pertanto I Vescovi d’Itaiia, riuniti nella X Assemblea plenaria e préoccupât! per Taggravani di spisodi e faits relativi alie indebite alienazioni, ai furti, alia dispersione delle opere d’arte e ad alcuni incongrui interventi negli edifici sacri, in conformi ta ed adesione alie superiori disposition! - part ico· larmenre a quelle recenti (2) - e d’intesa con Ia Pontificia Commissione Centrale per 1’Arte Sacra in Italia, hanno ritenuto necessario di deliberare le seguenti norme nell'intento di porre rimedio ai danni perpetrati contro il patrimonio storico ed artistico della Chiesa. Aspetti giuridici del problema 3. I Vescovi sono consapevoli, per ragioni obiettive. quan­ to i problem! della tutela esigano la collaborazione di tutti gli organi prepost! alia salvaguardia dei beni cultural! in genere e. in specie, delle arti. A (al fine 1’AutoriH ecclesiastica intende promuovere una maggiore intesa con le Autoritâ statali, nel rispetto della reci­ proca autonomia tra la normalisa canonica e quelle civile. La tutela, invtro, per lo Stato ha dimensione umana e sfo­ rica, per Ia Chiesa anzitutto tende al maggior bene delle anime. 4. La Chiesa e lo Stato nell’adozione dei loro urgenti prowedimenti, che riguardano 1’Arte Sacra, devono procede­ re in armoniosa intesa e mutua collaborazione, stando in mez­ zo il comune interesse. Pero non deve essere elusa Ia reale proponione delle rispettive sfere di competenza. Se lo Stato, infatti, in terrien e in un ambito, nel quale i di­ ruti della Chiesa sono universalmente riconosciuti, Tosservanza della legislazione predisposta da parte civile a favore e tute­ la dei patrimonio culturale è dove rosa, perché lo Stato ha la responsabilité della conservazione di essodi fronte alla société. Nells collaborazione si devono riconoscere anche le competenze dellTnte Regione, ora in continuo sviluppo, e delle organizzazioni internazionali, che operano nel campo storico ed ari ist i co. Inventario e catalogo 5. Per l’efficace tutela dei beni dell’Arte sacra attualmente non basta la semplice ricognizione di essi e del relativo gravame di responsabilité nei confront! della legge, ma urge la conoscenza globale del patrimonio artistico sotto l’aspetto stori­ co, tecnico e conservativo. Pertanto. sorge la nécessita dell’inventano (3) e catalogo, che sono due momenti strettamente complementari nelle rispettive specifiche metodologie. Ma da parte degli enti ecclesiastici non sempre è possibile di procedere ad un generale ed adeguato inventario del patri­ monio, di cui sono custodi, in quanto esso richiede notevoli fondi e personale qualitativamente e numericamente preparato. Per questo mothro si confida nell’Amministrazione delle Antichita c Belle Arti e negli altri competenti organi dello Stato, perché concedano, oltre le spese, d loro contributo di scienza e di organizzazione per istituire presso gli enti, che hanno fini di religione e d! culto, ove mancassero. di Archivi inventaruli dei beni storico artistici posseduti. Owiamente, anche da parte ecclesiastica si terré présente quanto riguarda la consegna - senza spese. ai rettori di chiese o al responsabili degli edifici e alie Curb dioecesane. nella cui circoscrizione i beni inventarlati sono siti - di copia delle schede di inventario, già redatte dalle Sovrintendenze in pis­ tato ed aggiornate, e di quelle in corso di redazione (4). Queste schede devono prevedere la possibilité di tempora­ nea rimozione delle opere per motivi di culto, compatibilmente con lo stato di conservazione, a giudizlo dellOrdinario. e siano sottoscritte dal rappresentante della Sovrintcndtnza competente per territorio, dalla persona designata dtllOrdinario in sua rappresentanza e dai singoli rettori delle chkse odegli edifki sacri, che detengono i beni (S). Per i quadri, le statue, gli oggetti d’arte normalmente esposti al pubblico. della temporanea rimozione sarà data sollecita nottzia illa competente sovrintendenza. 6 Ai rettori dl chiese ed ai responsabili degli edifici, in cui n trovino opere d’arte, anche se pertinenti a comunità reli- Manutenzionc e custodia 7. Ai fini degli inventari ordinari e straordinari per riparazioni, ripuliture. rifacimenti e res lauri, l’Autorità ecclesiastica - dopo aver effettuato gli adempimenti richiesti dalla norme canoniche (6) e sentito, ove necessario, ia Commissione diocesana di Arte sacra - si rivolga alie competenti Sovrinten­ denze, a seconda dei beni artistici sui quali si deve operare(7). Alio scopo di prevenire in tempo utile il deterioramento degli edifici di cultok nonché ai fini degli interventi da effet· tu are con le modalita anzidette, una visita annuale di controllo delTedificio, eseguita da esperti, giova, nel caso di lesioni. a una corretta diagnosi delle cause dei dissesti static! e all'adeguata progettazione della terapia di consolidamento. La stessa diligenza va usata nel caso di umidità nei muri o di sinistri ac­ cidentali, nonché nella prévis io ne di nuovi impianti, compreso qyello di riscaldamento. Si confida, a proposito, nella disponibilité degli esperti delle Sovrintendenze ogni qualvolta queste saranno richieste o interpellate dall’Ordinario. Si ha fiducia inoltre che gli urbanisti e gli amministratori locali si impegnino a far si che gli edifici sacri di antico pregio nella progettazione dei nuovi piani re go latori non rimangano isolati dagli insediamenti residenziali e non siano ignorati gli antichi centri religiosi. Con lo spopobmento. purtroppo, i beni artistici di moite comunità si dissotvono, perché cessano di essere oggetto d! amore da parte dei fedelL 8. Allé spese che richiede un edificio di culto è necessario tendere pirtecipi anche i fedeli della comunità parrocchiale, in ragione delle complesse responsabilité della accorta amministrazione e dei reperimento dei fond!. Sia particolarmente investito il Consiglio di Amministrazione. che deve essere istituito nelle diocesi, nelle parrocchie e in tutti gli altri Istituti diocesan i ed Opere (8}. Non si trascurino eventual! ricorsi alie Fondazioni, che perseguono fin alita di pubblico Intéresse ed alla possibilité di intervento delT Autorité civile. Gli enti ecclesiastici sono parimenti Intéressât! all’azione dello Stato - intensificata per mezzo della Direzione Genera­ le delle Antichltie Belle Arti e degli Organi competent! per le operazioni di polizia, di cui esistono nuclei tecnicamente spe­ ci alizzati - per la tutela preventiva, repressive e di ricupero delie opere artistiche, perdute a seguito di furti, alienazioni il­ legal! e traffic! iliecitL Ad ogni mutazione del titolore delle parrocchie e rettorie, si proweda - sotto la specifica vigilanza dell’Ordinario o di un suo delepto — alia formale consegna scritta degli edifici e degli oggetti stessl, anche se caduti in disuso o accantonati in luoghi di deposito. DeU’awenuta consegna al nuovo titolare è opportuno in­ formare le Sovrintendenze territoriali. Per le chiese che conservano opere esposte al culto, ma facilmente asport a bili, od oggetti preziosi nelle sacrestie, è ur­ gente che. oltre al personale di vigilanza e ai normali dispositivi, siano adotuti, comprensibilmente con le disponibilité eco­ no miche, i mezzi di protezione suggerit! dall’arte tecnica mo­ derna (allarmi per l’intervento immediato, installazioni ed apparecchlature antifurto. ecc.). 9. Particolare attenzione si deve usare per la conservazio­ ne e la sicurezza dei manoscritti, autograft, carteggi, docu­ menti notevoli, incunaboli, nonché libri, stampe e incisioni aventi carattere di rarità e dl pregio. conservati nelle biblioteche ed archivi ecclesiastici, compresi gli archivi musicali (9). 2. Cfr. Sacra Congregatio pro Clericis. De cura patrimonii h it lorico art ii tie! EecTeitac. Lltt. clreul. ad Praesides Confe­ rendarum Episcopalium, 11 «prills 1971, AAS, 1971. 315 ss. 3. Cfr. CJC, can. 1522. Parr. 2 e 3; Sacra Congregatio pro Clertcls, Utt. clrcuL 11 aprilis 1971, cit., sub) n. 3. 4. La consegna di copia delle fotografie e delle schede di cat doto, red alte a cura delle Sovrintendenze. al parroci e ret­ tori dlcniew e conventi ♦ gli eaplidtamente disposta dal R. D. 16 luitio 1923, n. 1889. Inoltre. nelle Norme perla redaik>ne deue schede di catalogo, diram a te dalla Direzione Gene­ rale delle AntlchltÀ e Belle Arti, 4 disposto che altre copie dl tali documenUzlonl sUdu fomite gratultamente alia Λmmini­ at rarioni dlocetane. 5 Cfr R. D. 14 giugno 1923, n. 1889 In G. U. 10 ottobre 1923. n. 213. 6825 1974 1 UN 14 Musei diocesani c sale di csposizionc 10. Le opere d’arte devono restare, possibilmente, nei luo­ ghi di culto per conservare aile chiese. agli oratori, ai mena6. Cfr. CJC.cann. 485. 1164. 1178 e 1186. 7. Cfr. Legge 22 magZlo 1939, n. 823 in G. U. 20 giuano 1939, □. 143: Legge 1 glugno 1939, n. 1089 in G. U. 8 agosto 8. ' Cfr. CJC.cann. 1947, par. 2 e 1 M2, par. 1 Sacra Conpro Episcopis, Dirtetorium dt Autorail minuterto Epücoporum, 22 februarii 1973, sub) nn. 133 et 135 9 Cfr. Legge 1 giugno 1939. n. 1089, cit.: CJC cann 375 6826 1974IUN 14 PONTIFICIA COMMISSIO ARTIS SACRAE stcri e conventi 1’aspctto significativo della flsionomla origina­ ria di luoghi destinati agli cscrcizi di picta. Se Ia conservazione nei luoghi or i gi nari non sia possibile, perché le opere e Ia suppellcttile non hanno più funzlone di culto, o sia çravemente rischiosa, si istituiscano musei diocesani o interdiocesani oppurc apposite sale di esposizione (10). Tractandos! di istituzioni d'interesse culturale oltre che re­ ligioso e come tali soggette anche alla tutela dello Stato, pri­ ma di procedere è opportuno che (Ordinario prenda contatto con la locale Sovrintendenze alie Gallerie dalla quale potrà avere una adeguata assistenza tecnica ed ogni possibile aiuto, non escluso quello finanzlario. Ove nelle zone intcressate non sussistano dette istituzioni, ovvero i musei esistcnti non presentino adeguate condizioni per Ia conservazione, la valorizzazione e Ia sicurezza antifurto. le opere potranno essere affidate, solo in casi eccezionali, su decisione dell'Ordinario e sentita Ia Pontificia Commissio­ ne Centrale per 1'Arte Sacra in Italia, anche ai musei dello Stato o degli altri enti pubblici, mediante contratti di deposi­ to temporaneo e rinnovabili a breve scandenza. Caldamente si raccomanda ai responsabit! di incrementare 10 sviluppo dei musei delle chiese cattedrali c degli enti di cul­ to. Si ricorda che gli oggetti preziosi, in particolare quelli vo­ tivi (11), non si possono alienare senza 1'autorizzazione della Santa Sede. Si ricorda anche che qualsiasi trasferimento di oggetti arti­ stici richiede 1'autorizzazione dei Ministero della Pubblica Istruzione, tramite la Sovintcndenza competente per territo­ rio (12). 11.1 musei e le sale di esposizione non siano un deposito di sculture, quadri, documenti, ma alla funzione di cauta raccolta abbiano aggiunta anche quelle della conoscenza, della valorizzazione e della divulgazione della storia della pietà ed ecclesiastica, spesso dell'intera regione. La promozione di attività di studio intomo a queste istitu­ zioni farà degli oggetti di culto un prezioso legame con Ia tradizione. Attraverso incontri e reciproche in te se sia superata Ia divergenza spesso esistente tra competenze e circoscrizioni di­ verse, aggravata dal fatto che non sempre coincidono, per ter­ ritorio c giurisdizione. Ia dioccsi, lc Sovrintendenze statali, 1'Ente Regione, E’ necessario che la sistemazione museografica e il suo funzionamcnto rispecchino i caratteri propri di un ambiente idealmente associato alia chiesa d'origine. Per la sistemazione di musei dioccsani, centri di studio, biblioteche, aule di musica sacra ed altre iniziative promoziona11 della cultura cristiana si veda, infine, con favore, 1’uso delle chiese e degli oratori ora chiusi al culto. n. 4303 Commissioni della sacra Liturgia, dcIl’Artc sacra c.occorrendo, della Musica sacra (15). Per i casi di maggiore rilievo, si raccqmanda di interpellare preventivamente la Pontificia Commissibne Centrale per farte Sacra in Italia, alla quale, dopo l'ultimazione dei lavori. sarà inviata la documentazione delle modifiche apportate. La collaborazione tra il liturgista, lo storico dell'arte, l’architetto, il pittore, lo scultore, l'artigiano sono garanzie per la soluzione qualificata. In ogni adattamento, l'altare deve conservare il carattere di centro ideale, a cui converge fattenzione dell'intera assemblca. Alla custodia eucaristica sia rivolto il massimo impegno con una cappella degna e facilmente accessibile o con l’opportuna sistemazione del tabemacolo nel presbiterio. Analoghi criteri pastorali, di studio e di coscienza critica devono essere seguiti nella sistemazione dell’ambone, delle se­ di e del fonte battesimalc. Le alienazioni delle suppellettili sacre, che hanno interesse artistico o storico e non sono utilizzabili per il culto a motivo della riforma liturgica, sono vincolate a precise disposizioni di legge canonica e civile (16). Restauro degli edifici sacri 12 E’ necessaria Ia sistematica revisione delle chiese, in rapporto alie esigenze liturgiche, secondo le direttive dei Con­ cilio Vaticano II e dei documenti applicativi ( 13), con faulorizzazione dell'Autorità ecclesiastica e tenendo presenti le disposizioni di legge civile (14). Nell'adattamento dei presbiteri alie nuove disposizioni li­ turgiche, gli Ordinari prowedano α prendere in esame ogni volta i suggerimenti degli esperti, prima di procedere alie in­ novationi, perché sia evitato il criterio unilaterale della sola arte o della sola liturgia. 14. Per gli interventi nei sacri edifici si abbiano presenti, oltre le disposizioni canoniche e quelle civili di tutela, anche le norme contenute nella “Carta del Restauro 1972”, elabo­ rata dal Consiglio Superiore delle Antichità e Belle Arti (17). Le trasformazioni e gli adattamenti fanno parte dei monu­ mento stesso e del suo complesso. Tra le operazioni proibite la sopradetta Carta elenca: i completamenti in stile, anche se documentât!, le rimozioni ο demolizioni di parti successivamente aggiunte o il loro ricollocamento in altro settore. Tra le operazioni consentite Ια sopradetta Carta annovera: l’aggiunta di parti accessorie in funzionc statica, purché di mi­ nima estensione, la pulitura dei quadri senza che sia tolta la patina, l’anastilosi. 15. *E opportuno chc gli Ordinari inviino aile Sovrintendenze, in tempo utile per la redazione dei programma, la segnalazione relativa agli interventi restaurativi e di tutela degli edifici di culto. 1 restauri di beni sia immobili che mobili (sculture, dipinti, ecc.) — nei casi in cui i restauri medesimi siano eseguiti a cura degli enti proprietari a norma delle vigenti disposizioni di tutela — dovranno essere condotti secondo le direttive dél­ ié competenti Sovrintendenze con mossima prudenza ed at­ tenta osservanza dei lavori in eseeuzione. La programmazione e l’esecuzione delle opere e dei lavori, sia che l'onere riguardi lo Stato sia che esso ricada sui proprie­ tari, comportano la elaborazione di un proçctto preccduto da uno studio sui monumento, integrato da ncerche b ibl iogr a fi­ che, iconografiche ed archivistiche, e corrcdato da rilievo grafico, da fotografie, da verifiche di stabilita. L'Autorità ecclesiastica locale, per ogni migliorc istruzio­ ne in merito, prenda contatto con la Sovrintendenze compe­ tente per territorio, e con la Pontificia Commissione Centrale per l'Artc Sacra in Italia, la quale è stata istituita dal Santo Padre Pio XI nell’anno 1924 con il compito di svolgere sul nostro territorio nazionale “azione propria di direzione, d *ispezione e di propaganda per la conservazione c l’incremento del patrimonio artistico della Chiesa, e di coordinare ed aiutare l’azione delle Commissioni diocesane c regionali" (18). 1 3. Il rapporto tra 1'ontico e il nuovo form! oggetto di stu­ dio, nel rispetto delle reciproche competenze, per ottenere migliore funzionalita liturgico-pastorale e rispondenza alie csi­ genze dell’arte. Le proposte operative devono tener conto dell’organicità architettonica dell’edificio. Le modifiche e eli adattamenti richiedono il voto delle 16. Circa le nuove destinazioni e I nuovi usi degli edifici di culto, che rivestono carattere di riconosciuta importanza storico-artistica e sono abbandonati, occorre csigere - in analo­ gia al vincolo di destinazione d'uso. nelfurbanistica moder­ na - che la loro sistemazione, convenicntemente studiata in collaborazione con le competenti Sovrintendenze. correspon­ ds al titolo della dîgnità originaria. Riforma liturgica e nuovi ad at t ament i 10. Cfr. Sacra Congregazione del Concilio, Dbpoeizloni per la custodia e conservazione degli oggetti di Storia ed Arte Sa era in Italia, Lett, circol. 24 maggio 1939, n. 664/39, in AAS, 1939. 226 ss. La Sacra Congregazione del Concilio raccoman­ da “listituzione del Muse! diocesani per la custodia e conser­ vazione degli oggetti di storia ed arte deteriorat! o fuori uso, e di quelli che nelle loro sedi corrono pericolo di danni o di fur­ ti. e possibllmente anche di quegli oggetti di particolare im­ portanza che, essendo in possesso di enti o chiese site in iuoghi remoti o di difficile accesso, non possono agevolmente es­ sere visitati". Per quanto riguarda la tutela civile, cfr. Legge 22 settembre 1960, n. 1080 in G. U. 12 ottobre I960, n. 250l 11. Cfr. CJC, can. 1532; Sacra Congregatio pro Clericis, Litt, circul. 11 aprilis 1971, dt., sub) n. 7. 12. Cfr. Legge 1 ciugno 1939, n. 1089. cit., sub) art. 11. A proposito di trasfenmenti di oggetti artlstid si ncorda che. oltre e prima dell'autorizzazione governativa. si richiede quella ecclesiastica, come chiaramente risulta dalla Lett. circoL della Sacra Congregazione del Concilio 24 maggio 1939, n. 664/39, sopra richlamata. lo. Cfr. Const. Sacrosanctum Concilium, cit.: Sacra Con­ gregatio Rituum. Instr. Inter Oecumcnici. 26 septembris 1964, cap. V. AAS. 1964, 59 ss. e Instr. Eucharisticum My· stcrium, 25 maii 19b7, sub) n. 24, AAS, 1967. 59 ss. 14. Cfr. Legge 1 duzno 1939. n. 1089. cit.. sub) cap. II. 6827 Commissione diocesan a 17. II Concilio Vaticano II ha raccomandato di costltuire, nclle diocesi, la Commissione di sacra Liturgia e. per quanto possibile, anche la Commissione di Musica sacra e di Arte sa­ cra. ribadendo la nécessita che le tre Commissioni collaborino tra di loro, anzi l'opportunità che talora formino unica Com­ missione ( 19). Nel nostro Paese, sul piano diocesano, pare preferibik Ia 15. Cfr Const Sacrosanctum Concilium, cit.. sub n. 126; Instr. Eucharisticum mysterium, cit. sub) n. 24; Utt. cire. S. C. pro Clericis. 11 aprilis 1971, cit, sub) n. 4. 16. Per le norme canoniche, v. CJC, cann. 1530. 1532 e 1534. Le disposizioni civili sono contenute nella Legge l giugno 1939. n. 1089. cit., particolarmente agli artu 24 e 26. 17. La Carta dei Restauro 1972 t stata reta c secuti va per tutto il territorio nationale con Ctrcolare dei Ministero della Pubblica Istruzione 6 aprile 1972. riportata dal Bollettlno Vffi ci ale n. 17 dello stesso Ministero. 18. Cfr. Letters deUa Segreteria dl Stato di Sua Santitâ al Ordinan dTtalla 1 settembre 1924. η. 34215 19. Cfr. Const. Sacrosanctum concilium, cit.. sub) nn 45 M28 η. 4304 SECRETARIA STATUS costiruzione di unica Commissione con sezioni separate ed autonome per Ia Liturgis, 1’Arte sacra e Ia Musica sacra, sotto un solo prciidente affiancato da un segretario generale. Ove esistono dlfficolfa per scarsezza di personale, si puô ricorrere alia costituzione di Commissioni interdiocesane o re­ gionali raggruppando possibilmente le diocesi, che sono site nel territorio di giurisdizione civile della stessa Sovrintenden­ za ed hanno interest culturali ed artistici omogenei. Si confida che il coordinamento di lavoro delle Commis­ sioni per una disciplina unitaria dia al clero responsable l‘esarta coscienza della sua missione a contatto degli inestimabili valori cristiam contenuti nelle attività delHngegno umano. 18. Siano chiamate a far parte delle Commissioni persone qualificate e particolare ascolfo sia dato al loro voto *consul tivo. Per quanto riguirda 1’Arte sacra è auspicabile che non ' manchino nella Commissione un pittore, uno seul tore, un architetto. uno storico per farte antica ed un altro per farte moderna e, « possibile, i rappresentanti di Istituti, Accademie, Axsodazioni culturali ed artistiche e delle Sovrinten * denze. Si realizza. cosi, quel contributo che Ia Chiesa chiede ai laici in quanto membri della comunità ecclesiale, nonché me­ diatori rcsponsabili tri la gerarchia, la comunità dei fedeli e Ia società civile, nelfinteresse della comune promozione. 1974 lUN 17 4304 1974 IUN 17. · SECRETARIA STATUS, NORMAE. PART.· Normae authentice explicantur a Curia Romana ser­ vandae in usu facultatum a Summo Pontifice eidem tributarum circa Missarum stipendia Città del Vaticano, 17 Giugno 1974 Signor Cardinale, con Jettera n. 199286. dei 17 Dicembre 1971, Ia Segreteria di Stato informava i Cardinali Capi dei Sa­ cri Dicasteri della Curia Romana dei prowcdimento, coi qua­ le il Santo Padre, neU'mtento di chiarire pienaniente Ia delica­ ta matena delle concessioni riguardanti Ic elemosinc delle Ss. Messe e di umfteare altresi i criteri per lesame e la decisione delle relative istanze, nservava a Sc personalmen te ogni delibcrazione in merito, sospendendo temporaneamente. a parti­ re dal 1 Febbraio 1972. tutte le facoltà comunquc concesse, tranne quelle previste a favore dei Vescovi residenziali e dei loro equiparati, ai nn. Ile 12 dei Motu Propno ’Pastorale . * munus 19. Ogni richlesta di autorizzazione deve essere avanzata alie Autorità civili da parte dei rappresentanti degli enti eccle­ siastici e di culto tramite la Curia locale e corredata dei parere favorevole della Commissione competente in diocesi per i) settore lituralco ed artistico. E’ altresi necessario, anche per Pintes * di proficua collaborazione tra fAutorità ecclesiastica e quella civile, che ogni progeno di lavoro. trasmesso per legge alia Sovrintendenza. sia munito dei nulla osta dell’Ordînario, motivato dalla Com­ missione, per le necessarie garanzie di obbiettività e di competenza, e che i progetti redatti dalla Sovrintendenza, in materia di arte sacra, siano eseguiti d’accordo con 1’Ordinario dclla diocesi. Consegutti ormai sostanzialmente gli scopi dei prowedtmento, il Santo Padre ritiene giunto il momento di toglierc Ia nserva pontificia in matena, per cui, con M. P. Finna in tra· ditione, in data 13 Giugno 1974. che verra pubblicato il 27 Giugno corrente, di cui si allega riservatamente copia (AIL I) per opponuna conoscenza, dispone che, a partire dal 1 luglio 1974. !e Sacre Congregazioni intercssate riprcndano Ia loro competent, adattandône. peraltro, fesercizio alie disposi­ zioni che qui di seguito sono imparti te. Per evitare, mfatti. incertezze in tale esercizio, il Santo Pa­ dre ha disposto chc siano clencate a parte (All. Π), insieme ad alcur.e norme, le speciali facoltà, previste dal n. 136 capover$o 2 della Costituzione Apostolica Regimini Ecclesiae Univer­ sae. Nclfambito di dette facoltà le Sacre Congrcgazioni poMostre ed esposizioni tranno prendere le opportune decisioni in materia senza do20.1 prestiti di opere d’arte per Mostre ed Esposizioni so­ ver ricorrere. volta per volta, alfapprovazione del Santo Pa­ no vlncolati da norme emanate sta daU'Autorità ecclesiastica dre. Tali facoltà sono concesse a cotesia Sacra Congrcgazione, sia da quella civile. con la présenté lettera, inizialmente per un periodo di ire anni. Le norme ecclesiastiche dispongono che i cimeli storici e Per meglio riordinare. poi. la grave e delicata materia e le opere d’arte sacra non possono essere ceduti in prestito an­ che temporaneo ed inviati a Mostre ed Esposizioni. locali o sottrarla per quanto possibile ad intcrpretazioni meno confor­ naikmall o esterc, oppure tolti a lungo dalla loro destinazione mi ai criteri che ispirano le nuove norme, il Santo Padre ha di­ a scopo di restauro o per altri fini, senza Ia preventiva autoriz­ sposto, con lo stesso M. P., che sia eliminata qualsiasi sopravzazione della Sacra Congrcgazione per il Clero (20). vrvenza di passait facoltà. da chiunque. in qualsiasi tempo, Le norme civili vincolano la rimozione degli oggetti d’arte forma o modo acquisite. dalla loro sede per qualsiasi fine al preventivo permesso delA parure, pertanto. dal 1 Luglio 1974, saranno in vigore l’Autorità statale competente per territorio (21). solo: a) le facoltà ora concesse aile Sacre Congrcgazioni; b) le Ogni Ordinario, al quale viene rivolta la domanda di pre­ stito o rimozione. senta in merito Ia Pontificia Commissione facoltà previste nel M. P. Pastorale munus ai nn. 11 e 12; Centrale per 1’Arte Sacra in Italia prima di avanzare 1’istanza e) le facoltà previste negli Indices facultatum a favore degli Ordinari e dei Rappresentanti Pontifici; d) le nuove facoltà intenta ad ottenere le debite autorizzazioni. Ogni prestito deve essere coperto dalla garanzia di restitu­ che il Santo Padre ha ritenulo di concedere col già citato M. tione. P. Finna in traditione. Non occorre sottolinearc con quanta cura debbano essere La garanzia dovri essere prestata o avallata dal Ministero della Pubblica Istrurione per le Mostre o Esposizioni naziona- vagliate dalle Sacre Congrcgazioni le istanze, nclle particolari li ed estere. dalla Sovrintendenza interessata per gli altri pre­ cücostanze c con le relative motivazioni, affinchc il numero stiti. delle Ss. Messe sia conservato integro, la volontà degli oblato­ Gli oggetti d’arte prestati devono essere convenientemente ri sia doverosamente rispettata. sia fomentât! la solidarictà garantit! anche da assicurazione fmanziiria, a carico dei Co­ mitato organlzzatore della Mostra o Esposizione. per il perio­ verso i sacerdoti che versano in condiziom di bisogno. particolarmentc nelle missioni, e siano evitati possibili abusi (si do che decorrt dall'atto della consegna fmo alia riconsegna al * pensi alla ‘species negotiationis vel mercaturae’ o alia ‘studio­ 1’ente proprietario nci luo go di origine. A proposito delle Mostre ed Esposizioni con opere di inté­ sa collectio') i quali, oltrc che ndondare a disdoro dclla Chie­ resse religioso, si auspica che un rappresentante dcll’Autorità sa, denotcrebbero una grave mancanza di riguardo alia dignità ecclesiastica sia chiam ito a far parte dei Comitato organizza- del sacrificio eucaristico. Lc concessioni possono considerarsi. tore. non gti come rcgola. ma come eccezioni. e sono da adottarsi Le presenti Norme, approvate dalla X Assemblea della come solutione rarae straordinaria solo in difetto di altre piti Conferenti Episcopale Italiana e sottoposte alia considerazio- conformi alio spuito delle disposizioni canoniche. Si potrcbne della Sacra Congrcgazione per il Clero, che ha concesso il be. mfatti, persare. p. es., a far applicare con Ic Ss. Messe bibenestarc per Ia pubolkazione, entrano immediatamente in nate e trinate ‘ad mentem Ordinarii’ le Ss. Messe, per le quali vigore. fosse considerata necessaria una nchiesta di riduzione o di Roma, 14 pugno 1974. condonazione. Allé istanze chc supenno le facoltà speciali, ora concesse 20. Cfr Lett, clreol. della Sacra Congregatione dei Concilio dal Santo Padrc alie Sacre Congrezazioni. converts dare nor24 mqxio 1939, n. 664/39. cit. 21, w le norme civili, oltre la citata Legge 1 glugno 1939, malmente evasione negativa. Solo in caso di motivata insistenn. 1089 v. anche *l Ugge 2 aprtle 1950. n. 328 in G. U. 17 za degli oratori lc preci dovranno essere riesammate c, se realglugno 1950. n. 137. mente ritenute degne di particolare considerazione. sottopo­ ste con motivato parere al Santo Padre per il tramite della Sc­ are te ria di Stato. * Ordinariis Italiae: Notlzlarlo della Cone Volksschuten. Zu Art. 7 § 1 Sollten neben oder an Stelle von Schularten, in denen Reugionsunterricht eingeführt ist, neue Schularten mit ver­ gleichbaren Bildungszielen eingerichtet werden, bleibt der Religionsun te rricht auch in diesen neuen Schulen ce wàhrle is­ te t Zu Art. 7 § 7 An Volksschuten,. Sondervolksschulen Bcrufsschulen und Berufsfachschulen kônnen ausserdem Religionspâdagogen als hauptberufliche Lehrkrâfte verwendet werden. die in der Re­ gel mindestens in Fachhochschulsdiengangen ausgebildet worden sind. / 619 ZuArt 13 § 1 Es besteht Einverstandnis, dass bei auslandischen Gcistlichen, die der Seelsorge fur Auslander tâtig sind, von den in Art. 13 § 1 genannten Erfordemissen abgeschen wird. München, den 4. September 1974. - Dr. h. c. Alfons Goppel, Bayerischer Ministerpresident. Prof. Hans Maier, Bayerischer Staatsminister fBr Unterricht und Kultus. Dr. Dr. h. c. Ludwig Huber. Bayerischer Slaatminister der Finanzen. Conventione inter Apostolicam Sedem et Bavariam rata habita, die XVIIImensis Octobris anno MDCCCCLXXIV Ratihabitionis Instrumenta accepta et reddita mutuo fuerunt. Exinde, i. e. a die XVIII mensis Octobris anno MDCCCCLXXIV. huiusmodi Conventio inter Apostolicam Sedem et Bavariam icta vigere coepit, ad normam articuli 13 eiusdem Pactionis Adn. Q. MAY In O«it. Arch. f. K. R. 26 (1975) 55-87j W. SCHULZ In Apoll 43 (1975) 150-171. 6M9 6850 1974 SEP 16-27 SS. CC. PRO DOCTR. FIDEI - PRO CULTU DIVINO - PAULUS VI 4315 4313 1974 SEP 16.-SC pro DOCTRINA FIDEI, RESP. PART.· Responsa ad proposita dubia circa solutionem matrimonii in favorem fidci: 1 - Dispensatio ab impedimento disparitatis cultus cum parte acatholica quae obtinuit dissolutionem ma­ trimonii in favorem fidei concedenda est a Séde Apo­ stolica. 2 - Orator acatholicus petere potest dissolutio­ nem matrimonii si ipse novas nuptias inire intendat cum parte valide baptizata. 3 - Pars non catholica pot­ est esse oratrix si parata sit ad fidem catholicam am­ plectendam. 4 - Novae normae procédurales in his ca­ sibus sequendae vigere incoeperunt a die 26 oct. 1973 Romae, 16 septembris 1974 Excellentissime ac Reverendissime Domine, Litteris Tuis 17 iulii 1974 datis Excellentia Tua Rcve.ma huic Congrega­ tioni nonnulla dubia, ab Ordinario Salinensi proposita, ut in­ fra sequuntur, subiccit: 1. Quaeri potest privilegium si orator acatholicus, baptizatus vel non, nolit se convertere ad fidem catholicam? Si affir­ mative, dispensatio ab impedimento disparitatis cultus con­ cedenda est a S. Congregatione vel ab ipso Ordinario loci? 2. Quaeri potest privilegium si orator catholicus sit et inire velit novas nuptias cum acatholico baptizato qui non se con­ vertit? 3. Si conversio necessaria non sit, quomodo explicetur art. 9 § 2 Normarum proceduralium, ubi affirmatur “Preces ad S. Congregationem pro Doctrina Fidei Ordinarius numquam dirigat, nisi quaevis rationabilis suspicio sinceritatis amota fuerit? 4. Quo tempore hae normae vigere coeperunt? Haec Sacra Congregatio propositis dubiis respondendum esse censuit, ut infra, ad singula: Ad 1: Affirmative, et dispensatio ab impedimento dispari­ tatis cultus concedenda est ab hac Sacra Congregatione. Ad 2: Affirmative, dummodo baptismus partis acatholicae validus sit. Ad 3: Art. 9 § 2 Normarum proceduralium vim habet so­ lummodo si agatur de parte non catholica quae parata sit ad fidem catholicam amplectendam. Paragraphus 2, enim, est consectarium art. 8 ct art. 9 § 1. Ad 4: Normae integros effectus obtinuerunt a die 26 oc­ tobris 1973. Hanc occasionem nactus impensos aestimationis meae sen­ sus Tibi obtestor ac permaneo Excellentiae Tuae Rev.mae addictissimus - Franc. Card. SEPER, Praefectus. • Delegato Apostollco In Statibus Foederatis Amerlcae Septentrionalis, Prot. N. 1225/75m: A. ABATE, II matrimo­ nio nell'attuale legislazlone canonica, Roma-Brescla 1979, p. 247 nota 16. Adn. A. ABATE, op. cit. p. 242-248. 4314 1974 SEP 17.-SC pro DOCTRINA FIDEI, RESP. PART.· In dissolutione matrimonii in favorem fidei contracti cum dispensatione ab impedimento disparitatis cul­ tus, pars oratrix est pars catholica Romae. 17 septembris 1974 Eminentissime ac Reverendissime Domine, Litteris Tuis die 20 augusti datis. Eminentia Tua Rev.ma huic Sacrae Con­ gregationi dubium circa normam V Instructionis pro solutio­ ne matrimonii in favorem fidei, ut infra proposuit: “Pars catholica quae petit dissolutionem matrimonii con­ tracti cum dispensatione ab impedimento disparitatis cultus estne pars oratrix, vel conventa, matrimonii in casu, vel tertia pars quae inire vult matrimonium cum persona non baptizata?” Proposito dubio, haec Sacra Congregatio respondendum esse censuit: “Pan catholica”, de qua in norma V Instructionis pro so­ lutione matrimonii in favorem fidei, spectat ad partem catho­ licam oratricem, quae petit solutionem sui matrimonii”. • Archleplscopo S. Ludovic), Prot. N. 1200/74m. Adn. A. ABATE, II matrimonio nell'attuale legislazlone canonica, Roma-Brescla 1979, p. 242-248. 6851 n. 4313 -4316 1974 SEP 26. - SC CULTUS DIVINI, RESPONSUM. PART.· Sanctissima Eucharistia asservari nequit in tabernaculo transparent), materia vitrea vel vitro simili confecto Signor Cardinale, Giungono di frequente a questa Sacra Congrcgazionc lamentele c nchiestc di spiegazione a riguardo di tabernacoli di vetro. che alcune Ditte ancora costruiscono e reclamizzano. Questo Dicastero, proprio in seguito a interpretazioni non dei tutto esatte fatte in Italia su questo punto, ha pubblicato una nota sulla rivisla “Notitiae” (7. 1971, pp. 414-415). Nel rituale “de sacra Communione et de cultu mysterii eu­ charistici extra Missam” c chiaramente detto: “Sanctissima Eu­ charistia asservetur in tabernaculo solido, non transparent! at­ que inviolabili” (n. 10). Le sarei vivamente grato se volesse fare présente questa nor­ ma agli Eccellentissimi Vescovi dclla Conferenza Episcopale Italiana affinché. tramite i loro Bollettini diocesani, vogliano dare oportune istruzioni in materia. Mi valgo delFoccasione per esprimerLe i sen timenti del mio piii distinto ossequio, con il quale mi conferrao di Vostra Eminenza dev.mo - James Robert Card. KNOX, Prefetto. A. Bugnini. Segretario. • Praesldl Conferentiae Episcopalis Italiae, Prot. N. 2125/ 74: Rlvista diocesana di Roma 15 (1974) 1176. Adn. G. CAPRILE In La Civ. Catt. 126 (1975-1) 485. 4316 1974 SEP 27. - PAULUS VI, ALE AAS 66 (1974) 557-564 Allocutio habita Em.rnis Patribus Cardinalibus et Exc.mis Praesulibus, cum prima haberetur congregatio tertii generalis Coetus Synodi Episcoporum: De necessitate, universalitate et finibus evangelizationis, quae recentiora et valida apostolatus incepta prosequi etiam debet Venerabiles Fratres, Postquam liturgicum Sacrum hodie mane celebravimus, ccce iam iterum praesentes simul adsu­ mus in hac Aula Synodali, ut inter nos colloquamur ct secun­ dum ordinem statutum faciamus initium illius operis, in quo hic Coetus diligenter elaborabit proximis hisce diebus. Quae tunc diximus, el tamquam precem supplicem direximus ad ipsum Dominum lesum, quia persuasum habuimus hoc pracstantissimum argumentum cvangelizationis, quod ex ipsa rei natura divinoque consilio dependeret ex Patris amore, Christi mandato et Spiritus Sancti missione, primum proponi debuis­ se tam excelsa et sublimi ratione, ut deinde a nobis hic altius investigaretur atque intellegeretur. Nunc ergo. Fratres carissimi, vos omnes cupimus cx imo pectore salutare, qui difficulter reliquistis hanc ob causam co­ tidiana munia et gravia negotia in dioecesibus vestris; sed no­ minarim ct singulariter salvere iubemus coadiutorem veneran­ di Archiepiscopi Hanoiensis qui, / cum Oecumenico Concilio 558 et prioribus Synodis intéressé non potuerit, neque ob infir­ mam valetudinem hunc ipsum quidem coctum participare va­ leat, nunc primum, misso coadiutorc suo loscpho Maria Trinh-Van-Can, nobis vivam reddit ac praesentem inter nos partem egregiam Nobisque adeo dilectam Ecclesiae Sanctae, id est Vietnamiae Septentrionalis. Dum vero iterum a Deo fla­ gitamus potens cius auxilium ct lumen super hoc nostrum in­ ceptum, volumus simul vobis singulis confirmare plenissimam nostram fiduciam, vobis singulis gratias ex animo agere, vobis singulis exoptare “in osculo sancio” copiam et abundantiam optimorum bonorum. Liceat tamen Nobis - per pauca temporis momenta - vo­ bis sincere affirmare quantopere consoletur Nos et animum nostrum recreet atque confirmet hoc spectaculum, quod vos ipsi praesentes efficitis: vos estis parati, sollertes, periti, in­ structi atque aperti necessitatibus Ecclesiae universalis; ct hoc iam eximium documentum est - si quaerimus aliquod testi­ monium - viventis Ecclesiae communionis. Liceat igitur no­ bis verba Psalmi iam nota, sed gratissima semper repetere: Eo ce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum (1). Haec enim communitas nostra et coniunctio mentes no1. Pjf. 132. 1, 6852 η. 4316 PAULUS VI: ALLOCUTIO AD SYNODUM EPISCOPORUM 1974 SEP 27 burn. Neque vero necesse est Nos afferamus haud ambiguos liras cf animos arctissime consociat, immo conglutinat in hoc ministerio tantae gravitatis ct tantae hodie necessitatis. * prae­ locos conciliares coram vobis, qui actores, maxima ex parte fuistis in eo salutari eventu. terea haec communio nostra affert optimam condicionem et aptissimam affectionem, qua fraternum nunc colloquium in­ Sic ergo advenimus ad secundam notam, vel proprietatem cipiamus. Quoniam vero huc convenistis ex omn/ tribu et lin­ evangelizationis. quae arcte cohaeret cum prima quaeque ac­ gua et populo et natione (2) ut clare et efficaciter ostentaretis curatius ct subtilius definire potest iam memoratum temticommunitatem ccclesialem per orbem terrarum diffusam, dia­ num ad quem. Loquimur scilicet de universalitate evangeliza­ logus vester secum infert maiorem quondam vereque intimam tionis. Haecunôerrarirorsignificat nuntium evangelu esse per­ necessitudinem, vel, si vultis, conversationem, quae nunc de­ ferendum ad omnes prorsus homines, sine ullo discrimine lo­ clarari et comprobari debet collocutione fideli et reverenti et ci, stirpis, nationis, histonae, societatis quemadmodum fac­ - sic enim speramus - frugifera de quaestione evangelizatiotum est die Pentecostes: ex omni natione quae sub caelo est nis in mundo huius tempons. (8) . Etiam hic aspectus convenienter componitur cum alia Iterum iterumque dictum est hoc argumentum summi ratione, quae ad ipsam essentiam et constitutionem Ecclesiae ponderis esse maximaeque amplitudinis, attamen - adden­ pertinet, scilicet cum opera missionalia eamque dirigit ad pro­ dum est statim - argumentum illud simul esse severum et au­ positum et finem, qui in eodem loco Sacrae Scripturae assi­ dax. Etenim nos cogit et impellit, ut cognoscamus quae sint gnatus est ei: Euntes docete refertur ad omnes populos. Hic verae condiciones societatis et culturae in quibus homines ho­ autem quoque magisterium conciliare mentes nostras iam ap­ die vivunt et in quibus etiam versatur et operatur Ecclesia, his tavit ad talem Ecclesiae comprehendendam imaginem, quae annis profecto tumultuosis; idem tangit cor ipsum et centrum ex intimis propriae catholicitatis exigentiis, mandato sui Fun­ totius nostri officii ac muneris pastoralis; idem acutam nobis datoris oboediens, ... peregrinaris natura sua missionaria est 559 et, / ut ita dicamus, provocatricem ponit interrogationem de (9) . Ex aha vero parte, studium illud et industria, ut nempe tota ratione nostrae vitae atque industriae inter homines. Qui­ omnis lingua confiteatur Christum solum esse Dominum et nam sumus nos? Quidnam facimus hic? Quidnam facere debe­ omnium Redemptorem ad gloriam / Patris (10), semper con- 561 mus? Sumus quidem pusillus grex (3), non tantum ut paucis­ stituit actionem perseverantem Ecclesiae, propter quam etiam simi resera episcopi hic congregati, sed etiam ut expressio nomen Christianum * *· S. C. pro Cultu Divino. Prot. N.SR S®9?/.6’- ,A?n· >n ISCRIS 1 (1975) 40-42; Notlt. 11 (1975) 62. Vide Infra documentum S. C. pro Cultu Divino sub data: 1975 FEB ... positum: LE 4361. 1974 NOV 1 1974 NOV L- SC pro CULTU DIVINO, NORMAE. PART? 4327 Preces eucharisticae approbantur pro Missis cum pueris et de reconciliatione I - DECRETUM CUM NORMIS Postquam de Precibus eucharisticis litterae circulares ab hac Sacra Congregatione die 27 maii 1973 editae sunt, non­ Rescriptum Pontificium quo Conferentiae Episcopo­ nullae Conferentiae Episcopales et Episcopi e diversis orbis regionibus Apostolicae Sedi petitiones attulerunt ad novas rum Canadiens! facultates tribuuntur circa processus Preces eucharistica * obtinendas pro Missis quae cum pueris instruendos in causis matrimonialibus celebrantur et pro Missis de reconciliatione. Etenim Directorium de Missis cum pueris. die 1 novembris Sanctissimus Dominus Noster Paulus VI, precibus 1973 editum, generatim postulat ut orationes praesidentiales compositae pro fidelibus adultis, in Missis cum pueris ita aa Conferentia Episcoporum Canadiens die 30 augusti 1974 oblatis benigne annuens, me subsignato Cardina­ daptentur, ut a pueris tamquam expressio vitae propriae reli­ giosae considerari possint (1). At ad nobilissimam orationem li a Publicis Ecclesiae Negotiis die 31 octobris 1974 praesidentialem quod attinet, id est Precem eucharisticam, icoram admisso, eidem has quae sequuntur facultates, dem documentum statuerat solas quattuor Preces eucharisti­ * ca approbatas etiam cum pueris adhibendas esse “donec Ausque ad novarum processus legum promulgationem, postolica Sedes pro Missis cum pueris aliter provideat * ’ (2). concessit, si id vere requirant causarum matrimonia­ Ex altera parte occasione celebrationis Anni Sancti valde lium numerus imparque copia iudicum aliave, iudicio utilis et opportuna visa est peculiaris Prex eucharistica, quae etiam occasione celebrationum pacnitentialium adhiberi pos­ ipsius Conferentiae, gravia temporis et loci adiuncta. set, eo praesertim cum thema fundamentale varios praebeat 1. firmis manentibus quae in Litteris Apostolicis aspectus, qui in gratiarum actionem et benedictionem Precis eucharisticae culmen attingunt. Motu Proprio datis Causas matrimoniales, d. 28 marSummus Pontifex Paulus VI legitimas postulationes consi­ tii a. 1971, η. IV § 1, statutae sunt nonnis de compe­ derant et huic Sacrae Congregationi commisit ut aliquas for­ tentia ad iudicium in causis matrimonialibus feren­ mulas peculiares Precis eucharisticae pro supradictis occasio­ nibus appararet. dum, facultatem ad tempus determinatum conceden­ Tria ergo schemata Precum eucharisticorum pro Missis di ut in iisdem causis, iis quidem exceptis ad eos spec­ cum pueris et duo “de reconciliatione” confecta sunt et iu­ tantes de quibus in C. I. C. can. 1557, § l.n. 1, com­ dicio Summi Pontificis submissa. Qui, die 26 octobris 1974, petens quoque sit Tribunal loci in quo pars actrix reea quae sequuntur statuit. 1974 NOV 1.- SECRETARIA STATUS, RESCR. PART? sidcntiam habet non precariam, ea tamen lege ut singulis in casibus consensus accesserit tum Ordinarii loci commorationis habitualis partis conventae tum Ordi­ narii loci et praesidis Tribunalis aditi; 2, firma manente lege de constitutione Tribuna­ lium, ad nonnam Litterarum Apostolic arum Causas matrimoniales, η V. § 1, facultatem ad tempus deter­ minatum concedendi ut, si in Tribunalibus sive dioecesanis sive regionalibus, ubi erecta sint, collegium trium iudicum. ad normam supradicti η. V. § l, ef- 6869 1. Preces eucharisticae quae in hoc fasciculo continentur, approbatae sunt ad experimentum et ad triennium, scilicet usque ad finem anni 1977. Prex “de reconciliatione” adhi­ beri potest quando peculiares celebrationes fiunt super the­ mata de reconciliatione et de Paenitentia, praesertim tempore Quadragessimae. occasione peregrinationum vel conventus spiritualis. Textus tamen in editiones officiales Missalls Romani inseri nequeunt. 1. Cf. Directorium de AfiuU cum puerû. n. 51: AAS 66 1974.44. 2. Ibid., n. 52: AAS 66. 1974, 45. 6870 1974 NOV 1 SACRA CONGREGATIO PRO CULTU DIVINO 2. Supradictae Preces eucharisticae ad Conferentiarum Episcopslium Praesides, qui eas petunt, mittuntur. Quaevis au­ tem Conferentia Episcopalis unam tantum Precem cuchansticam pro Missis cum pueris ct unam “de reconciliatione" elige­ re potest (3). 3. Textus a Conferentia Episcopali electi interpretatio po­ pularis approbetur ct huic Sacrae Congregationi proponatur pro confirmatione. Tantum post confirmationem Apostolicae Sedis adhiberi potest. Interpretatio popularis textus selecti cum quadam liberta­ te fieri potest ut exigentiis et indoli cuiusque linguae plene respondeat et a textu latino aliquantulum differre potest, iuxta ea quae in Praenotandis pro Missis cum pueris, nn. 9-11, dicuntur. Structura tamen Precis eucharisticae et significatio textus servanda sunt, ac fideliter et Htteraliter intepretandae formulae consecrationis, quae eaedem esse debent in omnibus Precibus eucharisticis. 4. Usus Precis eucharisticae pro Missis cum pueris limita­ tur ad Missas quae pro ipsis tantum celebrantur, aut ad illas in quibus maior pars participantium ab ipsis constituitur (4). Communitas puerorum ea intelligitur quae a Directorio pro Missis cum pueris consideratur, constans scilicet puero­ rum qui nondum in aetatem, quam vocant praeadulescentiam. intraverunt (5). Ii quibus facultas concedetur ut "ad experimentum" adhi­ bere valeant supradictas Preces, condiciones supra indicatas stricte servare tenentur. Ex aedibus Sacrae Congregationis pro Cultu Divino, die 1 novembris 1974. - lacobus R. Card. KNOX, Praefectus. A. Bugnini, Archiep. tit. Diocletianen., a Secretis. 3. Tamen, rationales petitiones ad largiorem concessionem obtinendam benigne a Sancta Sede, singulis in casibus, per­ pendentur (E communicatione Secretoriae Status Summi Pontificis, diei 26 ianuarii 1975, Prot. n. 272908). 4. Directorium dc Missis cum pueris, n. 19: AAS 66, 1974, 35. 5. Ibid.,n. 6: AAS 66, 1974, 31. II - PRECES EUCHARISTICAE PRO MISSIS CUM PUERIS Praenotanda 1. Textus Precis eucharisticae pueris aptati eos adiuvare debent, ut cum maiore fructu Missas adultorum participent. Ita Directorium de Missis cum pueris statuit quosdam tex­ tus Missae pueris numquam esse adaptandos, "ne differentia inter Missas cum pueris et Missas cum adultis nimia evadat". Inter quos textus "acclamationes et responsiones fidelium sa­ lutationibus sacerdotis" enumerantur (1). Proinde in his Pre­ cibus eucharisticis dialogus Praefationis semper idem est ac in .Missis cum adultis. Idem valet de cantu "Sanctus", salvis iis quae infra sub nn. 18 et 23 dicuntur. 2. Pariter iuxta Constitutionem Apostolicam Missale Ro~ manum, ipsa verba Domini in qualibet Canonis formula una eademque sunt (2). 3. Ut pro pueris clarius in his verbis distinguantur ea quae super panem et vinum dicuntur, et ea quae de iteranda cele­ bratione agunt, ante verba "Hoc facite in meam commemo­ rationem" introducta est sententia: "Deinde dixit ad eos". 4. Quaevis e tribus Precibus eucharisticis pro Missis cum pueris omnia elementa continet, e quibus iuxta n. 55 Institu­ tionis generalis Missalis Romani Prex eucharistica constat, sal­ vis raris quibusdam exceptionibus. 5. Non tantum adsunt elementa requisita, sed etiam, sim­ pliciore quidem loquela, pueris adaptata, ea exprimunt quae iuxta traditionem, ex. gr. in anamnesi vel epiclesi, semper ex­ pressa sunt. 6. Etsi sermo facilior selectus sit, redactores semper prae oculis habuerunt vitandi periculum "infantilismi", quod vo­ cant, quo dignitas celebrationis eucharisticae periclitaretur, praesertim si verba ab ipso celebrante proferenda ab eo effice­ rentur. 7. Cum principia actuosae participationis pro pueris quo­ dammodo a fortiori valeant, ad talem participotionem augen­ dam et impensiorem reddendam (3) numerus acclamationum in Precibus eucharisticis pro Missis cum pueris auctus est. uin indoles Precis eucharisticae tamquam orationis praesi· entialis obscuraretur. 8. Quia sat difficile est unam tantum Precem eucharisticam in toto orbe terrarum pro Missis cum pueris adhibere, re­ spectu habito differentiae culturalis et ingenii diversorum po­ pulorum, opportunum visum est saltem tres textus diversae indolis (de qua sub nn. 23-25) proponere. 3 1. Cf. Directorium dc Missis cum pueris, n. 39: AAS 66. 1974, 41-42. 2. AAS 61, 1969. 219. 3. Cf. Directorium dc Missis cum pueris, n. 22: AAS 66. 1974, 36. 6871 η. 4328 De redact io ne harum Precum in diversis linguis 9. Conferentiae Episcopalis erit unum e schematibus hic propositis seligere et curare ut textus in lingua vernacula redi­ gatur qui plene respondeat exigentiis pastoralibus, paedagogicis et Iiturgicis. Hic textus a Conferentia Episcopali approbari debet ct Apostolicae Sedi pro confirmatione mittatur. 10. Optandum est ut talis labor redigendi coetui cuidam concredatur c viris et mulieribus non tantum in re liturgies, sed etiam in re paedagogica, catechetica, litteraria et musicali competentibus. 11. Talis coetus semper prae oculis habeat textum latinum hac vice destinatum non esse ad usum liturgicutn; exinde eum non simpliciter vertendum esse. Textus latinus determinat quidem finem, substantiam et formam generalem harum Precum, quae eaedem esse debent in interpretationibus diversarum linguarum. Quae autem sunt propria linguae latinae (quae numquam stilum proprium lo­ quendi cum pueris excoluit), nempe praeferentia pro con­ structione quam vocant hypotacticam, stilus quodammodo ornatus et redundans, sic dictus "cursus", nullatenus transpo­ nenda sunt in ipsos textus vernaculos usui liturgico destina­ tos. Quorum loquela sit tn omnibus adaptata genio diversa­ rum linguarum simul et modo quo in diversis linguis cum pueris sermo fit, quando agitur de rebus magni momenti. Quae omnia a fortiori valent si agitur de linguis, quae a lingua latina magis distant, praesertim de linguis non occidentalibus. Exemplum redactionis pro unaquaque Prece eucharistica in aliqua lingua occidentali ad utilitatem translatorum affertur. 12. Bene discernatur in his textibus redigendis inter diver­ sa genera litteraria, quae in Prece eucharistica occurrunt: Praefatio, intercessiones, acclamationes, iuxta sana principia quae in Instructione diei 25 ianuarii 1969 pro interpretationi­ bus textuum liturgicorum enuntiata sunt (4). 13. Curent insuper Conferentiae Episcopales ut pro parti­ bus in his Precibus ab ipsis pueris cantandis modi musici iux­ ta genium diversarum regionum apparentur. De usu liturgico harum Precum 14. Usus harum Precum ad Missas cum pueris celebrandas omnino limitetur, salvo tamen iure Episcopi, quod in Directo­ rio de Missis cum pueris statutum est (5). 15. E tribus Precibus eligatur illa quae condicioni puero­ rum magis respondere videtur: sive prima propter maiorem simplicitatem, sive altera propter ditiorem participationem, sive tertia propter variabilitatem. 16. Acclamationes novae facile in usum liturgicum deduci possunt, si, praeeunte cantore vel aliquo e pueris, ab omni­ bus cantando vel pronuntiando repetuntur. In textibus autem lingua vernacula apparandis cura habeatur ut acclamationes facile introducantur, v. g. quodam verbo typico ad acclama­ tionem invitante. 17. Licet Conferentiis Episcoporum loco acclamationum novarum, quae in his Precibus eucharisticis inveniuntur, alias introducere dummodo eundem praeseferant spiritum. 18. Necesse est ut etiam pueri "Sanctus" cantare vel pro­ nuntiare addiscant, firma tamen lege quod interdum pro hoc cantu "ad faciliorem reddendam participationem puerorum... adhibere licet cum modis musicis aptas interpretationes popu­ lares ab auctoritate competenti receptas, etiamsi in omnibus cum textu liturgico non concordet" (6). Ubicumque autem, in diversis populis, riget mos cantandi modo responsoriali, li­ cet Conferentiae Episcoporum permittere ut ‘ Sanctus" re­ sponsori aliter cantetur. 19. Paululum mutatus est locus acclamationis fidelium, quae fit consecratione terminata, et quidem ex rationibus paedagogicis. Ut pueris clare appareat nexus inter verbum Do­ mini: "Hoc facite in meam commemorationem" et anamnesim a sacerdote celebrante prolatam. Acclamatio aut ananinetica aut laudativa non fit nisi post anamnesim prolatam. 20. Ad participationem puerorum fovendam licet iuxta Directorium de Missis cum pueris causas particulares ad gra­ tias agendas inserere ante dialogum praefationis (7). Etiam quoad participationem per gestus et habitus corporis valent ea quae in Directorio sub n. 33 dicta sunt. Prae omnibus au­ tem magni fiat participatio interna, de qua in n. 23 [; ea quae) de celebratione festiva, fraterna, meditativa dicuntur, pecu­ liari modo valent de Prece eucharistica. 21. Ad hanc participationem internam, quae pastoribus puerorum maxime cordi esse debet, fovendam, opus est ut ce­ lebrationem praecedat et sequatur diligens instructio cateche­ tica. Inter textus, quos haec catechesis pueris apte elucidabit, 4. Cf. Consilium ad ex se quand am Constitutionem de S. Liturgia. Instruction sur la traduction des textes liturgiques pour la célébration avec le peuple, 25 Ianuarii 1969: Notitiae 5. 1969. 3-12. 5. Cf. Directorium dc Missis cum pueris, η. 19: AAS 66. 1974, 35. 6. Cf. Directorium de Missis cum pueris, n. 31: AAS 66, 1974. 39. 7. Cf. Ibid., n. 22: AAS 66. 1974, 37. 6872 η. 4329 PAULUS VI: ALLOC. AD CONVENTUM DE ALIMENTIS IN MUNDO PROCURANDIS 1974 NOV 9 luer, vous les participants à la Conférence mondiale de ΓAli­ eminent locus convenit precibus quae in culmine ipsius cele­ brationis eucharisticae pro pueris deinceps adhibentur (8). mentation reunie à Rome sous les auspices des Nations Unies. 22. Rubricae singularum Precum eucharisticorum quae in Est-il besoin de vous dire que Nous communions intensément textu latino inveniuntur, inserendae sunt omnes in textum à vous préoccupations, car notre mission est de prolonger vulgari sermone exaratum. renseignement et l’action du Christ auquel le spectacle d’une Rubricae speciales pro concelebratione. uti in quattuor foule affamée suggérait l’émouvante exclamation: “J’ai pitié Precibus eucharisticis, iam introductis, inveniuntur, in his Pre de cette foule ... ils n’ont pas de quoi manger. Les renvoyer à cibus desunt, quia intuitu psychologiae puerorum a concelejeun, je ne Je veux pas. ils pourraient défaillir en route” (1). brationepotlus abstinendum esse videtur, quando Missa cum pueris celebratur. 1. Au cours de ces dernières années, la situation que Nous décrivions dans l’Encyclique Populorum progressio a atteint a) De Prece eucharistica / des proportions encore plus alarmantes et ce que Nous di­ 23. Ut pueri facilius cantui "Sanctus" assuefiant, Prex pri­ sions alors a gagné en actualité: "Personne ne peut plus ma eum in has partes dividit, quae acclamatione "Hosanna in l’ignorer, sur des continents entiers, innombrables sont les *excelsis' concluduntur. Iuxta ea quae supra n. 16 dicta sunt, hae acclamationes cantari vel pronuntiari possunt, cantore vel hommes et les femmes torturés par la faim» innombrables les uno e pueris prseeunte. Tertia vice, quando cantandum est enfants sous-alimentés, au point que nombre d’entre eus meu­ "Sanctus, sanctus, sanctus" totus cantus ab omnibus cantari rent en bas âge, que la croissance physique et le développe­ vel recitari potest. Post anamnesim huius Precis loco acclama­ ment mental de beaucoup d’autres en sont comprimis, que tionis simplicioris in textu praevisae cantari potest una ex iis, des régions entières sont de ce fait condamnées au plus morne quae pro quattuor Precibus eucharisticis approbatae sunt. découragement” (2). La documentation préparée pour votre b) De Prece eucharistica II Conférence de'crit les divers aspects de la faim et de la malnu­ trition. en détecte les causes et s’efforce d’en prévoir les con­ 24. In Prece eucharistica altera, salvo cantu "Sanctus", et séquences en recourant aux statistiques, aux études de mar­ salva acclamatione post anamnesim, ceterae acclamationes ad libitum adhiberi possunt. Acclamationes quae insertae sunt che, aux indices de production et de consommation. Dans post verba Domini super panem et super vinum prolata, con­ leur rigueur, ces indications prennent une éloquence tragique: siderari et cantari debent tamquam meditatio communis de qu’en est-il alors quand on entre, sur le terrain même, en con­ mysterio eucharistico. tact avec les réalités quelles recouvrent? Des catastrophes ré­ c) De Prece eucharistica III centes de tout ordre, sécheresse, inondations, guerres, engen­ drent immédiatement des cas pathétiques de pénurie alimen­ 25. In Prece eucharistica tertia partes variabiles pro una taire. De façon moins spectaculaire mais / également pénible, 6 tantum occasione indicantur nempe pro tempore paschali. s’imposent a tous les dures situations créées dans les classes .Mens est ut pro aliis temporibus et occasionibus tales partes démunies par la hausse des denrées, signe de leur raréfaction, variabiles a Conferendis Episcoporum approbentur et post debitam confirmationem ab Apostolica Sede iuxta Litteras et par la diminution toujours plus accentuée de l’aide alimen­ circulares de Precibus eucharisticis n. 10 in usum liturgicum taire internationale qui avait pourtant puissamment contri­ introducantur (9). In redigendis his textibus sedulo providea­ bué. après la dernière guerre, au relèvement et au progrès tur ut 1res partes ( Praefatio, pars "post Sanctus", epiclesis) des peuples. sibimet invicem apte respondeant. Le défaut d’alimentation a des effets éloignés et parfois Eadem acclamatio, post consecrationem, ter eodem modo imprévisibles; il a de graves conséquences sur les générations à recurrit, ut pueris indoles laudativa et eucharistica totius Pre­ venir, et présente des dangers ambiants et sanitaires qui opè­ cis insinuetur. rent sur les populations des lésions plus profondes que les Ill- PRECES EUCHARISTICAE PRO MISSIS maladies apparentes. Π est vraiment douloureux d’en venir à “DE RECONCILIATIONE” une telle constatation, et de confesser que la société humai­ ne semble jusqu’à maintenant incapable d’affronter la faim Praenotanda dans le monde, alors qu’un progrès technique sans précédent 1. Opportunum esse videtur intentiones pro Anni Sanc­ a été atteint dans tous tes domaines de la production, tels que ti celebratione iterum iterumque a Summo Pontifice propo­ ceux des fertilisants ct de mécanisation, ou de la distribution sitas in celebrationibus liturgicis, praesertim in Missae sacrifi­ et des transports. Il y a bien peu d’années en effet, on espé­ cio. ipsa Prece eucharistica minime exclusa, resonare. Hac de causa duo textus Precis eucharisticae exarati sunt, qui aspec­ rait que. d’une façon ou d’une autre, la rapidité de la trans­ tus reconciliationis, quatenus obiectum gratiarum actionis es­ mission des informations et des biens ainsi que les progrès technologiques étaient en mesure d’éliminer rapidement les se possunt, in lucem ponunt. risques de l’ancien fléau de la famine frappant pour un longue 2. Conferentia Episcopalis unum textum eligere potest qui durée una nation ou une large région dans sa totalité. Ces es­ in suo territorio adhiberi valeat, Anno Sancto perdurante, in Missis, quarum celebratione intentiones huius Anni inculcan­ poirs ne sont pas réalisés, d’où l’atmosphère de gravité dans tur, Anno Sancto autem elapso, in Missis, quibus mysterium laquelle se déroutent vos travaux; d’où aussi l’espérance mêlée reconciliationis peculiari modo fidelibus insinuatur. d’anxiété qui tes entoure de la part des peuples de la terre. 3. Textus propositi omnia elementa continent, e quibus Pour reprendre tes paroles que Nous adressions en 1965 à iuxta n. 55 Institutionis generalis Missal is Romani Prex eu­ ΓAssemblée mondiale de la Jeunesse réunie sous le signe de la charistica constat Ordo talium elementorum idem est ac in campagne mondiale contre la faim: “C’est un drame de vie et Precibus eucharisticis II · IV Missilis Romani de mort pour l’humanité qui doit s’unir pour survivre et donc 4. Rubricae in textibus latino sermone exaratis referuntur. Ad utilitatem eorum, qui versiones in linguas populares para­ apprendre d’abord à partager le pain de chaque jour’’, celui re debent, pro unaquaque Prece venio in aliqua lingua occi­ dont le Seigneur nous apprend qu’il est nôtre, c'est-à-dire, à dentali additur. Cum quaedam Prex eucharistica in lingua vul­ chacun et à tous (3). gari evulgatur. Item rubricae ponendae sunt. 2. A vous qui êtes engagés dans una tâche si lourde mais si 8. Cf. Ibid., n. 12: AAS 66, 1974. 33 L riche de promesses, Nous proposons deux principes pour gui­ 9. AAS 65,1973.344. der vos travaux: d’une part voir en face les donées du problè­ • Ao Ordinarios et Conferentia; Episcopales: Notlt. 11 me sans vous laisser égarer dans leur appréciation par la pani­ (1975) 4-12. Adn.ln Notlt. 11 (1975) 4; Vita cons. 10 (1974) que ou par trop de pusillanimité·, et d’autre part vous sentir 126-128. suffisamment stimules par l’urgence et la priorité absolues des besoins en cause pour ne vous satisfaire en aucun cas de délais 4329 ou de demi-mesures. Cette Conférence ne résoudra pas tout d’elle-même, il n’est pas dans sa nature de le faire, mais, ou bien, car la clarté et l’énergie de ses conclusions, elle donne­ 1974 NOV 9. * PAULUS VI. ALLOC. AAS66(1974)644-652 ra le départ à une série d’engagements efficaces et loyale- 646 Allocutio habita Exc.mu viris qui ex universo terrarum orbe ment acceptés, ou bien, contre l attente mise en elle ct maigre Romae interfuerunt Conventui alimentis in mundo la bonne volonté de ses membres, elle aura été' tenue en vain. procurandis: Pour vous supplier d’éviter une telle issue. Nous n’hésitons pas à reprendre, en le transformant, l’appel que nous lancions De mediis quibus utendum est ad alimenta universo de la tribune des Nations Unies: “Jamais, plus jamais la guer­ mundo procuranda, salvis manentibus normis ethicae re”. et Nous vous disons: “Jamais, plus jamais la faim!”. naturalis propriis Monùeur le Président. Monsieur le Secrétaire géné­ ral. Mesdames et Menteurs. Nous sommes heureux de vous sa­ 1. ML 15.32. 2. N. 45. 3. Allocution du 15 octobre 1965, AAS 57 (1965).p. 910 6874 6873 1 1974 NOV 9 PAULUS VI: ALLOC. AD CONVENTUM DE ALIMENTIS IN MUNDO PROCURANDIS 3. Mesdames ct Messieurs, cet objectif peut être atteint. La menace de la faim ct le poids de la malnutrition ne sont pas une fatalité inéluctable. La nature n’est pas, en cette cri­ se. infidèle à l'homme. Son potentiel de production sur la terre et dans les mers reste immense et est encore largement inexploité. Tandis que. selon l'opinion généralement accep­ tée, cinquante pour cent des terres cultivables ne sont pas en­ core mises en valeur, le fait s'impose du scandale d'énormes excédents alimentaires que certains pays détruisent périodi­ quement. faute d’une sage économie qui en aurait assuré une consommation utile. Et ce ne sont la que des illustrations d’un fait que personne ne conteste dans sa réalité brute, mê­ me si certains doutent qu’il soit possible de tirer assez vite de ce potentiel le nécessaire pour assouvir la faim d’une humani­ té en expansion. Et par "assouvir la faim”, nous tombons tous d’accord pour dire qu’il s’agit de davantage que de pro­ longer une existence biologique minimale et infra-humaine. Ce qui est en question c’est de "donner à chaque homme de quoi manger pour vivre, ce qui s’appelle vivre une véritable vie d'homme capable par son travail d’assurer la subsistance des siens, et apte, par son intelligence, à participer au bien commun de la société par un engagement librement consenti et une activité volontairement assumée” (4). C’est bien en vue de ce niveau de vie que sont formulés les calculs de vos rapports, selon lesquels une action capable de nourrir l’huma­ nité en croissance est possible sur le plan technique, mais de­ mande un effort considérable. 4. La crise présente apparaît en effet surtout comme une crise de civilisation et de solidarité. Une crise de civilisation et de méthode, qui se manifeste lorsque le développement de la vie en société est affronté d’un point de vue unilatéral, en considérant seulement le modèle de société qui aboutit à une civilisation industrialisée, c'est-à-dire en mettant une confian­ ce excessive dans l’automatisme des solutions purement tech647 niques et en oubliant les valeurs humaines fondamen/tales. Crise qui apparaît quand s’accentue la recherche du seul suc­ cès économique dérivant des grands profits de l’industrie, avec pour conséquence l’abandon quasi total du secteur de l’a­ griculture, et la négligence concomitante de ses valeurs huj maines et spirituelles les plus hautes. Une crise de solidarité aussi, qui maintient ct parfois accélère les déséquilibres exis­ tants entre les individus, entre les groupes et entre les peu­ ples. et qui est malheureusement le résultat - la chose est de plus en plus évidente — de la volonté insuffisante de contri­ buer à une meilleure distribution des ressources disponibles, spécialement aux pays plus défavorisés et aux secteurs hu­ mains qui vivent essentiellement d'une agriculture encore primitive. Nous touchons ainsi au paradoxe de la situation présente: l’humanité dispose d'une maîtrise inégalée de l'univers; elle dispose des instruments capables de faire rendre à plein les ressources de celui-ci. Les détenteurs mêmes de ces instru­ ments resteront-ils comme frappés de paralysie devant l’ab­ surde d’une situation où la richesse de qulques-uns tolérerait la persistance de la misère d'un grand nombre? où la consom­ mation alimentaire hautement enrichie et diversifiée de quel­ ques peuples se satisferait des minimums vitaux octroyés à tous les autres? où l'intelligence humaine pourrait soustraire à leur sort tant de grands malades, mais se déroberait à la tâ­ che d’assurer une alimentation adéquate aux populations les plus vulnérables de l’humanité? 5. On ne saurait en arriver là sans avoir commis de graves erreurs d’orientation, ne serait-ce parfois que par négligence ou par omission ; il est ^rand temps de découvrir en quoi les mécanismes sons fausses, afin de rectifier, ou plutôt de re­ dresser de bout en bout la situation. Car il faut enfin satisfai­ re le droit de chacun à manger à sa faim selon les requêtes spécifiques de sa condition d'âge ct d'activité. Ce droit se fonde sur la destination première de tous les biens de la terre à un usage universel et à la subsistance de tous les hommes, avant toute appropriation particulière. Le Christ a basé sur le respect de ce droit le jugement de toute vie humaine (5). Or, à l'examen des données du problème, quelques constata­ tions s’imposent d’emblée: une des causes les plus manifestes du désordre actuel réside dans la hausse des prix des denrées alimentaires et des matières requises à leur production, tels les engrais dont la cherté et la rareté sont peut-être en train d'amenuiser les effets bienfaisants qu’on attendait â bon droit 648 de la "Révo/lution verte”. Cela n’est-il pas en étroite relation 4. DiicOun d la FAO, le 16 novembre 1970, A.A.S. 62 (1970). p. 831. 5. Cf. Mt. 25. 31 ss. 6875 n. 4329 avec les fluctuations d’une production réglée plus selon les perspectives de bénéfices à réaliser que sur les besoins de l’hu­ manité à satisfaire? La diminution des stocks alimentaires, qui est elle aussi à l’origine des préoccupations du moment, est, partiellement en tout cas. due à certaines options com­ merciales dont le résultat est de ne laisser disponible aucune réserve pour les victimes de disettes brusques et imprévues. On enregistre une crise alimentaire générale et on en prévoit l’aggravation, alors que, dans certaines régions particulière­ ment bien placées pour assurer des excédents et des réserves d’urgence, on a réduit de façon impressionnante les surfaces arables. Nous voilà devant des contradictions qui dénotent cette crise aiguë de civilisation. Toujours est-il que, puisque tous ces phénomènes sont le fruit d'actions malavisées, une correction et un redressement doivent être possibles à condi­ tion qu’on y mette la sagesse et le courage voulus. Nous venons d'évoquer la quantité des biens alimentaires nécessaires à la vie de chacun des hommes. Mais le problème de la qualité a également son importance et relève aussi d’un choix économique. Là, les nations plus industrialisées sont particulièrement concernées: comment, dans une atmosphère tendant à être polluée cl devant la frénésie de créer des succé­ danés artificiels, de production plus rapide, arrivera-t-on à sauvegarder avec prudence une alimentation saine, ne com­ portant pas de risques graves pour la santé des consomma­ teurs. notamment des enfants et des jeunes? Et comment rompre, dans ces mêmes nations, avec une consommation ex­ cessive par la richesse et l'abondance des denrées, ce qui s'avè•re nuisible aux intéressés et laisse les autres démunis? Sur ce terrain aussi, la situation demande vigilance et courage. 6. D'autres observations concernent le flux des ressources qui permettraient de porter remède à la situation actuelle. Tous conviennent que l’assistcnce multilatérale et bilatérale au secteur agricole a été notoirement insuffisante. En vue de votre Conférence, on a chiffré avec grand soin les exigences que comporteraient l’intensification de la production alimen­ taire dans les pays en voie de développement, la mise au point des politiques et programmes visant a améliorer la nutrition, les mesures pour renforcer la sécurité alimentaire mondiale. Les sommes auxquelles ces supputations sont parvenues pour les dix prochaines années dépassent sant doute de beaucoup l'effort consenti jusqu’ aujourd'hui, mais elles restent bien modestes au regard des / budgets nationaux des pays nantis ou disposant des liquidités internationales; une crise récente a modifié la répartition de ces liquidités, mais n'a pas diminué leur volume. En 1964 déjà, à l'occasion de notre voyage en Inde, Nous lancions un appel aux Nations, afin que soit cons­ titué par un engagement de véritable ampleur - fruit notam­ ment d’une réduction des dépenses pour les armements - un fonds destiné à donner une impulsion décisive à la promo­ tion intégrale des parties les moins favorisées de l’humanité. Aujourd’hui, l’heure a sonné d'une décision énergique et sans échappatoire dans la même direction. Ce que le sens de la so­ lidarité ou plutôt une élémentaire justice sociale, qui ne con­ siste pas seulement à ne pas "voler” mais aussi à savoir parta­ ger, n’ont pas encore obtenu, les périls de l'heure finiront-ils par l’imposer? Ou bien les hommes s'aveugleront-ils obstiné­ ment sur leur propre sort et se chercherbnt-ils des alibis, par exemple una action irraisonnée et unilatérale contre la crois­ sance démographique, faute d’aller â l’essentiel? Il est inadmissible que ceux qui ont le contrôle des biens et des ressources de l’humanité cherchent à résoudre le pro­ blème de la faim en interdisant aux pauvres de naître, ou en laissant mourir de faim les enfant dont les parents n'entrent pas dans le cadre de plans théoriques fondés sur de pures hy­ pothèses concernant l'avenir de 1 numanité. Autrefois, dans un passé que Nous espérons révolu, des nations ont fait la guerre pour s’emparer des richesses de leurs voisins. Mais n'est-ce pas une nouvelle forme de guerre que d’imposer une politique démographique limitative à des nations, afin qu’el­ les ne réclament pas leur juste part des biens de la terre’’ Nous renouvelons notre plein appui moral à ceux qui ont déclaré à plusieurs reprises dans les assises internationales, non seulement être disposés à reconnaître le droit de tout homme à jouir des biens nécessaires à la vie. mais être égale­ ment disposés, en consentant volontairement un sacrifice pro­ portionnel aux ressources et aux capacités qui sont les leurs, à mettre effectivement ces biens à la portée des individus et des peuples qui en ont besoin, sans aucune exclusive ni discrimi­ nation. La perspective s'impose donc de réformes courageuses pour éliminer les obstacles et les déséquilibres dérivant aussi 6876 π. 4330 COMMISSIO DECRETIS CONC. VAT. II INTERPRETANDIS des structures desueres, perpetuant des injustices insoutena­ bles, ou empêchant le dynamisme de la production et l’élan requis par une circulation adéquate des biens nécessaires à 550 Uw·/ 7. Mais l’assistance internationale la plus large, le rythme accru de la recherche et des applications de la technologic agraire. la planification la plus étudiée de la production ali­ mentaire n'auront guère d’effet si Ton ne pare pas au plus vite à une des lacunes les plus graves de la civilisation technique. On ne résoudra pas la crise alimentaire mondiale sans la parti­ cipation des agriculteurs, et celle-ci ne saurait être pleine et fructuose si on ne révise pas radicalement la sous-évaluation de l’importance dc l’agriculture par le monde contemporain. Car l’açriculture est facilment subordonnée à la domination des interets immédiats des autres secteurs de l’économie, mê­ me dans as pays qui sont pour le moment en train de tenter le décollage dc leur processus de croissance et d’autonomie économique. Notre prédécesseur Jean XXIII, qui a consacré un chapitre dc son Encyclique Mater et Magistra à l’agriculture, k relevait en as termes: “Le recteur agricole, à peu près partout, est un secteur déprimé: qu’il s’agisse de l’indice de productivité de la main d’oeuvre, ou du niveau de vie des populations rurales” (6). De cette dépression, ne relevons que deux indices, le re­ cul du nombre des agriculteurs et parfois aussi des terres cul­ tivées dans les pays industrialisés; le fait que dans le monde en voie de développement, bien que la grande majorité des habitans travaillent la terre, l’agriculture constitue le plus sous-développé des recteurs du sous-développement. Quelle que soit la valeur des moyens techniques mis en oeuvre, rien ne rera atteint sans la veritable réforme que représentent la réhabilita lion de l’agriculture ct le retournement des menta­ lités à son endroit. C’est la dignité des agriculteurs, celle dc tous ceux qui tra­ vaillent aux différents niveaux de la recherche et de l’action dans le domaine du développement agricole, qu’il faut procla­ mer ct promouvoir sans relâche. Nous le disions en recevant en 1971 la Conférence dc la F. A. O.: “Il ne suffit plus d’en­ rayer la distorsion croissante de la situation des ruraux au rein du monde moderne, il s’açit dc les y insérer à part entiè­ re, dc faire en sorte que les générations montantes n’éprou­ vent plus ce sentiment débilitant d’etre comme des laissés pour compte, des marginaux tenus à l’écart du progrès mo­ derne dans ce qu’Ü a de meilleur” (7). On y parviendra par un processus global et équilibré du 651 développe/ment, soutenu par une volonté politique des gou­ vernements dc faire sa juste place à l’agriculture. Il s’agit d’en finir avec la pression des recteurs économiques plus forts, qui vide la campagne de ces énergies memes qui seraient en mesu­ re d’assurer une agriculture de haute productivité; il faut ins­ taurer une politique qui garantisse aux jeunes du monde rural le droit fondamental de h personne à un choix délibéré d’une Erofession valable, à égalité de termes et d’avantages avec cel: que seul l’exode vers la ville ct l’industrie semble pouvoir lui garantir aujourd'hui. embrasse tout l’homme et tous les hommes; Nous n’avons pas, pour notre part, cessé d’exhorter l’humanité à tendre vers lui. 9. Telles sont. Mesdames el Messieurs, les pensées que Nous vous livrons comme notre contribution propre à vos tra­ vaux. Elles dérivent de la conscience que Nous avons de notre devoir pastoral et sont inspirées par la confiance en Dieu qui ne néglige aucun de ses entants, et la confiance en l’homme, créé à son image et capable de réaliser des prodiges d’intelli­ gence et de bonté. Devant les foules affamées, le / Seigneure52 ne sest pas contente d’exprimer sa compassion; il a ordonné à ses disciples: “Donnez-leur vous-mêmes à manger” (9). et sa puissance n’est venue en aide qu’à leur impuissance, et non à kur égoïsme. Cet épisode de la multiplication des pains com­ porte donc, face aux graves exigences de l’heure, de multiples kçons. Nous voulons retenir principalement aujourd’hui cet appel à l'action efficace. Il faut riser à créer à long terme la possibilité, pour chaque peuple, d’assurer correctement sa subsistence de la manière la plus adaptée, et il ne faut pas omettre non plus, dans l’immédiat, de subvenir par le partage aux besoins urgents qui sont ceux d’une grande partie de l’hu­ manité. Le travail doit s’unir à la charité. Une telle réorientation progressive de la production et dc la distribution implique aussi un effort qui ne doit pas être seulement une contrainte imposée par la crainte de la pénu­ rie, mais aussi une volonté positive dc ne pas gaspiller inconsi­ dérément des nchesses qui doivent servir au bien de tous. Λprès avoir libérakment nourri les foules, le Seigneur recom­ manda à ses disciples, nous dit l’Evangile, de recueillir ce qui reste, afin que rien ne soit perdu (10). Quelle belle leçon d’é­ conomie. au sens le plus noble et k plus pkin du terme, pour notre époque éprise de gaspillage ! Elle porte en elle la con­ damnation de toute une conception de la société dans laquclk la consommation tendrait à devenir à elle-même sa propre fin, au mépris de ceux qui sont dans le besoin, et au détri­ ment. en définitive, dc ceux-là même qui s’en croiraient les bénéficiaires, incapables qu’ils seraient devenus de percevoir que l’homme est appelé à une destinée plus haute. Que notre appel s’adresse donc a la fois à la lucidité el au coeur. Si le potcntkl de la nature est immense, si celui de la maîtrise de l’esprit humain sur l'univers semble presque illimité, que man­ que-t-il trop souvent pour que nous agissions dans l’équité et dans h volonté du bien-être de tous nos frères en humanité, sinon cette générosité, cette inquiétude que suscite la vue des souffrances et des misères des pauvres, cette profonde convic­ tion que toute la famille pâtit quand un de ses membres est en détresse? Cest cette solidarité que Nous souhaitons voir présider à vos travaux et surtout à vos décisions, et Nous de­ mandons avec instance au Père de toute lumière de vous en accorder la grâce. 8. Sanj aucun doute, ici encore ks réformes ne vaudront que si les individus se les approprient. Cest pourquoi l’éduca­ tion et la formation tiennent une place fondamentale afin que ne vienne pas à manquer la préparation des personnes. “Le concours dc la population rurale est nécessaire ... il faut que les agriculteurs soient fidèles à la profession qu’ils ont choisie et qu’ils l’estiment; ... qu’ils suivent ks programmes d élévation culturelle qui sont indispensables pour que l’agri­ culture sorte de son immobilité atavique et empirique et adopte les nouvelles formes de travail, les nouvelles machines, ks nouvelles méthodes” (8). Ce qui importe donc particulièrement à l’humanité qui souffre de la (aim, c’est que les gouvernements offrent à tous les agriculteurs la possibilité d’apprendre comment on cultive la terre, comment on améliore les sols, comment on évite ks maladies du bétail, comment on peut accroître le rendement; c’est que finalement, dans le cadre d'une préparation adéqua­ te. on concède aux agriculteurs les crédits dont ils ont besoin En un mot. d faut transformer U masse paysanne en artisan responsable de sa production et dc son progrès. Ainsi se trou­ ve-t-on ramené à la notion d’un développement intégral qui 6. Encyclique Mater et Magbtra, IIIe partie. 3e *par. . AAS 53 (1961). p. 432. 7. A.A.S. 63 (1971). p. 877. 8 Allocufràn d dr· agriculteurs italien , * 13 nov. 1966; dins L'Owratore Romano des 14-15 nov, 1966; traduit dans La Documentation Catholique, 1966. col. 2131. 6877 1974 NOV 13 9. Ml. 14. 16. 10. Cf. Jn, 6. 12. 4330 1974 NOV 13.-C0M. INTERP., RESP. AAS 66 (1974) 667 Responsum ad propositum dubiurn De Diaconi facultatibus quoad sacramentalia et benedictiones Patres Pontificiae Commissionis Decretis Concilii Vaticani Π interpretandis, proposito in plenario coe­ tu quod sequitur dubio, respondendum esse censuerunt ut infra: (de Diaconi facultatibus quoad sacramentalia et benedictiones) D. - Utrum et quatenus, ad normam can. 1147, § 1 C. I. C.. Constitutionis dogmaticae Lumen gen­ tium, n. 22 et Litterarum Apostolicarum Sacrum Dia­ conatus Ordinem, n. 22, possit diaconus benedictio­ nes rive constitutivas sive invocativas impertire, nec­ non sacramentalia ministrare. R. - Eas tantum benedictiones impertire eaque sa­ cramentalia ministrare potest diaconus, quae eidem iure expresse conceduntur. Ss.mus Dominus Noster Paulus Pp. VI in Audientia dic 13 novembris 1974 infrascripto impertita supra6878 1974 NOV 17-18 PAULUS VI - SACRA CONGR. PRO DOCTRINA FIDEI dictam decisionem ratam habuit, adprobavit et publi­ cari iussit. — Pericles Card. Felici, Praeses, Adn. P. TOCANEL In Apoll 48 (1975) 29-31j Notlt. 11 (1975) 36-39. 4331 1974 NOV 17.-PAULUS VI, LITE AAS 67 (1975) 89-90 In Mozambico conditur Delegatio Apostolica PAULUS PP. VI Ad perpetuam rei memoriam. — In vertice sacerdotalis auctoritatis divino consilio collocati, atque ad Abraham simili­ tudinem (cfr. Gen. 17, 5) patres multarum gentium constitu­ ti, nulli sane diligentiae parcimus, ut sancta Christi Tides at­ que religio, qua nihil carius, et iis populis, quibus nondum in­ notuit praedicetur, et apud eos. qui Christiano nomine cen­ sentur ac religionis nostrae saeptis continentur, spei salutis ae­ ternae participes, crescat, adolescat, floreat. Ad quam rem cum visum sit valde utile esse, si in Africae regione quam Mozambico cognominant, Apostolica Delegatio constitueretur: id enim necessitudines illius pepuli cum Aposlolica Scde constringeret; re bene considerata, Nostra pote­ state haec decernimus. In regione Mozambico Apostolicam Delegationem condi­ mus. cuius caput erit urbs vulgari lingua Lcurenço Marques, 90 in qua Apostolicus / Delegatus et domicilium collocabit, fac­ tis nempe iuribus, officiis, privilegiis ceterisque, quae tales Se­ des spectant. Contrariis nihil obstantibus. Ceterum volumus, ut Litterae Nostrae hae sive nunc sive in posterum ratae habeantur, suosque effectus promereant. Datum Romae, apud S. Pelium, sub Anulo Piscatoris, dic XVII mensis Novembris, anno MDCCCCLXX1V, Pontificatus Nostri decimo secundo.- loanncs Card. VILLOT, Secreiarius Status. 4332 1974 NOV 18.-SC DOCE FID., DECE AAS 66 (1974) 330-747 Declaratio de abortu procurato L PROOEMIUM 1. Quaestio de abortu procurato deque lege quae abortus libertatem forte concedat, fere ubique acrium disceptationum argumentum evasit. Quae disceptatio­ nes minoris gravitatis profecto essent, si de vitae hu­ manae causa non ageretur, quae primordiale bonum est, necessario tuendum ac promovendum. Id cuique patet, quamquam multi rationes quaerere conantur, ut, contra manifestam rei veritatem, etiam abortus huic causae inservire possit. Ac mirum non videri non potest, quod dum ex una parte gliscere cernimus aper­ tam reclamationem adversus poenam capitis et quod­ libet belli genus, ax altera vero parte animadvertimus magis magisque abortus libertatem vindicari, sive ab­ solutam sive certis limitibus circumscriptam, qui qui­ dem laxiores usque fiunt. Ecclesia autem, utpote quae plane sit conscia ad muneris sui partes pertinere homi­ nis defensionem contra ea omnia, quae illum destrue­ re vel dehonestare possint, hanc quaestionem silentio praeterire nequit: cum Dei Filius homo factus sit, iam nemo est, qui, ob communem naturam humanam, fra­ ter eius non sit, nec vocetur ut Christianus fiat, ad sa­ lutem ab ipso accipiendam. 2. Apud plures Nationes, publicae auctoritates quae renituntur libertati abortus lege sanciendae, ve­ hementibus sollicitationibus premuntur, ut ad hoc fa­ ciendum inducantur: id dicitur nullius violare con­ scientiam, cum suam cuique sequendi sententiam li731 bertas relinquatur, atque impediatur ne / quis pro­ priam aliis imponat. “Pluralismus ethicus” vindicatur, quasi hic e “pluralism© ideologico” suapte natura consequatur. At de rebus agitur, quae inter se magno­ 6879 π. 4331 - 4332 pere differunt, quia actiones citius quam merae opi­ niones alios attingunt in iis, quae ad ipsos pertinent, et quia numquam alicui fas est ad opinandi libertatem appellare, ut aliena iura laedat, maxime autem ius ad vitam. 3. Plures laici Christiani homines, medici praeser­ tim, atque etiam patrum matrumque familias conso­ ciationes, viri in re politica versati vel gravibus officiis fungentes, adversus huius opinionis motum consulto excitatum fortiter obstiterunt. Potissimum autem plu­ res Conferentiae Episcopales, nec non Episcopi nomi­ ne proprio, opportunum duxerunt de tradita Eccle­ siae doctrina sine ulla ambiguitate fideles commo­ nere1 . Haec documenta, quorum mira est concordia, praeclara in luce collocant observantiam, quae secun­ dum naturam humanam et doctrinam Christianam, humanae vitae debetur. Nihilominus fieri contigit, ut eorum plura, hic illic, non sine quadam reticentia reciperentur ac vel etiam prorsus recusarentur. 4. Pro munere sibi concredito promovendi atque tutandi fidem et mores in Ecclesia universali2, S. Congregatio pro Doctrina Fidei statuit in omnium christifidelium mentem praecipua huius doctrinae ca­ pita revocare. Hoc modo ipsa, dum Ecclesiae unita­ tem in luce ponit, Apostolicae Sedis auctoritate con­ firmabit, quae hac in re feliciter Episcopi iam sunt ag­ gressi. Ac fore confidit, ut universi fideles, non iis ex­ ceptis qui his controversiis novisque opinionibus per­ turbati sunt, plane intellegant hic non agi de opinione aliis opinionibus opponenda, / sed de ipsis tradenda 732 constanti doctrina supremi Magisterii, quod regulam morum, fidei lumine collustratam, exponit3. Patet igitur hac Declaratione graviter onerari fidelium con­ scientias4. Faxit Deus, ut per eam universi quoque homines illuminentur, quotquot sincero corde ‘^veritatem facere” student (cf. Io. 3,21). IL Doctrina fidei exponitur 5. “Deus mortem non fecit, nec lactatur in perdi­ tione vivorum” (Sap. 1, 13). Verum quidem est Deum animantia creavisse, quae certo temporis spatio vi­ vunt, et mortem abesse non posse a mundo viventium corporeorum. Illud autem quod est in primis proposi­ tum, vita est; omnia in hoc aspectabili universo sunt facta propter hominem, qui imago Dei est et rerum creaturarum fastigium (Gen. 1, 26-28). In humana­ rum rerum ordine, “invidia diaboli mors introivit in orbem terrarum” (Sap. 2, 24). Mors per peccatum in­ vecta, peccato haerere pergit, cuius signum ct simul consectaneum exstat; eadem tamen praevalere nequa­ quam poterit. Etenim Christus Dominus, resurrectio­ nis veritatem confirmans, in Evangelio proclamat Deum non esse Deum mortuorum, sed viventium (Mt 22, 32); ac mortem, sicut peccatum, per resurrectio­ nem in Christo devictum iri (cf. 1 Cor. 15, 20-27). Hinc intellegitur humanam vitam, hisce etiam in ter­ ris, pretiosam esse. Quae vita a Creatore inspirata est. eademque ab ipso resumitur (cf. Gen. 2. 7; Sap. 15, 11). Vita humana permanet sub Dei protectione: san1. Plura hac dc re Episcoporum documenta inveniuntur in G. Caprile, Non uccldere. Il Magistero della Chiesa sulEabor^ to. Pars II, pp. 47-300. Romae 1973. 2. Regimini Ecclesiae universae, III, 1, 29. Cf. ibid.. 31: “Ad eam spectant quaestiones omnes, quae fidei morumque doctrinam attingunt, vel cum ipsa fide connectuntur": A.A.S. 59 (1967), p. 897. 3. Const, dogm. de Ecclesia Lumen gentium, n. 12: A. A. S. 57 (1965), pp. 16-17. Haec Declaratio non de cunctis agit quaestionibus, ad abortum pertinentibus; theologorum est eas sedulo expendere de iisque disputare. Nonnulla enim tantum memorat fundamentalia principia, quibus theologi tamquam lumine et regula uti debent, et quorum ope omnes christiant certitudinem suam confirmant dc praecipuis doctrinae catho­ licae capitibus. 4. Const, dogm. de Ecclesia Lumen gentium, n. 2 5: A A S. 57 (1965). pp. 29 31. 6880 η. 4332 S. C. PRO DOCTR. FIDEI: DECLARATIO DE ABORTU 1974 NOV 18 guis hominis clamat ad ipsum (cf. Gen. 4, 10). qui recreto Gratiani haec Summi Pontificis Stephani V ver­ ba referuntur: “Conceptum in utero qui per abortum 733 quiret ut eius ratio reddatur: “ad imaginem quippe / deleverit homicida est”1 u. / S. Thomas, Doctor com- 735 Dei factus est homo’’ (Gen. 9, 5-6). “Non occides’’ (Ex. 20. 13): hoc est mandatum Dei. Vita dono munis Ecclesiae, docet abortum grave peccatum esse, legi naturae contrarium 11. Renatarum Litterarum quidem datur, sed simul officia coniuncta habet: non solum enim, accipitur ut “talentum” (cf. Mt. 25, aetate, Xystus V abortum quam maxima severitate condemnat12. Saeculo post. Innocentius XI respuit 14-30), sed opus est inde lucrum colligatur. Ad quos fructus ferendos, multiplicia munera in hoc, mundo quorundam propositiones canonistarum, laxismo homini offeruntur, a quibus ipse se subducere non faventium» qui a culpa excusare conabantur abortum potest; idque Christianus homo altius intellegit, quip­ ante illud tempus procuratum, quo a quibusdam cen­ pe qui probe sciat sibi vitam aeternam pendere ex iis, sebatur animam spiritualem in novum viventem infun­ di13. Nostris temporibus postremi Romani Pontifices quae ipse. Dei gratia adiutus, in terrestri hac vita eandem doctrinam quam accuratissime declaraverunt: peregerit. Pius XI gravioribus oblectationibus expresse respon­ 6. Ecclesiae Traditio semper docuit humanam vi­ dit14; Pius XII clare reiecit abortum directum, eum tam tutandam esse, eique esse favendum iam in initio, scilicet qui finis vel medii ad finem rationem habet15 ; quam in variis eius processus temporibus5. Ecclesia loannes XXIII magisterium SS. Patrum revocat, cum inde a primaeva aetate, cum Graecorum Romanorumstatuit indolem sacram hominis vitae, quippe “quae que moribus adversaretur, instanter asseveravit Chri­ inde a suo exordio. Creatoris actionem Dei postu­ stianorum mores hac in re ab illis longe distare. In olet Recens Concilium Oecumenicum Vaticanum pere, cui Didachê est index, id clare enuntiatur: “Non II, cui Paulus VI praefuit, severissime abortum dam­ interficies fetum in abortione neque interimes infan­ navit: “Vita ... inde a conceptione, maxima cura tuen­ tem natum” . Athenagoras sedulo annotat a Christia­ da esc; abortus necnon infanticidium nefanda sunt cri­ nis pro homicidis eas feminas haberi, quae medica­ mina”17. Idem Paulus VI, qui saepius de hoc argu­ mentis utuntur ad fetum eiciendum; ipse damnat in­ mento ser/monem habuit, asseverare non dubitavit 736 terfectrices puerorum, etiamsi hi adhuc rivant in sinu huiusmodi Ecclesiae doctrinam “neque esse mutatam, matris, ubi iam “Deo curae esse”existimantur7.Ter­ neque posse umquam mutari”18. tullianus fortasse de hac re non semper consona scri­ bit, nihilominus hoc essentiale principium clare ponit: III. Adiunguntur argumenta rationis lumine comparata 734 / ‘‘Homicidii festinatio est prohibere libere nasci, nec refert, natam quis eripiat animam an nascentem di­ 8. Observantia humanae vitae debita non Christia­ sturbet. Homo est et qui est futurus’’®. nis tantummodo praecipitur; eam enim ratio quoque per se ipsa exigit, si quidem inquirat quid persona hu­ 7. Saeculorum decursu, Sancti Ecclesiae Patres emana sit et quid esse debeat. Rationali natura cum iusque Pastores ac Doctores eandem doctrinam tradi­ constet, homo subiectum personale est, quod in seipderunt, neque tamen diversae sententiae de puncto sum cogitationem intendere, atque de actibus suis et temporis, quo spiritualis anima in corpus infundatur, ideo de sua ipsius sorte decernere valet: ipse liber est. ullam umquam fecerunt dubitationem de abortus illiQuapropter est sui dominus, vel potius, cum se perfi­ ceitale. Verum quidem est Media Aetate, qua commu­ ciat in tempore, ei subsidia praesto sunt, unde talis niter existimabatur animam spiritualem nonnisi post fieri possit; in hoc proprium ipsius munus positum primas hebdomadas in fetu praesentem adesse, diver­ est: anima eius, a Deo immediate creata, spiritualis est, sam aestimationem de tali peccato deque poenarum gravitate esse factam; scilicet probatos quoque aucto­ ac proinde immortalis. Item ad Deum ipse patet, ac nonnisi in eo plenam sui ipsius perfectionem inveniet. res pro hoc priore vitae tempore, in solvendis casibus, 10. Decretum Gratiani, Concordia discordantium canonum. benigniores quasdam sententias retinuisse, quas tamen C. 2, can. 20. q. 5. Medii Aevi aetate vero ad Augustini aucto­ pro insequentibus graviditatis temporibus respuebant. ritatem appellabatur, qui in opere De nuptiis et concupiscen­ Nihilominus ab iis numquam tunc negatum est abor­ tiis, c. 15 ita scribit: “Aliquando eo usque pervenit haec libi­ tum, etiam primis iis diebus, obiective grave esse pec­ dinosa crudelitas, vel libido crudelis, ut etiam sterilitatis vene­ na procuret; et si nihil valuerit conceptus fetus aliquo modo catum. Ac reapse in talem condemnationem omnes intra viscera exstinguat ac fundat, volendo suam prolem prius convenerunt. E tot, quae exstant, documentis satis interire quam vivere; aut si in utero iam vivebat, occidi ante­ esto nonnulla commemorare. Primum Concilium Moquam nasci” (PL 44, 423-424; CSEL 42, p. 230: cf. Decre­ tum Gratiani. C. 32, q. 2. c. 7). guntinum, anno DCCCXLVn celebratum, poenas re­ 11. In IV Sententiarum, distinet. 31, textus expositio. sumit a superioribus Conciliis illatas contra abortum, Constitutio Effraenatam, a. 1588 (Bullarium Roman., ac decernit severissimam poenitentiam imponendam V.12. 1. pp. 25-27; FontesIuris Canonici, l.n. 165. pp. 308-31 1. esse mulieribus quae “partus suos necant vel quae a13. Denz.-Schôn. 2134 (1184). Cf. Pii IX Const. Apostoligunt secum, ut utero conceptus excutiant”9. In De- cae Sedis (Acta Pii IX. V, pp. 55-72; A.S.S. 5 (1869). pp. 5. Sacri auctores haud instituunt disputationes philoso­ phicis de fetus animatione, sed ad vitae periodum se referunt, nativitati praeviam, cui Deus prospicit: Deus creat et format hominem, eum veluti manu sua effingens. De huiusmodi argu­ mento primum sermo fieri sidetur in 1er. 1, 5, de eoque men­ tio in plurimis alib invenitur Scripturarum locis. Cf. /i 49, 15; 46. S.lob 10. 8-12; Ps 22. 10:71.6; 139. 13. In EvangeUo S. Lucae (1, 44) legimus: “ut facta est vox salutationis tuae in auribus meis, exsultavit in gaudio infans in utero meo”. 6. Didachê Apostolorum, V, 2, ed. Funk. Patres Apostolid. I. 17, Epistula Bamabae, XIX, 5. eadem exprimit (Funk, op. memlt 1,91-9 3). 7. Athenagoras. Legario pro Christianis. 35 (PG 6. 970; SC 3. pp. 166-167). Cf. etiam Ep. ad Diognetum. V, 6 (Funk. op mem.. I. 399 SC 63) uuae de Christianis dicit: “liberos procreant, sed non ablciunt fetus”. 8 TtrtuUiinus. Apologeticum IX, 8: PL I. 314-320: Corp. Christ I. p 103.1. 31-36. 9 Can. 21 (Mansi. 14. col. 909). Cf. Cone. Eliberitanum, can 63 (Mansi. 2. col. 16) et Ancyranum, can. 21 (ibid.. 519). Cf. etiam Gregoni 111 decretum de pacnitentia iis imponenda qui tale crimen admisissent (Mansi, 12. p. 292. can. 17). 6881 287-312‘,Fontes Iuris Canonici, III, n. 552. pp. 24-31). 14. Litt. Encycl. Casti Connubii : A.A.S. 22 (1930), pp. 562-565; Denz.-Schôn. 3719-21 (2242-2244). 15. Pii Xll sententiae sunt certae, definitae, plures; eaedem argumentum esse possunt alicuius completae tractationis. Ex omnibus autem unam solummodo proferimus, quae in sermo­ ne legitur ad Sodalitatem Medicorum Italorum a S. Luca, die 12 mensis Nov. habito, a. 1944: “Finché un uomo non è colpevole. Ia sua vita é intangibile, cd è quindi ilkcito ogni al­ to tendente direttamente a distruggerla, sia che tale distruzione venga intesa come fine o solt&nto come mezzo al fine, sia che si tratti di vita embrionale. o nel suo pieno sviluppo owero giunta ormai al suo termine” (Disco rsi e Radiomessaggi. VI, p. 191). 16. Litt. Encycl. Mater et Magistra: A.A.S. S3 (1961). pag. 447. 17. Consi. Gaudium et spes, II. c. l.n. Sl;cf. n. 27: A. A S 58 (1966),p. 1072;cf. p. 1407. 18. Alloc. Salutiamo con paterna effusione, die 9 Dec habi­ ta. a. 1972 (A.AS. 64. 1972. pp. 76-79). Inter huius indecli­ nabilis doctrinae documenta est praecipuo loco habenda S Officii declaratio, qua abortus directus damnatur (Den? 1890). ASS. 17 (1884). pp. 555-56, 22 (1888-90), p *748 · Denz.-Schôn. 3258. 6882 1974 NOV 18 S. C. PRO DOCTR. FIDEI: DECLARATIO DE ABORTU Is autem vitam degit cum suis similibus societate coniunctus, et quasi innutritur per mutuum personale commercium cum ipsis, in pernecessario sociali con­ victu. Respectu habito ad societatem atque ad alios homines, cuilibet humanae personae ius est sui possi­ dendi, necnon possidendi suam vitam suaque diversa bona; idque stricta iustitia omnibus erga ipsum im­ ponitur. t 9. Attamen temporali vita, quae in hoc mundo du­ citur, non omnia continentur, quae ad personam per­ tinent, quippe cui proprius sit altior vitae gradus, qui nequit fine terminari. Corporalis vita bonum quod­ dam fundamentale existimanda est, quod hisce in ter­ ris tamquam ceterorum omnium condicio habetur. At 737 praestantiora bona exstant, quorum causa licebit,/immo etiam necessarium esse poterit, eiusdem vitae iacturam facere. In personarum societate, commune bonum est finis, cui singulae personae servire debent cui­ que sua privata commoda subicient. Bonum tamen personae humanae finis ultimus haud est; sub hoc re­ spectu, societatis prorsus est inservire personae, cum haec nonnisi in Deo destinatam sibi supremam metam consequi possit. Eadem nonnisi Deo ultime subicitur; ideoque numquam fas erit hominem pro mero instru­ mento haberi, quo quis libere uti possit ad celsiorem finem adipiscendum. 10. Circa mutua iura et officia personae atque so­ cietatis, ad moralem disciplinam spectat conscientias illuminare, ad ius vero definire atque ordinare quae sint officia praestanda. lamvero, complura quidem iu­ ra sunt, quae humana societas tribuere per se nequit, utpote quae ei praecedant, quae tamen et tutari et ef­ ficacia reddere debet: huiusmodi sunt, maxima ex parte, ea quae hodie “iura hominis” appellantur, quae­ que nostra haec aetas se plane declaravisse gloriatur. 11. Primum personae humanae est ius vivendi. Ei alia quidem sunt bona, quorum nonnulla sane pretio­ siora sunt, at ius ad vitam fundamentum est atque condicio ceterorum, ac proinde magis quam cetera protegendum est. Ad societatem vel publicam auctori­ tatem, quaecumque est eius forma, nullo modo spec­ tat illud ius aliis reservare, aliis autem auferre: quodli­ bet huius generis discrimen, tum nomine stirpis vel se­ xus, tum nomine coloris corporis vel religionis fac­ tum, semper iniquum est. Illud enim est ius non ex gratia aliena profluens, sed cuilibet gratiae antece­ dens, ac postulat proinde, ut agnoscatur; si denegatur, stricta iustitia violatur. 12. Si ratio discriminis innititur diversis vitae ho­ minis aetatibus, non minus excusatione caret ac aliae quaelibet rationes. Ius ad vitam integre pertinet ad se738 nem vel maxime debilita/tum; ab eo qui insanabili ae­ gritudine afficitur, non amittitur; legitimum est non minus puero recens nato, quam homini maturitatem habenti. Revera quaevis vita humana observanda est ex eo ipso tempore, quo generationis processus incipit. Simul atque ovum fecundatum est, iam inchoata est vita, quae neque patris neque matris est, verum novi viventis humani, qui propter se ipsum crescit. Is num­ quam humanus fiet, nisi iam tunc talis fuit. 13. Scientia genetica recentioris temporis praeclare confirmat has res, quae manifesto semper patuerunt, quaeque minime tangunt disputationes de certo ani­ mationis tempore . Ipsa videlicet demonstravit iam a primo momento adesse fixam structuram seu pro19. Haec declaratio consulto quaestionem reliquam facit, quo temporis momento anima spiritualis infundatur. Qua de re ut traditio non est unanima, ita auctores inter se differunt. Nam cum alii affirment id primo vitae tempore fieri, aliis pla­ cet non hoc ante fieri, quam germen in sua sede steterit. Ni­ mirum non est scientiae eas dirimere quaestiones, quia exi­ stentia animae immortalis ad eiusdem provinciam non perti­ net. Agitur enim de quaestione philosophiae propria, a qua 6883 π. 4332 gramma geneticum huius viventis: hominem nempe, et quidem hunc hominem individuum, omnibus suis notis propriis praefinitisque iam ornatum. Ab ipsa fecundatione uniit mirificus cursus cuiusdam vitae hu­ manae, cuius singulae potentes facultates tempus po­ scunt, ut recte ordinentur atque ad agendum praepa­ rentur. Hoc saltem dici potest, scientiam aetatis no­ strae, etiam perfectissimam, nullum efficax adiumentum suppeditare abortus fautoribus. Ceterum non pertinet ad scientias biologicas decretoriam senten­ tiam ferre de quaestionibus proprie philosophicis et moralibus, cuius/modi est quaestio de momento quo 739 constituitur persona humana, vel de abortus legitimitate. Ex ratione vero morali hoc constat: etiamsi forte dubitetur sitne fructus conceptionis iam persona hu­ mana, obiective iam grave peccatum est se committe­ re in periculum homicidii faciendi. “Homo est et qui est futurus”20. IV. Respondetur nonnullis obiecrationibus 14. Lex igitur divina atque ipsa naturalis ratio ex­ cludunt quodlibet ius directe interficiendi hominem innocentem. Verumtamen si causae, quibus abortus defenditur, semper essent manifesto pravae vel futtiles, haec quaestio non tam vehementer agitaretur: quae contra inde gravissima fit, quod aliquibus in casibus, immo fortasse bene multis, abortus recusatio in discri­ men adducit alia magni momenti bona, quae homines tutari solent quaeque nonnumquam etiam videri pos­ sunt aliis antecedere. Non agnoscere non possumus gravissimas has difficultates: exempli gratia, valetudo matris in periculum adduci potest, quod secum affert alius in familia infans, praesertim si iustis de causis existimatur ille futurus esse abnormis vel mansurus vi­ tio aliquo invalidus; premere potest etiam certum quoddam pondus, quod obtinent in aliquibus regioni­ bus quaestiones honoris et dedecoris, vel deminutio capitis et dignitatis, et ita porro. At prorsus est decla­ randum ex his rationibus nullam umquam obiective tribuere posse ius decernendi de alterius hominis vita, etiam in eius exordio; ad futuram autem infelicitatem infantis quod attinet, nemo, ne eius quidem pater aut mater, possunt se in eius substituere locum nec si in primo germinis seu embryonis statu versetur, ut ipsius nomine mortem praeponant vitae. Ille ipse infans cum ad maturam aetatem pervenerit, numquam ius habe­ bit / mortem sibi consciscendi; donec igitur sui iuris 740 non est, tanto minus parentes eligere valent pro eo mortem. Etenim vita bonum est nimis fundamentale, quam ut aequiperari et comparari possit cum incom­ modis etiam maximis21. 15. Quantum motus ad feminas emancipandas eo praecipue spectat, ut ab omni iniquo discrimine eas expediat, tantum quidem plene probatur22. Hac au­ tem in re multum profecto restat agendum in variis humani cultus provinciis. Attamen natura mutari nehaec moralis affirmatio nullo modo dependet, duabus his de causis: 1) quia, etiam si ponatur infusionem animae tardius supervenire, est nihilominus in fetu incipiens humana vita (de qua biologicae scientiae ope constat), quae et praeparart et exigit animam, per quam natura a parentibus accepta perficia­ tur; 2) quia si solum tamquam probabilis illa animae infusio, de qua dicimus (non enim de re contraria umquam consta­ bit). judicetur, vitam ei adimere idem est ac pe neu lo se com­ mittere occidendi hominem, non tamquam in spe. sed omni­ no anima instructi. 20. Tertull. cf. not. 8. 21. loannes Card. Villot, Secretarius Status, haec scripsit de vita protegenda ad Iui. Card. Dôpfner. die 10 Oct. a. 1973. “(Die Kirche) kann jedoch zur Behebung solcher Nolsituationen weder empfàngnisverhütendc Mittel noch erst rccht nicht die Abtreibung als sittlich erlaubt erkennen” (LOsstn. afore Romano, ed. germ. 26-10-73. p. 3). 22. Litt. Encycl. Pacem in terris·. A.A.S. 5$ (1963).p. 267 sq.; Const. Gaudium et spes. η. 29: A.A.S. 58 (1966). p. 1049: Pauli VI Alloc. Salutiamo·. A.A.S. 64 (1972). p. 77Q 6884 η. 4332 S. C. PRO DOCTR. FIDEI: DECLARATIO DE ABORTU quit, nec femina, sicut nec vir quidem ipse, subduci possunt ab officiis, quae natura ab iis poscit. Cete­ rum, omnis libertas publice agnita semper tamquam finibus circumscribitur certis aliorum iuribus. 16. Idem dicendum est de vindicatione sexualis li­ bertatis. Si intellegitur sub hac dictione acquisitus paulatim dominatus rationis verique amoris in appeti­ tus naturae, cum tamen ipsa delectatio non spernatur sed in suo convenienti loco retineatur - et in hoc do­ minatu posita est sola vera libertas -, nihil ei obici potest; talis enim libertas a iustitia violanda semper cavebit. Verum, si quis contra putat virum et femi­ nam “liberos” esse, quasi iis liceat voluptate sexuali frui usque ad satietatem, nulla habita ratione vel legis vel necessariae ordmationis vitae sexualis ad eius fe­ cunditatis fructus22 23, tunc eiusmodi cogitandi modus nihü Christiani in se habet; immo ipso homine indi741 gnus est. Quidquid est, nullum tribuitur inde / ius de alterius vita decernendi, licet sit embryonalis, vel eam exstinguendi, causa adducta alicuius gravaminis. 17. Progredientes scientiae tnbuunt rei technicae peritis, immo latiorem usque tribuent facultatem in­ terventuum exquisitorum, quorum consectanea gra­ vissima esse possunt in bonam malamve partem. Haec sunt per se admirabilia ingenii humani inventa. At technica ars iudicium doctrinae moralis fugere non potest, quoniam suapte natura eo spectat, ut homini deserviat, ac propterea eadem fines, quibus homo de­ stinatur, servare debet. Sicut nemini licet vires atomicas adhibere ad quemlibet sine discrimine finem, ita nemo legitime potest vitam humanam in quamlibet partem flectere vel usurpare; omnis artis technicae usus nonnisi in hominis ministerium fieri potest, ut sci­ licet melius explicentur naturales eius potentiae, ut morbi praecaveantur vel depellantur, ut hominis pro­ gressio plenius foveatur. Etsi constat perfectiorem technicam artem reddere usque faciliorem abortum primo graviditatis tempore, nihilominus morale de eo iudicium nequaquam inde mutatur. 1974 NOV 18 V. Vita moralis et lex civilis 19. Disputatio de abortus honestate fere ubique conjunctas habet disceptationes ad iuris provinciam spectantes. Nulla sane Natio est, in qua non prohibea­ tur et puniatur homicidium; in pluribus praeterea ea­ dem illa prohibitio et poenae complectuntur peculia­ rem casum abortus procurati. Nostris vero diebus la­ tus opinionis publicae motus exposcit, ut huiusmodi prohibitio mitigetur. Iam animadvertitur valde diffusa animorum propensio eo spectans, ut quaecumque le­ ges coercentes quam maxime restringantur, praeser­ tim quoties privatam vitam pervadere videntur. Susci­ pitur etiam argumentum ex “pluralismo”: si cives multi, ac peculiari modo Catholicae Ecclesiae filii, ab­ ortum damnant» alii contra multi eum probant, sal­ tem uti minus malum; cur ergo hi cogi debent, ut opinionem sequantur quam non accipiunt, et nominatim in Natione ubi maiorem constituunt partem? Ex altera autem parte, ubi leges quae abortum vetant ad­ huc vigent, difficulter applicantur: nam crimen ipsum crebrius et multo frequentius factum est, quam ut semper puniatur, ac proinde publicae auctoritates prudentius esse existimant in eis fi agi tiis conivere. At si lex quae non applicatur ac tamen conservatur, fieri non potest quin detrimentum aliquando afferat ipsi auctoritati ceterarum legum. Atque illud etiam adden­ dum est abortum clandestinum ipsas familias, quae ad eum confugiunt, maioribus obicere periculis non tan­ tum earum futurae fecun/ditatis, verum saepe ipsius 743 vitae. Etiamsi ipsi abortum tamquam malum conside­ rare pergant, nonne legum latores decernere possunt, ut eius damna minuantur? 20. Hae rationes, et aliae etiam quae hinc illinc af­ feruntur, non valent ad libertatem abortus lege decer­ nendam. Negari quidem non potest legem civilem non posse omnem provinciam morum continere neque omnia punire mala, nemo hoc ab ea poscit. Saepe to­ lerare debet id quod tandem aliquando minus malum est, ut maius vitetur. Cavere tamen necesse est id quod accidere possit, si leges mutentur: multi, enim, licentiam agendi putant, eam quae, fortasse, nihil a18. Plane novimus quam gravis sit quibusdam fami­ liud est nisi puniendi recusatio. In hoc autem abortus liis ac Nationibus quaestio de temperando natorum casu, ipsa recusatio puniendi significare saltem videtur numero: hanc ob causam novissimum Oecumenicum legis latorem non amplius existimare abortum crimen Concilium et deinde Litterae Encyclicae Humanae vi­ aliquod esse contra vitam humanam, cum homicidium tae. die xxv mensis Iulii anno mcmlxvih editae, semper graviter punire pergat. Verum etiam est legem de “paternitate responsabili” dixerunt24. Quemad­ ipsam non debere inter varias opiniones decernere, ne­ modum ergo docuerunt Constitutio Conciliaris Gau­ que aliam pius praecipere quam aliam. Nihilominus vi­ dium et spes, et Litterae Encyclicae Populorum pro­ ta infantis praeferenda est omni opinioni; neque ap­ gressio aliaque documenta pontificia, rursus nunc fir­ pellari potest libertas cogitandi, ut eidem vita au­ miter asseverare est propositum, numquam ac nullam feratur. ob causam abortum adhiberi posse neque a familia, 21. Munus legis non est tantummodo denotare et 742 neque ab auctoritate politica tamquam / instrumen­ describere id quod iam agitur, sed adiuvare ut id me­ tum legitimum ad numerum natorum temperan­ dum25 . Iniuria enim et offensa, quae principiis mora­ lius agatur. Utcumque res sese habet, officium Civita­ libus infertur, semper bono communi importat gra­ tis est tutari uniuscuiusque iura ac debiliores protege­ re. Qua de causa oportebit eam multa errata corrigere. vius damnum, quam ullum prorsus incommodum Non necesse est lex omnia puniat, sed non potest ad­ oeconomici vel demographici generis. versari legi illi altissimae et sanctissimae omnium le­ 23. Const. Gaudium ct spes. 11, c. 1, 48: AAS. 58 (1966). gum humanarum, videlicet legi naturali, in ipso homi­ p. 1068’ Indole autem sua naturali, ipsum institutum matri· ne ab eius Conditore inscriptae tamquam normae, monii amorque coniugalis ad procreationem et educationem prolis ordinantur. Usque veluti suo fastigio coronantur. Item quam ratio recludit beneque exprimere contendit, et n. 50: ibid. p. 1070: Matrimonium et amor coniuealis indole quam iugiter opus est melius intellegere, sed cui sem­ sua ad prolem procreandam et educandam ordinantur. per malum est contradicere. Lex humana nonnum­ 24. Const. Gaudium ct spes, nn. 50 et 51; A.A.S. 58 ( 1966), quam omittere potest poenam, at reddere non valet pp. *1070 1073. Pauli VI Lltt. Encycl. Humanae vitae, n. 10: A.A.S. 60 (1968), p. 487. Responsabitis paternitas In quae­ honestum et probum id quod ius naturale / transgre- 744 stione de natorum numero ordinando usum tantummodo ditur, quia haec ipsa contradictio per se sufficit, ut asubsidiorum licitorum supponit (cf. Humanae vitae, n. 14: liqua lex iam cesset lex esse. ibid., p. 490). 25. Const. Gaudium et spes, n. 87: A.A.S. 58 (1966), pp. 1110-1111. Cf. Pauli VI Litt. Encycl. Populorum progressio. n. 31: AAS. 59 (1967). p. 272. Alloc. Ad Unitarum Natio­ num Consociationem: AAS. 57 (1965), p. 883; loannis XXlll Lltt. Encycl Mater et Magistra: A.A.S. 53 (1961), pp. 445-448. 6885 22. Quidquid leges civiles hac in re statuunt, explo­ ratissimum esse debet hominem numquam parere pos­ se legi intrinsece inhonestae; et hoc accidit, si lex fera­ tur quae principium liceitatis abortus recipiat. Is prae- 6886 1974 NOV 22 terca non potest esse particeps alicuius motus publi­ cae opinionis, qui eiusmodi legi faveat, neque potest latis suffragiis sustinere. Ne poterit quidem suas con­ ferre partes ad talem applicandam legem. Exempli gratia, patiendum non est, ut medici et nosocomi in necessitatem adducantur proxime cooperandi in abor­ tu faciendo, ac proinde alteram utram eligendi par­ tem, legem scilicet Dei aut vitae professionis condi­ cionem. 23. Ex contrario, legis humanae est societatis re­ novationem promovere ac tales vitae inducere condi­ ciones in omnibus civium ordinibus — iis in primis qui minus prospera fortuna utuntur — ut semper et ubi­ que omnis infans, in hunc mundum enatus, modo ho­ minibus digno suscipiatur. Subsidia familiis et matri­ bus non nuptis, auxilia infantibus destinata, leges pro infantibus naturalibus atque institutum adoptionis sa­ pienter ordinatum: hae omnes rationes solidae et fru­ giferae provehendae sunt, ut pro abortu praesto sit semper altera optio et electio tam vere possibilis, quam honorabilis. VI. Conclusio 24. Haud semper facile est in divina lege observan­ da sequi conscientiam, quippe quae incommoda im­ ponat et onera, quorum minime est parvipendenda gravitas, heroicamque requirat quandoque virtutem, ut huiusmodi moralibus postulationibus pareatur. At­ tamen necessarium est plane declarare constant m huiusmodi verae rectaeque conscientiae fidelitatem viam esse ad verum humanae personae profectum, ac 745 prae/terea eos omnes, ad quos res pertineat, cohortari ut tot hominibus et mulieribus leviora reddant onera, tot succurrant familiis et pueris, qui in difficillimis ac paene perditis vitae condicionibus versantur. 25. Nequit sane apud Christianos homines de qua­ vis re existimatio terrenis huius vitae limitibus conti­ neri, cum ipsi probe sciant in praesenti hac vita alte­ ram sibi parari, cuius tantum est momentum, ut ad eius normam omnia ponderari debeant26. Secundum hanc normam nulla est hac m terrestri vita infelicitas, quae absoluta habenda sit, ne acerbissimus quidem dolor, qui gignitur e necessitate filium mentis vel cor­ poris vitio affectum alendi. Hic agitur de mutata illa rerum aestimatione, quam Christus Dominus nuntia­ vit: “Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur” (Mt. 5, 5). Ab Evangelio igitur recedit, qui e dolorum aerumnarumque privatione felicitatem hoc in mundo metiri velit. 26. Hoc tamen haud significat fas esse nihil omni­ no hos dolores et aerumnas curare. Ex contrario, qui­ vis cordatus homo, ac profecto quivis Christianus promptus esse debet ad hisce malis remedia pro viri­ bus adhibenda. Id nempe requirit praeceptum carita­ tis, cuius cura ad iustitiam stabiliendam primum per­ tineat oportet. Numquam sane est abortus probandus, at in primis eiusdem removendae sunt causae. Haec omnia quandam, ut dicitur, politicam actionem requi­ runt, ac peculiaris provincia haec erit, quae ad leges 746 spectabit. At / simul boni mores fovendi sunt, atque actuosa opera danda est ut familiis, matribus et filiis quovis modo subveniatur. Magnas quidem progressio­ nes in humanae vitae bonum medicinalis scientia iam 26. loannes Card. Viliot. Secret arius Status, Conventui Me­ dicorum catholicorum ex omnibus nationibus, qui die 26 Maii. a. 1974, Barcinone conclusus est, haec scripsit: “Porlo que a la vida humana se reftere, esta no es ciertamente univo­ ca, mas bien, se podria decir que es un haz de vidas. No se puede reducir, sin mutilarlas gravemente, las zonas de su ser, 3ue, en su estrecha dependenda e interaccion, estan ordenaas las unas a las otras: zona corporal, zona afectiva, zona mental y ese transfondo dei alma donde la vida divina, recibida por la gracia, puede desplegarse mediante los dones del Espiritu Santo” (L'Osservatorc Romano, 29-V-1974). 6887 η. 4333 SACRA CONGREGATIO PRO CULTU DIVINO consecuta est; et ampliores etiam licet exspectare, se­ cundum proprium medicorum munus, quorum est vi­ tam sustentare et fovere quam maxime, nequaquam autem eam exstinguere. Optandum pariter est, ut per idonea instituta aut, iis deficientibus, per Christianae magnanimitatis et caritatis ardorem omnes assistendi formae magis in dies promoveantur. 27. Moribus tutandis efficax opera dari nequit, ni­ si etiam in doctrinae campo contendatur. Permitten­ dum enim non est, ut illa cogitandi ratio vel potius et­ iam ille animi affectus, quo fecunditas malum puta­ tur, diffundatur, neque ei obsistatur. Verum quidem est non omnes civilis cultus formas familiis, numerosa prole fecundis, pari modo favere, hasque maioribus angustiis praepediri, ubi quaestuosae industriae vel ur­ banae vitae ratio invalescunt. Quo factum est, ut Ec­ clesia iterum iterumque recentioribus hisce tempori­ bus egerit de “paternitate responsabili”, tamquam de verae prudentiae exercitio, humanae et Christianae. Quae prudentia autem germana esse nequit, nisi ma­ gnanimitatem complectatur; praeterea stabiliter coniunctam habere debet conscientiam magni illius mu­ neris cooperandi cum Creatore in vita tradenda, quae et novis membris humanam consortionem ditat et novos filios largitur Ecclesiae. Praecipua cura ac solli­ citudo Ecclesiae Christi est, ut vita protegatur eique faveatur. Sine dubio ipsa in primis ad eam vitam spec­ tat, quam Christus in terris attulit: “Veni ut vitam ha­ beant et abundantius habeant” {Io. 10, 10). Omnia vero vitae genera a Deo proveniunt, et ad homines quod ttrnet, corporalis vita habenda est necessarium initium. In terrestri hac vita peccatum invexit, multi­ plicavit et graviora usque reddidit dolorem et mor­ tem; lesus autem haec onera / in se assumens, ea 747 transmutavit; credentibus in eum dolores atque ipsa mors resurrectionis instrumenta fiunt. Quare S. Pau­ lus asserere iure potuit: “Existimo enim quod non sunt condignae passiones huius temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis” (Rom. 8, 18). Ac volentibus comparationem instituere, cum eo addere licebit: “Quod in praesenti est momentaneum et leve tribulationis nostrae supra modum in sublimitate ae­ ternum glonae pondus operatur in nobis” (2 Cor. 4, 17). Declarationem hanc de abortu procurato Summus Pontifex Paulus div. Prov. PP. VI, in Audientia con­ cessa infrascripto Secretario Sacrae Congregationis pro Doctrina Fidei, die xxviii mensis lunii anno MCMLXXIV, ratam habuit, confirmavit atque evulga­ ri iussit. Datum Romae, ex aedibus S. Congregationis pro Doctrina Fidei, die XVII1 mensis Novembris, in Dedi­ catione Basilicarum SS. Petri et Pauli Apostolorum, anno MCMLXXIV. - Franciscus Card. SEPER, Prae­ fectus. Hieronymus Hamer, Archiepiscopus tit. Lorensis, a Secretis. Adn. R. P. CORVEZ In Esprit et vle 83 (1973) 97-101; Ph. DELHAYE In Esprit et vle 85 (1975) 310-318; J. HA­ MER in Doc. Cath. 72 (1975) 45; Θ. HONINGS in Apoll 48 (1975) 246-278. Doc. Cath. 71 (1974) 1074-1077. 4333 1974 NOV 22.-SC pro CULTU DIV., DECRETUM. P,\RT.· Editio typica altera Gradualis simplicis novaque eius­ dem ordinatio cantuum promulgatur I - DECRETUM DE EDITIONE TYPICA ALTERA GRADUALIS SIMPLICIS Cantus faciliores ad Ordinem et ad Proprium Minae spec­ tantes publici iuris facti sunt K y riale simplici, anno 1965. et Gradu ali simplici, anno 1967, ad obtemperanda praecepta Constitutionis de sacra Liturgia Concilii Vaticani II de paraît- 6888 SACRA CONGREGATIO PRO CULTU DIVINO η. 4333 da editione simpliciores gregorisnos modos continente in usum minorum ecclesiarum (n. 117). Interim, post instaurationem Calendarii Romani generalis. libri Psalmorum secundam Novam Vulgatam et librorum Ii· turgicorum pro celebratione Missae, nova ordinatio cantuum Gradualis Romani facta est Ordine Cantus Missae, anno 1972. lui ta quam etiam emendanda et complenda erant Graduate simplex et Kyriate simplex, quae nunc in unum volumen eduntur. Hanc ergo novam editionem Gradualis simplicis, a Summo Pontifice Paulo VI approbatam. Sacra Congregatio pro Cultu Divino nunc emittit et typicam eam declarat ut adhiberi pos­ sit in sacris celebrationibus iuxta normas in ipso Gradual! sim· plia traditas. Contrariis quibuslibet minime obstantibus. Ex aedibus Sacrae Congregationis pro Cultu Divino, die 22 novembres 1974, in memoria Sanctae Caeciliae. · lacobus Robertus Card. KNOX, Praefectus A. Bugnini, Archiep. tit. Diocletianen., a Secretis II - NOVA ORDINATIO CANTUUM GRADUALIS Praenotanda I. De natura huius editionis 1. Cantum sacrum et actuosam fidelium participationem in sacris celebrationibus in cantu peractis fovere cupiens. Sa­ crosanctum Oecumenicum Concilium Vaticanum II, in Con­ stitutione de sacra Liturgia edixit ut. praeter typicam gregorianarum melodiarum editionem complendam, pararetur “edifio simpliciores modos continens, in usum minorum ecclesia rum" (n. 117). Cui voto Concilii Patrum obtemperans, a vins peritis haec editio apparata est pro cantibus ad Ordinarium et ad Proprium Missae statutis, atque iis ecclesiis destinata est. quibus difficile evadat ornatiores Gradualis Romani melodias recte interpretari. 2. Graduate Romanum summo honori Ecclesiae sit ob mi­ ros artis pietatisque sensus, quibus abunde praeditum est, et suum integrum valorem servet. Ideo optandum est ut. iuxta novam eiusdem ordinationem in Ordo Cantus Missae (Typis Polyglottis Vaticanis 1972), iis in ecclesiis congrue adhibea­ tur, quae schola cantorum necessaria institutione technics praedita fruuntur, ut ornatiores modos debite assumere va­ leant. Immo commendatur ut etiam in minoribus ecclesiis, quae Graduate simplex adhibent, aliquae partes, praesertim vero quae faciliores aut magis in usu apud populum tradito more habentur, e Gradual» Romano retineantur. 3. Utriusque ergo libri thesaurus non necessario separatim est adhibendus; immo aliqua permixtio formarum ex utroque fonte depromptarum in maiorem et iucundam varietatem cedere potest. 4. Sapienti proinde consilio si adhibeatur. Graduate sim­ plex thesaurum musicum gregorianarum melodiarum nedum pauperiorem reddat, ipsum ditiorem efficit. Et primo quidem ad textuum selectionem quod attinet, cum alios in usum 11turgicum inducat, qui usque adhuc in Missali Romano non habentur; secundo etiam ad melodias quod spectat, cum aliae non paucae e thesauro authentico fontium gregorianorum ac­ cipiantur et proponantur; tertio vero sub respectu quoque pa­ storali, eo quod facultatem praebeat celebrationes in cantu peragendi etiam in minoribus coetibus. 1974 NOV 22 Ordinarii Missae efficiant, quae tamen nullam cx se relatio­ nem habent cum gradu festivitatis dierum liturgicorum. Ex his primum peculiari modo desiderio Concilii respondet: “Provideatur ut christifideles etiam linvua latina partes Ordinarii Missae quae ad ipsos spectant possint simul dicere vel cantare” (Const, n, 54). Attamen singulae partes numeris progredientibus distinguuntur, quo facilius evadat, si placet. Ordinarium Missae, partibus ex diversis schematibus selectis, componere. 11. In fine hymni Gldria in excelsis, e ritu ambroshno de­ rivati, ponitur Amen simplicius, quod tamen a germana anti­ quiore traditione haud discrepat. 12. Nihil prohibet quominus populus non totum Agnus Dei decantet, sed tantum respondeat per verba miserere no­ bis et dona nobis pacem. IV. De forma cantuum .Missae 13. Pro cantibus ad introitum, ad offertorium et ad com­ munionem forma adhibeatur, quae constat antiphona post psalmi versus resumenda. 14. Pro cantibus inter lectiones occurrentibus invenitur, iuxta diversa anni tempora: u) psalmus responsorius, cum re­ sponso psalm odico aut alleluiatico; b) psalmus absque respon­ so qui, tradito nomine, tractus appellatur; c) Alleluia cum aliquibus versiculis psalmi tempore quo canitur Alleluia, vel alia acclamatio non alleluiatica ad Evangelium pro tempo­ re Quadragesimae. V. De structura schematum .Missarum 15. In Proprio de Tempore, praeter in Quadragesima, non singulae dominicae proprios cantus habent, sed pro singulis temporibus liturgicis unum vel plura praebentur schemata cum facultate ea per dominicas eiusdem temporis assumendi. Singulae tamen celebrationes Domini proprios cantus ha­ bent. 16. In Proprio Sanctorum, cantus Missae inveniuntur pro­ prii pro celebrationibus, quae dominicae occurrenti praevalent. 17. Communia Sanctorum eodem modo ordinantur ac Communia Missalis Romani, ea tamen lege ut pro singulis Sanctorum ordinibus unum tantum praebeatur schema, cum pluribus tamen cantibus pro singulis Missae partibus, ita ut li­ ceat unum vel alterum ex ipsis seligere qui Sancto melius con­ gruat. VL De penonb quae ad cantus Gradualis simplicis exsequendos requiruntur 18. Attento principio in Constitutione de sacra Liturgia proposito, ut quisque, sive minister sive fidelis, munere suo fungens, solum et totum id agat, quod ad ipsum ex rei natura et normes liturncis pertinet” (n. 28). ex structura cantuum Gradualis simplicis: u) Cantor antiphonas inchoat, atque ver­ sus psalmorum proponit, populo respondente. Psalmus potest etiam a schola eant b) Coetus fidelium antiphonas, et re­ sponsoria ad psalmos inter lectiones occurrentes, cantare de­ bet. Pars fidelium aliquando etiam scholae tribui poterit; con­ venit tamen ut saltem responsoria ad psalmos inter lectiones occurrentes, attenta eorum natura eorumque facilitate ad cantum, ab universo coetu proferantur. VII. De usu Gradualis simplicis 19. Ad introitum, offertorium et communionem canitur antiphona cum uno vel pluribus versibus psalmi pro oppor­ II. De criterib adhibitis tunitate. 5. Ut eucharistica celebratio forma nobiliore, idest in can­ Antiphona resumitur post versus psalmi; versiculi tamen tu. ubique peragi posset, atque in ea fidelium participatio ob­ libere seligi possunt, etiam aliquibus ex iis, qui proponuntur, tineri, necesse omnino erat ut melodiae simplices haberentur. omissu, ita. tamen, ut locutio integra habeatur. Ad introitum ct ad communionem in fine cantari potest Gldria Patri et Si­ 6. Quae tamen simplices melodiae ex ornatioribus, in Gra­ cut erat, ex duobus unico versu effecto, prout in tonis com­ dual! Romano exstantibus, derivari non poterant, cum ex iis notas aliquas aut melismata auferre nullo modo liceret; neque munibus notatur. operi consentaneum visum est neo-gregorianas melodias pro In canendo psalmo, duo serventur elementa particularia textibus Missalis Romani ex novo conficere. toni psalmodici, nempe: initium, quo finis antiphonae con7. Proinde melodiae authenticae, quae fini proposito re­ nectitur cura tenore psalmi; et terminatio, qua finis toni psalmi connectitur cum initio antiphonae. sponderent, exquisitae sunt e thesauro cantus gregoriini. tum e typicis editionibus iam exstantibus, tum e manuscriptis fon­ 20. Cantus inter lectiones hac ratione ordinantur: tibus sive Ritus Romani sive aliorum rituum latinorum. Quando fiunt duae lectiones ante evangelium, cantus sic ordinatur: 8. Sed ex hac nova melodiarum selectione factum est ut 1) Extra Quadragesimam et tempus paschale, post primam textuum quoque nova series oriretur: nam rarissime melodia tectionem cantatur psalmus responsorius; post alteram: vel simplex inventa est cum iisdem verbis in Missali exstantibus psalmus alteluiaticus. vel antiphona Allcliiia cum versibus suis. connexa. Quoties ergo huiusmodi congruentia haberi non po­ 2) In QuaRragesima, post primam lectionem: psalmus re­ tuit. partes selectae sunt, quae verba praeberent textui Missa­ sponsorius prior; post alteram, vel psalmus responsorius alter, lis Romani similia aut saltem, quoad sensum, propinqua. Sae­ vel antiphona acclamationis, vel tractus. pius tamen textus antiphonae, e psalmo depromptae, quae 3) Tempore paschali, post primam lectionem: psalmus al­ melodia simplici caret et ideo tamquam antiphona proponi teluiaticus prior vel alter, post alteram: vel alter, vel antipho­ non potuit, in ipso psalmo, post antiphon am decantando, na A Ite hi ia cum versibus suis. tamquam versus occurrit. Quoties una tantum fit lectio ante evangelium. sumitur u9. Cum igitur hi novi textus solummodo ex musicalibus nus tantum e congruis cantibus ad libitum eligendus. rationibus selecti sint, lis sine notis musicis ullo modo uti E psalmo autem quinque saltem versus, ad libitum, si plu­ liceat. res proponuntur, seligendi, semper canuntur. Ill. De canlibu· Kyrialii simplicia 21. Quando plura pro eodem tempore exhibentur schema­ ta, unum vel alterum ad libitum, prout magis opportunum vi 10. Partes ita disponuntur, ut quinque schemata simplicia 6889 6890 1974 NOV 23 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE sum fucrit, cligt potest. Im mo possunt etiam ahae partes ex uno assumi, aliae ex altero. Ad communionem canturi potest semper psalmus 33 Lienedicam Dominum, cum Resp. Alleluia ve! Gustate. Immo possunt etiam catari ad libitum alii cantus apti, ut notatur in fine voluminis, p. 462. • Prot. N. 2300/74: Notlt. 11 (1975) 292-296. Adn. C. BRAGA in EL 90 (1976) 504. 4334 1974 NOV 23.-SIGNATURA APOST., SENTENTIA. PART.· Nullitas matrimonii inter schismaticos armenos con­ tracti declaratur ob defectum formae seu ritus sacri- CLEVELANDEN. FACTI SPECIES 1. Die 30 mensis iulii a. 1966 domina S. M., sectae methodistae, matrimonium contraxit cum domino R. B., baptizato in Ecclesia Anncna separata. Nuptiae celebratae sunt coram ministro methodista, sine interventu sacerdotis Ecclesiae viri, vel alterius Ecclesiae orientalis non-catholicae. Matrimonium infaustum habuit exitum, ita ut, post circi­ ter sex annos partes ab auctoritate civili divortium die 12 mensis maii a. 1972 obtinuerint. Anno subsequent! praefata domina S. M.. ut nubere pos­ set viro catholico, declarationem nullitatis praecedentis matri­ monii petivit a Tribunali Cie vel an densi, in cuius iurisdictione ipsa domicilium habebat. Officialis praedicti Tribunalis Eccle­ siastici die 22 martii a. 1973, allegans carentiam iurisprudentiae pertinentis ad casum, acta trasmisit ad hoc Supremum Tribunal ut, sicut accidit, quattuor abhinc annis, pro casu duorum coniugum orthodoxorum ritus bizantini-romeni, hunc quoque definiret. 2. Die 31 iulii a. 1973 Summus Pontifex facultatem con­ cessit ut causa definiretur in prima et unica instantia a Signa­ tura Plenaria. Instructione peracta, praehabitis votis praeclarissimorum virorum in iure canonico orientali peculiariter versatorum, in­ terveniente Ill.mo Prof. Thoma Mauro, tamquam actricis advo­ cato ex officio, nec non Rev.mo P. Villelmo O'Connell, De­ fensore vinculi Nostri Sacri Tribunalis, sequens concordatum est dubium: An constet de nuditate matrimonii ex defectu formae, in casu ". IN IURE 3. In Signatura Plenaria diei 28 novembris a. 1970, propo­ sito dubio de nullitate matrimonii inter duos orthodoxos ri­ tus byzantini-romeni, initi tantummodo coram magistratu ci­ vili, Patres responderunt: ^Affirmative, seu constare de nulli­ tate matrimonii ob defectum formae, seu ritus sacri, in casu99. Decisio haec, quam Summus Pontifex publici iuris fieri concessit in audientia diei 28 decembris 1970, schismaticos dumtaxat respiciebat ritus byzantini. 4. Quaestio autem nunc dirimenda, schismaticos armenos afficiens, omnino similis est praecedenti: utrum nempe valida sint matrimonia ab armenis schismaticis contracta absque sa­ cerdote adstante et benedicente. Synodus Armenorum a. 1911, a S. C. de Propaganda Fide decreto diei 14 septembris a. 1913 recognita, sub nn. 575-576 habet: “ ... apud nos, iam a saeculis invaluit, ut valida habean­ tur et sint matrimonia quae coram sacerdote, non necessario parocho, contrahuntur; quare coniugium sine praesentia sa­ cerdotis initum nullum est et irritum” (cfr. Acta et Decreta Concilii nationalis Armenorum, Romae habiti anno 1911, Romae 1914). Cum haec Synodus a Sede Apostolica agnita fuerit, matri­ monium duorum Armenorum catholicorum, vel mixtum, quod initur nullo interveniente sacerdote, invalidum est (cfr. A. Coussa, Epitome praelectionum de iure ecclesiastico orientali, VoL III, De matrimonio, a. 1950, n. 192). 5. Quaeritur tamen utrum sacerdotis praesentia requiratur pro validitate matrimonii Armenorum dissidentium. Ut ipsa Synodus mox citata innuit, mos exigendi ut matri­ monium celebretur coram sacerdote in Ecclesia anncna “iam a saeculis invaluit”: etenim asseritur hanc consuetudinem a Collectione Canonum Apostolorum inductam fuisse. Collectio Canonum Apostolorum, qui Primi dicuntur, est 6891 n.4334 collectio spuria, a Syris confecta, constans 27 canonibus. Col­ lectio haec a Nerses Magno (362-373) in Concilio Ashrismat (c. a. 365) pro Ecclesia anncna recepta est (cfr. B. Talanrinian, De contractu matrimonii iuxta Armenos, Hierosolymis 1947, p. 89). His 27 canonibus, vel ab ipso Ncrscs Magno vel ab cius discipulis, alii sex canones additi sunt, inter quos can. 33, qui ait: “Constituerunt Apostoli firmiterque statuerunt ut sicut Deus in principio hominem in matrimonio conjunxis­ set ct alterum alterius adiutorem fecisset eisque benedixisset, ita statutum confirmatumquc esset apostolico praecepto ut sancte et secundum leges per dexteram sacerdotis manum eiusque benedictione homo in matrimonipm coniungeretur” (H. Ghedighian, Canones Apostolici. in “Fonti della Codificazionc canonica orientale”, serie II, fascicolo XXL pp. 26-27). Merito adnotat Talentinian: “Canon 33 non dicit quomo­ do benedictio sacerdotalis sit requisita, sc. utrum ad validita­ tem an ad liceitatem. Ex contextu canonis non potest erui, matrimonium sine benedictione initum invalidum esse. Niholominus praecise de hoc Armeni persuasi fuerunt, idque citis­ sime: nam aliud matrimonium non agnoscunt validum, nisi il­ lud a presbytero benedictum. Hoc palet iam inde a Concilio Shahapivan ' (o. c. pp. 90-91). Can. 33 vel ab ipso Ncrse M. vel paulo post additum fuisse eruitur etiam e Concilio Shahapivan (a. 444) cuius can. 13 non differt a relato can. 33 et in cann. 3 et 7 testatur dc usu benedictionis (cfr. A. Mai, Scriptorum veterum nova Collec­ tio, t. X, P. II, pp. 293-294). Circa praescripta huius Concilii animadvertit Talantinian:“Quod in can. 4 vocatum matrimo­ nium benedictum, in can. 5 appellatur matrimonium legiti­ mum seu genuinum seu verum. Nullus copulam perficere pot­ est ante matrimonium, i. c. ante benedictionem sacerdotalem; quia secus sperneret Ecclesiam et coronam benedictam, quae est matrimonium legitimum; ista copula est simpliciter forni­ catio” (o. c. p. 91). Haec disciplina confirmata fuit cum Catholicos Johannes 111 Ozniensis a. 719 Synodum convocavit in Dvin. Can. 15 huius Synodi, postquam dc ritu locutus est a sacerdote pera­ gendo in celebrando matrimonio, decernit: °Si quis autem ita non egerit: sed utcumque fuerit, sua pervicacia atque socor­ dia matrimonii legem ac ritum contempserit, sacerdos a sua dignitate deponatur, coronatos vero oportet iterum Christia­ norum legem coronare” (cfr. J. B. Auchcr, Domini Johannis Philosophi Ozniensis Armenorum Catholici opera (textus armenus et latinus) Veneriis 1834, p. 63). Quae postrema verba significant matrimonium, nisi adsit sacerdos benedicens, nullum esse, etsi sponsis corona alio modo tradita sit. In can. 16 eadem Synodus statuit: “Ad secundas nuptias accedentes item oportet iuxta priorem modum ... et per Ec­ clesiae ac sacerdotum benedictionem accipere legitimi contugii signaculum. Si qui vero ita non fecerint... hi dividantur ac subiicianlur canonibus statulisque contra moechantes disci­ plinis” (cfr. J. Aucher, o. c. p. 64). Saec. XI Catholicos Narsctes Glajensis ait: “coronam imponere” idem esse ac “matri­ monium celebrare” (cfr. J. Cappclletti. Sancti Narsetis Ciaiensis Armenorum Catholici Opera, Vcnetiis 1833, p. 151; Fonti - Codificazione canonica Orientale, fasc. VII, Discipli­ na Armena (saec. IV-XVII) p. 388). “Liber iudiciorum” a Simbat (1208-1276) Armenorum re­ gis fratre el exercitus duce confectus, ait c. gr. mulierem non baptizatam in uxorem duci posse, at, si coronata fuit vcluti Christiana, matrimonium est validum, tamquam pro qualibet Christiana” (A. G. Galatian, Erivan, 1958). 6. Praxis Armenorum exigendi ritum sacrum, praesente sa­ cerdote, ad hoc ut matrimonium valeat, incipit proinde dum Ecclesia Armena adhuc catholica erat, nam postea schismati adhaesit, Concilium Chalcedonense re iciens, in Synodis 1'alar· sapat (a. 491) et Dvin (a. 506) et clarius in Synodo Dvin (a. 645). Ut eruitur c “Libro iudiciorum”. quem citavimus» ea­ dem disciplina servabatur tempore unionis restauratae cum Ecclesia catholica (ab a. 1198 ad a. 1375). Plene ergo veritati conforme est assertum Synodi Armeno rum a. 1911 quam citavimus, id est apud Armenos talis disci­ plina “iam a sacculis invaluit” (cfr. etiam Synodus Chalcedonensis Armenorum a. 1890, a S. Sede non approbata - A. Coussa, o. c., p. 224, nota 913). Si quis dubitaret utrum haec praxis esset mera consuetudo facti, non autem consuetudo iu­ ris, eadem repetenda essent quae scripsimus de validitate matri­ monii inter partem orthodoxam ct pariem protestantem baprizatam (cfr. “Apollinaris” XVI (1973), pp. 261-265). At du­ bium in praesenti casu censemus proponi non posse, quia d>- 6802 η.4334 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE 1974 NOV 23 scipfina de qua agifurnon a communitate schismatica inducta rends anni: “ marnage celebrated without the blessing of a fuit, sed ab Ecclesia armena dum adhuc catholica erat; etiam­ priest, the Armenian Church considers such a marriage inva­ si vero haec consuetudo vim legis obligantis etiam pro schi­ lid”. Item Yeghishe Derderian. Patriarcha Armenus Jerosolysmaticis non fuisset antea consecuta, certo consuetudo iuris mitanus, litteris diei 13 iunii currentis anni: “as to the marria­ evasit tempore unionis, quod Media Aetate fere per duo sae­ ge celebrated without the blessing of a priest we consider it as cula duravit. Haec conclusio plene concordat cum Concilio not valid”. Shemork Kalustian, Patriarcha Armenus ConstanVaticano II edicente: “Sacra Synodus, ad omne dubium tol­ tinopolitanus, die 18 iunii currentis anni scripsit: “Although lendum, declarat Ecclesias Orientis memores necessariae uni­ we do not consider as valid these marriages w ich are celebra­ tatis totius Ecclesiae, facultatem habere se secundum proprias ted without the blessing of a priest, but we have to admit diidplinss regendi” (Decretum Unitatis Redintegratio, n. 16). them and somehow validate them”. Quibus verbis innuitur matrimonia, absque sacerdotis benedictione celebrata, invali­ 7. Huic conclusioni nonnullae et satis graves obiiciuntur da esso, et simul applicatur ea quae praxis “oeconomiae” vo­ difficultates, valde similes illis quas superavimus in decisione catur seu dissimulationis, qua coniuges ita invalide coniuncti diei 28 novembris a. 1970: sed hic forte leviores, quia non aadmittuntur nihilominus ad sacramenta. gitur in casu nostro de lege civili - i. e. de Novella 89 Leonis Cum a Catholicosatu de Etchmiadzin dependeant zVchiePhilosophi - recepta seu canonizato ab Ecclesia, sed de prxxi. piscopi Constantinopolitanus et Jerosoly mitanus, qui ratione ut vidimus, Synodis Ecclesiae Armenae innixa et usu ipsius Statuti personalis titulum habent quoque Patriarcharum, Ecclesiae comprobata. Censent nihilominus quidam hanc consuetudinem vi obli­ concludendum est supremos pastores Ecclesiae Armenae dis­ gandi destitutam esse, sive quia in errore fundatam popub, sidentes testari nullitatem matrimonii initi absque benedictio­ qui falso putat praesentiam et benedictionem sacerdotis ad ne sacerdotis. validitatem requiri; sive quia talis consuetudo constans non 9. Difficilior, contra, videtur interpretatio mentis Exc.mi est. neque toti nationi armenae communis, neque Synodis ar­ Khoren I, Catholicos Gliciae. iuxta quam “All the civil marria­ menis suffulto, neque ab Apostolica Sede approbata. “11 loro ges are considered valid by our Church”. Ut haec declaratio errore di non poteni contrarie validamente il matrimonio arecte diiudicari possit, perpendendum est quod scribit p. Zuvanti il giudice tureo, non puo renderlo nullo; imperocche zek. qui de hac re colloquium petivit ab ipso Exc.mo Khoren, non concerne, né appartiene alia sostanza dei matrimonio e qui “chûriva che per il Libano non vi sono difficoltà, dato non toglie la precedente voiontâ di che votes celebratio, ma che la Costituzione riconosce come validi soltanto i matrimo­ cade solamente sulla forma c solennilà e cosi non puo render­ ni celebrati nella Chiesa cui appartengono gli sposi”; contra lo invalido, riacché sia nel matrimonio, come negli altri convero “difficoltà grave esiste per quelle altre parti dei mondo tratti, quando lo errore è concomitante, e non influisce sulin cui il matrimonio civile c ii solo riconosciuto dallo Stato”. lessenza della cosa che n vuole. ma suile sue quatito acciden­ Quae verba respondere videntur eidem principio “oecono­ tali, rimane il contralto valido. E neppure osta alia validi to di miae”, quod invenitur in supra relata declaratione Patriarchae tali matrimonii. (’opinione invalsa presso Ia nazione armena, Armem Consuntinopolitani. At si, in quibusdam regionibus che non possa un matrimonio contrarsi avanti il ministro tur­ tolerantur ab armenis Episcopis, iuxta praefatum principium, eo, ma faccia di mestieri celebratio avanti la Chiesa, e con la matrimonia celebrata forma mere civili, hoc non significat benedizione sacerdotale. Questo opinione non è costante, non huiusmodi matrimonia secundum ius Armenorum vajida è né tompoco comune presso tutta la nazione, e gli ecclesiasti­ esse. Quod ceterum confirmatur ab ipso Exc.mo Khoren I. ci che hanno sludiato leologia, sanno pensare diversamente, qui, interrogatus •‘circa la nécessita del 'ritus sacer' secondo la come l’afferma lo stesso Vicario Mishirli nella sua nsposta. Introdizione armena", respondit: "che esso è di per sé necessa­ oltre non è questo opinione corredata da verun canone sino rio: perd per certi poesi dei mondo 'what can w do' ". * dale armeno, non è approvata dalla Sede Apostolica. ma piutNon ergo de consuetudine agitur abrogativa formae matrimo­ tosto deriva dal fatto che non si distingue il matrimonio inva­ nii, seu de desuetudine, sed de maxima difficultate pro auc­ lido dairdlecito” (Collectanea Sacrae Congregationis de Pro­ toritatibus Ecclesiae Armenae exigendi observantiam prae­ paganda Fide, Instructio dici 1 octobris a. 1785. vol. 11,1907, scriptae formae: etenim “dissimulatione nullam obligationem n. 580, pp. 365-366). Superior aufert, sed violationem legis ignorare fingit, quia in Respondetur consuetudinem de qua agimus non in enore certis adiunctis maxime difficile est aut impossibile quidem fundari, sed in natura sacra matrimonii, ad ouam lutandam urgere legem”; praeterea dissimulatio est medium per se tran­ Ecclesiae Armenae Synodi et Libri liturgici (cfr. B. Talantisi to num (cfr. H. J. Gcognani-D. Staffa, Commentarium ad nian, o. c„ p. 116 ss.; A. Raes» Introductio in Liturgiam oprimum librum Codicis furis Canonici. Romae 1942, vol. II, rientalem. Romae, p. 162 ss.) sacrum ritum ad validitatem p. 572 et 575. Instructio Secretariae Status dici 22 maii a. imposuerunt. Talis consuetudo fuit ( et adhuc est, ut videbi­ 1841 de nuptiis mixtis in Galicia Austriaca, ait: “Apostolica mus) communis Ecclesiae Armenae, prout constat ex absentia Sedes mala illa patienter solet dissimulare, quae vel impediri cuiuscumque contrarii praescripti ipsius Ecclesiae. omnino nequeunt vel, si impediantur, funestiores etiam in­ Quamvis approbata antea non fuerit a Sede Apostolica, commodis facilem aditum possunt patefacere” - Fontes C. J. haec consuetudo vim iuris obtinere poterat, utpote omnibus C., VIH.n. 6453. p. 480). requisitis induta, independenter ab explicita approbatione Concludendum est proinde, sicut pro dissidentibus ritus Sanctae Sedis (cfr. quae scripsimus in “Apollinaris”. XLV1 byzantrni, de quibus in decisione dici 28 novembris a. 1970, (1973) I. c. ). Sacra Congregatio de Propaganda Fide praefa­ invalida esse matrimonia ab Armenis schismaticis celebrata tam Instructionem emisit, quia in relationibus ad eam missis absque sacerdote adsistente ac benedicente. ea deerant quibus probatur consuetudinem vim iuris habere. Ceterum Sacra Congregatio non dedit nisi normam practicam, IN FACTO nec novam condidit legem (J. Zuzek refert votum A. Herman, 10. Constat virum conventum R. B., fuisse, tempore ma­ qui, utDote Consultor Pont Comm, pro Gdice Orientali trimonii cum domina S. M., membrum Ecclesiae Apostolicae prot. 706/32 de analoga Instructione S. Congregationis de Propaganda Fide a. 1858 ad Episcopos Rome nos. circa neces­ Armeniae, scilicet Ecclesiae Armenae schismaticae. Hoc erui­ sitatem ritus sacri pro validitate matrimonii, scnbcbat: “Defi­ tur e documento mensis decembris anni 1972, in quo declara­ tur praefatum virum fuisse baptizatum et confirmatum die 31 nitiva solutio vero neque postea data est, licet quaestio ad S. augusti 1947, secundum ritum Ecclesiae Apostolicae Arme­ Sedem delata sit et usque ad hodiernum diem deferatur”). nae. Quod confirmatur depositione actricis, iuxta quam “Ia vita di R. si era svolta nell’ambiente della comunità emica e 8. Benedictio sacerdotis ad validitatem matrimonii etiam della Chiesa armena " quia ipse "frequentava i servis i religiosi hodie ab Armenis dissidentibus requiritur, prout etiam erui­ nella sua chiesa ogni se trimana e praticamente viveva là”. tur ex eorum statuto personali a. 1956 pro residentibus in Li­ Igitur dominus R. B. matrimonium celebrare debuisset se­ bano, in art. 40 decernente: ‘‘Nella Chiesa armena. d matri­ cundum ritum et coram sacerdote praefatae Ecclesiae Arme­ monio è un sacramento, che c valido soltanto con la coronanae, vel saltem coram vero et proprio sacerdote alius Eccle­ zione fitta parte dcll’ecclesiastico competente, secondo il siae Christianae vel coram sacerdote Ecclesiae catholicae. Id nto prcscntto dalla Chieu”. Statutum directe respicit Armenon accidisse patet e plurimis actis testantibus matrimonium, nos dissidentes in Libano, at dubium non est ipsum valere pro quod praedictus vir contraxit cum domina S. M.. celebratum omnibus Armenis schismaticis (cfr. Litterae Exc.mi Gerabed fuisse secundum ritum Ecclesiae Methodistae unitae, ad quam Amadouni diei 11 iunii a. 1973). Statutum editum est a Patunc tempons pertinebat mulier, id est coram ministro eius­ triarchatu dissidenti de zkntelias et ad praescriptum relatum dem ecclesiae domino G. B. Quamvis vero dicatur ipsum acce­ in art. 40 expresse citatur IV Concilium Dvinense a. 719 (Ibid. pisse “piena ordinazione”, tenendum est non azi in casu de p. 164) Eandem disciplinam testatur sacerdos qui. nomine vera ac propria ordinatione, characterem sacerdotalem confcCfclholfcm dc Etchmiadzin Vasken 1. scripsit die 3 iulii cur689) 6894 1974 NOV 30-DEC 1 S. C. PRO CULTU - SECRETARIATUS PRO CHRISTIANORUM UNITATE rente. Dominus B. addit: “Non sono mai stato ordinato sacer * dote dclla Chiesa Cattolica Romana ne ministro di qualsiasi aitra denominazionc”. Officialis Clcvclandensis respondit matnmonium de quo agimus “non fu mai benedetto da un sacer­ dote". Defectus formae praescriptae excusari non potest in casu ob impossibilitatem vel difficultatem inveniendi sacerdotem eiusdem Ecclesiae Armenae ct alius Ecclesiae Christianae qui nuptiis adesset ct benediceret, nam prope locum in quo ma­ trimonium celebratum est. exstabat paroecia Ecclesiae Arme­ nae. Scribit Officialis Clevclandcnsis: “g// Armeni Ortodossi hanno una parrocchia nella nostra diocesi". Item Rcv.dus J. , B. parochus Ecclesiae Sanctorum Cosmae ct Damiani. Quamobrem, sicut affirmat praefatus Officialis, partes “avrebbero potuto /adimente sposarsi davanti ad un sacerdote armeno". Quod ceterum confirmatur ab actrice; “Al tempo del nostro matrimonio c’cra un sacerdote armeno ortodosso nella zona, che avrcbbc potuto officiate il matrimonio. Non ci sarebbe stata nessuna difficoltà alla celebratione del matri­ monio davanti a lui". 11. Initis nuptiis, vir nullo modo curavit de suo matrimo­ nio convalidando coram sacerdote armeno, vel coram sacer­ dote ecclesiae Christianae, sicut eruitur ex actis. Affirmat enim Rev.dus J. B. in epistula missa ad Officialem Qevclandensem: “ Essi (sc. partes) non si rivolsero al sacerdote di là (id est Ecclesiae Armenae) per lo scopo di convalidare il ma­ trimonio". Atque responsione missa ad istud Supremum Tri­ bunal. Rev.dus R. F. B., auditor Tribunalis Qevelandensis, quamvis declaret virum conventum noluisse deponere, affir­ mat tamen ipsum dixisse, in colloquio telephonico: ‘7/ matri­ monio non fu mai portato davanti al sacerdote armeno per es­ sere convalidato né davanti ad alcun sacerdote o ministro’’. Denique actrix declarat in sua depositione: “Noi non andammo alia Chiesa di R. B., per nessuna ragione affatto, dopo la cerimonia nella Chiesa metodista di Chagrin Falls. Questa fu Tunica cerimonia che ci fu". 12. Animadvertitur tamen quod, iuxta Rev.dum R. F. B. vir conventus “sembro persuaso che la sua Chiesa riconosceva qualsiasi matrimonio celebrato davanti a qualsiasi sacerdote o ministro cristiano". At respondetur hoc pendere potuisse non ab opinione communitatis armenae, sed potius a R. B. perso­ nali ignorantia in re religiosa, eo magis quod, secundum actri­ cem, vir conventus erat “molto devoto alia propria famiglia c al proprio retaggio e non altret tanto alia propria religione": etenim cum sacerdote ecclesiae suae locutus non est né pri­ ma né dopo il matrimonio". Etsi vero silentium cleri Ecclesiae Armenae Clcvelandensis tribuatur falsae opinioni eiusdem de valida celebratione huius matrimonii, inde non probatur desuetudo abrogans ius anti3uum de forma matrimonii. Ut ait P. Tocanel, Armeni dissientes Americae Septemtnonalis proveniunt e Catiiolicosatu de Etchmiadzin, iuxta quem “as to the question of the validi­ ty of marriage celebrated without blessing of a priest, the Ar­ menian Church considers such a marriage invalid”. 13. Rev.dus vinculi Defensor affirmat Armenos non exige­ re presbyterum sui ritus ut matrimonium valide benedicatur, sed “quemcumque qui benedictionem Dei in novos coniuges invocare valeat' ; et addit hoc principium valere non tantum pro sacerdote cuiuscumque ritus et confessionis Christianae, qui tamen valide ordinatus sit, sed etiam pro ministro sectae haereticae, qui etiamsi careat valida ordinatione “sese omni­ bus sacerdotis Christi potestatibus instructum esse censet proclamatque". Respondendum est tamen apud Armenos desi­ gnationem presbyteri exigere validam ordinationem sacerdo­ talem: e contra, Rev.dus G. B., ut ipse fatetur, nullam umquam recepit ordinationem sacerdotalem seu presbyteratum. DECISIO His omnibus in hire et in facto perpensis. Nos infrascripti Cardinales Membra Supremi Tribunalis Signaturae Apostolicac. pro Tribunali sedentes et solum Deum prae oculis haben­ tes, Christi nomine invocato, edicimus, declaramus ct defini­ tive sententiamus, proposito dubio respondentes: Affirmati­ ve. seu constare de nullitate matrimonii ob defectum formae seu ritus sacri, in casu. Ita pronuntiamus mandantes Ordinariis locorum et mini­ stros Tribunalium ad quos spectat, ut hanc Nostram definiti­ vam sententiam exsecutioni tradant et adversus reluctantes procedant ad normam sacrorum canonum, iis adhibitis ex se­ cuti vis et coercitivis mediis, quae, pro rerum adiunctis, oppor­ tuniora et cfficaciora videantur. Romae, c sede Supremi Tribunalis Signaturae Apostolicae. die 23 novembris 19,4. — Dinus Card. STAFF A. Praefectus et Ponens (Seouuntur ceterae Cardinalium subsignationes). • Apoll 49 (1976) 19-29. 6895 n. 4335-4336 4335 1974 NOV 30.-SC pro CULTU DIV., DECRETUM. PART.· Decretum quo Missale Ambrosianum instauratum confirmatur MED1ONALENS1S Concilii Oecumenici Vaticani II praescrito obsecuta, ut Ritus particulares “ad pristinam sanctorum Patrum normam” restituerentur necnon ad hodierna requisita et condiciones ac­ commodarentur. Mediolanensis Ecclesia perspicaci studio opus perfecit, quod Missale Ambrosianum edicitur. Commissio Ritui Ambrosiano recognoscendo praeposita non solum in laborem instaurationis diligenter incubuit, ve­ rum etiam munus locupletandi studiose adimplevit sive the­ sauris novi Missalis Romani utendo sive textus novae creatio­ nis exarando ut instantibus pastoralibus necessitatibus satis­ faceret atque meliore aequatione vita ac pietatis cultus Eccle­ siae localis patefierent. Spes eadem, quae Missali Romano edito affulsit, nunc Missale Ambrosianum comitatur, ut sacerdotes et christifideles Mediolanensis sanctae Ecclesiae non solum valeant “ani­ morum suorum erga Deum pietatem copiosius alere, haustis ex novo Missali precationibus”, verum etiam perennem fon­ tem possideant, e quo rectam doctrinam necnon divitias om­ nes hauriant, quas propriis formis ac vocibus “de mysteriis” eucharisticae celebrationis traditio Ambrosiana suppeditat. Quapropter instantia Eminentissimi Domini loannis Car­ dinalis Colombo, Archiepiscopi Mediolanensis, per litteras die 8 novembris 1974 datas, accepta, vigore facultatum huic Sa­ crae Congregationi a Summo Pontifice Paulo VI tributarum, textus Missalis Ambrosiani lingua latina exaratos, perlibenter probamus seu confirmamus. In textu autem imprimendo mentio fiat de confirmatione ab Apostolica Sede concessa. Eiusdem insuper textus impressi duo exemplaria ad hanc Sacram Congregationem transmittan­ tur. Contrariis quibuslibet minime obstantibus. Ex aedibus Sacrae Congregationis pro Cultu Divino, die 30 novembris, in festo S. Andreae Apostoli. - lacobus R. Card. KNOX, Praefectus. A. Bugnini, Archiep. tit. Diocletia­ ne n., a Secretis. • Prot. N. 2347/74: Notlt. 11 (1975) 45. Adn. I. 8IFFI In Notlt. 13 (1977) 12-28. 4336 1974 DEC l.-SECR. CHRIST., NORM. AAS 67 (1975)73-79 Secretariatus ad Christianorum unitatem fovendam (Commissio pro religiosis necessitudinibus cum Hebraismo fovendis) Criteria et normae practicae proponuntur circa appli­ cationem Declarationis Concilii Vaticani II “Nostra aetate" de relationibus Ecclesiae catholicae cum religione Judaeorum Orientations et suggestions pour l'application de la Déclaration conciliaire "Nostra aetate" (N. 4) Datée du 28 octobre 1965, la Déclaration Nostra aetate du IIe Concile Vatican, “sur les relations de l'Eglise avec les religions non-chrétiennes” (n. 4). représente un tournant im­ portant dans l’histoire des rapports entre juifs et catholiques. L’initiative conciliaire s’est d'ailleurs inscrite dans une conjoncture profondément modifiée par le souvenir des per­ sécutions et des massacres de juifs qui se sont déroulés en Eu­ rope juste avant et pendant la seconde guerre mondiale. Bien que le christianisme soit né dans le judaïsme et qu’il en ait reçu certains éléments essentiels de sa foi et de son cul­ te. le fossé s’est creusé de plus en plus au point d'en arriver presque à une méconnaissance de part et d'autre. Après deux millénaires, marqués trop souvent par une ignorance mutuelle et de frequents affrontements, la Décla­ ration Nostra aetate donnait l'occasion d'engager ou de pour­ suivre un dialogue usant à une meilleure connaissance réci­ proque. Durant les neuf années écoulées, de nombreuses ini­ tiatives ont été prises en divers pays. Elles ont permis de mieux discerner les conditions dans lesquelles peuvent s éla­ borer et se développer de nouvelles relations entre juifs et chrétiens. Lc moment semble venu de proposer, selon les orientations du Concile, quelques suggestions concrètes, fruits de ^experience. en espérant qu’elles aideront à réaliser dans la vie dc l’Eglise les intentions exposées par le document conciliaire. 6896 η. 4336 SACRETARIATUS PRO CHRISTIANORUM UNITATE FOVENDA Tout en renvoyant à ce document, rappelons simplement 74 ici que / les liens spirituels et les relations historiques ratta­ chant l’Eglise au judaïsme condamnent comme opposée à l’esprit même du christianisme toute forme d’antisemitisme et de discrimination que la dicnirc dc la personne humaine, a elle seule, suffit d'ailleurs à condamner. Bien mieux, ces liens et relations imposent le devoir d’une meilleure compréhen­ sion réciproque et d’une estime mutuelle renouvelée. De fa­ çon positive, il importe donc, en particulier, que les chrétiens cherchent à mieux connaître les composantes fondamentales de la tradition religieuse du judaïsme et qu’ils apprennent par quels traits essentiels les juifs se définissent eux-mêmes dans leur réalité religieuse vécue. Dans la ligne dc telles applications de principe, nous pro­ posons simplement quelques premières applications pratiques en divers domaines essentiels dc la vie de l’Eglise, en vue d’i­ naugurer ou dc développer dc façon saine les relations entre Jet catholiques et leurs frères juifs. I. DIALOGUE En vérité, les relations entre les juifs ct chrétiens, quand il y en avait, n’ont, en général, guère dépasse le monologue: il importe d établir désormais un vrai diaioque. Le dialogue suppose le désir de se connaître mutuelle­ ment et de développer cl approfondir cette connaissance. 11 constitue un moyen privilégié pour favoriser une meilleure connaissance mutuelle et. particulièrement dans le cas du dia­ logue entre juifs et chrétiens, pour approfondir les richesses dc sa traditions propre. La condition du diaioque est le res­ pect dc l’autre tel qu’il est, de sa foi sutout et dc ses convic­ tions religieuses. 1974 DEC 1 chrétiens de plus en plus fréquemment en contact avec les textes de ΓAncient Testament. Dans le commentaire de textes bibliques, sans minimiser tes éléments originaux du christianisme, on mettra en lumière la continuité de notre foi avec celle dc ΓAlliance ancienne, dans la ligne des promesses. Nous croyons que celles-ci ont é· té accomplies Ion du premier avènement du Christ, il n’en est pas moins vrai que nous sommes encore / dans l'attente de 76 leur parfait achèvement lors de son retour glorieux a la fin des temps. En ce qui concerne tes lectures liturgiques, on prendra soin d’en donner, dans l’homélie, una interprétation juste, surtout quand il s'agit de passages qui semblent placer le peuple juif en tant que tel sous un jour défavorable. On s'efforcera d'instruire te peuple chrétien de telle façon qu'il arrive à comprendre tous les textes dans leur véritable sens et dans leur signification pour te croyant d'aujourd'hui. Les commissions chargées de traductions liturgiques se­ ront particulièrement attentives à la façon de rendre les ex­ pressions ct tes passages qui peuvent être entendus de façon tendancieuse par des chrétiens insuffisamment informés. Il est bien évident que l’on ne peut changer 1e texte biblique, tout en ayant te souci, dans una version destinée à l’usage li­ turgique. de rendre explicite la signification d’un texte (5), en tenant compte des études des exegètes. Les remarques qui précèdent s'appliquent aussi aux intro­ ductions des lectures bibliques, ainsi qu'a \'Oratio fidelium et aux commentaires insérés dans les missels des fidèles. ΙΠ. ENSEIGNEMENT ET EDUCATION Bien qu’il reste encore un vaste travail à accomplit, on est arrivé, dans les années qui viennent dc s'écouler, à une En vertu de sa mission divine. l’Eglise par nature doit meilleure compréhension du judaïsme en lui-même ct dans sa annoncer Jésus-Christ au monde (1). Pour éviter (|ue ce té­ relation au christianisme, grâce aux enseignements dc l'Eglimoignage rendu à Jésus-Christ n’apparaisse aux juifs comme se, aux études et aux recherches de savants, ainsi qu'au dialo­ une aggression, tes catholiques auront le souci de vivre ct gue qui a pu s’instaurer. d’annoncer leur foi dans le plus rigoureux respect dc la liber­ A cet égard tes faits suivants méritent d'etre rappelés: té religieuse telle au’elte a été enseignée par le IIe Concile du - C'est 1e même Dieu “inspirateur et auteur des livres des Vatican (2). Ils s'efforceront également de comprendre tes deux Testaments” (6) qui parte dans l'ancienne ct la nouvelle difficultés que l’âme juive, justement imprégnée d’une très Alliance. haute ct très pure notion dc la transcendance divine, éprouve - Le judaïsme du temps du Christ et des apôtres était une devant te mystère du Verbe incamé. réalité complexe, englobant un monde de tendances, dc va­ S’il est vrai que dans un tel domaine il régne encore un cli­ leurs spirituelles, religieuses, sociales et culturelles. mat de suspicion assez répandu, motivé par un passé dcplora- L'Ancien Testament et la tradition juive fondée sur ce­ 75 blc, tes chrétiens, / de leur côté, sauront reconnaître leur part lui-ci ne doivent pas être opposés au Nouveau Testament de dc responsabilité ct en tirer les conséquences pratiques pour telle façon qu'ils / semblent n’offrir qu’une religion de la jus-77 l'avenir. tice seule, de la crainte ct du légalisme, sans appel à l'amour Outre tes entretiens fraternels, on encouragera aussi la ren­ de Dieu et du prochain (7). contre dc personnes compétentes, en vue d’etudier tes multi­ - Jésus, tout comme ses apôtres et un grand nombre des ples problèmes fiés aux convictions fondamentales du judaïs­ premiers disciples, est né du peuple juif. Lui-même, en sc ré­ me ct du christianisme. Une grande ouverture d’esprit, la dé­ vélant comme Messie et Fils de Dieu (8), porteur d’un nou­ fiance à l’egard de ses propres préjugés, te tact, sont des quali­ veau message, celui de l'Evangile, s'est présenté comme ac­ tés indispensables pour ne point blesser, meme involontaire­ complissant et parachevant la Révélation antérieure. Et, bien ment, ses interlocuteurs. que l'enseignement du Christ ait un caractère de profonde Dans tes circonstances où cela sera possible et mutuelle­ nouveauté, d ne s’appuie pas moins, à maintes reprises, sur ment souhaitable, on pourra favoriser une rencontre commu­ l’enseignement de Γ Ancien Testament. Le Nouveau Testa­ ne devant Dieu, dans la prière ct la méditation silencieuse, si ment est profondément marqué par sa relation à l'/Lncicn. efficace pour faire naître cette humilité, ccttc ouverture d’es­ Comme l’a déclaré le IIe Concile du Vatican: “Dieu, inspira­ prit et dc coeur, nécessaires pour la connaissance profonde de teur ct auteur des livres des deux Testaments, s'y est pris si soi-meme ct des autres. On te fera en particulier à propos dc sagement que te Nouveau Testament était cache dans l'Angrandes causes comme celles de la justice et de la paix. cien, et que l’Ancien devenait clair dans te Nouveau" (9). En outre, Jésus fait usage de méthodes d’enseignement analogues H. LITURGIE à celles des rabbis de son temps. - En ce qui concerne te procès ct la mort dc Jésus, le Con­ On sc souviendra des liens qui existent entre la liturgie chrétienne ct la liturgie juive. La Communauté dc vie dans le cile a rappelé que “ce qui a été commis durant la passion ne service de Dieu et dc l'humanité pour l’amour de Dieu, tel peut être impute ni indistinctement à tous les juifs vivant aque ce service sc réalise dans la liturgie, caractérise la liturgie lon, ni aux juifs de notre temps” (10). juive comme la chrétienne. Pour tes relations judéo-chrétien­ -L’histoire du judaïsme ne finit pas avec la destruction nes. il importe de prendre connaissance des éléments com­ de Jérusalem, mais elle s’est poursuivie en développant une muns de la vie liturgique (formules, fîtes, rites, etc.) où la Bi­ tradition religieuse dont la portée, devenue, croyons-nous, ble tient une place essentielle. On s’efforcera dc mieux comprendre ce qui. dans ΓAncien 5. C’est ainsi que la formule “les Juifs”, dans saint Jean, Testament, garde une valeur propre et perpétuelle (3). celle-ci dériene parfois, suivant les contextes, "les chefs des Juifs”, ou n’étant pas oblitérée par Γ interpretation ultérieure du Nou­ ’‘les adversaires de Jésus”, expressions qui expriment mieux veau Testament qui lui donne sa signification plénière, alors la pensée de l’évanaeliste et évitent de paraître mettre en cau­ qu’il y trouve réciproquement lumière ct explication (4). Cela se le peuple Juif comme tel. Un autre exemple est l’usage des mou “pharisien” et “pharisaisme” qui ont acquis une nuan­ est d’autant plus important que la réforme liturgique met tes ce surtout péjorative. 1 Decr. de acllv. mimion. Ecclesiae Ad ientci dteinitui.n.2. 2 DecL d· libertate relUiosa Di^nitatU humanae. 3. Cfr. Const. dotxn. de Divina Revelatione Del wrbum, tin. 14-15. 4. Cfr. ihid .n.ie. 6H97 6. Const, doem. de Divina Revelatione Del Verbum η 16 7. Cfr. Dent. 6, 5; Ur. 19. 18 . .Matt. 22. 34-40 8. Cfr. Matt 16,16. 9. Const. do»m. de Divina Revelatione Dei verbum η 16 10. DecL Nostro aetate, η. 4. ’ 6898 PAULUS VI: ALLOCUTIO AD SODALES SOCIETATIS IESU 1974 DEC 3 d'une signification profondément différente après le Christ, demeure cependant riche dc valeurs religieuses. - Avec les prophètes ct l’apôtre Paul, " l’Eglise attend le jour, connu de Dieu seul, où tous les peuples invoqueront le Seigneur d'une seule voix ct le serviront sous un même joug· (11)” (12). L’information au sujet dc ces questions concerne tousles niveaux d’enseignement ct d’éducation du chrétien. Parmi les moyens d’information, ceux qui suivent ont une importance particulière: - manuels de catéchèse; 78 - livres d’histoire; / - moyens de communication sociale (presse, radio, ciné­ ma, télévision). L'usage efficace de ces moyens présuppose une formation approfondie des enseignements et des éducateurs, dans lesécoles normales, les séminaires et les universités. On stimulera la recherche des spécialistes sur les problè­ mes touchant le judaïsme et les relations judéo-chrétiennes, spécialement dans le domaine dc l'exégèse, de la théologie, de l’histoire et dc la sociologie. Les instituts supérieurs dc re­ cherche catholiques, si possible en liaison avec d'autres instituts chrétiens analoques, ainsi que les spécialistes, sont invités à apporter leur contribution a la solution de tels pro­ blèmes. La où la chose est possible, on créera des chaires d’é­ tudes juives, ct l'on encouragera la collaboration avec les sa­ vants juifs. IV. ACTION SOCIALE ET COMMUNE La tradition juive ct chrétienne, fondée sur la Parole dc Dieu, est consciente de la valeur de la personne humaine, image dc Dieu. L’amour d’un même Dieu doit sc traduire dans une action effective en faveur des hommes. Dans l'esprit des prophètes, juifs ct chrétiens collaboreront volontiers dans la poursuite de la justice sociale et de la paix, au niveau local, national et international. Cette action commune peut également favoriser grande­ ment une connaissance ct une estime réciproques. CONCLUSION Le IIe Concile du Vatican a indiqué la voie à suivre dans la promotion d'une fraternité profonde entre juifs et chrétiens. Mais il reste encore beaucoup de chemin à parcourir. Le problème des rapports entre juifs ct chrétiens concerne l’Eglise en tant que telle, puisque c’est en "scrutant son pro­ pre mystère’’ qu’elle est affrontée au mystère d’Israël. Il ^ar­ de donc toute son importance, meme dans les régions ou il n’existe pas dc communauté juive. Ce problème a également un aspect oecuménique: le retour des chrétiens aux sources et aux origines dc leur foi. entée sur l’ancienne Alliance, contri­ bue à la recherche dc l’unité dans le Christ, pierre angulaire. Dans ce domaine, les évêques sauront prendre, dans le ca­ dre de la discipline générale de l’Eglise et dc l’enseignement communément professé par son magistère, les initiatives pas79 totales opportunes. Ils créeront, / par exemple, au niveau na­ tional et régional, des commissions ou secrétariats appropriés, ou nommeront une personne compétente chargée dc promou­ voir la mise en oeuvre des directives conciliaires ct des sugges­ tions proposées ici. Au plan de l’Eglise universelle, le Saint-Pere a institué, en date du 22 octobre 1974, la Commission pour les relations re­ ligieuses avec le judaïsme, rattachée au Secrétariat pour l’Unite des Chrétiens. Créée en vue de promouvoir ct de stimuler les rapports religieux entre juifs et catholiques, en collabora­ tion éventuelle avec d’autres chrétiens, cette commission spé­ ciale se tient, dans les limites dc sa compétence, à la disposi­ tion de tous les organismes intéressés, pour les informer et les aider à poursuivre leur tâche en conformité avec les directives du Saint-Siège; elle désire développer cette collaboration pour la mise en oeuvre effective ct juste des orientationsdu Concile. Donné à Rome, le 1er décembre 1974. - Johannes Card. WILLEBRANDS, Président de ta Commission. Pierre-Marie dc Contenson. O. P.. Secrétaire. 11. Soph. 3, 9. 12. Deel. Nostra aetate, η. 4. Adn. C. BRAGA In EL 90 (1976) 499-500; Doc. Cath. 72 (1975) 61-62; Secrétariat pour l’unité des chrétiens In Service d’information, num. 26 (1975-1) p. 1-2. 6899 n. 4337 4337 1974 DEC 3.-PAULUS VI, ALLOC. AAS 66 ( 1974) 711-727 Allocutio sodalibus e Societate lesu qui ad religiosae suae communitatis Praesidum Coetum Romam convenerunt: De tribus interrogationibus: “Unde venitis", "Qui estis", "Quo pergitis" recte respondendis in Societate lesu renovatione perficienda Venerandi ac dilectissimi Nobis Societatis lesu Sodales. Dum vos coram hodie admittimus, rursus ea laetitia caque trepidatio animum commovent Nostrum, quibus iam affecti sumus tum dic septimo mensis Maii, anno millesimo nongen­ tesimo sexagesimo quinto, cum trigesima prima Congregatio Generalis vestrae Societatis initium cepit, tum die quinto de­ cimo mensis Novembris inscquenli anno, cum eadem Congre­ gatio conclusa est. Magnam laetitiam in primis Nobis affert praesentia vestra, ob paternae ac sincerae caritatis effusio­ nem, quam non gignere non potest quaelibet congressio Vica­ rii Christi cum religiosis Ignatianis sodalibus, sed praesertim ob Christiani apostolatus fideli tatisque testificationes, quas Nobis praebetis et de quibus admodum gaudemus; at quadam etiam trepitatione afficimur, ob causas dc quibus postea dic­ turi sumus. Magnum igitur momentum hodierno huic occur­ sui tribuimus; sive propter initium laborum trigesimae secun­ dae Congregationis Generalis, quae de more occasionem huius colloquii exhibet, sive etiam propter eius significationem, hi­ storia dignam, quae minime circumscribitur peculiaribus adiunetis huius colloquii, sed ultra progreditur. Agitur enim dc Ignatiana Societate universa, quae, post plus quam quattuor saecula itineris sui, Romae congregatur, coram Summo Ponti­ fice. ac fortasse cogitationem intendit ad prophetica illa ver­ ba, quae in visione audita sunt prope Urbem in loco "La Storta" vulgo vocato: Ego vobis Romae propitius ero (1). / 712 Vos plane estis conscii, sicut Nosmetipsi etiam conscii su­ mus, nunc horam verti quasi decretoriam pro Societate ve­ stra; quo fit ut in animos vestros confluant memoriae, animi affectus, praesagia, quae spectant ad vestram futuram sortem atque ad munus vestrum in vita Ecclesiae. Cum vos coram cernimus, personam gerentes omnium vestrarum Provincia­ rum, quotquot in toto terrarum orbe sunt, oculis obversatur Nostris vcluti universa Ignatiana familia, scilicet circiter tri­ ginta milia religiosorum sodalium, qui pro Dei Regno adlaborant atque magni pretii operam conferunt ad apostolica ac missionana Ecclesiae incepta; dc religiosis viris agitur, qui in animarum salutem incumbunt atque saepe vitam suam totam in silentio atque hominibus occultam transigunt. Unusquis­ que ex his vestris fratribus vota procul dubio ex imo pectore profert pro hac Congregatione, quorum multa per exhibita “postulata" significata sunt, quaeque ideo postulant a vobis, qui delegati estis, sedulam aestimationem magnamque obser­ vantiam. At videtur Nobis qualitas ponderanda esse potius quam numerus harum postulationum, quae, sive aperto sive tacito modo, sine dubitatione complectuntur propositum sese conformandi ad vocationem et ad charisma proprium Ignatianae sodalitatis, quod sine ulla intermissione vobis a maioribus traditum est; propositum etiam complectuntur sese confor­ mandi ad Dei voluntatem, precando humiliter quaesitam; pro­ positum denique accedit sese conformandi ad voluntatem Ec­ clesiae, secundum spiritualem illam impulsionem, quae iam suffulsit Societatem lesu, eam adhuc suffulcit atque in poste­ rum semper suffulciet. Plane compertam habemus peculiarem huius momenti pra­ vitatem, quae requirit a vobis non suctam atque ordinariam vestri muneris perfunctionem, sed potius considerationem di­ ligentem ac synteticam, liberam ac plenam de praesenti statu vestrae Societatis, ut inde ipsa premitur. Haec vos praestare debetis summa cum sagacitate atque supernatural! spiritu uni­ ce ducti, cum vestrae vitae religiosae ratio comparanda sit cum iis quae in mundo ct in vestra Societate accidunt; prae­ terea nonnisi Spiritus Sancti voci pronas aures praebeatis oportet, ductui ac lumini obsequentes Magisterii ecclesiastici; ideoque vos in opportunis consiliis capiendis cerere debetis humiles. animosos ac firmos, ne longius proferatur incerta re­ rum condicio, quae, nisi ei obviam eatur, periculorum plena 1. P. Tacchl-Venturi. S. I. Storia della Compagnie di Gciu in Italia, narrata coi euttidio di fonti inedite, vol. II, p. | Ro­ ma 1950. 2« ed., p. 4, n. 2; P. Rlbadenelra, Vita Ignatti'cw. IX: Acta Sanctorum Julii, t. VII. Antverpiae 1731. p. 6S3. 6900 η.4337 PAULUS VI: ALLOCUTIO AD SODALES SOCIETATIS IESU quod ipse attigit per visiones Sanctissimae Trinitatis (5). Tunc prima lineamenta adumbrata sunt iliius Operis, quod sacculo­ rum decursu tantopere contulit ad Christianorum pietatem fo­ vendam. eorum animos ad Deum dirigendo: Exercitia spiri­ tualia dicimus, quae, inter alia, Christianum docent offerre fore praevidetur. Haec omnia, tamen, a vobis cum fiducia 713 peragantur. / Ad Nos quod attinet, nostram fiduciam vobis confirma; mus; vos sincere diligimus vosque pares esse existimamus illi rerum renovationi atque restaurationi inducendis, quae ab ommbus exspectantur. En hodierni huius occursus significatio, quam vobis ad meditandum proponimus. Qua de re vobis iam mentem No­ stram aperuimus per litteras, ouas Noster Cardinalis Sedrctarius Status, mandato Nostro, dedit die vigesimo sexto mensis martii anno millesimo nongentesimo septuagesimo ac die quinto decimo mensis februarii anno millesimo nongentesimo septuagesimo tertio; idque Nosmetipsi fecimus per litteras Nostras, a verbis incipientes /n Paschae sollemnitate, quas die decimo quinto mensis septembris superiore anno scripsimus ad Praepositum Generalem ac. per eum, ad omnes sodales So­ dé tat is lesu. Illarum litterarum sententiis resumentes, quas, ut Nobis in optatis erat, a vobis sedulo considerateque perpensas esse speramus, nunc vos alloquimur peculiari amore peculiarique sollicitudine permoti, nomine Christi, atque etiam - ut vobis placet Nosmetlspsos habere - qua .Moderator supremus Insti­ tuti vestri, vi singulam illhis vinculi, quo Societas lew inde ab ortu cum Romano Pontifice coniungitur. In hac Societate Summi Pontifices spem magnam semper collocaverunt. Nos autem, qui occasione superioris Congregationis Gene­ ralis vobis peculiare munus commisimus atheismum oppu­ gnandi idque censuimus veluti hodiernam rationem observan­ di vestrum votum oboedientiae erga Summum Pontificem (2), hodie, initio laborum vestrorum in quos universa Ecclesia respicit, curas iterum ad vos convertimus, hoc ducti proposi­ to, ut vos ad meditandum confirmemus atque incitemus; m vobis aspicimus vcluti m unum collectam magnam vestram religiosam Familiam, quae parumper sistit ac dc terenda via consilium capit. Hac hora, trepidationis plena, quae sessiones vestras prae­ cedit quaeque iubet nos diligentissima animi attentione audi­ re. quid Spiritus dicat vobis cl Nobis (3). menti Nostrae tres interrogationes occurrere videntur, quibus quidem responden­ dum esse censuimus, scilicet: Unde venitis * Qui estis9 Quo magno animo atque liberali ... torum studium et arbitrium suum ... suo Creatori, ut de se suisque omnibus id statuat, in quo ipsi potissimum servire possit iuxta eiusdem beneplaci­ tum (6). / 71δ - Cum Sancto Ignatio vos rursus Nobis respondetis ab illo Monte Martyrum venimus, ubi Legifer Pater noster, dic quinta deama mensis Augusti, anno millesimo quingente­ simo trigesimo quarto, post Missam a Petro Fabro celebra· tam. una cum eo. cum Francisco Xaverio, cuius hodie festum recolitur, cum Salmerôn et Laincz et Rodrigues et Bobadilla, vola nuncupavit: quae vota vcluti verna gemma fuerunt, e qua postea Romae vestra effloruit Societas (7). Item cum Sancto Ignatio vos pergitis nunc in urbe Roma sumus, unde una cum ipso, Successoris Petri benedic­ tione muniti, profecti sumus, inde ab eo tempore quo Paulus III, post inflammatam laudationem a Cardinali Gaspare Contarim habitam vertente mense veptembri. anno millesimo quingentesimo trigesimo nono, primum Societatem verbis ap­ probavit; quae approbatio praelusit Bullae Regimini Ecclesiae militantis, quae, edita die vigesimo septimo mensis Septem­ bris, anno millesimo quingentesimo quadragesimo, suprema Ecclesiae auctoritate ortum sanxit novae Societatis Presbyte­ rorum. Novitas autem huius Instituti, in eo Nobis videtur esse posita, quod Legifer Pater vester plane perspexerat suorum temporum necessitates, quae postulabant, ut homines praesto essent pronus expediti, parati omnia relinquere ct quodvis su­ scipere munus, quod Summus Pontifex indicaret atque, ipsius ludicio. Ecclesiae bonum requireret, omnibus semper Dei glo­ riae posthabitis; Ad Maiorem Dei Gloriam. At Sanctus Igno­ tius longius prospiciebat, quam illa pascebant tempora: his verbis, enim. Quinque Capitula concludebat: Haec sunt quae de nostra professione typo quodam explicare potuimus, quod nunc facimus ut summatim scriptione hac informemus tum illos qui nos de nostro vitae instituto interrogant, tum etiam posteros nostros si quos, Deo volente, imitatores habebimus huius vitae (8). pergitis9 Nos hic coram vobis adstamus, mdliani lapidis instor, ad dimilicndum. quasi uno oculorum obtutu, iter a vobis adhuc confectum. I. Unde. Igitur, venitis? Cogitatio Nostra pervolat ad sac­ culum decimum sextum, varium une atque implicatum, quod 714 hodierni civilis cultus / hodiernique doctrinarum cursus fun­ damenta laciebantur, atque Ecclesia, instante Christianorum discessionis periculo, novam ingressa erat aetatem, opus pro­ movendo religiosae ac socialis renovationis, auod in precatio­ ne atque caritate erga Deum et fratres innitebatur, hoc est in studio sanctitatis acquirendae quam maxime sincerae. Illud tempus erat, quo animi alliciebantur novo quodam cogitandi modo de homine ac de mundo, qui etsi haec habenda non est verior facies illius motus, quem “humanismum” appel­ lant saepe in eo erat ut Deum prorsus a vita ct ab historiae cursu removeret; de mundo praeterea agebatur, qui iam latius patebat ob novas terras recens repertas, ideoque plurcs ob causas nempe ob rerum perturbationes, cogitationes, inve­ stigationes. restaurationes, animorum studia, appetitiones ct cetera - haud parum mundo nostrae aetatis similis erat. In hac rerum condicione, turbulenta sed splendida, vitam duxit S. Ignatius. Quamobrem si quaerimus: Unde venistis?, ul nos pervenire videtur taniquo/n vox aquarum multarum (4). vox e remotis sacculis erumpens omnium sodalium ve­ strorum una simul clamantium. Nos ab Ignatio de Loyola ve­ nimus. Conditore nostro; ab eo venimus, qui sua imperitura vestigia impressit non solum in religiosa Familia ab ipso con­ dita sed m universa quooue Ecclesia, ad christianac pietatis ct apostolatus cursum quod attinet. Cum ipso a Manrcsa urbe venimus, a sacro specu qui te­ stis fuit progredientium spiritualium ascensionum, quas ma­ gna eius anima experta est. scilicet a serena pace qua incipien­ tes (ruuntur, et usque ad fastigium mysticarum gratiarum. 2. A.A3. 57 (1965). p. 514: 58 (1966). p. 1177. J. Cfr. Apoc 2, 7. etc. 4. Apoc 1.15. 6901 1974 DEC 3 Maiores vestri vos ules voluerunt, tales vos orti estis: quae facta, ut ita dicamus. Societatem vestram quodammodo describunt, sicut ex antiquis eius fontibus eruitur, eiusque praecipua statuunt lineamenta, itemque illam vim dynamicam tribuunt, qua per saeculorum decursum Institutum vestrum semper suffultum est. Π. Qui igitur sitis pernovimus. Ut enim in Nostra Epistula In Paschae sollemnitate brevius diximus, vos esse scimus membra Ordinis religiosi, apostolici. sacerdotalis, qui singulari admodum amoris ac / servitii vinculo cum Romano Pontifice 716 est lunctus, ea scilicet ratione quae in Formula Instituti ex­ ponitur. Sodales estis religiosi, ideoque vin et orationi evangeheaeque Christi imitationi addicti, et wpcrnaturali praediti spiri­ tu. quem sartum tectum tuentur ac protegunt religiosa vota paupertatis, castitatis et oboedientiae; quae quidem, nedum libero personarum statui obstent, quasi quaedam sint reli­ quiae aetatum ob socialem cultum obsoletarum, apertam re­ vera testantur voluntatem libertatis assequendae secundum spiritum Dominia Sermonis in Monte, per haec scilicet offi­ cia is qui divinitus vocatur - quemadmodum Concilium Vati­ canum H subtiliter expressit - ut ... gratiae baptismalis ube­ riorem fructum percipere queat, (...) Uberari intendit ab im­ pedimentis. quae Ipsum a caritatis fenore et divini cultus perfectione retrahere possent, et divino obsequio Intimius consecratur (9). Qua religiosi sodales, viri estis vitae severita­ tis retinentes, ut Dei Filium imitari possitis, qui seme tip sum exinanivit, formam servi accipiens (10), quique propter vos 5. Cfr. Hugo Rahner, Ignatius von Loyola u. dat geschichtliche Werden seiner Frommigkeit, Graz 1947, cap. III. 6. Annotat io ne·, 5; Monumenta Ignatiana. series secunda. Exercitia Spiritualia S. Ignatli de Loyola et eorum Directoria nova editio, tom. I. Exerc. Splr.: MHSI, voL 100, Romae 1969,p.146. 7. P. Tacchi-Venturi. op. mem.. voL II. parte I. p. 63 sq. 8. P. Tacchi-Venturi. op mem. vol. I. parte II. Roma, 2» ed. 1931. p. 189. 9. Const, dopn. de Ecclesia Lumen gentium, n. 44; cfr. Decr. de accomm. renov. vitae religiosae Perfectae caritatis. nn. 12-14. 10. Phil 2.7. 6902 I 1974 DEC 3 PAULUS VI: ALLOCUTIO AD SODALES SOCIETATIS IESU egenus factus est, cum esset dives, ut Illius inopia vos divites essetis (11); qua religiosi igitur, sedulo oportet caveatis, ne quis ut dicta in Epistula scripsimus facile se ilii accom­ modet mentis habitui, qui, sacro exutus, prunus est in tot formas hodiernas vitae praeficae agendae; item agnoscatis praeterea et vivatis forti sane animo ac modo in exemplum proponendo - utilitatem asceticam et opportunitatem ani­ mos formandi (...), quae in vita communi insunt, eam inte­ gram servantes adversus individualism!, ut aiunt, iiberiorisque singularitatis sollicitationes. Vos insuper estis apostoli Evangelii nempe praecones, qui quoquoversus mittimini pro germana illa indole» quae vestrae Societatis imaginem distinguit: viri igitur quos ipse Christus mittit in mundum universum, ad sanctam suam doctrinam in­ ter cuiusvis ordinis condicionisque homines disseminandam (12). Haec sane fundamentalia ac pernecessaria nota est fidelis Sodalis Ignatiani, qui in Exercitiis itemque in Constitu­ tionibus impulsiones potest identidem reperire ad virtutes sibi peculiares excolendas, a S. Ignatio propositas, idque validiore usque ratione, vehementiore animi contentione, intermisso 717 numquam studio / ad id assequendum, quod melius, quod “magis”, quod plus est (13). Ex his quippe fontibus ipsa varietas ministeriorum, quae pro munere vestra Societas exsequitur, intimam penitus causam haurit ad agendam vitam apostolicam, quam “pleno sensu” vivere oportet. Ac tum vos estis sacerdotes: haec quoque nota ad istius naturam Societatis spectat, quamvis minime sit praetermit­ tendus antiquus legitimusque mos de cooptandis Fratribus, sacro Ordine haud ornatis, qui ct ipsi bcnemcrcntcs honorabi­ li semper efficacique munere in vestro instituto perfuncti sunt. Sacerdotalis enim qualitas expresse a legifero Patre pro omnibus Religiosis professis exquisita est, et optimo quidem iure, quoniam necessarium sane est sacerdotium Ordini quem ideo instituerat, ut potissimum hominum sanctificationem per divinum Verbum atque sacramenta accuraret. Ac revera sacerdotalem characterem ipsa vestri devotio ad vitam aposto­ licam agendam postulat, quae - verbum iuvat iterare - “ple­ no iure’’ exercenda est: a sacri Ordinis charismate, quo homo conformatur Christo a Patre misso, praecipuo tamquam e fonte manat apostolica indoles missionis, quam uti Ignatiani Sodales ex officio obitis. Sacerdotes igitur estis, in illa fami­ liaritate cum Deo exercitati et versati, in qua beatus Ignatius suam Societatem condidit; sacerdotes qui docent, sermonis gratia instructi (14); sacerdotes eo intendentes, ut sermo Dei currat et clarificetur (15); sacerdotes qui Dei gratiam sacra­ mentis celebrandis ministrant, quique potestatem accipiunt suscipiuntque officium cohaerenter participandi apostolicum opus, quo communitas Christiana, praesertim per Eucharistiae celebrationem, intus enutritur atque coagmentatur; ideo et sacerdotes plane conscii - ut in Nostra quadam oratione, an­ no MCMLX11I, diximus - sive antecedentis sive consequen­ tis inter Sacerdotium et Eucharistiam necessitudinis, qua fit ut Sacerdos sit non solum augusti Sacramenti minister et ef­ fector, sed etiam primus eius cultor et sapiens doctor et inde­ fatigatus distributor (16). Demum, vos cum Romano Pontifice peculiari voto estis coniuncti, siquidem talis cum Petri Successore conexio, quae membrorum Societatis praecipuus nucleus est, semper confir718 mavit, immo etiam vestram / visibiliter significat communio­ nem cum Christo, primo summoque istius Societatis, quae antonomasiva appellatione Christi propria est, Societas nem­ pe Icsu. Talis etiam cum Pontifice conexio semper effecit, ut sodales Societatis plane liberi essent, id est Spiritus motione regerentur, apti ad omnia quaeque munera vel difficillima vel remotissimis in regionibus exsequenda evaderent, ab angustio­ ribus temporum locorumque condicionibus expediti, afflatu vere catholico ct universali prorsus perfusi. Equidem Nos in harum quattuor notarum vcluti concentu mirabilem illam fructuum ubertatem formarumque aptabilitatem patefieri videmus, quae volventibus saeculis Societatem distincte ostenderunt tamquam hominum ab Ecclesia “misso­ rum” Societatem: inde namque rerum theologicarum habita 11. 2 Cor. 8, 9. 12. Cfr. Ex. Splr. n. 145: cfr. MHSI. vol. 100. Romae 1969, р. 246. 13. Cfr. generales normas, seu criteria Constitutionum. 14. Cfr. Monumenta Ignatiana, Sancti Ignatli de Loyola Constitutiones Societatis lesu, tomus III, textus latin us, p. I. с. 2. 9 (59-60); MHSI, vol. 65, Romae 1938, p. 49. 15. 2 Thcss. 3. 1. 16. Ad Italicos sacerdotes qui XIII hebdomadae de accom­ modata rei pastoralis renovatione interfuerunt, d. 6 m. Sept, a. 1963: A.A.S. 55 (1963). p. 754. 6903 n. 4337 investigatio traditaque institutio; inde apostolatus sacrae praedicationis, spiritualis curationis, librorum scriptorumque editionum, religiosae variorum coetuum incitationis, moralis educationis per Verbum Dei et Reconciliationis Sacramen­ tum. quae peculiari ingeniosoque officio, vobis a sancio Con­ ditore commisso, respondeant; inde apostolatus, qui dicitur, socialis necnon data scientiae doctrinaeque provehendae ope­ ra, ejuae a scholarum domiciliis, ut iuvenes solida cxpletaque disciplina informentur, in omnes gradus altiorum studiorum Universitatum ac scientifcarum pervestigationum pertingunt; inde etiam puerorum ac mdium in christianismo institutio, quam Ignatius, cum primum iam ipse exararet exemplum Quinque Capitulorum, tamquam unum quod potissimum in­ tenderent, suis filiis concredidit (17); inde “missiones , ** tam­ quam efficax suaviterque memorandum testimonium “mis­ sionis”, ipsi Societati explendae; inde denique adhibitae pau­ peribus, aegrotis, reiectis hominibus curae. Ubicumque enim in Ecclesia, vel in provinciis quae plurimum habent difficulta­ tis primaque quasi in acie stant, in compitis ubi variae inter se occursant doctrinae, in vallis - paene dixerimus - ubi socia­ les oriuntur conflictationes, facta est ac fit comparatio inter vehementiores hominum postulationes et perennem Evangelii nuntium, ibi fuerunt et sunt sodales Ignatiani: Societas vestra apte cohaeret et commiscetur cum ipsius Ecclesiae societate ob multiplicia quidem, quae scite fovetis, opera, sane perspec­ tum habentes ca omnia ad unum propositum esse redigenda atque coniungenda, quod Dei gloria hominumque sanctifica/tio est, seduloque caventes ne inanes exsistant dissipationes, 719 quae prioris momenti optiones impediant. Cumam igitur dubitatis? Vobis profecto est spiritualis di­ sciplina robustiore stilo signata, certus prorsus neque ambi­ guus oris habitus, sacculorum quaedam comprobatio, inde manans e virtute rationum ac viarum, quae, cum sint inter hi­ storiae aetates ad obrussam exactae, vestigia fortis illius spiri­ tus, qui beato Ignatio fuit, praeferunt. Nullo igitur pacto cui­ que erit dubitandum, quin maius impensiusque studium per­ acti hucusque itineris insistendi vestrique charismatis asser­ vandi renovatus fons spiritualis ct apostolicae fecunditatis evadat. Verum profecto est in Ecclesia sollicitationem, nostro huic tempori peculiarem, hodie pervagari: dubitationem nem­ pe obstinatam seu. ut aiunt, systematicam: severam naturalis proprii habitus reprehensionem; omnia innovandi cupidita­ tem; liberiorem agendi rationem atque individuaiismi spiri­ tum. Quas vos experimini difficultates, eae sunt quas hodie Christiani in universum experiuntur, tanta cum facta sit hu­ mani cultus conversio, quae ipsam Dei notionem attingat; ve­ strae difficultates eaedem sunt ac difficultates huiusce aetatis apostolorum, qui, dum acri cura nuntiandi Evangelii afficiun­ tur, pariter animadvertunt quam difficile sit idem interpretari sermone, quem hodierni homines intellegere possint; vestrae difficultates alios etiam Ordines religiosos tangunt. Dubitatio­ nes sane et difficultates veras, graves, quas ex vobis aliqui ex­ periuntur, comprehendimus. Vos enim collocati estis in prima vcluti statione interioris renovationis, quam Ecclesia, praeser­ tim post Concilium Vaticanum II celebratum, mundo huius temporis ad saeculares formas inclinato efficere studet. So­ cietas vestra - dicere liceat - haud infirmum indicium Eccle­ siae vitalitatis per aetatum cursum est; ipsa fortasse tamquam certus cardo, multae quidem significationis, est, quo totius Ecclesiae difficultates et sollicitationes, nisus et incepta, pe­ rennitas prosperique eventus vertuntur. Agitur certe de discrimine, quo - ut saepe saepius dictum est - angor ac forsitan auctus proditur; sed Nos, qui sumus Christi Vicarius, cuius est in fide fratres confirmare (18), itemque vos. quibus grave incumbit onus recte scienterque ve­ strorum appetitiones Fratrum proponendi, omnes ideo vigila­ re oportet, ne necessaria, quae fiat, rerum accommodatio afferat detrimentum naturali corporis habitui seu identitati, neque personae Ignatiani Sodalis singularitati, qualem in For­ mula Instituti / expositam tum historiae vices tum spiritualis 720 mos. Ordinis porprius, aperte proferunt, atque sincera inter­ pretatio ipsarum nostrorum temporum postulationum adhuc videtur exigere. Haec igitur imago neque adulteranda, neque deformanda est. Neque apostolatus necessitas appellanda est id quod non­ nisi vitae spiritualis corruptela ct deminutio potius vocari de­ bet; ut enim S. Ignatius clare admonuisse traditur, quicumquc Societatis Icsu sodalis ad apostolatus opus mittitur, cavere omnino debet, ne sui obliviscatur ut in aliorum salutem in17. Cfr. P. Tacchi-Venturi. op, mem., vol. I, parte II. p. 183. 18. Cfr. Lc 22. 32. 6904 π. 4337 PAULUS VI: ALLOCUTIO AD SODALES SOCIETATIS IESU cumbat; eidem non tantummodo fas non est vel minimum peccatum admittere ad spirituale lucrum quam maximum fa­ ciendum. sed ne licet quidem se in peccandi periculum com­ mittere (19). Si vestra Societas in discrimen se ipsa adducat, si vias periculorum plenas ingrediatur, quae ipsi propriae non sint, detrimenta sane afferentur eoam iis omnibus, quorum Christiana educatio atque institutio quocumque modo Ignatianis sodalibus tantopere debetur. Iamvero, ut vobis pariter ac Nobis in comperto est, hodie inter quaedam Ignatianae familiae agmina gravis animadverti­ tur rerum inccrtirudo, immo quaedam agendi cogitandique ratio, qua in dubium revocatur ipsa germana forma religiosae vitae vestrae. Ignatianus sodalis, qualem summatim descripsi­ mus, suapte natura spiritualis incitator est, qui scilicet homi­ nes sui temporis ad catholicam vitam excolit qua sacerdos et apostolus, cum haec revera sit persona ipsi propria. Nunc vero quaestiones ponimus, quae a vobis etiam sunt ponendae, ut diligens recognitio vitae vestrae instituatur et animi confirmentur: precandi studium, contemplatio, vitae simplicitas, paupertas, supematuralium adiumentorum usus, quomodo apud vos se habent? Quomodo se habent apud vos mentis adhaesio et sincera professio veritatum spectantium ad fundamentalia capita fidei et doctrinae moralis catholicae, qualia a Magisterio ecclesiastico proponuntur? Quomodo se habet voluntas cooperandi plena cum fiducia cum Summo Pontifice? Illae nubcr cee/o obductae, quas animadverteba­ mus anno millesimo nongentesimo sexagesimo sexto, quam­ quam magna parte evanuerunt consultis trigesimae primae Congregationis Generalis (20), nonne, pro dolor, diu nimis in vestrum Institutum umbras proicere perrexerunt? Nonnulla 721 dolenda / facta, quae dubium iniciunt, num quis adhuc ad SoCKtatem pertineat, saepius accidunt: quae quidem Nobis un­ dique significantur, praesertim a Pastoribus dioecesium, ac detrimentum afferunt ipsi clero cetcrisque religiosis et laids catholicis. Haec facta a vobis et a Nobis postulant apertam doloris significationem: non quidem ut de iis iterum fiat ser­ mo. sed ut coniunctis viribus opportuna remedia adhibeantur, quorum ope Societas lesu talis permaneat aut rursus fiat, qua­ lis requiratur et qualis esse debeat, ut Conditoris proposito et Ecclesiae exspectationi hodie respondere queat. Necessarium quidem est, ut scite investigetur de statu vestrae Societatis, utque rerum hominumque condiciones experientia cogno­ scantur; sed necessarium etiam est - idque expedit iterum ad­ monere ut secundum sensum spiritualem et secundum lu­ men fidei aestimatio fiat de iis quae sunt agenda ac de via quam ingredi oportet, ratione habita voluntatis Dei. qui re­ quirit ut ad ipsius nutum omnino nos praesto simus. 111. Quo erga pergitis’ Quaestioni sane respondendum est Ceterum, et vos eandem quaestionem iam diu posuistis diluci­ de, fortasse non sine discrimine. Meta quam tenere studetis, cuiusque est hxc Generalis Congregatio tignum temporum opportunum, est - atque ni­ hil aliud habenda est quam sana et aequa et apta accommo­ datio ad iusta huius temporis postulata, servata videlicet sub­ stantiali Societatis vestrae indole propria ac certo atque defi­ nito Conditoris vestri charismate. Huc prorsus spectavit Vati­ canum II Concilium per Decretum Perfectae caritatis, ubi haec verba leguntur. Accommodata renovatio vitae religiosae pollentes ex sitiant. Huiusmodi officium aptum est ad animum accendendum, et quidem ratione habita difficultatum (22). Quare Nos hortamur videlicet toto pectore, ut renovatio­ nem hanc persequamini, quam ipsa Ecclesia tam evidenter tantaque auctoritate voluit. Neque tamen momentum atque insita pericula Nos, aeque ac vos, latent. .Mundus, in quo degi­ mus, nostrum religiosum mentis habitum in discrimen addu­ cit atque interdum vel ipsum fidei nostrae iudicium: scilicet huius aetatis homines profano cuidam atque incredibili humanismo tam confidunt ac iudicio suae rationis, nihil religioni attribuenti, tam concedunt, ut progressionis suae opus tum personalis tum socialis humanis tantum viribus absolvendum esse putent, cum iuxta nostram sententiam, qui viri Dei su­ mus. hominis transformatio in Christum agatur per fidem quae est in Deum viventem, per imitationem Christi quantum maxime potest absolutam, per electionem Crucis ct belli con­ tra malignum et peccatum suscepti. Meministis illorum verbo­ rum: Sub Crucis vexillo Deo militare et soli Deo atque Roma­ no Pontifici... servire? (23). Ceterum Ignatii saeculum mutationem humanisticam, id est dc hominum condicione atque opinione, subiit, eandemque tam validam etsi non tam tumultuosam quam insequentibus saeculis, in quibus nempe dubitationis perpetuae princi­ pes floruerunt, et absolutae negationis, et commenticiae unius terrestris regni formae, quo vera transcendentia haberi posse omnino negatur. Sed. Ubi sapeins’ ubi scriba? ubi con­ quisitor huius saeculi? Nonne stultam fecit Deus sapientiam huius mundi? Nam placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes (24). Huius autem admirabilis sapien­ tiae et nuntii nos praecones sumus. Sed quem ad modum in Venerabilium Fratrum Nostrorum Episcoporum memoriam redegimus, cum Synodum dimitteremus, ita et vobis idem ite­ ramus: nempe quantumvis difficultatibus adflictis Christus est nobiscum et in nobis: in nobisque loquitur er per nos; ne­ que iusta subsidia / nobis negabit (25), ut huius aetatis horni- 723 nibus Christianum nuntium, seu sapientiam, alferamus. Vera autem et clara hominum societatis visio atque consi­ deratio de altero etiam nos periculo monet: hoc est ipsa novi­ tas, quae omnia in quaestionem adducit. Haec vero, sine du­ bio. multum valet ad hominum progressionem ; sed tum maxi­ me. cum novitas ad Eum refertur qui nova facit omnia (26). per perenne wac ipsius mortis atque Resurrectionis myste­ rium. cuius nos participes facit, per Ecclesiae suae sacramen­ ta minime vero cum novitas illa aliquid relativum induens, hodie evertit, quod heri constituit. Adversus has illecebras, haud difficile est ea videre, quae vos semper progredientes ef­ ficere potestis quaeque vos vicissim propellent: fides potissi­ mum et amor. Proptcrea in itinere quod vos extremo hoc saeculo suscipi­ tis, quodque sacer Annus optimo aqspicio signat ad vitam omnino ad Deum convertendam, Nos duplex charisma pro­ ponimus apostoli proprium, quod scilicet et identitatem ve­ stri Instituti tutari debet et doctrinam vestram usquequaque illuminare, aeque ac studiorum domicilia, atque ephemerides, seu commentaria vestra: hinc, videlicet, fidelitatem non steri­ lem aut inertem, sed vivacem ac fecundam, erga traditionem et fidem et institutionem Conditoris vestri, ut sal terrae et lux mundi maneatis (27). Bonum depositum custodite (28). simul complectitur et continuum reditum ad omnis vitae Chri­ stianae fontes primlgeniamque institutorum inspirationem et aptationem Ipsorum ad mutatas temporum condiciones (21). Quam ad rem. velimus quidem vobis plenam inicere fiduciam, et hortari vos ut impetum sumatis ad ambulandum congruen­ ter hodiernae societatis menti atque spiritui, id tamen monen­ tes, ut ceterum generarim fecimus in Adhortatione Apostoli­ ca Erangelica testificatio n. 51. talem renovationem, necessa­ riam quidem, efficacem esse non posse, ti a religionis forma familiae vestrae propria declinet, quam vestra fundamentalis Regula seu Formula Instituti tam dilucide describit. En No­ strae Adhortationis verba: Accommodatio enim cuiusvis ani­ mantis ad ea, in quorum ambitu degit, non est in eo posita, ut 722 veram suam amittat identitatem, sed in eo. ut se conforpiet I vitali vigore sibi peculiari Hodiernas animorum propensione! ct postulationes hominum, qui nunc sunt. alte percipientes, id agere debetis, ut e fontibus vestris veluti lymphae nova vi 19. Cfr. .Monumento Ig nation a, «eries prima, Sancti ignatii dr Loyola Epistolae ct Instructiones, tom. XII. tasc. II: MHSI, Annus 19, *fa c. 217. lanuario 1912. Matriti. pp. 251-252. 20. A.AS. Μ (1966). p. 1174. 21. N. 2. 6905 1974 DEC 3 Induite vos armaturam Del ut possitis stare adversus insidias diaboli. Quoniam non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem sed adversus principes et potestates, adversus mundi rectores tenebrarum harum. Propterea accipite arma­ turam Dei, ut possitis resistere in die malo et in omnibus per­ fecti stare (29). Ex altera parte, habetis chansma cantatis, nempe ministe­ rii magno animo pro omnibus hominibus fratribus implendi, qui nobiscum ad futurum saeculum contendunt; sollicitudo Pauli ipsius est, qua unusquisque verus apostolus intus incen­ ditur: Omnibus omnia factus sum. ut omnes facerem salvos ... Per omnia omnibus placeo, non quaerens quod mihi utile est. sed quod multis, ut salvi fiant (30). 22. A.A.S. 63 (1971). p. 523. 23. Bulla Hffimini milliontli Ecclesiae, apud P. Tacchi-Ven­ turi. op. merrt, vol. I. parte II, Documenti. Roma, a, 1931 pp. 182-183. 24. 1 Cor. 1.20.21. 25. Cfr. A.A.S. 66 (1974).p. 639. 26. Cfr. Apoe. 21, 5. 27. Cfr. Alt. 5.13,14. 28. Cfr. I Tim. 6. 20: 2 Tim. 1,14. 29. Eph. 6, 11-13. 30. I Cor. 9. 22; 10. 33. 6906 I 1974 DEC 3 Perfectio in utriusque charismatis concursu posita est. seu 724 in fideli/tate et caritate, neutra alteram superante. Res sane difficilis. at certo possibilis. Hac aetate vehementissime alte­ rum illud charisma attrahit: agere melius videtur quam esse; operari melius quam contemplari; vita concreta magis neces­ saria videtur quam consideratio abstracta, quo factum est, ut theologia deductiva locum inductivae daret; ex quo conclu­ dendum forsitan videri potest singulos fidelitatis et caritatis aspectus repugnare inter sc. Minime tamen, ut probe scitis: ambae enim de Spiritu Sancto procedunt, qui est amor. Numquam homines nimis amabuntur, sed hoc in umore solo et cum amore solo Christi. Ecclesia ad hoc se applicat, ut In om­ ni materie ostendat doctrinam divinitus enuntiatam, utpote catholicam, omnes hominum cogitationes rectas assumere ac perficere, quae per sc ipsae aliquid semper secumferunt im­ perfectum atque miserum (31). Sed si hoc non accidit, promp­ ta ad serviendum voluntas degenerare potest in relativismum, et converti ad prudentiam hominum corumque sensum immanentisticum. atque etiam similis Heri eiusdem humanae con­ sortionis, cuius saluti consulendum fuit, et tandem reduci et­ iam ad saccularismum necnon cum profanis rebus confundi. Vos deprecamur, ne vos efferat spiritus vertiginis (32). Hanc ad rem quod attinet, volumus praeterea vobis quas­ dam significare normas, quas in considerationibus vestris eno­ dare poteritis: a) rerum iudido et discretione, in quibus mirabiliter iam exercitati estis ob Ignatianam religiositatem, vobis opus sem­ per erit, ut eadem in quaerenda synthesi utriusque charisma­ tis seu utriusque poli vitae vestrae, vos sustinere valeant. Oportebit semper ut perquam dilucida et consequenti ratione eligere valeatis, aut inter mundi aut inter Evangelii necessita­ tes, eiusque paradoxi de morte ct vita, de cruce ct resurrec­ tione, de stultitia et sapientia. Illud vos dirigat indicium, quo Paulus ita provocabat: Quae mihi fuerunt lucra, haec arbitra­ tus sum propter Christum detrimenta. Veruntamen existimo omnia detrimentum esse propter eminentem scientiam lesu Christi Domini mei, ...; ad cognoscendum illum et virtutem resurrectionis eius et societatem passionum illius, configura­ tus morti eius, si quo modo occurram ad resurrectionem quae est ex mortuis (33). Reminiscamur eam semper esse summam regulam, quam Dominus Noster statuit: a fructibus eorum cognoscetis eos (34); nisus autem, quo indicium ve- 725 strum dirigi debet, / docilitas vestra erit in audienda voce Spi­ ritus, ut fructum Spiritus afferatis, qui est caritas, gaudium, pax, patientia, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, conti­ nentia (35). b) Opportunum autem erit meminisse necessitatem bene faciendi electionem primariam inter varia incitamenta, qui­ bus actuositas apostolica vos in mundo huius aetatis urget. Hodie, revera, difficultas sane homines afficit in rebus consi­ derate ac sine ulla dubitatione eligendis; timor fortasse et du­ bium adest num possint sc ipsos plane perficere; ac proinde cupiunt omnia esse, omnia facere, omnes sine discrimine se­ qui humanas et Christianas vocationes, cum sacerdotales tum profanas, institutorum tum religiosorum tum saecularium proprias, sc ad quaedam applicando, quae ad alios spectanL Ex quo sequitur, ut taedium superveniat, quaedam incaute ct cx tempore agantur, animus frangatur. Vobis vero vocatio est definita, illa nempe de qua nunc vos admonuimus, quae est aliquid peculiare neque ulli ambiguitati obnoxium in iis, quae ad religionem ct apostolicam vocationem attinent. Hoc qui­ dem vobis est penitus in praecipuis eius rationibus et praecep­ tis investigandum. c) Denique.in vestram memoriam iterum revocamus promp­ tam oboedientiae voluntatem, quae videtur esse proprius et peculiaris habitus Societatis vestrae. Ceteris in Ordinibus - Ignatius ipse in illa Epistula scripsit diei vigesimae sextae mensis Martii anno millesimo quingentesimo quinquagesimo tertio - utilitas percipi potest ex ieiuniis, vigiliis aliisve aspe­ ritatibus sed ego admodum cupio, fratres carissimi, ut qui Deo Domino nostro in hac Societate deserviunt, oboedientiae puritate atque perfectione emineant, per veram nostrantm vo­ luntatum renuntiationem nostrorumque indiciorum ab nega­ tionem (36). 31. H. De Lubac. Catholicisme, Paris 1952, cap. IX, p. 248. 32. Is. 19. 14. 33. PhiL 3. 7-8; 10-11. 34. ΛΠ. 7. 16. 35. GaL 5. 22. 36. Monumenta Ignatiana, series prima. Sancti Ignatii dc Loyola Societatis lesu Fundatoris Epistolae et Instructiones, tomus IV. fasc. V: MHSI, Annus 13. fasc. 153. sett. 1906. Matriti, p. 671. 6907 η. 4338 SECRETARIA STATUS In oboedientia, ipsa habetur substantia imitationis Chri­ sti. qui per oboedientiam mundum, ipsa deficiente perditum, redemit, factus oboediens usque ad mortem, mortem autem crucis (37). In oboedientia apostolicae fecunditatis secreta ra­ tio innititur. Quo magis nova ct ardua aggredimini, eo vel ma­ gis intus ei consociemini oportet, qui vos mittit: Omne genus apostolatus molimina permittuntur, cum firmiter aposto/lo- 726 rum oboedientia fiditur (38). Haud equidem ignoramus, si o- boedintia multum ab iis qui oboediunt postulet, eandem plus etiam ab iis postulare, qui in potestate sunt; quippe eorum munus est omnes omnium subditorum audire voces; prudenti­ bus autem uti consultoribus, ut sincere res perpendantur; co­ ram Deo ca tantum deligere, quae cum eius voluntate con­ gruant; in iis vero quae repugnent, sese firmiter interponere. Revera, quivis Ecclesiae filius plane scit suam fidelitatem oboedientia probari in eaque inniti: Catholicus fidelis probe novit propterea Ecclesiam praecipere, quod ipsamet in primis Deo oboediat. "Homo liber" ille vult esse, at iis se sociare re­ cusat, qui 'quasi velamen habent malitiae libertatem" (39). Oboedientiam aestimat pretium libertatis esse, sicut eadem unitatis est fundamentum (40). Dilecti filii! Conventum hunc absolventes, nonnulla Nos obtulisse pu­ tamus. quae ad propositam vobis viam, sive in hodierni sive in futuri temporis mundo pergendam, spectent. Hunc mundum agnoscite: sicque vester in Chnsto erit; iisdem atque S. Igna­ tii oculis cum aspicite; eodem animo spiritualibus eius neces­ sitatibus advertite; iisdem pugnate armis, Deum nempe oran­ tes, solas Dei partes et gloriam quaerentes, caelestes res médi­ tantes, ad omnia patranda vosmet ipsos paratos praebentes. Neque profecto videmur nimium a vobis requirere, si opta­ tum hoc Nostrum significemus: ut in ista videlicet congrega­ tione diligenter perpendatis iterumque proferatis, quae tam­ quam essentialia habeantur Societatis lesu sodalium munera, et textum apparet, brevem quidem sed fundamentalem, quo sodalis quisque vester uti valeat ad seipsum excutiendum, ad peculiarem religiosam naturam suam dispiciendam, ad munia redintegranda, ad divinam sibi factam vocationem iterum au­ diendam, ad communem vitae consuetudinem cum fratribus coagmentandam. Praesens haec hora id exigit, Societas decre­ toriam vocem quandam exspectat. Caveatis ne id diutius desi­ deretur! Ad Nos quod attinet, maxime sane animi attentione labo­ res istos prosequimur, qui magnopere conferant oportet ad sanctitatem atque apostolicam navitatem, nec non ad fidelita­ tem erga vestrum charisma atque Ecclesiam; hos vero labores praecipue prece confirmamus, ut lumen Sancti Spiritus, qui Spiritus est Patris et Filii, vos collustret, vos robo/ret, vos 727 conducat, vos excitet et impellat ad propius usque Christum cruci affixum consequendum. Ad lesum communem omnium orationem nunc dirigamus, eadem adhibentes S. Ignatii verba: Suscipe, Domine, universam meam libertatem. Accipe memo­ riam. intellectum atque voluntatem omnem. Quicquid habeo vel possideo, mihi largitus es: id tibi totum restituo, ac tuae prorsus voluntati trado gubernandum. Amorem tui solum cum gratia tua mihi dones, et dives sum satis, nec aliud quicquam ultra posco (41). Ita, ita, fratres ct filii! Pergite, In Nomine Domini. Iter si­ mul prosequamur, liberi, oboedientes, in Christi dilectione in­ vicem coniuncti ad maiorem Dei gloriam. Arnen. 37. Ibid. 38. Loew, Journal *d une mission ouvrière, p. 452. 39. Cfr. 1 Pct. 2. 16. 40. H. De Lubac, Méditations sur I'Egluc, p. 224, cfr. pp. 222-230. * 41. Ex. Spir., n. 234; op. cit., MHSI, vol. 100. Romae 1969. pp. 308-309. Adn. B. de MARGERIE In Esprit et vle 85 (1975) 189-190; P. DEZZA In La Clv. Cati. 126 (1975-111) 151-159. 4338 1974 DEC 3.-SECRETARIA STATUS, EPISTULA. PART.· Sedes Apostolica extensioni quarti voti ad omnes in­ distincte sodales Societatis lesu contraria declaratur Dal Vaticano. 3 dice mb re 1974 Reverendissimo Padre. Sub Santiti mi affida il venerato in caneo di esprimere a Lei ed ai suoi Confratclli II Suo since 6908 S. CONGR. PRO RELIGIOSIS -COMMISSIO BIBLICA π. 4339 - 4340 ro compiidmento per Pinçontro di questa mattina, festa di San Francesco Saverio, con i partecipanti alla XXXII Congreguione Generale deila Compagnie di Gesu. SeU'illocuzione, che il Santo Padre ha rivolto ai present!. Ella avrâ certamente rikvato il Suo vivo interessamento - gia manifestato nella Letfera. che Le indirizzô il 15 settembre 1973 - affïnche la Compagnie stessa. nel lodevole e doveroso sforzo di aggiomamento seconde le esigenze dei tempi, ri· manga fedele aile we note essenziali, indicate nella regola fondamentale dell'Ordine, la Formula deH’lstituto. A questo proposito, il Sommo Pontefïce non ha mancato di considerare l'eventuak proposta, da Lei accennata nella ré­ cente Udienza del 21 novembre u. s., di estendere a tutti i Re­ ligiosi dell’Ordine, anche non sacerdoti, il quarto voto di spe­ ciale obbedienza al Sommo Pontefïce “circa missiones” - riservato, secondo Hstituto. ai Religiosi sacerdoti che hanno felicemente compiuta la richiesta preparazione spirituale e dotfrinale - e desidera che Le sia comunîcato che taie innovazione, ad un attento esame. sembra présentant gravi difficolti. che impedirebbero la necessaria approvazione da parte della Santa Sede. Mi do premura di farLe pervenire questa comunicazione, affïnche' possa tenerla présente nello svolgimento dei lavori della Congre gazione Generale. CoIgo volén fieri Γoccasione per confermarmi, con sensi di religioso ossequio delh Paternita Vostra Rev.ma dev.mo - G. Card. V1LLOT. • Praeposito Generali S. I: Acta romana Societatis lesu 16 (1973-76) 446. 4339 1974 DEC 5.-SC pro RELIGIOSIS, RESPONSEM. PART.· Nonnae proponuntur consiliandae circa habitum religiosorum proprium gestandum Roma. 5 de dici e mbre de 1974 1974 DEC 5-7 4340 1974 DEC 7.-COM M. BIBL., NORM. AAS67(1975) 153-158 Ratio periclitandae doctrinae apud Pontificiam Commissionem Biblicam NORMAE PRAEVIAE 1. Ad baccalaureatum admittuntur sive clerici sive laici, qui aut gradum baccalaurcatus in theologia vel aequivalentem gradum iam adepti sunt, aut testimonium exhibent ex quo constat illos aequivalentem studiorum cyclum (quinque scili­ cet annorum, quorum saltem tres in theologia) cum fructu perfecisse. Quae tamen omnes condiciones in singulis casibus Commissionis iudicio subicientur. 2. Candidatis ad quemvis ex tribus gradibus admittendis, duplex praesto erit examinatorum sessio: aestiva, mense maio, et autumnalis, mense octobri. Epistulae mittantur ad PCB secretariam. Piazza dei S. Uffizio 11, Roma. 3. Ad diversos gradus, praeviam examen habetur de aliqui­ bus linguis non-biblicis, scilicet latina, anglica. gallica ct germanica. et quidem hac ratione. Ad baccalaureatum: de latina et de una e tribus aliis ab ipso candidato eligenda; ad licen­ tiam; de alia iterum a candidato selecta; ad lauream: de ter­ tia. Experimenta dia fiunt scripto. Textum aliquem, ab exami­ natore electum, candidatus etiam ope dictionarii vertet in il­ lam quam maluerit ex sequentibus linguis: latina, anglica, gal­ bea, germamex hispanica. italica. 4. Quoad (infra describenda) experimenta de ipsa re biblica: oraliter fiunt, exceptis (cum dissertationibus) iis ad bacca­ laureatum sub II ct III positis, quae scripto fieri poterunt si candidatus, iustas rationes afferens, id maluerit. Examina oralia fiunt sive latine, sive quavis alia lingua a candidato proposita obtento tamen praevio examinatorum vel PCB secretarii consensu. / 154 In experimentis ad baccalaureatum quae forte scripto fiant ( II et IID» in dissertationibus et in lectione publica, uti beet una ex sex linguis supra (sub 3) enumeratis. Reverenda Madré, La peticion que hizo Ud. sobre el habi­ to religioso en nombre del Cioitulo General, ha sido examinada con todo interes por esta Sagrada Congregation. El pensamiento de la Iglesia sobre esta cuestiôn sigue stenEXAMINA do el que esta contenido en los documento» conciliares (Per­ fectae caritatis, n. 17). es decir, el habito religioso es signo de AD BACCALAUREATUM consagrsdon para aquellos que han abrazado de manera pu­ blica la profesiôn de los consejos evangélicos; concepto conI. De philologia biblica firmado por otra parte en la Exhortadon Evangelica testifica­ tio (n. 22) y en las alocuciones del Santo Padre durante las 1. De lingua hebraica: Gen.. 2-3; 20-22. Deut.. 5-6. 11 audiendas con ce didas a las Religiosas o al Cardenal Prefecto Sim., 10-12. Is., 6-12; 40; 66. 1er., 7; 14. Ezech., 34; 37. Ps. de este Dicasterio. 1-8. EccL. 3.5. Cuando las dreunstandas exteriores Io requieren, siempre es posible que algunas religiosas vistan de seglar. como tantas 2. De lingua aramaico-biblica: Esdr., 4. Dan., 6. veces se ha realizado en el curso de Ia historia. Las Supenoras 3. De lingua graeca: Mt.. 5-7. Mc., 5-7. Lc.. 1-2; 22-24. responsables lienen enfonces gran amplitud para concéder Io., 1-5. Act.. 17. Gal. totx CoL tota. Tit. tota. Hebr.. 5-7. las autorizaciones nccesarias, despues de un estudio serio y lac., 2. lud. totx Apoc., 1-2. objetivo de Ia situadon, sin dejarse Impresionar por comentes Pro Px 1-8 et Lc., 22-24 candidatus etiam de critica tex­ externas de moda. ni por indebidas presiones internas. Estas 155 autorizaciones consiguientemente no pueden ser con ce didas tual! interrogabitur. / por razones ideological personales, sino que deben responder 11. De historia biblica a ver da de ros motives pastorales y han de tener en cuenta eventualmente las disposidones tomadas por los Ordinarios inPro quaestionibus selectis quae sequuntur, sufficiet cogni­ teresados, asi como sus directives en la materia. tio generalis, ita tamen ut clare appareat positio eventuum et Cicrtamente. Ilevar el habito religioso no es mâs que un personarum in mundo ambiente. signo y, como signo, solo tiene sentido si la realidad virida 1. Abraham, Moyses, Exodus, David. Salomon, Schisma testimonii los valorts que pretende recordar: amor de prefe­ rence al Sc Λ or, caridad fraternal, serrido de los hermanos, decem tnbuum. Restauratio post exilium. Diasporae exor­ austcridad de vida. Hay que reconocer sin embargo que desde dium. Dominatio romana in I udae a. hace varios aflos. muchos Institutos eslân sufriendo la expe­ 2. Imago ministerii Christi, cum variis religionibus iudaicis rienda de los déplorables efectos que ha tenido el abandono del habito sobre la mentalidad. la rida espiritual y la vida re­ collata (cum opere Baptistae, cum pharisaismo. cum pietate qumranica. etc.). Ecclesia hicrosolymitana. Itinera S. Pauli. ligiosa de las Herman as, cuando este cambio no corresponda a una necesidad real. III. De introductione generali Lis Superiora» no pueden. pues, desintertsarw por esta cuestiôn. ni concéder permises generales, como séria, por e1. De S. Scripturae inspiratione et ventate. Kmplo. a toda una Provincia. Para permitir a Ud. tomar una 2. De methodis exegeseos hodiernae, ratione etiam habita decision mis adecuada a particulares situadones. nada impide que efectue un wndeo entre las Hermanas interesadas: no horum documentorum: “Divino afflante". “Dei verbum". obstante, silie gara a aplicxr este procedimiento. esta Sagrada Commissionis biblicae Epistula de Pentateucho (1948) et Congregadôn le quedaria muy agradectda de que le comuni- eiusdem Commissionis Instructio de historica evangeliorum cera el texto del cuestionario propuesto y los resultados deta- veritate (1964). Ihdos de la encuesta. Me es muy grato expresarle, con esta ocasiôn. mis sentiAD LICENTIAM mventos de religioso aprecio en el Sefior. - A. Mayer, Segr • Cuidam Supremo Moderatori religiosorum, Prot. N. 56B25/74 M.5U: CpR 58 (1977) 276. 691)9 1. De historia biblica De una ex historiae quaestionibus supra enumeratis (ad baccalaureatum. II). a candidato selccuct fusius exponenda. 6910 1974 DEC 8 II. De introductione generali 1. De quibusdam institutis Hebraeorum, i. e. de festis.de sacerdotio, de regimine regali. 2. De praecipuis documentis, effossionibus et inventioni­ bus Sacras Litteras illustrantibus. 3. De scholis excgeticis Alexandrina et Antiochena, nec­ non de operibus cxegeticis S. Hieronymi. 4. De scholis hodiernis (Formgeschichtc. etc.) et de mc!56 thodologia adhibenda. / ili. De introductione speciali Relate ad sequentes libros: de fontibus, dc historia tradi­ tionis, de libri redactione. de tenore theologico, de rccentioribus inquisitionibus. 1. Pentatcuchus, Isaias, lercmias, Daniel, Ecclesiasticus. 2. Quattuor Evangelia, Actus Apostolorum. Epistula ad Romanos. IV. De theologia et anthropologia biblica De uno ex sequentibus argumentis, ad nutum candidati: 1. Dc regno Dei in Vetere Testamento et in praedicatione le­ su. 2. De Messia in Vetere et in Novo Testamento. 3. De Spiritu Dei in Vetere et in Novo Testamento. 4. De populo Dei (theologice) in Vetere Testamento, et in Ecclesia secun­ dum S. Paulum. 5. De homine, i. c. de eius origine, natura, fine ultimo, ad mentem utriusque Testamenti. V. Dissertatio ex improviso conscribenda (datur spatium circi­ ter 6 horarum), quae erit expositio philologica (additis op­ portunis commentariis e critica textuali), litteraria et doctri­ nalis unius sectionis (ab examinatoribus seligendae) cx se­ quentibus textibus: Gen., 12-25. Is.. 28-32; 49-55. Ps. 1-10. Prov., 8-9. Mt., 5-10 (synopsi adducta). Io., 6; 13-17. I Cor., 12-15. Eph., 1, 14, 16. VI. Dissertatio in antecessum facta de aliquo themate biblico (prius rite approbato), circiter 50 paginarum (in dactylogra­ phia). AD LAUREAM I. De linguis orientalibus De una (ad libitum) ex sequentibus linguis: accadica, aegyptiaca (vetere), aethiopica, arabica, aramaica extrabiblica, 157 armenica, coptica, georgica, sumerica, ugaritica. / II. De exegesi De exegesi unius ex sequentibus S. Scripturae partibus a candidato antea deligendae atque ab examinatoribus pressius determinandae: Exodus. Judices et Ruth. I et II Samuel. I et II Regum. Paralipomena, Esdras et Nehemias. lob. Psalmi. Proverbia. Ec­ clesiastes, Canticum. Sapientia, Ecclesiasticus. Libri Maccabacorum. Prophetae minores. Matthaeus. Actus Apostolo­ rum. Ep. ad Rom., Epp. I et 11 ad Thcss. Ep. ad Gai, Epp. captivitatis. Epp. pastorales, Ep. ad Hebraeos. Epp. catho­ licae. III. De introductione generali 1. De historia canonis utriusque Testamenti. 2. De origine et auctoritate textus massoretici. 3. De versione septuagintavirali deque aliis Vulgata antiquioribus in crisi textuum adhi­ bendis. 4. De Vulgatae historia ct usu ab origine usque ad no­ stra tempora (summatim). IV. Lectio publica de aliqua quaestione una ante hora candi­ dato designata, ex libris Veteris vel Novi Testamenti ab ipso antea propositis. V. Amplior dissertatio circa thema aliquod biblicum, ab ipso candidato de Commisionis assensu eligendum. VI. Dissertationis ab examinatoribus impugnandae defensio. VII. Dissertationis editio (saltem ex parte: ad minimum 48 158 paginae in-8o). / Haec nova Ratio periclitandae doctrinae candidatorum ad acadcmicos gradus in Sacra Scriptura abrogat Rationem, quae inde a die 12 Ianuarii 1911 hucusque vigebat. Candidatis autem, qui ante huius renovatae Rationis pro­ mulgationem examina iuxta anteriorem Rationem praeparare iam inceperint, licet ex duabus Rationibus unam ad libitum eligere. Hanc renovatam Rationem periclitandae doctnnae Sum­ mus Pontifex Paulus, div. Prov. Pp. VI. in Audientia conces­ 6911 η. 4341 PAULUS VI: NUNTIUS PRO DIE PACIS FOVENDAE sa infrascripto Pracsidi Pontificiae Commissionis Biblicae dic 6 m. decembris 1974, adprobavit atque vulgari iussit Datum Romae, die 7 decembris 1974 in Festo Sancti Am­ brosii, Episcopi et Ecclesiae Doctoris. - Francisais Card. SEPER, Praeses. Albertus Descamps, Episc. tit. Tunelen., a Se­ en? r/j. 4341 1974 DEC 8.-PAULUS VI, NUNTIUS. AAS 67 (1975)61-67 Nuntius scripto datus ad universos homines, praeser­ tim christifldeles, calendis ianuariis diem fovendae pa­ ci per totum terrarum orbem dicatum celebraturos: De reconciliatione inter homines qua modus fovendae paci A tutti gli Uomini di buona volontà! Ecco il nostro mes- saggio per 1‘anno 1975. Ormai voi Io conoscete, ne' pud esse re diverso: Fratelli! facciamo la pace! II nostro messaggio è molio semplice, ma esso è nello stesso tempo tanto grave, tanto erigente da sembrare offensive: non esiste gié la pace? che cosa ri puô fare d’altro e di più di quanto per la pace gia è stato fatto e tuttora si fa? La storia deU’umanité non cammina ormai. per virtu propria, verso la pace universale? Si, cosi è; o mcglio cosi pare. Ma la pace dev’essere "fatla", deve essere generata e prodotta continuamcnte; cssa risulta da un equilibrio instabile, che solo il movimento pud asricurare e che è proporzionalo alla vélocité di esso. Lc istituzioni stesse, che nell’ordine giuridico e nel concerto intemazionale hanno la funzione ed il merito di proclamare c di con­ servare la pace, raggiungono il loro prowido scopo se esse so­ no continuamcnte operanti, se sanno in ogni momento gene­ rate la pace, fare la pace. I 62 Questa nécessita risulta principal mente dal divenire umano, dal processo evolutive incessante della umanità. Gli uomi­ ni succedono agli uomini, le generazioni aile generazioni. An­ che se nessun cambiamento si verificasse nelle situazioni giuridiche e storiche esistenti, sarebbe pur sempre necessaria un’opera continuamcnte "in fieri" per educate la umanità a resta­ re fedele ai fondamental! diritli della société; questi devono rimanere e guideranno la storia per un tempo indefinito, a condizione che gli uomini mulevoli. e che i giovani sopravvenuti al posto degli anziani scomparsi, siano in cessante men te educati alla disciplina delTordinc per il bene comune c alTidealc della pace. Fare la pace, sotto questo aspetto. significa educare alla pace. E non ê piccola ne facile impresa. Ma tutti sappiamo che non mutano solo gli uomini sulla scena della storia. Mutano anche le cose. Goè le questioni, dalla cui equilibrata soluzione dipende la pacifica convivenza fra gli uomini. Nessuno puo sostenere che ormai Torganizzazionc della société civile e dei conteslo internazionale sia perfetta. Restano tuttora potenzialmentc aperti molti, mollissi­ mi problcmi; restano quclli di ieri c sorgono quelli di oggi; domani altri sorgeranno e tutti attendono soluzione. La quale, noi affermiamo, non puo, non deve mai più scaturire da conflitti egoisti o violenti, ne tanto meno da guerre micidiali fra gli uomini. Lo hanno detto gli uomini saggi, studiosi dclla sto­ ria dei Popoli cd esperti nelleconomia delle Nazioni. Noi pu­ re, inermi fra le contcse dei mondo. e forti d'una divina Parola, lo abbiamo detto: tutti gli uomini sono fratelli. Ftnalmenle la civiltà intera sembra aver ammesso questo fondamentale principio. Dunque: se gli uomini sono fratelli. ma fra loro esistono tuttora c insorgono sempre cause di conflitto, bisogna che la pace diventi operante e sapiente. La pace si deve fare, si deve produrre, si deve invenlare. si deve creare con genio sempre vigilante, con volonté sempre nuova c instancabile. Siamo percio tutti persuasi del princiçio informatore dclla société contemporanea: la pace non puo esscrc ne passiva, ne oppressiva; dev essere inventiva. preventiva, opcrattva. Noi siamo lieti di osservare che questi criteri direttivi délia vita collettiva nel mondo sono oggi. in linea di principio almeno, universalmenle accolti. E noi ci sentiamo in dovere di ringraziare, di elogiare, d'incoraggiare gli uomini responwbili c le istituzioni oggi destinate a promuovere Ia pace sulla terra per avere scelto questo assioma fonda/mcntale. come pnmo 63 articolo dei loro operare: solo la pace genera Ia pace. Lasciateci, Uomini tutti, ripclere profeticamente il mei· saggio dei recente Concilio ecumenico fino ai confini delEorizzonte: " ... Noi dobbiamo sforzarct con ogni impegno di 6912 η. 43-11 PAULUS VI: NUNTIUS PRO DIE PACIS FOVENDAE 1974 DEC 8 capace non solo d’impedire i conflitti fra gli uomini e di prepreparare quel tempo, nei quale, mediante I accordo delle Na· zioni, si potra interdire del tutto qualsiasi ricorso alla guerre disporli a sentimenti pacifici e civili, ma di produire ia riconciliazione fra gli uomini stessi, cioè di generare Ia Pace. Non La pare deve nascere dalla mutua fiducia delle Nazioni, basta contenere le guerre, sospenderc le lotte, importe treguc piuttosto che essere imposta ai Popoli dal tenore delle armi. e armistizi. definire confini e rapport!, creare fonti di comuni I rcggitori dei Popoli. i quali sono mallevadori del bene interessi, non basta paralizzare le ipotesi di contesc radicali comune delle proprie xNazioni e fautori insieme del bene delmediante il terrore d‘inaudite distruzioni c sofferenze. non rumamti intern, dipendono in massima parte dalle opinioni e dai sentiment! delle moltitudini. E inutile * infatn chc e&si si abasta una Pace imposta, una Pace utiliiaria e prowisoria; bi­ sogna tendere ad una Pace amata, libera, fraterna, fondata dopenno con tenacia a costruire la Pace, fmche sentiment! di cioè sulla riconciliazione degli animt ostiliü, di disprezzo e di diffidenza, odi razziali e ostinate iLo sappiamo che è difficile; più difficile d’ogni altro me­ deologje dividono gli uomini, ponendoli gli uni contro gli allodo. Ma non è impossibile, non ê fantastica. Noi abbiamo fi­ tri. Di qui l’estrema e urgente nécessita d’una nnnovata educazionc degli animi e di un nuovo orientamento nellopinione ducia in una fondamentale bontà degli uomini e dei Popoli. Dio ha fatto sanabili te generazioni (4). Lo sforzo intelligente pubblica. e perseverante per Ia mutua comprensione degli uomini, delte Coloro che si dedicano aU’atlività educatrice, specialmenclassi sociali, delte Gtta, dei Popoli, delte civilia fra loro non te della gioventù, e coloro che contribuiscono alia formazione è sterile. G raltegriamo. specialmenie alia vigilia delTAnno Indella pubblica opinione considerino loro dovere gravissimo in­ temazionale della Donna, proclamato dalle Nazioni Unite, culcare negli animi di tutti sentiment! nuovi, ispiratori di pace. della sempre più ampia parlecipazione delle donne alla vita E ciascuno di noi deve adoperarsi per mutare il suo cuore, della società, alla quale esse apportano un coninbuto specifi­ mirando al mondo intero ad ai compiti che gli uomini possoco di grande valore. grazie aile qualità che Dio ha dato loro; no intraprendere insieme per condurre Tumaniti verso un mi­ intuizione, creativitâ, bensibilità. senso di pietà e di compas­ gliore destino ' * (1). sione, vasta capacity di comprensione e di amore, permettono Ed è a questo riguardo che il nostro messaggio s’incentra aile donne di essere, in una maniera del tutto particolare, arnei suo punto caratteristico e ispiratore, affermando che la tefici della riconciliazione nelle famiglie e nella sodetà. Pace tanto vale quanto, prima d’essere esteriore. mira ad esse­ re interiore. Bisogna disarmare gli spiriti. se vogliamo impedi­ G è panmenti motivo di speciale soddisfazionc il poter re efficacement il ricorso alie armi che colpiscono i corpi. Bi- . n. 2. 9; etc. 4. Ctr. 1 Cor, 6. 1, o. 5. De consideratione. Π. 6: impositum ... ministerium. ίοπ do min lu σι dotum. PL 182. 747. 6965 1975 IAN 30 Nel frattempo, si è creduto opportuno di snellire la proce­ dure del Codice, in materia matrimoniale, con particolari deroghe contenute nel Motu Proprio Causas matrimoniales, na­ to dalla nécessita "di estendere ad experimentum a tutta la Chiesa un certo numero di facilitazioni sui processo matrimo­ niale’*. come si era espressa la Pontificia Commissione per la revisione dei Codice di diritto canonico, in seguito a richieste. presentate da alcuni Episcopali, di alcune facoltà in materia processuale matrimoniale, in deroga al diritto vigente. H do­ cumento fu promulgato il 28 marzo 1971, come ben sapete. ed entro in vigore d 1° ottobre dello stesso anno, seguito da 6966 CONVENTIO CUM LUSITANIA - PAULUS VI 1975 FEB 15 un analogo documento per le Chiese orientali, contenente le stesse norme. il Motu Proprio Causas matrimoniales, segue le linee fon­ damental! del processo canonico tradizionalc, introducendo pero modificazioni procedural! circa i seguenti punti: a) allargamento della competenza dei tribunali ecclesiasti­ ci locali e possibility di un trasferimento della causa, prima dclla sua conclusione, dalTuno alFaltro tribunale ugualmente competente; b) possibility di giudice unico in singoli casi e solo per il 1 grado. Possibilité inoltre chc il collegio sia composto di due giudici chierici e un laico; c) modifica in materia di appello dando la possibilité chc Ia sentenza affermativa di primo grado venga ratificata con decreto dal tribunale di appello, quando ricorrono determina­ te condizioni e salvo il diritto di appello al tribunale superiore contro tale decreto quando si disponga di nuovi e gravi argomenti; allargamento dei casi speciali chc possono essere trattati con rito sommario. Quali sono stati gli effetti dei Motu Proprio? Si è rivelato utile? Quali inconvenienti sono stati lamentati? Per quanto per ora non si disponga di dati ufficiali sui frutti provocati dal Motu Proprio stesso, si ha Fimpressione di unanime soddisfazione delle Confercnze Episcopali e dei tri­ bunali per le facilitazioni processuali concesse. Tale impres­ sione ê stata convalidata da consensi espressi dai vari Consul­ n. 4354 - 4355 tori convenuti spesso da tutto il mondo presso )a Pontificia Commissione per i lavori dei Codice. Nella redazione dei nuovo diritto processuale matrimonia­ le si avrà / cura di togliere le oscurità affiorate qua e là ηβΙΓιη- 183 terpretazione del Motu Proprio Causas matrimoniales. E' vivamente auspicabilc che con la promulgazione dei nuovo Codice di procedure si tolgano le inutili diversity tra le varie regioni ecclcsiastiche; e che per Ia soluzione delle cause matrimoniali venga sempre seguita una procedure secondo le varie forme prospettate nella legge. Tutto questo dice come Fescrcizio della potestà giudizia­ ria ecclesiastica sia oggetto da parte della Sede Apostolica di cure speciali, e come nelle semplificazioni ora introdotte nella trattazione dclle cause matrimoniali si voglia rendere tale esercizio più agevole, e percio più pastorale, senza che cio abbia da recare pregiudrzio ai criteri di verita e di giustizia, ai quali un processo deve onestamente attenersi, nella fiducia che la responsabilità e la sapienza dei Pastori vi siano religiosamente e più direttamente impegnate. E questo dice altresi a voi. Membri elettissimi dei celebre e secolare Tribunale della Sacra Romana Rota, con quale in­ téresse, con quale stima, con quale fiducia noi seguiamo la vo­ stra opera, tanto delicata, faticosa e prcziosa, c con quale ri­ conoscenza, con quali voti noi ricambiamo i vostri auguri, in­ vocando sopra di voi la divina assistenza mediante la nostra Benedizione Apostolica. 4354 1975 FEBRUARIUS 15. - SOLLEMNIS CONVENTIO CUM LUSITANIA. AAS 67 (1975) 435 -436 Conventio inter Sanctam Sedem et Rempublicam Lusitanam ad immutandum articulum XXIV Concordati die VII Maii MCMXL initi matrimonium canonicum respicientem PROTOCOLLO ADDIZIONALE PROTOCOLO ADICIONAL al Concordato fra la Santa Sede e la Repubblica Por- à Concordata entre a Santa Sé e a Repûblica Portu­ guese de 7 de maio de 1940 toghese del 7 maggio 1940 La Santa Sede e il Govemo Portoghese, affermando la volontâ di mantenere il vigente regime concordatario per la pace ed il maggior bene dclla Chiesa e dello Stato, prendendo in considcrazione, d’altro lato, la nuova situazione fat ta presen­ te da parte portoghese per quel che riguarda la disposizione contenuta nell’articolo XXIV del Concordato del 7 maggio 1940, hanno convenuto quanto segue: I - L’articolo XXIV del Concordato del 7 maggio 1940 viene cosi modificato: “Celebrando il matrimonio cattolico, i coniugi assumono 436 per cio stesso, di fronte alia Chiesa, Fimpegno di atte/nersi alie norme canoniche che lo regolano e, in particolare, di rispettame le proprietà esscnziali. La Santa Sede, mentre riafferma la dottrina della Chiesa Cattolica circa Ia indissolubilità dei vincolo matrimoniale, ricorda ai coniugi, che hanno contralto matrimonio canonico, il grave docere, che ad essi incombe, di non valersi della facol­ tà civile di chiederc il divorzio”. II - Restano in vigore gli altri articoli dei Concordato del 7 maggio 1940. III - Il présente Protocollo, i cui testi in lingua italiana ed in lingua portoghese faranno ugualmente fede, entrera in vi­ gore al momento dello scambio degli stramenti di ratifica. Fatto in doppio esemplare. Città del Vaticano, 15 Febbraio 1975. - Giovanni Card. VILLOT. A Santa Se e o Governo Português, afirmando a vontade de manter o regime concordatârio vigente para a paz e o ma­ ior bem da Igreja e do Estado, tornando em consideraçlo, por outro lado, a nova situaçSo apresentada pela parte portuguesa no que se référé à disposiçâo contida no Artigo XXIV da Concordata de 7 de maio de 1940. acordaram no que segue: I - O Artigo XXIV da Concordata de 7 maio de 1940 c modificado da seguintc forma: “Celebrando o casamento catôlico os conjuges assumem por esse mesmo facto, perante a Igreja, o abrigaçîo /de se a- 436 terent às nonnas canonicas que o regulam e, cm particular, de respeitarem as suas propriedades cssenciais. A Santa Sé, rcafirmando a doutrina da Igreja Catolica so­ bre a indissolubilidade do vincolo matrimonial, recorda aos cônjuges que contrairem o matrimonio canonico, o grave de­ ve r que lhes incumbe de se n3o valerem da faculdade civil de requerer o divôrcio.". II - Mantêm-se cm vigor os outros Artigos da Concordata de 7 de maio de 1940. III - O présenté Protocole, cujos textos em lingua portuguesa e cm lingua italiana fafîo igualmente fé, entrera cm vi­ gor logo que sejam trocados os instrumentes de ratificaçSo. Feito cm duplo exemplar. Cidade do Vaticano, 15 de Fevereiro de 1975. - Francisco SALGADO ZENHA. Conventione inter Apostolicam Sedem et Rempublicam Lusitanam rata habita, die 23 mensis Aprilis anno MCMLXXV Ulysipponis Ratihabitionis Instrumenta accepta et reddita mutuo fuerunt. Exinde, i. e a die 23 mensis Aprilis anno MCMLXXV, eadem Conventio viegere coepit. Adn. A. LEITE in REDC 32 (1976) 78-84; G. RULLI In La Civ. Catt.126 (1975-1) 503-511 ;Doc. cath. 72 (1975)263-266 4355 tatis lesu instanter dehortatur ne quartum votum ad omnes indistincte sodales extendat, immutando “For­ mulam Instituti' * hucusque vigentem 1975 FEB 15. - PAULUS VI, EPISTULA APOST. PART.· 4/ d0eno Figljo pietro Arrup€ s L prrponto Generale Summus Pontifex Congregationem Generalem Socie- della Compavita di Gesu. Abbiamo riccvuto Ia lettera. con Ia 6967 6968 η. 4356 SACRA CONGREGATIONE PRO DOCTRINA FIDEI 1975 FEB 15 niones doctrinae catholicae non contradicant. Litteris dic 4 iulii 1973 datis Congregatio Professori Küng ulteriorem obtu­ lit possibilitatem mentem suam explicandi mediante collo­ quio. Litteris suis diei 4 septembris 1974 Prof. Küng tandem hanc possibilitatem praetermisit. Responsis autem suis non probavit opiniones quasdam de Ecclesia doctrinae catholicae non contradicere sed eas, etiam postquam Declaratio “Afysrenum Ecclesiae" apparuerat, retinere pergebat. Quapropter, nc dubium remaneat de doctrina quam Eccle­ sia Catholica tenet neve fides christifidelium quocumque mo­ do obnubiletur, haec Sacra Congregatio doctrinam Magisterii Ecclesiae in Declaratione "Mysterium Ecclesiae" explicatam in mentem revocans, declarat: In supradictis duobus operibus Prof. loannis Küng conti­ nentur nonnullae opiniones quae, diverso gradu, doctrinae Ecclesiae Catholicae, ab omnibus fidelibus tenendae, oppo­ nuntur. Sequentia solummodo, utpote maioris momenti, no­ tantur abstrahendo nunc a iudicio de quibusdam aliis opinio­ nibus quas Prof. Küng defendit. Opinio quae ipsum dogma fidei de in falli bili ta te in Eccle­ sia saltem in dubium ponit vel reducit ad quandam funda­ mentalem Ecclesiae indefectibilitatem in veritate, cum possi­ bilitate errandi in sententiis quas Ecclesiae Magisterium defi­ nitive tenendas docet, contradicit doctrinae a Concilio Vati­ cano I definitae et a Concilio Vaticano II confirmatae. Alius error qui doctrinam Prof. Küng graviter afficit, re­ spicit eius opinionem de Magisterio Ecclesiae. Etenim ipse non adhibet genuinum conceptum Magisterii authentici se­ cundum quem Episcopi in Ecclesia / sunt “doctores au then ti- 2' ci seu auctoritate Christi praediti, qui populo sibi commisso fidem credendam et moribus applicandam praedicant” (1); nam “munus authentice interpretandi verbum Dei scriptum vel traditum soli vivo Ecclesiae Magisterio concreditum est” (2). Opinio item quae a Prof. Küng iam in libro “Die Kirche’ suggeritur et secundum quam Eucharistia saltem in casibus necessitatis valide confici potest a baptizatis ordine sacerdotii carentibus componi nequit cum doctrina Conciliorum Latera­ nensis IV et Vaticani II. Attamen, non obstante gravitate harum opinionum, cum ipse litteris die 4 sept. 1974 datis minime excludat se posse post congruum profundioris studii tempus opiniones proprias in harmoniam cum doctrina Magisterii authentici Ecclesiae adducere, haec Sacra Congregatio, de mandato Summi Ponti­ ficis Pauli VI. pro nunc Professorem loannem Küng monet ne tales opiniones docere pergat eique in memoriam revocat auc­ toritatem ecclesiasticam ipsi concredidisse licentiam docendi s. theologiam in spiritu doctrinae Ecclesiae non autem opinio­ nes quae hanc doctrinam evertunt vel in dubium vocant. Episcopi autem in Germania et in aliis locis ubi peculiaris necessitas id requirat, praesertim ubi supra dictae opiniones in facultatibus theologicis, in seminariis aliisque catholicae vel sacerdotalis institutionis domibus sustinentur, rogantur ut fi­ deles dc doctrina Ecclesiae, de Declaratione "Mysterium Ec­ clesiae" necnon de praesenti hac declaratione apto modo edo­ cendos curent. Sacerdotes, evangelii praecones, catholicae doctrinae ma­ gistri et catechistae ex munere suo tenentur Ecclesiae doctri­ nam de hisce quaestionibus fideliter profiteri et aliis exponere. Theologi in fine iterum rogantur ut mysterium Ecclesiae ceteiaque fidei mysteria in oboeditione fidei et ad veram Ec­ clesiae aedificationem perscrutentur et illustrent. Hanc declarationem, qua actio Sacrae Congregationis pro • Praeposito Generali Societtatis lesu: Acta Romana So­ Doctrina Fidei in hac re pro nunc absolvitur, Paulus Pp. VI. cietatis lesu 16 (1973-76) 448-450. 'in audientia infrascripto Praefecto eiusdem Congregationis die 14 mensis februarii 1975 concessa, adprobavit et publici 4356 iuris fieri i ussi L Datum Romae, ex aedibus S. Congr. pro Doctrina Fidei, dic 15 mensis februarii a. d. MCMLXXV. - Franciscus Card. 1975 FEB 15.-SC DOCT. FID. DECL AAS 67(1975)203-204 SUPER, PraefectusFr. Hieronymus Hamer, Archiep. tit. LoDeclaratio de duobus operibus Professoris loannis rensis. a Secretis. Kung, in quibus continentur nonnullae opiniones 1. Const, dopn. de Ecclesia Lumen gentium, n 25. quae doctrinae Ecclesiae Catholicae opponuntur 2. Const, dogm. de Divina Revelatione Dei Verbum, n. 10. quale Ella ha inviato la rclazione. da Noi richiesU, circa i motivi che hanno indotto la Congregazione Generale alia votazionc sui problema dei gradi e suf IV vote. Non abbiamo mancato di prendeme opportuna visione. A proposito dei recenti fatti, riaffermiamo quanto il No­ stro Cardinale Segretario di Stato Le ha scritte, per Nostro incarfco, il 3 dicembre scorso. Ripetiamo quindi, con ogni riguardo, a Lei ed ai Padri Congregati; nessuna innovazionc in merito al IV voto puô essere adottata. Come supremo garante della “Formula Instituti”, e come Pastore universale della Chiesa non possiamo permettere che si intacchi minimamente questo punto, che è uno dei cardini fondamental·' della Compagnie di Gesù. E nelFescludere lestensione del IV voto O muove non certo un sen timento di minore considerazione. o una meno sofferta conoscenza dei problem!, ma invece proprio il rispetto profando e I’amore appassionato che nutnamo verso la Compagnia stessa, non che la consapevolezza del grande incremento che essa, conser­ vata quale il Fondatore la voile - pur con gli opportuni aggiomamenti, che non vadano pero oltre i limiti dclla sua fon­ damentale identity - è chiamata a confcrire al! opera sempre più difficile della Chiesa nell’awenire. Appunto in questa visuale Le esprimiamo il dubbio, causatoG da orientamenti ed atteggiamenti emersi dai lavori della Congregazione Generale: potra la Chiesa confidare, come sempre, ancora in voi? Quale dovri essere l’atteggiamento del­ la Gerarchia ecclesiastica verso la Compagnia? Come potra essa affidarle, con animo sgombro da timori, la prosecuzione di compiti tanto importanti e tanto delicati? La Compagnia ha ora una prosperita e diffusione a raggio universale, che Ia pongono sui candelabro, e sono pari alia fiducia che sempre le c stata accordata: essa ha una spiritualita, una dottrina, una di­ sciplina. un’obbedienza, un servizio, un escmpio da custodire, da testimoniale. Perciô ripetiamo fiduciosamente la domanda del Nostro discorso del 3 dicembre, alTmizio di questa Congregazionc: “Dove andate?” In questi giomi che vi restano di comune lavoro, Noi esortiamo caldamente. diletto Figlio, Lei e i suoi Confratelli, ad una più profonda nflessione sulle vostre responsabiiilà, sulle vostre vaste capacità, corne pure sui pericoli che somstano ravvenire di codesta tanto prowida e tanto meritevole “So­ cietà di Presbiteri”, fondata da Sanf Ignazio. Corne già Le è stato scritto il 15 settembre 1973, il mo­ mento è decisivo “per la Compagnia di Gesù. per h sua sorte futura, e anche per tutte le Famiglie religiose”. Pensiamo aile incalcolabili ripercussioni che un atteggiamento, Dio non voglia, in contraste con la linea indicata, potrebbe avere sulla Compagnia ed anche sulla Chiesa. Per questo vi invitiamo “insUntissime'· a considerare seriamente, davanti a Dio, le risoluzioni da prendere, E‘ il Papa, che umilmente. ma con Tintensità e la sincerity del suo affetto vi ripete con trcpidazione pa­ terna e con estrema serietà: Pensate bene. Figli carissimi, a quello che fate. E’ per questo motivo che La preçhiamo altresi di farCi pervenire, prima della loro pubblicazlone, le decisioni già adottatc, o in via di esserlo, dalla Congregazione Generale. In qucst’ora grave, Noi preghiamo intcnsamente per la tanto ditetta Compagnia di Gesù, mentre a Lei a a tutti i suoi membri, sparsi nel mondo, impartiamo di gran cuore, nel No­ me del Si ci ore, ('Apostolica Bencdizionc. Dal Vaticano, 15 Febbraio 1975, duodecimo anno del Nostro Pontificate. - PAULUS PP. VI. Sacra Congregatio pro Doctrina Fidei, munus suum doc­ trinam fidei et morum in universa Ecclesia pomovendi ac tu­ tandi adimplens, examini subiecit duo opera Professoris loanftb Küng. Die Kirche et Unfehtbar’ Einc Anfrage,quae in plunbus linguis publici iuris facta sunt. Duabus distinctis lit­ tam diebus 6 maii 1971 et 12 iulii 1971 datis. Congregatio Auctori notas fecit difficultates quas in opinionibus cius inve­ nit ipsumque rogavit ut scripto ostenderet quomodo hae opi6969 Adn. G. C. In La Clv. Catt. 126 (1975-1) 582-583· G. OE^EJn.NrT 251-260; R. GUELLUY in Rer. théot. de Louvain 9 (1978) 311-328. H. KONG In La Ooc Cath. 72 (1975) 182-183; P. C. LANDUCCI in Pal cîïroVs’ Α- Γ ί197δΙf 4?“α ίΠ temps V,v>nte Eglise6-26· 46 44· η H-MIESSEN in78La foi0et 9 (1979) k ^7 3k^ :lle 8^ es^ DOC- C,‘h· 72 «in-2D6°2?e??4 6970 1975 FEB 15 CONVENTIO CUM SARAVICA CIVITATE η. 4357 4357 1975 FEBRUARIUS 21. - SOLLEMNIS CONVENTIO CUM SARAVICA CIVITATE. AAS 67 (1975) 248 -254 Conventio inter Apostolicam Sedem et Saravicam Civitatem dc scholis catholicis, addito Protocollo Additional! ACCORDO VERTRAG fra la Santa Sede ed il Saarland circa le scuole private in gestione della Chiesa Cattolica. zwischen dem Heiligen Stuhl und dem Saarland über die Privatschulen in Tragerschaft der Katholischen Kirche. La Santa Sede, rapprescntata dal suo Plenipotcnziario, Monsignore Corrado Baille. Arcivcscovo titolare di Antiochia di Pisidia, Nunzio Apostolico in Germania, e il Saarland, rapp re sen tato dal Signor Dr. Franz Josef Rôder, Présidente dei Ministri, Der Heilige Stuhl, vertreten durch dessen BevollmachtigRn, den Hcrm Apostolischen Nuntius in Deutschland, Dr. Corrado Bafilc, Titulare rzbischof von Antiochien in Pisidien, und das Saarland, vertreten durch den Herm Ministerpràsidenten Dr. Franz Josef Rôder, sind in Anbctracht der Tatsache. dass im Bereich des Schulwesens weilgehende Aenderungen vorgenommen worden sind, welchc die geltenden konkordatârcn Bestimmungen beriihren, und gclcitet von dem Wunsch, die bestehenden freundschaftlichen Bczichungcn zwischen der Katholischen Kirche und dem Land aufrechtzuerhaltcn und zu fôrdem, Ci­ ber folgcnde Bestimmungen übereingckommen: Art. 1. Der Katholischen Kirche bleibt das Recht gewahrleistet, Schulen in eigencr / Tragerschaft einzurichtcn und zu 249 betreiben. Dicse Schulen sind den ôffentlichcn Schulen im Range gleichgcstellt. Art. 2. Das Saarland wird in Rahmen der allgemeincn Fôrderung der Schulen in freier Tragerschaft den Schulen in Tra­ gerschaft der Katholischen Kirche seine Hilfc angedeihen lassen. Art. 3. Schulen in Tragerschaft der Katholischen Kirche, die nach Massgabe der staatlichen Vorschriften anerkannt sind und auf gemcinnûtziger Grundlage arbeiten, werden auf Antrag des Schultrâgers durch ôffcntliche Finanzhilfc sowie durch die Zuweisung staatlicher Lchrkràftc gefordert. Art. 4. Für Grund-. Haupt- und Sonderschulen (Volksschulen) in Tragerschaft der Katholischen Kirche ersetzt das Land den Aufwand für die fortdauemden Personal- und Sachkosten, der sich nach dem der ôffentlichcn Schulen bemisst. Für die sonstigen Ersatzschulen in Tragerschaft der Katholischen Kirche ersetzt das Land midestens 90 vom Hunder dieses Aufwandes. in considerazione del fat to che in campo scolastico sono state introdotte notevoli modifïchc, che toccano le vigenti norme concordatarie, e guidati dal desiderio di mantencre e promuovere le amichevoli relazioni csistenti tra la Chiesa Cat­ tolica ed il Land, hanno convenuto sui seguenti arlicoli: Art. 1. Alla Chiesa Cattolica resta garantito il diritto di 249 istituire scuole e di gestirle in / proprio. Queste scuole sono equiparate in rango aile scuole pubbliche. Art. 2. Nell’ambito delle generali prowidenze in favore delle scuole in gestione libera il Saarland accordera il suo aiuto aile scuole in gestione dclla Chiesa Cattolica. Art. 3. Le scuole in gestione della Chiesa Cattolica, che a norma delle prescrizioni statali siano riconosciute dallo Stato e operino su base di pubblica utilità, a rich ie s ta dell’ente ge­ store vengono favorite mediante sowenzioni della pubblica Ωnanza, corne pure mediante Fassegnazione di personale insegante statale. Art. 4. Per le Grundschulen, Hauptschulen e Sonderschulen (Volksschuten) in gestione della Chiesa Cattolica, il Land rimborsa l’importo delle spese di personale e delle altrc spesc correnti, che viene computato alla stregua di quello per le scuole pubbliche. Per le altrc scuole in gestione della Chiesa Cattolica, aventi funzione di scuola pubblica (Ersatzschulen), il Land nmborsa almeno il novanta per cento di detto importe. Art. 5. Sulle spesc, riconosciute corne sovvenzionabili, di lavori approvati dall’Autorità scolastica per nuova costruzione, trasformazione ed ampliamento di edifici ed impianti scolastici, corne pure sulle spese di primo arredamento. Fente ge250 store riceve un contributo, che per Grund/schulen, Haupt­ schulen e Sonderschulen (Volksschuten) ammonta all’ottan­ ta per cento, e per le altre spese ammonta al cinquanta per cento. Art. 6. Per la frequenza di una Grundschulen, Orientierungsstufe, Hauptschule o Sonderschule in gestione della Chiesa Cattolica, che sono sowenzionate dalla pubblica finanza, il Land rimborsa, su richiesta, all’ente gestore le spese ne­ cessarie per il trasporto degli alunni nel senso dclle prescrizio­ ni vigenti per le scuole pubbliche, fino aJl'ammontare che verrebbe corrisposto ίη caso di frequenza della pubblica Grundschule, Orientierungsstufe, Hauptschule o Sonderschule fre­ quentata dagli alunni del luogo. Art. 7. Agit alunni di scuole in gestione della Chiesa Catto­ lica, aventi funzione di scuola pubblica, il Land concede gratui tamen te i sussidi didattici nella stessa misura che agli alun­ ni di correspondent! scuole pubbliche. Art. 8. Su richiesta dell’ente gestore la competente Auto­ rité scolastica del Land assegna maestri statali per il servizio di scuole in gestione della Chiesa Cattolica, continuando a corrispondere loro il trattamento economico. L’assegn azione ha luogo d’accordo con l'ente gestore e col consenso dell'insegante. Art. 9. Il Land garantisce alla Chiesa l’erezione cd il fun251 zionamento di un Istituto per il / perfezionamento dei mae­ stri. Taie Istituto é in linea di principio eouiparato nel rango ad analoghi Istituti statali. Esso riccve dalla pubblica finanza una sowenzione in congrua misura. Art. 10. Se in futuro sorgesse qualche divergenza a motivo deirinterpretazione o della pratica applicazione di queste nor­ me. o se in futuro nuovi criteri pedagogici dovessero richiedere modifiche strutturali nell’ambito della scuola. la Santa Sc6971 Art. 5. Zu den als zuschussfâhig anerkannten Kosten für schulaufsichtlich genehmigte Neu-, Um- und Erwciterungsbauten von Schulgebàudcn und Schulanlagen sowie deren Ersteinrichtung crhàlt der Schultrâger cinen Beitrag, der bei Grund-, Haupt- und Sonderschulen (Volksschu / len) 80 vom 250 Hundert, bei den sonstigen Schulen 50 vom Hundert betrâgt. Art. 6. Für den Besuch eincr Grundschule, Orienterungsstufe, Haupt- oder Sonderschule in Tragerschaft der Katholi­ schen Kirche, fur die staatlichc Finanzhilfc gcleistet wird,crstattet das Land dem Schultràgcr auf Antrag di notwendigen Kosten für die Befôrdcrung der Schüler im Sinnc der für offcntliche Schulen geltenden Vorschriften bis zu dem Betrag, der durch den Besuch der zustândigen ôffentlichcn Grund­ schule, Orientierungsstufc, Haupt- oder Sonderschule zu gcwâhren ware. Art. 7. Das Land gcwâhrt den Schülcm von Ersatzschulen in Tragerschaft der Katholischen Kirche in glcichcn Umfang Lemmittelfreiheit wie den Schülcm entsprechender ôffentlicher Schulen. Art. 8. Die zustândigc Schulaufsichtsbchôrdc des Landes weist auf Antrag des Schultrâgers den Schulen in Tragerschaft der Katholischen Kirche staatlichc Lehrer unter Fortzahlung der Dicnstbezügç zur Dicnstlcistung zu. Die Zuweisung geschiehl im Einvemehmcn mit dem Schultrager und bedarf der Zustimmung des Lehrers. Art. 9. Das Land gcwâhrleistet die Errichtung und den Bctrieb cines Lehrerfort- und / weiterbildungswerkes in kirchli- 251 cher Tragerschaft. Dieses ist entsprechcnden staatlichen Elnnchtungen grundsatzlich tm Range gleichgestcllt. Es erhalt cine angemessenc offentlichc Finanzhüfe. Art. 10. Solltc sich in Zukunft wegen der Auslegung oder der praktischcn Anwcndung dieser Rcgelungen cine Moi· nungsverschiedcnheit ergeben oder solltcn tn Zukunft neue pâdagogische Erkcnntnisse strukturelle Aenderungen auf dem Gebiet des Schulwesens erfordcrlich machen. so werden der 6972 η. 4357 CONVENTIO CUM SARAVICA CIVITATE de ed il Saarland procederanno di comune inresa ad una soluzione smichevolc. Art. 11. Il présenté Accordo, i cui testi italianoe tedesco fanno egualmcntc fede. dovrà essere nti ficato e gli btrumend delb ratifica dovranno quanto prima essere scambiati in Saarbriickcn. Esso entrera in vigore il pomo dello scambio di detti IstrumentL In fede di chc il présenté Accordo è stato sottoscritto in doppio originale. Bonn - Bad Godesberg, 21 febbraio 1975. - Corrado Baft252 le, Nunzio Apostolico./ 1975 FEB 15 Heiligt Stuhl und das Saarland in gemeinsamem Einvemehmcn cine freundschaftliche Losung herbeifuhren. Art. 11. Dkser Vcrtrag, dessen italicnischcr und dcutschcr Text glefche Kraft haben, soil ratifiziert und die Ratifikationsurkunden sollen moglichst bald in Saarbrucken ausgetauscht werden. Er tntt mit dem Tape des Austauschcs in Kraft, Zu Urkund dessen ht dieser Vertrag in doppeltcr Urschrift unterzeichnct worden. Bonn - Bad Godesberg. 21. Februar 1975. - Dr. Franz Ro­ der. Minute rpriM de nt. / 252 PROTOCOLLO ADDIZIONALE ZUSATZPROTOKOLL Nell’atto di sottoscrivcre I’Accordo oggi concluso fra la Santa Sede ed il Saarland, sono state fatte le seguenti concor­ di dichiarazioni che costituiscono parte integrante dell’Ac­ cordo stesso: Bci der Unterzeichnung des am hcutigen Tagc gcschlossenen Vcrtragcs zwischen dem Heiligcn Stuhl und dem Saar­ land sind folgende ubereinstimmendc Erklârungcn abgegeben worden. die einen integrierenden Be stand toil des Vcrtrages bilden. Circa 1’art. 1: Le scuole in gestione della Chiesa Cittolica. nello stabilire il regolamento per la frequenza. sono autorizzatc a tener conto del proprio specifico fine fomutivo ed educative. Grca Part. 2. 11 concetto “scuole in gestione della Chiesa Cattolica’’, adibito nell 'artkolo 2. comprende le scuole gesti­ te da organlzzazioni ecclesiastiche o da associazioni cattoliche, canonicamente riconosciute come enti gestori di scuole. Circa fart. 3: Ad una scuola autorizzata come Enaruchu· Ze, la quale dia garanzia di soddisfare in modo stabile allé esigenze imposte aile cor risp on denti scuole pubbliche, devc esser concessa, dietro richiesta dell'ente gestore, h qualifica di Enarzichule riconosciuta dallo Stato. Le sowenzioni da parte della pubblica fmanza per Grund· schulen, Houptichulen e Sondenchulcn (Volksschulen) vengono concesse, su richiesta, sin dal momento della autorizzazione statale. Grca Part 4: Le spese correnti di personale comprendono 253 il trattamento economico per il I servizio attivo come pure la previdenza per la vecchiaia c per i superstiti a favore del per­ sonale addetto alFinscenamcnto e all’amministrazione Per persone chc escrcitano rinsegnamenlo nella loro qualitâ di re­ ligiosi, d computo di dette spese viene eseguito sulla base del trattamento economico medio. Zu Artikel I: Schulen in Tragerschaft der Katholhchen Kirche sind berechtigt, den Besuch des Schuic untcr Beriickrichtigung ihres besondervn Bildungs- und Erziehungsziels zu regeln, Zu Artikel 2: Der in Artikel 2 verwendete Begriff ’’Schu­ len in Tragerschaft der Katholischen Kirche” umfasst die Schulen. die von knchlichcn Organisationcn Oder katholischen Vereinungunœn getragen werden. die kirchcnrcchtlich als Schultriger anerkannt werden. Zu Artikel 3: Finer staatlichc genchmigten Ersauschulc. die die Gewahr bietet, daw «e dauemd die an entsprechende dffentliche Schulen gestcllten Anfordcrungen erfullt, ist auf Antrag des Schultrdgers die Eigenschaft einer staatlichc anerkannten Erutzschule zu verieihen. Die offentliche Finanzhilfe fur Grund-. Haupt- und Sonderschulen (Volksschulen) wird auf Antrag schon vom Zeitpunkt der staatlichen Gcnehmigung an gewahrt. Zu Artikel 4: Die fortdaurenden Penonalkostcn umfassen die aktiven Bezuge sowie die Al / ten- und Hintcrbliebenen- 253 versorgung des ftrsonals im Lehr- und Verwaltungsbcrcich. Sie werden bet Pcnonen. die als Ordensangchonge den Lchrbcruf ausübcn. nach Durchschnittsbeziigcn bcrechnet. Zu Artikel 5: In ihrer Dringlichkcit stehen die BaumassCirca Part 5: NcIPordine di urgenza i progetti di costrunahmen nicht hinter entsprechenden Vorhaben für ôffentzioni non vengono posposti ad analoghi piani per scuole pub­ lichc Schulen zuriick. bliche. Wird im Gcbict von Tragcm offentlicher Grund-, HauptSe nel territorio assegnato agli enti gestori di pubbliche odcr Sondcrschukn (Volksschulen) eine Grund-, Haupt- oder Grundschulcn, Haupnchulen o Sondenchulen (Volksschulen) Sondenchule in Tragerschaft der Katholischen Kirche errichviene eret ta una Grundschule, Hsupriehide o Sonde nchule in tet. so wird das Land gewahrleistcn, dass auf Verlangen des gestione delb Chiesa Cattolica, il Land garantira che. su ri­ Schultrigcrs der durch die Errichtung der Schuic in Trdgerchiesta dell’ente gestore, i locali scolastici resi liberi in conseschaft der Katholischen Kirche freigewordene Schulraum guenza delb Lslituzione della scuola in gestione della Chiesa gepen angemessen Kostenerstattung bercitgcstellt wird. Cattolica siano messi a disposizione di questa dietro conve­ Der Schultrdger soil den freigewordenen Schulraum der niente indennizzo. offentlichen Schule nutzen, wenn dis für ihn zumutbar ist. L’ente gestore della scuola dovrà impiegare detti locali Bcreitstellung und Nutzung des freigewordenen Schulrauscolastici della scuola pubblica, se do risulta per lui acccttabilc. mes solkn erfolgen, wenn sie dem ordnungsgemassen Bctricb La messa a disposizione c Hmpiego del locale reso libero der Schule in Tragerschaft der Katholischen Kirche dienen dovranno aver luogo, sc do giovi ad un ordinato funzionaund der Betrieb der verbkibenden ôffentlichen Schule nicht mento della scuola in gestione della Chiesa Cattolica e se d beeintràchtigt wird. funzionamento dclla scuola pubblica. che continui ad csistere. non ne riceva danno. Zu Artikel 8: Staatliche Lehrer werden hochsten in einer Anzahl zugewiesen. wie sic zur Deckung des UnterrichtsCirca Part. 8: 1 maestri stat all vengono assegnati in nume­ solls einer ver / gkichbaren Ôffentlichen Schule durchschnitt- 254 ro non superiore a quello chc in media c a disposizione per d lich zur Verfugung steht. 254 comptent) I di ore d’insegnamento normalmcnte previsto in Der Schultrdger kann verlangen. dass die Zuweisung Wie­ una paragonabile scuola pubblica. der aufgehoben wird, wenn der Lehrer mit dem besonderen L ente gestore pud richiedere chc Passcgnazione venga re­ Γ rziehunp- und Bildungszkl der Schule nicht mehr (ibereinvocata. se d maestro non si trova più in armonia con il parti­ stimmt culare fine formativo ed educativo della scuola. Bonn · Bad Godesberg. 21. Februar 1975. - Dr. Franz Jo­ Bonn - Bad Godesberg, 21 febbraio 1975. - Corrado Bafisef Roder. Ministerprisident. Ic, Nunzio Apostolico. Convenient inter ApOitoUcam Sedem et Suravicam Civitatem rata habita, die XV mensu aprilù anno MCMLXXV Ratihabitionis Instrumenta accepta et reddita mutuo fuerunt. Exinde, i. e a die XV mensis apnlis anno MCMLXXV, huiusmodi Conventio inter Apostolicam Sedem et Saravicam Civitatem icta vigere coepit, ad normam articuli 1 / eiusdem Pactionis. 6973 6974 SECRETAR1ATUS AD CHRISTIANORUM UNITATEM 1975 FEB 22 4358 1975 FEB 22.-SECR. CHRIST. UNIT.. NORMAE. PART.· Criteria proponuntur ad collaborntionem oecumenicarn Christianorum suadendam ct ordinate applican­ dam apud ecclesias nationales, regionales et locales La collaboration oecuménique au plan régional, au plan national et au plan local INTRODUCTION Réunis à Rome en novembre 1972, les représentants des commissions oecuméniques ont précisé dans leurs conclusions que "c’est au niveau de l’Eglise locale que l'esprit oecuméni­ que doit trouver son application concrete” (i). Le document que l’on présente ici veut répondre en partie aux besoins exprimés par de nombreux fidèles catholiques qui oeuvrent dans des commissions oecuméniques locales. Un premier projet avait déjà été préparé en juin 1971 par un petit groupe de travail constitué par des consul leurs et des membres du bureau du Secrétariat pour l’unité. Il fut envoyé, avec d'autres documents préparatoires à l’assemblée plénière, à tous les membres de cette assemblée et à un certain nombre de consulteurs. Cette "Plénière” eut lieu en février 1972, on y étudia le projet, d’abord en groupes, puis en assemblée gé­ nérale. Il fut approuvé dans sa substance, mais de nombreuses suggestions furent présentées en vue d’une nouvelle rédaction de plusieurs de ses paragraphes. Entre temps, une étude des formes de collaboration oecu­ ménique au niveau régional, national et local avait été menée en commun à l’intérieur de l'Eglise catholique et parle Con­ seil oecuménique des Eglises sous la direction du Groupe mix­ te de travail. Il en est résulté deux études: l’une concernant les faits, par le Rév. Victor Hayward, membre du Secrétariat pour les relations avec les conseils chrétiens du Conseil oecu­ ménique des Eglises, et par le Rév. Basil Meeking, du bureau de notre Secrétariat pour l’unité; l’autre élaborée par un grou­ pe restreint réuni à la demande du Groupe mixte de travail et composé de personnes nommées par l’Eglise catholique et par le Conseil oecuménique des Eglises. Le premier document fut diffusé en même temps que d’autres etudes sur les con­ seils d Eglises, alors que le second fin remis au Secrétariat par le Groupe mixte de travail lors de sa réunion de 1972. Nous voulons exprimer Ici notre gratitude pour ce geste de collabo­ ration qui a grandement contribué à donner valeur à notre document. De nouveau, en novembre 1972 et en avril 1973, un grou­ pe restreint de consulteurs et de membres du bureau s’est penché sur le projet en utilisant la documentation nouvelle et en se conformant aux directives données par la "Plénière” de 1972. C’est ainsi qu’une nouvelle rédaction a été préparée et présentée à la "Plénière" de novembre 1973. Elle y reçut une approbation d’ensemble avec plusieurs amendements tou­ chant à la forme et au fond. Enfin, une dernière mise au point a été faite en collaboration avec la Congrégation pour la doctrine de la foi. La nature de ce document avait été clairement définie à la "Plénière” de 1972. Il ne s'agit pas d’un ensemble de directi­ ves ou de prescriptions revêtues d’autorité, au sens juridique du mot. Il s’agir plutôt d’un document qui vise à donner des informations susceptibles d'aider les évêques à décider, en fa­ ce d’une situation déterminée, quelle forme doit être donnée à la collaboration oecuménique au plan local. Par ailleurs, ce document vise à procurer plus qu ’une information: il propose des orientations qui ne veulent pas avoir force de loi mais qui tirent leur valeur de l’expérience et des connaissances qui sont celles du Secrétariat. Cependant il va de soi que le contenu de ce document, dans la mesure où il provient de textes du magistère de l'Eglise ct de sa discipline, ainsi par exemple les documents du Se­ cond Concile du Vatican ou les décisions officielles et les di­ rectives du Saint-Siège, garde toute la force de loi qui leur est propre C'est à ce titre aue le document est maintenant publié. Apres avoir obtenu l’approbation de la "Plénière', le Cardinal Président l'a porté à la connaissance du Saint-Père qui en a approuvé l'envoi à toutes les conférences épiscopales dans le but de les aider à faire face à leurs responsabilités oecuméni­ ques On doit donc considérer ce document comme un instru­ ment de travail et ceci définit tout à la fois sa portée et ses li­ mites La dimension oecuménique est un des aspects primor­ diaux de la vie de l'Eglise catholique tant au niveau mondial qu'au niveau local. Les principes catholiques en matière d'oe­ cuménisme ont été formulés dans le decret conciliaires sur l’oecuménisme. Us demandent que les initiatives oecuméni­ ques soient adaptées aux besoins locaux: car c'est à l’eglise lo­ 1,· Service d'information 20 (1973). p. 18. 6975 n. 4358 cale elle-même qu’il appartient d’apporter son indispensable contribution dans la réalité quotidienne. Mais en même temps ils insistent toujours sur le fait que toute initiative locale doit, sans exception, être prise en tenant compte des liens de com­ munion dans la fol et dans la discipline qui font l’unité de TE· glite catholique. Ces éléments sont mis en évidence dans le présent document. D'autre part, ce document n’est pas exhaustif et ne vise pas à l’être. Au cours de la réunion de 1972 les représentants des commissions oecuméniques ont soulevé de nombreuses questions concernant l’oecuménisme local. Nous pensons que notre document répond à certaines d’entre elles, surtout à celles qui regardent la structuration du travail oecuménique et son organisation au plan national et au plan diocésain. Le Deuxième Concile du Vatican insiste sur la responsabi­ lité des évêques en ce domaine. ”Le Concile ... confie la tâ­ che oecuménique aux évêques de toute la terre pour qu’ils veillent à la promouvoir et qu’ils l’orientent avec prudence” (2). Dans ce but, les efforts des pasteurs et des laies doivent être coordonnés. Pour l’Année Sainte, le Pape a proposé le thème du renou­ veau spirituel et de la réconciliation avec Dieu et entre les chrétiens comme un des buts principaux. Nous espérons que le présent document puisse être une contribution à la réalisa­ tion de cette perspective profondément oecuménique. Rome, le 2J Février 1975.-Cardinal Jean WILLEBRANDS, Président du Secrétariat pour l'unité des chrétiens Charles Moeller, Secrétaire. 2. Unitatis redintegratio, 4. 1. LA FACHE OECUMENIQUE En novembre 1?72, s'adressant à des représentants de commissions oecuméniques nationales, le pape Paul VI a décla­ ré que la mission première de l'Eglise était d'inviter les hom­ mes à entrer en communion avec Dieu par le Christ dans le Saint-Esprit, ct de les aider à vivre dans cette communion qui les sauve ct qui établit parmi eux une unité aussi profonde et mystérieuse que celle du Père et du Fils (I). Une autre fois, en octobre 1967, le Saint-Père, dans une allocution au patriarche Athénagoras, avait fait remarquer aue, si l'unité doit être dans le monde un signe stimulant de foi. l'incroyance d'aujourd'hui peut clic aussi éveiller à l’inté­ rieur des Eglises et des communautés ecclésiales une conscien­ ce impérieuse du besoin d'unité en les appelant à une action commune. “Ce témoignage commun”, a dit le Saint-Père, “un et varié, décidé et persuisif, d'une foi humblement sûre d'ellcrnéme, jaillissant en amour et rayonnant l'expérance, n'est-ce pas ce que l'Esprit demande avant tout aux Eglises aujour * d’hui?”(2). Une condition préliminaire à ce mouvement oecuménique est un renouveau dans l'Eglise, selon l'esprit de vérité et de sainteté en Jésus-Christ, un renouveau qui doit atteindre cha­ que membre de ITglise et dont doit témoigner la qualité de leur vie (3). Au moment même où cet appel dé l'Esprit-Saint vers l'u­ nité est entendu par les communautés chrétiennes et où celles-ci répondent, les dimensions de l'étude et de l'action communes se développent de telle manière que l'ont peut parler d'une exigence du mouvement oecuménique qui de plus en plus pousse les chrétiens au dialogue, à la prière com­ mune, a la collaboration pratique et au témoignage com­ mun (4). La coopération entre les Eglises et les communautés ecclé­ siales a pour but la mission ct l'unité, et cela n'est pas moins 1. Cf. Pape Paul VI. Allocutio ad delegatos commissionum “pro Occumenlsmo” Conferentiarum Episcopalium et Catho­ licorum Orientalium Patri ore arum Synodorum partem agen­ tes: AAS 64 (1972), p. 761 ; cf. aussi dans Service d’informa­ tion 20 (1973), p. 25 ( publié par le Secrétariat pour l'unité des chrétiens). 2. Pape Paul VI. Allocutio ad Sanctitatem Suam Athenagoram. Patriarcham Oecumenicum. In Vaticana Basilica habi­ ta: AAS 59 (1967). p. 1051 ;cf. aussi Service d'information 3 (1967). p. 13. 3. Cf. Directorium oecumenicum I. Ad totam Eccleelam, Pars Prima. § 2: AAS 59 (1967). p. *576 . cf. aussi Service d'information 2 (1967), p. 5. 4. Ici nous voudrions faire nôtre un éclaircissement qui a été donné dans le Troisième Rapport officiel du Groupe mix­ te de travail entre le Conseil oecuménique des Eglises et ΓΕglise catholique romaine. Appendice II, Témoignage commun et prosélytisme. dans Service d’information 14 (1971).p. *20 . “Les langues modernes désignent par plusieurs termes dérivés de la Bible les aspects particuliers de l'annonce, en paroles et en actes, de l'Evangile: Témoignage. Apostolat. Mission. Con­ fession. Evangélisation. Kérygme. Message, etc. Le mot “lémoignage" a été retenu ici parce qull exprime de façon plus compréhensive l'ensemble des réalités désignées". 6976 η. 4358 SECRETARIATES AD CHRISTIANORUM UNITATEM 1975 FEB 22 la collaboration oecuménique. Au service de cette collabora­ vrai quand cette coopération est tournée vers des problèmes tion se trouvent un grand nombre d'organismes dont certains sociaux ou connexes. Car toutes les communautés chrétien­ seront nommés plus loin. 11 faut se rendre compte aussi du nes reconnaissent que la proclamation de l’Evangile au mon­ fait qu'à l’époque actuelle un grand nombre de chrétiens pré­ de» par des actes tout autant que par des paroles, est leur ta­ fèrent travailler au plan local dans des groupes "informels" che première (5). d'une nature plus spontanée plutôt que dans des groupes Le mouvement oecuménique est un mouvement de ITs"formels" ou institutionnels. prit plus large que chacune des initiatives particulières par les­ L’importance de l'oecuménisme local découle de la place quelles il se manifeste. Cette impulsion oecuménique qui, significative des Eglises locales dans l’Eglise catholique, com­ pour l’Eglisc catholique, est nécessairement dirigée par les me cela a été mis en valeur au Deuxième Concile du Vatican: principes proposés dans le Décret sur l’oecuménisme et le Di­ "Un diocèse est une portion du peuple de Dieu confiée à un rectoire oecuménique, s’exprime dans une très grande variété évéque pour qu'avec l’aide de son presbyterium il en soit le de formules et de structures et le but du présent document pasteur: ainsi je diocèse lie à son pasteur et par lui rassemblé est d'étudier certaines des plus importantes. Alors que ITglise dans le Saint-Esprit, ^râce à l'Evangile et à l'Eucharistie. cons­ catholique dans chaque pays devient plus consciente des ma­ titue une Eglise particulière en laquelle est vraiment présente nifestations de l'oecuménisme dans les différentes parties du ct agissante l’Eglise du Christ, une. sainte, catholique et apos­ monde, elle doit éviter tout à la fois de s'isoler et d'imiter ser­ tolique" (Christus Dominus, II). vilement ce qui se fait ailleurs. Les initiatives oecuméniques Le même Concile enseigne: " Les évêques, eux, pris isolé­ doivent être adaptées aux besoins locaux et seront donc diffé­ ment, sont le principe visible et le fondement de l'unité dans rentes d'une région à une autre, tout en restant cependant à leurs Eglises particulières, formées à l'image de l’Eglise univer­ l'intérieur de la communion catholique. De plus, la recherche selle. dans lesquelles et à partir desquelles existe ('Eglise ca­ d’une unité locale structurée est un défi, mais il en est de mê­ tholique une et unique. C’est pourquoi les évêques pris isolé­ me pour la recherche d'une unité d'ordre qualitatif dans la ment représentent leur Eglise, et tous ensemble avec le pope, confession d'une foi authentique et exhaustive. Les initiatives ils représentent toute l’Eglise, dans le lien de la paix, de l’a­ oecuméniques dorient être véritablement l'expression de la mour et de l’unité’’ (Lumen gentium * 23). vie de l’Eglise locale ct non pas simplement l’entreprise d'in­ Et plus loin il affirme: "Cette Eglise du Christ est vrai­ dividus. Ces initiatives doivent donc être menées sous la direc­ ment présente dans toutes les légitimes assemblées locales des tion de l'évêque du lieu en étroit contact avec la commission fidèles, qui, attachés à leurs pasteurs» sont aussi appelées Egli­ oecuménique du diocèse ou de la conférence épiscopale. Il est ses dans le Nouveau Testament. Elles sont, à leur place, le important que les commissions oecuméniques considèrent aPeuple nouveau appelé par Dieu, dans Γ Esprit -Saint et dans li­ vec a crible et sympathie ces initiatives locales et les encoura­ ne pleine assurance (cf. 1 Th. 1. 5). En elles la prédication du gent ou les soutiennent si nécessaire. Le mouvement vers l’u­ l'Evangile du Christ rassemble les fidèles, et se célèbre le mys­ nité est une partie intégrante du renouveau de l’Eglise (6) et tère de la Cène du Seigneur, 'pour que par la chair et le sang son développement devrait être pour l'eglise locale l’objet du Seigneur se reserre route la fraternité du Corps’ " (ibid., 26). d’un souci constant. Dans les assemblées locales, où le peuple de Dieu en uSi les initiatives oecuméniques étaient confiées exclusive­ nion de foi et d’amour avec son évéque manifeste l'unité d’u­ ment aux groupes non officiels, il en résulterait des difficul­ ne foi vécue et proclamée, est esprimée de façon sacramen­ tés (7). Il y aurai alors en effet un déséquilibre qui empêche­ telle et irremplaçable l'unité vivante de l’Eglise catholique ( 10). rait dc faire face de façon convenable et prudente à la totalité Dans cette perspective catholique, la responsbilité oecu­ de la responsabilité oecuménique. Le meilleur moyen d’éviter ménique propre à l’eglise locale apparaît très clairement. de telles difficultés consiste en une application claire ct sincè­ C’est par ITglise locale que ITglise catholique est présente are de l’Eglise locale à la tâche œcuménique. vec beaucoup d’autres Eglises et communautés chrétiennes dans les mêmes localités et dans des régions plus vastes telles 2. LA CONCEPTION CATHOLIQUE DE L'EGLISE LOCA­ que le territoire d’une conférence éçiscopale ou d’un synode LE (8) ET SON RAPPORT AU MOUVEMENT oriental. Ces régions ont leurs caractéristiques distinctives aux OECUMENIQUE plans spirituel, éthique, politique et culturel. Dans ces régions, L’oecuménisme au niveau local est un élément fondamen­ les autres Eglises et communautés ecclésiales j>ossèdent sou­ tal de la situation oecuménique prise dans son ensemble. Π ne vent le plus haut niveau de leur autorité ecclesiale, celui par s'agit pas de quelque chose de secondaire ou qui serait pure­ qui se font ces décisions qui dirigent leur vie et determinent ment dérivé. L'oecuménisme au plan local fait face a des be­ leur avenir. C’est pourquoi l'Eglise locale, ou un groupement soins spécifiques et à des situations propres et il a ses ressour­ de celles-ci sur le territoire d'une conférence épiscopale ou ces propres. Il a une certaine part d’initiative qui lui est pro­ d'un synode, peut être mieux à même d’entrer en contact et pre et son rôle est plus original que celui d'une simple appli­ établir des relations fraternelles à ce niveau avec d’autres cation limitée de directives oecuméniques destinées au mon­ Eglises et communautés chrétiennes. de entier (9). Par de tels contacts, les autres Eglises et communautés Non seulement c’est aux Eglises locales de diriger le travail chrétiennes peuvent bénéficier d’une meilleure compréhen­ œcuménique au plan local et d’en assumer en communion asion de la dynamique de la vie catholique puisque l'Eglise lo­ vtc le Siège Apostolique la responsabilité, mais dans les Egli­ cale la lui présente tout à la fois dans ses aspects particuliers ses locales les mystères dc la communion ecclésiale (le baptê­ et dans son caractère universel, en même temps que dans me, la foi au Christ, la proclamation de l'Evangile, etc.) sont son unité. Ayant conscience d’être en un lieu donné le moyen célébrés et constamment renouvelés, ils constituent la base de de la présence et de l’action de ITglise catholique, fondamen­ talement une, TEglise locale sera prête a faire en sorte que ses initiatives ne dépassent pas les limites de sa compétence Mente aussi d’être cité le numéro 10 de la Déclaration dei libres et soient toujours développées dans le cadre de la doctrine et Pcrtf du Synode (26 octobre 1974): ‘‘En accomplissant cet­ de la discipline de ITglise catholique tout entière, surtout en te mission, nous voulons collaborer plus activement avec les ce qui concerne les sacrements *, en effet, cette discipline est la frères séparés en nous basant sur le fondament du baptême et sauvegarde de l’unité de la foi. De la sorte, les liens de com­ sur le patrimoine commun de la fol, afin de pouvoir offrir munion fraternelle avec d’autres Eglises locales ct le rôle de dans l'évangélisation, un témoignage commun plus large du ITglise de Rome comme servante dc l'unité de l’ensemble se­ Christ, tandis que nous oeuvrons encore pour obtenir du ront manifestés. Christ la pleine unité. Le commandement du Christi nous y Ainsi, à cause de leur communion catholique. les Eglises pousse et l’oeuvre d'évangélisation, ainsi que le témoignage de locales peuvent enrichir le mouvement oecuménique en bien l’Evangile, le requièrent" (L’Ottervatore romano, 27 octobre des endroits et ITglise locale d’une région, par son activité, 1974, p. 6). peut inspirer ailleurs des développements oecuméniques nou­ 5. Cf. Témoignage commun ef prosélyfltme, un docu­ veaux. Grâce à la communion des Eglises locales entre elles, ment d'étude, dans Service d'information 14 (1971).pp. 19-24. chaque Eglise locale peut aussi bénéficier d’intuitions oecu­ 6. Cf. Unltatü redintegratio. 6. méniques qui ne seraient pas spontanément suscitées dans les 7. Voyez la section 7 du présent *document . “Autres for­ situations particulières de chacune d’entre elles. En outre, mes d'oecuménisme", p. 32. confrontée à des exigences oecuméniques sérieuses ou nou­ 8. L'Eglise particulière est définie très clairement et est ivelles. ITglise locale aura raison d’en appeler aux ressources dentiQée avec la diocèse dans le n. 11 de Chrùfus Dominât et aux expériences d'autres Eglises locales qui l'aideront à fai­ (cité page 7). Nous entendons l'expression “Eglise locale" re face a ses besoins et à voir ce qui est possible. Ici le travail dans un sens plus large. Elle est d'abord ce qui est appelé du Secrétariat pour l’unité des chrétiens, en stimulant un édans le texte mentionné plus haut: “Eglise particulière". Elle change de points de vue entre les Eglises locales, peut avoir est aussi réalisée dans les territoires où les évêques ont formé une valeur toute particulière. des conférences épiscopales ou des svnodes (cf. p. 7). Elle est encore réalisée dans toutes les assemblées légitimes des fidèles 3. DIVERSITE DES DOMAINES ET DES FORMES sous la direction de leurs pasteurs en communion avec leur éDE L’OECUMENISME LOCAL véque. ce que nous appellerions “la paroisse" (cf. Sacrosanc­ tum Concilium. 42). L'expression "Eglise locale" est plus En plus de l’expression sacramentelle de l’unité de l’Eali compréhensive et plus compréhensible que “Eglise particu­ se catholique qui est donnée au sein de l’Eglisc locale la corn lière’·. muni on reelle mais encore imparfaite entre les Eglises et corn 9. Cf. J. Ratzinger. Oecuménüme au plan local, dans Ser 10. CL Diacours du Samt-Pére cité ici plus haut. Note 1 vice d’information 20 (1973). p. 4. § 1. 6977 6978 1975 FEB 22 SECRETARIATES AD CHRISTIANORUM UNITATEM munautes ecclésiales chrétiennes trouve son expression dans un grand nombre de formes d'action oecuménique et dans certaines organisations communes. Dans la section ci-dessous on a tenté de décrire, à titre d’exemples, quelques domaines ou formes d'action oecuménique locales (1 l)z On ne les pro­ pose pas comme des normes. Les initiatives évoquées restent en effet toujours soumises à l'autorité pastorale de l’évêque du diocèse ou de lu conférence épisconale. Cette description n’est manifestement pas exhaustive mais fournit un cadre aux sections suivantes du présent document. On doit garder pré­ sent à l'esprit que si ces champs d’action offrent de nombreu­ ses occasions de collaboration oecuménique, ils impliquent aussi certains problèmes et des difficultés dont les solutions doivent être trouvées à la lumière des principes catholiques de l'oecuménisme. a) Partage dans la prière ct le at Ite. Au plan des Eglises lo­ cales, de nombreuses occasions se présentent de rechercher les dons de ITsprit-Saint ainsi que “cette conversion du coeur et cette sainteté de vie qui, unies aux prières publiaues et pri­ vées pour l'unité des chrétiens, doivent être regardées comme l'âme de tout l'oecuménisme’’ (12). De nombreuses formes de cet “oecuménisme spirituel” se manifestent aujourd'hui dans les groupes de prière réunissant des membres de diverses confessions chrétiennes. Le Directoire ocuménique exprime l’espoir que “les ca­ tholiques s'associent dans la prière avec les frères séparés pour toute tâche commune dans laquelle ils peuvent et doivent collaborer entre eux, v. g. : pour promouvoir le bien de la paix, la justice sociale, la charité mutuelle entre les hommes, la dignité de la famille et autres choses semblables. On assimi­ le à ces cas les occasions dans lesquelles una nation ou une communauté veut rendre grâce à Dieu communautairement ou demander son aide pour une raison donnée comme aux jours de fête nationale, en temps de calamité, ou de deuil commun, au jour fixé pour célébrer la mémoire des morts pour la patrie. Cette priere commune, autant que possible, est recommandée aussi dans les congrès qui rassemblent les chré­ tiens pour des motifs d'études ou d’action" (13). La prière pour l’unité, telle qu’on la pratique en janvier ou pendant la semaine qui précède la Pentecôte, est répandue dans le monde entier, et elle continue, dans la plupart des en­ droits, à être l’occasion majeure pour les catholiques et pour les autres chrétiens de prier ensemble. Cette prière est organi­ sée par de comités spéciaux qui sont établis pour la circons­ tance, par des associations ou de groupes fraternels de pas­ teurs et de prêtres et souvent par des conseils d’Eglises. En quelques endroits, certaines des grandes festivités de l’annee liturgique sont marquées par des célébrations conjoin­ tes, afin d’exprimer la joie commune des chrétiens au mo­ ment des événements centraux de leur foi. Du côté catholique, la participation dans le culte sacra­ mentel est réglementée par le Décret sur l'oecuménisme(n8), le Directoire oecuménique I (42-44, 55) et l'instruction de 1972. ainsi que la note publié en 1973 (14). La participation à un culte commun tout comme la fidéli­ té aux prescriptions canoniques actuelles caractérisent l'acti­ vité oecuménique catholique normale. b) Travail biblique en commun. En 1968, les “Directives concernant la coopération interconfessionnelle dans la tra­ duction de la Bible” (15) furent publiées en commun par l’Alliance biblique universelle et le Secrétariat pour l'unité des chrétiens et, en accord avec ces principes, il y a une colla­ boration catholique officielle à 133 entreprises de traduction de la Bible en divers endroits du monde. Plusieurs parmi les 56 sociétés bibliques nationales, qui constituent l’Alliance biblique universelle, ont mis en route une coopération avec les catholiques pour distribuer l’Ecri- 11. En 1973, le Groupe mixte de travail entre l’Eglise ca­ tholique et le Conseil oecuménique des Eglises a fait procéder â une enquête sur les problèmes auxquels sont confrontées les diverses Eglises et communautés ecclésiales dans l'accom­ plissement de leur mission et à un examen des conséquences de ces problèmes sur la situation oecuménique. Les résultats en ont été publiés dans la revue One in Christ, numéro de jan­ vier 1975, et on espère les faire paraître dans des revues de langue française et allemande au cours de cette année. En plus d'une large réflexion sur ce qui ressort de cette enquête, le texte publié comporte des appendices sur la situation dans divers pays. 12. Unitatis re din te irratio, 8. 13. Directorium Oecumenlcum, 33. 14. instructio de peculiaribus casibus admittendi alios Chri­ stianos ad communiinem eucharisticam in Ecclesia catholica: AAS 64 (1972). pp. 518-525; cf. aussi Service d'information 18 (1972). pp. 3-6. Communicatio quoad interpretationem Instructionis de peculiaribus casibus admittendi alios Christia­ nos ad communionem eucharisticam in Ecclesia catholica: AAS 65 (1973). pp. 616-619; cf. aussi Service d'Information 23 (1974), pp. 25-26. 15. Cf. Service d'Information 5 (1968), pp. 24-28. 6979 η. 4358 ture et pour développer la lecture de Ια Bible ("joint national Bible Sunday", semrines bibliques, expositions, conférences, “distribution training", séminaires, etc.). La distribution se fait, dans ses différentes formes et méthodes, avec l'approba­ tion des conférences épiscopales ou des évêques diocésains. Dans certains cas, des catholiques sont devenus des officiels de sociétés bibliques (16) ou ont été nommés comme repré­ sentants officiels dans des conseils consultatifs de sociétés bi­ bliques (17). Les sociétés bibliques sont un lieu de rencontre pour un ensemble très large de chrétiens. Elles ont pour but de tradui­ re et de distribuer les Ecritures et une très grande variété de communautés chrétiennes peuvent coopérer dans ce travail important. La coopération dans le travail de traduction, de distribution et d'étude des Ecritures a des répercussions con­ sidérables sur le travail missionnaire, la catéchèse, l'éducation religieuse à tous les niveaux. La coopération in ter confession­ nelle dans la traduction en commun des Ecritures a de gran­ des conséquences pour une compréhension commune du con­ tenu de la Révélation. La Fédération catholique mondiale pour l'apostolat biblique (18) a été fondée pour promouvoir dans chaque conférence épiscopale une organisation qui puisse aider à organiser la coopération catholique aux socié­ tés bibliques et donner aux prêtres et aux fidèles toutes les ai­ des nécessaires pour comprendre et utiliser ITcriture Sainte. c) Activités pastorales communes. Là où elles existent, elles sont organisées surtout pour faire face à des situations particulières et donc n’entrent pas en concurrence avec le tra­ vail pastoral des paroisses. C'est ainsi par exemple, que dans les hôpitaux, les aumôniers adoptent souvent un type d'ap­ proche oecuménique, tout à la fois dans leurs contacts avec les malades et dans leurs relations avec les autorités hospita­ lières. Dans les universités^ les industries, les prisons, les forces armées, la radio et la télévision, il est de plus en plus évident que le travail des diverses Eglises et communautés ecclésiales est coordonné et. en de nombreux endroits, est partiellement fait en commun. Le changement rapide au plan économique et au plan social qui caractérise la période actuelle, s'étend aux domaines où de tels ministères particuliers sont nécessai­ res. que ce soit au plan d'une cité ou sur la base d'un secteur géographique (par exemple le ministère pour les jeunes, pour les drogués, etc.). En certains endroits (19), un effort délibéré a été fait pour prévoir de nouvellles approches pastorales sur une base oecuménique sous la forme de ministères sectoriels, souvent confiés à une équipe (20). Les mariages mixtes constituent un secteur particulier, tout à la fois au plan de la responsabilité et au plan des diffi­ cultés. Le Motu Proprio Matrimonia mixta encourage un ef­ fort commun des pasteurs des deux conjoints, afin qu'ils les assistent dc la meilleure façon possible avant et pendant la vie conjugale. d) Partage de locaux. La règle demeure qu’une église ca­ tholique est destinée exclusivement au culte catholique. Par le fait dc leur consécration, les églies jouent un rôle impor­ tant comme signe liturgique. Elles ont en plus un rôle pédago­ gique pour enseigner le sens et l’esprit du culte. C’est pouruoi leur partage avec d’autres chrétiens ou la construction e nouvelles églises en commun avec d’autres chrétiens ne peut être qu'exceptionnel. Cependant, le Directoir oecuménique, première partie, a posé les principes suivants: “Si les frères séparés manquent de lieux pour célébrer convenablement et dignement leurs cérémonies religieuses, l’Ordinaire du lieu peut concéder l’usage d’un édifice catholi­ que, d’un cimetière ou d’une église" (n. 61). “Parce que Ta participation aux cérémonies ou choses sa­ crées, l’usage des lieux sacrés sont permis entre orientaux ca­ tholiques et frères séparés, pour une juste raison' (Décret sur les Eglises orientales, n. 28). il est recommandé que, avec la permission de l’Ordinaire du lieu, l’usage des édifices catholi­ ques, cimetières ou églises, avec le nécessaire, soit concédé, pour leurs rites religieux, aux prêtres ou aux communautés orientaies séparées, sTls le demandent, quand ils manquent de lieux pour accomplir convenablement et dignement leurs saintes célébration/' (n. 52). A cause des développements sociaux, à cause de la crois­ sance rapide de la population et des constructions, et pour des raisons financières, quand il y a de bonnes relations oecu­ méniques et un bonne comprehension, mutuelle entre les communautés, le partage de locaux ecclésiastiques peut être alors intéressant au plan pratique. Mais il ne paraît pas possi- 3 16. C'est le cas au Nigeria et au Zaïre. 17. Par exemple aux Etats-Unis, aux Philippines. 18. Silberburgstrasse 121 A. D-7000 Stuttgart 1. Allemagne fédérale. 19. Par exemple en G rond-Bretagne. 20. On trouve des directives pour une participation catholi­ que dans ce domaine dans le petit livre The Sharing of Re sources, publié par la Commision oecuménique de l'Eglise catholique romaine d'Angleterre et du Pays de Galles. 6980 η. 4358 SECRETARIATUS AD CHRISTIANORUM UNITATEM ble de proposer un modèle unique pour ce genre de partage puisqu’il s'agit de répondre à un besoin ou à une urgence (21). La construction de lieux de culte interconfessionels doit être une exception et répondre à des besoins réels qui autre­ ment ne pourraient être satisfaits. Une chapelle d’aéroport, une église de camp militaire semblent vérifier de telles condi­ tions. Une situation pastorale exceptionnelle pourrait motiver ce genre de construction, par exemple, quand la pression d’un gouvernement interdit la multiplication des lieux de culte ou en cas d’extrême pauvreté d'une communauté chrétienne. II en est de meme h où le “simultaneum ” se trouve légitime­ ment admis. Dans une église utilisée par plusieurs communautés, une attention judicieuse doit être donnée à la question de h Ré­ serve eucharistique, de sorte, qu’elle soit résolue d’une façon qui sera en harmonie avec une saine théologie sacramentelle en même temps qu’elle respectera les sensibilités de ceux qui utiliseront le bâtiment. En plus du souci de considérations proprement religieuses, il convient d’accorder l'attention qu’ils méritent aux problèmes pratiques, financiers et admi­ nistratifs, ainsi que juridiques, d’ordre civil et d’ordre canoni­ que, qui se trouvent impliqués. Il est clair que foute initiative en matière de partage de lo­ caux ne peut etre entreprise que sous l’autorité de l’èvêque du diocèse et sur la base des normes d'application établies par la Conférence épiscopale compétente. Avant de faire des plans pour un édifice commun, comme aussi avant toute déci­ sion sur l’usage commun d’un lieu de culte, les autorités des diverses communautés devront se mettre d’accord sur la fa­ çon dont seront observées leurs règles diverses, particulière­ ment pour ce qui est des sacrements. Des dispositions seront prises pour que la discipline de l'Eglise catholique en matière de ‘'communicatio in sacris”soit ici respectée. En ce domaine du partage de locaux, il est important que toute réalisation s’accompagne d’une education appropriée des fidèles catholiques, de façon qu’ils comprennent la signifi­ cation du partage et que l'on évite tout danger d'indifferentisme. e) Collaboration dans le domaine de l’éducation. La deu­ xième partie du Directoire oecuménique % consacrée à “l’oe­ cuménisme dans l’enseignement supérieur’* (22). met en va­ leur plusieurs possibilités. La façon dont ces possibilités ont été mises en oeuvre diffère grandement selon les endroits. En ce domaine, il peut y avoir des problèmes particuliers et des difficultés dont la solution demande un haut degré de pru­ dence pastorale (23). Il existe déjà plusieurs regroupements (clusters) d’écoles et de Facultés theologiques (24). En certains endroits, il y a un partage de bâtiments, particulièrement pour l’usage de bi­ bliothèques; il y a aussi des cours communs (dans les limites indiquées par le Directoire) et quelquefois deux Facultés con­ fessionnelles ou plus ont décidé d’organiser ensemble un cours de préparation a un grade académique. Au plan de la catéchèse, les nécessites locales ont parfois conduit à une collaboration pédagogique, tout particulière­ ment dans le cas d’écoles non-confessionnelles. Mais tant que les chrétiens ne seront pas unis dans une seule foi, la catéchè­ se. c’est-à-dire la formation à la profession de la foi. demeure­ ra nécessairement l’oeuvre propre et inaliénable des différen­ tes Eglises et communautés ecclesiales. La liste des instituts oecuméniques et centres d’étude où sont engagés des catholiques, au moins par la participation à des comités directeurs et par la présence de catholiques par­ mi les étudiants, est maintenant considérable. Quelques uns offrent des cours d'oecuménisme et engagent l'etude de cer­ tains sujets sur des bases oecuméniques. 11 arrive que d’autres, qui appartiennent à une confession déterminée, prennent comme objet central d’étude une autre confession chrétienne. L’expérience d’une vie commune pendant une assez longue periode est une caractéristique importante de certains insti­ tuts oecuméniques. f) Usage en commun des moyens de communication. Le souci d’une meilleure qualité des programmes religieux à la radio et à la télévision a conduit à une certaine coordination et, dans certains cas, à une planification commune et à un usage commun des moyens disponibles. Il peut même y avoir une organisation inlerconfessionnelle. avec une pleine partici­ pation catholique, où la plus zrande partie du travail dans le domaine de la radio, des publications et de l'audio-visuel. est 21. L’expérience du partage de locaux n’ert pas encore très répandu·. Mais en plusieurs endroits, comme dans quelques vUJei nouvelles en Angleterre et dans des paroisses “associées’ aux USA. «Ue a conduit à une situation telle que certaines ac­ tivités communes sociales et pastorales ont été entreprises en commun, ·η mêm· temps que se trouvaient sauvegardées la personnalité de l'Eglise catholique el celle des autres confes­ sions engagées el qu· leurs disciplines liturgiques étaient res­ pectées. 22. Directorium oecumenicum II. Spiritus Domini: AAS 62 (1970), pp. 705-724; cf. aussi Service d'information 10 (1970), pp. 3-11. f ‘ 23. Cf. Témoignage commun et proaélytwme, 22, -o. 24. Particuliérement aux Etats-Unis. 6981 1975 FEB 22 commune aux Eglises et communautés ecclésiales les plus im­ portantes; mais on donne aussi à chaque confession les mo­ yens de présenter sa propre doctrine et sa vie concrète (25). Il y a quelques cas où les journaux ecclésiastiques, soit catholi­ ques. soit relevant d’autres confessions, concèdent régulière­ ment de la place à d’autres communautés chrétiennes (2 6). g) Coopération dans le domaine de la santé. De nouvelles conceptions en matière de santé sont en train de supplanter largement les attitudes antérieures concernant le travail médi­ cal et le rôle des hôpitaux. Les donateurs et les organisations de bienfaisance préfèrent fournir de l’argent à ces program­ mes de santé qui témoignent d’une approche plus consciente des méthodes nouvelles. Certains gouvernements qui s’effor­ cent de développer les services de santé nationaux ont main­ tenant tendance à refuser de traiter avec une multiplicité de groupes religieux. C’est pourquoi on a mis sur pied des secré­ tariats communs pour la coordination de tous les programmes médicaux et de santé dépendant de confessions chrétiennes; de tels secrétariats ont été constitues avec l’approbation si­ multanée des conférences épiscopales catholiques et des con­ seils nationaux d’Eglises (27). En quelques endroits, des ca­ tholiques participent au travail des agences nationales de co­ ordination qui sont reconnues par les conseils nationaux d’E­ glises et qui rendent compte de leur travail à ces conseils (28). Dans ce domaine de la santé et de la medicine, il y a place pour une étude prolongée et une discussion entre les catholi­ ques et les autres chrétiens en vue d’approfondir la significa­ tion théologique de l’engagement chrétien en ces tâches et de mettre en évidence tes points de vue communs tout en faisant face aux divergences doctrinales. Tout spécialement quand les lois morales sont en cause, la position doctrinale de l’Eglise catholique doit être explicitement présentée et les difficultés oui peuvent en résulter pour la collaboration oecuménique doivent être prises en considération en toute honnêteté et lo­ yauté à l’egard de l’enseignement catholique. h) Urgences nationales et internationales. La réponse à des situations d'urgence a donné naissance à une action oecumé­ nique pour la recherche de fonds ou leur administrationt et pour leur distribution. Bien que cette fonction soit en general accomplie par des organismes internationaux, on tente nor­ malement de travailler par l’intermédiaire d’organisations lo­ cates; c’est souvent un conseil dTglises ou une organisation mise sur pied par un conseil ou une conférence épiscopale. L’efficacité de l’entreprise tout autant que la valeur de té­ moignage que peut avoir une collaboration dans un même souci charitable commandent souvent que le travail soit fait sous forme oecuménique. i) Soulagement de misères humaines Au fur et a mesure de ('intensification des pressions causées par la vie moderne, surtout dans las grandes cités, les chrétiens deviennent cons­ cients de leur urgente responsabilité de secourir le nombre croissant de personnes qui deviennent des victimes de la so­ ciété. C’est pourquoi, en bien des endroits, les catholiques s’associent à d'autres Eglises et communautés ecclésiales pour procurer une aide à ceux qui sont confrontés à de lourds pro­ blèmes personnels d’ordre matériel, moral ou psychologique. Il y a des exemples de telles organisations communes qui ren­ dent tes ministres de plusieurs confessions capables d’assurer auprès de gens en détresse un ministère pastoral et social plus efficace (29). j) Problèmes sociaux. Engageant toutes ses énergies dans un effort sérieux pour un développement humain intégral, l'Eglise catholique travaille avec tous les hommes de bonne volonté et particulièrement avec d’autres Eglises et commu­ nautés ecclesiales chrétiennes: C’est pourqoi. dans des cas particuliers, on a jugé bon de mettre sur pied des organisa­ tions communes afin d'étudier et de promouvoir une percep­ tion des vrais droits de l’homme, de chercher ce qui viole ces droits et de promouvoir les initiatives en vue de les assurer (30). 11 y a aussi des organisations qui permettent aux chré­ tiens de diverses Eglises et communautés ecclésiales de travail­ ler avec des adeptes d'autres croyances en faveur de buts communs relevant de la justice sociale (31). 25. “Multimedia Zambia’* en est un exemple. 26. On peut citer, à titre d'exemple: “Moto”, journal ca­ tholique du diocèse de Gwelo en Rhodésie. D'autres exem­ ples pourraient être donnés. 27. De tels secrétariats existent en Inde, en Tanzanie, au Malawi et au Ghana. 28. Par exemple aux Philippines, en Ouganda et au Kenya. 29. Un exemple d'une telle organisation est le Service *inter confessionnel de conseil de Porto Alegre au Brésil. 30. Comme exemples citons: la Commission oecuménique latino-américaine pour les droits de l’homme, la “Commissâo ecuménica de serviço” du Brésil; cf. aussi Le Message du Car­ dinal Roy à l'occasion du lancement, pas les Nations Unies, de la deuxième décennie du développement (9 novembre 1970). Commission Pontificale Justice et Paix, § § 15 et 16. 31. Un exemple en est le Comité Indonésien pour romani­ sation communautaire. 6982 1975 FEB 22 SECRETARIATUS AD CHRISTIANORUM UNITATEM k) Groupes Sodepax. Sodepax. organisation internationale pour la société, le développement et la paix, de l’Eglise catho: lique romaine et du Conseil oecuménique des Eglises, a lancé plusieurs initiatives au plan local sous la direction d’organis­ mes oecuméniques locaux. Puisque la collaboration dans le domaine du développe­ ment est un aspect majeur des relations oecuméniques loca­ les, l'impulsion donnée au plan international par Sodepax a conduit à mettre sur pied des groupes locaux pour promou­ voir l'éducation sur les problèmes de justice et de paix. Cer­ tains de ces groupes locaux travaillent sous le nom de Sode­ pax tout en étant autonomes et adaptés à la situation locale. Ceci a conduit, en certains endroits, à instituer des secré­ tariats mixtes pour la formotion en vue du développement, sous l'égide dc l'Eglise catholique et d’un conseil national d’Eglises (32). Il y a aussi des organisations pour lê développement, pa­ tronnées par toutes les confession chrétiennes du lieu, qui vi­ sent à promouvoir une action pour établir une société plus juste et plus humaine. Ces efforts ont parfois manifesté le be­ soin d'un conseil d'Eglises régional ou national, avec une par­ ticipation catholique, afin que les communautés chrétiennes fmissent jouer un rôle important dons le développement de a région (33). On peut aussi noter le nombre considérable d’actions oc­ casionnelles dans le domaine du développement local qui n’ont pas donné naissance â de nouvelles organisations perma­ nentes mais qui ont été menées par des groupes qui existaient déjà ou qui ont été créés pour faire face a la circonstance. I) Dialogues bilatéraux. Les dialogues bilatéraux dans les­ quels est impliquée l’Eglise catholique se sont développés au plan régional, au plan national et au plan local depuis de Deu­ xième Concile du Vatican. Les structures de l'Eglise catholl· que et sa conception théologique de la rencontre ont facilité ce mode de relations (34). On peut noter un progrès très net dans les thèmes mis à l’étude dans bien de dialogues bilatéraux. Au furet à mesure que se développe la compréhension réciproque, il est égale­ ment possible de discuter des points de doctrine qui avaient été jusqu’alors considérés comme inabordables. Ceci a une in­ fluence sur le climat oecuménique local. Cependant des pro­ blèmes apparaissent quand il y a une tension trop grande en­ tre la vision chrétienne des simples fidèles et les discussions des théologiens. C’est la tâche pastorale des chefs d’Eglises aux différents niveaux (conférences épiscopales et dioceses), avec l’aide des organismes consultatifs actuels (ainsi les com­ missions oecuméniques nationales ou diocésaines) de faire en sorte qu’il y ait une communication dans leurs Eglises afin que soient surmontées ces difficultés et que le travail des théologiens porte ses fruits dans un sens qui soit en accord avec la doctrine et la discipline de l’Eglise. Les dialogues essaient en général de considérer les problè­ mes communs aux différentes Eglises et communautés chré­ tiennes aujourd’hui et de résoudre les difficultés qui persis­ tent dans les relations interconfessionnelles; en même temps ils s’efforcent de découvrir des voies nouvelles vers l’unité. Certains s’attachent à l’étude de points précis, tels que le mi­ nistère, l’autorité, etc.; en la matière ils cherchent à atteindre une compréhension plus profonde et une éventuelle conver­ gence de points de vue. Parfois un problème pratique, par exemple les mariages mixtes, l'éducation religieuse, le prosély­ tisme, est pris en considération; on en cherche une solution soit au plan des principes théologiques soit au plan de la pra­ tique pastorale. 11 s'agit parfois aussi de coordonner les ef­ forts et d’encourager une coopération concrète à différents niveaux. m) Rencontres de chefs d'Eglises et de communautés ec­ clésiales En certains endroits, les chefs d’Eglises et de com­ munautés ecclésiales ont des rencontres régulières, ils ont mê­ me parfois un “comité permanent de liaison' *. Ces réunions senrent à échanger des informations sur les activités et les pro­ blèmes, a mettre en commun les points de vue, à prospecter les domaines de coopération actuelle et même à engager des actions appropriées. Chaque fois qu’il y a coopération, les chefs de communautés doivent se mettre d’accord sur les li­ mites dc leur possibilité d’engager les membres de leur propre dénomination. L’utilité de telles rencontres est, en certaines circonstances, incontestable (35). n) Groupes mixtes de travail. Normalement, un groupe mixte de travail n'est pas habilité à prendre des décisions; c’est un organisme destiné à étudier en commun des domai- 32. De tels secrétariats existent en Australie et en Nouvelle Zélande. 33. Un exemple en est l’Organisation chrétienne pour le dé­ veloppement dans les Caraïbes. 34. Cf. un compte rendu plus large dans: Ehrenstrôm et Gassman, Confessions in Dialogue (Genève 1975); cf. aussi l'Btude théologique et critique effectuée sous l’égide de la “Catholic Theological Society of America”: The Bilateral Consultations between the Roman Catholic Church in the USA and other Christian Communions (juillet 1972). 35. Par exemple en Rhodésie, Australie, Nouvelle Zélande. 6983 n. 4358 nés possibles de coopération, d'étude ou d’action, et ses re­ commandations sont soumises aux autorités respectives qui ont créé le groupe mixte de travail. Dans différents pays ont été établis des groupes réunissant arec l'Eglise catholique soit un conseil d’Eglises soit un ensemble d’Eglises et communau­ tés ecclésiales qui ne sont pas organisées en conseil. Au plan des intentions, ces groupes ont été envisagés comme des exfiressions provisoires des relations entre Eglises. Cependant, eur utilité et le manque d'une structure de remplacement adéquate ont conduit dans de nombreux cas à donner à ces groupes mixtes de travail un caractère permanent. Etant don­ né qu'ils sont engagés dans une conversation multilatérale, ils peuvent être des instruments utiles pour coordonner des con­ versations ou des initiatives plus locales et pour les insérer dans un cadre cohérent. Ils ont souvent mis en route des étu­ des théologiques multilatérales ainsi qu'une coopération pra­ tique dans le champ de l’action sociale. En fait, dans certains cas, ces groupes semblent avoir mené à bien un travail plus théologique que dans les cas où l'Eglise catholique a été mem­ bre d'un conseil d’Eglises. Les implications du baptême, les problèmes posés par les mariages mixtes, la liberté de cons­ cience et le droit d’opposition, l’autorité, les problèmes du développement et le problème du désarmement peuvent être comptés parmi les points que l’on trouve dans leurs pro­ grammes. o) Conseils d’Eglises et conseils chrétiens (36). Ces organi­ sations, sous une forme ou sous une autre, remontent au dé­ but du XXeme siècle. Au fur et à mesure qu’elles se sont dé­ veloppées, elles en sont venues à promouvoir la collaboration de différentes Eglises ou groupes sur des projets sociaux; ac­ tuellement elles se considèrent aussi comme étant au service du mouvement oecuménique dans sa recherche d'une plus grande unité. A cause de l'importance de ces conseils, nous allons leur consacrer le chapitre suivant. 4. CONSEILS DTGL1SES ET CONSEILS CHRETIENS A. DESCRIPTION ET ECLAIRCISSEMENTS a) Ce que sont les conseils. Dans différentes régions du monde, dans différent pays et même dans certaines zones d’un pays particulier, les relations oecuméniques entre les communautés chrétiennes sont diverses comme le sont égale­ ment les structures dans lesquelles ces relations s'expriment. En beaucoup d’endroits elles ont pris la forme de conseil chrétien ou de conseil d’Eglises. Meme si ces conseils tirent toute leur valeur des Eglises qui y prennent part, ils consti­ tuent néanmoins de très importants instruments de collabora­ tion oecuménique. Dans le mouvement oecuménique, les premiers conseils furent missionaircs; constitués par les organismes correspon­ dants, établis pour stimuler la réflexion sur les problèmes de mission, ils coordonnent l'action en vue de reprendre le mes­ sage du Christ. Les organismes d'entraide et d autres groupes ecclésiaux étant membres de ces conseils, on les appela con­ seils chrétiens, et finalement conseils d'Eglises quand ils en arrivèrent à être composés de membres représentant les dif­ férentes Eglises et nommés par elles. Parmi les principales activités de ces conseils, il y a le ser­ vice commun, la recherche en collaboration.d'une plus gran­ de unité, et, dans la mesure du possible, le témoignage commun. Les conseils sont multiples ct divers. C'est pourquoi, au plan théologique, on doit les considérer en fonction de leur activité et de la définition qu'ils donnent d'eux-mêmes dans leurs statuts. Ce qui veut dire qu'il faut considérer les conseils pour ce qu’ils sont dans leur réalité concrète plutôt que d'es­ sayer de les comprendre à travers des théories qu'on aurait construites à leur propos. b) Divers types de conseils. Nous pouvons dintinguer les principaux types suivants: — Conseils locaux d'Eglises, où sont engagés les diverses dénominations sur un petit territoire, par exemple une pa­ roisse, un décanat. De tels conseils ne sont pas nécessairement affiliés à un conseil national ni dirigés par lui. On trouve des conseils locaux en très grand nombre aux USA et en GrandBretagne. — Conseils de subdivision ou de zone. On les trouve à dif­ férent niveaux inférieurs aux niveaux nationaux et supérieurs au niveau strictement local ; leurs relations avec les conseils de niveaux plus élevés ou inférieurs sont très variables. En Gran de-Bretagne, certains conseils d’Eglises dans les grandes agglo­ mérations sont de ce type et. pour certains d'entre eux. un se­ crétaire à plein temps agit comme un responsable oecuméni que pour la zone considérée. 36. Dans les pages suivantes, oû nous traitons de conseils ou conférences d’Eglises. nous entendons généralement le terme “Eglise" dans un sens sociologique et non dans le sens techni­ quement théologique. 6984 η. 435B SECRETARIATUS AD CHRISTIANORUM UNITATEM - Conseils nationaux dEglises. Ils sont composes princi­ palement de représentants nommés par les Eglises du pays plutôt que de représentants de conseils de niveaux inférieurs. - Conseils régionaux ou conférences d'Eglises. Ils regrou­ pent des Eglises de pays qui sont dans le voisinage les uns des autres. - Le Conseil oecuménique des Eglises constitue une caté­ gorie tout à fait distincte. Le Conseil oecuménique invite des conseils nationaux choisis “à entrer en relation de travail en tant que conseils associés” et il a mis sur pied un Comité pour les relations avec les conseils nationaux. Ceci n’implique aucunement une autorité ou un contrôle exercé sur un con­ seil particulier, en fait, la décision d’entrer en relation ou non est toujours entre les mains du conseil national (37). On doit aussi garder présent à l’esprit le fait que l'appartenance catho­ lique aux conseils locaux, nationaux ou régionaux a des con­ séquences à ces niveaux et est, dès lors, une décision tout à fait séparée et distincte de toute décision concernant l'appar­ tenance au Conseil oecuménique des Eglises. c) Signification de '’conciliarity". Le mot anglais •‘conci­ liarity” peut avoir des significations ecclésiologiques tout à fait differentes. Pour cette raison, du point de vue catholique, il faut bien expliquer ce que l’on entend par là (38). La *’conciliarity”, qui caractérise la vie de l’Eglise catho­ lique et qui s’exprime quelquefoispar des conciles oecuméni­ ques et provinciaux (39), est fondée sur la pleine communion des Eglises locales entre elles et avec (’Eglise de Rome qui pré­ side a l'universelle assemblée de charité (40). Cette commu­ nion trouve son expression dans la confession de la foi, la cé­ lébration des sacrements, l’exercice du ministère et l’accepta­ tion des conciles oecuméniques. En ce sens, un concile est un moyen qui permet à une Eglise locale, à un certain groupe dTglises locales, ou à toutes les Eglises locales» en commu­ nion avec l’évêque de Rome, d’exprimer la communion de l’Eglise catholique. Cependant, conseils dTglises et conseils chrétiens sont des associations fraternelles dTglises et d'autres groupements chrétiens qui cherchent à travailler ensemble, à être en dialo­ gue et à surmonter les divisions et les malentendus qui les sé­ parent. Proclamant Jésus-Christ comme Seigneur et Sauveur selon les Ecritures, ils s'engagent dans des activités commu­ nes. dans une recherche de l’unité, et, dans la mesure du possible, dans un témoignage commun. Le groupement fraternel qui les réunit n’implique aucunement le même degré de communion que celui qui est supposé dans des conciles oecuméniques ou des synodes provinciaux (“Councils”) (41). Il en découlé que les conseils dTglises et les conseils chré­ tiens ne contiennent ni en eux-mêmes ni par eux-mêmes le commencement d’une nouvelle Eglise qui remplacerait la communion qui existe maintenant dans l’Eglise catholique. Ils ne se proclament pas Eglises et ils ne réclament pas pour eux mêmes une autorité, leur permettant de conférer un mi­ nistère de la parole ou de sacrement. d) Eclaircissements i) Il faut faire une distinction entre les conseils chrétiens et les conseils d’Eglises; les premiers ont comme membres à part entière des organismes et des organi­ sations qui ne son pas des Eglises. ii) Ni les conseils chrétiens, ni les conseils dTglises ne sont semblables du point de vue de leur histoire, de leur structure ou de leur action. iii) La grande variété des structures que l’on peut trouver dans les conseils d'Eglises s'est développée tout naturellement. 37. CL Rapport de New Delhi (Londres 1962), p. 438, Appendice II. XL 38. La signification donnée non seulement par les catholi­ ques mais aussi par les orthodoxes, las anglicans et de nom­ breux protestant est exprimée dans une description de ••con­ ciliarity” donnée dans le document de travail de la Conféren­ ce de Salamanque (1973) de la Commission “Fol et Constitu­ tion” du Conseil oecuménique des Eglises. 39. Dans certaines langues autres que l’anglais, deux mots distinct sont utilisés pour parier des réalités pour lesquelles en anglais on utilise un seul mot: “council”. En français, par exemph, on a les mots “concile” et “conseil”; en italien ••con­ cilio” et “consiglio”; en espagnol “concilio” et “consejo”; en allemand “Konzll” et “Rat”; en latin “Concilium” et “con­ silium”. 40. CL Lumen gentium, 13; Ad Gentes. 22; S. Ignatius M.. Ad Rom., PraeL 41. A la réunion d'Accra 1974 de la Commission “Foi et Constitution" du Conseil oecuménique des Eglises, on fit le commentaire suivant: “Les conseils d'Eglises. locaux et natio­ naux, ainsi que le Conseil oecuménique des Eglises, qui jouent un rôle tellement important dans la vie du mouvement oecuménique contemporain, de façon manifeste ne vérifient pas la definition du “conciliar *fellowship ' donnée à Sala­ manque. Ils sont de type fédéral et ne bénéficient pas de la pleine communion de tous leurs membres ni du pouvoir de décider en leur nom. On pourrait i juste titre les qualifier d'organisations .j» ré con ciliaire s..”. 6983 1975 FEB 22 Les conseils sont des organismes autonomes, et aucun conseil d'Eglises n'est une sous-unité d’un autre. Par ailleurs, aucun effort n’a été fait pour imposer une certaine uniformité. On doit remarquer en même temps qu’il y a des relations étroites entre certains conseils, même s’ils ont des structures extrême­ ment différentes. De façon générale. ces conseils, à tous les niveaux de la vie ecclesiale, sont semblables en nature mais leur fonction pro­ pre varie selon les possibilités et les besoins à chaque niveau. iv) Bien que le mouvement oecuménique demande l’ap­ partenance et la collaboration à tous les niveaux, étant donné la variété et l’autonomie des conseils d’Eglises, la décision de faire partie d’un conseil à un certain niveau doit être prise en fonction de l’intérêt présenté par cette adhésion elle-même. Cette appartenance à des conseils locaux n’implique pas que l’on doive rechercher l’appartenance a un conseil natio­ nal, pas plus que l’appartenance à un conseil local ou natio­ nal n'implique l'appartenance au Conseil oecuménique des Eglises. La question de l'appartenance doit être étudiée de fa­ çon séparée et a nouveau pour chaque niveau. v) La seule autorité formelle d’un conseil est celle qui lui est reconnue par les membres qui le constituent. Le degré d’engagement des Eglises dans cette association fraternelle d’Eglises constituée par un conseil dépend entièrement de ces Eglises elles-mêmes. vi) Les conseils essayent de manifester qu’en règle généra­ le ils n’ont aucune autorité en ce qui concerne des negotia­ tions pour des unions d'Eglises; il est clair en effet que ces unions sont sous la seule responsabilité des Eglises qui s'y trouvent directement impliquées. vii) Les conseils ne revendiquent pas d’être les seuls orga­ nes valables pour une coopération entre Eglises. B. LA SIGNIFICATION OECUMENIQUE DES CONSEILS DTGLISES ET DES CONSEILS CHRETIENS a) Le fait oecuménique constitué par les conseils. L'exis­ tence de conseils d’Eglises constitue en de très nombreux pays un fait oecuménique que les Eglises non membres ne peuvent ignorer et qui peut poser une question pour les Egli­ ses des pays où de tels conseils n’existent pas. En certains endroits, la tendance vers une collaboration est accélérée quand les gouvernements refusent de traiter avec une multiplicité d'organisations dans le domaine de l’éduca­ tion. du développement, du bien-être; dans ces circonstances les Eglises engagées doivent élaborer des projets en commun. b) Limites des organismes créés spécialement pour les rela­ tions entre les conseils et Eglises. Aux yeux de nombreux conseils dTglises, la collaboration avec l’Eglise catholique ro­ maine par le seul intermédiaire de commissions créées dans ce but est considérée comme non satisfaisante, puisque ce genre de collaboration i) peut donner l’impression que le fait oecuménique que constituent les conseils n’a pas été considéré assez sérieuse­ ment, et ii) tend a rester partiel et a manquer de continuité. c) La relation actuelle entre l’Eglise catholique romaine et les conseils d’Eglises LTglise catholique participe pleinement aux conseils nationaux dTglises dans au moins 19 pays et a un très grand nombre de conseils institués au niveau d’un Etat ou de conseils locaux. Pour une conférence régionale d’Eglises, recouvrant plusierus pays, il y a une participation catholique plénière (42). IJ y a de plus une très large collabo­ ration catholique à certains conseils et à quelques unes de leurs activités qui relèvent de différents niveaux. Etant donné qu’/'aucune directive générale ne peut s’ap­ pliquer à la grande variété et aux diverses circonstances parti­ culières·’ (43), pour décider de la relation convenable avec les conseils, il faut tenir compte de tout un ensemble de ques­ tions et considérations ecclesiales. 5. CONSIDERATIONS CONCERNANT L’APPARTENAN­ CE A UN CONSEIL (44) a) Coopération avec d'autres Eglises et communautés ec­ clésiales Les documents du Second Concile du Vatican affir42. Il s'agit de la conférence régionale d’Eglises au Caraïbes. Actuellement l’Eglise catholique partiepe pleinement aux 19 conseils nationaux d’Eglises suivants: Danemark. Suède, Pays Bas, Swaziland. Belize (Honduras Britannique), Samoa, Fidji, Nouvelles Hébrides. Des Salomon, Papouasie-Nouvelle Gui­ née. Tonga. Allemagne Fédérale. Botswana. St. Vincent (An­ tilles anglaises). Soudan. Ouganda. Finlande. Guyane. Trinidad et Tobago. 43. Minutes: Groupe mixte de travail entre l’Eglise catho­ lique romaine et le Conseil oecuménique des Eglises (réunion tenue en juin 1971, Bemhiuser Forst. Stuttgart, Allemagne), décembre 1971, p. 10 (non publié). 44. Dans certains cas. quand l’appartenance catholique à un conseil national dTglises est en cours d’examen, on a fait des 6986 1975 FEB 22 SECRETARIATUS AD CHRISTIANORUM UNITATEM ment très clairement que l’unité, qui est don du Christ, se trouve déjà dans l’Eglise catholique (45), bien qu’elle puisse encore recevoir un achèvement et une perfection (46), et ceci donne sa note propre à la participation catholique au mouve­ ment oecuménique. Néanmoins, depuis la reconnaissance par le licme Concile du Vatican du caractère ecclésial d’autres communautés chrétiennes (47), l’Eglise -a fréquemment invité les catholiques à coopérer non seulement avec les autres chré­ tiens en tant qu'individus, mais aussi avec les autres Eglises et communautés ecclésiales en tant que telles. Cette coopération est recommandée tout à la fois dans le domaine des problè­ mes humains et sociaux, et, plus encore, pour renforcer le té­ moignage chrétien dans les missions. “Autant que le permettent les situations religieuses, une action oecuménique doit être menée dc telle sorte que, étant bannie toute apparence d’indifférentisme, de confusionisme et d’odieuse rivalité, les catholiques collaborent avec les frères séparés, selon les dispositions du Décret sur l’oecuménisme, par une commune profession de foi en Dieu et en Jésus-Christ devant les nations, dans la mesure du possible, et par une coo­ pération dans les questions sociales et techniques, culturelles et religieuses: qu’ils collaborent surtout à cause du Christ, leur Maître commun: que son Nom les unissse! Cette collabo­ ration doit être établie non seulement entre personnes pri­ vées, mais aussi, au jugement de {’Ordinaire du lieu, entre les Eglises, communautés ecclésiales et entre leurs oeuvres” (Ad gentes, 15) (48). Les documents publiés par le Secrétariat pour l’unité des chrétiens ont insiste sur le fait que souvent le monde pose les mêmes questions à toutes les confessions et que? au plan de leur vie interne, la plupart des communions chrétiennes doi­ vent affronter des problèmes analogues (49). La nature de l’Eglise, les exigences normales de la situa­ tion oecuménique et les problèmes auxquels s’affrontent de nos jours toutes les communions chrétiennes demandent que ITglise catholique s’interroge de façon positive sur l’expres­ sion la plus convenable qu’il conviendrait de donner à chaque niveau a ses relations oecuméniques avec les autres Eglises et communautés ecclésiales. b) Implications de l'appartenance à un conseiL Du point de vue théologique, l’appartenance à un conseil d’Eglises im­ plique 0 la reconnaissance du caractère ecclésial des autres Egli­ ses membres, même si celles-ci ne peuvent être reconnues comme des Eglises au plein sens théologique de ce mot (50); ii) la reconnaissance du conseil d’Eglise comme instru­ ment parmi d’autres, tout à la fois pour exprimer l’unité qui existe déjà entre les Eglises et aussi pour avancer vers une uni­ te plus grande et un témoignage chrétien plus efficace. Neanmoins, comme le Comité central du Conseil oecumé­ nique des Eglises l’a déclaré à sa réunion de Toronto en 1950: ... l’appartenance n’implique pas que chaque Eglise doive regyder les autres Eglises membres comme des Eglises au sens plein et vrai du mot” (51). C’est pourquoi l’entrée de l’Eglise catholique dans un organisme où elle se trouverait sur le mê­ me pied que d’autres communautés qui revendiquent la quali­ té d’Eglise ne diminuerait pas sa conviction d’être l’unique Eglise. Le Deuxième Concile du Vatican a clairement déclaré que l’unique Eglise du Christ, “constituée et organisée en ce monde comme une société, subsiste dans l’Eglise catholique, gouvernée par le successeur de Pierre et par les évêques en études qui ont été publiées ultérieurement. Elles ont l’intérêt d'appliquer des principes généraux à des situations données. Citons: The Implications of Roman Catholic Membership of the British Council of Churches (1972). The British Council of Churches, 10 Eaton Gate, Londres; Report on Possible Ro­ man Catholic Membership in the National Council of Chur­ ches (1972), US Catholic Conference, 1312, Massachusetts Avenue, N. W. Washington, D. C. 20005, USA; Groupe mixte de travail - Comité pour de nouvelles structures oecuméni­ ques, Office National d’Oecuménisme, 1452 rue Drummond, Montréal 107, Canada. 45. Cf. Unitatis redintegratio, 1; Lumen gentium, 8, 13. 46. Cf. Unitatis redintegratio, 6. 47. Cf. Lumen gentium, 15; Unitatis redintegratio, 3ss.etc. 48. Cf. aussi Unitatis redintegratio, 4. 12; Apostolicam actuositatem, 27. 49. Cf. Directorium oecumenicum, I^me partie, § 1; Réfle­ xions et suggestions concernant le dialogue oecuménique, Π, 2 c et d (document de travail à la disposition des autorités ec­ clésiastiques pour l’application concrète du Décret sur Γœcu­ ménisme, publié dans Service d'information 12 (1970), pp. 5-11). 50. Cf. Lumen gentium, 15; Unitatis redintegratio, 3; cf. aussi Minutes et Rapport de la troisième réunion du Comité central (Toronto, Canada. 9-15 juillet 1950). D semble bien que la déclaration de Toronto, qui se référé directement au Conseil oecuménique des Eglises, soit pleinement applicable à des organisations similaires telles que les conseils nationaux d’Eglises. 51. Ibidem. (Déclaration de Toronto). 6987 η. 4358 communion avec lui, bien qu’en dehors de son organisme visi­ ble se trouvent des nombreux éléments de sanctification et de vérité” (52). Cg c) Conseils et unité chrétienne. Les conseils n’étant pas eux-mêmes des Eglises, ne se substituent pas aux Eglises qui envisagent ou qui ont commencé des conversations sur l'uni­ té. En principe, leurs actions se développent plutôt dans le domaine pratique, Cependat les conseils sont à même d'aider ces conversations grâce à leurs services de fonctionnement et cela à la demande des Eglises concernées; ils peuvent aussi ai­ der par leurs conseils et par leur expérience organisatrice. C’est un fait que l’étude des questions de “Foi et Constitu­ tion” qui se poursuit sous les auspices de nombreux conseils avec l’autorisation des Eglises membres est par là même im­ portante, car elle stimule les Eglises membres à comprendre davantage les exigences de l'unité voulue par le Christ et elle affronte de façon nouvelle des situations anciennes souvent inextricables. 11 n’en demeure pas moins que ce n’est pas à un conseil local dTglises de prendre l’initiative de promouvoir des conversations doctrinales officielles entre les Eglises; ces conversations relèvent en effet de contacts bilatéraux et im­ médiats entre Eglises. d) Le problème des déclarations faites par des conseils. Les conseils d’Eglises, et dans certains cas plus encore que les Eglises elles-memesk font quelquefois des déclarations publi­ ques sur des problèmes qui sont d'intérêt commun. Ces décla­ rations concernent le plus souvent les domaines de la justice sociale, du développement humain, de bien-être général ou de la moralité publique et privée. Elles sont fondées sur des positions théologiques qui peuvent être, ou ne pas être, pré­ sentées dans les declarations elles-mêmes. A moins qu’il n'y ait autorisation explicite, ces déclarations ne peuvent être considérées comme des engagements officiels des Eglises. Elles sont proposées comme un service offert aux Eglises. Elles sont bien souvent aussi destinées à un large public ou même à des destinataires particuliers tels que les autorités gouverne­ mentales. Elles ont des caractères variées, depuis des déclara­ tions très larges d’intention ou d’orientation dans des domai­ nes généraux jusqu’à des prises de position déterminées sur des questions concrètes. En certains cas, l’objet est examiné et expliqué plus par l’énumération des différentes approches possibles que par la proposition d’une position déterminée. Cette habitude de faire des déclarations a causé du souci à certaines Eglises et demande d’une façon particulière à être mise au point là où l’Eglise catholique romaine étudie la pos­ sibilité de participer à des conseils dTglises. i) Le processus d'élaboration d'une décision. En essayant de fixer des critères permettant d’apprécier le processus déli­ bératif d’un conseil particulier, il sera nécessaire de prendre sérieusement en considération les hésitations et les objections de ses membres. Une déclaration commune, engageant la res­ ponsabilité morale de ses membres, n’est possible en principe que si elle est le fruit d’une unanimité. Ii) De l'autorité et de l'usage des déclarations publiques. Si le processus, par lequel des déclarations sont élaborées et pu­ bliées, est important, la manière selon laquelle ces déclara­ tions sont reçues, et par les membres individuels des Eglises et par les communautés, est tout aussi importante. Les différen­ ces quant à l’autorité donnée aux déclarations officielles à l’intérieur des Eglises membres, aussi bien que les différences dans la façon normale de formuler et de publier la déclara­ tion, peuvent être source de sérieuses difficultés, il faudra veiller à éliminer d’éventuelles confusions. De telles déclara­ tions devraient clairement préciser les principes théologiques sur lesquels elles sont basées, de façon a faciliter leur acceptat­ ion par les Eglises membres, évidemment dans la mesure où elles sont en accord avec leurs propres convictions chrétien­ nes. Les conseils ne peuvent pas usurper la place des Eglises membres. Il faut donc préciser l’ensemble des thèmes propo­ sés à ces conseils et, assurer l’approbation des Eglises mem­ bres, avant que les déclarations soient divulguées. iii) Prise en considération des positions minoritaires. Les conseils étant composés d’Eglises distinctes, rencontrent inévitablemente des problèmes a propos desquels ils ne peuvent atteindre un consensus total. Un respect profond pour la per­ sonnalité intégrale de chaque Eglise membre conduira un con­ seil à engager des procédures permettant d'assurer à une opKosition minoritaire une représentation adéquate et cela pour i bénéfice du conseil, de ses membres et de tous ceux à qui il s’adresse. Des précautions devront être prises dans les conseils pour que les points de vue minoritaires puissent s’exprimer et pour que, dans ce cadre» on évite toute orientation unilatérale. e) Action sociale commune - occasions et problèmes i) Dans la lettre apostolique Octogesima adveniens. le Saint-Père aé crit: ”A ces communautés chrétiennes de discerner, avec l’ai­ de de ITsprit-Saint, en communion avec les évêques responsa­ bles, en dialogue avec les autres frères chrétiens et tous les hommes de bonne volonté, les options et les engagements qu’il convient de prendre pour operer les transformations so52. Lumen gentium. 8. 6988 η. 4358 SECRETARIATS AD CHRISTIANORUM UNITATEM dales, politiques et économiques qui s’avèrent nécessaires avec urgence en bien des cas" (n. 4). ii) Sur de nombreux points, dans ce domaine, les principes chrétiens permettent et stimulent la collaboration avec d’au­ tres familles spirituelles et idéologiques. C’est pourquoi les conseils et les organisations oecuméniques ont bien raison de prêter une sérieuse attention aux possibilités de collaboration (pir exemple au plan du développement, du logement, de la santé et des diverses formes de secours) avec des personnes re­ levant d’autres croyances tout autant qu’avec des Eglises et des communautés ecclésiales chrétiennes. iii) L’action sociale chrétienne, à laquelle de nombreux conseils dTglises et organisations oecuméniques consacrent une large part de leurs efforts, implique aussi des questions au plan de la réflexion théologique. Premièrement, fl y a le rôle essentiel de l’action sociale pour la proclamation de l’Evangi­ le. "Le combat pour la Justice et la participation à ta transfor­ mation du monde nous apparaissent pleinement comme une dimension constitutive de fa piédication de l’Evangile qui est la mission de l’Eglise pour la rédemption de l’humanité et de sa libération de toute situation oppressive" (53). De plus en plus, des questions de morale demandent à être considérées sérieusement, dans toute leur complexité.!! s'agit particuliére­ ment de questions comme celle de la population et de ta vie familiale, du maria», de la contraception, de l’avortement, de l’euthanasie et (fautres. Ces questions devraient être étu­ diées en référence aux enseignements moraux des Eglises con­ cernées et tout spécialement en tenant compte de la valeur objective de l'éthique catholique (54). 6. REFLEXIONS PASTORALES ET PRATIQUES POUR UNE ACTION OECUMENIQUE AU PLAN LOCAL a) Π faut bien connaître les problèmes et les exigences qui se posent au niveau local avant d'entreprendre une action oe­ cuménique à ce niveau. On ne peut tout simplement imiter les modèles venus d’ailleurs. b) En dernier ressort, il revient toujours à la conférence épiscopale régionale ou nationale de décider de l’acceptation ou de la convenance de toutes les formes d’action oecuméni­ que locale. Ces conférences devraient alors agir en accord avec le dicastére du Saint-Siège responsable, à savoir le Secré­ tariat pour Ihinlté des chrétiens. c) Ce qui compte réellement, ce n’est pas la création de nouvelles structures mais la collaboration des chrétiens entre eux dans ta prière, ta réflexion et l’action, fondée sur le bap­ tême commun et sur une foi qui. sur tant de points capitaux, nous est aussi commune. 1975 FEB 22 Λ) Il est normal que les conseils veuillent engager une dis­ cussion et une réflexion sur les fondements doctrinaux de projets dont le but serait plutôt d’ordre pratique. Mais en pa­ reil cas fl est important d’elucider les principes doctrinaux qui sont en jeu. II doit toujours être clair que lorsque des catholi3ues pertidpent à un conseil, ils ne peuvent mener une telle iscussion qu’en conformité avec la doctrine de leur Eglise. 0 La responsabilité première et immédiate d'une décision d'appartenance à un conseil relève de l'autorité ecclésiastique ta plus haute dans la zone concernée par ce conseiL Concrète­ ment, cette responsabilité ne peut pas être déléguée. Pour ce qui est des conseils nationaux, l’autorité concernée sera géné­ ralement ta conférence épiscopale (là où ü n'y a qu'un seul diocèse pour toute la nation, ce sera l'Ordinaire du diocèse). Au cours de l'acheminement vers une décision, il devrait né­ cessairement y avoir communication avec le Secrétariat pour l’unité des chrétiens. j) Le degré d'engagement des différentes confessions dans un même conseil depend directement de leurs structures res­ pectives, surtout en ce qui concerne la nature et l’exercice de l’autorité. Cependant il semble souhaitable que les conseils soient constitués de telle façon que les differents membres puissent tous accepter la plus grande mesure d'engagement qui soit possible à chacun. A) La participation à un conseil est une responsabilité sé­ rieuse pour les evêques catholiques ou leurs délégués. Il est nécessaire que les représentants catholiques dans les conseils soient des personnes qualifiées et que, au moment où ils re­ présentent ITglise, à propos de sujets qui sont de leur compé­ tence, ils soient clairement conscients des limites au-delà des­ quelles ils ne peuvent plus engager l’Eglise sans en référer d’a­ bord à une autorité plus élevée. /) Il ne suffit pas que l’Eglise ait simplement des délégués dans un conseil ou dans une autre structure oecuménique. Si elle n’est pas prise au sérieux par les autorités catholiques, la participation catholique ne pourra qu’être superficielle. Pour la même raison, toute participation à une structure oecumé­ nique devrait s'accompagner d'une éducation oecuménique des catholiques sur ce que cette participation implique. 7. AUTRES FORMES D’OECUMENISME Un nombre croissant de chrétiens semblent, dans certains endroits, préférer s’engager dans une action locale oecuméni­ que par le biais des groupes informels à caractère spontané. Ce qui motive souvent cette manière de faire est une intelli­ gence renouvelée des paroles du Christ:" ... qu’eux aussi soient un en nous, afin que le monde croie que tu m’as envo­ yé" (Jn. 17,21). d) Quelquefois, la meilleure forme de collaboration Un tel genre d’activité surgit dans un cadre commun de oum consister en ce qu’une Eglise ou communauté ecclésiavie ou de condition sociale, ou encore fl peut apparaître com­ : participe pleinement aux projets déjà mis sur pied par une me une réponse à une tâche commune ou à un besoin ressen­ autre. En d’autres circonstances, U sera plus approprié de ti en commun. Il en résulte un très grand nombre de groupes coordonner des actions parallèles et de se servir en commun très diversifiés: groupes d’action, groupes de prière, groupes des résultats. En tout cas, au fur et à mesure que ta collabora­ de vie communautaire, groupes de réflexion et de dialogue, tion deviendra plus étroite, on devra rechercher une simplifi­ groupes de témoignage ou d’évangélisation. cation des structures et éviter une multiplication non indis­ Un certain nombre de ces groupes sont constitués des pensable de ces structures. chrétiens qui sont en train de redécouvrir les vérités centrales e) Là où des actions communes ou des projets sont déci­ du christianisme à partir de leur confrontation avec un mon­ dés, ces actions ou ces projets devront être entrepis pleine­ de environnant qui apparaît déchristianisé et dépersonnalisé. ment par les deux côtés à la fols dès les premières étapes de Grâce à ta variété de leurs expériences ils peuvent acquérir leur mise sur pied et être dûment autorisés pas les autorités des intuitions nouvelles qui pour la croissance future et l’o­ respectives. rientation du mouvement oecuménique ne seront pas sans im­ /) 11 est nécessaire que là où se déroulent des dialogues portance (55). Pour cela il serait souhaitable qufil y ait une doctrinaux bilatéraux aux plans régional, national ou local, communication réelle entre les expressions et structures les tes conférences épiscopales s’assurent qu’à un moment oppor­ plus organisées et les plus officielles du mouvement oecumé­ tun un contact soit établi avec le Saint-Siège. nique et ces groupes au moment où ces derniers cherchent à découvrir de nouvelles façons de faire face aux besoins con­ g) Il y a diverses formes de coopération oecuménique. Les conseils dTglises et les conseils chrétiens n’en sont donc pas temporains et, à cause de cela, s’engagent dans des projets ex­ périmentaux. Dans un échange avec Ta hiérarchie de l’Eglise, le seule forme possible mais constituent certainemente une ces poupes peuvent offrû des idées originales et inspiratrices, des plus Importantes. Puisque les conseils régionaux, natio­ tandis que. sans un tel échange et en dehors de la direction naux et locaux sont largement renandus dans de nombreuses ecclésiastique, ils risquent le danger d’infidélité aux principes parties du monde et Jouent un role important dans les rela­ catholiques de l'oecuménisme et même de porter atteinte à tions oecuméniques, on recommande de ta part de l’Eglise ca­ ta foi. Si cet échange n'avait r>as lieu, il n’y aurait pas seule­ tholique. selon tes circonstances, des contacs de responsabilité. ment le danger que l'oecuménisme s’écarte des soucis pres­ sants de ta société humaine, mais aussi que ces groupes euxmêmes manquent d’équilibre et par là deviennent sectaires. 68. Synode dei Evêque·. La justice done le monde, Typte La communication et le dialogue sont d’une importance fon­ Poty dotth Vaticani· (1971), p. 6; Documenta Synodi EpUcodamentale pour le succès de toute tentative oecuménique. porum, De lus titia In mundo: AAS 63 (1971) p. 924. En même temps, là où existent des groupes dc ce genre 64. "Même «i. parmi le· chré tiens, beaucoup n’entendent sous une responsabilité catholique, il sera nécessaire que leurs paa. de ta même manière que le· catholique·. ITSvan file dans activités se développent en communion avec l’éveque local si ka question· morale· et n’admettent pas les mêmes solutions l'on veut qu'elles demeurent authentiquement oecuméniques. des bien difficiles problèmes de ta société d'aujourd’hui, né­ anmoins. Us veulent, comme nous, s'attacher à ta parole du 55. Cf. Directoire oecuménique, Partie, § 3. Christ comme i ta source de ta force chrétienne et obéir au précepte apostolique: "Quoique vous puissiez dire ou faire, que ce soit toujours an nom du Seigneur Jésus, rendant par · Ordinariis locorom: Secretariat pour l’unité des chré­ lui pAces au Dieu Père" (Col 3, 17). C'est Ici que le dialogue tiens, Service d'information n. 26 (1975-1) p. 8-38 Adn C 9RAGA in EL 90 (1976) 499-500; G. CAPRILE In Civ oecuménique peut commencer sur l'application morale de Catt. 126 (1975-111) 140-150; Doc. Cath. 72 (1975)^663. l’Evangile’* (Unitati· redlnfcgratio, 23. $ 3). £ 6989 6990 1975 FEB 25 - FEB PAULUS VI - SS. CC. PRO DOCTRINA FIDEI - PRO CULTU 4359 1975 FEB 25.-PAULUS VI, LITT. AP. AAS 67 (1975) 177 In Angoliae territorio Delegatio Apostolica constituitur PAULUS PP. VI Ad perpetuam rei memoriam. — Quoniam Romano cum Pontificatu sunt Nobis universae Ecclesiae gubernandae impo­ sitae partes, omni qua cura par est dilgentia studemus, ut ea ad effectum adducantur consilia et proposita, ouae non so­ lum ad Christianorum fidelium, verum etiam ad cunctorum hominum supernam utilitatem procurandam conducant Auctoritate igitur Nostra Apostolica, Noj, certa scientia ac matura deliberatione, harum. Litterarum Apostolicarum vi, in Angoliae territorio Delegationem Apostolicam constituimus eidemque omnia et singula deferimus iura, privilegia, honores et praerogativas, quae solent huiusmodi Apostolicae Sedis le­ gationibus conferri. Decernimus praeterea, ut conditae Dele­ gationis Apostolicae sedes un urbe Luanda ponatur. Quae vero per praesentes has Litteras statuimus firma sint omnino sive nunc sive in posterum, vimque suam habeant. Contrariis quibuslibet non obstantibus. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, sub Anulo Piscato­ ris, die XXV mensis Februarii, anno MCMLXXV, Pontificatus Nostri duodecimo. - loannes Card. VILLOT, Secretarius Status. 4360 1975 FEB 26.-SC pro DOCTRINA FIDEI, DECL. PART.· Nonnullae dantur interpretationes normarum de inscriptione christifideiium in sectis massonicis Exceléncia, Em data de 4 de Janeiro passado, Vossa Excelência, na qualidade de Présidente da Conferência Episcopal do Brasil, solicitou alguns esclarecimentos acerca da carta 3ue, datada de 19 de julho de 1974, a Sagrada Congregaçao a Doutrina da Fé enderejou a diversos Présidentes de Conférencias Episcopais a respeito da maçonaria. Quanto a isso, o supracitado Sagrado Dlcastério, sob o Prot. n. 272/44, de 26 ae fevereiro passado, pede-me que comunique a vossa Excelência o que segue: “Ao item 1): Seria talvez desejavel (mas certamente nâo suficiente e nâo de se esperar) uma declaraçâo publica por parte da associaçâo em questâo, na quai se dissesse que nao entre nos intentos delà combater a Igreja; parece, entretanto, que se possa dar fé àqueles catôlicos que, inscritos ha anos na maçonaria, solicitant espontaneamente serem admitldos aos sacramentos (o que lhes era antes negado por esse motivo), declarando^ ‘onerata ipsorum conscientia’ que a associaçâo na quai estâo inscritos nâopersegue e nâo tem mais exigido deles compromissos contrarios a sua reta consciéncia cristâ. Nao parece, por outro lado, conveniente que os Bispos façam, ao menos na atual situaçâo dos fatos, publicamente declaraçôes sobre esta ou aquela associaçâo. Ao item 2): Da frase ‘machinari contra Ecclesiam’ se pode dizer, de modo gérai, que se deva referir a ‘delicta’ contra a doutrina, as pessoas ou as instituîçôes ecleslasticas; note-se que isso diz respeito à associaçâo corne tal e nâo a cada membro tornado singularmente * * Nuntio Apostollco In Brasilia, Iuxta textum Litterarum Ipsius Nuntii Apostollcl die 12 martii 1975 Praesldl Conferentlae Episcopalis In Brasilia datarum: Revlsta ecclesiastica Braslielra 35 (1975) 898. Adn. vide sub die 18 lulll 1974: LE n. 4309. 4361 1975 FEB .. - SC pro CULTU DIVINO, RESP. PART.· Responsa ad proposita dubia: 1 - De anniversario Dedicationis ecclesiae cathedralis in Dominica per annum celebrando. 2- De patrino Confirmationis. 3 - De professione religiosa a cele­ brante Eucharistiam non recipienda. 4 - De proces­ sione cum Sanctissimo intra septa ecclesiae peragenda 1 - AD CALENDARIUM: Utrum anniversarium Dedica­ tionis ecclesiae cathedralis celebrari possit in dominica tem­ poris “per annum". 6991 η. 4359 -4361 Resp. Negative. Nam agitur de festo Domini particulari m tota dioecesi celebrando (cf. Normae de Calendario,n. 52 a.c). In tabula dierum liturgicorum dominicis temporis nativitatis et per annum praevalent tantum festa Domini in Calendario generali inscripta (n. 5). minime vero festa propria, inter quae habetur celebratio Dedicationis ecclesiae cathedralis (n. 8 b). Huic normae subest sollicitudo servandi dominicae suum cha­ racterem et aliis celebrationibus eam non gravandi. Quandoque, tamen, Episcopus dioecesis momentum ca­ thedralis. signum unitatis Ecclesiae localis, extollere cupit, v. gr. occasione refectionis vel peculiaris anniversarii cathedralis. totam communitatem dioecesanam circa eandem celebratio­ nem adunando. Quod saepe fleri potest tantum die dominica. Hoc in casu uti valet facultate ei concessa ab Institutione ge­ nerali Missalis Romani: ‘Occurrente aliqua praviore necessita­ te vel utilitate pastorali, Missa ipsis conveniens celebrari pot­ est, de mandato vel licentia Ordinarii loci, omnibus diebus, exceptis sollemnitatibus, dominicis Adventus. Quadragesimae et Paschae et feriis IV Cinerum et Hebdomadae Sanctae’* (n. 332). 2. AD ORDINEM CONFIRMATIONIS: Utrum necesse adhuc sit ut patrinus Confirmationis habeatur. Resp. Iuxta praenotanda Ordinis Confirmationis, n. 5, de more, scilicet extra casus extraordinarios, patrinus habendus, est. Sed tres praebentur possibilitates, quae tamen, non eo­ dem gradu ponuntur, sed secundum quemdam ordinem praecedentiae, ita ut primo veniat quod praeferendum est: Expedit patrinum Baptismi, si adsit, esse etiam patrinum Confirmationis, ut clarius significetur nexus inter Baptismum et Confirmationem et munus atque officium patrini efficacius reddatur; non excluditur facultas patrinum proprium Con­ firmationis eligendi; fieri potest ut parentes ipsi pueros suos praesentent. Ordinarii loci est, pro sua pastorali prudentia et “attentis rerum et locorum adiunctis” iudicarc “quaenam ratio agendi in sua dioecesi sit servanda * ’. In casibus peculiaribus permit­ tere etiam potest ut quis sine patrino ad confirmationem ac­ cedat. 3. AD ORDINEM PROFESSIONIS RELIGIOSAE: Utrum professio religiosorum ab Episcopo vel a sacerdote qui cele­ brationi eucharisticae praesidet recipi possit. Resp. Negative. Ordo Professionis religiosae, pars altera, n. 39, statuit: “Oratione expleta, duae sorores iam professae, pro familiae religiosae consuetudine, ad sedem Antistitae ac­ cedunt et, stantes, speciali testium munere funguntur. Profes­ surae singulae ad Antistitam accedunt et legunt professionis formulam...’’. Ad n. 69 fere eadem rubrica habetur: “Professurae singu­ lae accedunt ad Antistitam et legunt professionis formulam’’. Quibusdam, hic agendi modus minus convenire ridetur, quando professio intra Missam emittitur, ut commendatur ab ipso Ordine Professionis religiosae, praesertim si Episcopus Eucharistiam praesidet. Rationes adducuntur e natura hierar­ chies et sacramental! Ecclesiae (cf. Const. Lumen gentium, nn. 26, 45) quae manifestatur in celebratione sacrae liturgiae et praesertim Missae (cf. Sacrosanctum Concilium, n. 41; Instr. Eucharisticum mysterium, n. 16). Res attente perpensa est, collatis consiliis cum Sacra Con­ gregatione pro Religiosis, quae sic respondit: “Questo Dicatero non ritiene validi e cogenti 1 motivi proposti per justifica­ re la modificazione dei rito, proprio nel momento piu signifi­ cativo in cui i Superiori qualificati accettano i voti religiosi dei candidato, in nome della Chiesa, ed incorporano i profes­ si nel rispettivo Istituto’’ (14 ottobre 1974, Prot. n. SR 5898/ 69). Rationes, quibus responsio Sacrae Congregationis pro re­ ligiosis fundatur, hae sunt: “ 1. Diritto comune e giurisp rudens at d) In virtu del can. 572, § 1, 6 * la validité della professione è condizionata all’accettazione del legittimo superiore. Deve trattarsidi superiore o di superiora intema αΙΓ/stituto, meglio specificato dalle rispettive Costituzionl, il quali accettando per sé vel per alium i voti publici, agiscono in nome della Chiesa e dei proprio Isti­ tuto. b) La professione è il primo momento, 1’atto costitutivo di un rapporto tra ITstituto ed il professo che durera tutta la vita: c logico quindi che non sia un estraneo ad intromettersi nel punto preciso che questo rapporto riene instaurato, c) La dottrina canonica è unanime nel rise rv a re il diritto di accettazione della professione ai superiori interni: perfino negli Istituti di diritto diocesano, che sono partlcolarmente sokgetti ali Ordinario dei luogo, non è il vescovo che riceve Ia professione, bensi le rispettive superiore o superiori. 2. Documenti recenti della Santa Sede: a) UOrdo Profes­ sionis religiosae stabilisce esplicitamente che i voti dei religio­ si vengano emessi dinanzi al superiore, anche se non sacerdo­ te, qualunque sia U celebrante (vescovo o semplice sacerdote). La stessa norma è ribadita per la Professione delle re linose. b) Nel rito della Consacrazione delle Vergini, allorché e abbinato alia Professione perpetua, si prescrive che sia Ia Superio­ ra a ricevere I voti, anche quando e U vescovo a presiedere alia cerimonia. Tali riti specificano molto bene Ia parte del supe- 6992 η. 4362 SACRAE CONGREGATIONES PRO CLERICIS ET PRO RELIGIOSIS 1975 MAR 1 vangelid, per mezzo delh carirà alla quale conducono, conriore che accetta la Professione dei voti e la parte del vescovo (o sacerdote celebrante) al quale è riservata la prece di consa· giungono in modo speciale i loro seguaci alia Chiesa e al suo crazîone del neo professo. Una casa e presiedere la celebramistero, b vita spirituale di questa deve essere consacrata al zione eucaristica e i riti concomitanti la Professione, altra co­ bene di tutta la Chiesa. Di qui ne deriva d dovere di lavo rare, ta è l’accertazione stessa dei voit secondo le forze ed il genere delh propria vocazione, sia con 3. RUievi di carattere liturglco: a) Non si «de perche la preghiera, sia anche con Topera attiva, a radicare e consoli­ dovrebbero essere escluse le professioni emesse extra Missam, dare negli animi il regno di Cristo e a dflatarlo in ogni parte h) Non è affatto messa in questione la dottrina sulla stnitnjra della terra” (n. 44). sacramentale e gerarchica della Chiesa, perché i Superiori lenttimi, ai sensi del can. 572, agiscono proprio in nome del3. I¥rciô il Motu Proprio Ecclesiae Sanctae, più esplicitanstituto approval© dalla Chiesa stessa. c) Andrebbe anche mente dichiara che ” lOrdinario dei luogo puo, di sua propria richiamata la dottrina comune, pur essa sussunta e ri propos ta autorità, con ü consenso dei superiore competente, affidare dal Concilio Vaticano Π tanto nella Lumen gentium che nel una parrocchia ad un Istituto Religioso, anche erigendola in Perfectae caritatis, che Ia professione religiosa si situa nella li­ una chiesa religiosa dei medesimo Istituto” (I, art. 33). nea della grazia e dei carat te re battesimale. La professione dei consigli evan gel ici quin di diventa uno di quei sacrifici spiri­ 4. Si aggiunge la riscoperta della responsabilità dei cristia­ tuali che il cristiano offre nell’esercizio del suo sacerdozio ni verso la propria Chiesa particolare ed un rinnovato spirito battesimale e che riceve forma sacramentale e liturgica quan­ di collaborazione ira religiosi e clero diocesano relativamente do esso si esercita in seno a una Comunita celebrante, asso­ ai bisogni di questa, suscitata dalTazione dello Spirito nella ciandas! al sacrificio di Cristo, Chiesa e dagli apporti teologid e pastorali dei Concilio Vati­ Nel nuovo Ordo occorre copiera 1’ordinato intervento di cano Π. due ministri distinti con distinti minister!, richiesti dalla re al­ ta mis tic a composita che VOrdo associa in un'unica celcbra5. Perciô h Commissione mista Vescovi-Religiosi. a comzione; D ministro dell’Eucarestia, capo della comunita litur­ pletamento della precedente nota sulla “Collaborazione tra gica, compte sacramental men te il sacrificio che la professione, Qero diocesano e Religiosi” (cfr. Notùiario C-EJ., 1970, n. emessa nelle mani dei ministro proprio di questa, esprime. II 1, pag. 1-7), nellmtento di rendere più effettivaed efficace la sacerdos quindi - Vescovo o presbitero che sia - ministro collaborazione in atto, specie nelTambito delle panocchie, ha meno adatto per essere portatore del segno di una struttura e creduto opportuno offrire alcuni suggerimenti e presen tare di una comunione che non deriva dall'ordine sacro, diventa invece il ministro insostituibile e in proprio come présidente uno schema di convenzione per faffidamento delle parrocdella comunita liturgica, attomo a lui riunita e gerarchicachie ai religiosi di vita non strettamente contemplativa, consci mente ordinata, anche se non compie quei minister! che sono che le esigenze pastorali delh vita panocchiale possono ben commessi ad altri. comporsi con quelle degli Istituti religiosi, in una proficua inQuesta prospettiva squisitamente liturgica deve mettere in tesa ed in una osmosi fecondx luce Ia veste propria con cui Interviene il sacerdos e quella in cui interviene, in veste propria, il superiore, e come fl ministe6. La parrocchia non é né una semplice circoscrizione ec­ ro dei secondo sia, nel sacramento, ordinata a quello dei clesiastica. né un fatto puramente am minis tra tivo, ma una ve­ primo”. ra comunitâ cristiana locale, che in un determinato luogo es­ prime e rende presente h Chiesa universale. In essa, in comu­ 4. DE PROCESSIONIBUS EUCHARISTICIS: Utrum li­ ceat processio cum Sanctissimo Sacramento intra septa eccle­ nione coi Vescovo, sono vitalmente inseriti i cristiani e si reasiae peragere. lizzano gli elementi essenziali che costituiscono la comunita Resp, Negative. Quibusdam in locis consuetudo exstabat di Cristo. La parrocchia infattî è il centro delle celebrazioni liprocessiones quandoque intra ecclesiam habendi. Ordo “de turgiche ed in modo particolare delT Eu caristia, è il luogo del­ sacra Communione e de cultu mysterii eucharistici extra Mis­ la prochmazinne delh parola di Dio e della sua testimonianza sam” de his expresse non loquitur. Sed quando agit de pro­ nella carità: in essa percio é resa visibile la Chiesa, Corpo di cessione cum SS.mo Sacramento tantum considerat eas quae Cristo, per il compimento di ogni opera di bene conforme ai “per vias” (n. 101), “ab una ad aliam ecclesiam” (n. 106), carismi dei singoli fedeli. La parrocchia pertanto costituisce cum “platearum et viarum ornatu” (104) fiunt. Processiones uno stramento importante e normalmente non sostituibile intra septa ecclesiae non sunt verae “processiones”. Nec ad­ duci potest casus Missae vespertinae feriae V in Cena Domini. nelh vita cristiana dei popolo di Dio. Post eam enim non fit “processio”, sed tantum sollemnis 7. Una comunita religiosa impegnata al servizio d'una partranslatio SS.mi Sacramenti ad locum repositionis. rocchia, in quanto esprime una testimonianza di vita più adeE contra, supradictus Ordo, qui valde commendat proces­ rente alie esigenze evangehehe, con h convivenza fraterna dei siones in sollemnitate Corporis et Sanguinis Christi, dare di­ membri, alimentala dalla preghiera e dalTEucaristia, con la cit: “Ubi processio haberi nequit, convenit ut publica habea­ comunione dei beni nella povertà ev angelica, il ce libato per il tur celebratio pro universa civitate aut praecipuis eius parti­ bus, in ecclesia cathedrali vel aliis locis opportunioribus”. regno dei cicli e una più piena disponibilità al piano salvifico, Quod fiet aut celebratione Missae aut adoratione SS.mi Sacra­ trova in se stessa elementi validi per annunciate il Vangelo e menti, cum lectionibus Sacrae Scripturae, canticis, horndia, portare le comunita panocchiali alia maturita di Cristo. Insetempore meditationis. · Notlt. 11 (1975) 61-64. Adn. vide supra documentum Sacrae ÇÇWWjtonls oro Rellqlosls et Institutis Saecularibus sub die 31 oct. 1974 relatum: LE n. 4326. rita in una più vasta e varia comunita ecclesiale, la comunitâ religiosa puo diven tare, quindi, fermento evangplico vivificante. 8.1 carismi poi dei vari Ordini e Congregazioni religiose arricchiranno con h molteplicita dei loro doni, una diocesi come una parrocchia, di modalita diverse per h realizzazione e h testimonianza dei regno di Dio. 4362 1975 MAR 1. - SSCC. CLER-RELIG1OS1S, NORM. PART.· Schema conventionis in paroecia religiosis committen­ da ab Episcopo et Superiore religioso, in Italia, subsignandae 1 - Introduzione 9. Nelh misura quindi in cui i religiosi in cura d’anime re­ stano defeli e vivranno intensamente h propria vocazione, possono costituire motivo di un'efficace animazione cristiana della comunita affidata alie loro cure ed essere testimonianza ed appello per tutti i fedeli ad una vita evangelica, realizzata secondo h specifica vocazione di ogni cristiano alla santitâ (cfr. Lumen gentium, cap. V). Ne dà conferma lo stesso Con­ cilio Vaticano II. allorché asserisce che “la professione dei consigli evangelici appare come un segno, il quale puô e deve attirare efficacemente tutti i membri della Chiesa a compiere con slancio i doveri delh vocazione cristiana” (Lumen gen­ tium. 44). 1. Nelh Chiesa italiana da alcuni anni si riscontra un fenomeno che tende ad estendersi; un numero sempre maggiore di panocchie. relativamente al passato, viene affidato ai religiosi per le nécessita spirituali delle Chiese particolari e per le ac11 · Convenzione cretciufc esigenze pastorali del popolo di Dio. 2. Già il Concilio Vaticano II aveva rilevato che “specialLOrdinario diocesano di......................... ed il Superiore mente in vuta delle urgenti nécessita delh anime e delh scar- competente (Generale. Abate, Provinciale) delTlstituto di ùtà dei dero diocesano. gli Istituti Religiosi, che non siano perfezione di................ stipuhno h seguente convenzione. escluùvamente addetti alia vita contemplativa, possono essere Art 1. LOrdinario diocesano di...................... affida chiamati dii Vescovi i collaborare nei vari mimsteri pastorali, “in perpetuo”, ad nutum S. Sedis, h Parrocchia di tenute tulUvia present! le caiatteristiche di ciascun Istituto” cretta nelh chiesa di.................................. che è di proprieti (Christus Dominus, 35; cfr. n. 34 ibidem). E nelh Lumen dell’htituto di Perfezione di........................... H (o della tendum se ne indicava anche il motivo: “Siccome i consigli e- 1975 M AR 1 SACRA CONGREGATIO PRO INSTITUTIONE CATHOLICA Persona morale dioccsana) in località..................................... ; alla Provincia, alHstituto, al Monastero di ............................. del medcsimo Istituto di Perfezione; c. con le debite autorizzazioni delf Autorità Religiosa competente, la unisce alla “Cusa Religiosa”, in modo da costituire possibilmente una “Casa Religiosa parrocchiale’’. Art. 2, 0 Superiore Religioso, d'intesa con lOrdinario del luogo, si impegna a destinare un congruo numero di religiosi per la cura della Parrocchia, proporzionatamente aile esigenze della medesima. Nella casa religiosa parrocchiale ci siano un religioso, al quale, su presentazione del Superiore competente. lOrdinario commette l’ufficio di parroco; e dei religiosi i quali cooperano con lui nella cura delle anime; ad essi saranno concesse tutte le facoltà necessarie. La loro azione sarà coordinata dal parroco religioso. Ai religiosi destinati al servizio della parrocchia sia assicurala una certa stabilita; ed in caso di trasferimento si tenga conto delle esigenze pastorali inerenti alla cura delle anime. Art. 3.1 religiosi ai quali è affidata la parrocchia, facendo parte del presbiterio diocesano, esercitano il ministère in armonia e nello spirito della diocesi e degli organismi diocesani c in fraterna collaborazione col clero diocesano. Essi si attenanno a tutte le prescrizioni che lOrdinario impartira aile panocchie diocesane. Art. 4. Se la parrocchia è stata eretta in una chiesa il cui edificio è di proprietà dei religiosi, Tamministrazione della chiesa e dei relativi béni è di pertinenza dell’Istituto religioso. Tale am ministr azione sarà tenuta distinta da quella del Bene­ ficio parrocchiale e da quella delle Opere Parrocchiali;e se esiste, anche da quella del Santuario. L'amministrazione di eventual! béni destinati al culto va sottoposta alla revisione deUOrdinario. L'amministrazione dei béni sarà conforme aile disposizioni vigenti per le altre parrocchie della diocesi. Art. 5. Se, pervalidi motivi, ITstituto di Perfezione dovesse lasciare la cura della parrocchia o lOrdinario diocesano dovesse trasferire la parrocchia in altra chiesa: a) la cessione avrà luogo, di comune intesa, tra lOrdinario diocesano ed il Superiore Religioso competente. In caso di controversie si ricorrerà aile SS. Congregazioni per il Gero e per i Religiosi, b) i béni intestati alla Chiesa parrocchiale, al Beneficio parrocchiale o aile Opere parrocchiali e ove esista al Santuario restano ai rispettivi Enti o Amministrazioni; c) la dote del Beneficio, anche se costituita dall’Istituto di Perfezione, rimane acquisita al Beneficio parrocchiale; d) le Opere annesse alla Parrocchia, costruite o acquistate dai Religiosi con i propri mezzi e non con le offerte dei fedeli, comportano un accordo tra lOrdinario e il Superiore ccnpetente. In caso di controversia si ricorrerà aile SS. Congre­ gazioni competenti. Art. 6. L’inventario degli eventual! béni della Chiesa par­ rocchiale, che non siano di proprietà dell’Istituto di Perfezio­ ne, del Beneficio parrocchiale e delle Opere parrocchiali dovrà essere allegato alla convenzione in triplice copia, da conservarsi una presso la Curia Vescovilc, una all'Archivio della Provincia Religiosa, ed una all'Archivio della Parrocchia. Detli inventari dovranno essere normalmente aggiomati ogni tre anni. Art 7. Le parrocchie religiose, come le altre panocchie diocesane dovranno esibire ali Ordinario i preventivi ed i consuntivi delle amministrazioni, a norma del Diritto Canonico. Art. 8. Tutte le iniziative di carattere pastorale e liturgi co del programma pastorale diocesano approvato d ail Ordinario, saranno attuate anche nelle panocchie religiose. * Conventio probata fuit a Conferentia episcopali Italiae et SS. Congregationibus pro Clero et pro Religiosis missa: No· tlzlario della Conferenza Episcopale Itallana, num. 7 (1975) P. 153-159. Adn. L. GUTIERREZ In Confer 16 (1977) 169197; G. LOBINA In Apoll 49 (1976) 418-449. 4363 1975 MAR l.-SC pro INSTIT. CATH., LIT. CIRC. PART.· De sensu et munere Seminariorum et Collegiorum Romae exsistentium ad alumnos ecclesiasticos edu­ candos deque criteriis mediisque aptioribus adhiben­ dis ad alumnis institutionem clericalem idoneam prae­ 6995 η. 4363 bendam pro ministerio in huius temporis mundo et ecclesia exercendo Roma, 1 marzo 1975 Reverendo Signore, tra le molteplici sollecitudini che que­ sto Sacro Dicastero ha avuto, soprattutto in questi ultimi tempi, per i problemi della formazione sacerdotale, quella concernente i Pontifici Seminari. Collegi e Convitti Ecclesia­ stici di Roma occupa senza dubbio un posto preminente. Go si spiega non soltanto per i reciproci contatti che la vicinanza rende facili e frequenti, ma anche e soprattutto per fimportanza che gli stessi hanno per la vita dei loro rispettivi paesi e per tutta laChiesa, nonche per la rilevante incidenza che il lo­ ro andamento ha nei riguardi degli altri Centri di formazione ecclesiastica. Se pertanto ora ci rivolgiamo ai Rev.di Rettori dei Collegi romani, intendiamo continuare il dialogo intrapreso - facendoci anche eco delle premure e preoccupazioni del Santo Pa­ tre - al fine di offrire la nostra collaborazione per renderli sempre meglio rispondenti alia loro alta missione. Π testo della présente lettera c stato sottoposto alia Congregazione Plenaria, celebratasi nei giomi 24-25 settembre 1974. n Santo Padre, quindi, nelTudienza concessa al Cardi­ nale Prefetto di questo Sacro Dicastero, in data 29 novembre 1974, si è compiaciuto di dare la Sua approvazione ai Uvori e alie conclusioni della medesima Plenaria. Le indicazioni e gli orientamenti contenuti nel documento rivestono pertanto un significato e un’autorevolezza del tutto particolari. I - LA RESPONSABILITA’ DELLA CONGREGAZIONE NEI CONFRONTI DEI PONTIFICI SEMINARI, COLLEGI E CONVITTI ECCLESIASTICI ROMANI A - La necessità di una piu stretta collaborazione tra que­ sta Sacra Congregazione e i Centri di formazione ecclesiastica di Roma si è manifestata in maniera assai évidente specialmente nel periodo seguente il Vaticano II. Oltre ai motivi sopra accennati, altre gravi raggioni e circostanze consigliavano, infatti, di studiare insieme i problemi educativi comuni a tutti i Collegi, per la scelta di soluzioni concrete da adottare. In particolare: 1. Nei Collegi romani si c venuta a creare una situazione nuova e delicata in vista dell'au spicato aggiomamento conci­ liare. I Superiori sono stati chiamati, quasi all’improwiso, a responsabilità e compiti nuovi, sia positivi sia negativi. a) Compiti positivi: si ê awertito più vivo e urgente il bisogno di favorire un maggiore approfondimento della forma­ zione spjrituale, in telle ttuale e pastorale; di rendere più perso­ nali i rapporti tra Superiori e alunni, senza arrecare pregiudizio al retto andamento della vita disciplinare. b) Compiti negativi: ci si ê trovati talvolta nella necessità di owiare a tendenze eccentriche o, per lo meno, esagerate, specialmentc nel settore disciplinare; di eliminare inconve­ nienti e abusi manifestatisi, qua e là, in alcuni settori della formazione: ad esempio, nella partecipazione agli esercizi di pietà, nelTosservanza delle disposiziom disciplinari, nella frequenza delle lezioni accademicne, ecc. 2. Un fatto di rilevanza fondamentale: i problemi educativi comuni a tutti i Collegi romani si sono rivelati, più che nel passato, legati e condizionati a vicenda. Ne é emersa la neces­ sità di svolgere un lavoro cooordinato tra tutti i Collegi, sia dei clero secolare sia dei clero regolare e, in pari tempo, tra i Rettori degli stessi Istituti e i Rettori o i Presidi degli Atenei ecclesiastici romani. B - In questo complesso delicato conteste abbiamo ritenuto nostro dovere favorire 1'unione di tutte le forze, indi­ cendo, in particolare, riunioni e incontri dei Rettori e dei Direttori spirituali presso questi uffici. Il frutto positivo più évidente c significativo dei lavoro co­ mune compiuto è stata la creazione - per iniziativa di ouesto Sacro Dicastero - della “Unione Rettori Collegi Ecclesiastici Romani”, per promuovere e garantira una permanente colla­ borazione tra tutti i Collegi, sia dei clero secolare sia di quello regolare. Abbiamo promosso altresi Ia creazione dei “Comitato Animatore degli Istituti Romani”, con Io scopo, oltre al resto, di assicurare un più completo adeguato servizio dei Pontifici Atenei romani a vantaggio degli studenti. 6996 η.4363 SACRA CONGREGATIO PRO INSTITUTIONE CATHOLICA 1975 MAR 1 2. Un amore profondo e una fedeltà in discussa al Papa e alla Sede Apostolica. II titolo di "Pontificio”, che onora i Collegi romani, mentre è segno di particolare benevolcnza e di afferto del Santo Padre, vuole sottolineare Io stretto vincolo di fedeltà e di devozione che deve sempre legare gli stessi C - Pur costatando con soddisfazione i risultati positivi fiColkgi. nonche' i loro rispettivi paesi, alia Santa Sede. nora raggiunti, questo Sacro Dicastero, nellTntento di risolve3. Un'esperienza più ampia e articolata della vita della re in maniera più efficace i problemi ancora esistenti c per Chiesa, Diverse real ta c fattori favoriscono nei giovani il mamedio attuare faggiomamento dei Collegi, si è rivolto ai sinturarsi di una esperienza della vasta problematica che intéres­ golT Rettori di detti Centri di formazione, appartenenti alia sa la Chiesa universale. Essi soprattutto sono: a) gli incontri. sua competenza, invitandoli a préparait o aggiomare lo Sta­ i convegni e le manifestazioni a carattere in te m azion ale ;d) la tuto e il Regolamento dell'Istituto nella linea delle indicazioni fisionomia intemazionale delle comunità dei Collegi, che con­ e degli orientamenti dei Vaticano Π e della Ratio fundamen­ sente agli alunni il contatto e il confronto con le realtà delle talis (cfr. Qrcolare dei 3 gennaio 1972, Prot. N. 4/72/7). diverse chiese particolari. c) I’incontro con le varie scuole teoQuesto Sacro Dicastero faceva présente altresi - nella ci­ logiche; d) la conoscenza dei van riti e delle varie liturgie; tata Cïrcohre - che essentiale, per il felice esito dei lavoro e) la phiralià, per provenienza e per competenza, dei professo­ di studio, di ricerca e di confronto, che il lavoro stesso sia ri degli Atenei ecclesiastici; f) la Curia con i suoi molteplici condotto con la coUaborazione della Conferenza Episcopale organismi dei paese: se esiste una Commissione Episcopale per i Semina­ 4. Il contatto diretto con le testimoniale vive delVorigine ri, detto lavoro si farà con la medesima. Inoltre, nel caso in e della storia della Chiesa. Roma è una scuola senza confron­ cui il Seminario sia affidato ad un Istituto Religioso, il lavoro ti di primissimo ordine per i tesori di cultura umanistica che si farà anche in coUaborazione con il medesimo Istituto”. présenta, e per i tesori di cultura, anzi di vita spirituale, di Grcostanze di vario genere e comprcnsibili difficoltâ non realtà cattolica che fa conoscere e ammirare. hanno ftnora consentito ad alcuni Rettori di presentare regoA contatto con il tesoro di tradizioni che Roma porge con larmente - doe entro il mese di giugno 1972 - i documenti splendida larghezza, gli alunni sono continu am en te invitati a richiesti. Il tempo per 1’aggiomamento degh Statuti e dei risalire "al silenzio delle catacombe, alla eloquenza dei templi Regolamenti d sembra ormai più che maturo: le esperienze, venerandi, aile dette nostre pratiche di pie ta, di escrcizi spi­ positive e negative, di questi ultimi anni dovrebbero essere rituali, proprio per dare aU’anima un alimento che dovrà, un per tutti di ammaestramento, di monito e di guida. giomo, traboccare nel santo ministère” (Paolo Vl, AllocuzioCome Ella sa, questo Sacro Dicastero attnbuisce speciale ne ai Seminari romani e alfAlmo Collegio Capranica, 27 giu­ importanza afia preparazione o alia revisione dei documenti gno 1963). sopra citati, sia per favorite la soluzione di particolari proble­ 5. Una formazione pastorale più ricca e, sotto alcuni mi interni ai singoli Collegi, sia per poter traire - daÜ’esame aspetti. più completa. La stessa formazione pastorale, pur macomparativo dei medesimi Statuti e Regolamenti - quelle turandosi in un ambiente spesso assai diverso da quello in cui conclusioni che sembreranno più opportune al fine di assicugli alunni saranno chiamati ad esercitare il ministero, puo acrare a tutti i Centri di formazione di Roma linee programmaquistare a Roma un contenuto più ricco, per gli apport! delle tiche comuni, indispensabili per evitare quelle disparity pratiesperienze più diverse e, in pari tempo, una dimensione di più che che sono oggi causa di non poche difficoltâ. ampio respiro ecclesiale. Per questo motivo, nelTintento di agevolare e tendere più Non intendiamo qui pariare - com’è évidente - degli afruttuoso il lavoro di quedi Isti tuti che sono ancora impegnaspetti pratici, operativi, propri delfesercizio pastorale. Le no­ ti nella preparazione o nella revisione degli Statuti e dei Rego­ stre riflessioni intendono piuttosto sottolineare alcuni ele­ lamenti, desideriamo espone alcune nostre riftessioni e alcu­ menti specifici che contribuiscono dircttamente, e in maniera ni suggerimenti sia circa h missione dei Collegi romani, sia determinante, a pre parare delle mentalità o, meglio, delle circa i compiti più importanti degli educatori. In questa ma­ personality particolarmente atte ad inserirsi fruttuosamente niera intendiamo rendere un utile servitio anche agli altri nei viri settori che interessano Tapostolato.^ % Centri di formazione ecclesiastica di Roma. In questo senso il Centro della cattolicità e da considerarII - NATURA E FIN ALITA’ SPECIFICHE DEI CENTRI si - oggi forse più che nel passato - Tambiente privilegiato DI FORMAZIONE ECCLESIASTICA DI ROMA per creare nei futuri pastori d'anime una coscienza genuina­ A - L'etistenza di un Seminario o di un Collegio ecclesia­ mente ecclesiale. Roma offre infarti una sintesi unica della unità e del plustico nel Centro della cristianità è caratterizzata, innanzi tutto. dalla esemplarità della sua funzione educatrice (cfr. Paolo ralismo nella Chiesa. dando una particolare dimostrazione VI, Allocutione pronunziata in occasione della inaugurazione della cattolicità. Qui, soprattutto, questi due aspetti della vita della Chiesa appaiono, in lutta la loro evidenza, complemendella nuova sede del Pont. Collegio Spagnolo, 13 novembre tari: il pluralismo IM! qualifîca l'onità, Tunità si articola organi1965). camente nel pluralismo. E’ évidente che ogni considerazione suile fondamental! li­ In un momento in cui la teologia delle chiese particolari nee educative da adottare deve partire dalTesame della natura sta assumendo - alla luce della dottrina biblico-ecclesiale e delle finalità specifkhe che costituiscono il “proprium” di dimensioni rilevanti, l'esperienza di vita a Roma degli alunni detti Istituti. dei Collegi ecclesiastici in corn unione fra loro e con il Centro Questo carattere “proprio”, cosi corne è stato più volte della cattolicità costituisce certamente, oltre al resto, un predefinito dai Sommi Ponte fi ci e come deriva dalla stessa natu­ zioso servizio allé stesse chiese particolari, favorendone un ra delle cose, consiste ncllInsterne di numerosi fattori che si arricchimento spirituale e culturale e, in pari tempo, una etrovano felicemente uniti e realizzati nell’ambiente romano, e quilibrata maturazione. che inftuiscono favorevolmente nella formazione di caratteri B - Chi sa scoprire e vivere durante il suo soggiomo forgenuinamente sacerdotali. mativo a Roma i valori sopra indicati, respira ve ramen te il In concreto, questi sono gli aspetti più qualificanti e sinclima di una genuina tradizione che, attraverso i secoli, anima golari della (undone che ogni Collegio deve saper offrire a dai di dentro tutta la nostra fede. tutti i suoi alunni: Da quanto abbiamo finora rilevato. risulta évidente che 1. L’acquisizione di un più vivo e più profondo senso del­ i singoli Istituti hanno il compito precipuo e insostituibile di la Chiesa, per la vicinanza della Cattedra di Pietro. A Roma, aiutare e guidare, con ogni impegno, gli alunni ad acquistare infatti. afferma Paolo VI, "la comunione anzi Tunità del Sa­ quella solida qualificata formazione, che è richiesta dalle loro cerdotio nostro partecipe di quello unico di Cristo è più vasta spedfiche finalità. e profonda: oui il sento delle potestà conterite da Cristo ai Se. per qualsiasi ragione, non riuscissero in questo intento, continuatori della sua opéra di sahrezza è più pale se e tremen­ non avrebbe senso tenere aperto un Collegio ecclesiastico a do, qui d rapporte fra Spirito e Gerarchia appare in tutto il Roma. 11 bene comune e la lealtà verso le diocesi interessate suo merivigtioso equilibrio; ideale per la fedeltà che qui diesigerebbero, in tal caso, un responsabile atto di coraxgio moilra al pentiero istitutivo dl Cristo;potenziale, per lo sforcon cui se ne décrétas» - almeno temporaneamente - la Lo che qui più che al trove si compie, aïfinché taie equilibrio. chiusura. laie comproprietà, tale fusione fra l’anima e il corpo della Chiesa storicamente si realizti” (Allocutione pronuntiata nel­ m - LO STATUTO la Basilica Vaticana durante la S. Messa concelebrata con i Su­ perion dei Collegi romani, 6 giugno 1965). Lo Statuto, che costituisce la magna carta del Collegio. Π nostro fervido augurio è che gli organismi sopra indicati prendano sempre più coscienza dei reali e più urgenti problcmi che Ii riguardano, e dim ostrino in modo concreto Ia volontà di aflrontare la soluzione 6997 6998 1975 MAR 1 SACRA CONGREGATIO PRO INSTITUTIONE CATHOLICA définira innanzi tut to la fisionomia giuridica del medesimo, i rapport! con la Santa Sede e con la Conferenza Episcopale (o le Conferenze Episcopali) del paese (o dei paesi) ad esso interessato/i. Saranno quindi ampiamente esposte le finalità proprie del Collegio. Si avrà cura al tres i di indicare espressamente i mezzi principali per il conseguimento delle stesse, in modo da rendere il documento il più possibile preciso ed efficace. Infi­ ne saranno stabilite norme per il retto funzionamento intemo dell’Istituto, con la determinazione delle competenze e delle attribuzioni proprie del personale dirigente e subalterno. η. 4363 La vita stessa?deUa comunità, d’altra parte, risulta arricchita quando i giovani sono messi in condizione di apportare al bene comune il meglio di sé dal punto di vista della partecipazione attiva e deUe iniziative. Non spetta certo agli alunni determinare la meta e i traguardi da con seguire; essi, pero, possono utilmcnte contribuite aile scoperta deUa strada da percorrere. Ce chi ha voluto rawisare nelTinsegnamento del Concilio un mutamento radicale del rapporto fra autorità e obbedienza - rileva Paolo VI (cfr. Ûdienza generale del 5 ottobre 1966, citata) - quasi che esso si trasformasse in dialogo vincolante Tautorità e affrancante Tobbedienza; (...) possiamo IV - IL REGOLAMENTO DISCIPLINARE notare corne ü concetto di taie rapporto, senza escludere Nota preliminare. Quanto è detto nel présente η. IV è da qucUo deUa responsabilità e deUa decisione, riservate alTautoritenersi valido — nelle linee essenziali — sia per i Centri di ri ta, si arricchisce di elementi non ignoti al costume cattolico, formazione destinati ai seminarist!, sia per i Centri destinati ai ma ora maggiormente valorizzati, quali il rispetto, la fiducia,sacerdoti. E’ évidente, pero, che nella preparazione del Rego­ Tun! one, h coUaborazione, la corresponsabilità, la bontà, che lo riportano al suo contenulo lamento disciplinare si dovranno tener ben present! la finalità Tamicizia, la carità e la fisionomia che distinguono i Seminari propriamente detti evangelico e al suo stile veramente cristiano ed ecclesiale. dai Collegi per i sacerdoti. 5. Autorità e libertà. Particolare rilievo sia dato all’opera di educazione dei giovani per il retto uso deUa libertà e per A — Aspetti generati. Taccettazione serena dei limiti che essa comporta. G si ado­ Premesso che il Regolamento disciplinare è uno strumento peri, in particolare, ‘fortiter et suaviter’, perché ogni libertà necessario di formazione nei singoli Collegi, e che la disciplina concessa e ogni limite imposto siano accolti corne stimolo aUa “deve considerarsi non solo come sostegno della vita comune conquista di autentici valori umani e sop ran naturali. Si trai­ e della carità, ma anche corne un elemento integrativo di tut- ta, in sostanza, di un’azione lunga e paziente, svolta in prota la formazione” [Optatam totius, η. 11), riteniamo utile fondità, per educare al senso del giusto rapporto tra i valori di sottoporre alla Sua cortese attenzione alcune considerazioni autorità e libertà, che mai dovranno essere considerati antinomici. al riguardo: “Quanto più chiaramente verra proposta ai giovani la su­ 1. E’ soprattutto lo ‘spirito’ del Regolamento che deve blime finalità deUa formazione - afferma la Ratio fundamen­ guidare e informare la vita della comunità. Al di là della fedele osservanza delle prescrizioni disci­ talis - tanto più volentieri cercheranno essi stessi, concordeplinari - garanzia sicura del regolare andamento della vita mente, i mezzi più adatti a raggiungerla, e, guidati dai deside­ comunitaria — è necessario capire il senso e il valore pedago- rio del bene comune e deUa volontà di Dio, scopriranno il ve­ ro senso deUa libertà e deU’autorità” (Introduzione, n. 2). gico delTobbedienza. La nozionc quindi di bene comune, nonché la ricerca sin­ La dottiina centrale del Vaticano II, sul mistero della Chiesa, ci mostra infatti corne Tobbedienza, ancor prima di cera deUa volontà di Dio, offrono un mezzo sicuro per supe­ essere ossequio puramente formale e giuridico aile leggi ec- rare la falsa opposizione che qualche volta si crea tra l'autoriclesiastiche e sottomissione aU’autorita ecclesiastica, è pene- tà dei Superiori e le aspirazioni dei giovani ad una maggiore li­ trazione e accettazione del mistero di Cristo, che mediante bertà. Moite difficoltâ evidentemente non avranno più motivo di Tobbedienza ci ha salvati; è comprensione del principio che domina tutto il piano dell’Incamazione e della Redenzione esistere, se si terra ben présente che nel settore deUa forma­ zione sacerdotale è la Chiesa che definisce il fine; che sceglic (cfr. Lumen gentium, 3). 2. Lungi dai dispensare il Rettore dai compiere il suo la­ coloro che essa reputa idonei a decidere, in ultima istanza, dei voro, il Regolamento gli consentira di compierlo nella manie­ mezzi ne cessari a conseguirlo e ad esercitare Tautorità. Se un giovane seminarista o sacerdote non fosse disposto ra più completa, sia eliminando i falsi problemi e le questioni insignificant!, sia offrendogli l’opportunità di intervenire di- ad accettare tali condizioni, nessuna autentica educazione riret tamen te nella formazione degli alunni, mediante incontri sulterebbe possibile. Se si tratta di un seminarista, lo stesso dovrebbe essere, con prudenza e carità, orientât© altrove. con Tintera comunità e con i singoli alunni. Non v’è dubbio che nella formazione la parte essenziale 6. L'ambiente del Seminario. E * évidente che un Istituto è costituita dalTazione personale del Rettore e dei suoi Col­ di formazione ecclesiastica deve innanzi tutto saper offrira c laborator!. Π Rettore pero — che è sempre da considerarsi garantira un’atmosfera, uno stile, una capacità pedagogica e il centro di unità della comunità - per poter adeguatamente sacerdotale rispondenti al conseguimento delle sue finalità svolgere il suo compito deve: a) affrontare tutti i problemi specifiche. che interessano l’Istituto; b) spiegarsi suile decisioni che Si tratta. in sostanza, di fare del Seminario una scuola per prende; c) dialogare accettando francamente la collabora- il silenzio interiore, in cui parla la voce mistcriosa di Dio; la zione degli altri; d) decidere le linee concrete di azione da palestra per Tallenamento aile virtù difficili; la casa dove abita seguire. Cristo, il Maestro (cfr. Paolo Allocuzione pronunziata nel­ 3. D Regolamento dovrà inoltre pone in chiara evidenza la Basilica Vaticana il 4 novembre 1963, in occasione del due tipi di questioni fondamental!, alio scopo di owiare a quarto centenario della istituzione dei Seminari). La formazione del Seminario dipende, per lo mono nella non impossibili inconvenienti e confusioni, che si verificano stessa misura, daU’ambiente come dalTazione diretta degli etalvolta nella vita delle comunità: a) questioni di principio, ducatori. Se l'ambiente è sano, bene orientât©, vivo. Tazione sulle quali non si puo transigere; è il caso, per esempio, della degli educatori è aiutata, accompagnata e resa poco a poco partecipazione quotidiana all*Eu caristia; b) questioni di pruefficace. Se invece l’ambiente ‘non sorregge *. Tazione dei denza, che esigono una soluzione non equivoca; è il caso, per responsabili risulta indebolita e condannata inevitabilmenesempio, della formazione alTuso del tempo libero e, di conte alia inefficacia. seguenza, della regolamentazione delle uscite serai!. Per questa ragione la qualità e le caratteristiche delTamNel quadro di quanto abbiamo sopra rilevato, un Regola­ biente devono costiluire Hogget to di una riflessione e di un’atmento disciplinare bene articolato e rispondente aile attuali tenzione continua da parte di tutti. Si deve imparare ad anaesigenze educative non puo certo ignorare due terni oggi parlizzare insieme l'ambiente (“inchieste”, “revisione di vita”, ticolarmente sentiti e discussi: il dialogo tra Superiori e alunecc.), per sapera come esso re agi see agli awenimenti, quali atni e i rapport! tra autorità e libertà. teggiamenti determina nei confront! dei vari aspetti della vita E’ nostro intento dare solo qualche indicazione al riguardella Chiesa, del mondo. ecc. (denaro, libertà, politica ...). do, per opportunité della Signoria Vostra. Questo lavoro di analisi, se fatto scriamente e con vero de­ 4. Diaiogo tra Superiori e alunni. Per meglio organizzare e siderio di bene, in spirito di sempliciti e di chiarezza, riserveperfezionare la vita dei Centri di formazione ecclesiastica e rà ccrtamente delle sorprese: i piccoli awenimenti ‘significa­ per favorite Tiniziativa e il senso di responsabilità negli alun­ tivi” rivelano che si vive la maggior parte del tempo illudenni, è necessario stimolare la coUaborazione degli stessi con i dosi circa l’ambiente; che si é restati nel vago circa gli attegSuperiori e favorite, in vari modi, la mutua fiducia tra educa­ giamenti che bisognerebbe avere e che non si è mai confron­ tori e alunni, onde instaurate un autentico efficace dialogo tât© con franchezza il comportamenlo abituale con il fine da (cfr. Ratio fundamentalis. IV, n. 24). 6999 7000 η. 4363 SACRA CONGREGATIO PRO INSTITUTIONE CATHOLICA conseguire. La responsabilità prima d’un Rettore è pertanto quella di mettere continuamente in chiara luce questo fine e, per conseguenza, di defmirlo prima a se stesso. E’ évidente quindi che non awerte ü senso délia sua mis­ sione o non compie il suo dovere quel Rettore che non ha il coraggio di incontrare la sua comunità regolarmente, soprattutto quando le circostanze lo esigono, a motivo di particolan situazioni e problemi (religiosi, politici, sociali, ecc.) che necessitano di un chiarimento. Tutto questo é particolarmente vero nella nostra epoca, in cui i seminarist! Icggono di tutto, non sempre con la dovuta disciplina personale. Sara opportuno sottolineare, a questo punto, che la regolamentazione delle letture, come quella del­ la informatione tetevisiva, ecc., costituisce uno dei punti più gravi e delicati di una vera formatione (cfr. Ratio fundamen­ talis, n. 68). B · Aspetti particolari. 1975 MAR 1 ste e l* importanza délia Messa quotidiana nella vita del candi­ dato al sacerdozio o del sacerdote. La questione - come appare chiaro - investe un proble­ ma di fede. - Settimanali: si tenga almeno la conferenza spirituale. -Mensile: ritiro spirituale. -Annuali: esctciû spirituali. c) Un esplicita esortazione venga fatta agli alunni perché si accostino con frequenza al sacramento della Penitcnza. 2. Circa la disciplina, a) Orario giomaliero: vengano con­ templati almeno gli atti principali délia comunità. b) Uscite serait. Riteniamo utile premettere che questo aspetto assai delicato délia vita dei Centri di formazione eccle­ siastica a Roma potrà essere affrontato, nei giusti termini, so­ lo a condizione che gli alunni abbiano uno spiccato senso di responsabilità e di autodisciplina, consapevoli delle particolari esigenze di prudenza e di mortificazione che la vita sacerdota­ le necessariamente comporta. E’ tuttavia évidente che, per garantira il regolare andamento della vita comunitaria, questo punto dovrà essere chiaramente disciplinato con precise disposizioni. In particolare, si esiga che gli alunni chiedano al Superiore il permesso, facendo present! i motivi, ogni quai volta rawisino h nécessita di doversi assentare a tarda sera. U Superiore, comunque, si farà un dovere di seguire anche ü comportamente estemo degli alunni, vigilando soprattutto perché non frequentino case private, c) Visite nelllstituto. La visite di persone este me si riceveranno esclusivamente nelle apposite sale. Con il permesso del Rettore gli alunni potranno ricevere nella loro stanza, ma solo persone ecclesiastiche. d) Abito ecclesiastico: si nchiamino le esplicite disposi­ tion! del Vicariato su questa materia. Come è évidente, un Regolamcnto disciplinare non puo prescindere dal dare norme concrete e precise, le quali tanto più facilmcnte sortiranno il loro effetto quanto più apertamente saranno presentate - attesa anche la mentalité dei no­ stri tempi - come logica conseguenza di chiari principi. Risuitera assai utile pertanto esporre in breve le motiva­ tion! delte norme suddette. illustrandone oppommamente lo spirito e il significato. Gli alunni awertiranno meglio cosi il riferimento e il rap­ porte tra le prescrizioni disciplinari e il fine di tutta la vita dei Collegio, e saranno, in pari tempo, aiutati ad impegnani in modo più responsable e attivo nell'opera formativa. In concreto, è indispensabile che in ogni Regolamento vengano date precise indicazioni, circa gli aspetti principali délia viu délia comunità, sulla linea di quanto ci permettiamo esporre qui di seguito. 1. Circa la pietà. a) Sara opportuno ricordare nei Regola3. Circa gli studi Gli alunni dei Collegi romani tengano mento che Ü preminente problema deila formazione spiritua­ ben présente che gli impegni di studio debbono essere consi­ le non potrà essere risolto se non si creerà, innanzi tutto, negli alunni. Ia persuasione che dovranno essere uomini spiritua­ derati come una dellle loro precipue occupazioni, e che per­ lante essi verrebbero meno alla fiducia dei propri Vescovi se li, e che tale meta potrà essere conseguita soltanto con 1’aiuto dei vari mezzi ed esercizi di pietà, destinati a sostenere e ali­ non si impegnassero con ogni diligenza in questo settore formativo. mentait in essi un’autentica vita interiore. U Regolamento quindi non mancherà di sottolineare opLa pietà liturgica, in particolare. costituirà il fondamento di tutta la spiritualità sacerdotale. Non sono ci si préoccupera portunamente il predetto dovere, facendo esplicito riferimento, in particolare, aile presenzioni relative alla frequenza delle di tenere giustamente conto, a questo riguardo, deila mentalilezioni. contenute nelTart. 29 § 1 delle Ordinationes ad Con­ tà degli alunni, ma soprattutto deUcsigenza primordiale e inderogabile di fondare tutto il rinnovamento liturgico e la rela­ stitutionem Apostolicam 'Deus scientiarum Dominus'de Uni­ versitatibus et Facultatibus studiorum ecclesiasticorum rite tiva prassi pastorale sulla chiarezza delle idee, orientate, in exsequendam tuttora valide (cfr. nostra Circolare dei 22 genprimo luogo, sul Magistero deUa Chiesa e sul dogma. Non ignoriamo chc in questo settore délia formatione Γο- naio 1973. Prot. N. 1331/70/31, p. 2). Non sarà inutile ricordare a questo proposito che la néces­ pera dei Superiori, oltre ad essere assai impegnativa, risulta sita della regolare frequenza delle lezioni non è solo det tata non facile, a motivo soprattutto di atteggiamenti non sempre da esigenze cultural e da ragioni di carattere didattico-scienfavorevoli da parte dei giovani nei confront! di alcune forme tifico. tradizionali di preghiera. Ci sentiamo in dovere, tuttavia, di riQuando infatti si tratta della trasmissione non di dati po­ volgere viva preghiera a tutti i responsabili délia formatione sitivi (per esempio di tipo matematico), ma di una traditione Sirituale nei Collegi perché compiano ogni sforzo. affinché di cultura e, a fortiori, - come nei caso nostro - di una tra­ i alunni tiano educati ad accettare con spontanéité anche le ditione di fede (“verbis et operibus” rivelata e trasmessa), pratiche tradition ali’ di pietà - sia pure opportunam en te Pincontro con un maestro, che é insieme testimone di questa perfezionate e adattate - tuttora nconosciute valide dalla fede la quale ha illuminato e ispirato la sua vita, è insostituibile. Chiesa. in quanto atte a garantira, senza far correre rischi Allora la letione conferisce al messaggio cristiano esistenpericolosi, una solida formazione soprannaturale. za e presenza; essa diventa testimonianza data alia verita dei D'altra parte, essi in tal modo si rcnderanno più idonei e Vangelo, discorso dei teologo che crede e prega, per il quale préparait per educare, domani. i fedeli a meglio comprendere la intelligenza dei mistero di Cristo e la vita di intimità con il e amarc dette pratiche, tuttora seguite c tenute in onore in mistero di Cristo coincidono. non pochi paesi. La lezione dei professore, inoltre, ha un aspetto di espeDesidenamo inoltre far rispettosamente présenté che una rienza collettiva. comunitaria, che occorre sottolineare. comunità di fede bone ordinata - quale deve essere un Cen­ Nei suoi confront!, lesperienza solitaria delTautodidatta, tro di formazione ecclesiastica - deve sapersi ritrovare e ricoo di colui che frequenta saltuariamente le lezioni. si priva di nosccrc in determinati momenti di raccoglimento e di preirricchimento pretioso. La letione stabilisée effettivamente ghtera durante la giomata. tra coloro che ascoltano un ambiente e un livello di pensiero, come pure una possibilité di comunicazione, partendo da un b) Pratiche obbligatorie: - Quotidiane: S. Messa, meditalinguaggjo intelligibite da tutti. La letione continua, al di fuo­ zione, preghiera comunitaria, distinta dalla Messa; esame di ri dell’aula scolastica, ad eserdtare il suo influsso sotto forma coscknza. di scambi di vedute tra gli studenti, nei quali si esprimono le La cetebrazione dellTucaristia, in particolare (cfr. Ratio optioni, le prospettive, i disaccord!, soprattutto se la letione fundamentalis, n. 52). deve cessere realmente - per il tempo puo essere seguita da una sessione di discussione. e per il modo con cui vtene celebrata - il punto fisso, il cen­ tro e l’anima della vita della comunità; l’alimento principale 4. Circa la formazione pastorale. E’ desiderabile che si metu in chiara evidenza Timportanza che in tutta la forma­ della vita di pietà e dell’atione apostolica. Darcbbero pertanto motivo di serie perplessità qucgli atione sacerdotale ha la preparazione pastorale, momento eslunni cbe, nonostante lo sforzo patiente di formatione a senziale deila formatione al ministero sacerdotale (cfr Opta­ tam tatuis, n. 4. Ratio fundamentalis. XVI nota 196) questo mistero. o mostrassero incapaci di comprendere ü po­ 7001 7002 η. 4364 - 4365 PAULUS VI - SACRA CONGR. PRO EPISCOPIS 1975 MAR 7-11 L’ambiente stesso delTUrbe — come abbiamo sopra rilcvato, 11, 5 - risulla particolarmente favorevolc ad una formazionc pastorale ricca c quali fica ta. E’ indispensabile tuttavia che anche sul piano pralico gli alunni vengano awiati ad esperienze pastorali alte ad arricchire c ad integrare Tinscgnamenlo teonco. Non e’e dubbio che i Centri di formazione ecclesiastica oggi devono essere particolarmente aperti ad una coscienza ed anchc ad una vera esperienza delle cose e del mondo, per po­ ter formare in maniera adeguata i pastori di anime ad esercitare il loro ministero. 1 grandi fini dei Vaticano II e Tauspicato rinnovamento deila Chiesa, intimamente connesso con essi, non potranno, infatti, essere conseguiti se non a condizione che ai futuri sa­ cerdoti sia impartita quella preparazione che li rende strumenti validi per un impegno cosi arduo e importante. L’opera della Signoria Vostra in questo specifico settore deila formazione ha, senza dubbio, un peso e un’incidenza de­ terminanti. Esprimiamo pertanto fin d’ora il nostro più vivo incoraggiamento per tutte le inziative che verranno intraprese dalla direzione di cotesto Collegio, d’inlesa con il Vicariato di Ro­ ma, al fine di aiutare gli alunni a sviluppare dentro di sé quel­ le attiludini per mezzo delle quali essi possano offrire nei giusto modo la grazia e la dottrina di Cristo agli uomini di di­ verse condizioni (Ratio fundamentalis, XVI, nota 196). Riteniamo, infine, délia m assim a importanza che gli alun­ ni siano introdotti gradualmente nelle esperienze e nelle re­ sponsabilità personali, a contât to con le situazioni concrete e in una verifica sempre più attenta delle proprie doti e capacità, per essere in tal modo alienati a realizzare in sé, in una pusta arm onia di interiorità e di azione estema, quella unita di vita cui deve costantemente tendere il sacerdote. Pur non ignorando che le indicazioni e i suggerimenti of­ fert! in questa lettera sono già sostanzialmente present! - sia pure con sfumature e accentuazioni diverse - nelTimpostazione délia vita dei Centri di formazione ecclesiastica di Ro­ ma, riteniamo tuttavia che un esame attento ed approfondito del contenuto del documento, compiuto dalla Signoria Vo­ stra con i Suoi Collaborator!, risulterà non inutile ai fini di dare allIstituto un orientamento sempre più aderente al pensiero délia Chiesa. Profitto volentieri délia circostanza per porgerLe i sensi del mio distinto ossequio, con cui mi professo Suo devotissi­ mo. - G. M. Card. GARRONE, Prefetto. G. Schrôffer, Segre­ tario. * Rectoribus et Superioribus Pont. Seminariorum et Col­ legiorum Romae exlstentlum pro alumnis ecclesiasticis Insti­ tuendis, Prot. N. 4/72/63. 4364 colte con buono spirito. Come Paolo, vorremo ripetere: “So­ no persuaso riguardo a voi tutti che la mia gioia é quella di tutti voi. Vi ho scritto in un momento di grande affiizione e coi cuore angosciato,pero non per rattristarvi» ma per farvi conosccre 1’affetto immenso che ho per voi” (cfr. II Cor. 2, 34). Forse qualcuno di voi ha pensato che per assicurare nuova vitalità alia Compagnia occorrreva introduire nella Formula · Instituti, cioè nelle sue norme costi tu tive e fors'anche nei suo spirito riguardo alla società contemporanea radicali innonovazioni. Noi non possiamo condividere questa ipotesi di metamorfosi d’un istituto religioso, cosi carat te ristico e cosi collaudato dalfespericnza deila sua storia e da manifesti segni deila divina assistenza; noi siamo delTawiso che occorra, si, aggi ornare, a dat tare, vitalizzare la Compagnia. sempre pero secondo la logica dei principii dei Vangelo e dei vostro Isti­ tuto: e non trasformare, non deformare. E proprio per questa nostra convinzione e per questo stesso profondo affetto verso la Compagnia, anche in awenire non trascureremo d’intervenire, quando lo riterremo opportuno per il bene deila Com­ pagnia stessa e deila Chiesa. Vogliamo ora valerci di questa occasione offertaci alia vi­ gilia dello scioglimento deila Congregazione Generale, per ri­ petere a tutti i Gesuiti, sparsi nei mondo: Siate fedeli! La fe­ deità Ubera e costruttiva alia Formula Instituti garantisce 15dentità dei Gesuiti e ne assicura la fecondità dà’apostolato; essa è percio condizione insostituibile per il servizio su tutti i fronti, a cui essi sono chiamati per la diffusione del Nome di Gesù nei mondo, nei vari campi ove si dispiega fopera dei Ge­ suiti, come membri di un Ordine religioso, sacerdotale, apostolico, legato con speciale voto al Papa. Nei compito immane ad essi affidato, che suppone menti quadrate, volontà sicure, spiriti umili e generosi, sorregga tut­ ti i Religiosi deila Compagnia il ricorso agli insostituibili mezzi soprannaturali. Non si salva il mondo se non per mezzo delTannichilamento deila Croce di Gesù e deila “stoltezza deila predicazione” (2 Cor. 1,21)! Noi incoraggiamo tutti i Gesuiti a proseguire nelle loro at­ tività generose al servizio deila Chiesa con rinnovata dedizione, pensosa délia gravita dei compiti ma fiduciosa nell'aiuto di Dio, che solo basta, com’è basiato a Ignazio, a Francesco Saverio nella estrema povertà dei loro mezzi. Sappiamo che ad essi guard ano gli uomini d’oggi. ad essi guard ano tante Famiglie Religiose, ad essi guarda la Chiesa. Che non siano delu­ se cosi grandi speranze! Avanti, in nomine Dominii Si, figli, si fratelli, sempre e soltanto in nomine Dominii. Con Ia nostra Benedizione Apostolica. • Acta Romana Societatis lesu 16 (1973-76) 452-454. 4365 1975 MAR 11. - SC pro EPISCOPIS. DECRETUM. PART.· 1975 MAR 7.- PAULUS VI, ALLOCUTIO. PART.· Allocutio coram Praeposito et Assistentibus Generali­ bus Societatis lesu habita: “Formula Instituti” Societatis lesu retinenda est ad­ huc hodie valida, nec innovari debet ratione mutatae horum temporum condicionis 11 3 dicembre dello seorso anno, poco più di tre mesi fa, abbiamo avuto ia consolazione di ricevere tutti i Padri deila XXXII Congregazione Generale délia Compagnia di Gesù, al1’inizio dei loro lavori: ad essi, che rappresentavano davanti ai nostri occhi 1’intera famiglia di Sanf Ignazio, abbiamo espres­ so il nostro apprezzamento per tutti i Gesuiti, “qui pro Dei Regno adlaborant atque magni pretii operam conferunt ad apostolica et missionalia Ecclesiae incepta” (AAS 66, 1974, 712). Quanto percio siamo oggi lieti di poter avere questa nuova occasione per ripetere il nostro grande, paterno, since­ ro affetto verso questo Ordine, a Noi tanto legato e cosi profondamente caro. Non nascondiamo che proprio questo grande affetto che nutri amo per i Gesuiti ci ha mossi ad intervenire, come sapete, nelle note circostanze presso il govemo deila Compagnia; abbiamo dovuto fario, nella coscienza dei nostro ufficio di supremo garante deila Formula Instituti e di Pastore Univer­ sale deila Chiesa; ma al tempo stesso ci ha tanto confortato il fatto che i membri deUa Congregazione Generale hanno ben compreso il significato delle nostre indicazioni, e le hanno ac7003 Constituitur Visitator Apostolicus in Germania oro clero et fidelibus dioecesis Varmiensis cum iurisaictione personali cumulata cum territoriali Ordinarii loci. Ad consulendum spirituali bono cleri et fidelium dioecesis Varmiensis qui, ob rerum mutationes, patria extorres nunc in Republica Foederata Germaniae versantur. Summus Pontifex Paulus, Divina Providentia PP. VI, hoc Sacrae Cbngregationis pro Episcopis decreto Reverendum Joannem Schwalke nomi­ nat Visitatorem Apostolicum, ad nutum Sanctae Sedis, me­ moratorum cleri et fidelium, eique necessarias et opportunas facultates tribuit. Ad clerum quod attinet praefatus Visitator Apostolicus fruetur iurisdictione personali, cum facultatibus omnibus quae Episcopis residentialibus iure communi competunt, ex­ ceptis quae characterem episcopalem exquirunt; haec autem iurisdictio erit cumulata cum iurisdictione Ordinarii loci in quo iidem sacerdotes versantur. Quoad fideles vero officium munustjue Visitatoris Apostolici erit auxilia et solamina religionis iisdem suppeditare eo· rumque vitam christianam fovere sive congressionibus sive pe­ regrinationibus et aliis id genus provectis. Contrariis quibuslibet minime obstantibus. Datum Romae, ex Aedibus Sacrae Congregationis pro Episcopis, die 11 Martii 1975. - S. Card. BAGGIO. Pror/ • AKKR 144 (1975) 134-135;Cfr. ttlam AKKR 143 (1974) 472 et Statuta Consistorii huius Visitatoris Apostolic! In AKKR 143 (1974) 498-501. 7004 π. 4366 - 4368 SACRA CONGR. PRO DOCTRINA FIDEI - PAULUS VI c) In applicatione principii de materiali cooperatione, ubi 4366 casus ferat, omnino scandalum et periculum cuiusvis confu­ sionis mentium caveatur per opportunam explicationem realitatis. 1975 MAR 13.-SC DOCT. FID^ RESP. AAS68(1976)738-740 Responsa ad quaesita Conferendae Episcopalis Americae Septentrionalis circa sterilizadonem in nosocomiis catholicis Haec Sacra Congregatio diligenter consideravit tum pro­ blema sterflizationis therapeuticae praeventivae in seipso, tum opiniones ad solutionem eiusdem a diversis indicatas, tum conflictus relativos ad cooperationem sollicitatam pro tali sterilizatione in nosocomiis catholids. Quaestionibus autem sibi propositis hac ratione respondendum censuit: 1. Quaecumque sterilizatio quae ex seipsa, seu ex natura et conditione propria, immediate hoc solummodo efficit ut facultas p:neratrva incapax reddatur ad consequendam pro­ creationem, habenda est pro sterilizatione directa, prout haec intelligitur in declarationibus Magisterii Pontificii, speciatim Pii XIÏ (1). Absolute, ergo, interdicta manet iuxta doctrinam Ecclesiae, non obstante quacumque recta intentione subiectiva agentium consulendi curae vel praeventioni mali sive physi­ ci sive psychici, quod ex praegnatione praevidetur vel timetur eventurum. Et quidem graviore ratione interdicitur steriliza­ tio ipsius facultatis, quam sterilizatio singulorum actuum, cum illa statum sterilitatis in personam inducat, fere semper irreversibilem. Neque invocari potest ullum mandatum publi­ cae auctoritatis, quae ex titulo necessarii boni communis velit imponere sterilizationem directam, quippe quae laederet di­ gnitatem et inviolabilitatem personae humanae (2). Pariter in­ vocari non potest in casu principium totalitatis, quo justifi­ cantur interventus in organa propter maius bonum personae; sterilitas enim in se intenta non dirigitur ad personae bonum intégrale recte intentum ’’rerum bonorumque ordine servato” 739 (3), / si quidem eius bono ethico, quod est supremum, nocet, cum ex proposito privet essentiali elemento praevisam libereque electam activitatem sexualem. Hinc articulus 20 Codicis ethicae medicalis a Conferentia a. 1971 promulgati reddit fi­ deliter doctrinam tenendam, eiusque observantia urgeri debet. 2. Congregatio, dum confirmat traditionalem hanc Eccle­ siae doctrinam, non ignorat factum dissensus ex parte plu­ rium theologorum adversus cam existent Negat, tamen, signi­ ficationem doctrinalem huic facto, ut tali, attibui posse ad constituendum “locum theologicum” quem invocare valeant fideles ut, derelicto Magisterio authentico, adhaereant senten­ tiis privatorum theologorum ab eo dissentientibus (4). 1975 MAR 13-19 Haec Sacra Congregatio sperat criteria in his litteris com­ memorata / expectation! istius Episcopatus satisfactura esse, 740 ut incertitudinibus fidelium sublatis, muneri suo pastorali fa­ cilius respondere possit. Romae, ex Aedibus S. Congregationis pro Doctrina Fidei, die 13 mensis Martii 1975. - Franciscus Card. SEPER, Proefectus Fr. Hieronymus Hamer. O. P., Archiep. tit. Lorien..a Secretis Adn. A. M. RUIZ - M. JIMENEZ de TEJADA In REDC 34 (1978) 301-312. 4367 1975 MAR 19.- PAULUS VI. LITT. AP. AAS 67 (1975) 247 Delegatio Apostolica in Antillis constituitur PAULUS PP. VI Ad perpetuam rei memoriam. — Quoniam pro universalis Patris et Pastoris officio ea incepta inire studemus, quae ad maiorem usque catholicarum rerum consequendam utilita­ tem conducant. Nos votis et precibus accedendum esse puta­ vimus Archiepiscoporum et Episcoporum, qui tam naviter tamque diligenter tn Antillis operantur. Ab Apostolica enim hac Sede postulaverunt, ut iis in regionibus Delegatio Apostqlica rite constitueretur. Quapropter, re qua oportebat consi­ deratione reputata, auditaque sententia Sacrae Congregationis pro Gentium Evannelizatione. Delegationem Apostolicam in Antillis condimus eidemque omnia et singula iura et privilegia deferimus, quae solent huiusmodi Sedis Apostolicae legationi­ bus conferri. Decernimus praeterea, ut constitutae Delegatio­ nis Apostolicae sedes in urbe vul$o Port-au-Prince cognomi­ nata ponatur. Quae vero per has Litteras statuimus firma esse et fore volumus, vimque suam habeant; contrariis quibuslibet non obstantibus. Datum Romae, apud S. Petrum, sub anulo Piscatoris, die XIX mensis Martii, anno MCMLXXV, Pontificatus Nostri duodecimo. - Io an nes Card. V1LLOT, Secretorius Status. 4368 3. Ad gestionem nosocomiorum catholicorum quod at­ 1975 MAR19.-SC DOCE FID., DECR-AAS 67 (1975)281-284 tinet: Decretum de Ecclesiae pastorum vigilantia circa libros a) Quaevis eorum cooperatio institutionaliter adprobata vel admissa ad actiones ex seipsis (hoc est, ex naturi et condi­ Ecclçsiae pastorum, quibus cura commissa est Etione ipsarum) in finem contraceptivum ordinatas, nimirum, vangelium ubique terrarum annuntiandi1, est verita­ ut impediantur effectus connaturales actuum sexualium a tes fidei servare, exponere, diffundere ac tueri necnon subiecto sterilizato deliberate admissorum, est absolute inter­ morum integritatem fovere et tutari. Profecto “quae dicti. Nam officialis approbatio sterilizationis directae, et a fortiori eiusdem secundum statuta nosocomii regulatio et Deus ad salutem cunctarum gentium revelaverat, ea­ exeeutio, est res in ordine obiectivo indole sua seu intrinsece dem benignissime disposuit ut in aevum integra per­ mala, ad quam hospitale catholicum nulla ratione potest coo­ manerent omnibusque generationibus transmitteren­ perari. Quaevis cooperatio sic praestita omnino dedeceret tur. Ideo mandatum dedit Apostolis ut Evangelium, missionem huiusmodi institutionibus concreditam, essetque quod promissum ante per Prophetas Ipse adimplevit contrarii necessariae proclamation! et defensioni ordinis mo­ et proprio ore promulgavit, tanquam fontem omnis et ralis. salutaris veritatis et morum disciplinae omnibus prae­ b) Traditionalis doctrina de cooperatione materiati, cum dicarent, eis dona divina communicantes”2. Munus iopportunis distinctionibus inter cooperationem necessariam taque authentice interpretandi verbum Dei scriptum et liberam, proximam et remotam, in vigore manet, pruden­ tissime applicanda, si casus ferat. vel tradkum soli vivo Ecclesiae Magisterio concredi­ tum est3. Illud exercent Episcopi, Apostolorum suc­ 1. Ctr. praesertim binas Allocutiones ad Unionem catholi­ cam inter obstetrices et ad Societatem Internationalem bematoloUae. in: A.A.S. 43 (1951), pp. 843-844; 50 (1958), pp. 734-737; Paulus VI. Encyd. Humanae vitae, n. 14. ibid.. 60 (1968). pp. 490-491. 2. Ctr. Pius XL Encyd. Casti connubti. In: A.A.S. 22 (1930), p. 565. 3. Paulus VI. Encyd. Humanae vitae, in: A.A.S. 60 (1968), D. 487. 4. Ctr. Condi. Vat. II. Const, dogm. de Ecclesia Lumen gentium, n. 25. 1. In- A.A.S. 57 (1965), pp. 29-30; Pius XII. Alloc, ad PP. Cardinales. Ibid.. 46 (1954), p. 672. Encyd. Hu mani generù, ibid., 42 (1950). p. 568; Paulus VI, Alloc, ad Conventum de *theologi Condi. VaL II. Ibid.. 58 (1966). pp. 889-896 (praesertim 890-894); Alloc, ad Sodales Congre­ gationis Se.mi Redemptoris. Ibid.. 59 (1967), pp. 960-963 (praesertim 962). 7005 cessores, singulari vero ratione exercet successor Petri, utpote unitatis tum Episcoporum tum fidelium multi­ tudinis perpetuum ac visibile fundamentum4 . Ipsi et­ iam christifideles, pro suo quisque munere, peculiari quidem ratione scientiarum sacrarum cultores, officio tenentur cum Ecclesia pastoribus cooperandi ad fidei veritates integre servandas et tradendas moresque sar­ tos tectos habendos. Ut vero veritatum fidei morumque integritatem 1. Cfr. Cone. Vat. II, Const, dogm. Lumen gentium n 23 2. Cone. Vat. Π. Const, dogm. bei Verbum, n. 7. 3. Const, dogm. Dei Verbum. n. 10. 4. Cfr. Const, dogm. Lumen gentium.ivc. cit. 7006 1975 MAR 19 servent ac tueantur, officium et ius est Ecclesiae pa­ storibus invigilandi ne christ i fidelium fides aut mores per scripta detrimentum patiantur; ideoque etiam exi­ gendi ut quae fidem moresque respiciant scripta eden­ da, suae praeviae approbationi subiiciantur; necnon reprobandi libros vel scnpta quae rectam fidem aut bonos mores impetunt. Hoc munus competit Episco­ pis, tum singulis tum in Conciliis particularibus Episcoporumve Conferentiis adunatis quoad christifideles suae curae commissos, atque supremae Ecclesiae auc282 toritati quoad universum Dei populum. / Ad libros aliaque scripta edenda quod attinet, haec Sacra Congregatio, postquam plures Ordinarios loco­ rum ubi activitas editorialis maioris est momenti con­ sultaverit, in Plenario Coetu sequentes normas statuit. Art. 1 L Nisi aliud statuatur, loci Ordinarius, cuius ap­ probatio ad libros edendos iuxta nonnas quae sequun­ tur est petenda, est loci Ordinarius proprius auctoris aut Ordinarius loci in quo libri publici iuris fiant, ita tamen ut, si eorundem quis approbationem denegave­ rit, non liceat auctori eandem ab alio petere, nisi eun­ dem de denegata ab alia approbatione certiorem faciat. 2. Quae his nonnis statuuntur de libris praescripta, quibuslibet scriptis divulgationi publicae destinatis ap­ plicanda sunt, nisi aliud constet. Art. 2 1. Libri Sacrarum Scripturarum edi non possunt nisi qui aut ab Apostolica Sede aut a loci Ordinario approbati sunt; itemque eorumdem versiones in lin­ guam vernaculam ut edi possint, requiritur ab eadem auctoritate sint approbatae atque insimul necessariis et sufficientibus explicationibus sint instructae. 2. Versiones Sacrarum Scripturarum convenienti­ bus explicationibus instructae, communi etiam cum fratribus seiunctis opera, parare atque edere possunt christifideles catholici, de consensu loci Ordinarii5. Art. 3 1. Libri liturgici itemque eorum versiones in lin­ guam vernaculam eorumve partes ne edantur nisi de mandato Episcoporum Conferentiae atque sub eius­ dem vigilantia, praevia confirmatione Apostolicae Sedis. 2. Ut iterum edantur libri liturgici qui a Sede Apo­ stolica probati sunt necnon eorum versiones in lin­ guam vernaculam ad normam par. 1 factae et appro­ batae, eorumve partes, constare debet de concordan­ tia cum editione approbata ex attestatione Ordinarii loci in quo publici iuris fiunt. 3. Libri quoque preces ad orationem privatam pro283 ponentes ne edantur nisi de licentia loci Ordinarii. / Art. 4 1. Catechismi necnon alia scripta ad institutionem catecheticam pertinentia eorumve versiones, ut edan­ tur, approbatione egent loci Ordinarii, aut Conferentiae Episcopalis sive nationalis sive regionalis. 2. Nisi cum approbatione competentis Auctoritatis ecclesiasticae editi sint, in scholis, sive elementariis si­ ve mediis sive superioribus, uti textus quibus institu­ tio nititur adhiberi non possunt libri qui ad quaestio­ nes spectant ad Sacram Scripturam, ad Sacram Theo­ logiam, Ius canonicum, Historiam ecclesiasticam, et ad religiosas aut morales disciplinas pertinentes. 3. Commendatur ut libri materias de quibus in par. 2 tractantes, licet non adhibeantur ut textus in insti­ tutione tradenda, itemque scripta in quibus aliquid habetur quod religionis aut morum honestatis peculia­ riter intersit, approbationi subiiciantur loci Ordinarii. 5. Cfr. Cone. Vat. II,Const, dogm. De/ Verbum, nn. 22. 25. 7007 η. 4369 SACRA CONGR. PRO GENTIUM EVANGEL1ZATIONE 4. In ecclesiis oratoriisve exponi, vendi aut dari non possunt libri vel alia scripta de quaestionibus reli­ gionis aut morum tractantes, nisi cum approbatione competentis Auctoritatis ecclesiasticae editi sint. Art..5 1. Attentis eorum munere peculiarique responsabilitate, enixe commendatur clericis saecularibus ne li­ bros edant quaestiones religionis aut morum spectan­ tes sine licentia proprii Ordinarii; sodalibus Instituto­ rum perfectionis nonnisi de licentia Superioris maio­ ris, salvis eorum Constitutionibus, quae obligationem imponant. 2. In diariis, foliis aut libellis periodicis qui religio­ nem catholicam aut bonos mores manifesto impetere solent, ne quidpiam scribant christifideles, nisi iusta et rationabili de causa; clerici autem et Institutorum perfectionis sodales, tantummodo approbante loci Ordinario. Art. 6 1. Integro remanente iure uniuscuiusque Ordinarii committendi, pro sua prudentia, iudicium de libris personis quibus fidem facit, in singulis regionibus ec­ clesiasticis ab Episcoporum Conferentia confici pot­ est elenchus censorum, scientia, recta doctrina et pru­ dentia praestantium, qui Curiis episcopalibus praesto sint, aut constitui commissio censorum, quam loci Or­ dinarii consulere possint. / 284 2. Censor, in suo obeundo officio, omni persona­ rum acceptione seposita, prae oculis tantummodo ha­ beat Ecclesiae de fide et moribus doctrinam, uti a Ma­ gisterio ecclesiastico proponitur. 3. Censor sententiam suam scripto dare debet; quae si faverit, Ordinarius pro suo prudenti iudicio li­ centiam concedat ut editio fiat cum sua approbatio­ ne, expresso suo nomine necnon tempore ac loco con­ cessae approbationis; quod si approbationem non concedat, rationes denegationis cum operis scriptore Ordinarius communicet. Has normas, in Plenario Coetu Sacrae Congregatio­ nis pro Doctrina Fidei propositas, Summus Pontifex Paulus VI, in Audientia die 7 Martii 1975 infrascripto Praefecto impertita, approbavit et publici iuris fieri iussit, derogans simul Codicis Iuris Canonici praescrip­ tis quae eisdem normis sint contraria. Romae, die 19 Martii 1975. - Franciscus Card. SE­ PE R, Praefectus, Fr. Hieronymus Hamer, Archiep. tit. Lorensis, a Secretis, Adn. E. BARAGLI in La Clv. Catt.126 ( 1975-11) 263-267, 436-449; L. de ECHEVERRIA in REDC 31 (1975) 344-372; F. J. de URRUTIA In PrM 65 (1976) 529-583; M. DESDOUITS in Esprit et vie 87 (1977) 340-344; C. LEFEBVRE In L’année can. 20 (1976) 149-153: P. TOCANEL In Apoll 48 (1975) 9-ll;Notlt. 11 (1975) 99-100. 4369 1975 MAR 19.-SCGENT. E VANG.,DEC R. AAS 67 (1975 ) 387 ANTILLARUM Decretum de nova erectione Delegationis Apostolicae Antillarum Sacra Congregatio Con sis tori alis, ut religioso bono consuleret, a. D. 1925 Delegationem Apostolicam Antillarum ere­ xit. quae tamen, mutatis circumstantiis, a. D. 1938 a Sacra Congregatione pro Negotiis Ecclesiasiticis Extraordinariis abolita fuit. Nunc autem, cum Conferentia Episcopalis Antillarum constituta sit pro nunnullarum circumscriptionum ecclesiasti­ carum Sacro Consilio Christiano Nomini Propagando subite tarum Ordinariis in Antillis et territoriis adiacentibus sitarum. Summus Pontifex Paulus Divina Providentia Pp. VI. ut Eccle­ siae Sanctae status in illis locis magis magisque floreat, wtum Archiepiscoporum et Episcoporum illius Conferentiae Episco­ palis Antillarum benigne excipiens, omnibus mature perpen7008 IIUWI SACRA CONGREGATIO PRO CULTU DIVINO _____ —À ■ —I η. 4370 ώ, Delegationem Apostolicam Antillarum naviter erigere di­ gnatus est, sub ditione huius Sacri Dtcasferii, statuens eius­ dem Sedem pro nunc in urbe Portus Principis stabiliendam esse; in cuius rei memoria Litteras Apostolicas in forma Bre­ vis maioris confici iussit et expediri. Datum Romae, ex Aedibus Sacrae Congregationis pro Gentium Evangelizatione seu de Propaganda Fide, in Sollem­ nitate Sancti loseph, B. V. M. Sponsi et Ecclesiae Universalis Patroni, dic 19 mensis Martii anno Domini 1975. · Agnellus Card. ROSSI, Phxe/ecms. Bemardinus G an tin. a Secrefis. 4370 1975 MAR 27.· SC pro CULTU, DECRETUM. PART.· De editione typica altera Missalis Romani, cum Variationibus et additamentis inductis I - DECRETUM DE EDITIONE TYPICA ALTERA MISSALIS ROMANI Cum Missale Romanum denuo imprimendum sit, variatio­ nes et additamenta inducta sunt, ut haec nova editio respon­ deat documentis post eiusdem primam editionem anno 1970 publici iuris factis. In Institutione generali, cuius numeri marginales non mu­ tantur, descriptio habetur munerum acolythi et lectoris, loco numerorum quae de subdiacono agebant inserta (nn. 142-152). Alia immutatio alicuius momenti habetur in parte Missalis quae continet Missas rituales et pro variis necessitatibus. Quaedam formularia completa sunt, antiphonas ad introitum et ad communionem indicando. Insuper additi sunt textus Missae ritualis in dedicatione ecclesiae et altaris, necnon Mis­ sae pro reconciliatione atque, inter Missas votivas, textus Mis­ sarum, quae de B. Maria V. Ecclesiae Matre et de Ss.mo No­ mine Mariae desiderabantur. Quaedam aliae variationes minoris momenti in titulos et in rubricas inductae sunt, quo melius respondeant verbis seu dictionibus, quae in novis libris liturgjcis occurrunt Hanc editionem alteram Missalis Romani Summus Ponti­ fex Paulus VI auctoritate sua approbavit, et Sacra Congrega­ tio pro Cultu Divino nunc emittit et typicam esse declarat Qirae erit Conferentiarum Episcopalium variationes in hac editione altera Missalis Romani contentas in editiones lin­ guis vernaculis apparandis inducere. Contrariis quibuslibet minime obstantibus. Ex aedibus Sacrae Congregationis pro Cultu Divino, die 27 martii Anni Sancti 1975, feria V in Cena Domini - lacobus Robertas Card. KNOX, Prae/ire mr. A. Bugnini, Archiep. tit Diode liane η., a Secretis. ii - VARIATIONES MISSALIS ROMANI · * I. AD INSTITUTIONEM GENERALEM n. 6 ... n. 11. "Item ad sacerdotem, munere praesidis coetus con­ gregati fungentem, spectat proferre quasdam monitiones at­ que formulas introductionis et conclusionis in ipso ritu prae­ visas. Natura sua hae monitiones non exigunt ut omnino ad verbum proferantur forma qua in Missall exhibentur, unde expedire poterit, saltem in aliquibus casibus, veris comunitatis condicionibus aliquatenus eas aptare (20). Sacerdoti praesidi etiam spectat verbum Dei nuntiare, necnon benedictio­ nem finalem impertire. Ipsi Insuper ...etc.” n. 17. a) — n. 19. ... n. 27. n. 32. ... n. 34. “In lectionibus mensa verbi Dei paratur fidelibus et thesauri biblici iis aperiuntur. Cum ex traditione officium le­ gendi lectiones non sit munus praesidentiale sed ministeriale. convenit ut. de more, diconus vel. eo deficiente, alius sacer­ dos legat Evangelium, lector vero alias lectiones. Deficiente tamen diacono vel alio sacerdote, Evangelium a sacerdote celebrante legatur”. n. 36. Linea 10 ... n. 42. ... n. 49. Linea 5. — n. 56. h) ... n. 59. ... n. 65. Acolythus sd servitium altaris et in adiutorium sa­ cerdotis et diaconi instituitur. Ipsius praecipue est altare at­ que vasa sacra parare et Eucharistiam, cuius est minister ex­ traordinarius, fidelibus distribuere, n. 66. Lector ad proferendas lectiones Sacrae Scripturae, Evangelio excepto, instituitur. Potest etiam intentiones ora­ tionis universalis proponere et, deficiente psalmista, psalmum inter lectiones proferre. Lector proprium munus in celebratione eucharistica ha­ bet, quod ipse per se exercere debet, quamvis adsint ministri ordinis superioris. Ut fideles, ex auditione lectionum divinarum suavem ac vivum sacrae Scripturae affectum (53) in corde concipiant, necesse est ut lectores tale ministerium exercentes, etsi insti­ tutionem non receperunt, revera apti sint et sedulo praeparati n. 68. ... n. 70. Omnia ministeria infra ea quae propria sunt diaconi a viris laids etsi institutionem non receperunt, exerceri pos­ sunt. Ministeria quae extra presbyterium peraguntur etiam mulieribus committi possunt, iuxta prudens iudicium rectoris ecclesiae. Conferentia tamen Episcopalis permittere potest ut mu­ lier idonea lectiones quae praecedunt Evangelium et intentio­ nes orationis universalis proferat et pressius determinare lo­ cum congruum, e quo verbum Dei in coetu liturgico annun­ tiet (55). n. 76. “Inter Missas autem ab aliquibus... Omnes insuper ad eam communitatem pertinentes sacerdotes qui officio in bonum pastorale fidelium singulariter celebrandi tenentur. Missam quoque conventualem aut "Communitatis" eadem die concelebrare possunt’’ (58). n. 78. n. 80. ... n. 81. _ n. 82. ... n. 88. _ n. 109. ... n. 110. .» n. 117. _ n. 120. — n. 121. _ n. 128. _ n. 129. ... n. 131. ... n. 133. ... n. 138. _ nn. 142-152. Substituuntur textu qui sequitur: C) De muneribus acolythi. n. 142. Munera quae acolythus exercere potest varii sunt generis; plura autem ex iis simul occurrere possunt. Expedit proinde ut opportune inter plures distribuantur; si vero unus tantum acolythus praesens adest, ea quae potioris sunt mo­ menti ipse exsequatur, cetera vero inter alios ministros distri­ buantur. Ritus initiales n. 143. In accessu ad altarem crucem, medius inter duos ministros cum cereis accensis, deferre potest. Cum autem ad altare pervenerit, cruce prope altare deposita, locum suum in presbyterio occupat. n. 144. Per totam celebrationem, acolythi est ad sacerdo­ tem vel diaconum, quoties opus sit, accedere, ut ipsis librum praebeat et in aliis quae necessaria sunt eos adiuvet. Convenit proinde ut, quantum fieri possit, locum occupet e quo mini­ sterium suum commode possit implere, sive ad sedem sive ad altare. Liturgia eucharistica n. 145. Absente diacono, expleta oratione universali, dum sacerdos ad sedem manet, acolythus super altare ponit corpo­ rale, purificatorium, calicem et Missale. Deinde, si opus est, sacerdotem adiuvat in accipiendis donis populi et. pro oppor­ tunitate, panem et vinum ad altare defert et sacerdoti tradit. Si incensum adhibetur, ipse sacerdoti turibulum exhibet eique assistit in turificandis oblatis et altari. n. 146. Sacerdotem adiuvare potest, qua minister extra­ ordinarius, in Communione populo distribuenda (61). Quod si Communio sub utraque specie fit, ipse calicem sumentibus ministrat, vel calicem sustinet si Communio per intinctionem praebetur. n. 147. Distributione Communionis expleta, sacerdotem vel diaconum in vasis sacris purificandis et componendis ad­ ·· Numeros omnes Indicamus in quibus aliqua variatio vel additamentum adest Inductum. Praecipuas vero variationes Integras referimus, pro ceteris lectorem remittimus vel ad EdlUonem alteram typicam Missalis Romani, vel ad textus qui continentur expressos apud Notitiae 11 (1975) 298-337. 20. Cf. S. Congr. pro Cultu Divino. Litt. clrc. de Precibus euchariMkds. 27 aprilis 1973. n. 14: AAS 65. 1973. 346. 7009 1975 MAR 27 53. Eodem est ac odnotatio 51. 55. Cf. S. Congr. pro Cultu Divino. Instr. Liturgicae in­ staurationes, 5 septembris 1970. n. 7: AAS 62.1970,700-701. 58. Eadem est ac adnotatio 54, cui additur: "S. Congr. pro Cultu Divino, Deck de concelebratione. 7 augusti 1972· AAS 64.1972. 561-563”. 61» Cf. Paulus VI. Litt. Apost. Ministerio quaedam, 15 au­ gusti 1972. η. VI: AAS 64.1972. 532. 7010 1975 APR 2 iuvat. Absente vero diacono, acolythus vasa sacra ad abacum defert ibique purificat et componit. D) De muneribus lectoris Ritus initiales. n. 148. In accessu ad altare, absente diacono, lector li­ brum Evangeliorum deferre potest: tunc ante sacerdotem In­ cedit; secus cum aliis ministris. n. 149. Cum ad altare pervenerit, facta cum sacerdote de­ bita reverentia, ad altare ascendit, librum Evangeliorum supra illud deponit et in presbyterio una cum aliis ministris locum occupat. Liturgis verbi n. 150. Lectiones, quae Evangelium praecedunt, in ambone legit. Deficiente vero psalmista, potest et psalmum respon­ sorium post primam lectionem proferre. n. 151. Absente diacono, post introductionem a sacerdote dictam, lector intentiones orationis universalis proferre potest. n. 152. Si ad introitum vel ad Communionem non habetur cantus, et antlphonae in Missall propositae a fidelibus non re­ citantur, tempore conveniente eas profert. nn. 153 ..., 157, 158 ... n. 167. ... n. 168. ... n. 199. ... n. 203. ... n. 204. Ultimus accedit diaconus. Postquam Christi San­ guinem sibi hausit, totum Sanguinem qui remansit sumit, cali­ cem ad abacum transfert, ibique ipse vel acolythus purificat atque absterget, et de more componit. n. 205. ... n. 206. Secunda alinea. Textus refectus: Per intinctionem Communionem accipit etiam diaconus, qui Arnen respondet concelebranti sibi dicenti: Corpus et Sanguis Christi. Diaco­ nus autem ad altare totum Sanguinem qui remansit sumit, ca­ licem ad abacum trasfert, ibique ipse vel acolythus purificat atque absterget et de more componit. n. 217. ... n. 228. ... n.238. ... n. 242. ... n. 244. ... n. 245. ... n. 246. ... n. 247. ... n. 248. ... n. 249. ... n.25O. ... n. 251. ... n. 252. ... n. 257. ... n. 265 ... n. 271. ... n. 276. ... n. 277. ... n. 278. ... n. 298. Ultima pars ita mutatur. Alba cum superpelliceo commutari nequit quando planeta vel dalmatica induenda est, aut quando stola adhibetur loco planetae vel dalmaticae. n. 301.Textus refectus: Ministri diacono inferiores albam vel aliam vestem in singulis regionibus legitime probatam in­ duere possunt. n. 310. Textus refectus: Missae rituales dicuntur cum co­ lore proprio vel albo vel festivo; Missae autem pro variis ne­ cessitatibus cum colore proprio diei vel temporis aut cum co­ lore violaceo, si indolem paenitentialem manifestant, v. gr. nn. 23, 28, 40; Missae votivae cum colore convenienti Missae quae celebratur aut etiam cum colore proprio diei vel temporis. n. 316. ... n. 322. ... n. 323. ... n. 393. ... p. 90. In titulis qui n. 326 praecedunt omittuntur verba: “et votivis”. n. 329. ... n. 330. ... n. 332. ... n. 333. ... n. 336. ... n. 337. “Missae defunctorum post acceptum mortis nun­ tium, vel in ultima sepultura defuncti, vel in primo anniversa­ rio die, celebrari potest etiam diebus infra octavam Nativita­ tis, diebus quibus occurrit memoria obligatoria aut feria quae non sit IV Cinerum aut Hebdomadae Sanctae. Aliae Missae defunctorum, seu Missae “cotidianae” cele­ brari possunt in feriis per annum, in quibus occurrunt memo­ riae ad libitum vel fit officium de feria, dummodo pro de­ functis revera applicentur. Π. AD NORMAS DE ANNO LITURGICO ET DE CALENDARIO n. 14. Loco “de Missa et de Officio divino”, habetur: Mis· salis Romani et de Liturgia Horarum. 7011 η. 4371 SACRA CONGREGATIO PRO INSTITUTIONE CATHOLICA n. 47. ... n. 59, 11. a) Verba: Provinciae, nationis, amplioris terri­ torii, Ordinis seu Congregationis et” omittuntur. ... n. 59, 12. Loco “in Institutionibus de Missa et de Officio”, habetur: “in Institutionibus generalibus Missalis Romani et de Liturgia Horarum”. III. AD TEXTUS MISSALIS (Omittuntur utpote rituales) TEXTUS NOVI I. Pro electione seu inscriptione nominis II. In benedictione Abbatis et Abbatissae III. In XXV vel L anniversario professionis religiosae IV. In dedicatione ecclesiae V. In dedicatione altaris VI. Pro variis necessitatibus 1. Pro Ecclesia ... 2. Pro Papa ... 6. Pro sacerdotibus ... 7. Pro seipso sacerdote ... 8. Pro ministris Ecclesiae ... 9. Pro vocationibus ad sacros Ordines ... 10. Pro religiosis ... 11. Pro vocationibus ad vitam religiosam ... 12. Pro laicis ... 13. Pro unitate Christianorum ... 15. Pro Christianis persecutione vexatis ... 21. Pro populorum progressione ... 22 bis. Pro reconciliatione ... 24. Initio anni civilis ... 25. Pro humano labore sanctificando ... 29. Pro profugis et exsulibus ... 30. Pro captivitate detentis ... 33. Pro morientibus ... 38. In quacumque necessitate ... 41. Ad postulandam caritatem ... 42. Pro concordia fovenda ... 43. Pro familia ... 44. Pro familiaribus et amicis ... 45. Pro affligentibus nos ... 46. Ad postulandam gratiam bene moriendi MISSAE VOTIVAE 8. De beata Maria Virgine ... VII. Ritus ad deputandum ministrum Sacrae Communionis ad actum distribuendae 1. Ordinarii locorum facultate fruuntur permittendi singu­ lis sacerdotibus sacra munera exercentibus ut deputare va­ leant personam idoneam, quae in casibus verae necessitatis, ad actum, s. Communionem distribuat. 2. Personam quae, iis in casibus, ad s. Communionem dis­ tribuendam ad actum deputatur, mandatum accipere expedit iuxta ritum qui sequitur. 3. Dum fractio panis et immixtio peraguntur, qui s. Com­ munionem distribuere debet ad altare accedit et coram cele­ brante sistit. Çxpleta invocatione Agnus Dei, sacerdos eum benedicit his verbis: Benedicat te Dominus ad Corpus Christi fratribus tuis nunc ministrandum. Et ipse respondet: Arnen. 4. Postquam vero sacerdos de more ipse Sacramentum sumpsit, s. Communionis ministrum, si hic SS. Eucharistiam suscepturus sit. communicat; ac deinde pyxidem vel vas cum hostiis ei porrigit, et una cum eodem ad Communionem fide­ libus ministranduam accedit. • Prot. N. 1970/74: Notlt. 11 (1975) 297-337. Adn. C. BRAGA In EL 90 (1976) 505. 4371 1975 APR 2.-SC pro LNSTTT. CATH.. LITT. CIRC. PART.· De doctrina Iuris canonici candidatis ad sacerdotium apte tradenda atque deinde permanente! colenda·· Postremis hisce annis studium Iuris canonici variis de causis neglegi coeptum est, praesertim a studenti­ bus ecclesiasticis, non sine quadam confusione in Ec­ clesia. 7012 fi η. 4371 SACRA CONGREGATIO PRO INSTITUTIONE CATHOLICA Sacra igitur Congregatio pro Institutione Catholica a pluribus rogata, et conscia sui oneris in formatione sacerdotali et theologica, suum officium esse putat at­ tentos in prinus reddere Excellentissimos locorum Or­ dinarios et Rev.mos Religiosorum Moderatores de ne­ cessitate studii Iuris canonici, sive ut futuri animarum pastores debite praeparentur, sive ut Ecclesiae suppe­ ditentur viri in Iure canonico periti, idonei interpretes et diligentes tutores exsecutoresque iuris nunc vigen­ tis et futuri Codicis luris canonici, Minime supervacaneum videatur difficultates hic perstringere, quae de huiusmodi studio nostris tempo­ ribus communius serpunt, etiam inter candidatos ad sacerdotium. Eae possunt ad duas redigi: ad creditam desuetudinem Codicis Iuris canonici, novique Codicis carentiam; ad imperfectam et interdum falsam ecclesiologiae Concilii Vaticani II interpretationem. Prior difficultas evanescit si animadvertatur non modo Codicem Iuris canonici ad hoc tempus abroga­ tum non esse, sed non posse haberi prudentes animamarum pastores, docentes, iudices Tribunalium eccle­ siasticorum, cultores exsecutoresque iuris Ecclesiae, si ii destituti sint debita praeparatione iuridico-historica debitaque scientia Codicis etiamnunc vigentis. Consi­ derandum insuper est plura post Concilium documen­ ta publici iuris facta esse circa exsecutionem decreto­ rum Concilii, quae documenta indole propria iuridica praedita sunt, ideoque pernoscenda tradendaque sunt. Ampla igitur est materia studio subiicienda non modo peritorum, ed etiam contendentium ad sacerdotium et alumnorum facultatum Theologiae et Iuris canonici. Altera difficultas - quae subtilior exhibetur, cum rationes ipsas respiciat, cur neglegantur disciplinae ca­ nonicae - quasdam breves considerationes postulat, quibus intellegatur: ipsam Concilii Vaticani II ecclesiologiam postulare ut ius in Ecclesia promoveatur. I. Munus et finis luris canonici in Ecclesia 1975 APR 2 turae sint et esse debeant in sua natura definitae ab elemento supematurali. Inter divinum humanumque elementum servanda semper est illa relatio, quam Chri­ stus ipse constituit. Ex ecclesiologia igitur conciliari clarius perspicitur et debitus locus et necessitas luris canonici. “Lex”enim maiorem vim acquirit, quia melius intellegitur eius munus in vita Ecclesiae. “Primae partes attribuendae profecto sunt caritati; sed caritas sine iustitia, quae legibus exprimitur, con­ sistere non potest. Ambae simul incedere atque inter se compleri debent, cum ex unico fonte profluant, qui est Deus. Ceterum, ut ait S. Paulus, regnum Dei est “iustitia, et pax, et gaudium in Spiritu Sancto” (Rom 14, 17)’ . Primatum tenet spiritus et interioritas; at organica insertio in corpus ecclesiale, praesentia auctoritatis et obsequium ei praestitum, manet semper elementum necessarium, quod ipse Ecclesiae Conditor voluit. In Ecclesia enim libertas et auctoritas non sunt verba in­ ter se repugnantia, at bona quae se complent; eorumque mutuus concursus provehit simul communitatis augmentum et singulorum facultatem agendi assequendique maturitatem. Revocando principium auc­ toritatis ac necessitatis rationis iuridicae, nihil detrahi­ tur de libertate deque eius debita aestimatione; at ve­ ro asseveratur necessitas tuendi efficaciter bona com­ munia, inter quae bonum illud praecipuum exercendi ipsam libertatem, quod tantum societas bene ordina­ ta potest convenienter praestare. Libertas enim, quid prodest singulis, nisi sapientibus opportunisque legi­ bus protegatur?” . Ipsum Concilium Vaticanum II, praesertim in Con­ stitutione dogmatica Lumen gentium * optime effert et illustrat munus et finem Iuris canonici etiam in Ec­ clesiis localibus. Principium enim subsidiarietatis aper­ te ostendit habendas esse, praeter normas quae valent pro tota Ecclesia, normas quoque peculiares pro Ec­ clesiis localibus. Concilium Oecumenicum Vaticanum II, praesertim per constitutionem dogmaticam Lumen gentium, re­ Π. Necessitas iuris canonici conditiorem nobis dedit intellegentiam Ecclesiae in suo duplici aspectu: charismatico et institutionali. Ea Quae supra consideravimus iuvare nos possunt ad nobis apparet imprimis christocentrica: Ecclesia est intellegendam necessitatem promovendi studium Iuris continuatio operis incarnationis et Mysterii Paschalis. canonici pro Ecclesia in universum atque etiam pro Inter elementa coessentialia Ecclesiae primum locum singulis partibus et gradibus organizationis ecclesialis. aperte tenet ontologia gratiae, prout est communica­ Oportet enim periti in Iure canonico habeantur in ma­ tio vitae divinae. Instrumentum autem huius commu­ gisterio theologico, in variis Curiarum episcopalium nicationis vitae divinae est structura sacramentaria et administrationibus, in Tribunalibus ecclesiasticis sin­ hierarchica. gularum regionum, in Curiis familiarum religiosarum, Concilium enim, postquam clare enuntiavit sacra- etc. Conferentiae ipsae Episcopales, Synodi, singuli mentariam Ecclesiae structuram, probe asseveravit: Ordinarii dioecesani et Moderatores religiosi indigent societatem organis hierarchicis instructam et Corpus viris in iure versatis, quibus adiuventur non modo in Christi Mysticum, communitatem visibilem et com­ instituendis in iure canonico futuris sacerdotibus, et munitatem spiritualem constituere unam complexam in recte interpretando iure communi, sed etiam ad realitatem, duplici coalescentem elemento, humano et concipiendum apte ius particulare, hoc est, ad leges divino. Ecclesia per analogiam comparatur cum my­ particulares redigendas quam optime, sive quod ad res sterio Verbi incarnati: “Sicut enim natura assumpta attinet sive quoad formam, atque ad eas applicandas. Verbo divino ut vivum organum salutis, Ei indissoluMemorare hic iuvat Instituta religiosa, ob tempus bili 1er unitum, inservit, non dissimili modo socialis “ad experimentum” provisum ex Motu Proprio Ecclecompago Ecclesiae Spiritui Christi, eam vivificanti, ad siae Sanctae anno 1966, operam dare recognoscendo augmentum corporis inservit” ; “(Ecclesia) unita qui­ peculiari iuri proprio atque etiam novas structuras ap­ dem propter bona caelestia iisque ditata, ... a Christo parare. in hoc mundo ut societas constituta et ordinata est, Quare, agitur de opera necessario praestanda Auc­ atque aptis mediis unionis visibilis et socialis instructa. toritatibus ecclesiasticis in earum munere gubernandi Ita Ecclesia, insimul coetus adspectabilis et communi­ (quod quidem a munere “pastorali” disiungi nequit), tas spiritualis, una cum tota humanitate incedit... . ad ordinatum et pacificum progressum vitae socialis Si Ecclesiam ita consideramus, melius intellegimus communitatis Christianae, ad promovendum apostolaquomodo ipsa, in sua totalitate et in sua unitate, sit tum recteque tuenda legitima omnium hominum iura. indissolubiliter - etsi diversa ratione - communitas 3. Paulus VI iis qui interfuerunt “Cursui renovationis ca­ gratiae et societas hierarchica, et quomodo eius strue- nonicae pro judicibus aliisque tribunalium administris”, Ro­ • 1. Conit. dogm. de Ecclesia Lumen gentium, n. 8. 2. Conii put. de Ecclesia Ln mundo huius temporis Gau­ dium et ipef. n. 40. 7013 mae habito a Pontificia Universitate Gregoriana: A.A.S. 66 1974,0. 12. 4. Paulus VI, ad Praelatos Auditores S. Rotae. 29 ianuarii 1970: A.A.S. 62. 1970. d. I IS. 7014 1975 APR 15 SACRA CONGREGATIO PRO CULTU DIVINO Hinc necessitas apte praeparandi huiusmodi viros. Oportet tamen, et hoc facile intellegitur, ut etiam sa­ cerdotes curae animarum destinati, convenienti for­ matione iuridica instructi sint, qua possint pastorale suum ministerium recte explere. Hinc pariter necessitas ut Episcopi et Moderatores religiosorum magis conscii fiant de officio fovendi promovendique studium luris canonici. Excellentissimis igitur locorum Ordinariis et Reve­ rendissimis religiosorum Moderatoribus haec commen­ dat S. Congregatio pro Institutione Catholica, commu­ ni consilio cum sacris Congregationibus pro Ecclesiis Orientalibus, pro Gentium Evangelizatione, pro Reli­ giosis et Institutis saccularibus; confiditque eos, since­ ra et alacri cura pastorali hanc etiam sui muneris par­ tem sentientes, operam suam praestituros ad optatam huius quaestionis solutionem. Ill. Ordinationes η. 4372 Seminarii Maioris vel Scholasticatus Religiosi, addito quoque horarum numero disciplinae canonicae adsignato. 7. Docentes Iuris canonici necessitudinem studio­ rum servent cum ceterarum disciplinarum theologica­ rum magistris, ut, consociata fraterne opera, possint eorum auxilio uti ad annuam studiorum rationem de­ finiendam eamque exsequendam (semper, ut patet, secundum “Rationem institutionis sacerdotalis”). 8. Ordinarii Dioecesani Moderatoresque Religiosi curent ut eorum docentes Iuris canonici intersint dili­ genter cursibus ad hodiernam iuris doctrinam compa­ randam habitis a Facultatibus Iuris canonici aliisque huiusmodi Institutis, vel a Conferentiis Episcopalibus et Religiosis. 9. In promovenda formatione permanenti Clerico­ rum, et in variis cursibus ad hodiernam doctrinam comparandam habendis pro Gero (sic pariter in Insti­ tutis Pastoralibus), includantur argumenta de rebus canonicis. 10. Denique, Ordinarii locorum et Moderatores re­ ligiosi curent aliquos ex suis sacerdotibus mittere ad Facultates vel Instituta Iuris canonici, ut ibi idonei docentes formentur. Alios autem mittant, qui peri­ tiam acquirant in partibus iuris, ab activitate dioecesa­ na vel religiosa requisitis. Ordinarii latini, in quorum Dioecesibus versantur Christifideles ad Orientales Ec­ clesias pertinentes, catholicas vel orthodoxas, curent ut aliqui suae Dioecesis sacerdotes adeant peculiares cursus luris canonici orientalis vel etiam Facultatem Iuris canonici orientalis, quae habetur Romae in Pon­ tificio Instituto Studiorum Orientalium. Confidimus Te, Rev.me Domine, operam nobiscum consociaturum in gravi hac quaestione apte prompteque solvenda. Tibique iam nunc gratias ex animis persolvimus, nosque obsequentes addictissimosque confirmamus. - Gabriel Maria Card. GARRONE, Praefectus. J. Schrôffer, Secretorius. Quo facilius proposita supra indicata exsecutioni mandentur, haec praescribuntur: 1. In nullo Seminario Maiore vel Scholasticatu (et eo magis in nulla Facultate vel Sectione Theologica) deesse debet cathedra Iuris canonici5 ;quae disciplina adnumeranda erit inter necessarias. 2. In ea tradenda disciplina indicentur fundamenta theologica generalia luns canonici, et particularia cuiusque instituti iuridici. Hac ratione efferetur spiritus quo animatur ius Ecclesiae — aliter atque cetera iura —, eiusque munus pastorale. 3. Ius canonicum ita tradatur, ut futurus sacerdos sibi appropriet eius principia et normas, in usum vitae pastoralis. Si res postulet, tradatur etiam breviter hi­ storica normae progressio, et illustretur eius nexus cum theologia congruentium aetatum. Tradatur pari­ ter sufficiens cognitio iuris civilis propriae gentis circa quaestiones in Iure canonico tractatas, eas praeser­ Sacra Congregatio pro Institutione Catholica his “Lit­ tim quae mixtae competentiae sunt. Ecclesiae et Sta­ teris··Circularibus ” non ipsas adit Facultates (Scholas. Institu­ tus (ac praeterea circa ius concordatarium, ubi hoc ta, Sectiones, etc.) Iuris canonici; patet tamen pro ipsis quo­ que valere quidquid illis applicari potest ex contextu. adsit). 4. Ob necessitates oecumenismi et observantiam • Omnibus Ordinariis dloecesanls et religiosis necnon Rec­ Seminariorum et Collegiorum religiosorum, Prot. N. congruentium legum ecclesiasticarum, in tradendo toribus 194/74: Communltatlones 7 (1975) 12-17. Adn. AUTORES Iure canonico exponendae sunt quaestiones, quae ip­ VARII In Seminarium 27 (1975) 749-915; J. BEYER In PrM (1975) 0. IX-X ante pag. 363; C. LEFEBVRE In L’année sum oecumenismum respiciunt et iuridicas implica­ 64 can. 20 (1976) 160-163; AÔFM 94 (1975) 240-243. tiones habent, peculiari habita ratione rei liturgicae et sacramentariae. 5. Ne vero mera praecepta tradantur, studentes in 4372 usum introducendi sunt aptis accuratisque formulariis variarum procedendi rationum (illustrando pariter to­ 1975 APR 15. - RATIHABITIO CONV. AAS 67 (1975) 254 tum actionis decursum) etc., in re sive administrativa Ratihabitio conventionis inter Sanctam Sedem sive iudiciaria. Ad hoc magnae utilitatis erit ut stu­ et Saravicam civitatem dentes gregatim conducantur ad invisendas Cancella­ ri as et Tribunalia dioecesana vel regionalia, atque Vide textum supra sub die 21 feb. 1975: LE 4357. etiam ut in Seminarium invitentur iudices, defensores vinculi, etc. 4373 6. Peculiariter autem, quod ad rationem attinet docendi: 1975 APR 15.-SC pro CULTU, FACULTAS. PART.· a) Haec diversa erit a ratione in Facultatibus vel Scholis Iuris canonici servata, cum diversa sint pro­ Facultas datur utendi in propria dioecesi Precibus eu­ posita spectata. Quantum igitur fieri poterit, vitentur charisticis quas Sedes Apostolica iam concesserat nonnullis dioecesibus Helvetiae quaestiones disputatae et inquisitiones proprie monoRome, le 15 avril 1975 graphicae, nisi hae peculiaris momenti sint ad fines pastorales. Excellence, Votre lettre du 21 mars 1975 demandant l’usa­ b) “Rationes institutionis sacerdotalis” cuiusque ge, dans certaines circonstances, des Prières eucharistiques gentis6 et cuiusque Familiae religiosae, materiam conce'dees par le Saint-Siège aux diocèses de Suisse pour leur a été aussitôt transmise à l’autorité compétente. tradendam referant bene definitam. Quod eo magis Synode Sur avis favorable du Saint-Père, communiqué par lettre faciendum erit in Rationibus studiorum cuiusque de S. Em. le Cardinal Secrétaire d’Etat en date du 10 cou­ 5. Cf. etiam Ratio fundamentalis institutionis sacerdotalis, n. 34. 6. Decr. de institutione sacerdotali Optatam totius, n. 1. 7015 rant (N. 277943), nous vous autorisons volontiers à employer ces Prières eucharistiques dans leur texte typique latin ou dans les versions française pu allemande dûment approuvées et confirmées pour les dioéceses de Suisse. 7016 η. 4373 - 4377 S. C. PRO RELIGIOSIS - SIGNATURA - COMM. PRO DECRETIS INTERPRETANDIS Veuillez agréer, Excellence, l’assurance de mon entier dé­ vouement en Notre Seigneur. - James R. Card. KNOX, Préfet • Episcopo Argentoratensl: Doc. Cath. 72 (1975) 689690. Adn. In Doc. Cath. 72 (1975) 690. 4374 1975 APR 15-25 National» secundae instantiae “co liatis consiliis cum isto Tri­ bunali” continet praeceptum non omnino clarum» quia indu­ at interventum tribunalis in dispensatione quae est ordinis administrativi. Occasionem nactus cuncta fausta Tibi adprccor addictissi­ mus. - Dinus Card. STAFFA. Praefectus. Aurelius Sabattani Secretorius H · Normae exsecutionis 1975 APR 15.-SC pro RELIGIOSIS, EPISTULA. PART.· Episcopus potestate gaudet supprimendi Fraternita­ tem sacerdotalem Sancti Pii X' Rome, le 15 avril 1975 Excellence, Votre rapport du 24 janvier dernier concer­ nant h Fraternité sacerdotale Saint-Pie X a retenu toute la profonde attention de la Sacrée Congrégation pour les Religieux et les Instituts séculiers qui en a apprécié la lucidité et Je réalisme apostolique. En ce gui concerne la compétence de cette Sacrée Con­ grégation, votre Excellence sait qu'elle possède l'autorité né­ cessaire pour retirer les actes et les concessions effectués par son prédécesseur. Toutefois, étant donné les conclusions obtenues par la Commission cardinalice spéciale, instituée ‘ad hoc’, non seule­ ment la S. Congrégation exprime son plein accord pour la suppression de la 'Fraternité sacerdotale Saint-Pie X *. erigée par votre prédécesseur, mais elle vous invite encore à procé­ der sans retard à une mesure si douloureuse, devenue néan­ moins indispensable. Il m’est agréable, en cette circonstance pénible, de vous exprimer la gratitude de la Sacrée Congrégation et la mienne propre pour votre précieuse collaboration au service du Sei­ gneur et de son Eglise, me redisant en même temps, de Votre Excellence le très dévoué dans le Christ. - Arturo Card. TA­ RERA, Préfet. Augustin Mayer, Secrétaire. • Episcopo Lausannensl, Genevensl et Fruburgensl. Prot. N. DD. 1649-1/72: Ooc. Cath. 72 (1975) 613-614. Adn. vide Infra sub die 11 oct. 1976: LE n. 4470. 4375 1975 APR 21.-SIGNATURA APOST., NORMAE. PART.· Normae servandae in exsequendo Rescripto Pontificio Conferentiae Episcopali Australiae die 1 nov. 1974 circa causas matrimoniales concesso I · Litterae quibus Normae transmittuntur L De causa in foro commorationis partis actricis (η. I Rescripti) Si quid pan conventa exceperit contra huiusmodi titulum competentiae. Tribunal adductas rationes examinare tenetur, audito Promotore Justitiae, et quaestionem dirimere per decretum motivis munitum. II. De nidice unico in causis nullitatis matrimonii (n. 2 Rescripti) 1. Si quod Tribunal Regionale graves difficultates habituaiiter patiatur collegium trium iudicum constituendi. Episco­ pus Moderator eiusdem Tribunalis, de consensu coetus Epi­ scoporum regionis, petere poterit a Praeside Conferentiae fa­ cultatem demandandi causas nullitatis matrimonii clerico tamquam iudici unico. 2. Praeses Conferentiae petitum indultum concedere pot­ est ad triennium, ac dein, perdurantibus iisdem difficultati­ bus, ad idem tempus pluries prorogare. 3. Tribunal uti poterit praefato induito pro singulis causis, dummodo non interveniant oppositiones, de quibus in articu­ lo 2 relati Rescripti. III. De dispensatione ab appellatione Defensoris vinculi (n. 3 Rescripti) 1. In casibus exceptionalibus de quibus in n. 2 Rescripti» Episcopus Moderator Tribunalis Regionalis, si, de consilio Defensoris Vinculi, appellationem adversus sententiam affir­ mativam primae instantiae superfluam fore censeat, rogare potest Conferentiam Episcopalem ut Defensor Vinculi ab obligatione appellandi dispensetur. 2. Haec dispensatio peti potest tantummodo quoad sen­ tentiam latam a Collegio trium iudicum. 3. Ad hunc finem Episcopus Moderator Tribunalis trans­ mittat Conferentiae exemplar sententiae, ac in suis precibus exponat rationes, quibus nititur petitio. 4. Examini harum petitionum praeest et invigilat Episco­ pus a Consilio Permanenti Conferentiae electus. Eiusdem Consilii Permanentis erit seligere clericos in iure canonico peritos, ac praxi processuah praestantes, qui de una­ quaque instantia dispensationis videant per singula collegia trium saltem membrorum. Eorum votum submittendum est Episcopo designato uti supra, qui, si opportunum censuerit, dispensationem concedit et communicat cum Episcopo oratore. 5. Quotiescumque ex examine sententiae duoia exonantur circa fundamentum decisionis latae, exquirantur et examinen­ tur acta causae. 6. Quotiescumque dispensationem largiri haud expedire iudicatum fuerit, causae denegationis scripto indicabuntur, nempe errores qui forte irrepserint in decernendo et defectus in procedendo. Exc.me ac Rev.me Domine, Pervenerunt ad Hoc Supre­ mum Tribunal litterae diei 24 martii 1975, quibus Excellentia Tua Reverendissima, nomine E.mi Praesidis istius Conferen­ tiae, transmisit normas propositas ad exsecutionem Rescripti Pontificii diei 1 novembris 1974 circa tractationem causarum matrimonialium. Animadvertit Signatura Apostolica quod in huiusmodi Normis redigendis ratio habita non est de schemate earundem Nonnarum, ab Hoc Supremo Tribunali transmisso isti Exc.mo Nuntio Apostolico dic 4 martii 1975. Nam Excellentia Tua ita scripserat eidem Nuntio: “We • Secretario Conferentiae Episcopalis Australlanae. Prot. N, 810/70 VAR: Documenta recentiora circa rem matrimo­ would be therefore grateful to receive any advice the Signatu­ nialem et processualem, vol. II, Romae 1980, p. 129-132. re Apostolica has to give concerning these matters. We still would appreciate from Cardinal Staffa some advice and as­ sistance as regards the regulations in questione”. 4376 Adhaerendo huic desiderio, Signatura Apostolica schema exaravit, quod respondet Normis propositis Conferentiae Ca­ 1975 APR 23. - RATIHABITIO CONV. AAS 67 (1975) 436 nadiens! et Conferentiae Statuum Foederatorum Americac Ratihabitio conventionis inter SedemApostolicam Septentrionalis, et partim ab iisdem Conferentiis allatis. et Rempublicam Lusitanam Hac in re, enim, valde congruit quod, cum eadem sit formu­ la Rescripti Pontificii pro natione Australiana et Canadiens!, Vide textum supra sub die 15 feb. 1975: LE 4354. eaedem sint quoque regulae applicationis. Optabile est. ideo, quod ista Conferentia, si id opportunum censet, acceptet nor­ mas istuc transmissas quae nunc iterum adnectuntur. C4/L A). 4377 Hoc non impedit quod examen petitionum dispensationis ab appellatione Defensoris Vinculi istic instituatur a iudicibus tribunalis Appellationis, tamquam a peritis a Conferentia ad 1975 APR 25.- COM. IN TE RPR.. RESP. AAS 67 (1975) 348 rem deputatis (cfr. Normas propositas, 111,4). et forsan ab aResponsa ad proposita dubia: lin qui scientia iuris polleant. 1 - Circa facultatem presbyteri, ab Episcopo deputati, Quod proponitur ab ista Conferentia, nempe concessio confirmandi apostatam a fide re ad missum in Ecdetalis dispensationis ab Archiepiscopo Moderatore Tribunalis 7017 7018 1975 APR ... SACRA CONGREGATIO PRO CULTU DIVINO η. 4378 siam. 2 · Circa cessationem officii Episcopi Auxiliaris cessante munere Episcopi dioecesani habitualiter concelebrat “quandoque desiderare posset Mis­ sam singulariter celebrare, ad propriam spiritualem devotio­ nem alendam vel alia de causa” (5). Rationes huius personalis devotionis plures esse possunt atque legitimae, quin momen­ Patres Pontificiae Commissionis Decretis Concilii Vaticani tum concelebrationis minuatur, v. gr. festum peculiare, anni­ II Interpretandis, propositis in plenario coetu quae sequuntur versarium propriae vitae vel familiae, mors parentum vel ami­ dubiis, respondendum esse censucrunt ut infra: corum, etc. Missa conventualis vel communitatis possibilita­ tem non praebet satisfaciendi personali desiderio eligendi, 1. (De ministro Sacramenti Confirmationis) quibusdam in casibus, textus propriae necessitatis magis re­ spondentes. D. - Utrum facultas, de qua in Ordine admissionis valide 2. Libertas quodammodo limitari videtur si quis cogeretur iam baptizatorum in plenam communionem Ecclesiae Catho­ vel ad concelebrandum vel, si singulariter celebraverit, ad Mis­ licae (Praenotanda, n. 8), necnon in Ordine Confirmationis sam conventualem aut communitatis participandam sine pos­ (Praenotanda, n. 7, b) iuxta quam presbyter ab Episcopo sibilitate illius perfectioris participationis, quae in Commu­ pro admissione deputatus potest candidatum confirmare in nione sacramentali habetur. Hoc sensu legere iuvat animad­ versiones P. Galine au: “Avec le renouveau de la communion ipso actu admissionis, comprehendat etiam casum readmisdepuis saint Pie X et la remise en valeur du repas comme sionis apostatae a fide, nondum confirmati. signe de l'Eucharistie depuis Vatican II, la présence des nonR. - Affirmative. communiants durant la seconde partie de la messe n'est pas sans introduire parfois une discrimination gênante dans ras­ II. (De Episcopis Auxiliaribus) semblée, surtout dans la messe du groupe. On sent que le signe de l'unité exprimé dans le partage du même pain et de D. - Utrum per Decretum Christus Dominus, n. 26,et Litt. la même coupe est mis en question (comme jadis les messes Apost. Ecclesiae Sanctae, I, n. 13 § 3, derogatum sit can. 355 § 2 C. 1. C. circa cessationem officii Episcopi Auxiliaris ces­ “privées” où des prêtres célébraient côte à côte mais séparé­ ment le même sacrement ... de l'unité). C'est bien la preuve sante munere Episcopi dioecesani. 3ue le rassemblement eucharistique engage plus que l'écoute R. - Affirmative, nisi expresse ab Apostolica Sede, in casu e la parole et la prière en commun. D'une certaine manière, particulari, aliud provisum fuerit. c’est une nouvelle assemblée” (6). Haec valent praesertim pro communitatibus religiosis, in Ss.mus Dominus Noster Paulus Pp. VI in Audientia die 25 quibus saepe non habentur rationes pastorales pro celebra­ aprilis 1975 infrascrip to impertita supradictas decisiones ratas tione Missae cum populo pro maiore parte sodalium presbyte­ habuit, adprobavit et publicari iussit. · Pericles Card. FELICI, rorum. Qui, ergo, aut Missam sine populo numquam celebrare Praeses. possent, contra libertatem a documentis supra relatis conces­ sam, aut Missam communitatis participare deberent sine pos­ Adn. C. BRAGA In EL 90 (1976) 498-499; P. TOCANEL sibilitate communicandi, et tunc non haberetur plena partici­ In ApoIl 48 (1975) 374-375. patio omnium ita ut Missa sit actio totius communitatis. 3. In Missa ergo conventual! aut communitatis, ut revera plena significatione polleat, participatio sacramentalis semper possibilis esse debet aut concelebratione aut Communione. 4378 Secus elemento magni momenti careret pro pluribus .sacerdo­ tibus ad eam participantibus, qui inducerentur ad eius valo­ rem minuendum. Eadem de causa, recenter, etiam in Cappella Papali, Sacra 1975 APR ... - SC pro CULTU DIVINO, RESPONSA. PART.· Communio distributa est etiam Cardinalibus, Episcopis, sacer­ dotibus etiamsi singulariter celebraverunt. Quod non parum Responsa ad proposita dubia: contulit ad pleniorem significationem et participationem in 1 - Circa Communionem iterandam in Missa conven­ Missa Papali. tual! vel communitatis ab iis qui Missam iam litave­ runt. 2 - Circa Missam cotidianam cum pueris adhuc DE MISSA CUM PUERIS: Estne spernenda consuetudo retinendam Missae cotidianae pro pueris? DE COMMUNONE IN MISSA CONVENTUALI: Qui Mis­ sam celebraverunt possuntne sacram Communionem recipere in Missa conventuali vel communitatis9 Resp.: Affirmative. Missa conventualis vel communitatis expresse consideratur in Institutione generali Missalis Roma­ ni, n. 76, et in subsequent! Declaratione de Concelebratione Sacrae Congregationis pro Cultu Divino, die 7 augusti 1972 data (1). Ob peculiare momentum huius Missae in vita com­ munitatis facultas data est omnibus eius sodalibus qui Missam in bonum pastorale fidelium singulariter celebrare tenentur, sub utraque specie communicandi vel concelebrandi. At consideranda etiam est Instructio Immensae caritatis, diei 29 ianuarii 1973 (2), quae etiam de ampliore facultate bis eodem die communicandi agit. In capite secundo, c. 6, di­ citur licere sacerdotibus qui iam Missam litaverunt, Commu­ nionem altera vice recipere eodem die “in Missa principali ali­ cuius conventus”. Missa conventualis vel communitatis vere consideranda est peculiaris immo praecipuus conventus com­ munitatis. His expositis, quae a lege Ecclesiae profluunt, perutile erit quaedam argumenta proponere, quae valorem et sensum huius concessionis probant. 1. Declaratio de concelebratione momentum extollit con­ celebrationis, quae “fraterna presbyterorum inter se atque to­ tius communitatis vincula significat et firmat, quia in huius­ modi sacrificii celebratione, quam omnes conscie, actuose at­ que modo uniuscuiusque proprio participant, clarius apparet ratio totius communitatis atque praecipua habetur manifesta­ tio Ecclesiae in unitate sacrificii et sacerdotii, in unica gratia­ rum actione circa unum altare” (3). Sed eadem Declaratio af­ firmat etiam: “Quamvis concelebratio forma sit praeclara ce­ lebrationis eucharisticae in communitatibus habendae ... salva sit oportet cuique sacerdoti Missae singularis celebrandae fa­ cultas” (4). Unicuique sacerdoti plena danda est libertas eli­ gendi formam celebrationis quam maluerit. Nam, etiam qui 1. Cf. Notitiae 8. 1972, pp. 327 sa. 2. Cf. Ibid. 9, 1973, pp. 157 ss. 3. Sacra Congregatio pro Cultu Divino, Declaratio de concelebratione: Notitiae 8, 1972, pp. 327-328. 4. Ibid., p. 328. 7019 Resp.: Quibusdam in collegiis, in quibus pueri in commu­ ni vivunt, vel scholis catholicis, consuetudo invaluit pueros in­ ducendi ad Missam cotidianam. Post editum Directorium de Missis cum pueris quidam se interrogant de sensu tribuendo n. 27 eiusdem, qui sic sonat: “Missa infra hebdomadam a pueris participanda certe cum maiore fructu et minore pericu­ lo taedii celebrari potest, si... non cotidie fit; insuper diligen­ tius praeparari potest, si longius temporis spatium inter varias celebrationes incercedit”. Res pendet a consuetudinibus et a magistrorum pastorali prudentia. At Directorium ad haec tendit: 1) Vitandum est ne participatio ad Missam cotidianam consideretur a pueris simplex oboedientia alicui legi eamque derelinquant curriculo studiorum expleto. 2) Pueri gradatim manuducendi sunt ad plenam significa­ tionem Missae eiusque partium intellegendam. Ad hoc neces­ sarium est ut variis orationis et celebrationis formis assue­ scant. Directorium in citato numero mentem suam clarius ita exprimit: “Interdum praeferenda est communis precatio, ad quam pueri etiam sponte conferre possunt, vel communis me­ ditatio vel sacra verbi Dei celebratio, quae priores celebratio­ nes eucharisticas continuat et ad posteriores profundius par­ ticipandas valet”. Quod respondet iis quae dicuntur nn. 13-15, in quibus de varii generis celebrationibus disseritur ut vita cotidiana puero­ rum in dies magis evangelio imbuatur et facilius elementa li­ turgica intellegantur, quibus ad pleniorem Missae participatio­ nem praeparantur. 3) Celebratio Missae est actio totius communitatis. Qua de re participatio actuosa puerorum maxime fovenda est. Ipsi ergo partem habeant oportet in Missae praeparatione, quae aptius fieri potest si “longius temporis spatium inter varias ce­ lebrationes intercedit”. Missa cotidiana in se non parvipenditur. Immo, “fideles invitantur ut diebus quoque ferialious saepe, immo cotidie. Missam participent” (1). Sed pro pueris hic habendus est finis ad quem institutio liturgica et catechetica tendit, legibus 5. Cf. ibid., p. 332. 6. Egliic qui chante, η. 135-136. juillet-août 1974. p. 15. 1. S. Congr. Rituum. Instr. Eucharisticum myifrrium. 25 mail 1957, n. 29. 7020 SECRETARIA STATUS - COMMISSIO CARDINALIUM η. 4379 - 4380 predagopcis adhibendo, progressiva nunuductione, minime vero subitanea impositione. • Notit II (1975) 123-126. 4379 1975 MAI 2-6 Profitlo della circostanza per confermarmi con sensi di re­ ligioso ossequio dclla Patemità Vostra Rev.ma dev.mo nel Signore. -G. Card. VILLOT. • Praeposito Generali Societatis lesu: Acta Romana Socie­ tatis lesu 16 (1973-76) 456-158. Adn. T. J. REESE in The Jurist 34 (1974) 356-379. 1975 MAI 2.-SECRETAR1A STATUS, EPISTULA. PART.· Nonnullae fiunt animadversiones in Decreta Congre­ gationis Generalis Societatis lesu, simulque probatur ad experimentum decretum “de paupertate”, facta Praeposito Generali facultate dispensandi in materia 43S0 1975 MAI 6.· COMM. CARDINALIUM, DECISIO. PART.· Dal Vaticanor2 Maggio 1975 “Fraternitas sacerdotalis Sancti Pii X” supprimenda declaratur una cum propriis Seminariis Reverendissimo Padre, Mi sono fatto un dovere di sotto- Rome, le 6 mai 1975 porre alia considerazione dei Sommo Pontefice i Decreti dclla Excellence, C'est au nom de la Commission Cardinalice et XXXII Congregazione Generale della Compagnia di Gesù, che par mandat exprès du Saint-Père que nous vous écrivons. Ella Gli ha presentato in conformité al desiderio da Lui espres­ Nous vous restons très reconnaissants du climat fraternel so nella lettera in via ta Le il 15 febbraio u. s. dans lequel ont pu se dérouler nos récents entretiens, sans D Santo Padre ha esaminato con mol ta cura tali testi, conque les divergences de nos jugements aient jamais compromis clusivi deU’attivitâ della Congregazione Generale, da Lui seentre nous une communion profonde et sereine. Mais cela ne guita con profonda, affettuosa e responsable attenzione.e mi fait que nous rendre plus douloureuse l’apparente irréductibi­ affida il venerato incarico di restituirli a Lei, accompagnandolité de vos vues, avec les conséquences qui ne peuvent man­ li con le seguenti riflcssioni. quer d'en découler. Dall'esame dei Decreti appare che le note vicende della Cest autour de votre déclaration publique, dans la revue Congregazione Generale non le hanno permesso di raggiungeItinéraires, que notre échange s'est principalement engagé et re quel risultato globale che Sua Santita si attendeva dalTimpoursuivi. D ne pouvait en être autrement puisque nous trou­ portante awenimento, e per il quale, a più riprere e in diverse vions là explicite tout ce que le visiteur à Ecône n'avait pu éforme, aveva dato paterne indicazioni, specialmente nel diclaircir et nous invitait à dégager dans une conversation avec scorso programmatico del 3 dicembre 1974. In ogni modo vous. Egli ha disposto che Le siano restituiti i Decreti affinchè posOr une telle déclaration nous apparaissait en tous points sano essere messi in atto sccondo le nécessita della Compa­ inacceptable. Π est impossible de concilier la plupart des affir­ gnia, con l’augurio che i suoi benemeriti membri possano sermations contenues dans ce document avec une fidélité au­ virsene per continuare nclla genuina fedeltà al carisma ignathentique à l'Eglise, à celui qui en a la charge et au Concile où ziano e alia “Formula Instituti". la pensée et la volonté de TEglise se sont exprimées. Π est Poiche', peraltro, nei menzionati Decreti, accanto ad afferinadmissible que chacun soit invité à subordonner à son pro­ mazioni meritevoli di ogni considerazione, ve ne sono anche pre jugement les directives venant du Pape pour s’y soumettre altrc che lasciano alquanto perplessi e, nella formulazione. ou s'y dérober: c'est là proprement le langage traditionnel possono dare occasione a meno rette interpretazioni, il Som­ des sectes qui en appellent aux Papes d’hier pour se soustrai­ mo Pontefice desidera che siano trasmesse a Lei ed ai suoi re à l'obéissance au Pape d’aujourd'hui. Collaborator! alcune particolari raccomandazioni relative ad Tout le long de nos conversations, notre voeu était de alcuni Decreti, che Ella troverà qui compiegate,e di cui vorrà vous amener. Excellence, à reconnaître le bien-fondé de telles tener conto in quello spirito di obbedienza che e sempre stato objections et à revenir sur vos propres affirmations. Cela, caratteristico della Compagnia. nous avez-vous dit. vous était impossible: “Si je devais modi­ Finalmente, riguardo al Decreto “De paupertate”, da Lei fier ce texte, disiez-vous, j'écrirais les mêmes choses”. presentato con la filiale lettera del 14 marzo scono, Sua San­ En ces conditions, la Commission ne pouvait que remettre tita non ha mancato di rilevare la complessità del lavoro au Saint-Père ses conclusions absolument unanimes et le compiuto per aggiomare la lepslazione della Compagnia in dossier complet de cette affaire pour qu'il puisse juçer lui-mê­ questa materia, in conformité aile direttive contenuté nella me. C'est avec l'entière approbation de Sa Sainteté que nous mia lettera del 26 febbraio 1973. Data la delicatezza delTarvous faisons part des décisions suivantes: gomento e il carat tere dclle innovazioni introdotte, il Decreto 1. “Une lettre sera envoyée à Mgr Mamie, lui reconnais­ potrà entrare in vigore “ad experimentum” in modo che la sant le droit de retirer l'approbation donnée par son prédéces­ prossima Congregazione Generale possa riesaminare 1’intera seur à la Fraternité et à ses Statuts”. Cest chose faite par let­ questione in base all'esperienza acquisita nei prossimi annt tre de Son Eminence le Cardinal Tabera. Préfet de la S. Con­ Per quanto, poi, concerne la facoltà di dispensare sui voto di grégation pour les Religieux. povertà, da Lei richiesta nella menzionata lettera, ho il dovere 2. Une fois supprimée la Fraternité, celle-ci “n’ayant plus di comunicarLe che il Vicario di Cristo la concede alla Pater­ nité Vostra, nei singoli casi che si rendessero necessari, col vo­ d’appui jundique. ses fondations, et notamment le Séminaire d'Ecône, perdent du même coup le droit à l’existence”. to deliberativo del suo Consiglio. 3. Il est évident - nous sommes invités à le notifier claire­ In generale, per qualsiasi problema relativo alla interpretament — “qu'aucun appui ne pourra être donné à Mgr Lefebvre zione delFinsieme dei Decreti, il punto costante di riferimento - secondo il vivo desiderio del Papa - dovrà essere costi- tant que les idées contenues dans le manifeste du 21 novem­ bre 1974 resterons la loi de son action”. tuito dai criteri e dagli awertimenti contenuti nel menzionato Nous ne vous communiquons pas ces décisions. Excellen­ Discorso del 3 dicembre e negli altri documenti dclla Santa ce. sans une profonde tristesse. Nous savons avec quelle géné­ Sede, concernenti la Congregazione Generale. reuse perseverance vous avez travaillé, le bien qui s est accom­ U Sommo Pontefice confida che, alia luce delle menzionate raccomandazioni, i Decreti della XXXII Congregazione Ge­ pli ainsi. Nous devinons dans quelle situation cruelle vous al­ lez vous trover. Mais nous sommes sûrs que tous ceux qui nerale avranno la loro giusta interp re tazione e retta applicaauront lu ou voudront lire votre declaration, et qui voudront zione. e perdô sarà conveniente che questa lettera, con i suoi bien ne pas soupçonner çratuitement aux décisions prises allegati, sia pubblkata unitamente ai Decreti s tessi. in modo d'autres motifs que cette declaration elle-même, se rendront à che sia présenté a quanti dovranno leggerli e applicarli. D Santo Padre accompagna con particolari ferventi pre­ l'évidence que les chores ne pouvaient pas se résoudre autre­ ment, étant donné votre refus de retirer ce texte: aucune ins­ mière al Signore Tattfrità della Compagnia di Gesù, affinchè titution d’Eglire, aucune formation au sacerdoce ne peuvent ua sempre fedele - com’tgli ha concluso nel Discorso del 7 se bâtir sur un tel fondement. marzo scorso - alla sua fisionomia e alia sua missione in seno Nous souhaitons. Excellence, que le Seigneur vous donne ilia Chresa. e possa continuare a rendere quei servizi di apola lumière et vous fasse trouver la voie conforme à sa volonté, stolato e di testimonianza al Vangelo, nel Nome di Gesù, che da em si attendono nel tempo odiemo. E tali voti sono con­ dans la confiance à celui à qui nous devons comme évêque une sincère et effective obéissance. fortati dalla Sua particolare Bencdizione. 7021 7022 1975 MAI 13 PAULUS VI: EPISTULA APOSTOLICA η. 4381 principali operazioni dello Spirito di Cristo sullcletta Madré di Dio. Fu lo Spirito Santo che, riempiendo di grazia la per­ sona di Maria nel pnmo istante del suo concepimento, la re­ dense in modo più sublime in vista dei meriti di Cristo Salva­ tion catholique, Président de la Commission Cardinalice. tore del genere umano c la rese quindi Immacolata (5); fu lo Jhon Card. WRIGT, Préfet de la S. Congrégation pour le Spirito Santo che, soprawenendo in Ici, le ispiro il consenso, Clergé. Arturo Card. T ABERA. Préfet de la S. Congrégation a nome dei genere umano, alia concezione verginale dei Figlio pour les Religieux et les instituts séculiers. dell’Altissimo e ne fecondô il seno affinchè desse alia luce il • Excellentissimo Domino M. Lefebvre, ollm ArchleplscoSalvatore del suo popolo, sovrano di un regno imperituro (6); po Tutclensl, Prot. N. 70/72: Doc. Cith. 72 (1975) 614. Adn. vide sub die 11 oct. 1976; LE n. 4470. fu ancora lo Spirito Santo che ne inflammo Fanimo di giubilo e di riconoscenza, stimolandola cosi a sciogliere a Dio, suo salvatore, il cantico Magnificat (7); fu parimente lo Spirito 4381 Santo che suggeri alia Vergine il buon consiglio di conservare fedelmente nel suo cuore il ricordo delle parole e dei fatti concernenti la nascita e Finfanzia dei suo Unigenito, ai quali Elia aveva preso parte cosi intima ed amorosa (8); fu sempre 1975 MAI 13.-PAULUS VI, EPIST. A AS 67 (1975) 354-359 lo Spirito Santo che spinse Maria a sollccitare amabilmente Epistula E.mo P. D. Leoni losepho S. R. E. Cardinali Suedal Figlio suo il prodigio dclla conversione dell’aequa in vino nens, MechliniensiBruxellensi Archiepiscopo, ob Marianum alie nozze di Cana, coi quale Gesù diede inizio alia sua attiex omnibus nationibus Conventum peragendum: vità taumaturgica, provocando la fede dei suoi discepoli (9); fu nuovamente lo Spirito Santo che sostenne Fanimo della De relationibus Spiritum Sanctum inter et Beatam Madré di Gesù. présenté ai piedi della sua Croce, ispirandole, Mariam Virginem, praesertim in missione Ecclesiae come già nelFAnnunziazione, il Fiat alla volontà del Padre implenda celeste, che la voleva matemalmente associata al sacrificio del E’ con sentimenti di grande fiducia e di intima gioia che Figlio per la redenzione del genere umano (10); fu ancora lo salutiamo i partecipanti al Congresso Mariano Intemazionale, Spirito Santo che dilato, con immensa carité, il cuore della promosso e organizzato dalla benemerita Pontificia AccadeMadré dolorosa, affinchè accogliesse dalle labbra del Figlio, mia Intemazionale. Il suo terna, invero, non soltanto s'inquaquale suo estremo testamento, la missione di Madré nei ridra mirabilmente nel contesto delle celebrazioni proprie delguardi dei discepolo prediletto Giovanni (11), pre/figurante, 357 l’Anno Giubilare, ma sembra conferire ad esse un nuovo in­ “secondo il perenne senso della Chiesa” (12) la sua matemità comparabile fascino. spirituale a beneficio delFintera umanità; fu di nuovo lo Spi­ Nessun dubbio, infatti, che F Anno Santo richiami alia purito Santo che elevo Maria, sulle ali della più fervida carité. al 355 rifica/zione interiore e al progresso degli animi nella vita della ruolo di Orante per eccellenza nel Ccnacolo, dove i discepoli di Gesù erano “tutti assidui e concordi nella preghiera insiesantità. Ma come non sperare che lo studio e 1'approfondime con varie donne, nominatamente Maria Madre di Gesù mento dei vincoli interiori, purissimi e santissimi, che awinse­ (13), in attesa dei promesso Paracleto; fu, infine, lo Spirito ro e awincono tuttora la Vergine Maria allo Spirito Santo nelSanto che, divampando con supremo ardore nelFanimo di 1'opera dell'umana redenzione, daranno risultati quanto mai Maria pellegrina sulla terra, la rese bramosissima di riunirsi al proficui, oltre che allo sviluppo del dogma cattolico e della Figlio glorioso e con cio la dispose a conseeuire degnamente, a scienza teologica, anche all'in ere men to del culto allo Spirito coronamento dei suoi privilegi, quello delFAssunzione in ani­ Santo e a quello della Madre di Dio e Madre della Chiesa? ma e corpo al cielo, seconde la definizione dogmatica (14), Non ignoriamo che la teologia cattolica ha maggiormentc di cui, come ricordiamo con particolare commozionc, ricorre insistito, ai tempi nostri, nello studio delle verita mariane, cu­ quest’anno il XXV anniversario. stodite nella Sacra Scrittura e nella Tradizione divina, allo Ma non si concluse con FAssunzione gloriosa la missione scopo di enucleame il contenuto e pome in luce gli effetti sa­ di Maria, quale socia dello Spirito di Cristo nel mistero dclla lutari. Ma tale lodevolissimo intento, coronato da frutti absalvezza. Benchè assorta nella contemplazione ga udi osa dclla bondanti, non ha fatto offuscare il primato della fede e del Trinità beata, Elia continua ad essere presente spiritualmen te culto che la Chiesa intera tributa allo Spirito Santo, in con­ a tutti i figli della redenzione, sempre stimolata al suo nobilis­ formité col Simbolo “Quicumque”; “Patris et Filii et Spiri­ simo ufficio dell’Amore Increato, anima del Corpo mistico e tus Sancti una est divinitas, aequalis gloria, coaeterna maiesuo motore supremo. stas’’ (1). QÔ vale soprattutto dei culto liturgico, ch’è FespresL'incessante presenza di Maria in seno alia Chiesa peregrisione genuina e più nota della fede e della picta cristiana, senante è stata confermata dal Concilio Vaticano II, che ha dicondo il noto assioma: “Lex orandi, lex credendi" (2). chiarato: “Questa matemità di Maria nelTcconomia della gra­ La Chiesa cattolica, dei resto, ha sempre creduto che lo zia perdura senza soste ... Difatti assunta in cielo non ha de­ Spirito Santo, intervenendo in modo personale, anchc se in posto questa funzione di salvezza. ma con la sua molteplice comunione inscindibile con le altre Persone della SS. Trinité, intercessione continua a ottenerci le grazie della salute cternelFopcra dell’umana salvezza (3) ha associato a se stesso na” (15). 1'umile vergine di Nazareth. Cosi la Chiesa ha pensato che Egli E’ pertanto, cosa assai meritevole e giusta che la Santa Ge­ lo abbia fatto in modo consono alia sua indole di Amore nitrice di Dio, come lo è stata fin dai primi secoli della Chie­ Personale del Padre e dei Figlio, con azione cioè insieme sa (16), continui ad essere “chiamata beata da tutte le generapotentissima e soavissima, cosi da adattare perfettamente la zioni” (17) e ad essere ‘Invocata nella Chiesa con i Utoli di persona di Maria, con tutte le sue facolta ed energie sia Awocata, Ausiliatrice, Soccorritrice. Mediatrice" (18); ma, spirituali che corporali, ai compiti a lei riservati nel piano come ammonisce sapientemente il Concilio: “in modo che della redenzione (4). Poggiati su tale credenza, che scaturisce nulla detragga alla dignité e all'efficacia di Cristo, unico / Me- 358 dalFintelligenza sempre più approfondira e chiara dei sacri diatore” (19); e, dobbiamo aggiungere, in modo che nulla detesti, Padri e Dottori della Chiesa, sia in Oriente che in Oc­ cidente, hanno attribuito alie varie missioni dello Spirito Santo, procedenti dal Padre e dal Figlio, Ia pienezza digrazia 5. Cfr. Pio IX, Bolla Ineffabilis Deus, 8 dicembre 1854; DS 2803. e di carité dei doni e dei frutti di ogni virtù, nonche delle 6. Cfr. Lc. 1, 35-38. bcatitudini evangeliche e di speciali carismi, che adomano, 7. Cfr. Lc. 1, 45-55. quasi corredo di celestial! nozze, la predestinate mistica sposa 8. Cfr. Lc. 2, 19; 33. 51. 356 dei divin Paracleto e Madre / dei Verbo di Dio fatto came. E' 9. Cfr. Gv. 2, 11. appunto a motivo dei suoi privilegi e degli eccezionali doni di 10. Cfr. Gu. 19. 25. grazia, tutti promananti dal divino Spirito, che Maria è saluta­ 11. Cfr. Gt». 19. 26-27. 12. Leone XIII, Encycl. Adlutricem populi: 5 Mltembre ta nella S. Liturgia: “Templum Domini, sacrarium Spiritus 1895: Acta Leonis XIII, vol. XV. p. 302. Sancti". 13. Att. 1. 14. Saré, allora, sorgente di grande conforto, per gli animi no­ 14. Cfr. Piui ΧΠ. Const. Apost Munificentissimus Deus, 1 stri, indugjarci alquanto nella contemplazione gaudiosa delle Pour nous, nous ne pouvons que vous dire notre attache­ ment fraternel, et vous assurer de notre prière. - Gabriel-Marie Caïd. GARRONE, Préfet de la S. Congrégation pour lEduca- 1. PL 88, 585 ·. 2. Pio ΧΠ. EncycL Mediator Dei: A.A.S. 39 (1947).p. 541. 3. Cfr. G. Philips, L'Union personnelle avec le Dieu. Essai sur l'origine et le sens de la grâce créée, 1974. 4. Cfr. S. Tommaso, Sum. TheoL Π. q. 27. 7923 novembre 1950; A.A.S. 42 (1950), p. 768. 15. Const dogm. de Ecclesia Lumen genfium. n. 62. 16. Antif. Sub tuum praesidium. 17. Magnificat. 18. Const, dogm. de Ecclesia Lumen gentium, n. 62. 19. L c. 7024 η. 4382 SACRA CONGREGATIO PRO RELIGIOSIS tiagga alla dignità t alFefficacia dello Spirito, ch e il Santificaîore sia del Capo che delle singole membra del Corpo mistico. Dobbiamo, percio, ritenere che 1’azione della Madre della Chiesa, a beneficio dei redenti. non sostituiscc, né rivalcggia con fazione onnipossente ed universale dello Spirito Santo, ma la implora e la prépara, non sollanto con la preghiera di intercessione, in armonia con i disegni divini contemplati nclla visione beata, ma anche con Finflusso diretto defl’wrmpio, compreso quello. importantissimo, defla massima docilità aile ispirazioni del divino Spirito (20). E’ quindi sempre in dipendknzi dallo Spirito Santo che .Maria conduce a Gesù le anime, le loggia a sua immagine. ispira ad esse buoni consigli, è vincolo di amore tra Gesu e i credenti. A conforma di queste nostre riflessioni, ci place di ricordare la testimonianza che anche t Padri e Dottori della Chiesa d’Oriente, pur cosi esemplari nella fede e nel culto verso lo Spirito Santo, hanno reso alla fede e al culto ecclcsiali verso la Madre di Cristo, quale mediatrice dei divini favori. Le loro affermazioni, per quanto sorprendenti, non dovrebbero tur­ bare alcuno, poiche in esse è sottintesa, e talvolta chiaramente accennata» la dipcndenza fontale delfazione mediatrice defla Vergine da quella dcllo Spirito di Dio. Cosi, ad esempio, S. Efrem esalta Maria con questi superlativi accenti: “Beata colei, che è stata fatta sorgente per il mondo intero, emanan­ te tutti i beni” (21 ); ed ancora: “Signora santissima — ; la sola resa domicilio di tutte le grazie del Sanlissimo Spirito" (22). S. Giovanni Crisostomo, poi, compendia l’opéra salvifica di Maria in questo stupendo elogio: “Una vergine ci ha scacciato dai paradiso; grazie all'intervento di un’altra vergine, abbiamo ritrovato la vita etema. Come siamo stati condannati per colpa di una vergine. cosi per merito di una vergine siamo stati coronati” (23). Ad esse fa eco, nel sec. VIH, S. Germano di Costantinopoli, che rivolge a Maria queste commoventi invocazioni: * Tu, o castissima, ottima e misericordiosissima Signora, conforto dei Cnstiani ..., proteggici con le ali defla tua bontà; sii a noi presidio con h tua intercessione, donandoci la vita 359etema, tu che dei Cnstiani sei la speranza che non illude .../1 tuoi doni sono innumerevoli. Poiche nessuno. se non per te. o santissima. consegue la salute. Nessuno, se non per te.è libe­ rato dai mall Chi come te, in accordo coi tuo Unigenito, ha cura del genere umano?” (24). Questa fede tradizionale, comune alia Chiesa sia d’Oriente che d’Occidente, ha trovato un’autorevolissima conferma nel magistero dei nostro grande predecessore Leone XIII, il qua­ le, se emano numerose lettere encicliche dirette alia promo­ zione del culto alla Madre di Dio. invocata specialmente sotto il titolo di Regina del Santo Rosario, dedico altresi un’ampia e documentata enciclica alTesaltazione, aneor più eccellente, deflo Spirito Santo e alia promozione dei suo culto (25). In quesfori particolarmente critica per la storia dell Chiesa e per le sorti dell’umanità, nella quale il rinnovamento interiore dei Cnstiani e la loro riconciliazione con Dio e tra loro sono requisiti indispensabili perche “la Chiesa sia in Cristo come un sacramento o segno e strumento dell’intima unione con Dio e dell’unità di tutto il genere umano” (26). il culto alio Spirito, fonte sovran * di carità, di unita e di pace, deve eccellere neli'anima dei fcdeli; ma, in armoniacon esso, acceso e rawivato dal fuoco dei Divino Amore, deve altresi risplendcre nelFanimo dei credenti il culto alia gran Madre di Dio, Madre della Chiesa, modello incomparabile di amore ver­ so Dio e verso i fratelli. Raccomandando le nostre considerazioni afl’amorosa riflessione dei partecipanti al Congresso Manano Intemazionate, formulumo i voti più fervidi per il felice svolgimento delle riunioni di studio, che saranno degnamente coronate da mani­ festationi di cristiana solidarietà e di culto alia Vergine Santa; ed a Lei. Signor Cardinale, alio zelante Présidente defla Ponti­ ficia Accadentia Intemazionale, ai maestri del Congresso ed a tutti i partecipanti impartiamo, in pegno defla particolare ef­ fusione dei doni deflo Spirito Santo e defla materna protezione defla Madre di Dio. Ia nostra Benedizione Apostolica. Dai Vaticano, 13 Maggio 1975. - PAULUS PP. VI. 1975 MAI 16 4382 1975 MAI 16.-SC pro RELIGIOSIS, LITE CIRC. PART.· De institutione tradenda alumnis religiosis in Collegiis Urbis commorantibus deque disciplina in iisdem do­ mibus formationis servanda Roma. 16 Maggio 1975 Reverendo Padre, A Vostra Patemitâ ed ai Suoi Collabora­ tor! sono ben note l’importanza e la delicatezza dei compito di promuovere nelTattuale periodo successivo al Concilio Va­ ticano II Ia formazione spirituale ed ecclesiastica dei religiosi net collegi esistenti in Roma. In certi cari il rinnovamento effettuato della vita religiosa ha dato origine ad un decentramento dell'autorità ed a cam­ biamenti nei met odi di formazione che rendono necessaria una riaffermazione dei principi fondamental! per raggiungere la debita formazione degli studenti ad ogni livello. Essendosi ormai moltiplicate le relazioni interpersonal! tra gruppo e movimenti, è emerso un fano fondamentale, cioè i problemi educativi comuni a tutti i collegi romani si sono rivelati. più che nel passato, legati e condizionati a vicenda. Di qui la nécessita di impostare un lavoro di coordinamento, tan­ to tra i collegi quanto tra i convitti e i centri accademici. La Sacra Congregazione per 1'Educazione Cattolica ha promosso, dai canto suo, riunioni di Rettori e di Presidi per programma­ te questo coordinamento (cfr. Circolare del 1 Marzo 1975). In analogia a quanto è stato iniziato a livello di collegi ec­ clesiastici. a pp arte nent i e destinati al dero di oc e sano, Ia Sacra Congregazione per i Reliposi e gli Istituti secolari si sente obbligata ad aiutare i centn di formazione religiosa ed ecclesia­ stica in Roma a formulate e seguire linee programmatiche co­ muni ed efficaci. Questa Sacra Congregazione, senza voler sostituirsi minimamente ai Superiori e agli addetti alia formazione di ogni Istituto, desidera svolgere opera di animazione e di coordina­ mento. ed intende cosi manifestare esplicitamente la stima, I’amore e la predilezione del Santo Padre per gli studenti reli­ giosi che vengono a Roma a compiere o a perfezionare la loro preparazione a un servizio qualificato nella Chiesa. Non si ritiene necessario emanare altri regolamenti particolareggiati richiesti evidentemente per una ordinata convivenza, e già esistenti in ogni Istituto. Ma, dopo aver trattato il problema di collaborare fattivamente alia delicata azione educativa dei collegi, offriamo i seguenti orientamenti e direttive. 1. · La situazione dei Centri di formazione ecclesiastica esistenti in Roma Il carattere proprio di un collegio ecclesiastico — secondo Paolo VI - dovrebbe consistere nella "esemplarita defla sua funzione educatrice" (Discorso dei 13 Novembre 1965). Tale meta ideale deve essere raggiunta nella situazione concreta della città di Roma, tenendo present! Tinsieme dei fattori che si trovano uniti e realizzati nell’ambiente romano. Da tutto il jnondo vengono a Roma studenti per appro­ fondirai nella fede cattolica attraverso la dovuta formazione spirituale e dottrinale in preparazione ad un più qualificato servizio nella Chiesa. A. - Tra gli aspetti positivi e qualifîcati che ogni collegio "romano" offre ai suoi alunni rileviamo i seguenti: 1. In generale la scelta dei collegio "romano" è effettuata in relazione alia effettiva ricchezza che Roma offre nell’ambito delle discipline ecclesiastiche, per la presenza di diversi centri di studi specializzati, di biblioteche e di iniziative cul­ tural! di vario genere. 2. Tuttavia la permanenza a Roma, non si esaurisce in una pura formazione scientifica, seppure privilégiais, ma trova la dimensione più caratterizzante in un'esperienza ampia ed articolata della vita della Chiesa e della sua ecumenicità, in un conteste in cui tutto parla delTorigine e della storia viva della Chiesa e delle sue istituzioni come si sono concretizzate attra­ verso i secoli. Difatti Roma offre una panoramica unica dell'unità e del pluralisme, che app&iono in tutta la loro evidenza e comple men tarie là, nell'inces&ante din am is mo di rinnova­ mento che anima la vita della Chiesa universale sotto il soffio dello Spirito Santo. 3. Elemento primario in questa esperienza è il senso della cattoiicità, che trova naturale expressione in un amore pro­ fonde e in una fedeltà totale al Papa e alla Sede Apostolica, "Centro dell’unità". 20. Cfr. Const, dogm. de Ecclesia Lumin gentium, nn. 63-65. 4. Un altro elemento positivo ê fomito dagli stessi fonda21. S. Ephrotm Syri hymni et •erm..ed. Th. Lamy Malines. tori degli Istituti religiosi che hanno sempre sentito e inculca­ 1902. *1882 U. p. 548. to I’amore a Roma e al Sommo Ponte fice, al cui Magistero 22. Aaeem. frote. U/. 524. hanno professato il loro "religioso rispetto di volontà e di in23. Expot. in p·. 44. 7·. PG 55. 193. telligenza" (Lumen gentium. 25). 24. Concio In sanctam *Mariam , PG 98. 327. 25. Encycl. Divinum iilud munus. 9 maggio 1897: Acta 5. Infine, per i religiosi, acquista particolare significato e import an za in ordine alla universaliu dei diversi Istituti. la Uonb ΧΠΙ. VOL XVU. pp. 126-148. presenza a Roma di gran parte delle case generalizie. 26. Cotut. dogro. de Ecrite!» Lumen gentium, n. 7025 7026 1975 MAI 16 SACRA CONGREGATIO PRO RELIGIOSIS Sulla base di questi elementi positivi, i collegi ecclesiastic! st polrebbero definire: “luoghi di incontro e di dialogo, in cut la Chiesa si edifica, una e cattolica nella carità, sotto Chi presiedc la carità: il Papa”. Pertanto sono da incoraggiarc i Superiori che inviano i lo­ ro student! a Roma allo scopo di valorizzare un senso ecclesiale più ricco e profondo e profittare dei numeros! vantage che provengono dal centro della cattolicité. Siccome pero non tuiti apprezzano giustamente questi valori, sembra molto opportuno che i Superiori e i Rettori dei collegi e studentati religiosi abbiano cura d! valorizzare, per gl! alunni, gli aspetti positivi del loro soggiomo a Roma. B. - Accanto a questi valori genuini ed ecclesiali, non dobbiamo nasconderci che esistono, nel contesto della città di Roma, pericoli reali e gravi: 1) Roma è una città che, per un progresso di secolarizzazionc, va perdendo in parte il suo dichiarato carattere “sacro”. Segni di questa situazione sono il moltipllcarsi delle occasioni di permissivité e di erotismo, in campo di pubblicazioni, spettacoli, relazioni, che offrono facili evasioni. 2) La presenza di alcuni gruppi del dissenso cattolico cd ecclesiale e di ccrte isole di resistenza allé riforme indicate dalla Chiesa, la diffusione, 1’insegnamento di dottrine a volte non pienamente d’accordo con il magistero della Chiesa, possono essere altrettanti motivi di scandalo e di turbamento. 3) Inoltre, si constatano difficoltà negli stessi centri di studio: oltre alia crisi delle scienze ecclesiastiche in genere, per il particolare momento storico in cut viviamo, si nota, in vari casi, una mancanza di integrazione tra scienza e vita spiri­ tuale. 4) Roma, come ogni città cosmopolita, e per I'anonimato che lavorisce, e in tali casi per la mancanza di support! visibi­ li alla fede e alia coscienza, lascia indifeso 1’individuo. 5) inline, si rileva nell'ambito degli studenti ecclesiastici, una tendenza airimborghesimento, che non favorisée 1’approfondimento della vita spirituale e della dottrina sacra. Ci sembra che, per una visione realistica della formazione, occorre tener conto anche di tali elementi negativi per apporvi i debiti rimedi, se si vuole che i collegi “romani” raggiungano le finalità da tutti auspicate. Candidati che non sanno su­ perare queste difficoltà, che non danno solida prova della lo­ ro maturité psicologica e della adeguata^preparazione religio­ sa, non devono rim anere nel Collegio ne essere ammessi alia professione perpetua né agli ordini sacri. II. - Orientamenti e direttive per la vita dei convitti Pre messa. Data la differente situazione oggettiva di fronte alie mete formative e dato il diverso livello culturale, è conve­ niente che siano ben distinti i convitti per i religiosi sacerdoti o laici in via di specializzazione. e i convitti per i religiosi in via di formazione e per i candidati al sacerdozio, i quali esigono una cura particolare per la preparazione alia professione perpetua, agli Ordini Sacri e 1’abilitazione al ministero presbiterale, secondo Liter stabilito dalla Ratio fiindomentalis insti­ tutionis sacerdotalis. 1) Dai momento che i collegi ecclesiastici a Roma presentano tale complessità e polrvalenza di elementi positivi e nega­ tivi, occorre operare una scelta dei candidati, in base a precisi erit eri di idoneità: età, maturité psicologica, sicurezza di vocazione religiosa, attitudine alio studio personale, capacité di giudizio e di discemimento. Siccome i collegi romani sono internazi on ali, si presuppone anche una tale duttilità e capacité di dialogo, da poter essere in grado, senza perdere la propria identité, di apprezzare e integrare i valori altrui, e di adattarsi ad una mentalité di­ versa dalla propria. 2) E’ importante che il Rettore e i suoi collaborator! nel1'opera formative — in numero proporzionato ai giovani reli­ giosi — siano persone ricche di calore umano e di spirito soprannaturale^ Avendo sicurezza e dominio di sé, si sforzino di possedere chiarezza di idee, capacité di accoglienza e di dialo­ go, sincérité e ottimismo. Abbiano anche al loro attivo un pe­ riodo di esperienza pastorale, oltre ad una formazione di base sui piano dottrinale, pedagogico, e psicologico, per essere in­ terlocutor! validi dei giovani. 3) 11 periodo di permanenza a Roma non va visto come una “zona franca”, o una pausa della vita religiosa. Per ali mentare un impegno di crescita spirituale, si curi farmonia tra le esigenze dello studio e quelle della vita religiosa, in modo da evitare che venga pregiudicato lo spazio e il tempo riservati al­ ia vita spirituale. 4) Si promuova una giusta attività pastorale, commisurata alia priorité degli studi, secondo il cansma proprio di ciascun Istituto e secondo le norme per la formazione. Le “esperienze apostoliche” siano concordate col Rettore e armonizzate con il piano pastorale della Chiesa locale. 5) Si curi la formazione ad un’autentica capacité critica costruttiva, in un atteggiamento filiale verso la Chiesa. 7027 η. 4382 Gli scandali e gli aspetti negativi non servano di alibi e di facile giustificazione per le proprie mancanze, ma aiutino ad una maturazione e ad un approfondimento délia fede nella Chiesa. Ogni candidato dovrebbe verifîcare periodicamente, coll’aiuto dei Superiori, sia la crescita sul piano religioso, sia la resa negli studi, senza strascichi di indebiti rinvii o prolungamenti. Non avrebbe più senso la permanenza di uno studente nel collegio, ove questa risultasse per lui controproducente e poco costruttiva. Anche il collegio, globalmente preso. dovrebbe effettuare una verifica circa l'attuazione delle finalità proposte. Se per qualsiasi ragione esso non riuscisse in questo intento, non avrebbe senso tenere aperto un collegio ecclesiastico in Romi Il bene comune e la lealtà verso i singoli Istituti esigerebbero, in tal cosa, un responsable atto di coraggio, con cui se ne dé­ crétasse - almeno temporaneamente — la chiusura. 6) Siccome tutti i collegi present! a Roma tendono alie medesime finalité, e sarebbe controproducente la disparité di comportamenti tra collegio e collegio, sono auspicabili pério­ dicité riunioni tra Rettori per coordinare le initiative e le attuazioni pratiche secondo una certa omogeneita per la vita re­ ligiosa e soprattutto nell’ambito sacerdotale, in collegamento con i convitti per il Clero diocesano (cfr. Circolare della Sacra Congregazione per ITducazione Cattolica, pag. 2). III. - Norme pratiche 1. Intesa tra Superiori e Studenti Ci sia un'intesa tra Su­ periori Maggiori deiristituto, autorité accademiche, studenti, rettore del collegio, riguardo at piani di studio e allé mete for­ mative, di modo che ciascun alunno possa essere seguito ed aiutato in ordine alfimpegno di studio, ai risultati e allé scadenze, e in ordine ai compiti che gli saranno affidati nel futu­ ro c per cui si giustifica la sua presenza a Roma. 2. Vita religiosa. I collegi debbono essere case di piena e con vint a vita religiosa. A questo scopo, pur lasciando una sufficente possibilita di scelta, si offrano agli alunni dei direttori spirituali preparati, che siano interlocutor! validi e veri modelli di vita spintuale. 3. Vita spintuale e liturgica. Nella vita spirituale si dia rilievo allé “pratiche di pieté” (quotidiane, mensili e annuali), se­ condo le proprie Costituzioni e regolamenti. Nella vita liturgica si sottolineino i tempi forti, valorizzando in modo particolare la celebrazione Eucaristica e il Sacra­ mento della Penitcnza, come momenti significativi per la cre­ scita spirituale personale e comunitaria. E’ poi sommamente importante che falunno sia guidato a realizzare in sé, in una giusta armonia e contcmplazione, quelI’unita di vita cui deve tendere ogni religioso ed ogni sacer­ dote. 4. Vita comunitaria. La vita comune richiede una discipli­ na alla quale i religiosi si subordinano nella carità fraterna, nell’obbedienza e nelTadempimento della loro consacrazione. Il regolamento che ordina il tempo di studio, i periodi di silenzio, le uscite ed attivité esteme non è soltanto un sostegno della vita comune e della spiritualité religiosa ma un elemento inte^rativo di tutta la formazione, adatto a promuovere il do­ minio di sé ed il picno sviluppo della personalità. 5. Osservanza dei voti a) Obbedienza. Nella pratica dell’obbedienza si maturi la dimensione dell'accoglienza fidudosa e coerente del magistero del Papa; il senso dell’unïtà carismatica del proprio Istituto a livello mondiale; il senso di appartenenza e di dipendenza della propria comunità. b) Castità. La pratica del voto di castità esige una co­ munità che ne favonsca la maturazione, ed include la nécessi­ té che l’individuo acquisisca una taie disciplina personale, che gli faccia superare i rischi e le tentazioni di una socicta permissi va (spettacoli, rapport! sociali, letture ...). Nell’amore fraterno coltivato in una vita comune sincera e genuina, l’in­ dividuo trova un valido sostegno della sua consacrazione. c) Povertà. La povertà richiede una vera austérité di vi­ ta, un uso moderato e dlpendente del denaro secondo esi­ genze di vera nécessité, rifîuto del superfluo, testimonianza del proprio lavoro di studenti, sévérité nell’uso del tempo libero, programmazione responsable dei viaggi — concordata con i Superiori competenti - specie durante le vacanze. 6. Attività pastorale. Tenendo présente la temporaneità delle csercitazion! pastorali e la loro relativité rispetto alla missione futura di ogni studente, occorre evitare indebite trasposizioni di atteggiamenti, di criteri pastorali e di attuazioni pratiche dei propri paesi di origine nel contesto di Roma e viceversa. Cio vale anche per lo stile di vita *consacrât . le cele· brazioni liturgiche con il popolo, e la vita di relazione. 7. Unità e diversité. Siccome i collegi romani, per la loro intemaxionalità, comportano la presenza di usi e costumi di versi, i Rettori nelle loro riunioni w rr an no addi venire, al fine di promuovere la formazione degli alunni, ad una certa uni formità nelle norme che riguardano la vita del collegio, la li- 028 η. 4383 - 4385 SECR. AD CHRIST. UNITATEM - SECRETARIA STATUS - S. C. PRO RELIGIOSIS turgù, la pratica deUa perverti e I’accettazione delle esigenze locali. La Sacra Congregazione per i Religiosi e gli btituti secolari exprime il più vivo incoraggiamento per lutte le iniziative che la Paierait! Vostra vorrà intraprendere, secondo i suddetti orientamenti, in collaborazlone con questo Sacro Dicastero, per aiutare gli studenti religiosi a completare la formazione inteUettuale e spirituale, con trad distinta dalla fe delta al magistero pontificio e dal carisxna del proprio Istituto. Profitto volentieri deDa circostanza per porgerLe i sensi del mio distinto ossequio, con cui mi professo devotissimo nel Signore. - Arturo Card. TA BERA, Prefetto. Agostino Mayer, O. S. B„ Segretario. • Ad Supremos Moderatores Institutorum religiosorum, P8 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE 1975 NOV 8 PRECES. - Beatissime Pater. Mogister Generalis Ordinis Fratrum Praedicatorum a Sanctitate Tua humillime petit ut Rescriptum n. 30975/70 sub die 5 octobris 1970, circa facul­ tatem percipiendi eleemosynam Missarum binatarum ac trinatarum, ad subveniendum necessitatibus Provinciarum et Mis­ sionum, praesertim ad graves expensas in candidatorum for­ matione sustinendas, prorogetur. Et Deus, etc. ... RESCR.- Vigore facultatum a Summo Pontifice tributa­ rum Sacra Congregatio pro Religiosis ct Institutis saeculari­ bus, attentis expositis, annuit pro gratia prorogationis enun­ tiati indulti. ad biennium, servatis ceteris servandis. Contrariis quibuslibet non obstantibus. Datum Romae, die 4 novembris 1975.- Augustinus Mayer, Secretarius. L. Ravossi. Officialis. * Magistro Generalis Ordinis Praedicatorum: (1975-76) 343. AOP 42 4411 1975 NOV 8.-S1GN ATTIRA APOST., SENTENTIA. PART.· Decretum dimissionis cuiusdam sororis declaratur irritum ob errorem in procedendo circa modum dimittendi sorores religiosas a votis perpetuis FESULANA: Dimissionis Soror Anna Maria N. - Sacra Congregatio pro Religiosis FACTI SPECIES 1. Anna Maria N., nata die 23 febr. 1918 apud pagum V. dioecesis Veronensis, ingressa est Institutum, cui nomen “Suore Domenicane...”, emittens primam professionem tem­ poralem dic 7 maii 1940, et perpetuam die 5 maii 1946, no­ men religionis assumendo E. In variis Instituti domibus commorata et tempore prae­ sertim commorationis in Fesulana domo, varia dedit signa in­ quietudinis, intemperantiae et indisciplinae religiosae, nam, prout Antistitae et consorores referunt, perturbabat ubique pacem communitatum, lites ct discordias suscitabat intemas, difficultates provocabat in exercitio officii administrae infir­ morum, etiam apud domus privatas, et, quod gravius est, oboedire recusabat Superiorissis, Suprema non exclusa, legiti­ me etiam praecipientibus vi oboedientiae professae. Collectis allegatisque actis, Priorissa Generalis Sororum Dominicarum exposuit die 12 iunii 1973 ‘casum’ sororis E. Sacrae Congr. pro Religiosis, quae, solutis votis, dimisit so­ rorem ab Instituto vel, prout deinde explicatur, eandem solvit coacte a votis religiosis, per decretum diei 27 iunii 1973, dic postea 8 sept. 1973 confirmatum. Contra ciusmodi decretum S. Congregationis pro Religio­ sis et Institutis saecularibus, soror E. reçu num penes sectio­ nem alteram Signaturae Apostolicae interposuit, quae, die 9 maii 1974. decrevit: “Recursum admittendum esse ad discep­ tationem’’. Dic vero 15 iunii 1974 dubium concordatum fuit sub hac formula: “An constet de violatione legis vel in proce­ dendo vel in decernendo relate ad actum S. Congregationis diei 27 iunii 1973, confirmatum die 8 Septembris 1973”. Die, vero, 15 martii 1975, in coetu plenario Em.morum Patrum Cardinalium huius Supremi Tribunalis, decretum fuit: “Dilata et exquirantur a S. Congregatione pro Religiosis et Institutis saecularibus notitiae de dispensatione coacta”. In Plenario autem coctu dici 8 novembris 1975, Em.mi Patres huius Supremi Tribubnalis rursus coadunati, haec ani­ madverterunt. e I - Quoad violationem legis in procedendo IN IURE 2. Codex determinat modum procedendi in dimissione sororum a votis perpetuis servandum. Suprema Instituti Moderatrix, habito voto sui Consilii, rem totam ad S. C. pro Religiosis deferre debet, cum omnibus actis et documentis dimissionem sororis respicientibus, in qui­ bus etiam rationes et responsiones a religiosa datae in pro­ priam defensionem fideliter referantur. Sacra Congregatio, supletis actis et documentis si quae deficerint, quod magis expe­ dire censuerit, dece met ( cfr. c. 652 § 3). Acta igitur et relatio completa, S. Congregationi pro Reli­ giosis et Institutis saecularibus transmittenda, continere de­ 7079 n. 4411 bent facta seu causas graves et exteriores sorori iuridice et moraliter imputabiles, monitiones iteratas, remedia ad emen­ dationem adhibita, incorregibilitatem religiosae loculenter comprobatam, libertatem plene sese defendendi eidem tribu­ tam, responsa accepta fideliter relata, votum a Moderatrice cum proprio Consilio latum (cfr. C. de Carlo, Jus religioso­ rum, Paris 1950, p. 490 n. 581,11, 2). 3. Nonnulla praecipua occurrunt in specie notanda, quae speciem praesentis casus propius tangere videntur. a) Religiosa dimittenda ius habet sese defendendi contra dimissionem. Agitur de iure insito in ipsa dignitate personae humanae, et a fortiori in dignitate personae ‘religiosae’, quae Deo est publice sacra. Hoc ius positive et explicite affirmatur in canone 650: “Religioso ius est suas rationes libere exponendi; eiusque res­ ponsiones in actis fideliter referendae sunt” (c. 650, § 3), cuius praescriptum, vi canonis 651, § 2, “etiam in religiosa­ rum dimissione servandum est” (c. 651, § 2). b) Obiectum iuris ad propriam defensionem respicit direc­ te et immediate ipsam dimissionem ; indirecte et mediate existentiam causarum. Praesupponit ius propriae defensionis ut soror dimittenda cognoscat intentionem et propositum Superiorum procedendi ad dimissionem, et ut detur ei facultas seu possibilitas sese de­ fendendi ab hoc specifico actu. Non requiritur certe exerci­ tium iuris, nam potest soror libere ei renuntiare. c) Soror dimittenda exercet ius propriae defensionis co­ ram auctoritate seu Superiore qui dimissionem decernere de­ bet. In casu nostro, coram S. Congregatione pro Religiosis, quae sola competens est ad dimittendam religiosam a votis perpetuis iuris pontificii. Si quando soror dimittenda exercuerit de facto, vel data eidem fuerit possibilitas exercendi hoc ius, coram Superiore inferiori qui caret potestate dimittendi, omnia acta et docu­ menta, in quibus contineantur ‘fideliter relata’ (c. 650 § 3) omnes allegationes, excusationes, responsa et defensiones so­ roris, transmittenda sunt ad S. Congregationem pro Religiosis. Si vero religiosae data non fuerit possibilitas sese defen­ dendi coram Superiore inferiori, Sacra Congregatio pro Reli­ giosis acta complere, et hanc possibilitatem sorori praebere debet anteouam dimissionem decernat. Scribit Vidal: “ in omni casu aimissionis ... semper religioso ius est suas rationes libere exponendi, eiusque responsiones in actis fideliter refe­ rendae sunt et examinandae accurate ab iis, a quibus dimis­ sio est decernenda" (Wemz-Vldal, Ius can., vol. Ill, De reli­ giosis, Romae 1953, p. 479, n. 441; cfr. C. de Carlo, op. cit. p. 491, n. 582). Si vero religiosa dimittenda “iuri se defen­ dendi renuntiet, notandum est in actis”, ut clarum sit “libe­ ram defensionis facultatem neminem illi negasse” (C. de Car­ lo, op. cit.,p. 490, n.581, III; cf. can. 651 § 2). Sacra ergo Congregatio pro Religiosis dimissionem decer­ nere non debet, nisi fideliter referantur in actis et documen­ tis responsiones expositae in propriam defensionem a sorore dimittenda, aut nisi constet in actis de renuntiatione libere facta a sorore iuri se defendendi contra dimissionem, aut nisi constet saltem de oblata possibilitate exercendi hoc ius ct de non usu, intra definitum tempus, ipsius iuris ad defensionem. d) Religiosa dimittenda ius habet exercendi propriam de­ fensionem, saltem ante decretum dimissionis et ante huius de­ creti confirmationem. Potest in concreto sese defendere: - ante votum Moderatricis Generalis cum proprio Consi­ lio, et transmissionem actorum ad S. Congregationem pro Re­ ligiosis; - ante decretum Sacrae Congregationis pro Religiosis, idest “postquam acta ct documenta ad Ap. Sedem transmissa sint; et tunc ad ipsam quoque Sacram Congregationem immetiate recurrere potest si quid adhuc in sui defensionem propo­ nere velit” (Ch. Berutti, Inst. iur. can., vol. HI, De religiosis, p. 348, n. 167), praecipue si antea hoc ius religiosa nondum exercuerit; -post decretum dimissionis et ante huius confirmatio­ nem a Sacra Congregatione pro Religiosis; tunc enim soror di­ missa potest adhuc recursum interponere et rationes adducere in propriam defensionem ( cf. Ch. Berutti, op. cit., ib.). e) Defensiones sororis dimittendae semper sunt in actis fi­ deliter referendae. Hoc praescriptum can. 650 § 3 in dimis­ sione religiosarum a votis perpetuis servandum (c. 651 5 2), praesupponit ut de fidelitate responsionum aliquo modo legi­ timo constet, v. gr. quia subsignatae vel recognitae sunt a so­ rore, vel quia declaratae sunt authenticae a legitima auctorita­ te vel a fide digna persona. 7080 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE π. 4411 IN FACTO 1975 NOV 8 11 · Quoad violationem legis in decernendo IN IURE 4. Actis sedulo examinatis iterumque attente perpensis, haud dubie constat sororem E, dimissam esse a Sacra Conce­ 6. Praescribit canon 651 § 1: “Etiam ad dimittendas reli­ natione pro Religiosis, quin ei integre concessum fuerit ius giosas professas a votis perpetuis sive sollemnibus sive simpli­ “suas rationes libere exponendi” contra dimissionem. Neglec­ cibus exiguntur causae exteriores graves una cum incorrcgjbitus fuit can. 651 § 2 et can. 650 § 3;ideoque Sacra Congre­ litate, experimento prius habito ita ut spes resipiscentiae eva­ gatio pro Rebgiosis non omnino excusatur ab errore in proce­ nuerit, iudicio Antistitae”. dendo. Requiruntur igitur pro dimissione ab Instituto iuris ponti­ Huc illuc in Actis reperiuntur “rationes” seu “responsio­ ficii religiosarum mulierum a votis perpetuis, causae graves et nes" sororis dimissae circa meritum dimissionis, sed eiusdem exteriores, moraliter et juridice imputabiles, una cum incorresponsiones non sunt fideliter in Actis relatae, dum constat regibibtate, experimento prius habito comprobata. ex Actis sororem E. voluntatem habere adhuc sese defenden­ Quaenam sint in concreto istae causae, et cuiusnam de­ di, et hoc ius exercendi contra dimissionem, sicut fecit coram beant esse naturae, legislator non determinat. hoc Supremo Tribunali; unde aut non fuit plene recognitum Potest certe sustineri non esse necessaria “delicta” in sen­ sorori E. exercitium iuris sese defendendi, aut eiusdem “re­ su juridico proprio; sufficit quaetibet actio vel omissio exter­ sponsiones” non sunt “fideliter” in Actis relatae. na, quae probari possit in foro externo. In utroque casu, manifestus est, ob inobservantiam can. Ad definiendam gravitatem causarum, doctrina communis 651 §2, error in procedendo. adhibet, prout etiam in aliis casibus, critérium relativum. Re­ 5. Singula momenta examinemus in quibus religiosa pote­ tinent enim auctores causas ad dimittendam religiosam voto­ rat ius ad propriam defensionem exercere. rum perpetuorum, “graviores esse debere quam pro dimitten­ i} Sorori E. non fuit data debita possibilitas sese defen­ da temporanee professa” (Wemz-Vidal, Ius can., t. III, De dendi contra dimissionem ante diem 12 iunii 1973, in qua religiosis, p. 480 n. 442). Graviores quidem “numero et adPriorissa Generalis instavit apud Sacram Congregationem pro iunctis”, ut recte notat C. de Carlo (Jus religiosorum, p. 490 Religiosis ut dimitteret sororem. In Actis, quae expositionem n. 592). et petitionem Priorissae comitabantur, non apparent “fideli­ Auctores in genere non requirunt “peccata gravia” in sen­ ter relatae” responsiones sororis dimittendae. su morali, sed tantum causas extemas psychologice et juridice Legitur quidem in expositione praedicta circa recurren­ revera imputabiles sorori, ut sunt “actiones culpabiles discitem: “minacciafa di un ricorso da parte della Congregazione pbnam graviter laedentes” (S. Goyeneche, De religiosis, p. 219 aUa Sacra Cbngregazione dei Religiosi e Istituti secolari per la n. 117). Aliis verbis, causae dimissionis sororum “aliae ne­ dimissione, ha risposto che siamo liberi di farla e che sapri lei queunt nisi culpae seu defectus morales — non physici - relicome comportai»” (Summ. p. 26-27). gjosae delinquentis graviter imputabiles” (C. de Carlo, Ius reli­ Haec verba exprimunt et continent comminationem di­ giosorum,?. 491 n. 582,3). missionis a Supcriorissis factam, et soror, per responsionem 7. “Incorregibilitas sine spe resipiscentiae” canonis 651 § relatam, sese defendit contra comminationem dimissionis, 1, idem est ac “monitiones et defectus emendationis” canonis non contra ipsam dimissionem aut eiusdem causas. Sotot ma­ 649. Iam vero canon 661 praescribebat ut “monitionibus Su­ nifestat, per eandem responsionem, explicitam voluntatem se­ perior addat opportunas exhortationes et correctiones, prae­ se defendendi contra dimissionem. Inter media adhibita ad escriptis insuper poenitentiis aliisque remediis poenalibus, mendationem dimittendae, M. C. a Coronata recenset etiam quae apta censeantur ad emendationem rei et scandali repa­ “comminationes poenarum ecclesiasticarum, praesertim di­ rationem" (c. 661 § 1). missionis” (M. C a Coronata, Inst. iur. can.,vo\. I, p. 858, n. At praescripta canonis 661 non referebantur per se ad re­ 651). Sed inter comminationem dimissionis et ipsam dimis­ ligiones mulierum, etiam prius, quamvis nonnulli auctores re­ sionem magna cedit differentia. tinerent hunc can one m in praxi applicandum esse quoque In­ b) Sucra Congregatio pro Religiosis decretum dimissionis stitutis mulierum ad comprobandam incorregibilitatem, expe­ vel dispensationis coactae a votis dedit die 27 iunii 1973, in­ rimento prius habito, et sine spe resipiscentiae, quae ad dimit­ audita sorore dimissa. Scribebat ipsa soror E. die 22 iul. 1973 tendas religiosas feminas a votis perpetuis requiritur (can, 651 ad Sacram Congregationem pro Religiosis: “poiché non han­ § 1. cfr. M. C a Coronata, Institutiones iuris can., vol. I, p. no fondamento le accuse, suile quali e basato il Decreto di di­ 858 not 3, n. 651). missione, chiedo per tanto a codesta Congregazione con umilAt haec non erat mens Lepslatoris. qui nunc canonem il­ tà cristiana e come è di diritto di ogni persona umana, anche lum abrogavit una cum canonibus 654-668 (Decretum Sacrae in considerazione delle mie precarie condizioni di salute, di Congregationis pro Religiosis etc. d. 2 martii 1974: AAS 66 essere ammessa a manifestare personalmente le mie ragioni' (1974) 215-216). (Summ. p. 21). Iudicium de incorregibilitate pertinet ad Antistitam (cfr. Ipsa soror adibat personaliter Sacram Congregationem pro can. 651 § 1) quae tamen “rem totam ad Sacram Congrega­ Religiosis, die 17 iul 1973, animo sese defendendi, sed, beet tionem ... deferat cum omnibus actis et documentis. Sacra au­ etiam e sua culpa, quia adivit Dicasterium extra tempus debi­ tem Congregatio quod magis expedire censuerit decernet, tum, non fuit admissa ad ius propriae defensionis exercen­ firmo praescripto can. 643 § 2” (can. 652 § 3). dum. Prosequitur in iisdem Litteris: “ il 17 c. m. di buon mattino, dopo aver passato la notte ad assistere le ammalate, so­ IN FACTO no venuta a Roma arrivando un po’ in ritardo e per il tempo nstretto non ho avuto modo di trovare la persona che mi 8. Priorissa Generalis Sororum Dominicarum, in expositio­ mettesse in comunicazione alia Vostra Rev.ma Presenza, an­ ne diei 12 iunii 1973 ad S-C. pro Religiosis, quattuor allega­ che perché era di martedf’ (Summ. p. 21). Soror igitur per­ bat rationes seu causas pro dimissione sororis E.: “1) per la sistebat in voluntate sese defendendi propriasque rationes sua inidoneità alla vita comune a causa del suo individualismo exponendi quoad dimissionem. prepotente e intromettente; 2) perché non vive la vita regolac)Nec soror E. audita fuit coite confirmationem decreti re, adducendo pretesti di lavoro per stare fuori nelle case dei dimissionis. Non possunt in dubio poni quae leguntur in bite­ secolari, ove non dà buon esempio; 3) per la sua aperta ribelris Sacrae Congregationis pro Rebgiosis diei 8 sept 1973, lione all’obbcdienza. 4) per la sua incorregibilita” (Summ. confirmantis dimissionem religiosae : “questa Sacra Congrega­ p. 17). zione non ha man cato di esaminare le ragioni addotte dalla riCausae dimissionis allegatae demonstrantur graves et suf­ corrente, decidendo di non poter accogliere il ricorso di cui si ficientes ad dimissionem in suo complexu. traita”. Sed Sacra Congregatio non potuit examinare rationes 9. Prima causa dimissionis allegata, vero, idest inidoneita3uas soror E. adhuc exponere intendebat et quae in allatis tis ad vitam communem et religiosam de se non est legitima ocumentis coram hoc Supremo Tribunal exhibuit Litterae enim sororis diei 22 iul. 1973 non continebant ra- et sufficiens causa dimissionis. Institutum ius habet et offi­ ticnes, sed petitionem et desiderium recurrentis rationes per­ cium examinandi et iudicandi de inidoneitate candidatarum ante harum professionem perpetuam. Sed subveniunt aliae. sonaliter exponendi ante dimissionis confirmationem. Constat igitur sororem E. non habuisse de facto debitam 10. Addit, enim, Prionssa Generalis de sorore E., ad con­ possibilitatem exercendi ius ad propriam defensionem contra figurandam secundam causam dimissionis, quod in domibus saecularibus, quas ratione ministerii exercendi frequentabat, dimissionem, nec ante decretum dimissionis diei 27 iunii 1973, nec ante huius decreti confirmationem diei 8 Septem­ "non dà buon esempio". Hoc factum apparet satis comproba­ tum in Actis e testimoniis productis ab Instituto religioso (cf. bers 1973. 7081 7082 1975 NOV 8- 14 CONSILIUM DE LAICIS - S. C. PRO SACR.-CULTU - S. PAENITENTIARIA n.4412-4414 Summ. p. 12, ct litterae sororum Instituti) inter quae litterae dimissionis sororis E. ex hospitali infirmorum domo “U.“ ob hanc rationem: “non avendo potu ta inserirla convenientemente” (Summ. p. 10). Etiam, post documenta a sorore recurrente exhibita, veri­ tas accusationis manet, nam familiae et personae quae mini­ sterium et laborem sororis, in auxilium infirmorum apud do­ mus privatas, laudant sub adspectu technico, humano et reli­ gioso, non auferunt mala exempla (quae pertingunt usque ad percussionem alicuius infirmae, ut testatur Λ. C., sorori curae commissae (Summ. p. 12), quae soror E. in aliis familiis et apud alias personas malo fato exhibuit Actus boni non elimi­ nant actus pravos, licet demonstrent personam non esse tota­ liter malam. ed a cooperare alia salvezza dei fratelli (Apostolicam actuositatem, n. 4), anche mediante la partecipazione attiva alte as­ sociazioni; considerato che il Vicariato di Roma erigeva a Pia Unione la "Militia Mariae Immaculatae”, fondata dai Beato Massimi­ liano Kolbe, il 16 ottobre 1917; considerate le particolari attenzioni e le speciali sollecitudini dei Sommi Pontefici, concretizzate anche in documenti, quali il Breve di Pio XI Pia Unio dei 18 dicembre 1926 con cui vengono concesse numerose indulgenze e p rivi tegi e il Bre­ ve del medesimo Pontefice Die XVIII mensis Decembris dei 23 aprile 1927 con cui la "Militia Mariae Immaculatae" viene elevata a Pia Unione Primaria; considerato che nelfintento di promuovere. sui piano di più efficaci stramenti soprannaturali un effettivo ausilio alia formazione dei fedeli, alia conversione dei peccatori e alia 11. Tertia causa dimissionis allegata apparet obiecti’ve gra­ santificazione di tutti sotto la tutela delTImmacolata, la Pia Unione "Militia Mariae Immaculatae" intende aggiomare, pur vis, satis comprobata et sufficiens ad dimittendam sororem, conservando lo spirito e il desiderio dei Beato Massimiliano nam est etiam multiplex ob repetitionem actuum (cf. P. BasKolbe, i suoi orientamentl e le sue stratture nello spirito dei tien, Direct, can., p. 459, η. 639, 2). Concilio Vaticano II, in virtu delle facoltà a noi concesse dai Sommo Pontefice Etiamsi admitti posset scandalosam apertam rebellionem Paolo VI f. r. approviamo ad experimentum et ad quinquen­ contra Superiorissas et denegatam oboedientiam originem gli Statuti dclla "Militia Mariae Immaculatae". ducere e causis quae imputabilitatem sororis aliquantisper mi­ nium Nel portare a conoscenza della Paternité Vostra Reveren­ nuerent, non tamen causae excusantes talis erant naturae ut dissima tale nostra decisione, mi confermo, con i migliori osauferrent omnino responsabilitatem, vel tam imminuerent ut sequi nel Signore. - Fr. Lucas Moreiras Neves, Vescovo tit. di insufficientem evaderent ad dimittendam sororem. Feradi Maggiore, Vice-Presidente del Consilium de Laicis. Fr. Causae minuentes imputabilitatem erant in casu: infirmi­ Uylenbrocck Marcel, Segretario. tates quas soror E. inde a pluribus annis patiebatur; et opero­ sitas dura et continua quam soror E. de facto exercebat penes infirmos. Tamen sorori non defuerunt debitae curae et aptae. Moderatrix Generalis, die 28 maii 1973, decem et quinque dies ante petitionem dimissionis, scribebat recurrenti: se ne­ cessario, continueremo a curarla. Ma so e ho visto che le cure non le sono mai mancate” (Sum. p. 25). Eadem Moderatrix, in expositione ad S. C. pro Religiosis pro dimissione recurren­ tis, notabat: “curata anche fisicamente ha sempre pero ricalcitrato a prowedimenti radi call” (Summ. p. 26). Nec exaggerandae sunt quaedam perturbationes psychopatologicae quibus laboravit vel laborat soror E. ad immi­ nuendam eiusdem imputabilitatem. Tamquam manifestatio magnae caritatis accipienda sunt quae Vicaria Generalis in litteris diei 7 nov. 1972, scribebat de inaptitudine sororis E. ad vitam communitariam: “convi­ ve nza che ella, volontariamente o no (lo puo giudicare soltanto il Signore) ostacola e perturba continuamente ... riversando la colpa dei suo stato psichico sugli altri ... *. De cetero so­ ror E. curas aptas ct opportunas semper respuit, quia “invi­ tata ad intemarsi in qualche Istituto psichiatrico. si è sempre rifiutata energicamente" (Summ. p. 13). Item est ipsamet recurrens quae fatetur sese antea voluisse esse “sororem” in Instituto religioso de quo agitur; nunc, ve­ ro, fatetur se mutavisse animum suum: “ora non si sente più ‘observare’ cid che ha promesso un giorno con la professione religiosa” (Summ. 29a). 12. Quibus omnibus in iure et in facto perpensis, actis se­ dulo et accurate iterum rimatis, proposito dubio censuerunt Patres Em.mi respondendum: ad primam partem: Affirmative, seu constare de violatio­ ne legis in procedendo, relate ad actum Sacrae Congregationis pro Religiosis et Institutis saecularibus diei 27 iunii a. 1973, confirmatum die 8 Septembris a. 1973, ideoque actum ipsum irritum esse in cani; ad secundam partem: Negative, seu non constare de viola­ tione legis in decernendo. Romae, e sede Supremi Signaturae Apostolicae Tribuna­ lis, die 8 novembris 1975. - Dinus Card. STAFFA. Praefectus (sequuntur ceterae Cardinalium sub signalions); Petrus Card. PALAZZINI, Ponens. • CpR 57 (1976) 374-381. • Procuratori Generali O. F. M. Conv., Prot. N. 2464/75/ S-61: COFMConv 72 (1975) 231. 4413 1975 NOV 12.-SC pro SACRAM .-CULTU, RESP. PART.· Forma extraordinaria celebrationis matrimonii coram solis testibus sustinetur et ulteriores ipsius formae limitationes denegantur Romae, die 12 Novembris 1975 Excellentissime Domine, Mense Augusto praeterito Ex­ cellentia Tua Reverendissima petebat ab hac Congregatione facultatem subiciendi applicationem formae extraordinariae matrimonii, statutae in can. 1098 C. J. C., sequenti limitatio­ ni: “numquam vero, neque in mortis periculo, peractum quo matrimonium civile vel in religione non catholica contrahitur, nisi antea saltem alterutra pars, altera sciente, expresse et co­ ram testibus, id statuerit”. Re maturo examini subiecta, audita etiam Pontificia Com­ missione Codici luris Canonici recognoscendo, haec Congre­ gatio Tuae petitioni consentire opportunum non reputat, quia postulatae limitationes sunt contrariae rationi propter quam inducta est forma extraordinaria matrimonii, et etiam quia, per facultatem Tibi concessam eligendi laicos, qui uti te­ stes qualifiesti possint adsistere celebrationi matrimonii, ap­ plicatio praefatae formae extraordinariae matrimonii perrare certo fiet. Quae dum renuntio, omni obsequio permaneo Excellen­ tiae Tuae Reverendissimae add-mus. - James Card. KNOX, Praefectus. • Ordinario Sancti Caroll Ancudlae. Prot. N. 263/75s Apoll 49 (1976) 484-485. Adn. J. L. YSERN in Apoll 49 (1976) 476-490. 4414 1975 NOV 14.-S. PAENITENTIARIA, FACULT. PART.· Prorogantur facultates, a S. Paenitentiaria confessori­ bus concessae, vulgo dictae “Pagella” I · Rescriptum concessionis 4412 Preces - 1975 NOV 8.- CONSILIUM de LAICIS, DECR. PART.· Statuta Piae Unionis “Militia Mariae Immaculatae” adprobantur 8 novembre 1975 Reverendo Padre, atteso che Ia Chiesa intende prepararc 1 fedeli a rendere coerente testimonianza cristiana al carattere di figli di Dio ricevuto nel Battesimo (Lumen gentium, n. 33) 7083 Beatissime Pater, Minister Generalis Ordinis Fratrum Minorum humiliter petit prorogationem Rescripti N. 497-72, diei 23 octobris 1972, quo ipsi quaedam facultates concedebantur cum potestate eas subdelegandi aliquibus sa­ cerdotibus sui Ordinis. Et Deus. etc. RESCRIP.- Sacra Paenitentiaria, Apostolica auctoritate, benigne annuit pro gratia prorogationis iuxta preces ad aliud triennium, servato tenore memorati Rescripti (cuius hic exemplar typis impressum adnectitur). Contrariis quibuslibet minime obstantibus. 7084 η. 4415 - 4417 S. C. PRO RELIGIOSIS - SECRETARIA STATUS - S. C. PRO INST. CATHOLICA Datum Romae, « S. Paenilentiaria, die 14 novembris 1975. De mandato Eminentissimi. - J. Sessolo, Regens. U. M. Todeschini, Adiutor a studiis. II - Pagetis Facultatum S, Paenitentiariae Apostolicae I. Absolvendi quoscumquc poenitentes (exceptis haereti­ cis haereresim inter fideles a proposito disseminantibus) a quibusvis censuris et poenis ecclesiasticis ob haereses tam ne­ mine audiente vel advertente quam coram aliis extematas in­ cursis; postquam tamen poenitens magistros ex professo haereticalis doctrinae, si quos noverit, ac personas ecclesiasticas et religiosas, si quas hac in re complices habuerit, supremae S. Congregationi S. Officii per se vel, de eius venia, per te ipsum denunciaverit; et quatenus ob iustas causas huiusmodi denunditio ante absolutionem peragi nequeat, facta ab eo seria promissione denunciationem ipsam peragendi cum primum et Suo meliori modo, iudicio tuo, fieri poterit; et postquam in ngulis casibus haereses coram te secrete abiuraverit;iniuncta pro modo excessuum gravi poenitentia salutari cum frequen­ tia Sacramentorum et obligatione se. prudenti iudicio tuo, re­ tractandi apud personas, coram ouibus haereses manifestave­ rit, atque illata scandala reparandi. Π. Absolvendi a censuris et poenis ecclesiasticis eos qui nomen dederint sectae massonicae aliisque eiusdem generis associationibus quae contra Ecclesiam vel legitimas civiles po­ testates machinantur; ita tamen ut a respective secta vel asso­ ciatione omnino se separent eamque abiurent; denuncient, ut supra, personas ecclesiasticas et religiosas, si quas eidem adscriptas noverint; libros, manuscripta ac signa eamdem respicentia, si qua retineant, in manus tuas tradant, ad S. Officium quamprimum caute transmittenda, aut saltem, si iustae gravesque causae id postulent, destruenda; iuncta pro modo cul­ parum gravi poenitentia salutari cum frequentatione sacra­ ment alis confessionis et obligatione illata scandala reparandi. III. Dispensandi, commutando, consideratis causis, in alia poenitentiae vel pietatis opera, omnia vota privata; exceptis votis perfectae ac perpetuae castitatis et ingrediendi Religio­ nem votorum sollemnium, quae emissa fuerint absolute et post completum decimum octavum aetatis annum, necnon votis in quibus agitur de praejudicio vel de iure tertii IV. Dispensandi in matrimoniis iam contractis super impe­ dimento occulto criminis ex adulterio, cum fide data, absque ulla tamen machinatione; monitis coniugibus de necessaria secreta inter sese tantum, idest sine interventu parochi seu te­ stium, renovatione consensus, atque iniuncta gravi et diutur­ na poenitentia salutari. V. Dispensandi super occulta irregularitate contracta ex violatione censurarum tantum cum clericis tam saecularibus, Suam regularibus, in Sacris Ordinibus constitutis, sed ad hoc umtaxat ut poenitens Ordines iam susceptos licite exercere valeat. VI. Dispensandi ab irregularitate ex homicidio vohintario aut abortu de qua in can. 985 n. 4, sed ad hoc unice ut poeni­ tens Ordine» iam susceptos sine infamiae vel scandali periculo exercere queat; iniuncto eidem poenitenti onere, intra men­ sem saltem per epistolam per alium vel per se, reticito nomine docendi de omnibus casus circumstantiis et praesertim quo­ ties delictum patraverit, ad S. Poenitentiariam recurrendi et standi eius mandatis. 1975 NOV 17 -19 4416 1975 NOV 19.-SECRETARIA STATUS, FACULT. PART.· Facultas datur Signaturae Apostolicae permittendi, nonnullis sub condicionibus, ut viri laici munere fun­ gantur Promotoris iustitiae et Defensoris vinculi Dal Vaticano, 19 Novembre 197S Signor Cardinale, con pregiato Foglio N. 6722/75 C. P., in data 13 Giugno scoiso, 1’Eminenza Vostra ha pregato questa Segreteria di Stato di voter sottoporre alia con side razionc dei Santo Padre l’opportunilà di dare a cotesto Supremo Tribu­ nale la facoltà di permettere che i Vescovi nominino, in singoli casi, un laico a svolgere la funzione di Difensoie del Vincolo. In proposito mi pregio di significarLe che il Santo Padre ha benignamente concesso "ad quinquennium" la richiesta fa­ coltà, doe di autorizzare i Vescovi che ne facciano richiesta, ad ammetterc laid, prowisti delle qualità richiestc dal can. 1589. § 1, a svolgere la funzione di Difensore del Vincoloe di Promotore di Giustizia, in casi di vera necessità a giudizio dello stesso Vescovo e "ad singulas causas", purchè non si tratti di cause nelle quali intervengano chierici sia come attori sia come convenuti. Profitto della circostanza per confermarmi con sensi di profonda venerazione di Vostra Eminenza Reverendissima dev ano in Domino.- G. Card. VIL LOT. • Cardinali Praefecto Signaturae Ap., Prot. N.283927. Adn. Z. GROCHOLEWSKI In PrM 66 (1977) 271-295. 4417 1975 NOV 19.- SC pro INST1T. CATH., RESP. PART.· Animadversiones fiunt in novam rationem instituendi candidatos ad sacerdotium a Conferentia Episcopali Galliae propositam Excellence, Notre Congrégation a pris aussitôt connaissan­ ce du document que ITpiscopat français vient d’elaborer, dans son Assemblée de novembre à Lourdes, à l’intention des responsables de la formation du clergé en France, et qui nous est communiqué par les soins de la Conférence épiscopale française. Nous sommes sincèrement heureux de ce texte pour la haute qualité doctrinale dont il témoigne et pour la volonté unanime des évéaues qu'il manifeste: c’est le fruit d’un long effort que nous Savons cessé de suivre. Délibérément, la Conférence épiscopale s’est impose des limites que le titre choisi exprime clairement: “Aux éduca­ teurs, pour una pratique de la préparation au ministère presbytéral”. Le document “ne descend pas dans le détail, qui peut relever d’un règlement et d’une charte propre à chaque institution; il se contente de dire ce qui semble de toute ma­ • Ministro Genorall O. F. M., Prot. N. 402/75: AOFM 95 nière indispensable comme orientations ou exigences essen­ (1976) 140-141. tielles pour la préparation pratique au ministère presbytéral”. Afin de répondre pleinement à Optatam totius, η. 1, le docu­ ment ainsi compris demande donc à être complété, en parti­ culier et dès que possible, par une Ratio studiorum. 4415 Tel qu’il se présente, ce texte a, sans aucun doute, le méri­ te d’une haute inspiration spirituelle et sacerdotale. Par ail­ leurs. il veut inscrire profondément la formation des futurs Îrétres dans 1a ligne de la pastorale d’ensemble de ITpiscopat 1975 NOV 17.-SC pro RELIGIOSIS, RESPONSUM. PART.· rançais et dans la pleine realité de la vie actuelle de l’Egiise Denegatur indultum subdelegandi Superioribus Pro­ en France. vincialibus facultatem dispensandi a votis temporaneis Pour servir au mieux le développement du travail entrepris et sans préjudice de la préparation d’une Ratio studiorum et de quelques retouches demandées, notre Congrégation expri­ Capitulum Generale Ordinis Fratrum Praedicatorum apud mera donc, dans la ligne adoptée, deux considérations qui lui ‘Madonna dell’Arco’ celebratum petiit ut Magister Generalis apparaissent toutefois comme une condition indispensable Ordinis curaret “ de obtinenda facultate qua prior provincia­ pour la mise en oeuvre du projet tel qu’il est conçu. lis cum suo consilio dispensare possit a votis temporaneis” La première concerne précisément les garanties d’une ap­ (n. 205 Acta Capituli Generalis), plication effective de ce document qui déclare s’abstenir pour Dictis placitis obtemperans. Magister Generalis Ordinis son compte d’entrer dans le concret de la vie des Séminaires. Fratrum Praedicatorum, a Sanctitate Sua implorat indultum En effet, les déterminations que le document ne contient pas subdelegandi Prioribus Provincialibus facultatem sibi datam vi restent indispensables pour la vie des institutions. La Congré­ n. 14 Rescr. Pont Cum admotae, ita ut etiam Priores Provin­ gation estime donc que serait très opportune la création d’u­ ciales. de consensu eorum consilii, restituere valeant subditos ne •‘Commission épiscopale” qui, ayant la confiance des Sétuos temporaria vota professa in saecularem condicionem. tntnaires, puisse prendre avec eux des contacs réguliers et les Hoc Sacrum Dicasterium. omnibus mature perpensis. Re­ accompagner dans le travail de mise en oeuvre d’une règle scripti Pontificii Cum admotae partialem abrogadonem op­ propre: l expérience en quelques nations, s’est révélée sur ce portunam non putat eo quod Codicis iuris canonici recognitio poinj facile et féconde. La ‘Commission technique consulta­ iam ab aliquibus annis peragatur; et probabile est novum Co­ tive prevue par I Assemblée de Lourdes en 1972 ne pourraitdicem de hac re acturum esse. elle pas remplir un tel rôle, a condition qu’on ait un peu élar­ gi sa mission" r Rumae, 17 Novembris 1975. Hui délicate est la question des “Groupes de formation" • Magistro Generali O. P.: AOP 42 (1975-76) 228. Le decret conciliaire ne prevovait rien de tel. PM plus ou" la 7085 7086 1975 NOV 24 - 29 SACRA CONGR. PRO RELIGIOSIS - SIGNATURA APOSTOLICA Ratio fundamental^. La Congregation ne peut donc s’engager sur une telle expérience. Il nous paraît cependant qu’elle ap­ pelle, en toute hypothèse, un certain nombre de conditions précises. On peut en énumérer trois: Γ Que lesu groupes de formation”, dans leur première étape, restent sous la responsabilité effective des évêques avec une “équipe animatrice" et non simplement un homme res­ ponsable. et que chacun des groupes soit relié organiquement a d’autres centres de formation. 2°Que la deuxième étape, ou temps plein de formation, dure au minimum quatre ans. 3e Enfin que, pendant cette deuxième période, les groupes se retrouvent à l’intérieur d’ensembles diversifiés. Telles sont. Excellence, les observations que notre Congré­ gation croit devoir formuler à l’endroit du document épis­ copal. Il nous reste à souhaiter qu'il soit un bon point de départ pour le travail ultérieur. Tous y reconnaîtront la ferme volon­ té épiscopale de préparer à ITglise de France des prêtres tels que les veut ITglise et tels que les réclame ce temps. Les évê3ues trouveront, nous n’en doutons pas, dans les responsables es Séminaires de France, les collaborateurs généraux et com­ pétents oue cette tâche exige. Veuillez agréer, Excellence, pour vous-mêmes et pour tous les membres de la Conférence épiscopale, l'assurance de nos sentiments respectueux et dévoués. - Gabriel Card. G AR RO­ NE, Préfet. J. behroffer, Secrétaire. (19/6) 61. Conferentlae episcopalis Galliae: Doc. Cath. 73 4418 1975 NOV 24.-SC pro RELIGIOSIS, RESCRIPTUM. PART.· Facultas datur eligendi Superiores Maiores O. F. M. Conv. per suffragium universale et directum ab omni­ bus Provinciae vel Custodiae Fratribus PRECES. - Beatissime Pater, Minister Generalis Ordinis Fratrum Minorum Conventualium, nomine Capituli Generalis extraordinarii Assisii celebrati anno 1975, a Sanctitate Tua humiliter petit ut, in Provinciis et Custodiis Ordinis, Superio­ res Maiores eligi possint per suffragium directum ab omnibus Fratribus sollemniter professis, iuxta modalitates praevisas prout continentur in litteris diei 27 iunii 1975. Et Deus, etc. RESCR. - Sacra Congregatio pro Religiosis et Institutis saecularibus, attentis expositis, annuit pro gratia iuxta preces, experimenti causa usque ad proximum Capitulum Generale, servatisque ceteris de iure servandis. Contrariis quibuslibet non obstantibus. Datum Romae, die 24 Novembris 1975. - Augustinus Ma­ yer, O. S. B., Secretorius. Basilius Heiser, O. F. M. Conv., Subsecretarius. ♦ Ministro Generali O. F. M. Conv., Prot. N COFMConv 72 (1975) 230. 4419 1975 NOV 29.-SIGNATURAAPOST.,SENTENTIA.PART.· Infirmatur sententia tribunalis inferioris nullitatem matrimonii declarantis e capite impotentiae sic dictae ‘moralis”, ob defectum nempe communionis vitae amorisque coniugalis DIOECESIS ULTRAIECTEN. Nullitatis matrimonii SPECIES FACTI I. Dominus S. M., natus a. 1937 in urbe F. (Italia), matri­ monium contraxit die 12 februarii 1963 in Amhem (Neerlandia) cum domina R. T., nata a. 1942. Tertio circiter mense a matrimonio nata est filia. Mense iunio eiusdem anni vir uxorem deseruit et in Helve­ tiam se contulit. Ratio praecipua huius desertionis videtur fuisse intolerantia viri erga parentes uxoris — praesertim erga matrem — cum quibus coniuges inde ab initio cohabitarunt. Anno 1964 uxor divortium petiit. Hoc autem concessum non est, nisi anno 1968, cum vir in Neerlandiam rediit. Anno 1970 vir matrimonium civile inire postulavit cum C. B.; at cum esset italicus et in Italia divortium non vigeret, ma­ trimonium celebrare non potuit. Tunc mater dominae C. B., die 6 maii 1970, litteras ad Episcopum Haarlemen. scripsit, rogans ut ipse a R. Pontifice 7087 n. 4418 - 4419 facultatem postularet in favorem domini S. His litteris motus. Officialis Tribunalis Haarlemen. colloquium habuit simul cum S. M. et C. B., e quo apparuit competentiam in causa nullita­ tis matrimonii de quo agitur, ad Tribunal spectare Ultraiectense. Dubium proinde a Tribunali Ultraiectense concordatum est his verbis: “An constet de nullitate matrimoniii in casu e capite defectus consensus". Sententia lata est dic 12 augusti 1971, hac formu!a:”Constare de nullitate matrimonii In casu e capite defectus consen­ sus. nempe e capite impotentiae moralis Appellatione interposita ad Tribunal Haarlemen., senten­ tia secundi gradus lata est die 28 septembris his terminis: “En conclusion nous ratifions le jugement rendu par le Tribunal d’Utrecht en nous ralliant au point de vue de ce dernier, selon lequel il n*y a pas dc mariage, au titre d’impuissance morale relative et au titre subsidiaire de consentement défectueux: ce dernier titre devant être considéré au moins en ce qui con­ cerne le demandeur”. II. Tribunal Ultraiecten. die 5 septembris 1972 communi­ cavit cum Supremo Tribunali Signaturae Apostolicae hanc sententiam definitivam pro eius exsecutione ad effectus civi­ les in Italia. Signatura autem Apostolica acta postulavit pro­ cessus primae et secundae instantiae, quibus inspectis, et om­ nibus casus adiunctis attente perpensis, in Congressu diei 27 iunii 1973, decrevit: “Consulendum Ss.mum pro commissio­ ne Signaturae Apostolicae iudicii de merito in tertia instantia coram quinque Cardinalibus" Ss.mus die 9 iulii 1973 concessit Commissionem, iuxta vo­ tum Congressus. Acton, renuenti Patronum sibi constituere. Patronus ex officio datus est Adv. Carolus Triceni, qui putavit aliud nul­ litatis caput posse adduci, nempe vis et metus. Multer conventa, legitime citata, per parochum declaravit necessitatem non videre novae instructionis. Dubium concordatum est die 31 oct. 1974, sueta formu­ la: “An constet de nullitate matrimonii in casu . ** IN IURE III. Iudices primae et secundae instantiae, in eorum sen­ tentiis nituntur principiis iuridicis quae nullimodo congruunt cum doctrina catholica de matrimonio, prout etiam proponi­ tur in Constitutione Gaudium et spes Concilii Vaticani II et cum recta jurisprudentia, ideoque nullimodo probari possunt (cfr. quae Hoc Supremum Tribunal edixit in Haarlemen. diei 5 decembris 1. 1972: Periodica, 62 (1973) p. S67 ss.; Apolli­ naris XLV (1973) p. 281 ss.). En aliqua ex sententia primi gradus: “La récente évolu­ tion qui s’est manifestée dans la pratique juridique de ITglise par rapport au mariage, se base sur la définition de ce mariage tel qu’on la trouve dans la Constitution pastorale Gaudium et spes du Vatican Π. Comme on le sait, sans doute, on met dans ce document l'accent sur le fait que le mariage est a concevoir comme une *union’, consistant en la communauté intime de vie et d’a­ mour conjugal. “Devenus par l'union conjugale non plus deux, mais une seule chair" (Afr. 19. 6), l’homme et 1a femme, de ar leur intimité personnelle réciproque et leur étroite collaoration, s'assistent ct se rendent service mutuellement, vi­ vant leur union dans une plénitude qui ne cesse de s’accroître". C’est cette vision du Vatican II qui permet, - dans les procédures se rapportant aux cas qui nous sont soumis et où nous devons traiter de situations dans lesquelles il est ques­ tion de mariages dissous de fait — d’adopter tout d’abord la réalité de cette désintégration comme base de départ ... Si nous prenons au sérieux la réalité d’un mariage dissous de fait, la considérant à partir de cette vision du mariage, se­ lon laquelle ce dernier est une union de vie - conformement aux textes de Gaudium et spes - alors les causes concrètes de l’échec du mariage impliquent aussi le plus souvent les rai­ sons pour lesquelles on peut dire de ce mariage que -nous employons des termes traditionnels — sa validité fait défaut; ou. et s’est là Une manière de parler que nous préférions, qu‘un tel mariage, même s’il a été contracté d'apres les nor­ mes canoniques, ne saurait être invoque absolument comme devant empêcher un nouveau mariage religieux éventuel ... ... Le principe traduit par le vieil adage “consensus facit matrimonium" acquiert une portée beaucoup plus grande. Dans la conception qui veut que le mariage soit une union, le * 'consensus n'a plus ce caractère momentément (sic) juridique d’un droit existentiel, d'engagement d'une union de vie. Si l’on accepte ce sens, on verra qu'il se présente entre commencement du mariage et existence du mariage une rela­ tion beaucoup plus intime. La réalisation d'une véritable union demande nécessaire­ ment qu'elle soit réellement et pleinement voulue dans toutes ses implications, dans toute son ampleur. Pour pouvoir parler de consentement défectueux, plus n’est besoin alors de démonstrer qu'un des éléments essentiels du mariage se trouve positivement exclu. Par rapport à la fi délité conjugale et à l’unité au sein du mariage, cela n’arriver· 7088 n.4419 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAÉ 1975 NOV 29 ue rarement de cette manière. Pour pouvoir constater une mentum, cfr. V. Unum). E quibus eruitur obiectum formale ifectuoiité dans le consentement, fl suffira qu’on s’aperçoi­ matrimonialis consensus esse individuam vitae consuetudi­ ve clairement de ce que l’union dont fl est question n’a pas é- nem, ad prolem generandam et educandam ordinatam (cfr, té, dans toute sa réalité, l’objet d’une volonté réelle et sérieuse. Th. Sanchez, o. c.. Lib. II, disp. XXVIII, η. 3). C’est ainsi qu’a propos de mariages, contractés dans une Eadem Const Gaudium et spes docet de matrimonio, id situation où U y a contrainte de la part du milieu soda!, parce que la jeune fille intéressée est devenue enceinte - même s’il est de “actu humano, quo coniuges sesc mutuo tradunt atque n’y a pas de contrainte au sens classique du mot — Il faudra se accipiunt”, dicens “institutum matrimonii amorque conjuga­ demander si les conjoints, alors, ont effectivement voulu cet­ lis ad procreationem et educationem prolis ordinatur” (n. 48); te union conjugale, ou s’ils ont voulu plutôt y trouver une so­ "intima unio, utpote mutua duarum personarum donatio” (ilution à Jeun difficultés. bid.); “matrimonium et amor coniugalis indole sua ad prolem Quand il s’a rira de porter un jugement en cette matière, la procreandam et educandam ordinantur” (n. 50, initium). Ea­ première période du mariage se révélera avoir une importance dem repetuntur in Litteris EncycL Humanae vitae § 8: “per particulière. Si Ton a vraiment voulu une union de vie, il faudra que la mutuam sui donationem, quae ipsorum propria est et exclu­ réalisation de cette union se manifeste plus ou moins dans la soria, coniuçes illam persequuntur personarum communio­ manière don le tout évoulue. Si cette manifestation fait au nem, qua se invicem perficiant, ut ad novorum viventium pro­ contraire défaut, si la relation conjugale s’avère défectueuse creationem et educationem cum Deo operam socient” (AAS des le début et si dès le commencement la courbe qualitative LX (1968), p. 486). In tota ergo traditione Ecclesiae, consen­ descend au lieu de monter, alors une forte présomption pèse­ sus matrimonialis intelligitur tamquam actus voluntatis indo­ ra contre l’existence réelle du mariage, du fait d’un consen­ tement défectueux. lis pacticiae, quo legitime posito, oritur relatio iuridica seu Comment, en effet, pourra-t-on parler de la "naissance” vinculum quo vir et mulier constituuntur maritus et uxor, d’une union, s’il n *y a guère eu question d’existence? cum iuribus et obligationibus conjugum propriis. Quia agitur Judices secundae instantiae, etsi brevius rem absolvant, de actu voluntatis indolis contractualis, haec relatio pergit eamdem matrimonii conceptionem produnt Ipsi enim decla­ existere independenter a coniugum voluntate subsequenti. rant: “La lecture de cette cause provoque la reaction sponta­ Hoc actu voluntatis traduntur et acceptantur ipsae personae née que ce mariage de peu de durée (de quatre mois à peine) coniugum, et personae ipsae coniugum, sub specifica form ali­ n’a pas pu être un vrai mariage. Il n’a pas eu l’occision de s’é­ ta te consideratae, constituunt obiectum huius actus volunta­ panouir iusqu’à devenir une communauté normale de vie et d amour . tis. qui est pactio quaedam seu contractus, etsi peculiaris na­ Î IV. Ex his patet iudices utriusque instantiae principium turae (cfr. W. Bertrams, Notae aliquae quoad structuram me“matrimonium facit partium consensus” sumere sensu omni­ taphy sicam amoris coniugalis. in De matrimonio coniectanea. no diverso ac doctrina communis et recta ac constans iurisRomae 1970, p. 77). prudentia. Praeterea gratis ac erronee asseritur Concilium V. Matrimonium hoc sensu “contractus” communiter ac­ Vaticanum II hanc mutavisse doctrinam. cipitur a theologis, a canonistis et a Magisterio ordinario (cfr. Principium “matrimonium facit partium consensus” est Denzinger-Schônmetzer. op. at., n. 2598, 2966, 3145 ss. et proprium Magisterii Ecclesiae et doctrinae catholicae, sive ca­ can. 1012). Verbo "contractus” substantialiter intelligitur: nonicae sive theologicae, utpote principium fundamentale iu­ a) Actus bilateralis quo matrimonium initur, et ita requiritur ris naturalis (cfr. H. Dcnzinger - A. Schonmetzer, Enchiridion liber consensus utriusque partis; b) hic actus debet tendere Symbolorum, nn. 643, 755, 756, 1327, 1497, 1813, 3713, in idem placitum (obiectum): quod est consortium proprium 3701). vitae coniugalis, in quo habetur, uti elementum essentiale, ius Consensus matrimonialis est actus voluntatis quo vir et in corpus perpetuum et exclusivum in ordine ad actus per se uxor mutuo, perpetuo et exclusive se ipsos tradunt et acci­ aptos ad prolis generationem; c) hoc actu voluntatis fit ma­ piunt in ordine ad actus proprie conjugales. Iam Cynus Pisto­ trimonium in concreto, id est creatur illa relatio iuridica seu riensis (t 1336) efferendo differentiam inter contractus re­ vinculum, quo vinciuntur maritus et uxor cum iuribus et obli­ rum, et matrimonium quod est contractus personarum; “Et gationibus propriis matrimonii; d) vinculum pergit subsistere advertatis, aiebat, pro tanto dicitur contractus matrimonii independenter a subsequenti voluntate contrahentium, ita ut contractus personarum: quia in eo debetur persona personae, ne ipsa quidem positiva revocatio consensus praestiti, eius id est, quia persona debet seipsam. Secus est in aliis contracti­ validitatem afficiat bus. Nam si ego promitto tibi decem, persona mea tibi obliga­ Matrimonii definitionem illustrans, aiebat Th. Sanchez: tur. Sed personam meam tibi non debeo, et pro tanto illi di­ “dicitur coniunctio, quia in hac consistit matrimonii essen­ cuntur contractus rerum: licet sit personalis obligatio; merito tia ...; maritalis, id est orta ex mutua traditione, ut explicetur ergo matrimonium suo respectu dicitur contractus persona­ fundamentum viri et feminae, ut explicetur subiectum in­ rum, quia duas personas quodammodo facit unam: et efficit ter legitimas personas, hoc est non habentes impedimentum quod persona quae habetur, habet; et quae habet, habetur” dirimens: dicitur individuam vitae consuetudinem retinens, id (Super Codice et Digesto, lib. V, tit I, De sponsalibus etsponest perseverantem, ut explicetur finis matrimonii ...;er non salitiis et proxenetis. Lugduni 1547, fol. 2002). Eadem, maxi­ esse solubile, sicut alia vincula contractuum, quae mutuo con­ ma proprietate, repetebat Th. Sanchez: “Consistit ergo essen­ sensu tolluntur” (Th. Sanchez, op. dL, lib. II. disp. I. η. 8). tia matrimonii seu matrimonium ipsum in vinculo, quo for­ De Constitutione Gaudium et spes Concilii Vaticani II re­ maliter sunt coniuges uniti, quod oritur ex mutua traditione” colendum est imprimis ipsam voluisse quaedam solummodo (Th. Sanchez. De sancto matrimonii Sacramento, lib. II, disp. de matrimonio et familia tradere, potius eorumdem momen­ 1, n. 6). Haec mutua nupturientium traditio novam inter ip­ tum ac valorem existentialem, uti aiunt, in lucem ponendo, sos relationem iuridicam causât, id est matrimonium seu con­ quam adspectus proprie iuridicos. jugium. quod est unum, sed duobus terminis constans, scilicet En verba Commissionis: “In textu pastorali, qui dialogum marito et uxore (cfr. S. Thomas, Summa Theologica, Pars 111. cum mundo instituere intendit, elementa illa iuridica non re­ Supplcm.. qu. 44. art 1, sed contra). Matrimonialis consen­ quiruntur ... Insuper in textu, qui stylo directo et pastorali sus, seu huiusmodi mutua donatio, est causa efficiens, intrin­ mundum alloquitur, verba nimis technica... vitanda apparent” seca et essentialis matrimonii (cfr. S. Thomas. Summa Theo­ (Modus 15c ct 15 f; nec non Modus 15a. Cfr. de his U. Nava­ logica. Pars 111. Supplementum, qu. 44. a. 3; qu. 51, a. 1;D. rre te. Structura iuridica matrimonii secundum Concilium Va­ Staffa, De condicione contra matrimonii substantiam, ed. 2®, ticanum II. Romae 1968, p. 34). Non obstante eius indole pa­ p. 7 m.). Haec mutua donatio proprium habet intrinsecum fi­ storali, in Const. Gaudium et spes doctrina, iuxta quam ma­ nem et specificum obiectum; etenim finis proximus actus itrimonium actu voluntatis indolis pacticiae seu contractualis. dem est ac obiectum et ab hoc recipit speciem (S. Thomas, sensu indicato, initur. perspicuis verbis et modo prorsus indu­ De malo, qu. 2. a. 4, ad 9. Cfr. etiam Summa Theologica, I, bio proponitur. H, qu. 1. a. 3 et ad 2). et “Cum matrimonium sit coniunctio En textus fundamentalis: “Intima communitas vitae et aad aliquid unum, talis coniunctio in speciem trahitur per illud moris coniugalis, a Creatore condita suisque legibus instructa, ad quod ordinatur” (Summa Theologica, Pars III, Supplemen­ foedere coniugii seu irrevocabili consensu personali instaura­ tum. ou. 44. a. 3);est nempe ordinata ad actus proprie matri­ tur. Ita actu humano, quo coniuges sese mutuo tradunt atque moniales (can. 1081, § 2), id est ad actus per se aptos ad mu­ accipiunt, institutum ordinatione divina firmum oritur etiam tuam unionem perficiendam et ad prolem generandam quibus coram societate; hoc vinculum sacrum intuitu boni, tum con­ coniuges fiunt \ma caro * (Matth. 19, 4-6) et mutua donatio iugum et prolis tum societatis, non ex humano arbitrio pen­ consummatur. Iimvero coniuges fiunt duo in came una, det” (n. 48). quando junguntur ad efformandum unum carnale generatio­ In hoc textu notanda sunt quae sequuntur: nis perfectum iustumque principium (Card. Caietanus, apud 1) Matrimonium in facto esse de finitur “in tima commu­ L. Ferraris. Bibliotheca, ed. a. MCMXCIX. Tom. LX. Supple­ nitas vitae et amoris coniugalis". Ceterum notio matrimonii 7089 7090 1975 NOV 29 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE n. 4419 uti “vitae coniugalis communio” (cfr. can. 1128), “commu­ nio vitae” (cfr. can. 1129), “consortium totius vitae”, “con­ iunctio consuetudinem vitae retinens” et alia huiusmodi est tritissima in traditione canonica. Unde ex illa notione Cone. Vaticani II, nihil novi in re iuridica erui potest. 2) Haec “intima communitas vitae et amoris coniugalis” confici non potest arbitrio hominum in eius indole, firmitate, fine, sed est “α Creatore condita suisque legibus instructa". 3) Haec communitas vitae instauratur, seu initur, foedere quod vocatur “foedus coniugii”, verbis: “ seu irrevocabili consensu personali". Foedus conjugale est idem ac irrevocabi­ lis consensus personalis, quo matrimonium initur (matrimo­ nium in fleri). Hic ergo actus, quo matpmonium initur, est naturae pacticiae seu contractualis, sensu supra indicato, se­ cus ei non esset nomen foederis nec consensus dici posset ir­ revocabilis, quia tantummodo consensus est irrevocabilis qua­ tenus, semel praestitus, eius revocatio per actum contrarium non destruit effectum quem produxerat, id est, vinculum ma­ trimoniale. 4) Obiectum consensus - qui consensus dicitur actus hu­ manus, ut eius voluntarietas et libertas efferatur - declaratur esse coniuges ipsos: “Ita actu humano, quo coniuges sese mu­ tuo tradunt atque accipiunt...”. 5) Indoles pacticia consensus etiam ex eo confirmatur quod matrimonium initur “actu humano quo coniuges sese mutuo tradunt atque accipiunt...”. Indoles enim actus huius­ modi talis est ut, semel legitime positus, suum effectum juri­ dicum - tradendi et acceptandi - producat, qui tota vita coniugum perseverat, independenter a subsequenti voluntate eorum qui actum posuerunt. 6) Effectus huius actus, quo contrahentes sese mutuo tra­ dunt atque accipiunt est "institutum ordinatione divina fir­ mum etiam coram societate”; semel effectum actu illo huma­ no “quo coniuges sese mutuo tradunt atque accipiunt”, seu "irrevocabili consensu personali", vinculum non desinit ex­ sistere, etiam si desinat amor vel cesset voluntas coniugum manendi in relatione mariti et uxoris vel pessumdetur “intima communitas vitae et amoris coniugalis”, in sua realitate - uti dicunt - existential!. 7) Hoc ipsum institutum vocatur vinculum sacrum, et ita confirmatur sacra natura et vis illius actus voluntatis quo con­ iuges sese mutuo tradunt atque accipiunt, et permanentia eius effectus, independenter a voluntate contrahentium. 8) Affirmatur denique quod ‘hoc vinculum sacrum’ semel contractum ‘non ex humano arbitrio pendet’, et ouidem propter bonum ‘tum coniugum et prolis tum societatis; et ita non solum vis iuridica illius actus voluntatis quo matrimo­ nium initur, sed et permanentia vinculi independenter a vo­ luntate coniugum et eius intrinseca indissolubilitas iterum asseverantur. Ex his patet falsum esse Concilium mutavisse doctrinam de consensu matrimoniali, veluti si traditional! notioni, con­ sensum quemdam exsistentialem, uti dicunt, substituisset, quo cessante ct ipsum vinculum matrimoniale ipso facto desi­ neret exsistere (cfr. Nostrum Sacrum Tribunal: Haarlemen., Nullitatis matrimonii, dici 5 decembris 1972, in Periodica 62 (1973) 575-578;et Apollinaris XLV1 (1973) p. 288). morum permanenti unione instauratur. Quaeritur ergo, utrum attenta nac matrimonii natura, obiectum formale consensus matrimonilis sit exclusive ius ad actus proprie conjugales seu per se aptos ad procreandam prolem, an etiam communio vi­ tae et quatenus. Recolendus est imprimis nexus indissolubilis “inter significationem unitatis et significationem procreatio­ nis, quae ambae in actu coniugali insunt” (Enc. Humanae vi­ tae, § 12: AAS LX (1968) p. 488). E relatione coniugali. ad piulem procreandam et educandam ordinata, necessario ori­ tur vitae communio, seu inter virum et mulierem permanens societas, quae proprie ex hac ad prolem ordinatione, ab aliis societatibus seu vitae communis speciebus distinguitur. Potest enim haberi amor ct communio vitae inter personas diversi sexus etiam extra matrimonium, utpote inter fratres et soro­ res vel amicos, uti iam animadvertebat S. Augustinus: “Pote­ rat enim esse in utroque sexu etiam sine conjunctione ..., ami­ calis quaedam et germana coniunctio” (De bono coniugii, cap. 1,1: Migne, P. L. 40, 374); cum quo concordat S. Thomas: “Dicitur mulier esse facta in adiutorium viri, sed non ad aliud opus nisi ad generationem, quia ad quodlibet aliud opus con­ venientius adiuvari potest vir per virum quam per mulierem” (Summa Theologica, I, qu. 98, a. 2). Propterea “substantia matrimonii consistit in consensu ad societatem coniugalem, sub quo tacite includitur ad perpetuam societatem, ad fidem mutuo sibi servandam, prolcmque suscipiendam, quae sunt tria bona matrimonii ...; ergo conditiones quae his adversan­ tur. destruunt substantiam matrimonii et consequenter insum annullabunt” (Th. Sanchez, op. cit., lib. V.disp. IX, n. 3). Ex­ clusio iuris etiam temporanea, ad actus vere conjugales, matri­ monium irritat, sive ius ipsum excludatur libidinis explendae causa tantum modo nefando, sive castitatis servandae. Invali­ dum est ergo matrimonium initum sub his conditionibus: dummodo post primum filium generationem vitemus; dum­ modo actus vere coniugales perficiantur diebus tantum infe­ cundis (diebus agencsiacis); dummodo actus coniugales vite­ mus tempore quadragesimae vel sextis feriis, “quia conditio haec est contra totalem corporis traditionem” (F. Schmalzgrueber, Ius ecclesiasticum universum, L IV, tit. V, n. 124; cfr. etiam D. Staffa, op. cit., p. 20, nota 29 et p, 39). E per­ petuitate ct cxclusivitate iuris ad actus coniugales necessario oritur communio, sine qua ius ipsum exerceri non potest. Propterea “communio vitae” seu “ individua vitae consuetu­ do', “consortium omnis vitae”, ad essentiam pertinet matri­ monii quatenus accipiatur ut ius perpetuum, id est non inter­ missum, ad actus coniugales, vel ut “conditio sine qua non” ius ipsum exerceri non potest (cfr. Th. Sanchez, ûp. cit., L. V, disp. X, n. 3 et L. IX, disp. IV, nn. 2-3; cfr. etiam Litter. Encycl. Humanae vitae, § 8, quam citavimus). Si quis matrimonialem consensum revere limitat, uxorem cogens in separata domo habitare, ut eam e. gr. nonnisi semel in mense adeat ad matrimonio utendum, invalide contrahit. Consensu ergo matrimoniali individua vitae consuetudo nup­ turientium causatur quae, ex hoc ipso quod ad prolem gene­ randam et educandam ordinatur, intimam ct quodam modo moralitcr continuam communionem necessario secumfcrt ac merito dici potest communitas amoris, ut statim videbitur. Individua unitas vitae sexualis, seu communionis amoris, ad bonum fidei reduci potest (cfr. Encycl. Casti connubii, nn. 23 ct 60: AAS XXII (1930), pp. 547-550). Nec aliud ius ad es­ VI. Instat sententia primi gradus, quam sententia appella­ sentiam communionis vitae coniugalis pertinere usque adhuc tionis confirmat: “Ce mariage est invalide: parce qu’il n’y a constat, praeter hoc ius ad individuam unitatem vitae sexua­ jamais eu question d’une intime ‘communauté de vie et d’a­ lis: id est communio vitae matrimonialis proprie dictae, in mour conjugal’ ”. communione vitae consistit quoad actus matrimoniales pro­ Videndum est ergo quo sensu matrimonium in sua essentia prie dictos. sit: a) communio vitae; b) communio amoris; c) essentaliter b) Amor accipi potest ut erotica inclinatio “quae, egoisti­ ordinata ad prolem. ce exculta, citius ct misere evanescit” (Const. Gaudium et spes, n. 49); ut affectus a voluntate dirigendus (cfr. ibid.). In a) De communione vitae haec dicenda sunt Matrimonium Relatione ad textum recognitum Const. Gaudium et spes in sua ipsa essentia a Concilio Vaticano II concipitur, ut vidi­ “proponitur ut dicatur ...: amor de quo hic. non est actus, mus, “utpote mutua duarum personarum donatio” (Const. sed habitus" (p. 16 ad n. 53, A) seu status facti, qui necessa­ Gaudium et spes, n. 48), qua “intima communitas vitae ct arius est ut vita coniugalis suos reapse fines assequatur. Si ita moris coniugalis ... instauratur” (ibid.). Matrimonium ergo suscipitur, amor non est actus voluntatis, ideoque consensum non est societas ad quam constituendam coniuges non affe­ rant nisi corpus materialiter acceptum. S. Thomas ait: “matri­ matrimonialem non ingreditur, quamvis ad matrimonialis vi­ tae perfectionem, ad coniugum pacem ct bonum enixe et monium ... non est essentialiter ipsa coniunctio carnalis, sed quaedam associatio viri et uxoris” (Summa Theologica, Pars continuo fovendus sit. Amor momentum habet in iure dum­ modo intelligatur ut actus liberae voluntatis (EncycL Huma ΙΠ, Suppi., qu. 48, a. 1). Hostiensis vero: “matrimonium est consensus maris et feminae habitus in praesenti quo sicut ani­ nae vitae, n. 9: AAS LX (1968), p. 486) legitime manifesta­ mi legitime sunt uniti, sic corpora” (Summa, IV, de matrimo­ tus quo matrimonium initur: tunc autem amor, seu actus aniis, n. 3). Codex ipse iuris canonici edicit: “Ut matrimonialis moris quo nupturientes sese mutuo donant, idem est ac ma­ consensus haberi possit, necesse est ut contrahentes saltem trimonialis consensus. Est ergo actus voluntatis, nun confun­ non ignorent matrimonium esse societatem permanentem in­ dendus cum inclinatione, passione, impulsu vel motm qui ter virum et mulierem ad filios procreandos” (can. 1082, § 1): subiectum determinat ad eum eliciendum, quique divenus societas autem vere coniugalis nedum corporum, sed et ani­ ab affectu vel habitu esse potest, quique, ut diximus, nullius 7091 7092 (1 n. 4419 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE 1975 NOV 29 Concilium vero asserit quod ’“haec dilectio (amor coniu­ momenti est in iure, quique mutare potest, deesse aut de hoere, dum e contra consensus matrimonialisest irrevocabilis (Æe- galis) proprio matrimonii opere exprimitur et perficitur” (Const (laudium et spes, n. 49 § 2); matrimonium consum­ latio cd schema receptum explicite exdudit: “deficiente amatur actu coniugali “ad quem natura sua ordinatur contrac­ more etiam requisito, matrimonium nullum fieri” (p. 103, ad n. 61, A). Negandum est ergo amorem ut affectionem actua­ tus matrimonialis et quo coniuges fiunt una caro” (can. 1015, § 1). Iuxta doctrinam catholicam, matrimonium ratum et lem vel habitualem seu statum facti esse principium seu fun­ damentum matrimonii (cfr. e. gr. H. Haring, Il matrimonio consummatum est indissolubile iure divino (can. 1118). Coniuges ergo, prima vice qua actum illum ponunt, fiunt problema scottante, Roma 1969, p. 25), secus unitatis et indissolubilitatis vinculi fundamentum corrueret, sicut malo fa­ una caro atque foedus conjugale obsignant sigillo absolutae to e praxi tribunalium constat quae hanc amoris et matrimo­ indissolubilitatis (de hoc cfr. quae optime scripsit U. Navarrenii notionem receperunt Si e contra amor accipiatur ut actus te,op. cit. pp. 107-152). voluntatis quo sponsi mutuo “sese tradunt atque accipiunt” c) In genere “hoc est amare aliquem: velle ei bonum” (S. ac constituuntur maritus et uxor, amor idem est ac consensus Thomas, Summa Theologica, I, II, qu. 77, a. 4). Bonum au­ matrimonialis. Hoc actu unusquisque coniugum dat alteri tem specificum quod unusquisque nupturiens vult alteri, est propriam personam atque personam alterius acceptat, et qui­ dem in perpetuum et exclusive, in ordine ad actus qui natura eius physica et psychica integratio (cfr. Const. Gaudium et spes, n. 49), per donum suipsius, ad actus proprie coniugales sua sunt maxime expressivi amoris coniugalis. Nisi eliciatur hic actus voluntatis, qui essentialiter est traditivus suipsius - (cfr. can. 1081, § 2); et A. Gutierrez, II matrimonio, Napoli 1974, p. 64). ac proinde actus amoris - matrimonium non initur. Hoc sen­ Non quivis amor proinde aut qualiscumque mutua dona­ su et tantum hoc sensu, amor pertinet ad causam effidentem, tio matrimonium constituit, sed ut iam supra diximus, mutua intrinsecam et essentialem, contractus matrimonialis, et con­ donatio vere coniugalis. id est mutua, perpetua et exclusiva sensus matrimonialis vocari etiam posset actus amoris, quo donatio corporis ad actum matrimonialem, quo nupturientes voluntas utriusque partis tradit et acceptat ius in corpus, per­ fiunt una caro (cis. Allocutio Pii XII. diei 29 octobris a. 1951 : petuum et exdusivum, in ordine ad actus per se aptos ad pro­ AAS ΧΧΧΧΙΠ, (1951), p. 850). lis generationem, id est ad actus proprios amoris coniugalis. Ordinationem matrimonii ad prolem confirmat, ut vidi­ Attamen, ne detur locus confusioni, affirmandum est consen­ mus, Consi. Gaudium et spes: “institutum matrimonii amor­ sum matrimonialem producere effectum proprium, scilicet que coniugalis ad procreationem et educationem prolis ordi­ matrimonium in facto esse, non quatenus est actus amoris, nantur” (n. 48); et adhuc: “matrimonium et amor coniugalis sed quatenus est actus voluntatis indolis pacticiae, quo nimi­ indole sua ad prolem procreandam et educandam ordinantur” rum utraque pan constituere intendit sodetatem coniugalem (n. 50, initium). Item Litterae En cyclicae Humanae vitae cum iuribus et officiis, quae propria sunt matrimonii. (AAS LXX (1968) p. 481 ss.): “Quodsi utraque eiusmodi es­ A. C. Jemolo exempla adducit, quibus nonnulli abusi sunt, ad impugnandam notionem traditam matrimonii“Penino sentialis ratio, unitatis videlicet et procreationis, servatur, unel caso estremo di colui che con un intento di vendetta fa­ sus matrimonii sensum mutui verique amoris ... retinet... Pa­ miliare sposasse una donna con la predsa intenzione di farla riter» si rem considerent, fateantur oportet, actum amoris mu­ soffrire, di rendere la sua vita un martirio, e di fare soffrire ed tui. qui facultati vitam propagandi detrimento sit, quam Deus omnium Creator secundum peculiares leges in ea insculpit, re­ umiliare i suoi parenti, si avrebbe peccato mortale da parte sua, ma sol che cgli non av esse con positivo atto di volontà fragari tum divino consilio, ad cuius nonnam coniugjum insti­ escluso la traditio-acceptatio dello ius in corpus, né alcuno tutum est, tum voluntati primi vitae humanae Auctoris” (ibi· dei tre elementi, della prole, della fedeltà, deUa indissolubi- dem, p. 489). VH. Patronus addit caput vis et metus. Quin immoremur lità, il matrimonio resterebbe valido, non potendo invalidailo la intenzione causam dans,'û fine pravo propostosi; valido an­ in principiis iuris metum quod attinet exponendis, sufficiat recolere can. 1087 § 1: “Invalidum quoque est matrimonium cora nel caso dell’uomo, che, sempre senza escludere la tradiinitum ob vim vel metum gravem, ab extrinseco et iniuste in­ tioucceptatio, gjà méditasse l’uccisione della moglie” (A C cussum, a quo ut quis se liberet eligere cogatur matrimonium . Jemolo, II matrimonio nel diritto canonico, 1941, p. 76). Censemus e contra, iuxta superius dicta, nullum in utroque IN FACTO casu esse vinculum, quia in utroque casu consensus non tan­ tum in suo fine ext tin seco (quod accidit si elicitur ob aliquod ΥΙΠ. Praeter depositionem actoris et partis conventae, ha­ minus rectum motivum a natura matrimonii alienum), sed in ipsa causa intrinseca vitiatur; quia vir nullimodo suipsius do­ bentur tantummodo depositiones matris, fratris et sororis ac­ nationem facit sponsae, immo mutuae donationi, in qua ma­ toris, qui vix quidquam conferunt ad causam, cuius adiuncta trimonium consistit, sua prava ac dolosa voluntate substi­ ignorant; et depositio Reverendi parochi qui coniuges non no­ vit nixi occasione celebrationis matrimonii. tuit odium; loco ordinationis ad prolem aliud primo et per se Plura refert actor, qui tamen: 1) non est fide dignus; intendit, id est nocumentum coniugi, contra naturam ipsam 2) falsa saepe deponit; 3) videtur instructus ab aliquo circa ea contractus matrimonialis (habetur vero, in casu, simulatio quae deponere debebat. De actoris credibilitate, eius frater non praebet iudicium consensus matrimonialis). Etenim “matrimonii finis ... ratio­ ne sui ... est traditio potestatis corporis alteri coniugi et mu­ certum: "non mi sento di dare un giudizio sicuro sui frateltua nimorum coniunctio" (Th. Sanchez, op. cit., L. Π, disp. lo”. nec audet negare eum incapacem esse periuriL Rev.dus B., parochus, ait: “Quant à lui, j’ai vardé l’impression qu’il est XXX, η. 14). Elicito tamen matrimoniali consensu, seu actu en moindre mesure digne de fol et de confiance”. amoris, quo uterque nupturiens semetipsum alteri tradit ad Defensor vinculi primae instantiae plures respuit actoris actus et vitam coniugales, vinculum perpetuo manet, etiamsi assertiones, quae revera falsae demonstrantur, sive ipsius ac­ toris depositionibus, sive praesertim depositione partis con­ amor minuatur aut penitus cesset aut vertatur 'm odium. In Concilio Vaticano II nullus locus habetur in quo asse­ ventae, quae comprobatur fide digna, nec est contra declara­ ratur continuitatem amotis esse elementum essentiale ad vali­ tionem nullitatis. Iuxta actorem, ipse dixit matri suae, pridie matrimonii ditatem foederis coniugalis. E contra non desunt declaratio­ nes contrariae (e. gr. “Validitas vero consensus indeque ipsius celebrationis, se nolle matrimonium celebrare;sed mater eius nihil scit de hac re; iuxta eundem actorem, ante matrimo­ matrimonii non dependet a particulari gradu perfectionis b nium Ipse pluries sponsae dixit se eam derelicturum, si res itius amoris, dummodo consensus sit liber nec positive exclu­ non recte post matrimonium processissent, conventa autem datur unitas, indissolubilius vel foecunditas: Adnexum II, p. nescit hoc. 15, apud U. Navarre te. op. cit., pp. 77-78; item Commissio, Ut videtur, actor instructus est ab aliquo circa ea quae de­ ponere debebat. Dicit enim Rev.dus B. parochus: “Quand animadversioni unius Patris, qui “observat in toto hoc capite l'entends tout cela, j’ai l’impression qu’il a eu un conseilleur amorem tantum sublimari ut si deficiat matrimonium cessare lui a dit ce qu’il devait dire. Ce qu’il raconte là lui a été videtur”, respondet: “De indissolubilitate matrimonii incon­ qui soufflé, tandis que les déclarations qu'elle a faites me sem­ cusse constat in textu ... Textus ipse nullo modo insinuat ma­ blent davantage dignes de foi”. Hoc videtur confirmari ex eo trimonium, deficiente amore, dissolvi posse: Modi generales, quod actor apparet vir illitteratus, et tamen in depositionibus l, b. apud U. Navarrete,op. cit. nota 100). loquitur modo nimis tecnico. Deponit Rev.dus B.: “Je me rappelle qu’il donnait l’impression d’être peu intelligent. Les In iure Codicis, merus defectus amoris coniugalis neque causa legitima reputatur separationis coniugum, quoad to­ parents du côte de la femme le trouvent peu intelligent égale­ ment”. & rum, mensam et habitationem, ad normam can. 1128-1132. Actoris parentes fere nihil sciverunt de sponsa et de matri­ Nec doctrina nec iurisprudentia merum defectum amoris con­ monio. Attamen eorum testimonium momentum habet oro iugalis umquam ut causam legitimam separationis aestimarunt. valore matnmon . siquidem soror cum novit futuram uxorem Concilium nihil de hac quaestione dicit. Ius ergo Codicis per­ fratris, in Helvetia, pirum ante matrimonium, vidit sponsos mutuo se amare et tum soror tum mater testantur mitrinwgit immutatum. 7O9J 7094 1975 NOV 30-DEC 1 PAULUS VI: EPISTULA ET LITTERAE APOSTOLICAE nium, cui ct ipsae adfuerunt, celebratum esse cum gaudio, modo prorsus normali. IX. Sed etiamsi accipiantur depositiones actoris uti fide dignae, nullitas matrimonii probari non potest, sive ex capite defectus consensus, sive ex capite vis et metus. Quodsi iudices primi et secundi gradus nullitatem matri­ monii declararunt ex capite defectus consensus, id evenit quia in falsis principiis iuridicis circa naturam consensus matrimo­ nialis nituntur. Iudices enim cum censeant matrimonium non oriri ex uno actu voluntatis indolis pacticiae, qui vinculum matrimoniale producit uno momento, sed teneant matrimonium effici con­ sensu continuo, qui tendit in integritatem vitae et amoris semper crescentem constituendam, concludunt, si haec inte­ gratio vitae non habetur, non haberi matrimonium. Pro ipsis perduratio vitae coniugalis per quatuor menses tantum, constituit praesumptionem vehementem nullitatis matrimonii, in casu, ob defectum consensus, saltem ex parte viri. Ait sententia primae instantiae: “Le Defensor vinculi commence son argumentation cpmme suit: ’La lecture de la cause S. Μ. - R. T. provoque la reaction spontanée que ce ma­ riage de peu de durée (de quatre mois à peine) n’a pas pu être un vrai mariage. 11 n’a pas eu l'occasion de s’épanouir jusque'à devenir une communauté normale de vie et d’amour. * Eh bien, telle a aussi été la réaction des juges. Mais ceux-ci s'em­ pressent d’ajouter que cette réaction leur semble juste et que, effectivement, il n’y a jamais eu question ici. d’aucune manière, de cette intime communauté de vie et d’amour conjugaux qu’est et que doit être la mariage”. Brevitas durationis vitae coniugalis semper habita est uti indicium nullitatis vinculi, sive ob vim et metum, siveOb po­ sitivum actum voluntatis excludentis aliquod elementum es­ sentiale matrimonii, sive ob incapacitatem subiectivam alter­ utrius coniugum ad verum consensum matrimonialem prae­ standum, dummodo brevitas vitae coniugalis et defectus inte­ grationis vitae coniugalis non sit tribuendus causis extrinsecis, v. gr. eventui impraeviso qui coniuges dividit. In casu re­ vera adfuit factum magni momenti, quod iudices non satis consideraverunt, id est çravissima difficultas quam inopinate vir expertus est vivendi cum uxoris parentibus, praesertim propter indolem socrus. Ruina ergo matrimonii tribuenda est difficultatibus prove­ nientibus praesertim e parentibus uxoris cum quibus cohabi­ tare coacti sunt coniuges. Ad quaesitum: ‘‘Come esplicare che questo matrimonio ha preso un fine cosi rapido?”, respondet viri frater: “Per­ che, come diceva mio fratello, la convivenza con la famiglia di lei era impossibile”. Mater dat ulteriores explicationes.- “So dire a proposito di difficoltâ sorte oll’inizio del matrimonio, che mio figlio non voleva stare con i suoceri, tanto c vero che se ne ando in Svizzera, dove sua moglie Io fece chiamare dalla polizia perche tomasse in Olanda. Mio figlio disse alla polizia che era disposta a ricevere sua moglie in Svizzera, perché lui non voleva stare insieme con i suoceri in Olanda. La moglie pero si rifiuto diandare in Svizzera”; “ ... Come già ho risposto aile domande precedenti, Tunica difficoltâ che conosco circa la vita matrimoniale era che mio figlio non voleva stare con i suoceri e dopo pochi mesi di matrimonio se ne andô in Svizzera”. Non obstantibus difficultatibus ortis, vir promptus erat ad continuandam vitam cum uxore, prout patet ex eo quod ipse volebat ut uxor in Helvetiam se conferret, ibique vitam com­ munem restauraret. Prout legenti acta processus apparet, si coniuges potuis­ sent instituere inde ab initio vitam communem separatim a parentibus uxoris, matrimonium felicem exitum habuisset, et­ si suis difficultatibus non carens. X. Nihil putamus dicendum quoad caput vis et metus, quod Patronus ex officio adduxit in tertia instantia. Qui enim legerit quae supra diximus ad comprobandum non fuisse de­ fectum consensus in casu, facile animadvertet probatum non esse defectum libertatis ab vim et metum gravem ab extrinseco et iniuste incussum, a quo ut actor se liberaret eligere co­ geretur matrimonium. Argumenta desumuntur tantummodo ex aliquibus locu­ tionibus actoris — haud fide digni — quae non confirmantur aliis depositionibus aut modo quo res processerunt quas vidi­ mus. Ex parte familiae uxoris non fuerunt minae graves. In­ fluxus socialis — uti dicitur — in casu adduci nequit. Quis enim serio dicere audebit in Neerlandia, ex eo tantum quod puella praegnans facta est, causari talem complexum circum­ stantiarum, qui constituat metum ab extrinseco et gravem Gro constanti viro, ita ut eligere cogatur matrimonium ut se beret a metu? Si ipse praeterea in Helvetiam se ccntulit post nuptias, mulierem deserens, facilius id antea facere potuisset. Patronus quaesivit novum argumentum in favorem nullita­ tis matrimonii, ne eamdem viam percurreret ac iudices primae et secundae instantiae, quae ad nullum positivum exitum du­ cere poterat; at omnia quae cumulat, fundamento carent. Cum post sententias primi et secundi gradus, quae, nullo solido argumento innixae, nullitatem matrimonii inter domi­ num S. M. et dominam R. T. declaraverunt, vir novum ma­ trimonium inierit, patet gravissima iudicum responsabilitas. 7095 η. 4420-4421 Patet insuper sententiam nullitatis ad effectus civiles obtinen­ dos transmitti non posse. DECISIO Quibus omnibus tam in iure quam in facto rite perpensis atque attente consideratis. Nos infrascripti Patres pro tribuna­ li sedentes et solum Deum prae oculis habentes, Christi nomi­ ne invocato, decernimus, declaramus et definitive sententiamus, proposito dubio respondentes: NEGATIVE, seu non constare de nullitate matrimonii, in casu. - Dinus Card. STAFFA, Praefectus et Ponens (Sequuntur ceterae Cardi­ nalium subsignationes). • Apoll 49 (1976) 31-48. Adn. In Canon Law Society Newsletter, η. 36, an. 1978, p. 31-40, η.37, an. 1978 p. 14-36 4420 1975 NOV 30.-PAULUS VI, EPIST. AAS68 (1976)599-600 Summi Pontificis rescriptum ad litteras Suae Gratiae Rev.mi Doctoris Friderici Donaldi Coggan, Archiepiscopi Cantuariensis: De sacerdotali mulierum ministerio deque rationibus ob quas Ecclesia Catholica mulieres ad tale sacerdo­ tium non admittit Wc write in answer to your letter of 9 July last. We have many times had occasion to express to your revered prede­ cessor, and more lately to yourself, our gratitude to God and our consolation at the growth of understanding between the Catholic Church and the Anglican Communion and to ack­ nowledge the devoted work both in theological dialogue and reflection and in Christian collaboration which promotes and witnesses to this growth. It is indeed within this setting of confidence and candour that we see your presentation of the problem raised by the developments within the Anglican Communion concerning the ordination of women to the priesthood. Your Grace is of course well aware of the Catholic Church’s position on this question. She holds that it is not admissible to ordain women to the priesthood, for very fun­ damental reasons. These reasons include: the example recor­ ded in the Sacred Scriptures of Christ choosing his ?\postles only from among men; the constant practice of the Church, which has imitated Christ in choosing only men; and her li­ ving teaching authority which has consistently held that the exclusion of women from the priesthood is in accordance with God’s plan for his Church. The Joint Commission between the Anglican Communion and the Catholic Church, which has been at work since 1966, is charged with presenting in due time a final report We must regretfully recognize that a new course taken by the Anglican Communion in admitting women to the ordained priesthood cannot fail to introduce into this dialogue an element of gra­ ve difficulty which those involved will have to take seriously into account. Obstacles do not destroy mutual commitment to a search for reconciliation. We learn with satisfaction of a first infor­ mal discussion of the question between Anglican representati­ ves and those of our Secretariat for Promoting Christian Uni­ ty, at which the fundamental theological importance of the question was agreed on. It is our hopf/that this beginning 600 may lead to further common counsel and growth of under­ standing. Once again we extend every fraternal good wish in Christ our Lord. From the Vatican, 30 November 1975. · PAULUS PP. VI. Adn. In Doc. Cath. 73 (1976) 771-780; vide etlam sub die 15 oct. 1976: LE n. 4471. 4421 1975 DEC 1.-PAULUS VI, LITT. AP. AAS 68 (1976) 171 In Papua Nova Guinea et Insulis salomonicis Delegatio Apostolica conditur PAULUS PP. VI Ad perpetuam rei memoriam, — Cum in Oceania Delega­ tio Apostolica Sydneyensis, per Litteras Apostolicis “In su 7096 n. U22 PAULUS VI: AD HO RATIO APOSTOLICA ‘EVANGELII NUNTIANDI’ blimi Principis” die XV mensis Aprilis anno Domini MCMXHII a Sancto Pio X Summo Pontifice datas, erecta sit, quae nunc, mutatis rerum adiunctis, nihil aliud comprehendit quam cir­ cumscriptiones missionales sacris commissas Praesulibus Con­ ferentiae Episcopalis Papuae Novae Guineae et Insularum Salomonicarum, necesse idcirco est, ut ibidem nova constitua­ tur Delegatio Apostolica. Quae cum ita sint, Nos, omnibus mature perpensis atque consilio considerato Venerabilis Fratris Nostri S. R. E. Cardinalis Sacrae Congregationis pro Gentium Evangeiizatione seu de Propaganda Fide Praefecti, Apostolica Nostra potestate hasce per Lutteras perpetuumque in modum Delegationem Apostolicam in Papua Nova Guinea et Insulis Salomon icis erigimus a Legatione Apostolica in Australia separatam, quae Sedem in urbe metropolitans Portu Moresbiensi habeat atque eidem Sacro Consilio Christiano Nomini propagando obnoxia sit. Huic igitur in praesens a Nobis institutae Delegationi Apostolicae ea omnia et singula deferimus officia, necnon privilegia atque indulta, quae ad huiusmodi Delegationes pertinent Contrariis quibusvis non obstantibus. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, sub Anulo Piscato­ ris, die I mensis Decembris, anno MCMLXXV, Pontificatus Nostri tertio decimo. · loannes Card. VILLOT, Secretorius 1975 DEC 8 3. Nosmet ipsi grave huius quaestionis de evangelizationc momentum iterum iterumque in sua luce posuimus multo an­ te Synodi celebrationem: Condiciones societatis - ita sacrum Cardinalium Collegium allocuti sumus die XXII mensis Iunii anno MCMLXXIII - nos omnes cogunt ad methodos reco­ gnoscendas / atque ad vias rationesque omnibus viribus re- -j periendas, quibus nostrae aetatis hominibus Christianum nuntium perferatur, in quo uno ipsi interrogationibus suis responsionem invenire potuerunt necnon vim haurient ad officia mutuae hominum necessitudinis exsequenda (7). Quibus verbis hoc etiam addimus: ad Concilii postulatis, quae Nos urgent, apprime respondendum, necessarium omnino esse non solum ut prae oculis habeamus fidei patrimonium, quod integrum inviolatumque Ecclesia tradere debet, sed et­ iam ut hominibus, qui hodie sunt, quatenus fieri possit, ratio­ ne perspicua eademque ad persuadendum apta, patrimonium illud proponamus. 4. In hac fidelitate erga nuntium, cui inservimus, atque er­ ga homines, quibus integrum ac vivum illud tradere debemus, cardo vertitur ipsius evangelizationis. Quae quidem tres ma­ Status. xime arduas quaestiones ponit, ad quas Patres Synodi anno MCMLXXIV assidue animum intenderunt: - Quomodo hodie se habet haec evangelico nuntio insi­ 4422 ta vis, cuius est hominis conscientiam penitus attingere? - Quousque et qua ratione huiusmodi Evangelii virtus ef­ ficax est ad hominum animos huius saeculi vere immutandos? 1975 DEC 8,-PAULUS VI, ADHORT. AAS 68 (1976) 5-76 - Quibus viis ac rationibus utendum est in Evangelio an­ nuntiando, ut eius potentia ad actum deducatur? Adhortatio Apostolica ad Episcopos, Sacerdotes et Hae interrogationes reapse apertim in medium iam profe­ Christifideles totius Catholicae Ecclesiae: runt quaestionem, quam Ecclesia hodie sibi proponit, quae­ De evangelizationc in mundo huius temporis que his verbis enuntiari potest: utrum post Concilium ac vi ipsius Concilii, quod tamquam hora Dei historiae recentioris PAULUS PP. VI annalibus est referendum. Ecclesia magis idoneam sese experi­ tur an non ad Evangelium annuntiandum atque conscio mo­ Venerabiles Fratres ac dilecti filii, do, cum spiritus libertate atque efficacitate cordibus homi­ Salutem et Apostolicam Benedictionem num inserendum? / 8 1. Evangelii nuntiandi studium notrae aetatis hominibus, 5. Nos omnes compertum habemus necessitatem urgere spei plenis, sed timore etiam et angore saepe vexatis, procul huic interrogationi sinceram, humilem animosam que respon­ dubio officium habendum est, quod non solum Christianae sionem dandi, ab eaque vitae nonnas sumendi. Pro Nostra sol­ communitati, sed universae quoque hominum consortioni licitudine omnium Ecclesiarum (8), Nostris Fratribus ac Fi­ praestatur. liis, ut hac de re interrogationibus respondeant, auxilium Quo fit, ut confirmandi fratres munus - quod a Christo praebere volumus. Ut in am verba Nostra, quae in evangeliza­ Domino accepimus cum munere Successoris Petri coniunc- tionis consideratione venantur, a divite materia ipsius Synodi tum (1), quodque instantiam Nostram cotidianam (2), No­ initio facto, invitamento sint universo Dei Populo in Ecclesia stram vivendi agendique rationem ac primarias partes Pontifi­ congregato ad id genus considerationes instituendas, itemque catus Nostri esse censemus - tunc multo magis excellere at­ m omnibus nova excitent studia, in iis maxime qui laborant que urgere Nobis videatur, cum praecipimur Nostros fratres in verbo et doctrina (9), ut unusquisque eorum sese reddat in evangelizationis opere obeundo corroborare, ut iidem, in- recte tractantem verbum veritatis (10) et opus faciat evangeli6 certis hisce ac / perturbatis temporibus, incensiore usque a- stae, suum perfecte adimplens ministerium. Talis haec Adhortatio capitalis Nobis visa est, quoniam more. studio ac laetitia opus illud exsequantur. nuntii evangelici propositio non ea est, ut Ecclesia arbitrio 2. Id ipsum facere Nos nunc in animo habemus sub exi­ suo possit rem aut gerere aut non gerere; sed munus officium­ tum huius Anni Sacri, per cuius decursum Ecclesia, Evange­ que est. a Domino lesu eidem impositum, ut homines credere lium omnibus hominibus nuntiare contendens (3), nihil aliud atque salvari possint Ita pronus: Evangelii nuntiatio necessa­ spectavit, quam ut munere fungeretur praeconis Boni Nuntii, ria est, una est, eique nulla alia suffici potest. Quae praeterea a lesu Christo allati et ab ea vulgati, vi huius duplicis praeci­ neque incuriam patitur, neque compositionem cum principiis pui mandati: Induite novum hominem (4) et Reconciliamini aliarum religionum, neque accommodationem aliquam, cum Deo (5). ex ea tota hominum salutis causa pen de at ac divinae Revela­ Ad id Nos impellit decima anniversaria memoria conclusi tionis pulcherrima quaeque in ea contineantur. Eadem non Concilii Vaticani 11, cuius proposita breviter ad hoc unum re­ humanam sapientiam poscit atque per se ipsa fidem potest digi possunt: dare operam, ut Ecclesia XX saeculi evadat ma­ excitare: fidem, dicimus, quae in Dei potentia innititur (11). gis usque idonea Evangelio nuntiando hominibus eiusdem Eadem est Veritas, ideoque oportet, ut praeco veritatis et saeculi tempus ei det totum et vires ofnnes et, si casus requirat, vitam Hoc facere cupimus post exactum annum a celebrato Sy­ ipsam ob eam causam profundat / 9 nodo Episcoporum tertio generali coetu - cuius argumentum, ut notum est, in evangelizationc versabatur - et quidem eo 1 impensius, quod ipsi Synodi Patres id a Nobis postulaverunt 6. Quod testimonium Christus Dominus de se ipse perhi­ Ac revera, cum memoranda illa Synodus ad exitum pervenit buit et S. Lucas rettulit in Evangelio suo - Oportet me evaniidem statuerunt sui operis fructus magna cum fiducia et sim­ gelizare verbum Dei (12) - magnum sane momentum habet, plicitate in manus remittere universalis Ecclesiae Pastoris, de­ quippe quod uno vocabulo totum lesu munus ac mandatum clarantes se a Romano Pontifice novam impulsionem exspec­ definiat; Quia ideo missus sum (13). Quae quidem verba ple­ tare. quae Ecclesiae, uberius usque immortali vi ac potentia nam suam significationem prae se ferunt, si cum superioribus Pentecostes perfusae, feliciora evangelizationis tempora vale­ textus evangelici locis comparantur, ubi Christus sibi attribuit ret afferre (6). sententiam Isaiae prophetae: Spiritus Domini super me; prop­ ter quod unxit me. evangelùare pauperibus misit me ( 14). 1. Cfr. La 22. 32. 2. 2 Cor. 11.28. 3. Cfr. Cone. Oecum. Vat. II. Decr. de activ. mission. Eccleiiae Ad geniti divinitus, n. 1: A.A.S. 58 (1966), p. 947. 4. Cfr. Eph. 4. 24; 2. 15; Coi. 3, 10; GaL 3, 27; Rom. 13, 14.2 Cor. 5.17. 5. 2 Cor. 5. 20. 6. Ctr. Pauli Pp. VI. Allocutio htbiu ad Synodum Epi­ troporum. Urtio e xi un U generali conventu (26 Octobris 1974): A.A.S. 66 (1974). pp. 634-635; 637. 7097 7. Pauli Pp. VI. Allocutio ad Sacrum Cardinalium Colle­ gium (22 Iunii 1973): A.A.S. 65 (1973), p. 383 8.2 Cor. 11, 28. 9. 1 Tim. 5.17. 10. 2 Tim. 2, 15. 11. Ctr. 1 Cor. 2. 5. 12. Lc. 4, 43. 13. Ibidem. 14. Lc. 4.18; ctr. Ii. 61.1. 7098 1975 DEC 8 PAULUS VI: ADHORATIO APOSTOLICA ‘EVANGELII NUNTIANDI. Laetum nuntium de civitate in civitatem afferre, pauperio­ ribus in primis, oui saepe ad illud accipiendum sunt animo propensiores, ut aeclaretur impletas esse promissiones Foede­ ris, α Deo oblati: hoc proprium munus est, ad quod exsequen­ dum lesus se esse a Patre missum profitetur. Omnes quoque Christi mysterii partes - Incarnatio ipsa, miracula, doctrina, discipulorum vocatio, missio duodecim Apostolorum, crux et Resurrectio, perpetua inter suos praesentia - spectaverunt ad ipsam Evangelii nuntiandi actionem. 7. Saepe saepius inter synodales coetus Episcopi hanc veri­ tatem commemoraverunt, scilicet lesum ipsum, Evangelium Dei (15), primum eundemque maximum Evangelii praeconem exstitisse. Talis fuit usque ad finem, et quidem usque ad per­ fectionem suaeque ipsius vitae terrestris sacrificium. 10 Evangelium nuntiare: quamnam significationem Christus / huic sibi concredito mandato attribuit? Haud quidem facile est negotium summatim definiteque exponere quid revera sit, quae elementa complectatur, quibus viis ac rationibus sit per­ agenda evangelizatio, qualem Christus intellexit et ad effec­ tum adduxit. Ceterum, nisus ad summam hanc conficiendam numquam ad exitum pervenient. Nobis igitur satis esto prae­ cipua quaedam elementa commemorare. 8. Christus, qua Evangelii praeco, primum omnium Re­ gnum annuntiat, scilicet Dei Regnum, cui tale tribuit momen­ tum ut, prae illo, omnia fiant “cetera”, quae videlicet adiciantur (16). Quare Regnum Dei absolutum quiddam est haben­ dum, et efficit ut reliqua omnia ad idem sint referenda. Chri­ sto Domino placuit multiformiter felicitatem ad hoc Regnum pertinendi describere, quae quidem felicitas ex miris quibus­ dam rebus constat, quas mundus respuit (17). Item huius Re­ gni postulata descripsit eiusque Magnam Chartam (18), prae­ cones (19), mysteria (20), parvulos (21), vigilantiam fidelita­ temque, quae ab unoquoque poscuntur eorum, qui postre­ mum eius adventum exspectant (22). 9. Tamquam Boni sui Nuntii caput et veluti centrum, Chri­ stus salutem annuntiat, scilicet magnum Dei donum, quod ha­ bendum est non solum liberatio ab iis omnibus, quibus homo opprimitur, sed potissimum a peccato et a Maligno liberatio cum gaudio coniuncta, quo quis fruitur, cum Deum cognoscit et ab Eo cognoscitur. Eum videt, in Eo fidenter quiescit. Haec omnia fieri incipiunt per Christi vitae decursum atque eius morte ac resurrectione perpetuo comparantur, sed inter 11 histo/riae vices in patientia sunt provehenda, donec explete perficiantur die supremi illius Christi adventus, qui quando venturus sit nemo novit praeter Patrem (23). 10. Hoc Regnum atque haec Salus - quae verba quaedam quasi claves sunt ad intellegendam lesu Christi evangelizationem - a quolibet homine ut gratia ac misericordia accipi pos­ sunt; eadem tamen unusquisque simul consequi debet per vim - ea, ut ait Dominus, violenti rapiunt (24) - per laborem et dolorem, per vitam ad Evangelii normas traductam, per sui abnegationem et crucem, per spiritum evangelicarum Beatitudinum. At in primis eadem bona quisque consequi potest per plenam sui ipsius spiritualem renovationem, quae in Evange­ lio metânoia appellatur, scilicet per totius hominis conversio­ nem, quo ipsius mens et cor penitus immutantur (25). 11. Haec Dei Regni nuntiatio a Christo peragitur per adsiduam praedicationem verbi, cui par et aequale nusquam inve­ nias: Quaenam doctrina haec nova? quia in potestate ... im­ perat (26); Et omnes testimonium illi dabant: et mirabantur in verbis gratiae, quae procedebant de ore ipsius (27); Num­ quam sic locutus est homo (28). Namque Christi verba Dei ar­ cana revelant, eius consilium eiusque promissiones, ac propterea cor hominis huiusque sortem permutant. 12. Huiusmodi vero nuntiationem Christus peragit etiam per signa innumera, quae multitudinum movent admiratio­ nem, easque eodem tempore ad se rapit desiderio permotas il15. Cfr. Mc. 1, l;Rom. 1,1-3. 16. Cfr. Mt. 6,33. 17. Cfr. Mt. 5,3-12. 18. Cfr. Mt. 5-Ί. 19. Cfr. Mt. 10. 20. Cfr. Mt. 13. 21. Cfr. Mt. 18. 22. Cfr. Mt. 24-25. 23. Cfr. Mt. 24, 36; Act. 1, 7; 1 Th. 5, 1-2. 24. Cfr. Mt. 11, 12;Lc. 16. 16. 25. Cfr. Mt. 4. 17. 26. Mc. 1, 27. 27. Lc. 4, 22. 7099 n. 4422 Ium videndi, audiendi seseque ipsius opera convertendi: huc spec/tant aegrotorum sanationes, aquae in vinum mutatio, pa- 12 num multiplicatio, mortuorum ad vitam reditus. Ex his au­ tem omnibus signum emergit, cui Is magnum tribuit momen­ tum: scilicet pusilli seu pauperes evangelizantur, eius dicipuli fiunt, in eius nomine congregantur, magnam efficientes com­ munitatem eorum, qui in lesum credunL Nam oui lesus affir­ mabat: oportet me evangelizare Regnum Dei (29), idem est lesus, quem loannes cvangelista asseveravit venisse ac moritu­ rum esse, ut filios Dei, qui erant dispersi, congregaret in unum (30). Tali igitur modo ipse suam perficit revelationem, eam complens atque confirmans per totam, quam de se facit, manifestationem, per sua verba et opera, per signa et miracu­ la, maxime vero per suam mortem et resurrectionem, per mis­ sionem Spiritus Veritatis (31). 13. Qui Bonum Nuntium sincero corde suscipiunt, vi eius­ dem suscepti nuntii ac fidei se cum communicatae, iidem in nomine lesu congregantur, ut una simul Regnum quaerant, aedificent, in vitam suam traducant. Itaque communitatem condunt, quae et ipsa vicissim fit Evangelii nuntia. lussus Duodecim datus - Ite, praedicate Evangelium - in cunctos Christianos valet, etsi diversa ratione. Haec causa est, cur eos Petrus appellet populum acquisitionis, ut virtutes annuntiet eius, qui de tenebris illos vocavit in admirabile lumen suum (32), eadem scilicet magnalia Dei, quae unusquisque fidelium suo ipsius sermone audire potuerat (33). Ceterum, Evange­ lium Regni, quod advenit et iam incohatum est, ad universos universorum temporum homines spectat. Quotquot vero idem nuntium receperunt eiusque / virtute in salutis commu- 13 nitatem congregantur, iidem hoc ipsum possunt ac debent tradere atque disseminare. 14. Hoc Ecclesia probe novit, cum prorsus sibi sit conscia verbum Salvatoris — oportet me evangelizare Regnum Dei (34) - verissime in se ipsam cadere. Ac libenter quidem cum S. Paulo addit: Si evangelizavero non est mihi gloria; necessi­ tas enim mihi incumbit; vae mihi, si non evangelizavero (35). Ad Nos autem quod attinet, magno cum animi gaudio atque solacio, exeunte Episcoporum conventu, mense Octobri anni MCMLXXIV, praeclara haec audivimus verba: Hoc iterum as­ severare volumus, mandatum Evangelii omnibus hominibus nuntiandi primariam naturalemque esse missionem Ecclesiae (36); quod quidem mandatum ac missionem magnae eaeque graves hodiernae societatis mutationes haud minus urgere si­ gnificant. Siquidem evangelizandi munus habendum est gratia ac vocatio Ecclesiae propria, verissimamque eius indolem ex­ primit Ecclesia evangelizandi causa exstat, id est ut praedicet ac doceat verbum Dei, ut per eam donum gratiae ad nos per­ veniat, ut peccatores cum Deo reconcilientur, ut denique Chri­ sti sacrificium in perpetuum repraesentet in Missa celebranda, quae eius mortis eiusque gloriosae Resurrectionis memoriale est 15. Qui, Novi Testamenti libros pervolvens, mentem ad­ verterit ad primordia Ecclesiae, eiusque singulos progressus necnon vivendi agendique rationem attente consideraverit, is non animadvertere non poterit evangelizationem cum intimis ipsius Ecclesiae rationibus cohaerere: - Ecclesia ex opere evangelizationis lesu ac duodecim Apostolorum suam originem ducit; cuius quidem operis ipsa exstat veluti fructus suapte natura editus, animo intentus, f u- 14 nus omnium proximus ac maxime conspicuus: Euntes ergo docete omnes gentes (37). Ac revera qui receperunt sermo­ nem eius, baptizari sunt; et appositae sunt in die illa animae circiter tria millia ... Dominus autem augebat qui salvi fierent quotidie in idipsum (38). - Ex huiusmodi ergo missione orta. Ecclesia vicissim ab ipso lesu mittitur. Eadem manet in mundo, dum Dominus gloriae ad Patrem revertitur. Exstat veluti opacum simulquc dilucidum signum novae lesu praesentiae, ipsius profectionis et mansionis. Ipsum eadem prorogat atque continuat. lamve28. Io. 7, 46. 29. Lc. 4, 43. 30. Io. 11, 52. 31. Cfr. Cone. Oecum. Vat. II. Const, dogm. de Divina Re­ velatione Dei Verbum, n. 4; A.A.S. 58 (1966), pp. 818-819. 32. Cfr. I Pt. 2. 9. 33. Cfr. Act. 2. 11. 34. Lc. 4. 43. 35. 1 Cor. 9. 16. 36. Cfr. “Declarationei Patrum SynodaUum". n. 4: “LOe servatore Romano” (27 Octobris 1974). p. 6. 37. Mt. 28, 19. 38. Act. 2. 41. 47. 7100 η. 4422 PAULUA VI: ADHORATIO APOSTOLICA ‘EVANGELII NUNTIANDI’ 1975 DEC 8 ro, in primis, eius ipsius missionem eiusque evangelizatoris oAttamen, nulla talis manca et imperfecta definitio satisfa­ pus Ecdesia oportet continenter exsequatur (39). Christiano­ cere valet implicitae et locupleti et dynamicae veritati illius rum enim communitas numquam in se ipsa concluditur, quo­ rei. quae evangelizatio appellatur, quin periculum simul exsi­ niam eius intima viu - hoc est precandi studium, verbi atque stat, ne sensus ipsius infirmetur vel etiam deformetur. Etenim doctrinae Apostolorum auscultatio, fraternae caritatis exerci­ nullo modo comprehendi ea potest, nisi uno conspectu omnia tatio, fractio panis (40) - vim virtufemque suam haud plene eius necessaria elementa respiciuntur. consequitur, nisi cum in testimonium transit, admirationem Haec quidem elementa, quae in memorata Episcoporum animorumque conversionem gignit, Evangelii praedicatio ac Synodo vehementer sunt inculcata, altius iam hoc tempore nuntiatio efficitur. Sicque evangelizandi missio a tota Ecclesia penrstigantur ex impulsu earundem synodalium disceptatio­ suscipitur, atque uniuscuiusque opus valde omnibus prodest. num. Gaudemus autem, quod illa denique congruunt cum ele­ - Qua Evangelii nuntia, Ecclesia suum init opus, Evange­ mentis a Concilio Vaticano Secundo traditis, ac praesertim lium sibi afferendo. Etenijn» quatenus credentium communi­ cum ConstitutionibusLumen gentium, Gaudium et spes et cum tas, itemque communitas spei, quae vivendo exprimitur cum Decreto Ad Gentes, aliisque communicatur, itemque communitas fraterni amoris, 18. Ecclesia sentit evangelizare idem revera esse ac Bo­ ipsi necesse est, ut continenter audiat et id in quod credit, et num Nuntium exportare in omnes usque coetus generis hu­ suae spei rationes, et novum amoris praeceptum. Quatenus mani, ut, dum hoc propria vi intrinsecus penetrat, humanita­ Dei populus, qui mundo inseritur ac saepe idolis tentatur, ip­ tem ipsam novam efficiat: Ecce nova facio omnia (46). Atqui sa constanti necessitate premitur, ut nuntiationem excipiat nulla esse poterit nova humanitas, nisi prius novi fuerint ho­ 15 magna/lium Dei (41), quibus ad Dominum conversa est, ut· mines, ex baptismatis nempe novitate (47) et ex vita secun­ que a Domino rursus advocetur et in unum congregetur. Ut dum Evangelium (48). Eo igitur spectat evangelizatio, ut per­ res breviter explicemus. Ecclesia semper evangelizanda est, ut ficiatur haec in/terior mutatio; quod si necesse est id uno ve-18 suam in Evangelio nuntiando viriditatem, ardorem, vim serva­ luti verbo explicari, rectius ac verius dici potest Ecclesia tum re possit Concilium Oecumenicum Vaticanum II commemo­ evangelizare, cum ex sola divina virtute illius Nuntii, quem ravit (42) atque Episcoporum Synodus anno MCMLXXIV fir­ proclamat (49), convertere enititur et singulorum hominum miter resumpsit hoc argumentum de Ecclesia, per suam non et omnium universim conscientiam, deinde opera etiam, qui­ intermissam conversionem et renovationem, se ipsam evange- bus vacant, ac tandem eorum vitam et omnem, in quo ipsi tizante, ut credibili ratione valeat mundum evangelizare, versantur, convictum. - Penes Ecclesiam depositum Boni Nuntii hominibus affe­ 19. Coetus generis humani dicimus, qui transformandi rendi constitutum est Novi Foederis promissiones, in lesu sunt: non solum quidem Ecclesiae interest Evangelium prae­ Christo impletae, doctrina Domini et Apostolorum, Verbum vitae, fontes gratiae et benignitatis Dei, salutis iter: haec om­ dicare in latioribus semper locorum finibus illudve hominum nia Ecclesiae concredita sunt. Huiusmodi bona, quae in Evan- multitudinibus usque maioribus, sed ipsius etiam Evangelii gelio continentur ac proinde in evangelizatione, ab eadem ser­ potentia tangere et quasi evertere normas judicandi, bona vantur tamquam vivum ac pretiosum depositum, non ut oc­ quae plus momenti habent, studia ac rationes cogitandi, mo­ tus impulsores et vitae exemplaria generis humani, quae cum cultum lateat, sed ut ad homines perferatur. Dei verbo salutisque consilio repugnant - Ecclesia, cum et missa et evangelizata sit, ipsa vicissim evangelizatores mittit Eos salutis verbum quasi in ipsorum o20. Totum istud sic declarari potest: evangelizare oporte­ re potitum docet, iis nuntium declaret quo in deposito habet, re - non foris, tamquam si ornamentum aliquod vel exterior mandatum tradit quod ipsa accepit, eosdemque ad praedican­ color addatur, sed intus, ex vitae centro et ad vitae radices dum mittit: scilicet non ad se ipsos, non ad sua cogitata (43), seu Evangelio perfundere culturas atque etiam culturam ho­ sed ad Evangelium praedicandum, cuius neque ipsi neque ipsa minis, secundum latissimum illum ac plenissimum sensum, constituti sunt absoluti domini cum plena potestate illo ad ar­ quem hae voces accipiunt in Constitutione Gaudium et spes bitrium utendi, sed administri, qui illud summa cum fidelitate (50). cum inde proceditur semper ab ipsa persona humana, tradant. semperque rcditur ad necessitudinem inter personas atque coniunctionem earum cum Deo. 16. Arctissima igitur necessitudo intercedit inter Chri­ Evangelium, ac proinde evangelizatio, aequari sane non stum, Ecclesiam, evangelizationem. Per hoc “Ecclesiae tempossunt cum aliqua cultura, cum soluta sint ab omnibus cul­ 16 pus”, / ipsa munus creditum habet evangelizandi. Quod mu­ turis. Nihilominus Regnum, quod Evangelio nuntiatur, in vi­ nus fas non est exsequi sine ipsa vel, multo minus, contra ipsam. tae usum deducitur ab hominibus, qui sua certa cultura imbu­ Expedit hoc breviter commonere, quod non sine dolore ti sunt, atque in Regno aedificando necessario usurpanda sunt nostris audiri temporibus homines evenit - etsi bona fide quaedam elementa culturae et culturarum humanarum. Etsi / 19 ductos, ut Nobis opinari placet, a recta via tamen certe de­ Evangelium et evangelizatio ad nullam proprie culturam perti­ flectentes - qui saepe affirment se amare velle Christum, non nent tamen non eiusmodi sunt plane, ut cum iis componi ne­ autem Ecclesiam. Quam absurda sit huiusmodi divisio, mani­ queant, sed contra valent easdem penetrare, neque ulli de­ festo patet ex hac Evangelii sententia: Qui vos spernit, me serviunt. spernit (44). Qua autem ratione quis dicat se Christum amare Discidium inter Evangelium et culturam sine dubio detri­ velle, quin amet Ecclesiam, quandoquidem testimonium umentosus nostri temporis casus est, sicut etiam aliis aetatibus num omnium excellentissimum de Christo perhibitum, illud S. Pauli est: Chrisjus dllexit Ecclesiam et tradidit seme tipsum fuit Proinde, oportet omnem opem operamque impendere, ut sedulo studio humana cultura, sive potius ipsae culturae 17 pro ea? (45)/ evangelizentur. Renasci eas necesse est ex sua cum Bono Nun­ tio comunctione. Verumtamen, huiusmodi coniunctio non e11 veniet, nisi Bonus Nuntius proclamabitur. 17. In opere evangelizantis Ecclesiae quaedam elementa et 21. Haec autem proclamatio, ante omnia, per testificatio­ Bartes profecto sunt, quae retineantur oportet. Immo vero aqua eorum tanti sunt momenti, ut interdum existimentur nem fiat oportet: en Christianum aliquem aut Christianorum simpliciter constituere totam ipsam evangelizationem. Ita vi­ manipulum videmus, qui. in media hominum communitate, delicet evangelizatio definiri potuit tamquam demonstratio ubi vivunt ostendunt se posse alios comprehendere et accipe­ Christi Dommi iis qui illum non noverunt, uti praedicatio, ca­ re, se communicare vitae condicionem ac fortunam cum cete­ ris, se conspirare cum omnibus, qui nobilia et bona tueri con­ techesis, baptismus et aliorum Sacramentorum dispensatio. tendunt En eos, praeterea, videmus simplices suaque sponte 39. Cfr. Coqc. Otcum. Vit. II. Const, dogm. de Ecclesia diffundere fidem erga spiritualia quaedam bona , quae cetera Lumen fentium, η. 8: A.A.S. 57 (1965), p. 11; Decr. de activ. communia superant et spem de aliqua re, quae non videtur, mlelon. Ecclesiae Ad tentes divinitus, n. 5: A.A3.58 (1966), quaeque ne audaci quidem cogitatione fingi potest Tali nimi­ pp. 951-952. rum tacita testificatione hi christiani suggerunt mentibus eo­ 40. Cfr. Act. 2. 42-46; 4. 32-35; 5, 12-16. rum, qui ipsos ita videntes cernunt, interrogationes inevitabi­ 41. Cfr. Act. 2,11; 1 Pt. 2. 9. 42. Cfr. Decr. de activ. mission. Ecclesiae Ad tentes divini­ les: Cur ita sunt? quare sic vivunt, quid vel quis eos incitat? tus. nn. 5. 11. 12: A.A.S. 58 (1966), pp. 951-952, 959-961. cur inter nos versantur? Atqui huiusmodi testificatio iam si­ 43. Cfr. 2 Cor. 4. 5; S. Augustini. Sermo X.LVI. De Paitorilens proclamatio est sed fortis sane et efficax. Boni Nuntii. bus C.C.L.. XLl.pp. 529-530. 44. Lc. 10. 16; cfr. S. Cypriani. De Unitate Eccleeiae, 14: PL 4» 527; S. Augustini. Enarrat. 88, sermo, 2, 14: PL 37. 1140. S. loan nil Cbrysoitoml. Hom. dc capto Eutropio, 6: PG 52. 402. 45. Eph. 5. 25. 7101 46. Ap. 21. 5;cfr. 2 Cor. 5.17; Gei. 6.15. 47. Cfr. Rom. 6.4. 48. Cfr. Eph. 4, 23-24; Coi, 3. 9-10. 49. Cfr. Rom. 1.16; I Cor. 1.18; 2, 4. 50. Cfr. n. 53: A.A.S. 58 (1966). p. 1075. 7102 1975 DEC 8 PAULUS VI: ADHORTATIO APOSTOLICA ‘EVANGELII NUNTIANDI’ Iam hic repentur evangelization is quoddam initium. Quae­ stiones hascc forte primas sibi ponent multi non-christiani, si­ ve homines sunt quibus Christus numquam nuntiatus est, sive baptizari sed Christianam vitam non exercentes, sive qui in so­ cietate Christiana vivunt qui etiam cum dolore aliquid vel “Aliquem” ipsi conquirunt, quem praesentiunt, nominare autem 20 nequeunt. Aliae / etiam interrogatione, altioresct urgentiores, movebuntur, quas eadem illa testificatio suscitabit, quae nem­ pe postulat praesentiam, vitae consortionem atque coniunc­ tionem, et quae pars necessaria est, plerumque prima, ipsius evangelizationis peragendae (51). Ad huiusmodi testimonium perhibendum cuncti Christiani advocantur, qui hac quidem ratione veri evangelizatores esse possunt. Et Nostra cogitatio potissimum convertitur ad offi­ cium onusque migrantium proprium in iis Nationibus, a qui­ bus ipsi hospitio excipiuntur. 22. Sed neque illud umquam sufficiet, quoniam etiam pul­ cherrima testificatio tandem aliquando deficiet, nisi illumina­ bitur et sustentabitur - quod quidem Sanctus Petrus dicere malebat: rationem reddere de ea, quae in vobis est, spe (52) ct enucleabitur per claram neque ambiguam nuntiationem Domini lesu. Quamobrem, Bonus Nuntius, per vitae testifica­ tionem proclamatus, serius ocius annuntiandus erit etiam per vitae verbum. Nulla est vera evangelizatio, nisi nomen et doc­ trina, vita et promissiones, Regnum et mysterium lesu Naza­ reni, Filii Dei, praedicantur. Tota Ecclesiae historia, a Petri sermone in dic Pentecostes ac deinceps, miscetur et confunditur cum historia huius nun­ tiationis. In unaquaque historiae humanae aetate Ecclesia, continenter rapta evangelizandi studio et cupiditate, unam curam inçitationemque persentit: Qui mittantur ad myste­ rium lesu nuntiandum? quali sermone hoc mysterium praedi­ cetur? quomodo agatur, ut illud percipiatur et perveniat ad eos omnes qui auscultare debent? Haec nuntiatio — kèrygma, praedicatio vel catechesis -, talem igitur locum in evangelizatione obtinet, ut huius idem saepe nomen facta siL Attamen, 21 eadem eius certa pars est / 23. Etenim, nuntiatio plenam suam non accipit vim ac si­ gnificationem, nisi cum attenditur, accipitur, asciscitur, et cum in eo qui ipsam suscepit, totam animi adhaesionem exci­ tat Aliquis videlicet adhaeret veritatibus, quas misericors Do­ minus revelavit. Sed multo magis adhaeret rationi et generi vi­ tae - id eSt vitae iam transformatae - quae ibidem proponitur. Ut brevi dicatur, aliquis adhaeret ad Regnum, nempe “mun­ dum novum”, ad novum rerum statum, ad novam exsistendi viam, ad novam rationem vivendi et quidem coniuncte viven­ di, quam Evangelium instaurat. Talis vero adhaesio, quae a re­ bus vitae concretis abstrahi non potest, reapse demonstratur alicuius aspectabili ac tangibili ingressione in ipsam fidelium communitatem. Ita ergo illi, quorum vita convena est, ingre­ diuntur aliquam communitatem, quae suapte natura signum transformationis est atque vitae novitatis: nempe Ecclesiam, aspectabile salutis sacramentum (53). Sed ingressus ille in ec­ clesialem communitatem multis aliis vicissim signis declarabi­ tur, quae idem Ecclesiae signum extendunt et explicant. Se­ cundum dynamicam vim evangelizationis, is qui Evangelium amplectitur uti Verbum salutis (54), plerumque illud transfert in haec signa sacramentalia: in adhaesionem Ecclesiae et in frequentationem Sacramentorum, quae patefaciunt et ful­ ciunt eandem adhaesionem per gratiam, quam conferunt. 24. Tandem, ipse qui evangelizatus est, alios vicissim evangelizat. Haec quidem veritatis probatio est, haec obrussa evan­ gelizationis est: concipi, enim, animo non potest, quemquam Verbum suscepisse et sese Regno dedidisse, quin simul testis et nuntiator is ipse fiat 22 Hisce iam factis animadversionibus de evangelizationis / sensu, necesse est postremo aliud quiddam adnotare, quod Nos arbitramur convenienter illuminaturum esse sequentes considerationes. Ut iam diximus, evangelizatio est processus implicatior va­ riisque elementis compositus, cuiusmodi sunt: renovatio hu51. Cfr. Tertulliani, Apologeticum, 39: C.C.L., I. pp. 150153; Minucii Felicis, Octaviu», 9 et 31: C.S.LJt, Augustae Taurinorum 1963, ed. 2, pp. 11-13, 47-48. 52. 1 Pt. 3, 15. 53. Cfr. Cone. Oecum. Vat. Π, Const, dogm. de Ecclesia Lumen gentium, nn. 1, 9, 48: A.A.S. 57 (1965), pp. 5. 12-14, 53-54; Const, past, de EccL in mundo huius temporis Gau­ dium ct »pe». nn. 42, 45: A.A.S. 58 (1966), pp. 1060-1061, 1065-1066; Decr. de activ. mission. Ecclesiae Ad gente» diulnitu», nn. 1, 5: A.A.S. 58 (1966). pp. 947, 951-952. 54. Cfr. Rom. 1, 16; 1 Cor. 1. 18. 7103 η. 4422 manitatis, testificatio, nuntiatio aperta, animi adhaesio, in­ gressio in communitatem, acceptio signorum, apostolatus opera. Elementa haec videri possunt inter se dissidere, immo etiam excludere. Sed revera inter se complent ac perficiunt Quapropter, oportet unumquodque elementum cum ceteris coniunctum inspicere. Id fuit reccntioris Episcoporum Syno­ di meritum, quod tam strenue cohortatum est omnes ad ea­ dem illa elementa non opponenda, inter se verum componen­ da, ut totum opus evangelizationis, quae ab Ecclesia perfici­ tur, penitus intellegeretur. Hanc visionem universalem Nos explanare nunc cupimus, dum infra exploramus ea quae in evangelizatione continentur et evangelizationis subsidia, dumque explicamus ad quos evangelicus nuntius dirigatur et in quos id oneris recidat. / 23 III 25. In nuntio, quem Ecclesia disseminat, multa certe sunt secundaria elementa, quorum propositio magnopere a muta bilibus rerum condicionibus dependet Mutantur profecto et­ iam illa; attamen ibidem continentur essentialia capita sive substantia vitalis, quae nec mutari nec silentio praeteriri potest, quin ipsa evangelizationis notio in grave discrimen adducatur. 26. Supervacaneum fortasse non est hoc commonere: evangelizare significat, ante omnia, testificari simpliciter et di­ recto Deum revelatum per lesum Christum, in Spiritu Sancto; testificari eum mundum in Filio suo dilexisse, in Verbo Incar­ nato dedisse omnibus rebus exsistentiam hominesque ad vi­ tam aeternam vocavisse. Haec de Deo testificatio multis forsi­ tan pertinget Deum ignotum (55), quem illi adorant, etsi no­ minare nesciunt, vel quem quaerunt secreto quodam cordis instinctu, postquam omnium idolorum inanitatem experti sunt Sed eadem expletam evangelizandi vim habet, cum ostendit illum Creatorem homini non esse potestatem quandam longinquam ac sine nomine, sed Patrem. Filii Dei nomi­ namur ac sumus (56), eaque de causa, inter nos fratres sumus in Deo. 27. Evangelizatio semper continebit - velut fundamen­ tum ct centrum et culmen totius suae dynamicae virtutis etiam claram hanc asseverationem: in lesu Christo, Filio Dei homine facto, mortuo et resuscitato, salutem offerri unicui­ que homini, tamquam donum gratiae ac misericordiae ipsius Dei (57). Quae qui/dem non est aliqua salus immanens secun- 24 dum magnitudinem necessitatum materialium vel etiam spiri­ tualium, quae finibus vitae terrestris circumscribuntur, quae­ que cum desideriis, optatis, negotiis, contentionibus tempo­ ralibus plene aequantur, verum etiam salus, quae omnes hoscc limites excedit, ut impleatur in communione aliqua cum unico “Absoluto”, id est cum Deo: est igitur salus rerum natu­ ram transcendens ct eschatologica, quae in hac vita certissime incipit, sed in aeternitate perficitur. 28. Quocirca evangelizationem complecti oportet nuntia­ tionem propheticam rerum alterius vitae - id est altissimae ac perpetuae hominum vocationis, conjunctae eodemque tempo­ re disiunctae a statu praesenti - alterius vitae, quae tempus et historiam superat, quaeque res huius mundi supervadit, cuius figura transit, et eventa huius mundi, cuius abscondita facies aliquando apparebit; quaeque ipsum hominem superat, cuius verissima sors non concluditur temporali vita, sed in futura vi­ ta revelabitur (58). Evangelizatio continet igitur etiam praedi­ cationem spei de promissionibus, a Deo in novo Foedere fac­ tis per lesum Christum; praedicationem amoris fraterni erga omnes homines - id est capacitatis largiendi doni et veniae, abnegationis et opitulationis pro fratribus - qui, ex amore Dei profluens, centrum est Evangelii;praedicationem mysterii iniquitatis atque actuosae inquisitionis honestatis;praedicatio­ nem similiter - et quidem semper urgentem - inquisitionis Dei ipsius per precationem in primis adorationis et gratiarum actionis causa admotam, sed etiam per communionem cum aspectabili illo signo conjunctionis cum Deo, quod est Eccle­ sia lesu Christi; quae quidem communio vicissim significatur per impletionem aliorum illorum signorum Christi, viventis 55. Cfr. Act. 17. 22-23. 56. 1 Io. 3. l;cfr. Rom. 8. 14-17. 57. Cfr. Eph. 2, 8', Ron. 1, 16 et Sacrae Congrefati*onl pyn Doctrina Fidei Declaratio ad fidem tuendam in myetwria In­ carnationi» et SS. Trinitati» a quibutdam rrceniibui rrrorfbui (21 Februarii 1972): A.A.S. 64 (1972), pp. 237-241. 58. Cfr. 1 Io. 3, 2, Rom. 8. 29; Phil. 3. 20-21 fl Cone, O·cum. Vat. II., Comt. dogm. de Ecclesia Lumen genttum.nn 48-51: A.A.S. 57 (1965), pp. 53-58. 7104 η. 4422 PAULUS VI: ADHORTATIO APOSTOLICA *EVANGELII NUNTIANDI’ 1975 DEC 8 25 atque / operantis in Ecclesia, quae sunt Sacramenta. Sacra­ teret. Nuntius liberationis, quem affert, propria sua natura ca­ menta vivere ita, ut eorum celebratio perveniat ad veram Chri­ reret, ct facile posset flecti ac torqueri a doctrinalibus institu­ tis et politicis factionibus. Ecclesia iam auctoritate nuntian­ stianae vitae plenitudinem, non significat - quemadmodum etiamnunc perperam affirmatur - impedimentum inicere edae liberationis nomine Dei destitueretur. Hanc ob causam, vingelizationi vel ab eadem declinationem admittere, sed ei meunte tertio Synodi coetu, voluimus eadem Nostra oratione tribuere propriam integritatem. Etenim evangelizationis pleni­ inculcare necessitatem confirmandi finem proprie religiosum tudo, praeter alicuius nuntii praedicationem, consistit in Ec­ evangelizationis. Etenim omnem suam amitteret significatio­ clesiae aedificatione, quae vero non exsistit sine hoc spiritu, nem, si dimoveretur a fulcro illo religioso, quo sustentatur, qui est vita sacram en talis, in divina Eucharistia suum attin­ quod videlicet est Regnum Dei secundum sensum plane theo­ gens fastigium (59). logicum (62). 29. Verumtamen evangelizatio plena non est, nisi ratio ha­ betur mutuae appellationis, quae continenter intercedit inter Evangelium et vitam concretam personalem ac socialem ho­ minis. Quapropter, evangelizatio secum infert nuntium explicitum, aptum variis vitae condicionibus, praesentem semper redditum de iuribus et officiis cuiusque personae humanae, de vita familiari, sine qua progressio singulorum hominum vix contingere potest (60), de vita communi in societate, de vita omnium nationum, de pace et iustitia et progressione; nun­ tium, denique dicimus, validum potissimum ac fortem nostra aetate, de liberatione. 30. Constat, quibus verbis locuti sint de hac re plures Epi­ scopi in recentiore Synodo ex omnibus orbis partibus, prae­ sertim Episcopi Tertii qui dicitur Mundi, cum impulsu et ac­ centu pastorali, in quo millenorum vox Ecclesiae filiorum, eos constituentium populos, resonabat. Qui populi, ut omnes novimus, omnibus suis viribus enituntur et contendunt, ul ea 26 omnia / superent, quibus coguntur in extremo vitae margine manere: famen, perpetuas contagiones, litterarum ignoratio­ nem, statum egestatis, injustitiam inter nationes et potissi­ mum in mutuis mercaturae agendae rationibus, statum neo­ colonialism/ oeconomici et doctrinalis, interdum tam atrocis quam veteris coloniolismi politici Ecclesia - sic eius inculca­ verunt Episcopi - officio tenetur nuntiandi liberationem cen­ tenorum milium hominum, cum eorum plurimi eius filii sint; officio pariter tenetur hanc liberationem adiuvandi, ut onatur, pro ea testificandi, atque efficiendi, ut eadem plena siL Omnia haec non sunt aliena ab evangelizatione. 31. Revera inter evangelizationem et promotionem huma­ nam, seu progressionem et liberationem, interveniunt intima vincula coniunctionis: vincula sunt ordinis anthropologici, quia homo evangelizandus non est aliquid a rebus abstractum, sed persona obnoxia quaestionibus socialibus et oeconomicis; vincula sunt etiam ordinis theologici, quia consilium creatio­ nis segregari non potest a consilio redemptionis, quae pertin­ git usque ad condiciones valde concretas injustitiae evincen­ dae itemque iustitiae reparandae; vincula sunt etiam ordinis summe evangclici, qui est ordo caritatis: quo modo, enim, mandatum novum proclamari potest, nisi cum iustitia et pace promovetur vera ac germana progressio hominis? Istud volui­ mus afferre, cum monuimus non esse admittendum, in evançelizatione neglegi posse vel debere gravitatem maximam ... il­ larum quaestionum, quae hodie tantopere agitantur et quae respiciunt iustitiam, liberationem, progressionem et pacem in mundo. Si enim istud fiat, etiam ignoretur doctrina Evangelii de amore erga proximum patientem et egentem (61). lamvero, eaedem voces, quae studiose sapienter et fortiter 27 tractaverunt ‘inter memoratam Synodum hoc gravissimum / argumentum. Nobis lactantibus quidem subministraverunt lu­ cida principia, ex quibus vis altaque significatio liberationis perciperetur, qualem lesus Nazarenus nuntiavit et implevit, et qualem Ecclesia praedicat. 33. De liberatione autem illa, quam evangelizatio procla­ mat et exsequi studet, haec potius dicere oportet: - eam contineri non posse aliqua ratione arcta quidem et simpliciter oeconomica, politica, sodali vel doctrinali, sed re­ spicere debere integrum hominem, secundum omnes eius fa­ cies et partes, quatenus etiam patet ad “absolutum” quid­ dam, immo ad Absolutum, quod est Deus; / 28 - eam igitur inniti in certa hominis notione, in anthropo- * logica doctrina, quae relinqui numquam potest ob necessita­ tes cuiuslibet consilii, vel consuetudinis, vel efficadtatis quae ad breve tempus permaneat. 34. Propterea, Ecclesia, dum praedicat liberationem seque consociat cum omnibus, qui laborant et patiuntur pro ea, non admittit circumscribi proprium munus sola religionis regione, deserens quaestiones temporales hominis; sed iterum affirmat primatum muneris sui spiritalis, recusat substituere nuntiatio­ ni Regni prodamationem liberationum humani ordinis; simulque asseverat suas partes pro liberatione oblatas non esse ple­ nas nec pertectas, si omittat nuntiare salutem in lesu Christo. 35. Ecclesia coniungit, sed numquam aequat liberationem humanam saluti in lesu Christo, quoniam ex divina revelatio­ ne. ex historiae experientia et ex fidei consideratione novit non quamlibet liberationis notionem iam necessario cohaere­ re et componi posse cum evangelica visione hominis, rerum et eventuum; neque sufficere liberationem comparari, prosperi­ tatem et progressionem instaurari, ut Regnum Dei adveniat. Quin immo. Ecclesia penitus sibi persuasum habet omnem liberationem ad res temporales spectantem, vel liberationem politicam - etiamsi nitatur in hac vel illa Veteris et Novi Te­ stamenti pagina sua invenire fundamenta, etiamsi putet suae postulata doctrinae atque agendi nonnas a principiis atque conclusionibus theologicis auctoritatem habere, etiamsi se es­ se praesumat novam hodiernae aetatis theologiam - innata sui ipsius negationis semina continere atque a celsiore illo fi­ ne, quem sibi praestituerit, declinare, cum veriores eius cau­ sae nullo pacto ad iustitiam in caritatem stabiliendam referan­ tur. cum rapiens ille ardor ac studium, quo ipsa feratur, ne­ que spiritualis virtutis rationem habeat, neque ad salutem aetemamque in Dea beatitudinem tamquam ad extremam me­ tam respiciat / 29 36. Ecclesia certe iudicat magni sane intéressé structuras humaniores, lustiores, observantiores iurium personae effici, quaeque minus opprimant et subdant; verumtamen intellegit etiam optimas structuras, instituta et sapientissime excogita­ ta cito evadere inhumana, nisi inhumanae cordis hominis pro­ clivitates sanentur, nisi fiat conversio cordis et mentis in iis, qui vivant has inter structuras, vel illis dominentur. 37. Ecclesia accipere non potest violentiam, ac potissi­ mum vim annorum - quae cohiberi non valet, cum semel ef­ fusa est - ne^uc cuiusvis hominis mortem tamquam viam li­ berationis, quia scit violentiam semper provocare ad violen­ tiam atque necessario novas oppressionis formas gignere, i32. Negare non possumus, revera, multos vel magnanimos temque servitutis etiam gravioris quam illam, a qua dicebatur Christianos, 'intentos quaestionibus maximae gravitatis, quas liberari homo. Vos exhortamur - ita perspicue ediximus in liberationis causa complectitur, cum cupiant Ecclesiam impli­ Columbiano Nostro itinere - ne vestram collocetis fiduciam care ipso motu liberationis, saepe cogitare et conari redigere in violentia neve in rerum eversione; hic enim cogitandi ageneius munus ad limites alicuius negotii anthropologici·, salu­ dique mos cum Christiano spiritu repugnat, atque etiam, ne­ tem, cuius ipsa est nuntia, ad materialem prosperitatem;eius dum faveat, refrenare potest socialem illam progressionem, actionem ad incepta ordinis politici vel socialis, quavis cura cui iure quidem studetis (63). Hoc Nobis affirmadum itespirituali et religiosa posthabiti. Si autem sic res sese habe­ rumque affirmandum est violentiam neque Christianam neque rent, Ecclesia omnes suam significationem principalem amitevangelicam esse, atque repentinas violentasve structurarum 59. Cfr. Sacrae Contre lationis pro Doctrina Fidei. Declara * immutationes fore fallaces, su apte natura non efficaces, ac (to circa Catholicam Doctrinam dc Ecclesia contra nonnullo» procul dubio discrepantes a populi dignitate (64). errore» hodierno» tuendam (24 Iunii 1973): A.A.S. 65 (1973), pp. 396-404. 60 Cfr. Cone. Oecum. Vat. II. Const. past, de Eccl. in mun­ do huius temporia Caudium ct »pc», nn. 47-52: A.A.S. 58 (1966). pp. 1067-1074; Pauli Pp.Vl, Litt. Encycl. Humanae *. pilo A.A3. 60 (1968), pp. 481-603. 61. Pauli Pp. VI. Senno habitus ineunto Synodo Episcopo­ rum (27 Septembris 1974): A.A.S. 66 (1974), p. 562. 7103 62. Pauli Pp. VI, Sermo habitus meunte tertia Synodo Epi­ scoporum (27 Septembris 1974). A.A.S. 66 (1974) o 562 63. Pauli Pp. VI, Oratio ad "Camperinos" Columbian (23 Augusti 1968): A.A.S. 60 (1968). p, 623. W 64. Pauli Pp. VI. Sermo habitus in "Die Progressionis·’ Bogotae (23 Augusti 1968): A.A.S. 60 (1968) p 627 * cfr S Augustini. Epütola 229. 2: PL 33,1020. ’ a. 7106 1975 DEC 8 PAULUS VI: ADHORTATIO APOSTOLICA ‘EVANGELII NUNTIANDI* 38. His itaque dictis, gaudemus quod Ecclesia magis ma­ gisque sibi conscia fit proprii modi, suapte natura cvangelici, quo adlaborat Liberationi hominum. Et quidnam facit? Ipsa conatur usque magis incitare complures Christianos, ut se se dedant aliis liberandis. Ipsa praebet his Christianis ‘’liberato­ ribus’* spiritum ductumque fidei, causam amoris fraterni, 30 doc/trinam socialem, quam nemo verus Christianus non pot­ est non animadvertere, sed quam is veluti suae sapientiae fun­ damentum iacere debet et experientiae, ut illam revera trans­ ferat m actionis nonnas, participationis et obligationis. Haec omnia quia non confunduntur cum consiliis callide sumptis, neque cum ministerio alicui politicae factioni adhibito, pro­ prie designare debent studium christiani actuosi. Ecclesia con­ tendit semper inserere conamina Christiana liberationis in uni­ versale consilium salutis, quam ipsa nuntiat. Hoc quod Nos repetivimus, saepius emerserat ex discepta­ tionibus synodalibus. Ceterum, volueramus Nos huic argu­ mento perspicuitatis causa nonnulla addere verba in ipsa ora­ tione, quam Patribus iam exeunte Synodo habuimus (65). Confidimus fore, ut hae omnes considerationes efficiant, ut ambiguitates vitentur, quas nimis saepe vox “liberationis" prae se fert in doctrinis, institutionibus et factionibus politi­ cis. Liberatio, quam proclamat et praeparat evangelizatio, illa est, quam Christus ipse nuntiavit et dedit homini per suum sacrificium. 39. Ab hac autem legitima liberatione cum evangelizatione copulata, quae eo contendit ut structurae efficiantur, quae libertates humanas defendant, separari nullo modo potest tu­ tela primariorum hominis iurium, m quibus religiosa libertas primum locum obtinet. Nuper quidem Nos de hac praestantissima quaestione iam collocuti sumus, in luce ponentes: quot etiamnunc christiani, propterea quod christiani sunt et catho­ lici, suffocantur meditata quadam oppressione! Casus etiam­ nunc fidelitatis erga Christum ac libertatis religiosae etiamnunc producitur, quamvis vehementibus interdum asseverationi­ bus contegatur pro turibus hominum humanaeque consor31 tionis! (66) / IV 40. Rerum autem, quae in evangelizatione continentur, momentum manifestum impedire non debet, quin grave mo­ mentum aspiciatur viarum atque subsidiorum, quibus idem opus accuratur. Haec enim quaestio in praesens semper firma ac valida permanet, quoniam evangelizandi rationes secundum tempo­ rum, locorum humanorumque cultuum adiuncta mutantur, atque adeo cuidam quasi provocationi nostrae facultati sunt, ut ipsae inveniantur atque accommodentur. Nobis in primis, qui in Ecclesia sumus Pastores, incumbit onus renovandi animose ac sapienter summaque servata fide­ litate erga res, quas evangelizatio complectitur, modos maxi­ me idoneos atque efficaces, ut evangelicus nuntius ad hodier­ ni temporis homines perferatur. Haec animo cogitantibus, sufficiat Nobis quasdam recensere vias, quas alias alia de cau­ sa primarium habere momentum constat. 41. Atque principio, nihil ea quae supra iam diximus ite­ rantes, hoc probe iuvat commonere: in Ecclesia testimonium vitae vere proprieque Christianae, quae Deo in indissolubili pronus communione traditur quaeque immenso pariter animi fervore aliis donatur, primum evangelizandi subsidium esse re­ putandum. Ut laicorum coram coetu nuper ediximus, homo nostrae huius aetatis libentius testes quam magistros audit; quodsi suas hisce praebet aures, ita facit, quoniam testes sunt (67). Quod idem perbene Petrus apostolus enuntiavit, cum egregium exhiberet spectaculum castae observantisque conver­ sationis, qua nempe si qui non credunt verbo... sine verbo lu32 crifiant (68). Per suam / ergo conversationem suumque vivendi morem Ecclesia potissimum mundum evangelizare potest, id est per testimonium vita ipsa comprobatum, quo et suam erga Dominum lesum fidelitatem, et paupertatem abstinentiam­ que» et libertatem a quavis terrestris mundi potestate, et sanc­ titatem demum aperte declaret. 42. Neque supervacaneum praeterea est illustrare, quanti 65. Pauli Pp. VI. Oratio habita exeunte tertio Synodi Epi­ scoporum generali conventu (26 Octobris 1974): A.A.S. 66 (1974). p. 637. 66. Allocutio diei 15 Octobris 1975: “L’Osservatore Roma­ no” (17 Octobris 1975). 67 Pauli Pp. VI, Sermo habitus ad »odales “Consilii de Lai­ di” (2 Octobris 1974). A.A.S. 66 (1974), p. 568. 68. Cfr. 1 Pt. 3. 1. 7107 η. 4422 referat sitque nccesse praedicatio. Quomodo credent ei, quem non audierunt? Quomodo autem audient sine praedicante? (...) Ergo fides ex auditu, auditus autem per verbum Christi (69). Quae quidem lex, lata olim per apostolum Paulum, ho­ dierno adhuc tempore integram vim suam virtutemque retinet Semper scilicet pernecessaria est praedicatio, qua nuntius verbis proclamatur. Qui sunt hodie homines, eos novimus, ora­ tionibus iam saturatos, saepe saepius audiendi fastidientes at­ que — quod peius est - contra verba obdurescentes videri. Neque vero sententias plurimorum psychologicis socialibus­ que rebus doctorum ignoramus, qui eosdem dicunt civilem cultum, a verbis appellatum, utpote inefficacem iam et inuti­ lem esse praetergressos, atque in praesenti novum attigisse vi­ tae cultum, ab imaginibus appellandum. Talis sane rerum sta­ tus facile suadeat, ut ad evangelicum nuntium tradendum ea recentiora adhibeantur subsidia, quae eiusmodi cultus invexit. Ceterum, ad hoc quod attinet, bona ac probabilia existiman­ tur experimenta, quae facta sunt, quaeque nostra libenter lau­ de prosequimur atque adhortatione firmamus, quo magis ma­ gisque provehantur. Fastidium tamen, quod inanes tot hodie sermones afferunt, potiusque momentum, quod pluribus inest modis socialis communicationis, neque firmam verborum vim minuere neque fiduciam iisdem tribuendam adimere de­ bent. Verbum sua semper pollet praestantia atque efficacita­ te, maxime vero cum id / Dei virtutem se cum fert (70). Qua 33 de causa, et illud sancti Pauli nostro tempore perstat: Fides ex auditu (71): quod enim verbum auditur, id ad credendum perducit. 43. Haec autem praedicatio, qua Evangelium nuntiatur, multas induere formas potest» easque ardens animorum stu­ dium suggeret et in infinitum paene multiplicabit. Revera enim innumerabiles sunt vitae eventus ipsaque, in quibus ho­ mines versantur, adiuncta, quae praebent opportunitatem res prudenter itemque praeclare nuntiandi, quas Dominus aliqua data occasione dicere velit. In quo satis cuique est, si vere spi­ ritualem habeat sensum, quo Dei nuntium in rerum cursu si­ gnatum detegat. Verum, quoniam instauratus sacrae liturgiae ordo “Liturgiae Verbi" multum auctoritatis attribuit, is pro­ fecto erret qui homiham esse validum atque lectissimum pera­ gendae evangelizationis instrumentum neget. Oportet sane pernoscere in usumque convertere sive postulationes sive vir­ tutes, homihac proprias, ut ea nempe pastoralis efficacitatis plenitudinem consequatur. Sed hoc in primis oportet sibi quisque persuasum habeat, totoque amoris affectu ad hoc se devoveat. Haec eadem praedicatio, singulari modo in eucharisticam celebrationem inserta, ex qua peculiarem vim ac firmi­ tatem haurit, nihil est dubii, quin praecipuum munus in evan­ gelizatione expleat, quatenus intimam fidem sacri ministri praedicantis patefaciat penitusque amore imbuatur. Ab ea enim fideles, coadunati ut Ecclesiam paschalem efforment, quae festum Domini in medio eorum adstantis celebrat, mul­ tum sibi exspectant laetosque fructus percipiunt, modo sit simplex, perspicua, directa, accommoda, in Evangelii doctri­ na posita atque infixa, Ecclesiaeque pariter Magisterio fideli­ ter adhaerens, apostolico incitata ac temperata ardore, qui ei suapte natura obveniat, plena bonae spei, fidem enutriens, pa­ cem progignens et unitatem. Multae / communitates sive pa- 34 roeciales sive alius generis per homiliam, dominicis habitam diebus, vivunt atque confirmantur, modo illis ditetur proprie­ tatibus. Huc insuper accedit quod, propter eandem sacrae liturgiae instaurationem, non in eucharistica tantummodo celebratione tempus adest habendae homihac conveniens. Haec enim suum locum obtinet, neque proinde est neglegenda in Sacramentis omnibus celebrandis, atque etiam in caeremoniis liturgiae ad­ sim ili oribus peragendis, cum fideles una simul conveniunt. Semper eadem ad Verbum Domini annuntiandum opportuni­ tas maxime singularis erit. 44. Alia ratio, quam evangelizatio nullo modo neglegere debet, catechetica institutio est. Ex religionis enim doctrina ordinarim tradita oportet mentes in primis infantium et adu­ lescentium comprehendant partes principales, vivum thesau­ rum veritatis, quam Deus nobiscum communicare voluit quamque Ecclesia per longum suae historiae cursum plenius usque declarare studuit. Nemo praeterea negabit eandem doc­ trinam idcirco impertiendam esse, ut vitae Christianae mores inde conformentur, non vero ut quoddam intellectus orna­ mentum maneat Sine dubio totum opus evangelizationis plu­ rimum sane proficit — in ipsa provincia cateche ricae institu69. Nom. 10. 14. 17. 70. Cfr. 1 Cor, 2. 1-6. 71. Rom, 10. 17. 7108 J η. 4422 PAULUS VI: ADHORTATIO APOSTOLICA ‘EVANGELII NUNTIANDI’ bonis quam Ecclesia curat, in scholis ubi illud fieri potest et, utcumque ea res se habet, in Christian orum domibus -, si ca­ techesis praeceptores uti poterunt aptis libris sapienter scienterque conscriptis sub Episcoporum auctoritate. Necesse au­ tem est accommodentur docendi viae ad singulorum homi­ num aetatem et eruditionem et intellegendi potestatem, eodemque tempore opera detur, ut in memoria ac mente et ani­ mo veritates necessariae defigantur, quae per totam vitam alte penetrent. Sed opus est ante omnia, ut periti catechesis doetores praeparentur - sive sunt ipsius paroeciae catechistae si35 ve magistri sive / parentes -, quorum etiam intersit sese ipsos ulterius educare et perficere in hac religiosae institutionis ar­ te, quae praestantior quidem est et pernecessaria, quaeque tantum insuper ab hominibus postulat. Ex altera autem parte, quamvis minime praetereunda sit infantium educatio, iam pa­ tet hodiernas condiciones plus phisque flagitare, ut institutio catechetica sub forma alicuius catechumenatus tradatur pluri­ bus adulescentibus et adultis, qui gratia divina commoti pau­ la tim detegunt Christi cultum et sentiunt quam sit necesse se­ se Dii totos dedere. 45. Nostra vero aetate, quae socialis instrumentis commu­ nicationis, vulgo mass-medta appellatis, distinguitur, primus nuntius, catechetica institutio, vel penitior fidei consideratio horum usu subsidiorum carere nequit, quemadmodum supra monuimus. Eaedem, cum ad inserviendum Evangelii causae adhiben­ tur, ad prolatandum veluti in immensum spatium, ubi Dei Verbum auditur, valent, nuntiumque salutis ad milia et milia hominum afferunt Ecclesia coram Domino suo quasi conscia reatus adesset, nisi praevalidis hisce subsidiis uteretur, quae humana mens in dies expolit perficitque. Etenim, eorum ope illum praedicat super tecta (72) nuntium, qui ipsi concreditus est; in iis recentiorem quandam efficacioremque formam sacri suggestus, seu cathedrae, invenit, per ea alloqui multitudines potest Usus tamen communicationis socialis instrumentorum ad evangelizationcm exsequendam certam praefert provocatio­ nem, quoniam per ea nuntius evangelicus non solum ad ma­ gnam frequentemque hominum turbam pervenire debet sed pollere etiam oportet facultate penetrandi in uiuscuiusque conscientiam, subridendi in uniuscuiusque animo, quasi is ad36 rit unus / cum iis omnibus, quae maxime singularia et perso­ nalia sunt, sibique conciliandi personalem prorsus consensio­ nem atque obligationem. 1975 DEC 8 recidit, ut illa magna ex parte sua efficacitate destituantur. Nam proprium evangelizationis munus est ad fidem ita educa­ re, ut per eam singuli Christiani adducantur ad Sacramenta ve­ luti vera fidei Sacramenta vivenda, non autem ad ea desidio­ se recipienda vel aegre ferenda. 48. Nunc vero talis evangelizationis faciei mentionem in­ choamus, quae neglegentes nos esse non sinit; quapropter, de illa iuvat re loqui, quae saepe in praesenti popularis religiosi­ tas nuncupatur. Tam in regionibus ubi Ecclesia multa iam saecula consita est. quam in illis ubi in eo est ut conseratur, passim apud po­ pulum singulares consuetudines inveniuntur, quibus Dei in­ vestigatio atque fides significantur. Qui habitus, si diu tam­ quam minus puri existimati interdumque despecti sunt, ubi­ que fere ab hodiernae aetatis hominibus ad novam quandam indagationem cognitionemque revocantur, corumque sensum ipsi Episcopi, inter recentioris Synodi coetus, penitius intelle­ gere conati sunt, insigni ducti rerum pastoralium veritate at­ que studia Fatendum sane est popularem religiositatem certis angu­ stisque terminis contineri. Ea enim haud raro multis spuriis­ que religionis formis patet, propiusque etiam ad superstitio­ nem accedit; saepe in inferioribus veluti gradibus religiosi cul­ tus consistit, qui tamen animos ad germanam fidei consensio­ nem non pertrahit; potest ad sectas etiam factionesque con­ dendas impellere, ipsa unde ecclesialis communitas periclitetur. At vero, si congruenter dirigatur, ac potissimum per evanœlizandi viam rationemque, multis quoque bonis eadem uber Z est. Namque aliquam Dei sitim portendit, quam simplices 38 pauperesque spiritu uni possunt experiri; hominibus tribuit facilitatem sese devovendi et strenue impendendi ad apicem usque virtutis, cum de fide profitenda agatur. Acrem se cumfert sensum, quo ineffabilia Dei attributa percipi queant: eius nempe paternitas, providentia, praesentia perpetuae benevo­ lentisque caritatis. Ex interiore homine progignit habitus, quos rarius alibi pares aequalesque deprehendas: patientiam dicimus, conscientiam crucis in cotidiana vita ferendae, a re­ bus abstractionem, liberalem aliorum admissionem, officiosam observantiam. Pro hisce igitur dotibus eam potius popularem pietatem, seu populi religionem, quam religiositatem apellamus. Pastoralis caritatis est illis omnibus, quos Dominus Eccle­ siae communitatibus praeposuit, rectas agendi normas suade­ re ad tantam rem accurandam, quae tam fructibus uber, quam periculis obnoxia est. Ante omnia, molliore quis sensu oportet moveatur, menteque exercitata in interioribus eius elementis eiusque haud infitiandis bonis detegendis, promptoque animo ad eam sustentandam, ut suorum discrimina erro­ rum propulsare valeat. Cum bene dirigitur, popularis eiusmodi religiositas magis magisque conferre potest, ut nostrae vulgi multitudines Deo in Christo lesu revera occurrant./ 39 46. Quapropter, praeter illam Evangelii nuntiationem, quam generalem publicamque opportune dixerimus, semper probanda est suumque tenet momentum alia tradendi Evan­ gelii forma, ab altera ad alteram pertingens personam. Ea enim ipse Dominus persaepe usus est - quemadmodum collo­ quia cum Nicodemo, cum Zacchaeo, cum Samaritana mulie­ re, cum Simone Pharisaeo. testantur -, iprique Apostoli usi sunt. Numquid exstat alia evangelizandi forma ab illa, qua quisque res. quas in se quoad fidem expertus sit, alteri tradat? Fieri sane non debet, ut necessitate Bonum Nuntium afferen­ di ad multitudines hominum oblitteretur memoria huiusce formae, qua personalis hominis conscientia contingitur, quip­ pe cum moveatur mirifico admodum verbo, quod ab altero accipit Equidem Nos paene impares sumus egregio merito sa­ cerdotum, qui per Paenitentiae Sacramentum vel per pastora­ les collocutiones sese impigros sedulosque praestant ad perso­ nas secundum Evangelii vias ducendas, ad eas quae enitantur confirmandas, ad eas si ceciderint erigendas, ad eas quo sem­ per consilio studiosaque voluntate adiuvandas. V 49. Postremis lesu verbis, quae in Evangelio secundum Marcum continentur, evangelizationi, quam Dominus suis Apostolis iniungit, tribuitur universalitas, nullis finibus circum­ scripta: Ite in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae (73). Duodecim autem illi ct prima Christianorum aetas penitus comprehensam habebant doctrinam huius textus aliorumque similium textuum, siquidem ad eos inde ordo dispositus agen­ di manabat. Ipsa quidem persecutio, qua Apostoli disperde­ bantur. pro sua parte effecit, ut Verbum disseminaretur et Ecclesia latius in dies in regionibus dissitis constitueretur. Eo quod Paulus inter Apostolos est ascriptus et charismate, quo ipse praedicabat paganis, non ludaeis, nuntians adventum le­ su Christi, universalitas illa in clariore luce ponebatur. 47. Verumtamen. illud satis numquam perseverabitur, evangelizationem neque habita praedicatione neque aliqua tra­ dita doctrina ex loto perfici. Etenim, ad vitam usque pertin­ gat oportet: sive ad naturalem vitam, quam quidem nova si­ gnificatione ditat, spe et exspectatione evangelici verbi resera­ tis. rive ad vitam supcmaturalcm, quae ipsam naturalem vi­ 50. Generationes Christianae per XX saeculorum cursum tam, nedum respuat, purificat et auget, bupematuralis haec varia intervallatis temporibus impedimenta evincebant, quae vita quid rit quidque valeat, septem Sacramenta declarant huic muneri, ad universitatem pertinenti, obnitebantur. Ete­ eaeque inde mire radiantes virtutes gratiae atque sanctitatis. nim, ipsi Verbi praecones hinc inducedantur, ut campum, in Tali igitur modo suas omnes divitias evangelizatio in aperquem actio missionalis ipsorum excurreret, varii generis prae­ 31 tum profert, cum per eam artissimum nectitur vinculum vel / textu coartarent; illic ii. quibus iidem satores praedicabant, ipotius continuatio coniunctioque inter Verbum et Sacramen­ ta resistebant, ut virtute humana superari non possent. Cete­ ta. Res enim in ambiguo quodammodo est, si - ut interdum rum, non sine animi maerore confiteamur oportet Ecclesiae fit - Evangelii nuntiatio el Sacramentorum ministratio ex ad­ operositatem, evangelizationi deditam, vehementer impugna­ verso ponantur. Quidam sane Sacramenta conferendi mos, ri, ne dicamus praepedin, a publicis potestatibus. Hodieque qui firmo careat fundamento catechescos de iisdem Sacra­ accidit, ut Verbi divini nuntii iuribus suis priventur persecumentis atque globalis, ut aiunt, catecheseos. cum ad finem 73. Me. 16.15. 71. Cfr ML 10. 27; Lc 12.3. 7109 7110 1975 DEC 8 PAULUS VI; ADHORTATIO APOSTOLICA ‘EVANGELII NUNTIANDI’ tione vexentur, premantur minis, exstinguantur solum propterea quod lesum Christum praedicant eiusque Evangelium. Spe autem ducimur fore, ut horum apostolorum navitas, 40 quamvis hac / res adversae lugendae sint, in nulla tandem or­ bis terrarum regione deficiat. Ecclesia, quamquam hisce casibus gravatur, semper tamen sitissimum mentis instinctum in se excitat, qui ad eam proxi­ me a divino Magistro proficiscitur, hisce verbis resonantibus: mundo universo! omni creaturae·! usque ad ultimum terrae! Quod iterum fecit in reccntiorc Synodo Episcoporum, mo­ nens ne nuntius evangclicus ligaretur, eo quod ad certam tan­ tum partem humanae familiae iuberetur spectare, aut ad unum ordinem hominum, aut ad unam solummodo formam cultus civilis. Nonnullis exemplis res potest-clarius explicari. 51. Ab ipso die Pentecostes illucescente, Ecclesia prima­ riam agendi rationem, Umquam a Conditore suo acceptam, suscepit, quae in eo posita erat, ut lesum Christum eiusque Evangelium iis revelaret, qui utrumque ignorabant. Totum No­ vum Testamentum, maxime vero Actus Apostolorum docent tempus tum fuisse singulare prorsus et opportunissimum, nec­ non vim exempli quodammodo praeferens, quo hic labor missionalis exerceretur; qui quidem deinceps, universa Ecclesiae historia est insignis. Hunc primum lesu Chnsti nuntium ea intulit actione mul­ tiplici et varia, quae interdum “prae-evangelizatio” appella­ tur, sed quae, ut verum dicamus, iam est evangelizatio, licet quoad gradum versans in initiis et nondum plena. Ad hunc emm finem assequendum adhiberi potest senes paene intermi­ nata subsidiorum, veluti praedicatio aperta, quemadmodum liquet, sed etiam ars, pervestigatio in re doctrinali incohata, inquisitio philosophica, excitatio legitima sensuum animi hu­ mani. 52. Quodsi haec prirna nuntiatio ad eos praesertim habe­ tur, qui Bonum lesu Nuntium numquam audierunt, aut pue­ ris, tamen semper necessaria est — cum crebro hodie eae inva41 /luerint condiciones, quibus a lege Christiana prorsus discedi­ tur — plurimis hominibus, qui sacro quidam tincti sunt bap­ tismate, sed extra quamvis formam vitae Christianae degunt, plebi simplici, quae quandam possidet fidem, sed eius funda­ menta vix cognoscit, viris studia colentibus, qui opus sibi esse sentiunt, ut lesum Christum agnoscant alia ratione sibi propo­ situm quam institutione, quae puerili aetate tradi solet, nec­ non aliis multis. 53. Nuntius ille ingentes quoque partes humanae consor­ tionis respicit, quae religiones non Christianas profitentur. Ec­ clesia veneratur et magni facit eiusmodi religiones non Chri­ stianas, quibus animi permultorum hominum coctum signifi­ canter exprimuntur; in iis enim percipere est quasi repercus­ sas voces illorum, qui per mille annorum spatia Deum imper­ fecte quidem, sed saepe sincere ac recte quaesiverunt. Religio­ nes illae, mirabile quoddam patrimonium textuum penitus re­ ligiosorum obtinentes, generationes hominum docuerunt pre­ cationes facere; eaedemque tamquam innumeris seminibus Verbi (74) distinguuntur atque adeo veri nominis praeparatio­ nem evangelicam (75) efficiunt, ut egregiis locutionibus Con­ cilii Vaticani II utamur, de opere Eusebii Caesariensis de­ promptis. Ceterum, ex huiusmodi consideratione multae quaestiones quam maxime implicatae magnamque postulantes pruden­ tiam oriuntur. Theologis adhuc pervestigandae sunt, ratione habita Traditionis Christianae et Magisterii Ecclesiae, hae quae­ stiones, quae neque pondere carent neque difficultate, ita ut missionariis, qui nunc sunt et in posterum erunt, novae pate42 Scant / viae, quas in actione sua sequantur, religiones non Christianas contingentes. Neque reverentia et egregia aestimatio huiusmodi religio­ num neque implicatum genus quaestionum propositarum Ec­ clesiam inducunt, ut silentia tegat, ad non Christianos quod attinet, nuntium lesu Christi. Contra, ea opinatur hasce mul­ titudines hominum ius habere cognoscendi Christi mysterii divitias (76); in quibus, ut arbitramur, tota humana familia in74. Cfr. S. lustini. I Apologia 46. 1-4; II Apologia 7 (8) 1-4; 10. 1-3; 13. 3-4: Florilegium Patristicum II. Bonn 1911,edL 2. pp. 81, 125. 129, 133; Clementis Alex., Stromata I. 19, 91. 94: S. Ch 30. pp. 117-118, 119-120; Cone. Oecum. Vat. II, Decr. de activ. mission. Ecclesiae Ad gentet divinitus, n. 11: A.A.S. 58 (1966). p. 960; Const, dogm. de Ecclesia Lumen gentium, n. 17: A.A.S. 57 (1965). p. 21. 75. Eusebii Caesariensis. Praeparatio Evangelico, 1, 1: PG 21, 26-28; cfr. Cone. Oecum. Vat. Π. Const, dogm. de Eccle­ sia Lumen gentium, n. 16: A.A.S. 57 (1965). p. 20. 76. Cfr. Eph. 3. 8. 7111 n. 4422 venire potest plenissimo modo ac nulli exspectationi obnoxio, ea omnia, quae quasi temptabunda ipsa perquirat de Deo, de homine eiusque sorte futura, de vita et morte, deque veritate. Quare, etiam cum agitur de religionum naturalium formis, vel praes tantissimis, Ecclesia hoc sibi proprium habere putat: vi religionis lesu, quam ipsa per evaneelizationem nuntiet, re­ vera hominem iungi cum Dei consilio, cum viva eius praesen­ tia cumque eius actione;eandem efficere, ut quis occurrat di­ vinae mysterio Paternitatis, quae ad humanum genus inclinet; aliis verbis, per nostram religionem reapse cum Deo institui commercium, verum nempe vivumque, quod aliae religiones instituere nequeunt, etiamsi sua, ut ita dicamus, brachia ad caelum attollere ipsae videantur. Hac dc causa. Ecclesia ardorem missionalem suum alit ac fovet, quin immo augere studet hac, qua nos vitam degimus, aetate; necnon officio se teneri persentit erga universos popu­ los; nullique parcit labori, ut pro suis viribus nitatur Bonum lesu Salvatoris Nuntium edere. Novos semper, per hominum aetates, apostolos ad tale munus componit. Haec cum gaudio animadvertimus his temporibus, quibus non desunt qui putent atque etiam dicant apostolicum ardorem et alacritatem esse extincta, atque aetatem missionalem iam desiisse. Synodus quippe Episcoporum responsionis instar edixit missionalem nuntiationem non factam esse vigoris expertem, atque Eccle­ siam ad huiusmodi munus implendum semper contenturam esse./ 43 54. Verumtamen, Ecclesia non se arbitratur onere eximi ratione pariter assidua attendendi iis, qui fidem susceperunt quique, saepe a pluribus hominum aetatibus, Evangelium atti­ gerunt Quocirca, fidem eorum, qui se iam Christifideles vel credentes profitentur, excolere, solidare, nutrire et in dies maturiorem efficere conatur, quo magis tales revera exsistant Quae plerumque fides hodie cum saecularùmo atque et­ iam cum atheismo data opera adducitur, immo etiam obside­ tur aperteque oppugnatur. Timor quoque est, ne ipsa suffoce­ tur vel inedia pereat, nisi continenter alatur fulciaturque. Evangelizatio ergo saepissime postulat, ut fidei christifidelium necessariae hae alimonia et corroboratio afferantur, praeser­ tim ope catecheseos, quae illo quasi suco evangelico vegetetur et sermone temporibus et personis accommodato ditetur. Catholica Ecclesia assiduis pariter curis Christianos prose­ quitur, qui plenam cum ipsa communionem non habent: dum una cum illis unitatem, quam Christus voluit, praeparat, idque propterea facit, ut unitatem in veritate operetur, plane conscia est se graviter officio suo esse defuturam. nisi coram iisdem testificetur eam plenitudinem Revelationis, cuius ipsa depositum servat. 55. Hac etiam sollicitudine eadem Synodus Episcoporum significanter tenebatur, scilicet ea, quae ad duas hominum re­ rumque condiciones spectat, quae quidem inter se valde dif­ ferunt, sed tamen arcte inter se coniunguntur eo quod - utra­ que suo quidem modo — quasi provocando impugnant evan­ gelizationem. Quarum prior appellari potest augescens incredulitatis vis in mundo hodierno. Huic ipso mundo delineando memorata Synodus studuit: tali enim nomine late patente, quot cogitan­ di rationes comprehenduntur, quot bona vera atque ficticia, quot studia delitescentia aut semina perniciosa, quot opina­ tiones / veteres, quae evanescunt, et opinationes novae, quae 44 animis imponuntur! Ad rem spiritualem quod attinet, hic mundus hodiernus luctuoso eventu humanismi athei iactari videtur, ut scriptor quidam nostrae aetatis appellavit (77). Hinc enim animadvertendum est in ipso veluti centro mundi nostrae aetatis quiddam insidere, quod est quasi singu­ larissima cius nota: Saccularismum dicimus. Non autem de saecularizatione loquimur, quae est conatus, per se rectus et legitimus neque prorsus a fide et religione alienus, deprehen­ dendi in creatura, in qualibet re et in singulis eventibus mundi universi leges, quibus reguntur quadam au ton orna ratione, dum mens penitus persuasum sibi habet Creatorem hasce le­ ges iis indidisse. Recentius Concilium tali ratione legitimam humanae culturae ac praesertim scientiarum au tonomiam as­ severavit (78). Nos autem hic de vero saecularismo cogitamus, scilicet de illo mundi concipiendi modo, quo is ex ipsis suis principiis explicatur, neque opus est ut ad Deum ascendatur, qui ita supervacaneus fit et cuidam quasi impedimento est Huius ergo generis saecularismus t potestatem hominis agno­ scere nitens, eo ducit, ut Deus praetereatur atque etiam ne­ getur. 77. Henri De Lubac. Le drame de l'humanisme athife, Ed. Spes, Paris 1945. 78. Cfr. Const, past, de Ecclesia Ln mundo huius temporie Gaudium et spes, n. 59: A.A.S. 58 (1966), p. 1080. 7112 n. 4422 PAULUS VI: ADHORTATIO APOSTOLICA ‘EVANGELII NUNTIANDI’ 1975 DEC 8 quem haud facile ampliores ecclesiales communitates praesta­ re possunt, praesertim in magnis nostri temporis urbibus, ubi coacervarim simul ac veluti sine nomine vivitur. Hae commu­ nitates vel tantum modo suo, quoad ea, quae ad rem spiri­ tualem et religiosam pertinent - ut sunt Dei cultus, subtilior fidei cognitio, caritas fraterna, preces, communio cum Pasto­ ribus - parvum sodalem coetum, pagum aliave extendere possunt; vel congregare volunt ad audiendum reputandumque Verbum, ad Sacramenta, ad agapes vinculum, coetus aetate, cultura, sodali condicione similes - coniuges, iuvenes, eos qui varia munera et artes profitentur, ceteros -;itemque ho­ mines ipsa vivendi ratione concordes, quoniam una simul iustitiam, opem fraternam pauperibus ferendam, humanam pro­ gressionem propugnant; chnstianos denique, ubi penuria sa­ cerdotum non favet ordinariae paroecialis communitatis vitae. Haec omnia fieri putantur intra communitates ab Ecclesia constitutas, et maxime intra ecclesias particulares et paroecias. In aliis regionibus, contra, communitates hae primordiales 56. Altera condicio eorum est, qui religionem non exer­ cent, scilicet permagnae multitudinis baptizatorum, qui ple­ conveniunt acerbo impulsae studio faciendi censuram Eccle­ siae, cui libenter notam institunonalem inurunt cuique sese rumque non eiurarunt suum expresse baptismum, sed velut in opponunt, tamquam communitates charismaticas, a structuris extremis eius limitibus prorsus versantur neque ex eo vitam ducunt. In historia christianitatis res est vetus, quod homines solutas, tantummodo afflatas Evangelio. Earum proprium est erga Hierarchiam et signa, quae Ecclesiam exprimunt, aperte religionem non colunt, idque ex naturali quadam infirmitate et ex intima inconstantia oritur, quae, pro dolor, in ipso ani­ obiurgare et recusare. Hanc enim Ecdesiam ex integro impu­ mo humano penitus insidunt. Sed idem aetate nostra novis gnant. Ita sensus, quibus eae permoventur, brevi ideologic! fiunt, nec raro politica optione, aliqua secta, tum aliquo insti­ notis est insigne ; atque saepe idcirco explicatur, quod nostris tuto, vel etiam factione arripiuntur» non sine periculo, ne iis hisce temporibus hoc proprium est et peculiare, ut homines quasi evellantur. Inde etiam oritur, quod Christiani cum non inserviant. Iam non mediocris est discrepantia: communitates, quae / 48 credentibus sunt expertes, continenter impelluntur. Ceterum, nostri aequales, religionem non exercentes, magis quam aliis suo repugnandi studio ab Ecclesia discedunt, cuius ceterum temporibus fieri solebat, hunc statum suum explanare stu­ unitatem laedunt, profecto appellari possunt communitates dent et excusare nomine religionis interioris, suis legibus vi­ “a bas” seu primordiales, sed hoc nomen est proprie sociologicum. nec fas est eas, nisi impropria verborum significatione, vendi facultatis, vel authenticae sui ipsorum rationis. Itaque, hinc athei et non credentes, illinc religionem non communitates ecclesiales ‘a basi” appellari, etsi perseverare se perperam affirmant in Ecclesiae unitate, cum Hierarchiae ob­ exercentes evangelization! non leviter obnituntur. Priores qui­ stent. Talis appellatio ceterarum communitatum propria est, dem resistunt eo quod certo quodam modo fidem respuunt, quae in Ecclesia congregantur, ut cum Ecclesia coniungantur non capaces sunt ad accipiendum novum rerum ordinem et novam significationem mundi, vitae, historiae; quod fieri ne­ et Ecdesiam augeanL Hae quidem communitates seminarium erunt evangeliza­ quit, nisi ab “Absoluto” quis proficiscatur, quod est Deus. tionis atque servient maioribus communitatibus, praesertim Alteri resistunt inertia, habitu illo aliquatenus hostili, eorum Ecclesiis particularibus; praeterea - ut in dictae Synodi exitu proprio, qui rem suam se optime gerere sciunt, qui se omnia novisse affirmant, cunctisque fruitos esse, neque amplius iis docuimus - Ecclesiae universae spem eatenus proponent, quatenus: credere. - alimenta sua ex Verbo Dei haunent neque se ipsas pa­ Hic saecularismus atheus ct nulla religionis exercitatio atiuntur irretiri extremis factionum politicarum studiis popula­ 46 pud / adultos aetate inveniuntur et apud iuvenes, apud elec­ ribusque doctrinis, quae libenter semper abutentur maxime tissimos homines et apud vulgus, in omnibus gradibus cultus earum potentia humana. civilis, in Ecclesiis antiquis atque recens conditis. Quae igitur - resistunt instanti semper sollicitationi ad praeparatam in evangelizatione vertitur actio Ecclesiae, quippe quae utrum­ institutorum expostulationem immodicamque censuram sub que, huiusmodi mundum nequeat ignorare neque sistere ante nomine sinceritatis, veritatis ac voluntatis adiutricem operam utrumque, eo coniti debet continenter, ut apta subsidia et praestandi: sermonis ratio quaerantur ad revelationem divinam et fidem in lesum Christum alterutri primum vel iterum proponendam. - firmiter ad Ecclesiam loci, in quam inseruntur, simulque ad universalem Ecdesiam adhaerescunt, quod faciendo 57. Ut Christus suae tempore praedicationis, ut duodecim impedient - quod nimis facile accidere potest - ne videlicet Apostoli matutino Pentecostes tempore, etiam Ecclesia ingen­ in se solas invertantur neve arbitrentur se unicam esse germa­ tem coram se multitudinem hominum videt, qui Evangehum nam Christi Ecdesiam, et ceteras proinde communitates ec­ desiderant et pro suo iure vindicant, quia Deus vult omnes clesiales aspementur; homines salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire (79). - sinceram custodiunt communionem cum Pastoribus, Cum suum esse sentiat officium omnibus salutem praedi­ candi, sciens evangelicum nuntium non paucis initiatis, vel quos Dominus Ecclesiae suae dedit, atque cum Magisterio, privilegio donatis, vel electis, sed omnibus destinari, Ecclesia quod Spiritus Christi iisdem credidit; - num quam existimant sibi tantum nuntiari Evangelium, eadem sollicitudine angitur, qua Christus coram turbis erran­ tibus et languentibus, quasi ovibus sine pastore, et saepe eius vel sibi solis obvenire munus illud proclamandi, eoque minus renovat verba: Misereor super turbam (80). Sed et intellegit, / apud se unice Evangelii depositum esse; contra, sibi persua- 49 ut evangelica praedicatio sit efficax, nuntium suum sibi esse dentes Ecclesiam multo ampliorem esse multoque maiores re­ dirigendum, in medio turbarum, ad fidelium communitates, cipere varietates, agnoscunt eandem hanc Ecclesiam etiam formis contineri et exprimi aliis ac per ipsas solas; quarum actio possit et debet ceteros attingere. - in singulos dies crescunt offidorum conscientia, religio­ 58. Diu Synodus recens de his parvis communitatibus, seu nis studio, sedulitate et missionali erga alios navitate; a basi appellatas, egit, quoniam in hodierna Ecclesia saepius - se probant usquequaque patere omnibus hominibus, de iis mentio fit. Quid sunt hac communitates, et quare prae­ neque unquam peculiaribus favere partibus. cipue evangelizantur eodemque tempore evangelizent? His tantum condicionibus, quae plurimum sine dubio po­ Cum, secundum varia testimonia quae in Synodo audivi­ stulant, verum etiam magnopere animos incitant, primordia­ mus, ubique in Ecclesia quodammodo floreant, eae multum les illae communitates ecclesiales satisfacient praecipuae suae inter se differunt in eadem regione, sed multo magis aliae in destinationi: scilicet audientes Evangelium sibi nuntatum at­ 47 alia regione. / que recipientes singulan modo ipsam evangelizationem, eae In nonnulis enim regionibus oriuntur et crescunt, aliqui­ sine ulla mora fient Evangelii nuntiae. / 50 bus exceptis, in Ecclesia, cuius et vitae participes sunt et doc­ trina nutriuntur et Pastoribus adhaerent. Cum tales sunt, na­ VI scuntur, quu Ecclesiae vitam ardentius vivere cupiunt, vel congruenti orem humanae naturae morem optant et inquirunt. 59. Si sunt homines, qui Evangelium salutis in mundo pro­ 79. 1 Ttm. 2. 4. nuntiant, id faciunt iussu, nomine et zratia Chnsti Salvatoris. Inde novae rationes atheismi manare videntur, videlicet atheism us anthropocentricus, non amplius a sensibus remotus et metaphysicus, sed pragmaticus, secundum praestituta con­ silia propositus et pugnax. Cbtidie, multiplicibus sane modis, profertur - conexus cum hoc saecularismo atheo - civilis cultus ad id, quod consumitur, pertinens, hedonismus, ut aiunt, qui bonorum omnium supremum praedicatur, voluntas potestate utendi ac dominandi, cuiusvis generis discrimina in­ ducta. Quae omnia totidem sunt inhumanae propensiones huius humanismi. Verumtamen, in hoc ipso mundo hodierno - res sane mi45 η I contraque opinionem multorum - negari nequit veras inesse iuncturas cum Christiana religione atque etiam elementa evangelica, id saltem efficientia, ut animi inane quiddam sen­ tiant et desiderio bonitatis teneantur. Haud nimis est dicere agi de vehementi quadam et miseranda imploratione, ut nem­ pe mundus evangebzetur. SO. Mi. 9.36.15. 32. 7113 7114 1975 DEC 8 PAULUS VI: ADHORTATIO APOSTOLICA ‘EVANGELII NUNTIANDI’ Quomodo vero praedicabunt, nisi mittantur? (81), ille scripsit qui haud dubie unus e maximis Evangelii praeconibus fuit. Nemo igitur id muneris explere potest, nisi missus fuerit. Cui autem missio est evangelizandi? Concilium Vaticanum II praeclare respondet: Ecclesiae ex mandato divino incumbit officium eundi in mundum univer­ sum et Evangelium praedicandi omni creaturae (82). Et alio loco affirmat totam Ecclesiam missionariain esse, et opus e· vange Hiationis esse officium Populi Dei fundamentale (83). Iam mentionem fecimus de intima huiusmodi inter Eccle­ siam et evangelizationem coniunctione. Cum Ecclesia Re­ gnum Dei nuntiat et aedificat, ipsa in medio mundo sese peni­ tus collocat, tamquam signum et instnimentum huius Regni, quod est et venit. Quam ad rem, Concilium rettulit significantissimum illud Sancti Augustini effatum de missionali duode­ cim Apostolorum actione: Praedicaverunt verbum veritatis et genuerunt ecclesias (84). 60. Ecclesiam autem missam esse, eandemque ad evangeli­ zationem proprie spectare, hoc duplicem in nobis excitat per­ suasionem. Ac primum, opus evangelizationis nemini singula­ rem actum esse et solitarium, sed omnino ecclesialem. Ideo51 que, / cum praedicator vel humillimus, catcchista vel pastor, in perquam longinqua regione, Evangelium nuntiat, sive par­ vam suam communitatem colligit, sive aliquod Sacramentum ministrat, etiamsi sit solus, actum Ecclesiae exsequitur, eius­ que opus cum totius Ecclesiae evangelizantis actione certe coniungitur, non solum vinculis institutionalibus, sed invisibilibus etiam vinculis atque occultis cum superna gratia radici­ bus. Ex hoc inducitur eum non veluti sibi sumpto sponte of­ ficio, nec sua ipsius ductum mentis incitatione agere, sed in communione cum Ecclesiae munere atque eiusdem nomine. Exinde altera persuasio eruitur: si quisque nomine Eccle­ siae evangelizat - quae ct ipsa ex Domini mandato agit —.nul­ lus evangelizator summus est suae evangelizandi actionis arbi­ ter, sui ipsius iudicio agens eamque perficiens iuxta suam in­ dolem suamque impulsionem, sed servata cum Ecclesia eius­ que Pastoribus communione eam exsequi debet. Ecclesia, ut iam diximus, tota evangelizat. Ideo, sive ad universum terrarum orbem, sive ad unamquamque eiusdem partem quod attinet, Ecclesia suum officium esse sentit Evan­ gelium pervulgare. 61. Postquam haec animo volutavimus, nunc, Fratres et Filii, vobiscum sistimus ad rem, quae hodie peculiaris mo­ menti est, perpendendam. Prisci christiani, in suis liturgicis celebrationibus, in suis coram iudicibus et carnificibus testifi­ cationibus, in suis de re apologetica scriptis, se firmissime in Ecclesiam credere libenter declarabant, eam ubique terrarum diffusam esse demonstrantes. Prorsus sibi conscii erant se ad magnam pertinere communitatem, quae neque spatio neque tempore circumscriberetur: A iusto Abel ad ultimum electum (85); usque ad ultimum terrae (86); usque ad consummatio· 52 nem saeculi (87). / Talem Dominos voluit Ecclesiam suam: universalem, arbo­ rem magnam, cuius in ramis volucres caeli veniunt et habitant (88), sagenam ex omni genere piscium congregantem (89), vel rete quod Petrus centum quinquaginta tribus magnis piscibus onustum trahit (90), gregem qui ab uno pascitur pastore (91): Ecclesiam nempe universalem, quae nec saepta habet nec fi­ nes, nisi, pro dolor, limites, qui in corde animoque hominis peccatoris sunt. 62. Haec tamen universalis Ecclesia reapse penitus inseri­ tur singulis particularibus Ecclesiis, quae vicissim ex hac aut illa humani generis portione constant; quaeque hac vel illa utuntur lingua; quae certam eruditionem atque doctrinam, cer81. Rom. 10. 15. 82. Deci, de libertate religiosa Dignitatis humanae, n. 13: A.A.S. 58 (1966), p. 939; cfr. Const, dogm. de Ecclesia Lu­ men gentium, n. 5: A.A.S. 57 (1965), pp. 7-8; Decr. de activ. mission. Ecclesiae Ad gentes divinitus, n. 1: A.A.S. 58 (1966), p. 947. 83. Cfr. Decr. de activ. mission. Ecclesiae Ad gentes divini­ tus, n. 35: A.A.S. 58 (1966), p. 983. 84. S. Augustini, Enarrat, in Ps. 44, 23: C.C.L. XXXVIII, p. 510, cfr. Decr. de activ. mission. Ecclesiae Ad gentes divi­ nitus, n. 1: A.A.S. 58 (1966), p. 947. 85. S. Gregorii Magni. Homll in Evangelio, 19, 1: PL 76, 1154. 86. Act 1,8,ctr.Didachè,9.1: Funk.Patres Apostolici, 1.22. 87. Mt. 28, 20. 88. Cfr. Mt. 13. 32. 89. Cfr. Mt. 13, 47. 90. Cfr. Io. 21. 11. 91. Cfr. Io. 10. 1-16. 7115 η. 4422 tum res mundi sentiendi modum, certam praeteriti temporis memoriam, certum denique humanitatis fundamentum here­ ditate veluti possident iisdemque astrictae manent- Ac pro­ prio nostri temporis hominis sensui consentaneum est hisce Ecclesiae particularis divitiis patere. Caveamus autem, ne Ecclesiam universalem cogitemus quamdam esse summam vel, si dicere licet, foederatam con­ sociationem, plus minus heteroclitam, Ecclesiarum particula­ rium, quae suapte natura inter se differant. Secundum volun­ tatem Domini, Ecclesia ipsa, vocatione ct missione universa­ lis, cum radices mittit in varias condiciones, ad civilem, socia­ lem et humanum ordinem spectantes, in quavis orbis terrae parte exteriores facies ac lineamenta diversa induit Itaque, quaelibet particularis Ecclesia, quae sua voluntate ab universali Ecclesia sciungatur, necessitudinem suam cum Dei consilio amittat et sua ecclesiali indole pauperior fiat. Ce­ terum, Ecclesia, in toto orbe diffusa, abstractum quiddam fie­ ret, nisi corpus et vitam per ipsas particulares Ecclesias sume-/ 53 ret- Tantum si hosce duos Ecclesiae veluti axes constanter aspexerimus, nobis intellegere licebit divitias huius, quae inter Ecclesiam universalem atque Ecclesias particulares exstat, ne­ cessitudinis. 63. Ecclesiae particulares, quae penitus non modo cum ip­ sis hominibus commiscentur, sed etiam cum appetitionibus, divitiis angustiisque, necnon orandi, amandi, vitam mundum­ que spectandi modis, quae distinguunt definitum quemdam hominum coetum, debent substantiam evangelici nuntii intel­ lectam excipere eamque, sine ulla vel minima eius fundamen­ talis veritatis immutatione, in sermonem transferre, qui ab iis­ dem hominibus comprehendatur, eamque postea tali sermone nuntiare. Quae quidem translatio facienda est - iis sane adhibitis consilio, gravitate, reverentia et competenti facultate, auae res ipsa postulat - in campis ad sacrae Liturgiae rationes (92), ad cathecesim, ad theologiae enuntiata, ad secundarias ccclesiales structuras, ad ministeria pertinentibus. Cum vero sermo­ nem dicimus, verbum tali sensu accipiendus est, ut potius quam ad verborum explicandorum disciplinam vel ad litterarum ra­ tionem, ad anthropologicam ct culturalem rem referatur. Quaestio profecto haud parum prudentiae habet, cum evangelizatio multum suae virtutis suaeque efficacitatis amit­ tat, nisi rationem habeat populi, ad quem reapse dirigitur, nisi eius lingua eiusque signibus et imaginibus utatur, nisi quae­ stionibus respondeat, quas ipse ponit, nisi demum eius verum vivendi morem tangat et moveat. Altera vero ex parte, evangelizatio in periculo est, ne naturam sibi propriam perdat et omnino evanescat, si, per speciem res, quas continet, in ser­ monem / transferendi, eas inanes reddat vel corrumpat, aut si 54 eo consilio, ut veritas universalis alicui veluti spatio aptetur, haec ipsa veritas proiciatur atque unitas frangatur, sine qua nulla datur universalitas. lamvero, ea tantummodo Ecclesia, quae conscientiam servat suae universalitatis ac sese praebet revera universalem, nuntium in promptu habet, qui compre­ hendi potest ab omnibus, ultra cuiuslibet regionis fines. Cum aequa ratio Ecclesiarum particularium habetur. Ec­ clesia profecto augetur; idque oportere atque urgere censen­ dum est, quia omnino congruit cum penitus insitis populorum humanarumque communitatum appetitionibus, quibus magis magisque agnoscere suae naturae lineamenta contendunt. 64. Ut vero huiusmodi auctus eveniat, nccesse est ut Ec­ clesiae particulares prorsus pateant Ecclesiae universali. Bene enim animadvertendum est christifideles, qui mxxime simpli­ ces et Evangelio fideles sunt atque ad verum Ecclesiae sensum magis attendentes, sua quasi sponte attrahi ad hanc universa­ lem indolem percipiendam, eam ultro ac vehementissime desi­ derare, libenter in ca sese recognoscere, cum ea uno concentu consentire, atque imo ex animo angi, cum, vi quarundam opi­ nionum, quas non intellegunt, in Ecclesiam costringantur hac universalitate carentem, alicuius regionis finibus circumscrip­ tam atque omnis prospectus expertem. Ceteroquin, ut historia clare docet, quotiens haec vel illa Ecclesia particularis, optimis etiam propositis permota atque argumentis innixa, quae sive ex theologia, sive ex sociali doc­ trina. sive ex politica scientia, rive ex ipsa pastorali ratione depromantur, aut cupiditate impulsa alicuius libertatis rive %ese movendi rive agendi, seiuncta est ab Ecclesia universali at­ que ab eius vitae centro visibili, vis fieri potuit (si tamen eve92. Cfr. Cone. Oecum. Vat. 11, Const, de S. L1 Curtia Sacro sanctum Concilium, nn. 37-38: A.A.S. 56 (1964). p. 110. cfr. etiam liturgi ci libri ceteraque documenta, ineequenti tempore ab Apostolica Sede edita ad reformationem Uturgicara exaequendam, quam Concilium Vaticanum II faciendam decrevit. 7116 η, 4422 PAULUS VI: ADHORTATIO APOSTOLICA ‘EVANGELII NUNTIANDI’ nit), ut duo effugeret discrimina, pariter gravia: hinc discri· mut cuiusdam arefacientis secessionis, ac deinde celeris ipsius 55 disgregationis, quia unaquaeque ius cellularum ab ea / digre­ diebatur eodem modo, quo ipsa a nucleo principali recesserat; illinc autem discrimen, ne suam libertatem amitteret, cum, se­ parata a capite atque ab aliis Ecclesiis, quae robur et firmita­ tem eidem impertiebant, sola obnoxia fuit multimodis illorum viribus, qui eam in servitutem redigere et quaestui habere co­ narentur. Revera, quo solidiora sunt communionis vincula, quibus Ecclesia particularis cum Ecclesia universali devincitur - vin­ cula dicimus caritatis et fidelitatis, prompti erga Petri Magi­ sterium obsequii, unitatis in lege orandi, quae est etiam lex credendi, sollicitudinis servandi unitatem cum ceteris Eccle­ siis, quae universalitatem efficiunt -, eo aptior haec eadem Ecclesia evadet ad thesaurum fidei in legitimas varietates transferendum, quibus exprimi possunt sive eiusdem fidei pro­ fessio, sive orationis formae ac Dei cultus, she Christianorum vita et mores, sive spiritualis populi vis, in quo ipsa versatur; eoque etiam verior fiet Evangelii nuntia, hoc est facultate pol­ lens hauriendi a patrimonio universali id quod ad sui populi emolumentum cedat, itemque eiusdem populi experientiam vi­ tamque Ecclesiae universali tradendi in omnium utilitatem. 1975 DEC 8 Petro et sub Petro. Episcopos primo et immediate afficit ( 101 ). Potestas igitur plena, suprema atque universalis (102), quam Christus Vicario suo tradidit ad pastoralem Ecclesiae guberna­ tionem, in eo potissimum posita est, quod Summus Pontifex praedicandi opus exercet et aliis mandat, ut Bonum salutis Nuntium praedicetur. 68. Cum Successore Petri coniuncti, Episcopi, Apostolo­ rum successores, vi episcopalis ordinationis, potestatem susci­ piunt veritates revelatas in Ecclesia docendi. Ipsi fidei magi­ stri constituti sunL Cum Episcopis in ministerium evangelizationis consocian­ tur, huius potestatis ex peculiari titulo participes, ii qui per sa­ cerdotalem ordinationem personam Christi gerunt (103), qua educatores Populi Dei in fide, divini Verbi praecones, simulque Eucharistiae ce te rorum que Sacramentorum administri Nos omnes igitur Pastores, magis quam quodlibet aliud Ecclesiae membrum, invitamur ad huius muneris conscien­ tiam in nobis excitandam. Quod nostrum sacerdotale ministe­ rium distinguit, quod efficit ut apte inter se cohaereant innu­ mera ea negotia, quae per totius nostrae vitae cursum nos sol­ licitos tenent, quod denique peculiarem prorsus notam no­ strae indu/striae impertit, est hic finis, cuilibet insitus actioni 58 nostrae. Evangelium Dei praedicare (1(M). En verae imaginis nostrae proprietas, quam nulla umquam 65. Hac quidem mente, cum ad finem perduceretur tertius dubitatio extenuare, nulla oblectatio obscurare debet: qua Synodi coetus, clarum, paterni amoris plenum, instans ver­ Pastores, miserenti Pastoris Summi consilio (105) electi sumus, bum habuimus de munere Petri Successoris, qua principii visi­ etsi impares, ad Verbum Dei cum potestate praedicandum, ad bilis» vivi, actuosi unitatis inter Ecclesias, atque adeo unius congregandum Populum Dei dispersum, ad innutriendum hunc Ecclesiae universalitatis (93). De gravi insuper officio etiam Populum signis actionis Christi, quae Sacramenta sunt, ad il­ atque etiam monuimus, quod ad Nos pertinet, quodque tamen lum per salutis iter ducendum in eaque servandum unitate, cum Fratribus in Episcopatu participamus, immutabile fidei cuius nos ipsi in variis ordinibus activa ac vitalia instrumenta catholicae depositum servandi, a Domino Apostolis traditum. constituti sumus, denique ad continenter animandam hanc Quod depositum, etsi in omnes vertatur linguas, laedendum communitatem circa Christum congregatam, secundum inti­ non est neque amputandum; etsi symbolis singulorum popumam eius vocationem. Cum autem haec omnia absolvimus 56 lorum / propriis induatur, et elocutionibus theologicis expli­ pro nostris humanis viribus et secundum gratiae Dei mensu­ cetur cum variis uniuscuiusque sive culturae, rive societatis, ram, tunc profecto evangelizationis opus perficimus, sive Nos, sive etiam gentis modis et instrumentis congruentibus» ea ca­ qui munere fungimur Pastoris Ecclesiae universalis, sive Nostri tholicae fidei summa maneat necesse est, quam ecclesiale Ma­ in episcopatu Fratres Ecclesiis particularibus praepositi, sive gisterium et recepit et tradit Presbyteri et Diaconi coniuncti cum episcopis suis, quorum 66. Universa ergo Ecclesia ad praedicandum Evangelium cooperatores sunt per communionem, quae e sacramento Or­ vocatur; in hac tamen provincia varia sunt, quae inter se diffe­ dinis sacri et ex Ecclesiae caritate proficiscitur. runt, opera exsequenda. Quae ministeriorum varietas, m uno 69. Religion sodales praeterea in sua ipsorum vita, Deo sa­ eodemque mandato, evangelizationis divitias et pulchritudi­ crata. adiumentum singularis excellentiae inveniunt ad evannem efficit. Quapropter placet haec, quae sequuntur, munera gelizationem efficaciter peragendam. commemorare. Ex ipsa religiosae vitae natura ii inseruntur in dynamiEt primo, liceat nobis indicare, quam assidue in Evangelio cam actionem Ecclesiae, quae “Absolutum”, quod Deus est, Dominus Verbi nuntiandi munus Apostolis committat Eos esitienter expetit et ad sanctitatem vocatur. Huius sanctitatis legit (94), per norm ullos familiarissime annos excoluit 05), ipsi sunt testes, cum Ecclesiam in se exprimant, quatenus se­ instituit (96) et misit (97) nuntii salutis testes atque magistros, verioribus Bcatitudinum postulationibus se committere exopauctoritate valentes. Et Duodecim suos invicem successores taL Per suam vivendi rationem signum sunt eius vitae status, miserunt, qui, iisdem Apostolorum gressibus instantes, Evan­ quo quis Dei, Ecclesiae ac fratrum famulatui se totum addi­ gelium pergunt praedicare. cit Quam ob rem, religiosi sodales peculiare momentum ha­ 67. Christi itaque voluntate, Petri Successor praeeminenti bent / quod attinet ad testificationem illam, quae, ut supra 59 munere docendae veritatis revelatae auctus est. baepe Novum diximus, primarium est evangelizationis elementum. Tacita Testamentum Petrum Spiritus Sancti plenum inducit, nomme huiusmodi testificatio paupertatis et seiunctionis a rebus huius omnium loquentem (98). Quamobrem, Sanctus Leo Magnus mundi castitatis et candidae vitae innocentiae, voluntatis in oeum meritum esse dicit apostolatus principatum (99). Hac ea­ boedientia acquiescentis, praeter quam mundo atque ipsi Ec­ dem de causaa. Ecclesiae vox Summum Pontificem in culmi­ clesiae considerandi causas suggerit, fieri etiam potest diserta ne - in apice, in specula - apostolatus esse demonstrat (100). quaedam praedicandi forma, quae permovere valet etiam ho­ 57 Concilium / Vaticanum 11, pronuntians Christi mandatum mines non Christianos, recta praeditos voluntate et ad certa praedicandi Evangelium omni creaturae (cfr. Mc. 16.15). cum96 98 spiritualia bona aestimanda propensos. 97 Quae cum ita sint, facile intellegitur, quas partes agant in evangelizatione religiosi sodales atque sanctimoniales, qui 93. Pauli Pp. VI, Allocutio habita exeunte tertio coetu Sy­ precationibus, silentio, poenitentiae operibus, sui devovendi nodi Episcoporum (24 Oct. 1974): A.A.S. 66 (1974). p. 636. studio se dedunt. Alii etiam religiosi, et illi quidem plurimi, 94. Cfr. Io. 15.16; Mc. 3. 13-19. Lc. 6. 13-16. recta via incumbunt ad Christum nuntiandum. Mission alis eo­ 95. Cfr. Act. 1,21-22. rum actio manifesto pendet ex Hierarchia et componenda est 96. Otr. Me. 3.14. cum tota actione pastorali, quam ipsa ad effectum deducere 97. Cfr.Mc. 3.15;Le 9. f. cupit. Verumtamen quis aestimare potest, quantum hi attule­ rint atque conferre etiam nunc pergant ad evangelizationis 96. Cfr. Mc. 3.14. opus? Ob ipsam suam consecrationem religiosam, illi potissi­ 97. Cfr. Mc. 3.15. Lc. 9,2. 98. Act. 4. 8. cfr. Act. 2. 14; 3, 12. mum liberi sunt sponteque valent omnia deserere et abire us99. Cfr. S. Leonli Magni. Sermo 69, 3; Sermo 70,1-3; Ser­ mo 94. 3; Sermo 95. 2. S. Ch. 200, pp. 50-52; 58-66, 258260.268. 100. Cfr. Cone. Oecum. Lugdunense I, Const. Ad apostolicoe dignitatis: Conciliorum Oecumenlcorum Decreta. Ed. Isti­ tuto per le Scienxe Religiose. Bologna 1973, ed. 3. p. 278; Cone. Oecum. Viennense. Const. Ad providam Christi, ed. mem.. p. 343 . Cone. Oecum. Lateranense V. Const. In apo­ stolic! culminis. ed. mem., p. 608. Const Postquam ad univertalit, ed. mem., p. 609. Const. Supernae dispositionis. ed. mem , p 614. Const. Dluina disponente dementia, ed. mem., p. 638. 7117 101. Decr. de activ. mission. Ecclesiae Ad gentes divinitus n. 38: A.A.S. 58 (1966), p. 985. 102. Cfr. Cone. Oecum. Vat II, Const, dogm. de Ecclesia Lumen gentium, n. 22: A.A.S. 57 (1965). p. 26 103. Cfr. Cone. Oecum. Vat. Π. Const, dogm. de Ecclesia Lumen gentium, nn. 10, 37: A.A.S. 57 (1965), pp 14 43 Decr. de activ. mission. Ecclesiae Ad gentes divinitus n‘ 39·’ AAS 5» (1966) p 986.Decr. de Ple\byt. “i 9« ïoioaôi? · “· · u·13: A-A’S·S8 (1966>· P *· 104. Cfr. I Th. 2. 9. 105. Cfr. 1 Pt. 5. 4. 7118 1975 DEC 8 PAULUS VI: ADHORTATIO APOSTOLICA 'EVANGELII NUNTIANDI’ que ad terminos orbis, ut Evangelium praedicent. Illi sunt in opere alacres, atque eorum apostolaus saepe excellit propriis sui ingenii consiliis et inceptis, quae admirationem inspicienti­ bus movent. Illi sunt magnanimi, et crebro inveniuntur in ex­ tremis missionum stationibus ubi maxima nonnumquam ob­ eunt valetudinis ipsiusque vitae pericula. Ipsis profecto pluri­ mum debet Ecclesia. 70. Laici homines, utpote qui pro sua condicione in me­ dio mundo versentur et variis temporalibus muneribus prae­ ponantur, peculiarem idcirco evangelizationis formam exerce­ re debent. Praecipuum ac proximum eorum munus eo spectat, non ut ccclesialem communitatem condant vel promoveant 60 quod / munus Pastoribus proprium est -, sed ut ad effectum plene adducant omnes Christianas atque evangelicas vires ac virtutes latentes, sed iam praesentes atque operantes in hoc mundo. Campus eorum evangelizationis navitatis proprius est latissima eaque implicata provincia rei politicae, socialis atque oeconomicae ; item provincia ingeniorum culturae, disciplina­ rum et artium, mutuarum inter Nationes necessitudinum, in­ strumentorum communicationis socialis; accedunt res quae­ dam, quae peculiari modo ad evangelizationem patent, cuiusmodi sunt amor, familia, puerorum et adolescentium educa­ tio, variarum professionum exercitatio, humanus dolor. Quo plures erunt laici homines spiritu evangelico imbuti, in quos harum rerum onus recidit quique iisdem rebus manifeste sunt addicti, et quo magis eas promovere valent et conscii erunt si­ bi efferendas esse omnes in se positas Christianas vires, quae saepe latentes atque interclusae iacent, eo magis hae res om­ nes - nihil humanae efficientiae suae amittentes vel immi­ nuentes, immo ad novos quosdam superioris ordinis campos saepe pandentes - aedificando Dei Regno inserviunt, ac pro­ inde afferendae saluti in lesu Christo. 71. In apostolatus regione, laicorum propria, quae ad evangelizationem spectat, non animadverti non possunt partes, quae ad familiam pertinent Ipsa iure merito pulcherrima ap­ pellatione dicta est Ecclesia domestica, ut ipsum Concilium Vaticanum II agnovit (106). Quod declarat oportere in una­ quaque Christiana familia re periri varias Ecclesiae universae facies atque lineamenta. Ac praeterea familia, haud secus at­ que Ecclesia, habenda est campus, quo affertur et unde dif­ funditur Evangelium. 61 Quamobrem, apud familiam huius muneris consciam, / om­ nia eiusdem familiae membra evangelizant atque evangelizantur. Parentes non tantum communicant cum filiis Evange­ lium, sed ab ipsis possunt recipere idem Evangelium penitus ita expressum. Eadem familia Evangelii nuntia fit apud alias multas familias, atque circumstantem, cui inseritur, con­ victum. Ipsae familiae, quae ex matrimonio mixto exortae sunt, Christum suae proli annuntiare debent secundum plenam vim et significationem communis baptismi; ipsae praeterea diffici­ li tenentur officio sese efficiendi unitatis artifices. 72. Rerum adiuncta nos invitant, ut peculiarem mentis at­ tentionem ad iuvenes dirigamus. Eorum auctus numerus eo­ rumque percrebrescens in societate humana praesentia, quae­ stiones quibus sollicitantur, haec omnia excitare debent in omnibus curam porrigendi eis studiose ac sapienter exemplar evangelicum cognoscendum et colendum. Attamen ne cesse est, ut iuvenes, recta ad fidem ct precationem informati, fiant magis magisque apostoli suorum aequalium. In tali sane iuve­ num auxilio Ecclesia multam spem reponit, iisdemque saepe saepius plenam Nosmet ipsi fiduciam ostendimus. 73. Ita quidem maximum sui momentum consequitur operosa laicorum praesentia in rebus temporalibus. Neglegen­ dus igitur non est neque oblivione praetereundus alter rerum prospectus: laici enim possunt animadvertere se vocatos esse vel vocari ad consociandam operam cum Pastoribus in famu­ latu communitatis ecclesialis, in eius auctum et vitae uberta­ tem, dum ministeria valde distincta exercent, pro gratia atque carismatibus, quae Dominus iis dilargiri voluerit Magna cum interiore laetitia contuemur Pastorum multi­ tudinem, religiosorum atque laicorum, qui muneris sui Chri­ stum praedicandi studiosi, nuntiare valenter Evangelium ap­ tioribus usque rationibus nituntur. Nos confirmamus late pa62 ten/tem actionem, quam» hoc in itinere et hac cum cura. Ec­ clesia nostrae aetatis explicat. Quae late patens actio medita106. Const, dogm. de Ecclesia Lumen *gentium n. 11: A.A.S. 57 (1966), p. 16; Decr. de apostoUtu laicorum Apoetolicam actuoiitatem, n. 11: A.A.S. 58 (1966), p. 848; S. loannis Chrysostom! In Geneeim Serm. VT. 2; VII, 1: PG 54. 607-608. 7119 η. 4422 tionem ante omnia respicit, deinde ministeria ecclesialia, qui­ bus est facultas renovandi atque firmandi alacritatem in evangelizando. Absque dubio, iuxta ministeria per sacramentum Ordinis collata, vi quorum Pastores constituuntur atque peculiari mo­ do communitatis famulatui se devovent. Ecclesia agnoscit alia ministeria, quae, etsi cum sacro Ordine non sint coniuncta, accommodantur tamen ad peculiare Ecclesiae officium exer­ cendum. Consideratio ad Ecclesiae primordia intenta multum lumi­ nis affert atque nobis sinit, ut utamur vetusta experientia, quod ad ministeria attinet; quae experientia eo vahdior est, quoniam pristinae Ecclesiae facultatem dedit accrescendi, se­ se corroborandi atque extendendi. Haec tamen primordiorum exploratio complenda est consideratione necessitatum huma­ nae condicionis Ecclesiaeque nostrae aetatis. Haurire ex fonti­ bus istis semper consiliorum plenis, nullum horum bonorum posthabere atque apte accommodari postulatis et necessitati­ bus huius temporis: haec sunt capita, quae facultatem praebe­ bunt sapienter inquirendi atque in luce collocandi ministeria, quibus Ecclesia indiget, quaeque plures Christifideles libenter suscipient ad maiorem usque fovendam ecclesialis communi­ tatis vivacitatem. Haec ministeria secum ferent veram pastora­ lem virtutem secundum rationem, qua servabunt omnino uni­ tatem normasque latas a Pastoribus, utpote qui unitatis Eccle­ siae sponsores atque auctores sint constituti. Huiusmodi ministeria, quae specie quidem nova videntur» sed valde contra cohaerent cum antiquis Ecclesiae experimen­ tis per longum vitae eius curriculum - ministeria, verbi causa, dicimus catechistarum, precationis et cantus moderatorum, Christianorum deditorum praedicationi Verbi Dei vel famula­ tui fratrum egentium, praepositorum communitatum parva­ rum, auctorum motuum apostolicorum, et aliorum istius ge­ neris - / utilissima quidem sunt ad Ecclesiam condendam, vi- $3 vificandam et amplificandam, atque etiam efficere possunt, ut ipsa magis circumcirca effulgeat eosque tangat, qui procul absunt. Peculiaris a Nobis aestimatio declaranda est omnibus laicis, qui consentiunt aliquid sui temporis et virium, Immo etiam universam vitam, sacris missionibus devovere. Omnibus evangelizationis operariis sedula praeparatio ne­ cessaria est, qua quidem multo magis ii indigent, qui ministe­ rio Verbi sunt addicti. Incitati altiore semper conscientia ex­ celsitatis et ubertatis Verbi Dei, illi, quorum officium est idem Verbum diffundere, quam maximum studium adhibere debent ad dignitatem et diligentem curam et accommodationem ser­ monum suorum. Omnes enim noverunt loquendi artem hodie permagnum prae se ferre momentum et pondus. Quomodo igitur praedicatores et catechistae poterunt eam contemnere? Vehementer proinde optamus, ut in unaquaque Ecclesia par­ ticulari Episcopi convenienter procurent institutionem om­ nium ministrorum Verbi. Dia videlicet educatio seria augebit in iis necessariam fiduciam sui, sed etiam studium inflamma­ bit lesu Christi praedicandi hoc ipso tempore nostro. / 64 VII 74. Neque vero colloquii huiusce cum Fratribus Filiisque Nostris amantissimis finem ante faciendum putamus, quam et unum aliud addiderimus invitamentum: quoniam animo quove consilio scilicet ii duci debeant, qui propagando Evangelio operam dant. Ita nomine Domini lesu Christi atque Sanctorum Aposto­ lorum Petri et Pauli, eos omnes, qui Spiritu Sancti instinctu Ecclesiaeque mandato veri Evangelii praecones sunt, cohorta­ mur, ut vocatione, quam audierunt, digni sint, illamque nulli dubitationi vel timori cedentes exerceant, neque omnino omittant ea, quae ad evangelizationem non modo aditum fa­ ciant, sed assiduam etiam ac fructuosam reddant. En, prae ce­ teris, primarias quas iuvat condiciones commendare. 75. Nulla umquam fieri potest praedicatio sine Sancti Spi­ ritus munere. Qui profecto et in lesum a Nazareth descendit ipsum dum baptizaretur, tum videlicet, cum vox Patris Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui (107) manifeste ostendit ipsius electionem ct missionem. Qui prae­ terea ductus a Spintu deserta petit supremumaue certamen init in discrimenque maximum venit, antequam huius missio­ nis initium faciat (108); itidemque in virtute Spiritus (109) redit in Galilaeam, in civitate sua Nazareth praedicaturus, sibi illud Isaiae tribuens: SDiritus Domini super me. et Hodie, ün107. Mt. 3,17. 108 Mt. 4. 1. 109. Lc. 4. 14. 7120 ι■ π 4422 PAULUS VI: ADHORATIO APOSTOLICA ‘EVANGELII NUNTIANDI’ 1975 DEC 8 65 pleta est ! haec Scriptura (110). Huc accedit, quod discipulis, horrere prorsus ab omni falsa vel fictitia rerum natura, atque quos missurus erat, insufflans ait: Accipite Spiritum Sanc­ contra requirere totam carum veritatem et claritatem. tum (111). Haec signa temporum magnam Nobis suadent vigilantiam. Re quidem vera, solummodo post Spiritus Sancti adven­ Etenim vehementer semper - sive taciti sive magna voce tum in die Pentecostes, Apostoli in omnes partes terrae profi­ nos interrogant: Creditisne vos ipsi ea quae dicitis? Vivitisne ciscuntur. ut grande evangelizationis opus. Ecclesiae concredi­ ea quae creditis? Praedicatisne revera et ouae vivitis? Plus tum, aggrediantur, idque Petrus ita populo explicat, quasi per quam umquam alias testimonium vitae, sic tactum est perne­ illum eventum prophetia loelis impleatur dicentis: Effundam cessaria condicio plenae efficacitatis praedicationis. Quaprop­ de Spiritu meo super omnem carnem (112). Ipse Petrus Spiri­ ter, ecce in nos ipsos tamquam auctores quadamtenus recidit tu Sancto repletur, ut de lesu, Filio Dei, populo verba faciat omnis progressus et effectus Evangelii, quod proclamamus. (113). Atque Paulus ipse Spiritu repletur Sancto (114), ante­ “Quid est de Ecclesia decem post annos a conclusione quam apostolico operi se tradat, quemadmodum Steph anus, Concilii?”, ita nobiscum quaerebamus, hanc commentatio­ eodem Spiritu plenus, diaconus eligitur ac postea fuso san­ nem inchoantes. Estne üla radicitus constituta in medio guine martyrium facit (115). Scilicet Spiritus ille, qui Petrum, mundo ac tamen satis libera et sui iuris, ut mundum interro­ Paulum ac duodecim Apostolos loquentes facit, subiciens get? Estne illa testis consociatae voluntatis cum hominibus quid dicant, idem in eos etiam cadit, qui verbum Dei aueodemque tempore cum “Absoluto”, quod est Deus? Estne diunt(116). vividior ipsius contemplatio et adoratio, estne pariter veheCeterum, Spiritus Sancti consolatione repleta. Ecclesia mentior eius actio missionalis, cantatis effectrix, liberatrix? crescit (117), cuius ille est animi Ille, inquimus, efficit, ut fi­ Estne studiosius usque operosa in sustinendis inceptis plenae deles verum tum doctrinae tum mysterii Christi intellectum Christianorum unitatis restaurandae, quae efficaciorcm reddit habeant; ille hodie, quemadmodum initio Ecclesiae, in uno­ ipsam communem testificationem, ut mundus credat (119). quoque Evangelii praecone operatur, modo ei se tradat diri­ Nos omnes simul / advocamur ad responsiones his interroga- 68 gendum. Die tandem verba suggerit, cum unus ille praestare tionibus reddendas. possit, simul audientium animos molliens, ut Evanvelium et Hortamur ergo Venerabiles Fratres, quos Spiritus Sanctus annuntiatum Regnum plane excipiant posuit pascere Ecclesiam Dei (120). Hortamur Presbyteros et Equidem evangelizationis artes bonae sunt; sint tamen il­ Diaconos, Episcoporum adiutores atque spiritalis alacritatis lae absolutae atque perfectae, nequeunt secreto Spiritus in­ suasores in consociationibus Populi Dei et in locorum com­ stinctui suffici. Vel diligentissime adhibita praeconis praepa­ munitatibus. Hortamur Religiosos, testes huius Ecclesiae, ratio nihil agit sine Dio, et quaevis dialectica nisi Dio spirante quae ad sanctitatem invitatur, ideoque exstimulatos ad talem 66 est / ad hominem permovendum impar, atque praeterea disci­ amplectendam vivendi rationem, quae evangelicarum Beatituplinae tum sociologicae tum psychologicae inventa, subtilia dinum sit argumentum. Hortamur laicos: familias Christianas, licet, sine Dio nullius virtutis deprehenduntur. iuvenes et adultos» illos omnes qui artificia exercent, modera­ Nimirum, hodie, in Ecclesia singularem quandam Spiritus tores. neque obliviscimur pauperes saepe fide et spe affluen­ Sancti aetatem animadvertimus. Satagunt enim ubique fide­ tes, laicos omnes conscios suarum in evangelizatione partium les, ut non modo melius Dium cognitum comprehensumque in famulatu Ecclesiae, vel in media societate et mundo. His habeant, qualem videlicet Scripturae sanctae revelant, sed omnibus dicimus: necesse est, ut nostrum evangelizationis etiam ut quam iucundissimo animo Ei se tradant, vela sua studium vehemens a germana vitae sanctitate proficiscatur, pandentes inspiranti; atque praeterea frequentissimi ad IDum quam precatio ac praesertim amor erga Eucharistiam alant, atque - sicut Concilium Vaticanum II nos admonet — praedi­ coeuntes, libenter ab Eo agi patiuntur. lamvero, si Spiritus Sancti momentum in vita Ecclesiae tantum est, profecto in ecatio ex parte sua incrementum afferat sanctitati praedicato­ vangelizationis opere repetitur maximum. Neque credendum ris (121). Mundus qui, contra omnium opinionem, licet innumerabi­ est temere ac fortuito accidisse, ut evangelizationis initia die Pentecostes proficiscerentur, divini nempe Spiritus afflatu. lia ostendat denegationis Dei signa. Deum tamen quaerit per Cogi ergo inde facile potest. Spiritum Sanctum in propa­ itinera inopinata et Deo graviter indiget, idem mundus repetit gatione Evangelii primas agere, utpote qui ct moveat ad prae­ Evangelii praedicatores, qui ipsi loquantur de Deo ab iis co­ dicandum, et hominis intima ad excipiendum intellegendumgnito tamque sibi proximo, quasi Eum invisibilem videant que verbum salutis praeparet (118). iure pariter affirmari pot­ (122). Mundus repetit et exposcit a nobis vitae simplicitatem, est Eum esse etiam finem ac terminum omnis evangelizatio­ precandi habitum, caritatem in omnes, praesertim erga parvu­ nis; unus enim novam creationem operatur, humanitatem los et pauperes, oboedientiam et humilitatem, nostri oblivio­ nempe novam, ad quam evangelizatio ipsa tendere debet per nem et renuntiationem. Hac sanctitatis nota deficiente, sermo diam unitatem in varietate, ad quam praedicatio necessario noster difficulter permanabit ad cor hominum huius tempo­ provocat In communitate Christiana. Per Illum insuper. Spiri­ ris: in discrimen ponitur, ut reducatur ad vanum et irritum./ tum Sanctum dicimus, Evangelium in mundum permanat, 77. Evangelizationis vis valde deminuetur, si nuntii Evan­ cum unus signa temporum - id est Dei - quae sint, discerne­ gelii disiuncti erunt inter se variis divisionis causis. Nonne hoc re faciat, quae evangelizatio percipit eaque in hominum vita est quoddam e magnis evangelizationis huius temporis incom­ illustrat. modis? Re vera, si Evangelium, quod praedicamus, appareat Episcoporum Synodus quidem, anno MCMLXXIV’ habita, postquam opportune institit operam Spiritus Sancti in nego­ dilaceratum contioveniis de doctrina, sententiis inter se op­ positis mutuisve damnationibus inter Christianos - prout eo­ tio evangelizationis. vota pariter suscepit, ut animorum pasto­ rum quisque sentit de Christo et de Ecclesia, atque etiam ob res atque theologi - inter quos fideles etiam ponimus, quos dissimiles suas opiniones de societate deque humanis institu­ signum Spiritus Sancti per Baptismum notavit - naturam attionibus - nonne fiet, ut illi, ad quos nostra praedicatio con67 que agendi / modum divini illius Paracliti altius excuterent in vertitur, perturbentur, in errorem inducantur, immo etiam evangelizatione praesentis temporis. Quod et Nos in votis ha­ scandalizentur? bemus. dum Evangelii praecones hortamur, cuiuscumque or­ Sacrum Domini testamentum nos docet, unitatem inter dinis vel conditionis sunt, ut sine intermissione Spiritui divino Christifideles esse non tantum documentum nostrae ascriptio­ summa fide et ardore supplicent, illiusque ductui prudenter nis in numero suorum, sed etiam ipsius missionis a Patre, prose permittant tamquam auctoris praecipui consiliorum bantissimum argumentum fidei, quae Christianis vel ipsi Chri­ suorum, suorum coeptorum suaeque operae ad evangeliza­ sto debetur. Quoniam Evangelii praedicatores sumus, nobis tione m spectantis. praebenda est fidelibus Christi non species hominum dissiden­ 76. Nunc autem ipsos respicimus Evangelii praecones. Sae­ tium ac dissentientium ob controversias, quae nullo modo ae­ pius. enim, homines dictitant aetatem nostram sitire sincerita­ dificant. sed species hominum in fide firmatorum, qui sciunt tem ac veritatem rerum. Adulescentes praesertim dicuntur absimul congredi, praeter contentiones hic et nunc exorientes, ob communem sinceram et aequam veritatis inquisitionem. Ita 110. Lc. 4. 18. 21. cfr. h. 61, 1. est: evangelizationis sors profecto conectitur cum unitatis te­ 111. Io. 20. 22. stimonio ab Ecclesia exhibito, hinc sane officiorum pondus et 112. Ac». 2.17. gravitas, sed etiam consolatio exoritur. 113. Cfr. Act. 4.8. Hoc autem loco denotare iuvat signum unitatis inter om114. Cfr. Act. 9. 17. 115. Cfr. Act. 6. 5. 10.7. 55. 116. Cfr. Act. 10. 44. 117. Cfr. Act. 9.31. v 115. Cfr. Cone. Oecum. Vat. II. Decr. de activ. miiïion. EccletUe Ad fentei divinitus, n. 4: A.A.S. 58 (1966), pp. 950951. 7121 119. Io. 17, 21. 120. Cfr. Act. 20, 28. 121. Cfr. Decr. de Presbyt. ministerio et vita Presbyterorum ordinü.n. 13: A.A.S. 58 (1966), p. 1011 plerorum 122. Cfr. Heb. 11.27. 7122 1975 DEC 8 PAULUS VI: ADHORTATIO APOSTOLICA 'EVANGELII NUNTIANDI’ nes Christianos, tamquam modum et instrumentum evangeli­ zationis. Divisio Christianorum quaedam praesens res est ma­ gnae profecto gravitatis, quae eo usque pertingit, ut ipsum opus Christi debilitet. Etenim, Concilium Vaticanum II locufenter vehementerque affirmat: Divisio Christianorum sanctis­ simae causae praedicandi Evangelium omni creaturae detri­ mentum affert et aditum ad fidem multis praecludit (123). 70 Qua / de causa, cum Annum hunc Jubilaeum indiceremus, necessarium Nobis visum est omnes fideles orbis catholici il­ lud quoque commonefacere: Prius quant homines universi reducantur aliquando et restituantur in Dei Patris nostri gra­ tiam, communionem inter eos redintegrari omnino oportet, qui fide iam agnoverint ac receperint /esum Christum uti Do­ minum misericordiae, qui homines liberet et amoris veritatis­ que consociet Spiritu (124). Magna vero Nos cum spe contem­ plamur conatus illos, qui a Christianis nunc suscipiuntur ad plenam restituendam hanc unitatem, quam Christus voluit. Sanctus Paulus hac de re nos facit certiores: Spes autem non confundit (125). Dumque hoc etiam tempore enitimur tt con­ tendimus, ut a Domino perfectam unitatem impetremus, vo­ lumus ut preces multiplicentur. Praeterea, idem assumimus votum, a Patribus tertii coetus generalis Synodi Episcoporum nuncupatum: ut maiore usque studio socia conferatur a nobis opera cum Christianis fratribus, quibuscum perfecta commu­ nione nondum coniungimur, idque fiat innitendo m baptis­ matis fundamento et in fidei patrimonio, quod cum illis com­ mune habemus; adeo ut ex ipso evangelizationis opere latior iam nunc prodeat communis testificatio de Christo coram mundo. Ad hoc mandatum Christi nos impellit, idque poscit offi­ cium praedicandi ac testificandi Evangelium. 78. Evangelium, quod nobis commissum est, est etiam ver­ bum veritatis. Quae veritas libertatem affert (126), eaque sola pacem animo confert. Eam homines expetunt, cum nos ad­ eunt Bonum Nuntium illis nuntiantes: veritatem de Deo, ve­ ritatem de homine eiusque arcano fine, veritatem de mundo; veritatem difficilem, quam in Verbo Dei perscrutamur, cuius­ que - iterum dicimus — nec magistri nec auctores sumus, sed 71 custodes, praecones, administri. / Poscitur ab eo qui Evangelium nuntiat, ut veritatem colat, eo vel magis quod veritas, quam ille perpendit et tradit, est veritas revelata, ideoque prae ceteris primariae particula veri­ tatis, qui est Deus ipse. Evangelii igitur praedicator is est qui, summa etiam cum sui oblivione et iactura, semper veritatem exquirit aliis transmittendam. Numquam ille veritatem adul­ terat, numquam dissimulat, desiderio motus placendi homini­ bus, admirationem movendi vel animos excitandi, neque novi­ tate vel studio sese ostendendi. Ille veritatem non respuit; ve­ ritatem revelatam non obumbrat socordia ignaviaque eam in­ quirendi, vel sui commodo ductus, vel timore impulsus. Non recusat incumbere in eius studium; ei magnanimiter inservit, neque tamen eam in servitutem redigit Quoniam populi fidelis sumus Pastores, ministerium no­ strum urget nos, ut tueamur, defendamus et communicemus veritatem, damna et iacturas contemnentes. Plurimi excellen­ tes sanctique Pastores nobis largiti sunt exemplum huiusmo­ di erga veritatem amoris, qui haud raro heroum more demon­ stratus est Deus veritatis exspectat, ut eiusdem nos simus propugnatores vigilantes atque praedicatores deditissimi. Doctores, quicumque estis, sive theologi, sive exegetae, si­ ve historiae cultores: evangelizationis opus indiget vestra in­ defatigata inquisitione vestraque diligentia atque sagacitate in transmittenda veritate, ad quam studia vestra vos appropin­ quant, quaeque tamen semper exsuperat cor hominis, cum sit ipsa veritas Dei. Parentes et magistri, munus vestrum, quod difficilius eva­ dit ob multiplices huius temporis contentiones, vos adducit ut auxilium praebeatis filiis atque discipulis vestris in detegen­ da veritate, religiosa et spiritali haud excepta. 79. Evangelizationis ministerium in evangelizatore frater­ num et in dies crescentem amorem erga cos, quos evangelizat, 72 requirit Paulus apostolus, cuiusvis praedicatoris exemplar, / haec Thessalonicensibus verba scripsit, quae nobis agendi ra­ tioni sunt: Ita desiderantes vos ... volebamus tradere vobis non solum Evangelium Dei, sed etiam animas nostras, quo123. Decr. de activ. mission. Eccl. Ad gente» dlvinitu», n. 6: A.A.S. 58 (1966), pp. 954-955; cfr. Decr. de Oecumenismo Unitati» redintegratio, n. 1: A.A.S. 57 (1965). pp. 90-91. 124. Bulla Apottolorum Limina, VIII: A.A.S. 66 (1974), p. 305. 125. Rom. 5. 5. 126. Cfr. Io. 8. 32. 7123 η. 4422 niam carissimi nobis facti estis (127). Qui iste amor est? Non tam paedagogi, quam patris, vel potius matris (128). Cupit Dominus ut quisquis, sive Evangelium praedicat, sive Eccle­ siam exstruit, hunc habeat amorem. Amoris signum est donandae veritatis et in unitatem evangelizandos inserendi cura. Signum item amoris est sine excep­ tione et ambagibus lesu Christi nuntiando se tradere. Nonnulla alia amoris signa liceat addere. Primum signum est cos, qui evangelizantur, vereri nec aspere tractare, quod ad religionem, ad animum, ad vitae modum, iure non intempe­ ranter celerandum, ad conscientiam et ad sententiam pertinet. Itidem aliud signum est cavere, ne quis, praesertim si sit fi­ de infirmus (129), dictis offendatur, quae, si clara esse pos­ sunt eruditis, tamen fidelibus, velut vulnera animi, fontes per­ turbationis et scandali esse possunt. Demum, signum amoris erit eniti, ut Christianis non dubi­ tationes et haesitationes tradantur, ex male percepta eruditio­ ne ortae, sed firmae, cum in Verbo Dei consistant, persuasio­ nes. Fidelibus opus est his persuasionibus, ut Christiane vivant, easque sibi pro iure vindicant, cum filii Dei sint, in cuius com­ plexu haerentes, toti in iis acquiescunt, quae amor postulat. 80. Adhortationem Nostram nunc e vita maximorum praedicatorum et evangelizatorum sumere volumus, quorum vita apostolatui dicata fuit, quorum in numero eos comme­ morare peculiariter placet, quos hoc Anno Sancto proposui­ mus fide/libus colendos; multa enim evangelizationis impe- 73 dimenta superaverunt. Satis habemus ex illis impedimentis, quae nostrorum etiam temporum sunt, illud indicare, quod et multiplex et ta­ men gravissimum est, cum sit domesticum: neglegentiam vi­ delicet, et praesertim gaudii ac spei defectionem in multis evangelizatoribus. Nos itaque omnes hortamur, qui, aliquam ob causam aliquove modo, evangelizandi funguntur munere, ut fervorem spiritus alant et augeant (130). Hic fervor exigit in primis, ut excusationis titulos reiciamus evangelizationi contrarios. Omnium insidiosissimi ii sunt, quibus quis contendit se hac vel alia doctrina, a Concilio pro­ posita, fulciri et sustineri. Sic accidit, ut vario quidem modo asseverari saepius audia­ mus: veritatem imperare, etiamsi Evangelii sit, viam praecipe­ re, etiamsi salutis sit, idem esse ac religiosae libertati vim in­ ferre. Ceterum - addunt - quae causa est, cur Evangelium nuntietur, si omnes cordis probitate salutem consequuntur? Constat, praeterea - aiunt - et mundum et historiam semi­ num verbi plena esse: eo velle Evangelium portare, ubi iam idem in seminibus inest, a Domino satis, nonne est falsa opi­ nione duci? Altius perscrutanti in Concilii documentis quaestiones quae, illis titulis suadentibus, inde nimis inconsiderate hau­ riuntur, de his argumentis diversissima apparebit sententia. Vitium profecto est quidquid imponere conscientiae fra­ trum nostrorum. Sed prorsus aliud est, si huic conscientiae evangelica veritas et salus in Christo lesu proponuntur ratione admodum perspicua ct salva omnino eiusdem conscientiae potestate eligendi vel optandi - secluso omni actionis genere, quod coercitionem vel suasionem inhonestam aut minus rec­ tam sapere videatur (131) id, nedum libertati religiosae in- iuriam / faciat, obsequium praestat eidem libertati, cui pote- 74 stas tribuitur viam eligendi, quae nobilis ct laudabilis ab iis quoque habetur, qui Deum esse non credunt. Numquid cri­ men adversus alienam libertatem erit in gaudio pronuntiare Evangelium.quod a misericordissimo Domino accepimus? (132) Cur, praeterea, ius erit dumtaxat mendacium ct errorem, de­ decora atque obscena proponere, immo saepe, pro dolor, im­ perare tum per suasona et exitialia communicationis socialis instrumenta, tum per leges huiusmodi licentiam tolerantes, tum etiam per ignaram bonorum et audaciam malorum? Haec reverens erga alios ratio, qua Christus eiusque Re­ gnum nuntiantur, officium potius quam ius evangelizatoris di­ cenda est. Pariter ad homines, qua fratres ipsius evangelizato­ ris, ius pertinet, ut sibi ab eo evangelium salutis nuntium affe­ ratur. Hanc salutem in iis, quos vult, Deus operari potest per extraordinarias vias, quas Ipse Solus novit (133). Si autem Fi· 127. 1 Th. 2. 8. cfr. Phil. 1, 8. 128. Cfr. 1 Th, 2, 7. 11; 1 Cor. 4. 15. GaL 4. 19. 129. Cfr. I Cor. 8. 9-13; Rom. 14, 15. 130. Cfr. Rom 12, 11. 131. Cfr. Ded. de libertate religiosa Dignitati» humanat, n. 4: A.A.S. 58 (1966). p. 933. 132. Ibidem, nn. 9-14: L c.. pp. 935-940. 133. Cfr. Cone. Oecum. Vat II, Decr. de activ. mission. Ec­ clesiae Ad gente» dlvinitu». n. 7: A.A.S. 58 (1966). p. 955. 7124 * •« π. 4423 S. CONGR. PRO DOCTRINA FIDE; DECLARATIO ‘DE ETHICA SEXUALI’ 1975 DEC 29 xualitate perhibetur, ut haec in elementis annumere­ tur, quae hominis vitam praecipue informent. Ac re­ vera. a sexu eae profluunt notae peculiares, quae in regione biologica, psychologica et spirituali personam ipsam efficiunt marem ac feminam, quaeque propterea plurimam vim ac momentum habent ad explendam singulorum hominum maturitatem ad eosque societati inserendos. Quare, quod quisque facile animadvertere potest, hodie res, quae ad sexum pertinent, materia sunt, de qua crebro ac propalam agitur in libris, in commentariis et ephemeridibus, atque in ceteris com­ municationis socialis instrumentis. Interea magis magisque invaluit morum corruptio, in cuius gravissimis indiciis ponenda est immoderata sexus praedicatio, eademque instrumentorum com­ municationis socialis spectaculorumque ope adeo pro­ gressa est, ut educationis campum invaserit communemque infecerit vulgi existimationem. In hac rerum condicione, si ex una parte educato­ res, paedagogi, disciplinarum que moralium cultores, operam conferre potuerunt, ut bona utriusque sexus propria clariore in lumine ponerentur aptiusque tra­ ducerentur in vitae usum, ex altera parte alii opinatio­ nes proposuerunt vitaeque ducendae rationes, quae veris moralibus postulatis hominis repugnant, immo 81. En igitur, Fratres et Filii, clamor, qui ex imo pectore eo pervenerunt, ut ad edonismi licentiam viam ster­ Nostro effunditur, quique cum repercussa consonat voce No­ nerent./ 78 strorum Fratrum, qui tertium generalem Synodi Episcopo­ Hinc factum est, ut etiam apud Christianos doctri­ rum coelum celebraverunt En id, quod fieri iussimus, exeunnae, morales nonnae vivendique rationes hucusque fi­ te hoc Anno Sancto, quo cum maxime et necessitates et ap­ deliter servatae, paucorum annorum spatio vehemen­ pellationes percepimus multorum fratrum, qui, sive Christiani ter in discrimen vocata sint» ac multi hodie secum sive non Christiani, ab Ecclesia exspectant Verbum salutis. quaerant, quid, tot pervagantibus opinionibus contra­ Utinam huius lux Anni Sancti, quae innumerabilibus ho­ riis doctrinae quam ab Ecclesia receperunt, etiam minibus Deo reconciliatis tum in Ecclesiis particularibus tum Romae orta est, etiam post lubilaeum aequaliter illucescere nunc pro veritate retinere debeant. pergat per ordinatam quandam rationem pastoralis navitatis, 2. In hac mentium perturbatione morumque cor­ cuius evangelizatio praecipua pars est, hac nostra aetate, quae ruptione fas non est Ecclesiam neglegenter se habere. proximum iam ostendit novum saeculum, immo tertium mil­ Siquidem de questione agitur summi sane momenti si­ lesimum Christianae religionis annum! ve ad singulorum Christianorum vitam, sive ad socia­ 82. Hoc votum deponere gaudemus in manibus et in corde lem vitam nostrae aetatis quod attinet1. Sanctissimae Deiparae Virginis Mariae, hoc ipso die singulari­ Episcopi cotidie experimento cognoscunt auge­ ter ei sine labe conceptae sacro, atque decimo expleto anno scentes difficultates, quibus laborant tum christifideab exitu Concilii Vaticani 11. Quae mane Pentecostes primor-/ les in percipienda sana doctrina de moribus, peculiaridiis evangelizationis. Sancto Spiritu operante, orando prae­ que modo de rebus quae ad sexum pertinent, tum et­ fuit, eadem tamquam Stella refulgeat evangelizationis usque renovandae, quam Ecclesia, mandato sui Domini obtempe­ iam pastores in eadem doctrina efficaciter exponenda. rans, promovere ac perficere debet praesertim hisce sane ar­ Hi probe sciunt sibi pastorale munus iniungere, ut in duis, sed spei plenis temporibus! re tantae gravitatis necessitatibus subveniant suorum In nomine Christi, Nos vobis omnibus vestrisque commu­ fidelium; ac praeclara sane documenta de hac quae­ nitatibus, familiis, necessariis paterne benedicimus, his uten­ stione edita iam sunt a nonnullis sacris Pastoribus et a tes verbis Sancti Pauli ad Philippenses: Gratias ago Deo meo quibusdam Conferentiis Episcopalibus. Attamen, cum in omni memoria vestri, semper in omni oratione mea pro falsae opiniones pravaeque inde ortae agendi rationes omnibus vobis cum gaudio deprecationem faciens super com­ disseminari ubique pergant, Sacra Congregatio pro munione vestra in Evangelio ...; sicut est mihi iustum hoc sen­ Doctrina Fidei, pro munere suo in Ecclesia universa­ tire pro omnibus vobis, eo quod habeam in corde vos et... in li2 ac de Summi Pontificis mandato, necessarium du­ defensione et confirmatione Evangelii socios gratiae meae omnes vos in visceribus Christi lesu (135). xit hanc Declarationem promulgare. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, die VIII men­ 3. Nostrae aetatis homines magis in dies sibi per­ sis Decembris, in Sollemnitate Conceptionis Immaculatae suasum habent personae humanae dignitatem vocatio­ B. Μ. V., anno MCMLXXV, Pontificatus Nostri tcrtiodecimo. nemque id postulare, ut ipsi, rationis lumine ducti, • PAULUS PP. VL bona virtutesque naturae suae insita detegant, conti­ 134. Cfr. Rom, 1.16. nenter promoveant, in vitaeque suae / actionem tra-79 136. Phil. 1. 3-4. 7-8. ducant, eo quidem consilio, ut magis in dies progredi Adn. Ph. DELHAYE In Esprit et vle 86 (1976) 65-71, possint. 97-107. 113-120; A. M. D * MONDA In Pel. clero 55 (1976) 676-689; J. SNIJDERS In CR 62 (1977) 170-175. Attamen in re morali aestimanda homo nequa­ quam arbitrio suo procedere potest. In imo conscien­ lius crus in hunc mundum venit, id eo consilio fecit, ut verbis vitaque sua ordinarias nobis patefaceret vias salutis. Ipse no­ bis mandavit, ut, sua ipsius praediti auctoritate, hanc trans­ mitteremus revelationem. Haud inutile erit, si singuli fideles singutique evangelizatores orando hanc perscrutantur senten­ tiam; homines, etiamsi eos non evangelizaverimus, salvi esse poterunt etiam per alias vias, propter Dei misericordiam; at, si desidiosi vel pavidi vel “erubescentes Evangelium”, ut scripsit Sanctus Paulus (134), vel, falsas secuti sententias, illud prae­ mittimus nuntiare, num possumus nosmet ipsos salvos facere? Id enim nihil aliud est quam irritam facere vocationem Dei, qui vult bonum semen per vocem ministrorum Evangelii ger­ minare; perque nos stabit, ut idem semen in arborem excre75 scat suumque fructum proferar. / Senemus igitur spintus fervorem; custodiamus suave et solacii plenum gaudium evangelizandi, tunc etiam cum semi­ nare flendo opus est. Talis sit nobis animi impetus - sicut fuit loanni Baptistae, Petro et Paulo, ceteris Apostolis atque multitudini illi admirabilium per totum Ecclesiae decunum evangelizatorum -, quem neque homines neque res exstingue­ re valeant. Istud nobis, qui vitam nostram obtulimus, magnae laetitiae sit. Utinam mundus aetatis nostrae, qui tum in ango­ re tum in spe quaerit, Evangelium accipiat non ab evangelizatoribus afflictis vel spe destitutis, neque ab impatientibus vel anxietate affectis, sed ab Evangelii ministris, quorum vita fer­ vore renideat, ab iis videlicet, qui primi gaudium Christi in semet ipsis receperunt, neque renuunt vitam impendere, ut et Regnum nuntietur et Ecclesia in mundo penitus instauretur. 76 tiae legem detegit, quam ipse sibi non dat, sed cui oboedire debet... Nam homo legem in corde scriptam habet, cui parerç dignitas eius est et secundum quam 4423 1975 DEC 29. SC DOCT. FID., DECL. AAS 68 (1976)77-96 . .. , , Declaratio de quibusdam quaestionibus ad sexualem ethicam spectantibus . 1 Persona humana, secundum doctorum virorum nostrae aetatis aestimationem, tam penitus affici se- 7125 ludicabitur Praeterea nobis Christianis Deus per revelationem 58 L Gaudium errpea.n.47: AAS. 2 Cfr. Const. Apost. Regimini Ecclesiae Universae. 1 S aug. i967.n. 29: A.A3. 59 (1967), p. 897. 3 Gaudium et spes, n. 16: a.as. ss (1966). p. 1037. 7126 1975 DEC 29 S. CONGR, PRO DOCTRINA FIDEI: DECLARATIO ‘DE ETHICA SEXUALI’ suam notum fecit suum salutis consilium, ac propo­ suit tamquam supremam atque immutabilem vitae normam, Christum, Salvatorem et Sanctificatorem, per doctrinam et exempla Ipsius, qui dixit: Ego sum lux mundi: qui sequitur me non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitae * . Hominis, igitur, dignitas vere promoveri nequit, ni­ si ordo essentialis eius naturae servatur. Fatendum quidem est, per civilis cultus decursum bene multas rerum condiciones vitaeque humanae necessitates mu­ tatas esse atque in posterum etiam mutatum iri; at quilibet morum profectus et quodlibet vivendi genus contineri debent intra fines, quos statuunt immutabi­ lia principia, quae innituntur in elementis constituti­ vis et relationibus essentialibus cuiusque humanae personae; quae elementa ac relationes historica adiuncta transcendunt. Haec principia fundamentalia, quae humana ratio percipere potest, continentur in lege divina, aeterna, obiectiva et universali, qua Deus consilio sapientiae et dilectionis suae mundum universum viasque commu­ nitatis ordinat, dirigit, gubernat. Huius suae legis Deus hominem participem reddit, ita ut providentia divina suaviter disponente, veritatem incommutabi­ lem magis magisque cognoscere possits. Haec autem eo lex divina nostrae cognitioni pervia est. / 4. Perperam, igitur, multi hodie negant sive in na­ tura humana sive in lege revelata ullam aliam inveniri posse normam absolutam atque immutabilem de ac­ tionibus particularibus praeter eam, quae exprimitur per generalem legem caritatis et observantiae dignita­ tis humanae. Ad quod quidem probandum iidem hanc afferunt rationem: ea quae normae legis naturalis vel Sacrarum Scripturarum praecepta vocari solent, po­ tius formae cuiusdam humani cultus particularis, cer­ to historiae tempore expressae, habenda sunt. At vero revelatio divina atque etiam, in rerum ordi­ ne sibi proprio, naturalis rationis sapientia, cum ger­ manas attingunt humani generis necessitates, simul necessario in luce ponunt leges immutabiles in ele­ mentis constitutivis naturae hominis insitas, quae eaedem apparent in omnibus viventibus qui ratione praediti sunt. Accedit, quod a Christo Ecclesia instituta est tam­ quam columna et firmamentum veritatis6. Ipsa, auxiliante Spiritu Sancto, sine intermissione custodit et si­ ne errore tradit veritates ordinis moralis, atque au­ thentice interpretatur non solum legem positivam re­ velatam, sed etiam principia ordinis moralis ex ipsa natura humana profluentia1, quae spectant ad ple­ num hominis profectum eiusque sanctificationem. Ec­ clesia reapse per totum suae historiae decursum sem­ per retinuit certa legis naturalis praecepta vim habe­ re absolutam atque immutabilem, eorumque violatio­ nem censu it doctrinae et spiritui Evangelii repugnare. 5. Cum autem ethica sexualis quaedam fundamen­ talia bona vitae humanae et Christianae tangat, inde fit, ut ad illam pariter generalis haec doctrina applice51 tur. Hac in re principia / ac nonnae habentur, quae Ecclesia tamquam doctrinae suae partem sine ulla du­ bitatione semper tradidit, quantumvis ipsis opiniones moresque mundi obstiterint. Quae quidem principia ac normae haudquaquam exorta sunt ex aliquo cultu­ rae genere, sed ex divinae legis naturaeque humanae cognitione; quapropter putari non possunt vim ami4 7o.8,12. 5 Cone. Vat. II. Declar. Dignitatis Humanae, n. 3: A.AS. 58 (1966), p. 931. 6 1 Tim. 3. 15. 7 Dignitatis Humanae, n. 14: A.A.S. 58 (1966), p. 940; cfr. Pius XI, Enc. Casti connubii, 31 dec. 1930: A.A.S. 22 (1930), pp. 579 580; Pius XII, Alloc. 2 nov. 1954: A.A3. 46 (1954) pp. 671-672; loannes XXIII, Enc. Mater et Magistra, 15 maii 1961: A.A.S. 53 (1961), p. 457; Paulus VI, Enc. Hu­ manae vitae, 25 iul. 1968. n. 4: A.A.S. 60 f 1 968). o. 483. 7127 n. 4423 sisse vel in dubium vocari, propterea quod novae cul­ turae adiuncta intercesserint. Haec quidem principia sunt, e quibus ductum sumpserunt consilia ac normae Concilii Vaticani II eo spectantia, ut talis vita socialis institueretur atque or­ dinaretur, in qua debita ratio haberetur aequalis digmtatis maris et feminae, differentia utriusque servata3. Dum loquitur de indole sexuali hominis necnon de humana generandi facultate, Concilium animadvertit easdem mirabiliter exsuperare ea quae in inferioribus vitae gradibus habentur9. Deinde singillatim pertrac­ tat principia et regulas, quae sexualitatem humanam in matrimonio respiciunt, quaeque in propria eius functionis finalitate innituntur. Ad rem quod attinet, Concilium declarat honesta­ tem actuum vitae coniugalis, secundum veram homi­ nis dignitatem ordinatorum, non a sola sincera inten­ tione et aestimatione motivorum pendere, sed obiectivis criteriis, ex personae eiusdemque actuum natura desumptis, determinari debere, quae integrum sen­ sum mutuae donationis ac humanae procreationis in contextu veri amoris observant10 Postrema haec verba summatim perstringunt Con­ cilii doctrinam - antea fusius in eadem Constitutione explicatam11 - de actus sexualis finalitate deque praecipua regula eius mora/litatis: honestas enim hu- 82 ius actus tunc in tuto posita est, cum haec finalitas servatur. Idem hoc principium, quod Ecclesia ex divina reve­ latione suaque authentica legis naturalis interpreta­ tione haurit, constituit etiam translaticiam eius doc­ trinam, secundum quam potestatis sexualis usus non accipit veram suam significationem orobitatemque moralem, nisi in matrimonio legitimo1 6. Huic Declarationi propositum non est, ut omnes sexualis facultatis abusus tractentur, neque ut cuncta enucleentur quae castitatis cultus secum inferat, sed potius ut Ecclesiae normae repetantur de certis qui­ busdam doctrinae capitibus, cum iam vehementer ne­ cesse esse videatur gravibus erroribus ac pravis agendi rationibus adversari, quae late disseminantur. 7. Multi his diebus ius vindicant ad sexualem iunctionem ante initum matrimonium, saltem ubi firma voluntas nubendi atque affectio iam quodammodo coniugalis in amborum animis postulant illud comple­ mentum, quod ipsi connaturale esse arbitrantur; idque praesertim, quoties matrimonii celebratio exter­ nis rerum adiunctis impeditur, vel haec intima coniunctio necessaria iudicatur, ut amor ipse permaneat. Huiusmodi opinio Christianae doctrinae adversatur, quae statuit qualemcumque genitalem hominis actio­ nem matrimonii terminis contineri debere. Quantum­ vis enim firmum est eorum propositum, qui praema­ turis hisce iunctionibus sese vinciunt, nihilominus hae iunctiones haud sinunt, ut sinceritas ac fidelitas mu­ tuae necessitudinis inter viri ac mulieris personas in tuto ponantur, nec praesertim ut haec necessitudo a cupiditatum et arbitrii mobilitate protegatur. Atqui stabilem Chri/stus Dominus voluit iunctionem illam, 83 eamque ad nativam restituit condicionem, in ipsa se­ xus differentia fundatam. Non legistis quia qui fecit hominem ab initio masculum et feminam fecit eos et dixit: Propter hoc dimittet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in came una' 8 Cfr. Cone. Vat. II, Declar. Gravissimum educationis, nn. 1. 8: A.A.S. 58 (1966), pp. 729-730. Gaudium et spes, nn. 28. 60,67: Aj\3. 58 (1966). pp. 1048-1049; 1080-1081; 1088-1089. 9 Cfr. Gaudium et spes, n. 51: A.A5. 58 (I960), p. 1072. 10 Ibid., cfr. etiam n. 49: L mem„ pp. 1069 1070. 11 Ibid. nn. 49, 50; L men., pp. 1069-1072. 12 Haec Declaratio non complectitur omnes morales nor mas de vita sexuali in matrimonio, cum in Litteris Encyclicts Casti connubii et Humanae vitae perspicue expositae sint. 7128 n4423 S. CONGR. PRO DOCTRINA FIDEI: DECLARATIO 'DE ETHICA SEXUALI» Itaque iam non sunt duo, sed una caro. Quod ergo Deus coniunxit, homo non separet . Verbis etiam 1975 DEC 29 cultates suas suamque alienationem socialem esse ali­ quando superaturos. Eorum quoque culpabilitas pru­ denter judicabitur. Verumtamen nullam adhiberi licet viam aut rationem pastoftlem, quae eisdem tribuat excusationem moralem, propterea quod hi actus ta­ lium hominum condicioni congruentes aestimentur. Etenim, secundum obiectivum rerum ordinem mora­ lem iunctiones homosexuales sunt actus, qui sua ne­ cessaria et essentiali ordinatione privantur. In Sacris Scripturis reprobantur uti graves depravationes, immo exhibentur tamquam funesta repudiationis Dei conse­ cutio1®. Haec quidem Divinarum Scripturarum sen­ tentia non sinit, ut concludatur eos omnes, qui ista deformitate laborent, hac de causa iam in personali culpa esse; nihilominus testatur actus homosexualitatis suapte intrinseca natura esse inordinatos, neque unquam ullo modo approbari posse. apertioribus S. Paulus loquitur, cum docet, si caelibes vel viduae continenter vivere non possint, aliam optio­ nem ipsis non dari, quam stabilem conubii unionem. Melius est enim nubere quam uri1 . Per matrimonium, enim, amor inter coniuges amori illi inseritur, quo Christus irrevocabili modo Ecclesiam diligit15 ; coitus vero coiporum in impudicitia16 contaminat templum Spiritus Sancti, quod Christianus ipse factus est. Con­ junctio igitur carnalis legitima non est, nisi consor­ tium vitae inter virum et mulierem perpetuum instau­ ratur. Hoc semper intellexit ac docuit Ecclesia , quae ceterum maximam reperit consensionem cum doctri­ na sua in humanae sapientiae rationibus atque in hi­ storiae testimoniis. Experientia docet amorem stabilitate coniugii mu­ niendum esse, ut sexualis copulatio reapse satisfaciat. 9. Saepe hodie in dubium vocatur vel aperte negatur Haec autem postulata coniugale exigunt foedus sanci­ tradita catholicae Ecclesiae doctrina, secundum quam tum ac defensum a societatejquod quidem foedus vi­ masturbatio gravem in re morali deordinationem con­ tae statum instaurat, qui sive ad exclusoriam junctio­ stituit. Psychologia et sociologia, uti aiunt, ostendunt nem viri ac mulieris, sive etiam ad ipsorum familiae illam, praesertim in adulescentibus, ad maturescentem 84 totiusque humanae societatis bonum summi est mo/- sexualitatem communiter pertinere, ac nihil propterea menti. Ac revera plerumque sexuales conjunctiones, verae et gravis culpae in ea contineri, nisi quatenus quae legitimum matrimonium praecedunt, prolis ex­ consulto quis se dederit solitariae voluptati in eo ipso cludunt exspectationem. Amor Ale, qui tamquam circumclusae (“ipsatio”); quo in casu actum utique coniugalis perperam proponitur, in amorem paternum omnino op/poni communioni amoris inter diversi se- 86 atque maternum excrescere, ut omnino oportet, non xus personas, quam quidem contendunt praecipuum poterit; idque, si forte contigerit, in detrimentum pro­ esse propositum usus sexualis facultatis. Haec tamen opinio et doctrinae et consuetudini fecto cedet liberorum, quippe qui stabili priventur convictu, ubi rite adolescant ac viam ac subsidia repe- pastorali Ecclesiae catholicae adversatur. Qualiscumque vis est aliquarum argumentationum indolis biolo­ riant sese toti societati inserendi. Consensio igitur eorum, qui sese in matrimonio gicae vel philosophicae, quibus interdum usi fuerunt iungere cupiunt, exterius significari debet ac tali qui­ theologi, revera tum Ecclesiae Magisterium — per de­ dem modo, ut coram societate quoque valere possit. cursum constantis traditionis — tum moralis christifiFideles autem oportet secundum Ecclesiae leges de­ delium sensus sine dubitatione firmiter tenent masturclarent suum ad societatem coniugalem ducendam bationem esse actum intrinsece graviterque inordina­ consensum, qui quidem efficit, ut conubium fiat Chri­ tum19. Potissima huius veritatis ratio in eo posita est, quod, quaecumque est ipsa agendi causa, deliberatus sti sacramentum. facultatis sexualis extra rectum coniugale com­ 8. Nostra aetate, contra perpetuam Magisterii doc­ usus essentialiter eius fini contradicit. In eo nam­ trinam ac moralem populi Christiani sensum, aliqui mercium deest relatio sexualis, quae ordine morali postula­ - secuti indicia psychologicae naturae - coeperunt que tur, quae nempe ad effectum deducit integrum sen­ indulgenter iudicare, immo etiam prorsus excusare sum mutuae donationis ac humanae procreationis in relationes homosexuales quarundam personarum. contextu veri amoris2**. Ad eam igitur rectam relatio­ Distinctionem instituunt - quae ceterum non sine nem referenda omnis deliberata exercitatio sexuacausa fieri videturinter homosexuales, quorum pro­ litatis. Etiamsi est statui non possit S. Scripturam hoc clivitas nata ex falsa educatione vel infecta maturitate peccatum peculiari quodam nomine damnare, tamen sexuali vel consuetudine vel pravo exemplo aliisque si­ milibus causis, ad tempus tantum existit aut saltem Ecclesiae traditio iure meritoque intellexit illud in insanabilis non est, et homosexuales, qui tales sunt in Novo Testamento improbari, cum sermo fit de “im­ perpetuum ob quoddam quasi impulsus innati genus munditia" vel de “impudicitia" aliisve vitiis castitati aut vitiatam constitutionem, quae existimatur sanari et continentiae contrariis. Sociologjcae inquisitiones demonstrare quidem va­ non posse. Ad alterum hunc ordinem hominum quod spectat, lent huius deordinationis crebritatem secundum loca, nonnulli argumentantur eorum propensionem adeo incolarum varietates vel rerum temporumque adiunnaturalem esse, ut considerari debeat tamquam licitas cta, quae consideranda suscipiuntur; et sic facta ipsa illis reddens relationes homosexuales intra sinceram colliguntur. At facta non praebent regulam, qua acvitae amorisque communionem matrimonii consimi­ 18 Rom. 1, 24-27: Propter quod tradidit illos Deus in desi­ lem, quatenus ipsi sibi videantur vitam solitariam to- deria cordis eorum, in immunditiam; ut contumeliis adjiciant 85 lerare minime valere. / corpora tua in se me tip sis, qui commutaverunt veritatem Dei Profecto, dum pastoralis animarum cura agitur, ta­ in mendacium et coluerunt et servierunt creaturae potius les homosexuales suscipiendi sunt cum considerata a- quam Creatori, qui est benedictus in saecula. Arnen. Propter­ tradidit illos Deus in passiones ignominiae; nam feminae nimi lenitate iidemque in spem sunt erigendi se diffi- ea eorum immutaverunt naturalem usum in eum usum qui est contra naturam. Similiter autem et masculi, relicto naturali u13 Cfr. Mt. 19,4-6. su feminae, exarserunt in desideriis suis in invicem, masculi in 14 J Cor.1,9. masculos turpitudinem operantes er mercedem, quam opor­ 15 Ctr. Eph. 5,25-32. tuit. erroris sui in semetipsis recipientes. Cfr. etiam quae dicit 16 Extramatrimonialis sexuum comunctio expresse U «t: / Cor. 5. 1 6. 9.7, 2 ; 10. 8;£ph , S 5-7; I 77m 1. 10; S. Paulus de masculorum concubitoribus in 1 Cor. 6 *10 1 Tim 1,10. Hebr. 13,4;apertis quidem argumento: / Cor. 6. 12-10. 19 Cfr. Leo IX, Ep. Ad splendidum nitentis, a. 10S4: DS 17 Cfr. Innocentius IV. Ep. Sub Catholicae professione (> 687-688; Decretum S. Officii, 2 mar. 1679: DS 2149· *Pin mst. 1254: DS 835. Plus II, Propos, damn, in Ep. Cum rieur Xll, Alloc. 8 oct 1953: A.AS. 45 (1953). pp. *677-678 19 accepimus, 14 no». 1459: DS U67. Decreta |·. maii 1956: AAS. 48 (1956). pp. 472-473 ' DÇ 2045 ’ 2 ΤΠ1Γ. A.AS. I629î 22 DS (1930). 2 14$, riUS Al· une. c£i cn. 10: DS 1810: Cone. Vit. II. Conif. Lumen gentium, nn. 42, 43, 44: A.A.S. 57 (1965). pp. 47-51 ; Synodus Episcoporum, Di tace rdotio minuteriail, pars Π, 4, b: A.A-S. 63 (1971). pp. 915916. 28 Mt. 5.27 28. 29 Cfr. Gd. 5. 19 23;/ Cor. 6.9-11. 30 I Thru. 4, 3-3.cfr. Co/. 3. 5-7; 1 Tim. I. 10. 31 Eph. 5. 3-3;cfr. 4,18-19. 32 / Cor. 6. 15. 18 20. 7133 34 Cfr. Rom. 7.24-25. 35 Rom. 8, 2. 36 Rom. 6, 12. 37 1 lo.S, 19. 38 Cfr. 1 Cor. 10. 13. 39 Eph. 6. 11. 40 Cfr. Eph. 6,16. 18. 41 Cfr. 1 Cor. 9.27. 42 Lc. 9.23. 432 Tizn.2. 1142. 7134 1975 SECRETARIA STATUS: FORMULA RELATIONIS QUINQUENNALIS natur, sub lumine fidei et Ecclesiae magisterio duce. Pariter ipsis curae erit, ut et confessarii conscientias il­ luminent et institutio catechetica impertiatur tali ra­ tione, quae fideliter ac perfecte doctrinam catholicam referat. Ad Episcopos, sacerdotes eorumque adiutores spectat fideles monere, ut sibi caveant ab erroneis opinionibus, quae in libris, commentariis ac publicis conventibus saepe proferuntur. . Parentes in primis, necnon iuvenum praeceptores annitentur, ut per integram educationem liberos et discipulos ad congruam mentis, affectuum et morum maturitatem perducant. Propterea eos de hac etiam materia edocebunt cum prudentia ac modo ad ipso­ rum aetatem accommodato, eorumque voluntatem as­ sidue ad christianos mores informabunt non solum 95 consi/liis, verum etiam ac potissimum vitae suae exemplo, Dei auxilio suffulti, quod sibi precando im­ petrabunt. Eos etiam a tot periculis defendent, quae iuvenes minime suspicantur. Artifices, scriptores iique omnes, penes quos sunt instrumenta communicationis socialis, artem suam exerceant ratione suae Christianae fidei consentanea, plane conscii de vi permagna, qua in homines pollere possunt. Hi meminerint obiectivi ordinis moralis pri­ matum absolute omnibus tenendum esse4 , eique non esse praeponere ullam rationem, quam dictitant aestheticam, vel quaestuosa commoda, vel prosperum inceptorum exitum. Sive agitur de artis vel litterarum operibus, sive de spectaculis, sive de nuntiis evulgan­ dis, unusquisque in provincia sibi propria circumspec­ tionem, prudentiam, moderationem ac rectam rerum aestimationem prae se ferat. Hoc profecto modo, ne­ dum faveant augescenti morum licentiae, operam con­ ferent ad eam refrenandam, immo ad saniorem red­ dendum moralem societatis statum. Fidelibus laicis universis, pro suis iuribus et officiis in opere apostolatus, curae erit, ut ad hanc agendi ra­ tionem sese conforment. Praestat denique omnium in memoriam revocare haec Concilii Vaticani II verba: Sancta Synodus decla­ rat pueris ac adolescentibus ius esse ut in valoribus moralibus recta conscientia aestimandis et adhaesione personali amplectendis necnon in Deo perfectius co­ gnoscendo et diligendo instimulentur. Ideo enixe ro­ gat omnes qui vel populorum regimen tenent vel edu­ cationi praesunt, ut curent ne umquam iuventus hoc sacro iure privetur45. Declarationem hanc de quibusdam quaestionibus, ad sexualem ethicam spectantibus, Summus Pontifex 96 Paulus div. Prov. / PP. VI, in Audientia concessa infrascripto Praefecto Sacrae Congregationis pro Doctrina Fidei, die 7 mensis Novembris, a. 1975, ratam habuit, confirmavit atque evulgari iussit. Datum Romae, ex aedibus S. Congregationis pro Doctrina Fidei, die 29 mensis Decembris, a. 1975. Franciscus Card. SEPER, Praefectus. Hieronymus Ha­ mer, O. P., Archiepiscopus tit. Loriensis, Secretorius. 44 Cone. Vat. II, Decretum Inter mirifica, n. 6: A.A.S. 56 (1964), p. 147. 45 Gravissimum educationis, n. 1: A.A.S. 58 (1966), p. 730. Adn. AUCTORES VARII In CR 61 (1976) 131-237; M. □AVEZ In La fol et le tempi 6 (1976) 236-249; Ph. DELHAYE In Esprit et vie 86 (1976) 177-186, 193-204,225-234; Ph. DELHAYE - H. WATTIAUX In Esprit et vie 87 (1977) 161-171, 193-202, 209-223; F. GIUNCHEDI In La Civ. Catt. 130 (1979-1) 154-161; J. HAMER In Esprit et vie 89 (1979) 335393; Θ. LAMBERT in Doc. Cath. 76 (1979) 764-777; A. LEONARD In La fol et le temps 6 (9176) 250-269; G. RIN­ GLET in La fol et le temps 6 Ï1976) 270-289;L. J.SUENENS In Doc. Cath. 73 (1976) 679-690; M. ZALBA In PrM 66 (1977) 73-115; Doc. Cath. 73 (1976) 178-182. 208-218. 293. 334-335; · ** In La Civ. Catt. 127 (1976-1) 209-217. n. 4424 4424 1975 ......... - SECRET ARIA STATUS, NORMAE. PART.· Formulae relationis quinquennalis Sedi Apostolicae mittendae ab Ordinariis circumscriptionum ecclesiasticarum quae continentur intra ambitum Sacrae Con­ gregationis pro Episcopis, Sacrae Congregationis pro Ecclesiis Orientalibus, et Sacrae Congregationis pro Gentium evangelizatione PRO QUINQUENNIO 19 ... - 19 ... ANIMADVERSIONES PRAEVIAE 1. Haec formularum series composita est tamquam sche­ ma, et tangit quaestiones pastorales de quibus Ordinarii pote­ runt libere loqui, exponentes facta concreta, indicantes eo­ rum causas, illustrantes proposita pastoralia iam ad effectum deducta, vel in actu, vel in cogitatione tantum. Haec igitur series formularum est solummodo adiumentum oblatum Episcopis, quorum multi illud expresse petive­ runt etiam per Conferentias Episcopales, atque eo spectat ut ipsi facilius facere possint communicationes quinquennales apud Romanum Pontificem; agitur de formulis quae habent in­ dolem indicativam tantum. Ordinarius res referre potest eo modo quem meliorem esse putat; conabitur autem breviter perstringere et summatim narrare condicionem, interdum im­ plicatam, suae Ecclesiae particularis. Poterit etiam prae oculis habere Directorium de Pastorali Ministerio Episcoporum. Be­ ne autem faciet, si complebit partem statisticam, quae adiun­ cta est hisce ipsis formulis. Poterit similiter addere tamquam “adnexa”, si opportunum putabit, investigationes accuratio­ res de argumentis maioris momenti pro sua Ecclesia, atque et­ iam, si ita convenire iudicaverit, libros vel studia de eisdem quaestionibus edita in sua dioecesi. 2. Hoc schema, quod definitivum non est ac propterea ex­ spectandum est ut in eo multa perficiantur et addantur, refer­ re conatur veram condicionem Dioecesium, quibus est ingens numerus incolarum, et summam novarum et veterum quae­ stionum Ecclesiae in mundo huius temporis. Idem schema aptari debebit ad statum proprium cuiusque Dioecesis, hac tamen ratione, ut Ordinarius semper studeat il­ lud complere, ut Relatio Quinquennalis fiat utile instrumen­ tum dialogi inter Pastores Ecclesiarum particularium et Pasto­ rem Ecclesiae universalis, ac praebeat solidum fundamentum et, quantum fieri poterit, completum ad considerationes et deliberationes de re pastorali habenda in omnibus gradibus. 3. Primo intuitu hoc formularum schema videri potest val­ de analyticum. nimis longum et nimis subtile. Sed visum est ita illud conficere, potius quam aliquod schema breve et uni­ versale tantum, quo facilius responsiones redderentur. 4. In illis quaestionibus, quarum solutio pendet ex collecti­ va responsabilitate ( verbi gratia: de seminariis, actis diurnis, televisions et ita porro), Ordinarius exponet ea quae suam so­ lam dioecesim respiciunt. 5. Ut patet. Ordinarii illarum circumscriptionum ecclesia­ sticarum, quae continentur ambitu Sacrae Congregationis pro Episcopis, considerabunt tantum primam seu generalem par­ tem harum formularum (etenim pars secunda integrativa. uae a Sacra Congregatione pro Ecclesiis Orientalibus proceit. et tertia, quae ad Sacram Congregationem pro Gentium Evangelizatione pertinet, ad eos non spectant). Ordinarii vero circumscriptionum, quae continentur ambitu Sacrae Congre­ gationis pro Ecclesiis Orientalibus, considerare debebunt, praeter secundam partem, etiam totum formularum schema, non autem caput Sacrae Congregationis pro Gentium Evange­ lizatione. Denique Ordinarii circumscriptionum, quae conti­ nentur ambitu Sacrae Congregationis pro Gentium Evangeli­ zatione, respondebunt formulis huius Sacri Dicasterii (nempe tertiae partis) sed suas responsiones, quantum fieri potent, complebunt elementis, quae requiruntur in schemate generali seu prima parte. 3 6. Tandem Ordinarius mittet Relationem Quinquennalem ad Sacram Congregationem terri tori ali ter competentem (Sa­ cram Congregationem pro Episcopis vel Sacram Congregatio­ nem pro Gentium Evangelizatione vel Sacram Congregatio­ nem pro Ecclesiis Orientalibus), quae curabit vicissim ut ad varia Dicasteria et Officia Romanae Curiae mittatur ea Rela­ tionis pars, quae magis illa attingat. Si de quaestionibus aga­ tur omnino reservatis. Ordinarius rem nuntiare poterit directe variis Sacris Congregationibus vel Officiis Curiae Romanae. PARS GENERALIS VEL PARS PRIMA Schema pro relatione Quinquennali Ordinariorum intra ambi­ tum Sacrae Congregationis pro Episcopis ct Sacrae Congregabonis pro Ecclesiis Orientalibus η. 4424 SECRETARIA STATUS: FORMULA RELATIONIS QUINQUENNALIS I. ORGAN1ZATIO PASTORALIS ET ADMINISTRATIVA DIOECESIS A. Descriptio. Indicandae sunt praecipuae notae dioecesis, quod spectat ad vana genera vel ordines civium et hominum in ea. breviter descriptis aspectibus geographicis, histoncis, oeconomicis et culturalibus, usque ad finem mensis Decem­ bris ultimi anni huius quinquennii. B. Ordinarius Dioecesanus 1. Nomen et cognomen. 2 Gra­ dus hierarchicus. 3. Natio eius ex nativitate. 4. Natio eius hoc tempore. 5. Lingua nativa - aliae linguae, quibus expedite lo­ quitur. 6. Munera, si sunt, superdioecesana. C. Alii episcopi qui operantur vel commorantur in eadem Circumscriptione ecclesiastica. Omnia de eis, ut supra de ipso Ordinario. D. Vicarii Generales - de unoquoque haec dicenda sunt: I.Nomen et cognomen. 2. Dies nativitatis. 3. Dies ordinatio­ nis sacerdotalis. 4. Dies nominationis. E. Delegati Episcopales et Vicarii Episcopales - de uno­ quoque indicanda sunt: 1. Nomen et cognomen. 2. Dies nati· ritatis, 3. Dies ordinationis sacerdotalis. 4. Amplitudo et ex­ tensio iurisdictionis, et activitates ei commissae. F. Commissiones et Ojficia pastoralia · administrativa, us­ que ad finem mensis Decembris ultimi anni ipius quinquennii. 1. Curia dioecesana: index Officiorum et Commissionum cum membris: Officiales (sacerdotes, religiosi, religiosae, viri, mulieres). 2. Capitulum Cathédrale. Capitula collegialia. 3. Consilium Pastorale et Consilium Presbyterale (dicen­ dum est quo modo constituta sint — ab ipso Ordinario vel li­ bera electione) - compositio — crebritas consultationis - ex­ perientiae. Participatio laicorum (cum quibus muneribus) in Consilio Pastorali dioecesano et in Consilio paroeciali. .Alia Consilia. 4. Commissiones curae pastoralis dioecesanae: earum ap­ pellatio - negotia propria - constitutio. 5. Synodus dioecesana: quando postrema acta sit. Quae­ stiones tractatae maioris momenti. Congressio dioecesana ve! alia forma amplior partiepationis Populi Dei in componenda et exsequenda cura pastorali dioecesana. 6. Tribunal dioecesanum (vel regionis): eius constitutio et auctoritas - Amplitudo et extensio iurisdictionis - Quales causae tractatae intra quinquennium — Quot processus cano­ nici ad virtutes heroicas examinandas incepti sint - (cfr. no­ ta statistic! adiuncta n. 1). II. CONDICIO RELIGIOSA GENERALIS 1. Actio Episcopi et Commissionis dioecesanae pro fidei tutela: index commentariorum - Editores et librarii catholici nationales — scripta theologica ex aliis linguis conversa quae in dioecesi diffusa sunt — Programmata transmissionum radiophonicarum et televisificarum — Necessitudines episcopi cum theologis - Relationes cum aliis communitatibus reugiosis non catholicis. 2. Quaenam sint maximae quaestiones et difficultates doctrinales in dioecesi ( S. Scripturae - fides in Deum - in Christum - Ecclesia - Primatus Summi Pontificis - Colle gialitas Episcoporum - Sacramenta - Doctrina moralis, etc.) — Influxus Concilii Oecumenici et eius fortasse deformatio. 3. Quid factum sit ut catholica religio insereretur m cultu­ ram et traditiones proprias Dioecesis. 4. An habeatur actio pastoralis organica: ordinata disposi­ tio pastoralis omnium inceptorum quae primum locum occu­ pant in opere pastorali - fructus - difficultates. Rationes et consilia exsequendae operae pastoralis (cfr. nota statistica ad­ iuncta n. 2). 5. Collaborate cum episcopis alterius ritus intra fines dioecesis in inceptis quae commune bonum Ecclesiae respciunt. 1975 ........ 4. Deliberationes de vectigali vel tributis dioecesanis ob ministeria pastoralia aliasque ob causas - Experimenta — ef­ fectus. 5. Bona Sanctuariorum et eorum administratio - templa et ecclesiae. 6. Custodia patrimonii artis Dioecesis et archiviorum hi­ storicorum. IV. SACRA LITURGIA 1. Reformatio liturgica — abusus — tarditates — aequili­ brium inter liturpam et devotiones — Veneratio sanctorum - Cantus sacer liturgicus — Ars et musica huius temporis in cultu - Celebratio liturgiae Horarum etiam inter laicos. 2. Sacramenta: catechesis de singulis sacramentis — Petitio sacramentorum et sacramentalium. Quaestiones de singulis sa­ cramentis: verbi gratia: - Baptisma. Participatio communitatis in eius celebratio­ ne. Catechumenatus adultorum - Instructiones pro parenti­ bus qui volunt filios baptizari - Dilatio baptismatis (indican­ dum est tempus medium procrastinationis baptismatis et peti­ tio eius) — Relationes cum aliis communitatibus Christianis non catholicis de mutua agnitione baptismatis. - Confirmatio. Praeparatio fidelium et perceptio significa­ tionis huius sacramenti - Experimenta et incepta respicientia actionem pastoralem de Confirmatione - Praecipua proble­ mata — Suntne baptizati qui Confirmationem non recepe­ runt? — Confirmatio in Dioecesi administratur solum ab Epi­ scopo vel etiam ab aliis qui sunt ab eo delegati? — Eucharistia. Frequentatio et participatio actuosa in ce­ lebratione eucharistica - in locis turisticis - in vigiliis dierum dominicorum — quot facultates concessae sunt trinationis et quadrinationis? - Missae pro infirmis, pro iuvenibus — in do­ mibus - Horn dia domini calis praeparatume bene et serio ani­ mo? - Satisne faciunt novi textus liturgici? Quid amplius de­ sideratur? — Cultus Eucharisticus extra Missam. - Poenitentia. Observatio praescriptorum de celebrationi­ bus paenitentialibus communitariis — Frequentatio confessio­ nis — Abusus et congruae emendationes de administratione huius sacramenti — Animadvertiturne in fidelibus deminutus sensus peccati? - Incepta in actione pastorali paenitentiae. - Unctio Infirmorum: Peculiares quaestiones quae respi­ ciunt actionem pastoralem de hoc sacramento — Unctio Infir­ morum consideraturae a fidelibus ut sacramentum infirmo­ rum, non autem monentium? — Praeparatio fidelium circa ef­ fectus spirituales et corporales huius sacramenti — Animadvertiturae aoud fideles catholicos parva aestimatio, immo ettiam recusatio Unctionis Infirmorum? — Ordo Sacer. Quomodo excitatur studium et cura Populi Dei de quaestione actionis pastoralis circa vocationes sacerdo­ tales et religiosas? - Collatio et distinctio Ministeriorum, mi­ nistri extraordinarii, ordines minores, etc. — Dispensationes concessae ordinandis per quinquennium. - Matrimonium. Indicia et considerationes de celebratio­ ne matrimonii civilis ante vel post celebrationem canonicam — Quot matrimonia celebrata sunt forma extraordinaria? (CIC, can. 1098, l) - Matrimonia mixta: novae forsitan re­ rum inclinationes et tendentiae — Quomodo receptus est novus ritus matrimonii? — Praeparatio ad matrimonium: Cursus - incepta — experimenta — difficultates. V. CLERUS 1. Notitiae et experimenta de his quae sequuntur: Vicaria­ tus Foranei. regiones pastorales vel alia forma divisionis pro­ vinciarum vel locorum in ipsa Dioecesi — Paroeciae territo­ riales et personales - Paroeciae subiectae iuri patronatus vel electioni populari - Ecclesiae — oratoria publica — sanctuaria et frequentia peregrinatorum. Sufficitne numerus paroecia­ rum? — Animadvertiturne crisis paroeciae territorialis? — Consociationes paroeciarum et structurae fortasse extraparoeciales — Difficultates quae impediunt bonam constitutionem pastoralem dioecesis - Capellae vel communitates infraparoecioles: parvae communitates ecclesiales — Communitates quae 111. CONDICIO OECONOMICA DIOECESIS appellantur “*basilares' , experientiae et effectus talium asso­ ciationum — Consilia paroecialia vel alia similis structura, eo­ Notitiae - Incepta - difficultates - effectus - suggestio­ rum munera et potestates. nes - consilia - programmata, verbi gratia, de his quae se­ 2. Clerus dioecesanus: familiaritas Ordinarii cum Clero — *. quuntur Sodalitates Intra clerum et earum coniunctio cum Hierarchia • 1. Quantitas et civilis inscriptio luridica bonorum immobi­ - Formae vitae communis - Incepta spectantia ad formatio­ lium (rusticorum, urbanorum) - mutua, contractus (brevis nem permanentem Cleri et ad eius renovationem theologicam vel longioris temporis) - Subsidia oeconomica recepta (a et pastoralem - Pietas sacerdotalis et incepta ad eam foven­ Sancta Sede, ab aliis dioecesibus, ab institutis intemationalidam - Exercitia spiritualia - Agnoscitume praestantia caeli­ bus, a singulis privatis), et auxilia oeconomica oblata ab ipsa batus? Describantur causae defectionum sacerdotalium — dioecesi aliis dioecesibus. Condicio eorum qui a sacerdotio defecerunt - Incepta inita 2. Quomodo bona administrantur? - Suntne Consilium ad magis aequam Cleri distributionem obtinendam - Potestadministrativum dioecesanum (vel simile institutum) et Offi­ ne Dioecesis concedere sacerdotes aliis dioecesibus aut, e cium administrationis dioecesanum (vel simile institutum)? contrario, ipsa indiget aliis sacerdotibus? - Quomodo Clerus 3. Vigetne systema beneficiale? Quomodo providetur su­ se gerit in quaestionibus politicis - Diaconatus permanens, stentationi et retributioni cleri et aequae distributioni bono­ experientiae atque fructus — Mutuae relationes inter fideles rum vel redituum et proventuum ex beneficiis? Praevidentis et Clerum (cfr. adiuncta nota statistica. n. 3). et cautio pro sacerdotibus infirmis et senibus - Cura sanitatis et valetudinis pro clero et eius familiaribus - Potcstne dioece­ VI. RELIGIOSI ATQUE INSTITUTA SAECULARIA sis confidere continuae liberalitati et magnanimitati fidelium? - CoDigunturne ordinatim stipes fidelium0 1. Notitiae circa singula Instituta Religiosa ac Saecularia 7137 7138 1975 SECRETARIA STATUS: FROMULA RELATIONIS QUINQUENNALIS quae sunt in Dioecesi, usque ad finem mensis decembris ulti­ mi anni huius quinquennii, distinctione facta inter Instituta Iuris Pontificii et Instituta luris Dioecesani - Eorum activita­ tes - Normae iuridicae particulares - Privilegia quibus forte gaudent - Opera et organizationes dioecesanae quae a reli­ giosis diriguntur. 2. Insertio atque integratio religiosorum in actione pasto­ rali dioecesana. VII. COOPERATIO MISSIONARIA Activitas Pontificiorum Operum Missionalium in Dioecesi - Incepta inita ut theologia missionaria inseratur in magiste­ rium doctrinae theologicae (Decr. Ad gentes, 1 ; Motu proprio Ecclesiae Sanctae, (die 6 augusti 1966, III, 1]). Quomodo ce­ lebretur Annuus Dies Missionum, et quomodo foveantur vo­ cationes missionales inter iuvenes et inter clericos — An detur Institutis Missionalibus opportunitas notas faciendi in Dioece­ si missiones earumque necessitates — Auxilia collate ad incep­ ta efficaciter promovenda in territoriis missionalibus (missio sacerdotum, religiosorum, laicorum) - An statuta sit certa stips quotannis solvenda pro Missionibus ad normam Motu proprio Ecclesiae Sanctae III, n. 8 — Cura pastoralis in Dioe­ cesi pro studentibus e terris missionum oriundis. VIII. SEMINARIA ET UNIVERSITATES 1. Activitas pro vocationibus sacerdotalibus et religiosis. 2. Seminaria: notitiae, experimenta sive frugifera sive mi­ nus felicia circa Seminaria Maiora, Minora vel alia Centra in­ stitutionis candidatorum sacerdotii condita pro Clero dioecesano — pro vocationibus adultorum — Seminaria dioecesana et interdioecesana: Superiores — Professores — alumni — Re­ gulae — programmata studiorum — opera paedagogica huma­ na. spiritualis, culturalis — Criteria pro admissione in Semina­ rium — Libertas quod attinet ad decernendum circa vocatio­ nem — Cognitio linguae latinae — Sexennium philosophicum et theologicum — Libri studiorum — Experientiae pastorales tempore studiorum in Seminario. 3. Universitates et Altiora Instituta studiorum sacrorum — Centra culturalia catholica — Notitiae circa singula Centra; catholica, acatholica et etiam non Christiana — Notae peculia­ res — An ab auctoritate civili publice agnoscantur — Tituli qui conceduntur, etc. — Professores et alumni — Influxus in am­ bitu societatis — Cura pastoralis pro alumnis Universitatum — Cura pastoralis pro coetibus virorum doctorum. 4. Centra investigationis scientificae spectantia ad scien­ tias ecclesiasticas et profanas. 5. Bibliothecae et tabularia Ecclesiae, Civitatis et priva­ torum. 6. Universitates et scholae altiores studiorum profanorum non obnoxiae auctoritati ecclesiasticae: notitiae — quomodo se habeant circa Religionem et Ecclesiam - Associationes et incepta catholica ad eas spectantia - An et cuius generis in iisdem Centris habeantur contestationes (cfr. adnexa nota sta­ tistics n. 4). n. 4424 Catholicae proprias (cfr. Decr. Apostolicam actuositatem * n. 20), qui conectuntur cum institutis internationalibus *. realis condicio, notae propriae, numerus membrorum et efficacia actionis. Motus huius quinquennii decursu orti, exstincti, cau­ sa eorum exstinctionis — An sint “Coetus spontanei” qui di­ cuntur. 2. Sacerdotes, sodales religiosi addicti formationi laicorum: eorum aptitudo et praeparatio, problemata peculiaria - Laici qui activas partes habent in nova aliqua forma ministerii ec­ clesialis — An sint in Dioecesi laici formatione et vita Christia­ na valde praestantes, quorum praesentia peculiare momentum habeant in vita politica et sociali, in campis culturae, artis et communicationis socialis — Influxus in coetus qui procul ab Ecclesia vivunt — Laici ab aliis Nationibus vel Dioecesibus oriundi, qui voluntariam operam praestant: locus originis, quamnam activitatem exerceant, quo animo excipiantur (cfr. adnexa nota statistica n. 6). XI. OECUMENISMUS 1. An sint confessiones Christianae non catholicae in Dioe­ cesi — Earum activitas — Ex variis confessionibus Christianis, estne aliqua quae sit addicta proselytis faciendis? Estne Com­ missio dioecesana pro Christianorum unitate fovenda? Incepta pro dialogo oecumenico fovendo — Difficultates — Mutuae incomprehensiones — Programmata communia pro tempore praesenti et futuro. 2. An sint religiones non Christianae in Dioecesi - Earum condicio iuridica et socialis — Quaenam organizationes magis praestent et quinam ex earum moderatoribus praecipua pol­ leant auctoritate — Earum dies festus principalis — Quaenam sint earum Centra pro organizatione et diffusione - Earum actio ad proselytismum faciendum earumque socialia incepta — Earum agendi ratio erga Ecclesiam catholicam et Christiani­ smum - Praecipuae obiectiones contra Ecclesiam catholicam — Experimenta cooperationis inter non Christianos et Christia­ nos (catholicos vel non) — Causae incomprehensionum - Quid faciendum ad mutuas relationes meliores efficiendas. 3. An sint coetus organizati non credentium in Dioecesi — Media et instrumenta propagationis — Nomina moderato­ rum — Incepta catholicorum ad rationes cum eis ineundas — Effectus propagationis doctrinae atheisticae et antireligiosae — An numerus non credentium in Dioecesi crescat vel minua­ tur - Causae peculiares aucti numeri non credentium — Quae­ nam incepta catholicorum suadeantur hac in re (cfr. adnexa nota statistica n. 7). XII. ASSISTENTIA SOCIALIS Organizationes dioecesanae pro pauperioribus adjuvandis — Experimenta - Centra assistentiae pro valetudine — Vale­ tudinaria — Organizationes paroeciales et superdioecesanae — Subsidia missa ab exteris Nationibus — Problemata — Caritas dioecesana — Solid arietas erga pauperes et incepta ad supe­ randam indolem mere assistentialem subsidiorum. XIII. ALIAE QUAESTIONES PASTORALES IX. INSTITUTIO CATHOLICA 1. Scholae catholicae, medii ordinis et elementariae (insti­ tutio religiosa — eius effectus — difficultates — quid prospiciatur circa futurum tempus) — Relationes cum auctoritate civili — Condicio oeconomica — Tituli agniti vel non ab auc­ toritate civili — Associationes apostolatus causa conditae in­ ter educatores, inter patres familias, inter alumnos et inter quondam alumnos — Scholae mixtae eorumque problemata. 2. Institutio religiosa apud scholas publicas (effectus — dif­ ficultates — programmata — activitates extrascholasticae or­ tae ut haec institutio compleatur). 3. Institutio religiosa pro adolescentibus qui scholas non frequentant. 4. Catechesis pro pueris^ iu veni bus, adultis, itinerantibus, rusticantibus — pro iis qui procul sunt a praxi religiosa, pro operariis, pro viris doctis: incepta, effectus, programmata — Centrum vel Commissio dioecesana Cathecheseos (cfr. adnexa nota statistica n. 5). X. LAICIi VITA ET ACTIO APOSTOLICA 1. Vita et actio laicorum in paroeciis, in “Communitatibus Basilaribus”, vel in aliis formis vitae ecclesialis — Dialogus et cooperatio inter laicos et Hierarchiam (afferantur quaedam exempla quae per hoc quinquennium videntur maioris momen­ ti) — Quid de formatione laicorum quae spectat ad altiorem cognitionem theologicam, ad fidem solidiorem et profundio­ rem, ad activitatem apostolicam, ad dialogum oecumenicum, ad participationem liturgicam et ad collaborationem in Litur­ gia — An sit Centrum pro formatione laicorum: notae pecu­ liares et ratio agendi — Motus actionis apostolicae, quibus lai­ ci inseri possint in suum socialem ambitum apostolatus causa, nec non penitius excolere valeant doctrinam et vitam spiritua­ lem, in variis campis quae respiciunt opera caritatis, familiam, culturam, iuventutem — Motus qui conditi sunt a Hiérarchie, qui laicos auctores habent, qui prae se ferunt notas Actionis 7139 1. Actio pastoralis respiciens familiam (Experimenta — dif­ ficultates — programmata — Consultores matrimoniales Collaborate cum Christianis non catholicis circa problemata de matrimonio — familia). 2. Quaestiones de divortio: an opinio publica evolutioni obnoxia sit - Condicio eorum qui divortium fecerunt vel sunt irregulares in societate — Causae divortii - Motus contra di­ vortium (relationes cum non catholicis de hac re - Experi­ menta - Effectus). 3. Usus mediorum anticonceptivorum (Ratio agendi Cleri estne conformis cum magisterio Pontificio? - Diffusio me­ diorum anticonceptivorum - Ratio agendi auctoritatis civilis - Problemata demographica). 4. Abortus (Diffusio - Ratio agendi auctoritatis civilis). 5. Migrantes, maritimi, turistae, nomades et ceteri itiné­ rantes: pondus huius facti in Dioecesi — Incepta pastoralia hoc in campo. 6. Actio pastoralis urbana - Variae formae actionis pasto­ ralis pro urbe - Problemata peculiaria de hac re - Experi­ menta — Problema saecularizationis — Relativism us quoad valores morales et mores — Vita religiosa in populo — Actio pa­ storalis in universum ordinata. 7. Problemata concreta in Dioecesi quae respiciunt justi­ tiam socialem et defensionem dignitatis personae humanae — Incepta inita in Dioecesi quoad haec problemata - Diffusio doctrinae socialis Ecclesiae — Problemata quae peculiari mo­ do respiciunt discriminationem (ratione stirpis, immigrationis, religionis, linguae, sexus, etc,), coactam operis vacatio­ nem, defectum domorum - Mutuae relationes inter opera rum conductores et opifices — Doctrinae marxistarum, atheo rum, mnterialistarum et factionum contra publicam securita­ tem quamnam vim habent sive apud classes excultas atque administration! rei publicae praepositas, sive apud populum in universum? Adestne conflictus inter Ecclesiam et auctorita­ tes civiles quoad lustitiam socialem? 140 SECRETARIA STATUS: FORMULA RELATIONIS QUINQUENNALIS η. 4424 8. Ratio agendi catholicorum in vita publica et damna quae forte oriantur e diversitate opinionum politicarum inter catholicos. Nota statistica N. 1 Consilia: Pastorale, Presbyferale. Tribunal dioecesanum et/vel regionale. Respondeatur ad quaestiones quae sequuntur: 1. Consilium Pastorale dioecesanum. a. numerus membro­ rum, exeunte mense decembri bltimi anni huius quinquennii. b. numerus membrorum laicorum, idem idem. c. numerus sa­ cerdotum saecularium ve! dioecesanorum, idem idem.d. nu­ merus religiosorum, idem idem. e. numerus religiosarum, idem idem. /. frequentia consultationum vel congressionum (quo temporis intervallo accidant, vel quot congressiones ce­ lebratae sint ultimo anno quinquennii). 2. Consilium Presbyterale. a. numerus membrorum, ex­ eunte mense decembri ultimi anni huius quinquennii, b. fre­ quentia consultationum vel congregationum (quo temporis intervallo eveniant, vel quot congressiones celebratae sint ulti­ mo quinquennio), c. quo temporis intervallo Consilium reno­ vetur. 3. Tribunal dioecesanum et/vel regionale, a. numerus Judi­ cum, exeunte mense decembri ultimi anni huius quinquennii: clerici, laid. b. ceteri qui operam praestant, exeunte mense decembri ultimi anni huius quinquennii: clerici, laid. c. nu­ merus causarum matrimonialium (declaratio nullitatis, di­ spensatio super rato et non consummato, separatio, etc.) quae pertractatae sunt singulis annis quinquennii, d. numerus cau­ sarum “iurium”, '•criminalium” et nullitatis Sacrae Ordina­ tionis, etc., quae pertractatae sunt singulis annis quinquennii, e. numerus processuum canonicorum quibus examen institu­ tum est virtutum heroicarum, singulis annis quinquennii. Nota statistics N. 2 Res editorialis - Scrip ta typis edita. Usque ad finem mensis decembris ultimi anni huius quin­ quennii, quot numerantur: 1. Societates librariae catholicae. 2. Tabernae librariae catholicae, 3, Ephemerides dioecesis (declaretur quo temporis intervallo edantur, an scilicet singulis diebus, hebdomadibus, vel mensibus; declaretur etiam numerus exemplarium cuiusvis editionis). 4. Cetera scripta typis edita periodica (declarentur omnia ut in superiore numero s). Nota statistics N. 3 Clerus - Centra pastoralia. 1975 Nota statistics N. 4 Instituta formationis et doctrinae. Inde a die 1 mensis Ianuarii ipsius anni ex quo quinquen­ nium sumit intium, significetur quot sint: , 1. Seminaria Minora vel alia id generis collegia, in quibus instituantur candidati ad sacerdotium pro Clero dioecesano. 2. Seminaria Minora vel alia id generis collegia, |n quibus instituantur candidati ad sacerdotium pro Religiosis. 3. Se­ minaria Maiora vel alia id generis collegia, in quibus instituan­ tur candidati ad sacerdotium pro Clero dioecesano. 4. Semi­ naria Maiora vel alia id generis collegia, in quibus instituantur candidati ad sacerdotium pro Religiosis. 5. Seminarii alumni minores Cleri dioecesani. 6. Seminarii alumni maiores Cleri dioecesani. Usque ad diem 31 Decembris postremi anni quo quin­ quennium completur, signifecetur quot fuerint: 7. Seminaria Minora vel alia id generis collegia, in quibus instituantur candidati ad sacerdotium pro Clero dioecesano. 8. Seminaria Minora vel alia id generis collegia, in quibus In­ stituantur candidati ad sacerdotium pro Religiosis. 9. Semiminaria Maiora vel alia id generis collegia, in quibus instituan­ tur candidati ad sacerdotium pro Clero dioecesano. 10. Semi­ naria Maiora vel alia id generis collegia, in quibus instituantur candidati ad sacerdotium pro Religiosis. 11. Seminarii alumni minores Cleri dioecesani. 12. Seminarii alumni maiores Cleri dioecesani. 13. Universitates catholicae quoique ascripti. 14. Universitates civiles quotque ascripti. 15. Facultates Theologicae, quot docentes quotque singulis Facultatibus ascripti. 16. Aliae catholicae scholae superiores quotque eis ascripti secundum earum genus et gradum. Nota statistics N. 5 Scholae catholicae, elementariae et mediae. Inde a die 1 mensis Ianuarii ipsius anni ex quo quinquen­ nium sumit initium, significetur quot sint: 1. Scholae catholicae elementariae. 2. Scholae catholicae mediae. Usque ad diem 31 mensis Decembris ipsius anni quo quin­ quennium completur, significetur quot fuerint: 3. Scholae catholicae elementariae. 4. Scholae catholicae mediae. 5. Personae (sacerdotes, religiosi, laici) prorsus ad­ dictae ordinationi et promotioni Christianae doctrinae (cate­ chesis) in Dioecesi instituendae. 6. Personae (sacerdotes, reli­ giosi, laici) quae Christianam doctrinam doceant in: a) Scho­ lis elementariis, b) Scholis mediis. Nota statistics N6 Quod spectat ad spatium quinque annorum continuum, Coetus, associationes et motus apostolatus laicorum. quorum primus initium sumit ex primo die mensis Ianuarii, Usque ad finem mensis Decembris ipsius anni quo quin­ quintus autem completur postremo die mensis Decembris, di­ quennium completur stincte significetur quot sint: 1. Referatur index coetuum, associationum et motuum 1. Sacerdotes dioecesani (saeculares) ordinati. 2. Sacerdo­ apostolatus laicorum in Dioecesi operantium, illis quidem tes dioecesani ab aliis nationibus oriundi atque in Dioecesim expresse significatis, quorum praesentia vel navitas latius recepti. 3. Sacerdotes dioecesani ex aliis Circumscriptionibus patet et maius pondus habet. 2. Significetur quot sacerdotes Ecclesiasticis istius Nationis oriundi atque Dioecesi servientes. omnino (“full time") eorum curae addicantur. 4. Sacerdotes perpetuo exclaustrati atque in Dioecesim recep­ ti. 5. Sacerdotes dioecesani defuncti. 6. Sacerdotes dioecesani Nota statistics N. 7 missi a Dioecesi ad alias Circumscriptiones Ecclesiasticas. 7. Sa­ cerdotes dioecesani qui sacerdotium reliquerunt. 8. Sacerdo­ Coetus confessionales. tes dioecesani muneribus vacantes ratione aetatis vel infirmi­ tatis. 9. Paroeciae suppressae (’‘paroeciae” id est sedes pa­ Usque ad finem mensis Decembris ipsius anni quo quin­ storales canonice erectae, sive territoriales sive personales). quennium completur, illis quidem expresse significatis, qui numero personarum vel momento navitatis praestiterint, in­ Inde a die primo mensis Ianuarii ipsius anni, ex quo quin­ dex transcribatur: quennium sumit initium, significetur quot sint: 1. Coetuum confessionis Christianae non catholicae in 10. Paroeciae parocho residente praeditae atque a Clero Dioecesi exstantium. 2. Coetuum religionum non Christiana­ dioecesano gubernatae. 11. Paroeciae parocho residente prae­ rum in Dioecesi exstantium. 3. Coetuum organlzatorum non ditae atque a Clero religioso gubernatae. 12. Paroeciae paro­ credentium in Dioecesi degentium. cho residente destitutae atque ab alia parocho vel sacerdote administratae. 13. Paroeciae parocho destitutae atque sodali­ bus religiosis non sacerdotibus commendatae. 14. Paroeciae PARS SECUNDA parocho destitutae atque Sororibus religiosis commendatae. Schema pro Relatione Quinquennali Ordinariorum intra am­ 15. Paroeciae parocho destitutae atque laicis commendatae. bitum Sacrae Congregationis pro Ecclesiis Orientalibus 16. Paroeciae omnino vacantes. Usque ad diem 31 mensis Decembris ipsius anni quo quin­ (complendum iuxta formulas generales primae partis) quennium completur, significetur quot fuerint: 17. Paroeciae parocho residente praeditae atque a Clero CURIA PATRIARCHALIS (Sincellus, Oeconomus, Archidioecesano gubernatae. 18. Paroeciae parocho residente prae­ vista, Curator tabularum accepti et expensi. Curator statiditae atque a Clero religioso gubernatae. 19. Paroeciae paro­ sticae). cho resiuente destitutae atque ab alio parocho vel sacerdote SYNODUS PERMANENS (Membra, dies conventuum, ar­ administratae. 20. Paroeciae parocho destitutae atque sodali­ gumenta disceptata). bus religiosis non sacerdotibus commendatae. 21. Paroeciae parocho destitutae atque Sororibus religiosis commendatae. Ubi deest Synodus permanens: 22. Paroeciae parocho destitutae atque laicis commendatae. CONSILIUM PATRIARCHALE (Membra, dies conven­ 23. Paroeciae omnino vacantes. 24. paroeciae habentes Con­ tuum, argumenta disceptata). silium pastorale, paroedale, vel aliud id generis. 25. Commu­ TRIBUNALIA PATRIARCHALIA (Nomen Tribunalium, nitates basilares (v. d. “di base”). 26. Sacerdotes dioecesani in nomina Officialium, relatio causarum disceptatarum). Dioecesi Incardinati. 27. Sacerdotes dioecesani Licentia vel COMMISSIO LITURGICA (nomina membrorum navitas Laurea in Theologia exornati. 28. Sacerdotes dioecesani Li­ Commissionis). centia aut Laurea in aliis scientiis exornati. 7141 7141 1975 SECRETARIA STATUS: FORMULA RELATIONIS QUINQUENNALIS CURIA PATRIARCHAE DE RITU DEFENDENDO (in Patriarcatu, extra Patriarchatum). NOVAE EDITIONES LIBRORUM LITURGICORUM (li­ bri inscriptio, tempus novae editionis). NECESSITUDINES cum Episcopis proprii Patriarchatus. NECESSITUDINES cum Episcopis eiusdem Ritus extra Patri archatum. CONCILIA EPISCOPALIA INTERRITUALIA CONVO­ CATA (dies, argumenta disceptata, animadversiones). COOPERATIO CUM PROPRIIS EPISCOPIS in gravibus Dioecesium negotiis. NECESSITUDINES CUM CLERO PATRIARCHATUS (specialis sedulitas de vocationibus deque vita spirituali pre­ sbyterorum, de digno cultu et victu ipsis suppeditandis; quae incepta sint ut pecunia intereparchiahs constitueretur pro cu­ ratione Cleri aegritudine affecti; significentur domus, quae forte sint in Patriarchatu, pro Clero senectute affecto). VISITATIONES EPARCHIARUM (nomen Eparchiae, dies visitationis, animadversiones). VISITATIONES SPECIALES (nomen Instituti, dies visita­ tionis, animadversiones). DIFFICULTATES TEMPORE SEDIUM EPISCOPALIUM VACANTIUM (electio novorum Titularium, tutela bonorum Eparchiae custodia bonorum defuncti Pastoris ipsi Ecclesiae legatorum). RELIGIOSI: 1. Monasteria "stauropegiaca": nomen, dies erectionis, quot sint sodales, finis,animadversiones *?.Or ­ dines iuris Patriarchalis: nomen, dies erectionis, quot sint do­ mus, quot sodales, finis, animadversiones; 3. Congregationes iuris Patriarchalis: nomen, dies erectionis, quot sint domus, quot sodales, finis, animadversiones. LOCA “STAUROPEGIAC A” (nomen, dies erectionis, Fi­ nis, animadversiones). CUSTODIA BONORUM ECCLESIASTICORUM (quae sint irregularitates, neglegentiae cognitae, remedia adhibita). FACULTATES CONCESSAE ad bona pretiosa vel alia ab­ alienanda et ad mutuum dandum. COOOPERATIO CUM FRATRIBUS SEPARATIS (assi­ duitas conventuum ut preces simul cum eis adhiberentur; eo­ rum interventus in operibus caritatis, in operibus socialibus; effectus certi ex dialogo obtenti; aucta mutua cognitio; peri­ cula; alii effectus qui forte prodierint). n.4424 B. De divisionibus ecclesiasticis. 13. De mandato commissivo (3) pro aliquibus regionibus aut operibus (Dioec.), aut de systemate commissionis missio­ ns lis (VA. PA): quinam mandatarii sunt, cum quibus effecti­ bus. 14. De contractibus forsitan directe initis inter Ordina­ rium et aliquos coetus missionariorum: quales. 15. De divi­ sionibus districtualibus aut regionalibus et de earum praeposi­ tis (qui sunt Vicarii foranei, Superiores districtus aut “unita­ tis paroecialis") (4); status ecclesialis respectivus. regiones seu loca ubi adhuc deficiunt. C. De provisione sedis vacantis vel impeditae. 16. In casu sedis vacantis vel impeditae, quomodo provi­ sum sit. III. MISSIONARII EORUMQUE COLLABORATORES A. De missionariis. 17. De presbyteris; numerus sacerdotum dioecesanorum (autochthonum. exterorum) in ipsa circumscriptione incardinatorum, necnon numerus sacerdotum ibi ad tempus laboran­ tium (sacerdotes sic dicti “Fidei donum"); numerus sacerdo­ tum alicui Instituto addictorum (exterorum, autochthonum) stabiliter in ipsa circumscriptione laborantium (secundum In­ stituta). 18. De religiosis Fratribus: numerus eorum (autoch­ thonum, exterorum) secundum Instituta. 19. De religiosis So­ roribus: numerus earum (autochthonum, exterarum) secun­ dum Instituta. 20. De missionariis laicis (5): brevis descriptio de fllis, quoad numerum,provenientiam, operam. 21.Speciali­ ter de catechistis autochthonous ex professione (Full Time, à plein temps): accurata descriptio de illis, numerus virorum ac mulierum, eorum opus ad Fidem dilatandam, ad catechesim proponendam, ad communitates Christianas regendas defi­ ciente sacerdote. 22. De his omnibus: quid re relationibus illo­ rum inter se, et cum Ordinario; an sint conventus missiona­ riorum cum Ordinario; utrum eorum activitas satisfaciens evadat in omnibus pro eruditione Populi Dei ac pro progressu Ecclesiae novellae. PARS TERTIA B. De collaboratoribus 2 3. Consilia pro laicorum apostolatu: quot et qualia sint. 24. Adsistentes paroecialies (6): brevis conspectus. 25. Catechistae occasionales (7): In paroeciis aut communitatibus ca­ tholicis, in scholis (privatis, publicis) aut in aliis institutioni­ bus, numerus virorum ac mulierum. Schema Relationis Quinquennalis pro Ordinariis qui in terri­ toriis commorantur Sacrae Congregationi pro Gentium Evangplizatione subiectis C. De seminaristis maioribus (8). 26. Se minaris tarum numerus pertinentium ad clerum dioecesanum;iliorumque numerus in Institutis. I. INCOLAE CIRCUMSCRIPTIONIS IV. OPUS MISSIONALE A. Sub aspectu civili. 1. Numerus incolarum totalis. 2. Numerus vel proportio secundum incolarum stirpem et linguam; et quid de recenti­ bus ac temporariis migrationibus. 3. Administratio civilis bre­ viter delineatur. B. Sub aspectu religioso 4. Catholici baptizati: numerus eorum totalis, numerus secundum sexum, varietatem rituum ac diversitatem stirpium; auid de eorum fervore et praxi religiosa. 5. Christiani non calolici: generalia secundum eorum numerum, varios ritus (quoad Orthodoxos) aut denominationes (quoad Anglicanos, Lutheranos, Calvinistas, etc.), ac progressum. 6. Alii coetus Christiani non catholici: an sint alii coetus religiosi qui ex oc­ cidentalibus regionibus provenientes, Christiani se dicunt; aut coetus locales qui, Christiano more adhuc viventes, a commu­ nione cum Ecclesia Catholica vel cum aliqua denominatione Christiana traditional! recesserunt; aut coetus syncretistici “christopagani" (1): elenchus coetuum ac compositio numerica approximative, delineamenta peculiaria, progressio vel regressio. 7. Non-christiani: generalia circa eorum numerum aut proportio secundum diversitatem professionis religiosae vel systematis philosophico-moralis. 8. Neo-pagani moderni (2): aestimatio eorum qui catholici fuerunt, aut christiani non catholici. A. De Fidei propagatione ac de initiatione Christiana. 27. De Fidei Catholicae propagatione: quibus personis, quibus methodis, quibus effectibus et difficultatibus. 28. An adsint impedimenta sat diffusa quominus illi bene ad Fidem catholicam dispositi a susceptione baptismi recedere debeant aut velint. 29. De initiatione Christiana neo-conversorum: quo­ modo proceditur, vel per ordinarios cursus pro catechumenis — si revera alicubi sint — vel per generalem ordinationem ca· thecheseos. 30. Numerus illorum neo-conversorum qui hoc quinquennio baptismum receperunt, et proportio secundum sexum, stirpem et aetatem. B. De formatione Christiana iuventutis 31. Pro iuvenibus catholicis in paroeciis aut stationibus missionalibus: quibus methodis, qutbus personis, an omnes religiosam formationem recipere queant. 32. Pro iuvenibus catholicis in scholis: an adsit possibilitas educationis religio­ sae pro alumnis catholicis in scholis cuiusvis regiminis (cath., prot., statalls) aut gradus (elementarii, medii, superioris); qui­ nam sunt effectus. 33. De formatione Christiana in associatio­ nibus juventutis catholicae: an satisfaciens evadat etiam rela­ te ad praeparationem apostolicam. 34. De nupturientibus ad matrimonium Christianum praeparandis: an et quomodo pro­ videatur. II. STRUCTURAE ECCLESIASTICAE 3. S. C. pro Gentiuri Evangellzatione. Instr. *Relation ! in territorii!, 24 febr. 1969 (A.A.S. 61 [1969]. pp. 281-287). 4. Tales “unitates" varias complectuntur paroecias (sive formatas sive non) sub cura alicuius presbyterorum coetus communiter operantium. 5. Uli aut Ulae sunt qui. sive ad aliquod Institutum Saecu­ lare. rive ad aliquam Associationem pertinentes, aut modo privato viventes etiam matrimonio luncti. allaborant In totali deditione vitae, licet ad tempus praefinitum, in opere mlsaionali. cum officiali deputatione ad hoc ab Ordinario recepta vel sancita. 6. Dii aut illae sunt qui. licet nullo organismo apostolatus laici adscript!, sat actuose cum missionariis collaborant in pa­ roeciis aut stationibus missionalibus. 7. “Part time catechists — Catéchistes â temps partiel" hic etiam recensentur magistri catholici scholarum qui doctrinam catholicam in scholis aut extra exponunt. 8. Sub hoc nomine veniunt ilh. ex ipsa circumscriptione Immediate provenientes, qui in aliquo Seminario Maiore aut Scholasterio (novitiatu incluso) inscripti sunt. A. De Ordinario eiusque collaboratoribus directis. 9. De Ordinario: nomen, generalia biographica, locum residentiae et indicatio postalis. 10. De Episcopis coadiutore et auxiliariis: nomen, generalia biographica. 11. De Vicariis Ge­ neralibus et Episcopalibus, vel de Vicariis Delegatis: nomen, generalia biographica, negotia propria. 12. De Consilio Pasto­ rali et de Senatu Presbyterorum, seu de Consultoribus dioecesanis (Dioec.) vel de Consilio Missionis (VA, PA): compositio, nomina, frequentia consultationum. 1 Istae sunt quae, secessione a Christianismo vel C atho­ li cismo facta, aliqua tamen de Christianismo retinentes, in corporationibus religiosis paganis novis se erexerunt. 2. Hic indicetur numerus approximat! vus baptizat orum qui nullam amplius religionem confitentur. 7143 7144 SACRA CONGREGATIO PRO CULTU DIVINO n. 4425 C. De actione pastorali erga fideles 35. Quibus linguis Liturgia Verbi populo fideli proponi­ tur; an homilia regulariter et modo congruo facta sit; quid de actuosa participatione fidelium Missae sacrificio; proportio fi­ delium qui Missae de praecepto intersunt; quid de frequentia communionis sacra men talis. 36. De baptismo: numerus pue­ rorum baptizatorum ex familiis catholicis natis (durante quin­ quennio); numerus totalis baptismorum (etiam in periculo mortis). 37. De matrimonio: utrum polygamie vel divortium a legislatione civili agnita sint et quomodo fideles catholici se gerant; utrum matrimonia mixta invalescant et cum quibus effectibus pro parte catholica et prole. 38. De numero eorum qui vitam et praxim catholicam derelinquunt: cur id faciant, et quinam fiant (an adhaereant coetibus atheorum vel in pa­ ganorum societatem revertantur, vel ascribantur alicui coetui alius religionis). D. De centris aut institutionibus ad opus missionale fovendum 39. De Seminario maiore: Notitiae utiles praebeantur cir­ ca professores (autochthones, exteros), directores, studentes, regimen, ac circa exitum formationis impertitae. 40. De cen­ tris apostolatus sive pro conversione ad Ecclesiam, sive pro incremento actionis pastoralis erga fideles: brevis descriptio de his centris (9). 41. An adsint scholae speciales pro forma­ tione catechistarum et magistrorum catholicorum: brevis con­ spectus de illis quae circumscriptioni sunt propose. 42. An adsint centra aut institutiones ab ipsa Missione erecta pro progressu fechnico-sociali incolarum praesertim catholicorum: etiam pro actione medico-caritativa; brevis conspectus de va­ riis istis centris aut institutionibus. 43. An adsint organizatio­ nal sportivae aut recreativae pro iuventute catholica. 44. An difficultates speciales ponantur erga aliquas ex istis institutio­ nibus; an reapse omnes istae criteriis modernis efficaciae apo­ stolicae respondere videantur. F. De problematibus maioris momenti 45. Delineantur problemata principaliora circa evangeliza­ tionem et implantationem Ecclesiae particularis autochthonis; obstacula et exspectationes pro futuro. 9- V. gr.: Centra investigationum socio-religiosarum. cen­ tra pro mediis modernis communicationis socialis, centra pro praeparatione novellorum missi onariorum, centra pastoralia, domus convictu ales pro studentibus catholicis, etc. . * ΙΧΡ 1? Po,y9lottii Vaticanis 1975. Adn. L· de ECLEVERRiA In REDC 32 (1976) 401-413. 4425 1975 ......... -SC pro CULTU DIVINO, NORMAE. PART.· Normae servandae, ut aliqua ecclesia localis titulo Basilicae Minoris decoretur, recognoscuntur L CONDICIONES 1. Ecclesia congruenti amplitudine et artis decore emi­ neat, et sit consecrata (1). 2. Ad structuram et formam quod attinet, liturgicis legi­ bus adamussim respondeat (v. gr. altare maius venus popu­ lum sit exstructum; sedes celebrantis et ambo ad verbum Dei proclamandum, crux, baptisterium, locus pro asservatione Ss.mae Eucharistiae habeantur apte disposita; imagines quoad formam, numerum, collocationem vieentibus normis con­ ia Longitudo aedificii ca. 50 m. de more computatur. 7145 1975 gruant); idonea sit ad liturpcas actiones rite exsequendas et ad fidelium actuosam participationem obtinendam. 3. In universa dioecesi quadam celebritate gaudeat, v. gr. quia corpus vel insignis reliquia alicuius Sancti canonizat! in ea asservatur, vel celebris imago ibidem peculiari veneratione colitur, vel ipsa ecclesia refertur ad singularem quendam even­ tum reliriosae dioecesis historiae. 4. Vitae religiosae et pastoralis veluti radiationis centrum exsistat; hinc: a) sacrae Liturgiae et praesertim Eucharistiae celebratio omnimoda cum dignitate peragatur, quae sit aliis in exem­ plum, sive ob liturgicam legum observantiam sive ob actuo­ sam populi participationem: b) Schola Cantorum ibi habeatur ac praeterea non desit qui fidelium participationem ducere et sustinere queat; c) sacerdotes numero sufficientes ecclesiae addicti et confessorii paenitentium necessitati, statutis horis, praesto sint; d) verbi divini praedicatio frequens fiat nec ad nomiliam dierum festorum dumtaxat redigatur. 5. Documenta dirigenda Sacrae Congregationi pro Sacra­ mentis et Cultu Divino ad titulum Basilicae Minoris obtinen­ dum ea quae sequuuncur amplecti debent: a) petitionem rec­ toris ecclesiae ab Ordinario loci approbatam, etiamsi agatur de ecclesiis exemptis; b) indicationem an aliae et quaedam Basilicae in dioecesi inveniantur; c) “nihil obstat” Conferentiae Episcoporum; d) opuscula, libros, imagines luce impres­ sas. ex quibus ecclesiae forma, structura, condicio, sufficien­ ter illustrentur;e) responsiones “Quaestionario” adnexo (2). II. OBLIGATIONES 6. Intra Basilicae fines promoveatur religiosa fidelium in­ stitutio, peculiaribus cursibus instructionis, collationum seriebus, ce te risque e i us modi inceptis. 7. Inter Basilicae opera et incepta plurimum tribuatur stu­ dio et vulgationi documentorum, quibus Summi Pontificis mens et magisterium exhibetur. 8. In ipsa Basilica singulari cum sollemnitate celebrentur: a) festum Cathedrae S. Petri (22 febr.k b) sollemnitas SS. Apostolorum Petri et Pauli (29 iun.); c) anniversarium electio­ nis Summi Pontificis. 9. In quavis Basilica, pro opportunitate, diebus praesertim festivis, una alterave Missa lingua latina celebretur. In eiusmodi Missis gregorianae melodiae vel sacra polyphonia peculiari cura et studio proferantur. Item, pro opportunitate, celebrentur etiam Missae lingua vernacula frequentioribus coetibus peregrinorum propria. 10. In fronte Basilicae Summi Pontificis vel Apostolicae Sedis insigniae collocentur. III. CONCESSIONES 11. Fideles plenariam indulgentiam, suetis condicionibus, acquirere possunt Basilicam diebus infrascriptis visitantes: a) in sollemnitate SS. Apostolorum Petri et Pauli (29 iun.); b) in sollemnitate Titularis, c) die 2 augusti, quo “Portiunculae” indulgentia occurrit;d) die ad libitum semel in anno electa. 12. Signum pontificium, idest Claves decussatae, adhiberi poterit in vexillis, in supellectile, in sigillo Basilicae. 13. Rectori Basilicae super rochetum uti licet mozetta ex serico nigro cum oris, ocellis et globulis rubini coloris. 2. In “Quaestionario” notitiae quaeruntur circa mensu­ ram ecclesiae eiusque dispositionem ad celebrationes liturgicas lux ta exigentias instaurationis liturgicae. diem consecra­ tionis. reliquias et imagines quae in ea coluntur, eius momen­ tum historicum et artisti cum eiusque vitam religiosam et pa­ storalem. • Notlt. 11 (1975) 260-262: cfr. Decretum S. C. Rituum Domus Del dlel 6 lunll 1968: LE n. 3663. Adn. C. BRAGA In EL90 (1976) 505-506. ANNUS 1976 4426 1976 IAN 9. · SOLLEMNIS CONVENTIO CUM AUSTRIA. AAS 68 (1976) 422-424 Conventio Addi titia inter Apostolicam Sedem et Rempublicam Austriacam circa rem patrimonialem SECONDO ACCORDO ADDIZIONALE ZWEITER ZUSATZVERTRAG Fra la Santa Sede e la Repubblica Austriaca alia Convertzione fra la Santa Sede e la Repubblica Austriaca per il Regolamento di Rapporti Patrimoniali dei 23 Giugno 1960. zwischen dem Heiligen Stuhl und der Republik Oesterreich zum Vertrag zwischen dem Heiligen Stuhl und der Republik Oesterreich zur Regelung von vermogensrechtlichen Beziehungen von 23. Juni 1960. Fra Ia Santa Sede, rappresentata dal suo Plenipotenziario Sua Eccellenza Rev.ma Mons. Dr. Opilio Rossi, Arcivescovo 423 tit. di Ancira e Nunzio Apostolico in Austria, c / Zwischen dem Heiligen Stuhl, vertreten durch dessen Bcvollm âchtigten, Seine Exzellenz, den Herm Apostolischen Nuntius in Oesteneich, Titularerzbischof von Ancyra, Msgr. Dr. Opilio Rossi, I 423 La Repubblica Austriaca rappresentata dai suoi Plenipotenziari il Signor Dr. Erich Bielka, Ministro Federate per gli Affari Esteri, e il Siçnor Dr. Fred Sinowatz, Ministro Federate per ristruzione e 1 Arte, viene concluso, a ulteriore comple­ mento della Convenzione fra la Santa Sede e la Repubblica Austriaca per il Regolamento di Rapporti Patrimoniali del 23 Giugno 1960, il seguente Accordo Addizionale: und der Republik Oesteneich, vertreten durch deren Bevollmachtigte, Herm Dr. Erich Bielka, Bundesministcr Cur Auswârtige Angclegenheiten, und Henn Dr. Fred Sinowatz, Bundesminister fur Unterricht und Kunst, wird in neucrlicher Erganzung des Vrtrages zwischen dem Heiligen Stuhl und der Republik Oesteneich zur Regelung von vermbgensrechtlichen Beziehungen von 23. Juni 1960 nachstehender Zusatzvertrag geschlossen: Art. I. La somma di 67 milioni di scellini, di cui all’Articolo II, Capov. 1, lettera a della Convenzione fra la Santa Sede e la Republics Austriaca per il Regolamento di Rapporti Patri­ moniali del 23 Giugno 1960 nella redazione dell’Accordo Addizionale del 29 Settembre 1969, verra elevata a partire dall’anno 1976 a 97 milioni di scellini. Artikel I. Der in Artikel II Absatz 1 lit. a des Vertrages zwischen dem Heiligen Stuhl und der Republik Oesterreich zur Regelung von vermbgensrcchtlichen Beziehungen von 23. Juni 1960 in der Fassung des Zusatzvcrtrages von 29. September 1969 genanntc Betrag von 67 Millionen Schil­ ling ward beginnend mit dem Jahr 1976 auf 97 Millionen Schilling erhôht. Art IL L'Articolo XXII del Concordato del 5 Giugno 1933 vale, per analogia, per la soluzione di difficoltà Concer­ nenti l’interpretazione del présente Accordo Addizionale. Artikel II. Artikel XXII Absatz 2 des Konkordates von 5. Juni 1933 gilt fur die Regelung von Schwierigkciten bezüglich der Auslegung dieses Zusatzvcrtrages sinngemdss. Art. III. Questo Accordo Addizionale, il cui testo italiano 424 e tedesco sono ugualmente autentici, dev’essere ratificato / e gli istrumenti di ratifica devono essere scambiati al piu presto in Roma. Esso entra in vigore il giomo dello scambio degli istrumenti di ratifica. In fede di che i Plenipotenziari hanno firmato il présenté Accordo in doppio originale. Fatto a Vienna, il 9 gennaio 1976. Per la Santa Sede: Fur den Heiligen Stuhl: 0. Rossi. Artikel III. Dieser Zusatzvertrag, dessen dcutschcr und italienischer Text authentisch ist, wird ratifiziert ; die Ratifi- 424 kationsurkunden werden sobaid wie mbglich in Rom ausgetauscht werden. Er tritt mit dem Tag des Austausches der Ratifikationsurkunden in Krakft. Zu Urkund dessen haben die Bevolmâchtigten dicsen Zusatzvertrag in doppeltcr Urschrift unterzeichnct. Geschehen zu Wien, am 9. Jânner 1976. Für die Republik Oesteneich: Austriaca; E. Bielka, Fred Sinowatz. Per la Repubblica Sollemni Conventione inter Apostolicam Sedem et Rempublicam Austriacam rata habita, die XIV mensis Maii, anno M^CMLXXVI, in Aedibus Vaticanis instrumenta Ratihabitionis accepta et reddita mutuo fuerunt. Exinde Conventio eodem die vigere coepit. 4427 1976 IAN 27.-SC pro EPISCOPIS, LITT. CIRC. PART.· Monentur Episcopi, sacerdotes atque utriusque sexus religiosi ut vestem seu habitum sacerdotatem vel reli­ giosum uniuscuiusque proprium deferant cum simpli­ citate et dignitate Roma, 27 gennaio 1976 Eccellenza Reverendissima, Per venire incontro alie muta­ te esigenze del costume la Santa Sede ha a suo tempo autorizzato te Conferenze episcopali ad introdurre nelle loro nazioni i mutamenti che tutti conoscono nella foggia delTabito 7147 ecclesiastico, permettendo nello stesso tempo ai responsabili delle Famiglie Religiose di fare altrettanto per qucllo proprio dei loro Istituto. Lo stesso significato avevano i vari indulti particolari. Nello spirito di quelle concessioni Labito degli ecclesiastici e delle persone professant lo stato religioso - salvo te norme vigenti per il servizio liturgico - dove va essere “simplex ac modestus, pauper simul et decens * 4 (cfr. Perfectae caritatis, n. 17), tale da costituirc sempre un segno évidente per i fedeli della loro condizionc. Purtroppo questi valori sono stati largam en te trascurati e perfino impugnati con pretestuose motivazioni dottnnali c pastorali, con gravissime consegucnze negative· Ira cui Limbarazzo c il disorien Umento del popolo di Dio. Ma do che costituisce il motivo di questa mu cornspondenza è il penoso rilievo che tali arbitri siano non di rado par7148 d. 4428 -4430 SIGNATURA APOSTOLICA - S. C. PRO SACR.-CULTÜ - PAULUS VI titi dagh stessi Vescovi ed incoraggiati dal loro esempio, sc non addiritura da loro formali indicazioni come nei casi di co­ rn uniti femminili spin te da taluni Vescovi ad abbandonare 1’abito religioso. Compio pertanto il superiore incarico di chicdere alTEccellenza Vostra di voler richiamare fattenzione dei Vescovi di codesto Paese, nella forma che rite ni più opportuna, affin­ ché, essi stessi, consapevoli dei dovere di essere “forma gregis" particolarmente nei confront! del proprio presbiterio e dei re­ ligiosi, “insignia sui gradus legitime statuta cum simplicitate deferant, nec sine iusta causa deponant" (Directorium de pe­ storali ministerio Episcoporum, n. 28). Vorranno inoltre impiegare ogni miglior impegno affinché il clero secolare e regoiare cviti, anche in cio che concerne la sua tenuta, quanto puo offuscare lo “status clericalis decorem” (Christus Dominus, n. 35, 4), e non venga mai meno questa testimonianza deUa sua consacrazione, che “omnia Ecclesiae membra ad officia vocationis Christianae impigre adimplenda efficaciter attrahe­ re potest ac debet” (Lumen gentium, n. 44). Non si esclude che circostanze particolari, come sono ad esempio taluni mo­ menti di svago o di diporto, possano giustificare Tuso di un vestito adeguato alia situazione, sempre pero decoroso e lontano da rice rca tezza o vanitâ, che “a formis aperte saeculari­ bus quadamtenus distinguatur” ( Esort Apost. Evangelica te­ stificatio, n. 22). Grato per il cortese servigio che viene a rcndere a questa sacra Congregazione, Le invio il mio fratemo saluto e mi confermo suo devjno nei Signore. - S. Card. BAGGIO, Prefetto. U977H ro8?)}977 ,n singulis Nationibus, Prot. N. 669/ 269’270· Adn' S· BEL°SO In CpR 5Ô 4428 1976 (AN 30 - FEB 9 4429 1976 IAN . - SC pro SACR.-CULTU, RESPONSA. PART.· Responsa ad proposita dubia: 1. De Sanctorum cele­ bratione in Liturgia Horarum recte ordinanda. 2. De muneribus diaconi in communitatibus sacerdotum 1. De Sanctorum celebratione in Liturgia Horarum Ad nonnam n. 224 Institutionis generalis de Liturgia Ho­ rarum, in Officio Sanctorum peragendo ’‘partes proprias, si forte desint, supplent respectiva Communia Sanctorum * 9, Ex alia parte, n. 235d, cum de lectionibus Officii agit, haec ha­ bet: ‘’Altera lectio est hagiographie * ...;si autem non est pro­ pria, sumitur e textibus Patrum diei currentis' *. Qua de re in­ ter duas normas contradictio adesse videtur. Resp. Numerus 224 generale enunciat principium, quod recte est interpretandum. De facto norma valet pro sollemni­ tatibus et festis, dum e contra simpliciter indicatur pro me­ moriis, quia n. 235b expresse dicit quod partes communes, excepta tantummodo oratione finali, usurpari valent ad libi­ tum: de communi vel de ferio. Ratio huius rubricae eo tendit ut inutilis ac omni varieta­ te carens diuturna repetitio vitetur, ut olim eveniebat cum hymno Iste Confessor aut antiphona Hic vir despiciens mun­ dum tam frequenter occurrente. Praeterea spiritualiter minus utile esset alteram lectionem semper de communi adhibere, quia lectiones istae ad frequentem usum minime destinantur. Memoretur insuper quod lectiones Patrum saepe rationem di­ cunt ad biblicam lectionem, quae praecedit, aut aliquando se­ riem continuam per dies plurimos constituunt. Manet ergo fa­ cultas aptiorem lectionem eligendi propter devotionem erga aliquem Sanctum: “Loco lectionis alterius tali diei assignatae, eligi potest, iusta de causa, alia lectio eiusdem temporis, de­ sumpta sive e libro Liturgiae Horarum sive e Lectionario ad libitum’’ (n. 250). De cetero, semper varietas taedioso usui est praeferenda. 2. De muneribus diaconi in communitatibus sacerdotum 1976 IAN 30.-SIGNATURA APOST., DECRETUM. PART.· Conflictus competentiae inter duo Tribunalia inferio­ ra committitur solvendus Tribunali superiori MATRJTEN. In causa de qua supra, cum domina Rosa T. petierit ut Hoc Supremum Tribunal dirimeret conflictum competentiae inter Tribunal Matritense. cui ipsa libellum exhibuerit in cau­ sa de qua supra, et Tribunal Petropolitanum in Statibus Foe­ deratis Americae Septentrionalis coram quo eius maritus pro­ posuerat actionem nullitatis eiusdem matrimonii; Cum duae propositae causae sint inter se connexae, ac ideo “ab uno eodemque iudice cognoscendae sint” (can. 1567), nempe ab illo qui prior partem conventam lestitime ci­ taverit (can. 1725); Nonnullae communitates petierunt utrum diaconus, sacer­ dotibus religiosis adstantibus, legitime possit: a) celebrationi Officii divini praesidere hebdomadarium munus explendo; b)benedictionem eucharisticam impertire;c) homiliam habere. Resp. a) Expressio “sacerdos vel diaconus” quae in nn. 254, 256 Institutionis generalis de Liturgia Horarum, et in ru­ bricis Ordinarii recurrit (Lit. Hor. I, 532, 537), minime postu­ lat quod diaconus exercere valeat munus praesidendi coram sacerdotibus, quamvis in illis textibus explicita condicio “vel, eo deficiente” non inveniatur. Mens legislatoris est diaconum ordinari ad presbyterum adiuvandum vel substituendum, eo deficiente. Quapropter secundum normas diaconus celebra­ tioni Officii ne praesideat cum praesto sint sacerdotes. Ipse vero procul dubio munus praesidendi exercebit in coetu reli­ giosarum, laicorum aut coram presbyteris legitime impeditis (infirmis, senibus, etc.). b) Pari modo, expressio “sacerdos vel diaconus” in nn. 9 1, 92. 97, 99, 100 Ordinis “de sacra Communione et de cultu Mysterii Eucharistici extra Missam”, etsi condicio “eo defi­ ciente” explicite non ponitur, minime significat quod diaco­ nus. minister ordinarius in expositione Ss.mi Sacramenti, pre­ sbyteris adstantibus, benedictionem eucharisticam impertiri possit. Solutio et exceptiones eaedem sunt ac in paragraphe antecedenti. c) Diaconus est minister ordinarius verbi Dei sicut et Bap­ tismi celebrandi atque Communionis distribuendae. Qua talis legitime ipse post Evangelium proclamatum facit homiliam, sicut habetur m n. 61 Institutionis generalis Missalis romani, qui adiungit verbum “aliquando”. Itaque diaconus munus si­ bi proprium in verbo Dei praedicando exercere valet, quin presbyteros supplantet in fidelium institutione. Supremum Signaturae Apostolicae Tribunal, praemisso quod duo tribunalia adita subsunt distinctis tribunatibus su­ perioribus, ac ideo “contraversiae definitio reservatur tribuna­ li superiori illius iudicis coram quo actio primo promota est” (can. 1612 §2); Cum propositio actionis fiat per praesentationem libelli, uti patet ex can. 1706: “Qui aliquem convenire vult.deber li­ bellum competenti iudici exhibere ...”; et ri actor oretenus petitionem proponat notarius debet “scriptis actum redigere, qui actori legendus est et ab eo probandus” (can. 1707. § 3); Attento quod, in casu, libellus ex parte mulieris exhibitus • Noti». 12 (1976) 46-47. est Tribunali Malritensi die 7 iulii 1975 et die 14 iulii 1975 admissus, dum non habetur dies exhibiti libelli a viro nec dies acceptationis, ad quam pronuntiandam requirebatur quoque consensus tribunalis partis conventae; 4430 Exclusa, in praesenti stadio, competentia Signaturae Apo­ stolicae. declarat conflictum competentiae, in casu, dirimi 1976 FEB 9.-P AULUS VI, ALLOC. AAS 68 (1976) 204-208 debere a foro superiori Tribunalis Malritensis, seu a Rota Nuntiaturae Apostolicae in Hispania, ad quam partes conten­ Allocutio ad Praelatos Auditores, Advocatos et Offi­ dentes accedant ad sua iura tuenda. Proinde utrumque Tribu­ ciales Tribunalis Sacrae Romanae Rotae, a Beatissi­ nal coram quo causa pendet, processum interim suspendat mo Patre novo litibus iudicandis ineunte anno coram adm issos: Idque notifiée tu r eidem Rotae Nuntiaturae Apostolicae m De pondere amori coniugali tribuendo in natura ma­ Hispania, Tribunali Matri tensi et Petropotitano, necnon. ope trimonii determinanda et in causis matrimonialibus horum Tribunalium parti quae tn uno et altero foro actrix ap­ decidendis paret. Datum Romae, e sede Supremi Signaturae Apostolicae DJecri Filii. Magni cumbentia vos consalutamus, qui - ut Tribunalis, die 30 ianuarii 1976. · Dinus Card. STAFF A, Freevobis sodalibus Tribunalis Sacrae Romanae Rotae sin gulis fectus Aurelius Sabattani, Secretarius. annis mons est - nos adiistis. tibetque asseverare nos studiose • AdoII 49 (1976) 49-59. 7149 7150 1976 FEB 9 PAULUS VI: ALLOCUTIO AD ROTAM ROMANAM ac reverenter audivisse ea, quae illustris vester Decanus Boleslaus Filipiak, quem carum habemus ac veneramur, est elocu­ tus. Qui quidem, sensus animi omnium vestrum, qui hic ade­ stis, interpretatus et verbis quam maxime egregiis ct permo­ ventibus usus est, quaedam adiungens, digna sane ad quae at­ tendamus, circa quaestiones ad ius dicendum in Ecclesia per­ tinentes, ct circa quosdam eventus, qui co spectant. Adventus hic vester, peculiarem ïim et auctoritatem ac­ cipit, quandoquidem singulari commendamini titulo. Quotiescumque enim nobis occasio offertur vos, dignissi­ mi viri, conveniendi vel exercitationem munerum vestrorum observandi, menti nostrae semper sponte occurrit gravitas of­ ficii vestri ct primarium momentum ministerii,^quod pro Ec­ clesia obitis, ius dicentes nominq auctoritateque ipsius Apo­ stolicae Sedis. Est enim ministerium, quod non solum praeclaris traditio­ nibus vestri Tribunalis illustratur, sed etiam, operositate ve­ stra et praesertim spiritu apostolatus sacerdotalis, quo imbui­ mini, ostendit omnimodam severitatem iudiciorum et vestram praeparationem ad munus huiusmodi, studium flagrans, quod confertis ad cotidiana officia a Sede Apostolica vobis com­ missa magna quidem fiducia dc defensione iustitiae. Ita fit, ut sollemnis inauguratio anni iudicialis opportuni­ tatem nobis praebeat exspectatam publicam meritamque lau­ dem tribuendi clarissimo isti Tribunali, atque gratum animum nostrum vobis significandi vosque confirmandi ad pergendum munus vobis mandatum, arduum sane et tacitum. Hoc eo li­ bentius praestamus quo magis aetate nostra exercitatio pote­ statis iudicialis - quemadmodum prorsus quaevis ordinatio iuridica - a non paucis impugnatur in Ecclesia, quasi sit quae205 dam struc/tura, quae super vim spiritualem et libertatem nun­ tii evangelici imponatur; haec autem res alias pertractata est. Animum autem convertentes ad quaestiones, quae in iure canonico dicendo potiores sunt, facere non possumus quin mentes vestras dirigamus ad regionem, in qua ille veluti cultus vester iustitiae et efficacia moralis ac doctrinalis Tribunalis vestri, historia digni, magis oportet effulgeant. Dc Causis enim matrimonialibus cogitamus, quarum non levia incremen­ ta sunt lugendum indicium periculorum, quibus societas ho­ rum temporum est obnoxia, quod attinet ad firmitatem, vigo­ rem, felicitatem instituti familiaris. Gaudemus profecto quod sollicitudo Concilii Vaticani se­ cundi de promovenda indole spirituali matrimonii ct de novis aperiendis viis, quas actio pastoralis Ecclesiae percurrat, se­ rium officium istius Tribuanlis excitavit idque induxit, ut ple­ nam perciperet significationem rationis magis personalis, quam magisterium Concilii proposuit quaeque in aequa aesti­ matione amoris coniugalis et in mutua perfectione coniugum nititur. Quibus tamen rebus nihil prorsus detrahi licet de di­ gnitate ac stabilitate instituti familiaris, neque imminui ex­ cellentiam et munus coniugale procreationis, inde exorientia (1). Itaque multiplex experientia, quam Tribunal vestrum hausit, facultatem vobis praebet, nunc — ut ante actis tempo­ ribus - materiam perutilem et praestantissimam afferendi no­ vae legislationi canonicae, quae in praesenti apparatur. Nos iuvat iterum affirmare, quantum Ecclesia vobis confi­ dat quoad hoc adiumentum vestrum, saluberrimum et perne­ cessarium, ad defendendum et constabiliendum institutum matrimoniale. Etenim eo quod e sententiis vestris elucent feli­ ces exitus, qui in colendis disciplinis iuridicis, biologicis, psy­ chologicis et socialibus habiti sunt - per quas matrimonium melius cognitum est et perspectum secundum veram suam na­ turam ut communitas amoris — vos insimul firmiter haesistis illis principiis primariis, quae doctrina et consuetudo Eccle­ siae semper sunt secutae, sive ut erroribus circa institutum matrimoniale eiusque corruptioni obniteretur sive ut ipsum matrimonium eo dirigeret, quo perfectius in dies et modo ma­ gis congruenti indolem suam consortionis coniugalis et sacra­ menti ostenderet. Nunc autem sermonis iter eo nos adducit, ut mentes cogi­ tationesque vestras dirigamus ad quasdam opiniones, quae e quibusdam placitis, quae hodie disseminantur, et e novis viis 206per Concilium apertis exortae / sunt, quarumque fautores, cum plus aequo bona interdum extollant amoris coniugalis et coniugum perfectionis, eo sunt progressi, ut bonum funda­ mentale prolis posthabeant, immo etiam prorsus seponant; amorem vero coniugalem iidem elementum habeant tanti momeriti etiam in iure, ut ei subiciant ipsam vinculi matrimonia­ lis validitatem, ac propterea ad divortium, nullo fere obnitente impedimento, aditum patefaciant, quasi, deficiente amore (vel potius primigenia amoris cupiditate), ipsa deficiat validi1. Cfr. Comt. past, de Eccl. in mundo huius temporis Gaudium et tpet, nn. 47-48. 7151 n.4430 tas irrevocabilis foederis coniugalis, quod ex libero atque amoris pleno consensu ortum est. Satis habemus hanc unam attingere vobisque probe notam animadversionem, quae quidem nobis plane digna videtur, quae nunc atque hoc loco in mentem revocetur. Profecto dubitandum non est de momento, quod coniuga­ li amori Concilium attribuit, cum illum praedicet perfectam coniugii condicionem optimamque metam, de qua coniuges monentur, ut constanter suam ipsorum communem dirigant vitam. Quod tamen magnopere nostra interest hoc loco rursus in sua luce ponere, hoc est: Christianam de familiari instituto doctrinam, ut probe nostis, nullo modo talem coniugalis amo­ ris notionem admittere posse, quae perducat ad relinquendam vel imminuendam vim ac significationem pernoti illius princi­ pii: matrimonium facit partium consensus. Quod quidem principium summum momentum habet in universa doctrina canonica ac theologica a traditione recepta, idemque saepe propositum est ab Ecclesiae magisterio ut unum ex praecipuis capitibus, in quibus ius naturale de matrimoniali instituto nec non praeceptum evangelicum innituntur (2). Vi huius principii, omnibus probe cogniti, matrimonium exsistit eo ipso tempore, quo coniuges matrimonialem con­ sensum praestant iuridice validum. Talis consensus est actus voluntatis indolis pacticiae (ve\ foedus coniugii, ut dictione utamur, quae hodie potior habetur quam vox contractus), qui quidem puncto temporis indivisibili gignit iuridicum effec­ tum, seu matrimonium “in facto esse' *, uti aiunt, vel vitalem statum, neque postea ullam vim habet ad “realitatem iuridicam", quam creavit. Quod fit ut, cum semel effectum iuridi­ cum creaverit seu vinculum matrimoniale, huiusmodi con­ sensus irrevocabilis evadat ac virtute careat id, quod peperit, destruendi. Hanc doctrinam Constitutio Gaudium et spes, licet sit pa­ storalis indolis, aperte docuit, ut constat ex eiusdem docu­ menti verbis, quae / sequuntur: Intima communitas vitae et a- 207 moris coniugalis, a Creatore condita suisque legibus instructa, foedere coniugii seu irrevocabili consensu personali instaura­ tur. Ita actu humano, quo coniuges sese mutuo tradunt atque accipiunt, institutum ordinatione divina firmum oritur etiam coram societate; hoc vinculum sacrum intuitu boni, tum con­ iugum et prolis tum societatis, non ex humano arbitrio pen­ det (3). Prorsus igitur negandum est, deficiente quovis elemento subiectivo, cuiusmodi est in primis amor coniugalis, matrimo­ nium non amplius exsistere ut “iuridicam realitatem", quae ortum duxit a consensu semel atque in omne tempus iuridice efficaci. Haec “realitas”, ad ius quod spectat, esse pergit ex amore minime pendens, eademque permanet, etiamsi amoris affectus plane evanuerit. Coniuges, enim, cum liberum prae­ stant consensum, non aliud faciunt, quam ingrediuntur atque inseruntur in ordinem obicctivum, seu "institutum ** quod eos superat ex eisque minime pendet nec quoad naturam suam, nec quoad leges sibi proprias. Matrimonium non a libera ho­ minum voluntate suam repetit originem, sed institutum est a Deo, qui illud voluit suis legibus praeditum atque instructum; quas leges coniuges plerumque ultro libenterque agnoscunt atque laudibus efferunt, utcumque tamen accipere debent in suum ipsorum bonum atque in bonum filiorum et societatis. Ex ultroneo affectus sensu, amor fit officium devinciens (4). Haec omnia non ita sunt intellegenda, quasi momentum ac dignitatem coniugalis amoris aliquo modo imminuant, cum dives copia bonorum, quae matrimoniali instituto insunt, non unice elementis iuridicis contineatur. Amor coniugalis, etiam­ si in iuris provincia non assumatur, nihilominus nobilissimo ac necessario munere fungitur in matrimonio. Est vis quae­ dam ordinis psychologici, cui Deus ipsos matrimonii fines praestituit. Ac revera, ubi deest amor, coniuges valido incita­ mento carent ad omnia munera atque officia coniugalis com­ munitatis mutua cum sinceritate exsequenda. Ex contrario, ubi viget verus coniugalis amor, hoc est amor humanus,... ple­ nus, ... fidelis et exclusorius usque ad mortem... fecundus (5). tunc matrimonium reapse perfici potest secundum plenam il­ lam perfectionis formam, quam suapte natura assequi valet Praeclarissimi viri ac Filii carissimi, dum huiusmodi animadversio/nes, quae plane constant, enuntiamus, votum faci-208 mus, ut vestra iudicialis opera semper firma observantia duca­ tur erga legem canonicam et constanti obsequio erga eius in­ terpretationem praestantissimam ac pastoralem; klque pne2. ^§iPe«“inier-SchennieU#r. tm. 643. 756. 1497,1813,3713.3701. 3. N. 48. 4. Cfr. Eph. 5. 25. 5. Cfr. Litt. Encycl. Humanor vitor, n. 9. 7152 η. 4431 -4433 PAULUS VI - SS. CC. PRO RELIGIOSIS - PRO GENT. EVANGELIZATIONE 1976 FEB 20-22 bienti sono state trascurate quasi dei tutto; anzi ritenute con­ sertim fiat, cum propter hodiernam mentium inclinationem trarie alie esigenze pastorali odieme e perfino impugnate con nimium permittentem, non sine detrimento rectae legis mora­ lis, postuletur, auspice recenti Concilio, providens defensio al- argomenti doctrinali. Io credo che Ella, riferendosi alla sorpresa a alHmbarazzo tiorum vitae bonorum. dei fedeli, abbia individuado una delle cause per cui taluni re­ Plane compertam habemus laudandam sane fidelitatem, ligiosi preferiscono I'abito civile, quando afferma che “è di­ qua vestrum Tribunal normis diligenter obtemperat, quae de minuito presso costoro lo spirito di penitenza”. Occorre, quindi, oggi insistere maggiormente perche i religiosi soprat­ processibus canonicis iure latae sunt Nostris in optatis est, ut a vestra agendi ratione iudiccs ecclesiastici exemplum assi­ tutto si impegnino a “rivestirsi di Cristo”, per nuscire a far apprezzare di nuovo U significato non solo spirituale delTabidue sumant, ita quidem ut neque facile neque sine legitima to religioso. causa ab iisdem normis dispensationem admittant. Mentre La ringrazio. Padre, dclle preziose considerazioni Quae omnia ardenti animo proferimus, dum iugem implo­ che ha voluto esprimere circa tale problema, mi è gradita la ramus effusionem caelestis Sapientiae et vobis et operae, per circostanza per professarmi devotissimo nel Signore. · A. Ma­ novum Judicialem Annum exsequendae. Gratia Dei vobis yer, Segre torto. semper adsit; perfectus Ecclesiae famulatus veluti celsissima • Cuidam sacerdoti regulari, Prot- N. 97/76-C. 37: CpR laboris adipiscenda meta vobis ante oculos assidue fulgeat at­ 58 (1977) 277. que in difficultatibus, quae vos certo manent, adiumentum praebeat; denique nobilissimae Tribunalis vestri traditiones 4433 vos incitent ad egregias vestras mentis animique virtutes gene­ rosiore usque studio exercendas. Haec vota ac preces Apostolica Benedictione confirmamus. 1976 FEB 22.-SC pro GENT. EVANG., LITT. CIRC. PART.· Adn. F BERSINI |n Pa. clero 55 (1976) 1181-1189; B. (1976) 10'11î u' navarrete! In PrM 65 (1976) 619-632. De contributo oeconomico Dioecesium in favorem Missionum comparando et Sanctae Sedi mittendo 22 Febbraio 1976 4431 Comme le sait déjà V. E., le Décret conciliaire “Ad Gen tes” - dont le dixième anniversaire de promulgation a été rappelé récemment — contient le solennel rappel du devoir de 1976 FEB 20. - PAULUS VI, FACULTATES. PART.· 1 Evangélisation qui ‘‘regarde premièrement et directement les Evêques avec Pierre et en dépendance de Pierre”. A ce pro­ Facultates renovantur Signaturae Apostolicae tributae pos, je m'adresse à V. E., en Sa qualité de Président de la circa prorogationem competentiae Tribunalium infe­ Conference Episcopale de ce Pays, pour porter à Sa connais­ riorum in prima, secunda et tertia instantia sance ce oui suit. Lors de la dernière Assemblée Pleniere de cette S. Congré­ FOGLIO DUDIENZA. 1. D 26 marzo 1976 scadono le fa­ gation, qui avait pour thème; “La Coopération Missionnai­ re”, au cours des travaux, sur ma proposition, les Membres de coltà date dal Santo Padre “ad biennium” al Supremo Tribu­ cette Assemblée ont porte une attention speciale à deux tex­ nale della Segnatura Apostolica in ordine alla concessione tes concernant une certaine contribution qui doit être fournie della proroga di competenza in prima, seconda e terza istanza au Dicastère Missionnaire par les diocèses et autres personnes nei singoli casi, in cui si riscontri opportuna la trattazione di morales existant dans ceux-cL Les deux textes en question son ceux ci-dessous: . una causa in sede diversa da quella determinata dalla legge, in De Décret “Ad gentes” n. 38: “Dans leurs conférences. ragione di agevolazione delTistruttoria, possibilité di evitare traduzionl cne comporterebbero perdita di tempo e denaro, Que les évêques traitent des prêtres du clergé diocésain a con­ sacrer à Γévangélisation des nations; de la somme déterminée, urgenza della definizione della causa, ecc. proportionnée à ses propres revenus, que chaque diocèse est 2. Secondo i termini del precedente induito, la Segnatura tenu de donner chaque année pour l oevre des missions; de Apostolica non used di tale facoltà quando una delle parti si la direction et de l'organisation des modes et des moyens qui opponga alia richiesta e si tratti di cause matrimoniali le cui viennent directement en aide aux missions; de l'aide à appor­ ter aux instituts missionnaires et aux séminaires du clergé dio­ sentenze, in virtu di norme concordatarie, siano destinate ad césain pour les missions, et, si besoin est, de leur fondation; avere effetti civili negli ordinamenti degli Stati. 3. Si sottopone aU’augusta considerazione del Santo Padre de l'encouragement d donner d des liens plus étroits entre ces h proroga dcllTndulto per un congruo periodo con le clausole instituts et les diocèses'9. Du Motu Proprio “Ecclesiae Sanctae” η. 3, art. 8: “Puis­ sopra riferite. que les offrandes spontanées des fidèles pour les Missions ne Romae, 20 febbraio 1976. suffisent en aucune manière, il est recommande qu ’en chaque RESCR. - Ex Audientia St mi diei 20 februarii 1976. Π diocèse, paroisse et chaque autre communauté diocésaine, soit fixé, le plus tôt possible, le versement d’une quote an­ Santo Padre si è degnato di prorogare le “Facoltà”, di cui so­ nuelle. déterminée selon les respectives possibilités, laquelle pra, per un quadriennio. - Card. Dino STAFFA, Prefetto. devra être distribuée par te Saint-Siège, sans préjudice pour lintegrité des autres offrandes des fideles". • Signatura Apostolica, Prot. N. 5374/74 VAR. Les conclusions concrètes de la susdite Plénière ont été exprimées en quelques voeux de particulière valeur, tel que celui qui a recueilli l'approbation unanime de réassem­ blée et qui se rapporte précisément aux deux textes cites et à 4432 une positive exécution de ce qu’ils prescrivent: Pour réaliser ce que demandent les Documents conciliaires et post-conci­ liaires - “Ad gentes” 38 - “Ecclesiae Sanctae1’ III, 8 — 1976 FEB 20.- SC pro RELIGIOSIS, LITTERAE. PART.· “Quo aptius”, A 6c - cette Plénière propose que le Saint-PeMens declaratur Sanctae Sedis circa habitum religio­ re. directement, ou le Dicastère Missionnaire, en accord avec le Préfet de la S. C. pour les Evêques et le Préfet de la S. C. sum a sodalibus Institutorum perfectionis gestandum pour les Eglises Orientales, dirige un appel aux Conférences Episcopales afin que les Dioceses, comme tels, selon les Statuts ou modalités des Conférences respectives, mettent Roma. 20 Febbraio 1976 annuellement à la disposition directe de ce Dicastère. une certaine somme destinée a.pourvoir aux multiples situations Reverendo Padre, E * qui pervenuta Ia lettera, indirizzata al auxquelles cette S. Congrégation est appelée a faire face, en Santo Padre, nella quale Elia lamentava che neppure In Con­ vento si indossava 1'abito religioso, e cltava al riguardo la si- dehors des engagements ordinaires prevus par les Oeuvres Pontificales Missionnaires. tuazione esistente nel collegio intemazionale di F. Cette contribution sera administrée par la S, Congrégation Sfortunatamente Ella sa, caro Padre, che U fenomeno da secondee par un Conseil restreint international et chaque an­ Le! segnalato, è molto più diffuso di quanto non si creda, sia née, un compte-rendu de cette administration sera fourni aux in Istituti maschlll sia in quelli femmimli. Eppure non solo U Santo Padre, ma questi Sacra Congre­ Conférences Episcopales ou aux Diocèses, selon le cas99. Ce voeu, très significatif, est ne aussi de la considération gatione è intervenuta più volte, emanando appropriate diretdu fait que la générosité spontanée des fidèles envers les Mis­ tive in proposito, ribadendo che Tabito religioso rappresentasions - laquelle s’exprime de diverses et louables manières, et va un segno dl consacrai io ne, e quindi rifiutando la semplice en particulier a travers les Oeuvres Pontificales Missionnaires soatituiione con Tabito civile. il cui uso puo essere permesso dont la Plemere a encore rappelé la priorite de l'importance e pustificato per clrcostanze particolari a giudizio dei Supe­ ne dispense pis les Eglises loqales, même les plus pauvres riori responsabili. d une participation de solidarité, spirituelle et matérielle à U Purtroppo tali direttive non hanno trovato quella docile cause commune de lEvangélisation missionnaire corrisponuenza che giustamente si attendeva; in alcuni am- 7153 7154 SACRA CONGREGATIO PRO INSTITUTIONE CATHOLICA 1976 FEB 22 En soumettant ce que dessus à Sa bienveillante considéra­ tion, c’est comme Préfet du Dicastère Missionnaire - auquel est confiée la grave et toujours pressante responsabilité dc pourvoir aux demandes et aux exigences du vaste et comple­ xe monde des Missions, avec le Souverain assentiment de Sa Sainteté Paul VI. Pasteur et Pere de toute l'Eglise Universelle - que je me permets d’inviter V. E., en toute respectueuse et entière confiance, à bien vouloir - avec LL; EE. membres de la Conférence Episcopale à laquelle Elle préside avec tant de sagesse - étudie/ * les meilleures façons de mettre à exécution ce que demando par le Concile et par le voeu de la récente Congrégation Plénière dont les Membres représentent toute l'Eglise au sein du Dicastère Missionaire. La profonde sensibilité de V. E. comme celle des Prélats de la Conférence Episcopale et des fidèles de Sa noble Nation créent en moi la vive espérance que ce qu’ont déjà réalisé quelques Conférances Episcopales et certains Prélats de diver­ ses parties du Monde — voire des territoires de Mission —, soit par leurs propres et généreuses contributions, soit avec la spé­ cifique transmission du 1% prélevé sur le revenu de leurs dio­ cèses - devienne rengagement de toute l’Eglise pour l’Evanwlisatioi) du Monde entier. Je desire, enfin, informer V. E. de la prochaine publica­ tion. dans le Revue ‘Omnis Terra’\d’un article présentant les differentes initiatives et modalités par lesquelles, iusau'à maintenant, il a été répondu à l'appel conciliaire. Au cas où V. E. croirait dévot demander quelques infor­ mations particulières sur le mode concret de porter à exécu­ tion, et ae façon opportune, ce qu’aura décide Sa Conférence Episcopale, je m'empresse de L’assurer que cette S. Congréga­ tion est entièrement disposée à Lui fournir toutes précisions utiles. C’est bien volontiers que je profite de la circonstance pour renouveler à V. E. l'expression de ma profonde gratitude, de celle de tout le Dicastère et de l'admirable phalange des Mis­ sionnaires, pour, toute l’aide apportée jusqu'à maintenant, en La priant d’agréer l’assurance de mon entier dévouement. Agnelo Card. ROSSI, Préfet. D. S. Lourdusamy, Secrétaire. • Praesldibus Conferentlarum episcopalium. Prot. N.1220/ 76: Blbllografla missionaria ann. XL-1976, Quademo 19, Roma 1977, p. 303-305. 4434 1976 FEB 22. - SC pro INSTIT. CATH., INSTR. PART.· De formatione theologica candidatis ad sacerdotium ministeriale tradenda LA FORM AZIONE TEOLOGICA DEI FUTURI SACERDOTI INTRODUZIONE 1. Tra i multeplici segni dei nostri tempi spiccano in modo particolare mut amenti protondi nella cultura e nella teoiogia. E’ un fermento che intéressa la vita di tutta la Chiesa, ma in primo luoço la formazione teologica dei futuri sacerdoti. Co­ me in tutti i settori formativi anche qui si notano nuovi orizzonti di ricerca, nuovi metodi, nuovi interessi e spostamenti di accento. In questi ultimi tempi si è accumulata al riguardo una quantité di problemi che esigono l’attenzione di tutti i responsabili, invitandoli ad un serio esame. 2. E’ per questa ragione che la Sacra Congregazione per ITducazione Cattolica si permette di indirizzare ai Rev.mi Vescovi e ai loro collaborator! nell'educazione del clero un documento sulla formazione teologica dei candidati al sacer­ dozio. Diversi motivi esigono che l’argomento sia trattato con la dovuta ampiezza e profondità: alcuni intrinseci al processo formatlvo teologico (corne accennato sopra), altri estrinsed, quali le mutate circostanze dei tempi, le condizioni della vita e del ministero sacerdotale, i problemi delfevangelizzazione, le nécessité generali della Chiesa. Nella situazione attuale l’insegnamento teologico riveste importanza primaria e moite speranze si ripongono nel suo auspicato rinnovamento. Una adeguata e aggiomata preparazione teologica dei candidati ap­ pare uno dei mezzi migliori per ridare vigore ai seminari e offrire un fondamento sempre più solido alla vita spirituale del clero e al suo ministero pastorale. 3. Per procedere con ordine e chiarezza si è ritenuto op­ portuno: L esporre alcuni aspetti della situazione attuale \ II. richiamare alcune esigenze delVinsegn amento teologico, derivate dalla natura stessa e dalla funzione propria della teo­ iogia; III. formulare alcuni orientamenti per 1'insegnamento teo­ logico in generale e per quello delle varie discipline in partico­ lare; IV. stabilire norme pratiche da osservare in tutti gli istituti ai quali è affidata Ia formazione teologica dei futuri sacer­ doti. 7155 η. 4434 I. Aspetti della situazione attuale 1. NUO VE ISTANZE DEL MINISTERO PASTORALE 4. 1) Un primo motivo per cui occorre dedicare speciale cura alTapprofondimento della formazione teologica deriva dalle mutate condizioni in cui i sacerdoti in awenlre dovran­ no esercitare il loro ministero. Meno numerosi, per Ia diminuzione generale delle vocazioni, essi si vedranno associati a re­ sponsabilité piu vaste nel quadro di un contesto pastorale articolato in minister! alcuni dei quali affidati ai diaconi ed ai fedeli. In virtù del loro specifico carattere i sacerdoti parteciperanno più da vicino alie sollecitudini dei loro vescovi, assu­ mendo compiti pastorali sempre piu generali e complessi, assieme a iniziative molto impegnative sia nella diocesi che fuori. Tale accresciuta responsabilité pastorale richiederà owiamente una non comune competenza teologica e sicurezza dottrinale. 5. 2) Inoltre i sacerdoti eserciteranno il loro ministero in una Chiesa in movimento ed in cerca di adattamenti alie nuove nécessité emergenti nel suo interno e nel mondo. In tali circostanze, la solidité teologica costituisce un presupposto indispensabile, sia per interpretare correttamente i segni dei tempi, sia per far fronte a nuove situazioni, evitando 1'immo bilismo e le awenture. 6. 3) I sacerdoti di domani saranno anche pastori di uo­ mini adulti, piu critici, piu Informati, immersi in un mondo ideologicamente pluralistico, dove il cristianesimo sarà esposto a molteplici interpretozioni e sospetti da parte di una cultura che si fa sempre più estranea alla fede. Sarà loro impossibile esercitare il proprio servizio alla fede e alla comunità ecclesiale senza una forte formazione teologica, iniziata fin dal semi­ nario e continuata in modo permanente. Né va dimenticato il fatto che oggî è cresciuta la cultura teologica di molti laici, i quali frequentano scuole e facoltà di teoiogia; il che esige dal clero un alto livello di preparazione teologica. 7. 4) Infine, c'è da prevtdere che la fede stessa dei sacer­ doti dt domani saré esposta a maggiori pericoli che net tempi passati. Infatti l’esperienza gia mostra le difficoltà incontrate da alcuni sacerdoti nel superare la prova dell'in crédulité e del­ lo scetticismo ambientale. La formazione sacerdotale deve prevedere questa dura situazione: difficilmente si potrà resta­ re fermi nella fede e confermare i propri fratelli credenti, sen­ za una formazione teologica che sia au’altezza di un tale stato di cose. 8. 5) Le considerazioni fin qui fatte mettono in evidenza che il sacerdote non puo accontentarsi di una formazione prevalentemente pratica e culturalmente ridotta. Ben ch é non ogni sacerdote sia chiamato ad essere specialista in teoiogia, tuttavia es is te affinité tra ministero pastorale e competenza teologica. Dai sacerdoti si attende che esercitino un vero mi­ nistero teologico nella comunità cristiana, senza per questo essere teologi di professione. Vescovi e sacerdoti infatti sono, come pastori, responsabili della predicazione ufficiale nella Chiesa. II. NUOVI COMPITI DELLA TEOLOGIA 9. La formazione teologica, di cui si è cercato di sottotineare l’importanza, deve dunque far pronte a situazioni e a problemi nuovi. Numerose esperienze e nécessita di varia spe­ cie inducono a mettere in risalto alcune componenti della ri­ cerca e dell’insegnamento teoloçico, che sembrano di una cer­ ta urgenza in vista dei molteplici compiti attuali. 10. 1) In passato, la teoiogia sviluppava il suo discorso in un mondo culturale che le era abbastanza omogeneo, per il fatto che la fede della Chiesa ispirova le culture e i costumi. Questo ambiente e ormai profondamente mutato. Se colûz β­ ίο e spesso indifferente verso il problema re 11 ri os o. il mondo d’oggi non è più in sintonia con la fede e con la predicazione della Chiesa. E’ dunque necessario operare perche il Vangelo possa essere compreso dai nostri contemporanei. Si tratta^di trovare un linguaçgio adatto per loro. Tale compito pero è troppo grave e delicato per essere lasclato aile Improwisazioni e aile iniziative individual!. Esso giustamente spetta alla teolo; gia, la quale è chiamata a darvi il suo contributo di solidité sclentifica e di chiarezza dottrinale. 11. 2) Sull’attivita teologica oggi incide notevolmente an­ che il dialogo ecumenico che, mentre spinge i teologi a nuove ricerche nell’ambito della storia e delle fonti, erige un nuovo clima nella teoiogia e in tutta la Chiesa. SI Impone innanzitutto il compito di riscoprire la dimensione ecumenica della teoio­ gia e di formulare le vérité della fede “con più profondité ed esattezza e con quel modo di esposizione e di espressioni. che possa essere compreso anche dai fratelli separati4 (1). 12. 3) A interpellare oggi rigorosamente ta teoiogia è ti­ tres i la vita della Chiesa. Essa suscita questioni inedite, in no­ me di una nuova prassi, che esige di essere analizzata e, se possibile, integrata nella fede. Qui appare l’importanza dell'azione pastorale, che provoca la riflessione teologica e stimola l’inseimamento teoloeico a farsi più vivo e attuale, senza per1. Decr. Unitatie redintegratio, n.ll. 7156 η. 4434 SACRA CONGREGATIO PRO INSTITUTIONE CATHOLICA 1976 FEB 22 sultati sicun di queste sdenze. e tiene conto della mentalité c den Ia sui autentidtl Questa funzione della teologia è neces­ dello spinto che esse generano negli uomini, corne delle intersaria per Q servizio dei popolo di Dio. pretazioni che l’uomo da di se stesso a ogn! generazione. Per 13. 4) Inoltre gnvi problem! del mondo moderno interquesto essa puo e deve svolgere un discorso documentai, pellano in mfaura crescente h teologia. La costituzione "Gau­ pertinente e accessibile, soprattutto sui punti del dogma e dium et spes” ha dimostreto lïnteresse della Chiesa per Hndella morale, che riguardano l’origine, la costituzione, il corntera fimigXii umana. Ne gli ultimi anni Ia teologia si è farta più portamento, lo sviluppo, la condizione e fl destino deU’uomo, sensibile verso i problem! economic!, sodali, politici delrusenza venir meno ai dati certi e immutabili della parola di maniti» visti nella luce dei vangelo. Una consapovolezza magDio (2). riore circa le implicazioni e le conseguenze sociali del dogma 21. 4) La teolopa cattolica non puô proscindere dalla ni susdtato un grande fermento non solo sui piano delJ’aziodottrina e dall’espenenza vissuta nell’ambito della Chiesa (3), ne ma anche su quello della riflessione propriamente teologinella quale il Magistero eus to disce e interpreta autenticamenca. Cio non puô essere dûatteso nella formazione del clero. te il deposito della {ede contenuto nella Sacra Scrittura e nel­ 14. 5} Per adempiere la sua missione al servizio della la Tradizione. Percio il teologo cattolico. nel campo dell’eseChiesa di oggi, la teologia deve reaiizzare Pinçontro con le gesi corne anche in altri campi del suo lavoro scientifico, non sdenze umane. Certo, queste non sono più ignorate dalla teo­ puo incondizionatamente se gu ire i metodi o accettare i risullogia; an ri alcuni del loro apporti sono già stati in un certo tati delle teologie opposte o entrance alla Chiesa. Il conformi­ senso "canonizzati” in modo taie da essere legati aile formusme acritico a tali teologie, oltre a non risponderc alla specifitezion! storiche della fede. citâ della *teologi cattolica. non è nemmeno nell’interesse di Ma la teologia, mentre è coqyinta che dalTenorme svflupun vero ecumenismo (4). po rituale di dette sdenzepotra trarre vantaggi sempre mag22. 5) La teologia, avendo per oggetto delle veritb che so­ giori, non si nasconde certi disagi che un taie incontro com­ no principi di vita e d’impegno personale (5), sia per ogni cre­ porta nel momento présente: il diffondeni delle sdenze uma­ dente sia per la comunità di cui fa parte, ha una dimensione ne nella mentalité e nella cultura odiema rende manifeste, in spirituale, per cui fl teologo nella n ce rca e nello studio non alcuni settori, le insuffîcienze di un certo linguaggio teologiprocede nella linea di un puro intellettualismo, ma obbedisce co; inoltre, il grande prestigio che esse godono influisce su al­ aile esigenze della fede, attuando sempre più la sua unione ecuni ambienti teolorid in modo taie cne la sdenza sacra ne sistenziale con Dio e fl suo inserim en to vitale nella Chiesa. esce menomata, perdendo la sua speci fi cita. Credendo di fare In forza della sua stessa natura, la teologia ha carattere vi­ teologia, si fa invece storidsmo, sociolorismo, ecc. E’ bene te­ tale, per cui, anche sotto questo aspetto, essa si colloca in un nere present! queste difficolti. Si rende pertanto urgente la posto a sé nel quadro epistemologico delle scienze. nécessita di delineare accuntamente il terreno epistemologico della teologia nei rapport! con le altre sdenze. 2. Funzione delta teologia 15. 6) Un altro fenomeno che caratterizza la situazione attuale è la perdita di quelle unité che si aveva nell'insegna23. Come scienza della Rivelazione cristiana, la teologia mento teoiogico classico. Le disdptine teologiche si sono aha una funzione specifica nell’ampia sfera delle attività e dei perte a nuovi problemi, a nuove fîlosoffe, a nuovi apporti nel­ minister! che si svolgono nella Chiesa. comunità di fede e di le sdenze. Di conseguenza, le questioni concernenti la religio­ carità, alla quale Dio ha affidato la Rivelazione e l’opéra della ne sono divenute sempre più complesse, soggette a diverse in­ salve τιa compiuta dal Cristo. terpretationi. Si è aperta cosi la via a un certo pluralismo. 24. 1) La teologia indaga e approfondisce il dato rivelato. Tracclare i ledttimi e ne cessari limiti a tale plurdismofe uno ne circoscrive i limiti e coopéra al suo sviluppo omogeneo se­ dei compiti della teologia contemporanea. Ci b rende ancora condo le esigenze della fede (6) e le indicazioni dei segni dei più urgente un suo rinnovato insegnamento. tempi, nei quali essa legge i segni stessi di Dio (7). Questa sua 16. 7) Flntlmente neirinsegnamento attuale della teolo­ funzione essenziale non puà essere emarginata o sorpassata in gia si fa sentire sempre più la diffîcoltà di conciliare la brevita alcuna situazione contingente, e quindi nemmeno nel mo­ del tempo a disposizione con Ten orme sviluppo avuto dalle mento attuale. varie discipline teologiche. E‘ évidente che in taie situazione 25. 2) Nello svolgere questa sua funzione. la teologia ha non è possibile un insegnamento enddopedico. che offra riunlncidenza rilevante nella viu spirituale, perche chiarisce e sposte ereu rient! a tutte le questioni teologiche oggi dibattuapprofondisce il senso delle kggi della salvezza e della via del te. Perdô si ijnpone una ristrutturazione di tutto ï’insegnaprogresso spirituale, che la Rivelazione offre alla vita cristia­ mento, perche sta in grado di dare al se minar 1st a una visione na. Cio vile, ainzitutto, per la formazione del futuro sacerdo­ coerente e globale del m h tero cristiano. te a una illuminata e solidi pieté, fondata sulla comprensione del suo ministero e suD’esatta valutazione della oblozione che II. Esigenze dell’insegnamento teoiogico la Chiesa gli chiede (8). 26. 3) Di qui nsulta anche la funzione della teologia in ordine aU’apostolato cristiano e specialmente al ministero pa­ l. ESIGENZE FONDAMENTALl storale, del quale essa fa scoprire 1 ’inserimen to nell’economia della salvezza e ne aiuta l’adempimento con le risorse dottri17. La complessa situazione, ora descritta, non puô lascianali e le indicazioni pratiche che fomisce. Ne consegue la né­ re indifferente l'insegnamento teoiogico. Esso ha alcune esicessita di un’eccellente formazione teologica dei futuri pasto­ gtnze fondamental!, che derivano dalla natura stessa della ri d’animé (9). teologia c dalla sua funzione. 1. Nature dalla teologia 27. 4) In ordine all’edificazione del "Corpo del Cristo, che è la Chiesa” (Co! 1,24), la teologia è chiamata a svolgere un'opere costruttiva, sia con 1’elaborazione dei dati di fede e dl morale desunti dalla Rivelazione al servizio del Magistero, che vengono applicati alie questioni del tempo presente; sia con la trettazione scientific a dei problemi che toccano fl pensiero e la vita della Chiesa; sia con Hmpegno per individuate, illuminare e risolvere positivamente i punti critici che le situa­ tion! pre sent ano a livello dottrinale e pratico (10). 18. 1) E’ necessario anzitutto ri chiam are l’attenzione sul­ la natura della teologia. Pur rinnovandos! e adattandosi aile esigenze del tempi, la teologia rimane, nella continuité delta tradizione, fedele a se stessa come sclensa della Rivelazione cristiana. La fides quaerens intellectum, cioè la fede che spinge a cercare e a sviluppare la propria Intelligibilité, consegue mediante la teologia il suo scopo In forma piu alta e sis te matica. L'oggetto di cui si occupa la teologia non sono le vérité 2. Cfr. Paolo VI. Omelia Hodie Concilium, ne 11’ultima Ses­ acquisite mediante la ragione, male vérité rivehte da Dio e sione del Cone. Vat. Π. 7 die. 1965: AAS 58, 1966,pp. 55 ss.; conosciute mediante la fede. Il progresso della stessa non puo AHoc. L’homme exiate-t flf, al Congresso Tomistico Internaconsistere nel confondent con le altre scienze, fuori della prozlonaie, 12 jett 1970: AAS 82, 1970, pp. 802 «. spettiva della fede. 3. Paolo VI, Esort. Apost. Quinque iam anni, cinque anni 19. 2) Nell’ambito della fede la teologia risponde sia allé dopo U Cone. Vat. II, alllntero eplscop at o, 8 die. 1970: is tame del dinamismo intemo della fede — cum aisensu cogi­ AAS 63. 1971. pp. 102-103. 4. Ciz. Decr. unitatis redintegratio, η. 11. tare -, ala aile interpellante della culture, per integrare la re­ 5. “ Ά Dio cbe rivela é dovuta robbedienza della *fede de ne) contesto psicologico e sociale contemporaneo, in mez­ (Rom 16. 26; cfr. Rom 1, 5; 2 Cor. 10, 5-6). con la quale zo agll interrogativi e allé preoccupation! fondamental! dell’uomo si abbandona a Dio tutt'intero libe ramen te, prostanI'uomu modemo. do * zione specifics anche nel quadro epistemologico delle discipli­ 9. Cfr. Decr. Optatam totius, η. 18; Decr na che st occupano della religione. * ηη^β^δ Hafio fundamentalis Institutional sacerdotalis, b) Nelle condizioni socio-culturali determinate dallo svi­ 10. Cfr. Coit. Gaudium et soes. nn. 46 ss. luppo delle wienie umane e naturali, la teoloaia assume i ri- 7157 7158 » 1976 FEB 22 SACRA CONGREGATIO PRO INSTITUTIONE CATHOLICA In particolare la teologia è chiamata a interpretare, assccondare e servire lo slancio operatlvo nascente dalla nuova co­ scienza missionaria della Chiesa. Cio awienc specialmente nei rapport! con le religioni c le culture non cristiane, con le quali ê necessario stabilire un incontro e conduire un dialogo, che, mentre awicinano gli spiriti, rendono possibili nuove forme di evangelizzazione (11). AllTntemo dei mondo cristiano Ia teologia deve tener con­ to delle nuove esigenze ecumeniche, sia con lo studio delle fonti comunl, sia con Fapprofondimento delle tesi delle varie Chiese e comunioni cristiane Intorno ai punti controversi, sia con lo sviluppo della dimensione ecumenica dell'ecclesiologia e degli altri trattati che piu hanno attinenza con il problema dell'unlone dei cristiani (12). 28. 5) Di fronte ai problem! terreni deU'uomo e dei mon­ do, la teologia é chiamata a cogliere le istanze umane ed evangeliche che sovente essi racchiudono, e a operare in modo da approfondirne i punti di contatto con il messaggio evangellco, senza nasconderne le divergenze. Essa deve far si che le soluzionl, che oggi si tenta di dare a quel problemi, possano beneficiare deUa superiore forza llluminatrice e costruttiva dei cristianesimo (13). Rientrano in questo quadro problemi quali la nuova solidarie ta tra le classi sociali e tra i popoli, la liberazione dallo sfruttsmento e dall'alienazione deU'uomo, la partecipazione alla vita dello stato e deUa société intemazionale, la vittoria sulla fame, la malattla, I’analfabetismo. 1’eliminazione della guerra come mezzo di soluzione deUe contese tra i popoli, la creazione di sempre più adeguati equilibri apportatori di pa· ce ( 14). In questo senso la teologia svolge una funzione "politica” originale e insostitulbile, perché illumina i problemi e dirige 1'azione nei vari campi della vita deU'uomo, secondo le indicazion! e i precetti deUa parola di Dio. IL LE COMPONENTI DELLA TEOLOGIA 29. In forza della sua natura e della sua funzione la teolo­ gia è una scienza unitaria, che si nutre aile fonti della Rivela­ zione ed enuclea i dati che vi trova ad lumen fidei, sia nel pro­ cesso di investigazione positiva sia in quello di elaborazione speculativa. Essa è pertanto positiva e sistematica insieme. La base infatti della teologia è lo studio delle fonti della Rivelazione, volto a stabilire cio che Dia ha rivelato. Questo studio deU'audiftzs fidei, al suo livello scientifïco, dé luogo al­ la teologia positiva, 1 risultati della teologia positiva sono l’oggetto di una ulte­ riore elaborazione scientifîca da parte della teologia sistematica, che, secondo le esigenze deUïntaf/ecfus fidei, cerca di pe­ netrare il senso e di scoprire le connessioni delle verità rivelate, cosi da coordinarle in modo organico e unitario (15). Queste due componenti della teologia — la ricerca storica e la riflessione razionale — non si possono mai separare del tutto. perché vi sono continue mutue interferenze, e le loro funzioni sono complementary è necessario che esse si msntengano in un costante equilibrio, senza che l*una cerchi di sopraffare Paîtra. 1. Dimensione storica della teologia Riguardo alla ricerca storica, che è prédominante nella com­ ponente positiva del lavoro teologico, l’indicazione da seguire e triplice: 30. 1) Essa deve essere svolta con i propri metodi. Cio comporta una legittima liberté di ricerca condotta su una se­ ria base documentaria., che pero non risolva la teologia in pu­ ra fîlologia o critica storica. Fermarsi esclusivamente a taie li­ vello comporterebbe per la teologia positiva il rischio di d!ventare sterile e di tradire la sua missione. 31. Infatti, la teologia positiva deve riconoscere, corne pri­ mo presupposto, il carattere soprannaturale del suo oggetto e l’origine divina della Chiesa. La sua elaborazione non puô es­ sere gui data dalla sola mente umana, ma al très i deve essere guidata dalla luce della fede e dal Magistero della Chiesa. I suoi fondamenti stanno nella teologia della Rivelazione, della ispirazione, della Chiesa. E questa na la missione di custodire fedelmente e interpretare autenticamente la parola di Dio (16). 32. 2) Poiché vi é una dimensione storica della Rivelazio­ ne, della sua trasmissione e dello stesso Magistero che la custodisce e la interpreta, la teologia positiva deve ricorrere, oltre che ai suoi metodi tradlzionall di ricerca (fîlologia, storia, critica storica), anche alla riflessione filosofica o fîlosoficoteologica. Taie riflessione ha corne oaxetto la natura della te­ ll. Cfr. Dichiar. Noîtra aetate, passim; Decr. Ad gentes, nn. 11. 22. 12. Cfr. Decr. Unitatis redintegratio, η. 11; Cfr., Inoltre. Se­ cretariate per rUnione dei Cristiani. Dlrettorio ecumenlco. Pute Π : De re oecum enica in institutione superiore: AAS 62, 1970.pp. 705 ss. 13. Cost. Gaudium et spes, nn. 46 ss. VVTT, 14. Cfr. Cost. Gaudium et spes, nn. 63 ss.; Giovanni XXIII: Lett. enc. Mater et Magistra; Pacem in terris; Paolo VI: Lett enc. Populorum progressio', Lett. Apost. Octogesima adveniens. 15. Cfr. Cone, Vat. I: Sess. ΠΙ, Cost. De fide cath., cap. 4: Denz.-Schônm., η. 3016. 16. Cfr. Cost. Del verbum, n. 10. 7159 n. 44S4 stimonlanza, i rapport! che intercorrôno tra ! fatti e il loro si­ gnificato, il carattere dt questi rapport!, e quin di la relazione tra testimoni oculari e comunità credente, e inoltre il carat­ tere specifico del tempo della storia della salvezza e il caratte­ re storico dei racconti e dei fatti (17). 33, 3) La nécessita di ricorrere in questa parte positiva dei lavoro teologico alia riflessione filosofica deriva anche dagli sviluppi dcITermeneutica moderna, dovuti alia particolare sensibilité che 1'odierna cultura ha verso la realtâ storica. Essa infatti attira 1'attenzione dei teologi sui condizionamento sto­ rico del pensiero nelle sue varie espressioni, e con cio stesso sulla differenza che passa tra il modo di pensare e di esprimersi deU'uomo moderno e quello che si riscontra neUa Bibbia e nelle formulazioni tradizionali deUe fede.Lateologia deve assu­ mere! il compito di csporre c di reinteipretare i contenuti della fede al tine d! esprimerli in concetti comprensibli dagli uomini d'oggi. staccandoli dai mezzi espresshri del passato, che forse non sono più completamente accessibili nel pré­ senté. A tale proposito va pero notato che "altra è la sostanza dell'antica dot trina del depositum fidei e altra è la formulazione dei suo rivestimento * ’ (18). Mentre soltanto quest'ultima puo subire condizionamenti storici, trasformazioni e adattamenti, la prima rimane immutabile e ferma. E' quindi di somma importanza che il teologo nel suo lavoro sappia evita­ re gli scogu dei puro positivismo e storicismo (19), il quale ama spiegare tutti i fenomeni dei pensiero e della morale unicamente con cause e condizioni storiche, e cio fino al punto da ridurre ogni vérité di valore permanente e oggettivo alla relati­ vité delle contingenze storiene. Il teologo, pertanto. per assolvere con successo i suoi zravi compiti, deve lasciarsi guldare, oltre che dal Magistero (20) e dalle norme esegetiche (21), anche dai sani pnneipi filosofici circa il valore oggettivo della conoscenza umana (22). 2. Dimensione sistematica 34. La présente situazione, caratterizzata da una certa disaffezione per la filosofia, richiede innanzitutto che venga po­ sta in debita luce la nécessita e la natura della riflessione teologica voluta dal Concilio, Ü quale, "per illustrare quanto più integralmente possibile i misteri della salvezza”, prescrive che "gli alunni imparino ad approfondirii e a vedeme il nesso per mezzo della speculazione, avendo s. Tommaso per maestro” (23). 35. 1) La riflessione teologica sistematica (intellectus fi­ dei) è la continuazione naturale e necessaria dei procedimento positivo, costituendo in qualche modo il suo culmine e il suo compimento. *E vero che una certa riflessione ê présente in ogni fase del procedimcnto teologico, anche in quella posi­ tiva; ma essa, sia neU’esegeri, al fine di determinare il senso dei singoU dati e concetti sparsi nella S. Scrittura, sia nella teologia biblica riguardo ai terni fondamentali, non è suffi­ ciente per fomire una comprensione più adeguata e propriamente teologica dei dati rivelati, e per dame una sistem&zione organica e completa. 36. 2) Soltanto una riflessione metodica, affinata ed ele­ vata a livello scientifïco con l’aiutq deUa filosofia, è in grado di penetrare magriormente la verita rivelata, sistemame i vari dati e formulate in proposito un giudizio maturo (24). Un ta­ le ricorso alla riflessione speculativa non e semplicemente una caratteristica deUa Scolastica medievale. Esso risponde a una nécessita della teologia e a una esigenza deH’intelletto, che tende a comprendere sempre più e sempre meglio. 37. 3) Naturalmcnte Ia riflessione teologica sistematica non persegue come finalité la speculaslone per la speculasione, senza legame vitale con le fonti della Rivelazione, ma ten­ de a una comprensione più organica deUa parola di Dio. che rimane presente alia speculazione come un suo momento in­ terno. Il ruolo che spetta alia filosofia, in questa fose del procedimento teologico, non è quello di dominio ma di strumento. Ne si tratta di un’attivitâ puramente razionale, bensi di un procedimento che. pur essendo strettamente logico secondo i 17. Cfr. Pont. Commissione Biblica, Istruzione Sancta Ma ter. sulla verità storica dei vangeli, 21 apr. 1964: AAS 56. 1964,pp. 712 ss. 18. ôiovanni XXIII. Alloc. Gaudet Mater Ecclesia, in occa­ sione dell'apertura del Cone. Vat. II. 11 ott. 1962: AAS 54. 1962,p. 792. 19. Cfr. Paolo VI. Esort. Apost. Petrum et Paulum, 22 feb. 1967: AAS 59, 1967, p. 198. 20. Cfr. Coit. Dei verbum, n. 10. 21. Cfr. Cost. Del verbum, n. 12. 22. S. C. per FEducazione Cattolica, Lett. circ. fulllnaernamento della filosofia nel seminari, 20 aenn. 1972. parte IL n. 3b: "Dal momento che gli steui metodi delle acienze positive (eseged, storia, ecc.) part on o spesao da vari pre liminari che comportano implicite ace He filo so fl che. una sana filosofia potrà note volvente contribulre, tra 1'altro, anche al chlarimrnto e alia valutazione critica di tali acelte (oggi particolarmente necessarie, per es., per il met odo eægetico di Bultznann). aenza pero arrogarxi una funzione critica imo luta nei confront! dei dati rivelati". 23. Decr. Optatam totius, n. 16, 24. Cfr. Leone XIII, Lett. enc. Aeterni Patris, 4 aug. 1879 Denz.-Sch5nm.. n. 3137. 7160 η. 4434 SACRA CONGREGATIO PRO INSTITUTIONE CATHOLICA principi filosofia, è condotto ad lumen fidei. E’ infatti il co­ ûtante riferimento alla fede che rende possibile scoprire, nei dari rivelati. le connessioni vitali, 1’ordine e il significato più profondo. 38. 4) Da! momento che la Rivelazione, oggetto della riflessione teologka, non è soltanto una somma di veriti diretta ill In tellet to, ma anche, e soprattutto, una comunicazione che Dio fa dl se stesso all’uomo (25). ogni autentica riflessione teologica comporta un attcggiamento di simpatiaediimpeo personale verso foggetto del suo studio, una affinita delspirito con Je veriti rivélate. Ne segue che la riflessione filo$ofica, se condotta bene, Iungi dal mortificare la dimensione spirituale della teologia, la suppone e la richiede. 39. 5) Il procedimento razionale, applicato ai dati della Rivelazione, e irrinunziabite; con essq infatti sono connesse anche le questioni fondamental! del senso stesso della fede e del dialogo con le sdenze e le culture dell'uomo. La riflessio­ ne razionale dà luogo ad una teologia della parola, che non puô essere sostituità da una teologia della prassi, la quale pre· scinde da oeni impegno metafisico e dissolve la teologia nelle scienze delluomo, riconducendola, per conseguenza, a un pu­ ro fenomenologismo e pragmatisme. 40. 6) Anche se è moito diffusa la tendenza a sottovalutare l'apporte della riflessione fîlosofica alla teologia. e vi è, an­ zi, awerslone per qualunque pensiero sistematico astratto, è tutlavia necessario insistere sul valore della speculazione nel­ la teologia dogmatica e morale, per ganntime la solidità e coesione. La speculazione, se bene in tes a, non solo non rende lo studio arido e avulso dalla vita? ma gli conferisce una gran­ de serietà di impegno veram ente vitale e personale. 41. 7) Ancne oggi, dunque, è auspicabile che si costituisca e si sviluppi una teologia sistematica e organica, che com­ prend# lo studio del dato di fede, quale risulta dalla ricerca storica e quale è proposto dalla Chiesa; la riflessione razionale su di esso alla luce della fede. l’interprctazione dei risultati raggiunti in una sintesi sempre àssodata nei suoi elementi fon­ damental!; l’applicazione e la risposta aile istanze di pensiero e di vita - individual! e collettive - de! tempo présente. 42. Corne si vede, la teologia cattolica come scienza si di­ stingue per il suo riferimento cost an te alla fede. Il rigore scientifico del procedimento, sia positivo sia sistematico, non esclude. ma esige, la presenza continua del sensus fidei, che guida e orienta daU’intemo il lavoro teologico nel campo esegetico, patristico, liturrico, canonistico, storico, sistematico e pastorale. Data la sua identità e spécificité, h teologia acquista pienezza di significato e sicurezza proprio dalla guida interiore della fede, convalidata da quella del Magistero. espone quella pyola, e da questo unico deposito della fede attinge tutto do che propone da credere come rivelato da Dio” (27). Per questa regione il Magistero non deve essere staccato dalla Chiesa e considerato come qualcoM che dall’alto incom­ be su di essa; deve invece essere considerato un ruolo, una funzione. un ufficio accompagnato da carismi nella comunità e per la comunità. Esso non è dunque un elemento estemo ed eterogeneo del lavoro teologico, bensi un suo momento interno e del tutto naturale, che non è di impedimento, ma di aiuto indispensabi!e; è un mezzo, una condicio sine qua non délia teologia cat­ tolica. 46. 3) 11 Magistero puo e deve essere considerato e pré­ sentât©: a) come portatore, interprete e garante della regula fidei per 1’unita della comunità dei credenti; b) come mintstero operatore di sintesi dei valor! sicuri e comuni che emergono dalle varie sentenze ed esperienze;c) come potere di giudizio sulla conformité tra i nsultati di ricerche, riflessioni dei teologi, esperienze spirituali di persone e di gruppi, e la Rive­ lazione trasmessa nella tradixione, che il medesimo Magistero custodisce, interpreta autenticamente e propone ai fedeli. 47. 4) La Chiesa ha il diritto e il dove re di esigere dai teologi la fedeltà al Magistero che, lunçi dal pregiudicare la liber­ ta della legittima ricerca, le dà positiva çaranzia di autentica edificazione de! Corpo del Cristo, che e la Chiesa. Infatti il munus docendi è proprio dei Vescovi collegialmente uniti al Sommo Pontefice, nella linea della successione apostolica (28), ai quali, nella teologia come in ogni forma di catechesi e di predicazione, non puo sostituirsi il pensiero individuale. Que­ sto conserva la sua funzione, ma solo per investigare, illustra­ re, sviluppare il dato oggettivo, che viene da Dio ed è custodi­ to e proclamato dalla Chiesa. I teologi hanno nella Chiesa il compito di ricerca e di ri­ flessione critica, e possono ricevere dal Magistero una partecipazione dei munus docendi che gli è proprio (missio canonica docendi)', il Magistero pero conserva il potere di giudizio sul rapport© delle elaborazioni teologiche con la paro ia di Dio. In particolare la funzione propria dei professori di teologia nei seminari, che è di preparare idonei e buoni ministri di Dio — futuri maestri della fede — nella Chiesa (29), comporta la massima fedeltà al Magistero ordinario e straordinario. III. ALCUNE COND1ZIONI DEL LAVORO TEOLOGICO 43. La situazione attuale della teologia e dell’insegnamento teologico è caratterizzata, da una parte, da una intensa applicazione alio sviluppo dei terni biblici e, dall’altra, da una nuova attenzione alie correnti filosofiche, sociologiche, psicoloziche moderne, dalle quali si ritiene di poter assumere non solo risultati di ricerche, analisi, sperimentazioni, ma anche categorie e criteri di pensiero. Questa apertura alie scienze dell’uomo e della natura, e ai problemi del tempo présente, porta alcuni a un certo distacco dal Magistero e dalla tradizione teologica e filosoflea cristiana, con il rischio di costruire una teologia senza basi e all’infuori dell'ambito e delle prospettlve della fede. Conviene pertanto fare alcune precisazioni circa te condi­ tioni di un buon lavoro teologico in rapport© al Magistero, al patrimonio teologico e filosofico che ci proviene dai secoli passati. alla filosofia, alie scienze, e infine ai problemi e ai va­ lori terreni che oggi sono oggetto di maggiore Interesse. δι tratta ancora di un chiarimento sullo status epistemologico della teologia come scienza della Rivelazione cristiana, in rapporto ai principi che permangono e alie condizioni storiche che mut ano. I. La teologia e il Magistero 44. 1) La fede, che la teologia cerca di comprendere e di approfondira, è la fede della Chiesa; la fede professata dal corpo della Chiesa (sensus fidelium), custodita e interpretata autenticamente dal Magistero ordinario e straordinario affidato da Grid Cristo agli Apostoli e ai loro successori. Pertanto Ia Rivelazione e il Magistero formano un’unione naturale e inseparabile. Secondo il Concilio Vaticano Π *’e chiaro che Ia Sacra Tradizione, la Sacra Scrittura e 11 Magistero della Chie­ sa, per sapientissima disposizione di Dio, sono tra loro talmente coanessi e conpunti da non poter indipendentemente sussistere” (26). Percio nella teologia cattolica U carattere ecctesiale della fede deve concretani necessariamente in un con­ tinuo riferimento al Magistero. 4$. 2) 11 Magistero va considerato come autorità e inste­ rne come servizio, in quanto Hnon è superiore alia parola di Dio. ma ad essa serve, insegnando soltanto cio che ê stato trasmetfo. e, per divino mandato e con Tassistenza dello Spirito Santo, piamente ascolta, santamente custodisce e fedelmente 26- Cfr. Coat. Del uerbum, tw. 2-6. 26. Coit. Dei verbum, n. 10. 7161 1976 FEB 22 2. La teologia e il patrimonio teologico e filosofico cristiano 48. 1) NeUo stesso contesto dei Magistero della Chiesa, si ricorda Ia fedelta al patrimonio perennemente valido (30) dei pensiero cristiano e specialmente ali’insegnamento di s. Tommaso, di cui paria il Concilio (31). E ciô non solo per Hmptego délia filosofia in teologia. ma anche per la stessa valutazîone del dinamismo intrinseco di questa, in quantq quel patri­ monio dottrinale è espressione della continuità di vita di fede della Chiesa in momenti particolarmente intensi. Infatti, ben oltre i’ambito dell’autorità riconosciuta ail’un ο o all’altro dei grandi Padri e Dottori della Chiesa, la loro opéra appartiene alla tradizione vivente della Chiesa, alla quaie, per disposizione prowidenziale, essi hanno portato contributi di valore du­ raturo in epoche più favorevoli alla sintesi di fede e ragiqne. 49. 2) E’ sotto Hrapulso e nella linea di quella tradizione e alla luce delTinsegnamento del Dottore Comune che la teo­ logia puo e deve progredire, e 1 Insegnamento teologico puo e deve essere imp artito. Un tale inserimento nel dinamismo del­ la tradizione préserva da un esagerato individualism©, garantendo quella oggettività del pensiero, a cui la Chiesa partico­ larmente tie ne. 3. Relazione tra teologia e filosofia 50. 1) In merito al complesso problema de! rapport© in­ trinseco, e non solo estrinseco, tra filosofia e teologia, con­ viene porre due pre messe: d) Vi è una radicale indipendenza della teologia da qualsiasi siste ma filosofico. La teologia infatti si rifensce essenzialmente alla realtà della fede; ogni altro riferimento è strumentale. In questa prospettiva la teologia risulta libera di accogliere o di rifiutare le varie proposte fuosofiche, in funzione della propria ricerca e riflessione ; anzi essa mira ad accogliere piuttosto i dati del senso comune — che più le servano per il suo sviluppo razionale - dalle filosofie che megjio li hanno ela­ borati ed espresssi. senza confondersi con esse. b) Per la teologia è necessario recepire Tistanza critica che ogni filosofia. al di la dei suoi contenuti particolari, présenta non solo alla teologia ma anche alla fede. La teologia non puô 27. Ibidem. 28. Cost. Lumen gentium, n. 25; Paolo VI, Alloc. Libentia· limo ume ai partecipanti al Congresso intemazionale sulla teologia del Cone. Vat. Π,Ι sett. 1966: AAS 58,1966. pp. 890 29. Cfr. Decr. Presbyterorum Ordinie n 4 30. Cfr. Decr. Optatam totiut, n. 15. «dt1ÆüDTi£P‘°tom ,OHU* - n· 16^^· Gra^imum 7162 1976 FEB 22 SACRA CONGREGATIO PRO INSTITUTIONE CATHOLICA η. 4434 le, quelle leggi della ricerca positiva, del controllo delle fonti evitare un tale confronto se non vuole rimanere di fronte alie e della verifica dei dati, che presiedono aile scienze (35). Essa varie filosofie ingiustificata e incompresa. Essa quindi non de­ perô, pur apprezzando e utilizzando taie metodo, rimane pieve chiudersl pregiudizialmente alie loro proposte. namente consapevole del suo specifico status epistemologico, 51. 2) In questa prospettiva si comprende la validité deled evita di confordersi con le altre scienze anche solo sul pia­ l’atteggiamento della Chiesa in questo campo» che è duplice: no del procedimento, a) apertura a qualsiasi antica e nuova filosofia quanto agli apporti di valori real! e universali, che siano inte^rabili nella 5. Applicazione delle teologia elle realté terrestri e assunzione sintesi cristiana; b) preferenza per quella filosofia le cui afdei valori umani fermazioni fondamental! si armonizzano con I dati della Rivelazione, poiché non possibile una contraddizione tra le ve­ 59. 1) Tra i compiti della teologia vi è pure quello, indi­ rita naturali della filosofia e ouelle soprannaturali della fede. cato ai teologi dal decreto Optatam totius (η. 16), che 1! invi­ 52. 3) E’ chiaro infatti che non pué essere accettata una ta a impiegare il me todo^ teologico anche in cio che concerne filosofia che present! una concezione della rcaltà in contras to l’applicazione delle vérité eteme aile mutevoli condizioni dei con la Rivelazione . In certe circostanze, è accettabile un sano nostri tempi, in modo che gli alunni “ixnparino a cercare la pluralism© filosofico (32) dovuto alla diversité delle regioni, soluzione dei problemi umani alla luce della Rivelazione, ad delle culture, delle mentalité, potendosi raggiungere per vie applicare le vérité eteme aile mutevoli condizioni di questo diverse la stesse vérité, le quali possono pot essere presentate mondo e comunicarle in modo appropriât© agli uomini con­ ed esposte in modo diverso. Non è possibile, invece, ammettemporanei”. Inoltre lo stesso Concilio, nella costituzione tere un pluralism© filosofico che comprometta quel nucleo Gaudium et spes. rivolge non pochi inviti alla teologia a dedi­ fondamentale di affermazioni che sono connesse con la Rive­ care sempre più la sua attenzione ai problemi della cultura e lazione, come awiene in certe fllosofie affette da relativism© della scienza contemporanea, per rinnovare i terni della sua ri­ storicistico e da immanentismo sia materialistic© sia idealistiflessione e con tribu ire cosi ”ad compositionem culturae cum co. A causa di questo loro difetto radicale, si spiega perché Christiana institutione” (η. 62). oggi non è facile realizzare con esse una sintesi filosofica cosi 60. 2) Ε’ come un nuovo capitolo di epistemologia teolocome è stata realizzata da s. Tommaso d’Aquino con il pen­ gico-pastorale che i teologi devono scrivere, partendo — in via siero filosofico dei pensatori antichi. metodologica — dai dati di fatto e dalle questioni del tempo 53. 4) Per questo motivo appare giustificato 1’accenno a présente, più che dalle idee e dai problemi di secoli lontani. s. Tommaso nei decreto conciliare Optatam totius (η. 16). Questo lavoro è reso difficile dalla complessa realté cultu­ uando si parla della teologia speculativa, perché nella di lui rale e sociale del nostro tempo e dalle mutate disposizioni di losofia sono limpidamente e organicamente enunziati e arspirito verso la teologia e la Chiesa; ma si tratta di un impe­ monizzati con la Rivelazione i primi principi delle vérité natu­ gno di evangelizzazione, che i teologi non possono eludere. rali, non in forma statica, ma con quel dinamismo innovat ore 61. 3) Lo sforzo teologico, in tale campo, comporta in proprio di s. Tommaso, che rende possibile una continua e modo concreto il compito: a) di integrare nella dottrina e nel­ rinnovata sintesi delle conclusion! valide del pensiero tradiziola morale cristiana cio che di valido e stato espresso dall’espenale con le nuove conquiste del pensiero moderno (33). rienza delle realtà terrestri e dallo sviluppo dei valori umani 4. Apporto delle scienze dell'uomo e delle nature (36); b) di illuminare le realté terrestri e i valori umani - sen­ za comprometteme l’identité — in ordine al regno di Dio; c) di 54. 1) Dopo la filosofia, la teologia riconosce corne sue promuoverli e di ispirarli anche a livello della loro identità na­ preziose a us ilia rie le scienze naturali, storiche, antropologiturale, meglio attuata nel riferimento ai valori e aile realtà trache. Infatti, il rapporto uomo-Dio sta al centro delTeconomia scendenti (37); d) di contribuire a decantarli dalle soprawaludella salvezza, nella quale la Rivelazione, e quindi la teologia. tazioni mondane e secolarizzanti, che non raramente possono sono propter homines. Ora, le suddette scienze, clascuna a accompagnarli, e quindi a salvarne l’identité. suo modo, offrono alla teologia un valido aiuto per meglio Tutto cio rientra nell’ambito di quell’umanenTno cristiano conoscere l’uomo, uno dei termini di quel rapporto; allô stes­ o plenario (38), che ha il fulcro nel principio della gratia sup­ so tempo la stîmolano a meglio determinare il senso delle vé­ ponens et perficiens (sanans) naturam (39). rité rivelate che si riferiscono all’uomo. 62. 4) 11 compito teologico ln tale campo non significa uInoltre il contatto con le scienze arricchisce tematicamenna svolta antropologica o un antropocentrism© della teologia, te la teologia e le impedisce di isolarsi culturalmente in un che finirebbero con Io svotarla dei suo carattere di scienza di mondo, corne il nostro, in cui esse hanno ampia fioriture e suDio e delle case divine. Si tratta invece di dare maggiore rile· scitano interesse universale. vanza ai problemi dell’uomo, rendendo più attuale la teolo­ 55. 2) E’ pero necessario tenere ben distinti i due campi e gia, ma senza alterare il rapporto uomo-Dio sul plano metafi­ operand rispettandone l’autonomia: infatti le scienze e la teo­ sico, gnoseologico ed etico. Tale rapporto, infatti. resta al logia hanno oggetti diversi. Quindi, corne le scienze non devo­ centro della teologia e si risolve sempre in un definitivo riferi­ no essere subordinate ad a priori teologici, cosi la teologia mento a Dio. non puo risolvere i suoi problemi in base a risultati o a ipotesi delle scienze. La teologia studia cio che é al di lé del campo III. Orientamenti per Tinsegnaniento teologico di azione e di ricerca delle scienze: il mistero rivelato dalla parola di Dio. Ma se un problema teologico implica dei dati I. ORIENTAMENTI GENERALI che sono oggetto di studio di una scienza (per es., quello delle origini dell’uomo e del mondo; le questioni di ordine 63. Nel clima in cui si svolge, oçgi, 1'attivita teologica e» in morale e pastorale), la teologia non puo non tener conto di parte, 1’insegnamento della teologia nei seminari, emergono cio che di sicuro dicono le scienze in proposito. alcuni fatti caratteristicl, tra i quali sembra si debbano segna56. 3) La teologia, pur senza interferire nel campo delle lare soprattutto la pluralité di tendenze, di interest!, di opi­ scienze, puo portare loro notevoli vantaggi, sia per il senso nioni, con relativa mancanza di unité; il particolarismo delle più completo che essa dé dell’uomo del mondo, sia per la o e dei Ia ricerche, degli studi, dei terni, e delle stesse concezioni della gerarchia dei valori, alla quale essa continuamente richiama i teologia e dei suoi rapport! con la filosofia e le scienze, fuori cultori delle scienze, con l’orientamento generale del loro di una sintesi organica e costruttiva; la giusta preoccupazione Sensiero e della loro vita alla luce della verita divina. Si tratta, di trovare neü’uomo d’oggi un interlocutor? attento della i fondo, del contributo di sapienza, di cui — come dice il teologia e quindi reperire un tipo di discorso che lo interest!, Concilio Vaticano II — ‘Tepoca nostra, piu ancora che i seconon senza una tendenza all’adattamento, che, spin ta oltre cer­ li passati, ha bisogno (...), perché diventino più umane tutte ti limiti, potrebbe significare rottura con la tradizione e snale sue scoperte” (34). turamento della teologia. 57. 4) Gli apporti delle scienze alia teologia passano geneIn questo clima s'impongono per 1’insegnamento alcune eralmente (ma non necessaria men te) attraverso la mediazione sigenze di ordine metodologico, che coinvolgono pero la stesde Ha filosofia, la quale oggi, tra gli altri suoi compiti, ha an­ sa identità e funzione della teologia. che quello di vagliare 1’immensa e complessa problematics po­ sta dalle scienze e dalle soluzioni da esse prospettate, per trar1. Pluralité e unité ne i dati di valore permanente nei confront! della ragione u64. 1) La pluralité nelle esprestioni teologiche delle verita mana e quindi dei rapporto con la Rivelazione. In base a que­ sta opera della filosofia, la teologia puô meglio valutare rap­ di fede, che caratterizza Ia situazione odierna, non è un fatto nuovo. Essa cominciô a manifestarsi fin dai primi secoli nelle port© reale delle scienze al suo lavoro. sue correnti teologiche principali: l’orientale c l’occidentale. 58. 5) Dal punto di vista metodologico la teologia, pur re­ Poi continué nella variété delle scuole teologiche sviluppatesi stando fedele alie esigenze dei processo induttivo-deduttivo successi va men te, portendo da diversi principi organizzativi e che le è proprio, non puo non tenere conto dello spirito scicntifico diffuso ampiamente dalle scienze dell’uomo e della 35. Quanto ali Impie go delle scienze umane. cfr. Paolo VI. natura e seguire anche nel suo lavoro, per quanto le è possibiLett. Apost. Octogesima adveniens, 24 *ma . 1971. nn. 38-41 AAS 63, 1971, pp. 427 ss. Cfr. Paolo VI, Eaort. Apost. Quin­ 32. Cfr. S. C. per 1'Educazione Cattolica. Lett. clrc. sull In­ que iam anni, cinque anni dopo ia conclurione dei Cone. Vat. segnamento della filosofia nei seminari, 20 genn. 1972. parte Π, 8 nov. 1970: AAS 63. 1971. p. 102. Ilfn. 2. 36. Cfr.. per ea.. Paolo VI, Lett. enc. Ecclesiam Suam, 4 ag. 33. Paolo VI. Lett. Lumen Ecclesiae, Ln occasione del VU 1964: AAS 56. 1964. pp, 627-628. secolo dalla morte di s. Tommaso d’Aquino, 20 nov. 1974. n. 37. Cfr. Cost. Gaudium et spes, nn. 35-36. 41-43. 17: AAS 66, 1974. pp. 690-691. Cfr. anche Alloc. Nous som­ 38. Paolo VI, Lett. enc. Populorum progressio, 26 max. me» al VI Congresso Tomlstico Intemazionale, 10 sett. 1965: 1967. nn. 16 . 20. 42 e panrim: AAS59. 1967.pp. 265. 267. 278 AAS 57. 1965, pp. 790 «. 39. S. Thomas Aq., Summo TheoL, I, q. 1. a. 8. ad 2. 34. Cost. Gaudium et spes, n. 15. S 7163 7164 ■■ η. 4434 SACRA CONGREGATIO PRO INSTITUTIONE CATHOLICA 1976 FEB 22 da diverse preoccupazioni fondamental!. Ognuna di esse rapdi trans!torieta e prowtaorietà, che la fa somigliare a un im­ presenta un accostamento al mistero, uno sforzp di interpre­ menso cantiere in cui l’edifîcio è realizzato solo in parte, tare la realta data dalla Rivelazione. Nessuna puo îdcntificars! mentre si accumula intorno ad esso un copioso materiale che con Paîtra, se non sul piano della Chiesa che le riconosce. deve essere integrato, ne! limiti del possibile, in una nuova 65. 2) H pluralismo teolopco odiemo, a differenza da sin tesi. quello conosciuto in passato, si distingue per la sua ampiezza Di conseguenza Hnsegnamento teologico ha perso in molti e profondità. fino a raegiungere forme radicals. Sotto 1 aspetcasi la sua unira e compattezza, e offre un aspetto di framto quantitative esso è Jovuto aU’enorme mole di materiali ac­ mentarietà e di lacunosità, che fa pariare di un sapere teologi­ cumulati da ogni disciplina, che la teologia considera e utilizco atomizzato. Mancando la sistematicità e la completezza, za con una vasta e complessa articolazione di processi ordina­ non raramente si perdono di vista le verita centrali della fede. tivi. Ma dal pun to di vista della impostazione e dello spirito Non v’è nessuna meraviglia se in tale clima guadagnino sem­ della teologia, il pluralismo d'ogri e dovuto alia diversity dei pre più terreno le varie “teologie” di moda, in gran parte uni­ metodl usati. alia varieta delle filosofie sezuite, alia molteplilaterali, parziali e talvolta infondate. cita delle terminologie e delle prospettive fondamental!. Que­ 70. 2) Queste difficoltà i ne ren li alla novità di molti pro­ ste e altre caratteristiche fanno si che le nuove forme di plu­ blem! trattati dai teologi, alia vastita dei loro interesse scientiralismo. instaurâtes! in modo particolare dopo il Concilio Va­ fico e alio stesso clima generale, non possono lasciare indiffe­ ticano ll, vengano considerate anche qualitativamente diverse renti i responsabili dell’insegn amento teologico anche nel cor­ dai pluralism! precedent!. so istituzionale. L’idéale di unita e di sintesi, per quanto sem66. 3) La Chiesa, in passato. è stata non solo Colleran te bri difficile, deve interessare sia i professori sia gli alunni. Si ma anche favorevole alia pluralita delle correnti teologiche, in tratta di un problema di massima importanza, dalla soluzione ouanto questa comportava lo sforzo di fomire nuove e midei quale dipende in gran parte tutta Tefficacia, la vitalité e la gliori spiegazioni per cert! terni e problem!, affrontât! sotto pratica utüitâ degli studi. Esso abbraccia: a) Ia sintesi delle va­ vari aspetti. Anche oggi la Chiesa favorisée e incoraggia un rie dottrine tra loro; b) la sintesi dei vari livelli dello studio certo pluralismo a scop! kerigmatici, mission ari e pastorali, teologico. per es., esegesi-teologia sistematica; c) la sintesi tra purehe esso signi fie hi un ulteriore arricchimento della dottri­ scienze ed esperienze religiose in rapporto all'azione pasto­ na ben chiara e definita della fede (1), in cos tante riferimento rale, ecc. ad essa. La Chiesa perô non puo non deplorare un pluralismo 71, 3) Tra i mezzi indispensabili per conseguire questo arbitrario e caotico, che si serve consapevolmente dei sistemi scopo, si segnalano i seguenti: filosofie! più Ionian! dalla fede e delle terminologie più dispa­ a) Sin dalHntzio degli studi è necessario “disporre meglio rate, rendendo sempre più difficile, se non impossibile, una le varie discipline teologiche e filosofiche, facendole conver­ vera e propria intesa tra i teologi. Un tale fenomeno, che gere concordemente alta proaressiva apertura delle menti de­ significa in fin dei conti una confusione di linguaggio e di gli alunni verso il mistero del Cristo, il quale compenetra tut­ concetti e la rottura con la tradizione teologica del passato, ta ta storia dei çenere umano, agisce continuamente nella non pud certamente essere considerato favorevole alia forma­ Chiesa e opera pnncipalmente attraverso il minister© sacerdo­ zione dei futuri sacerdoti e non è pertanto da ammettere tale” (3). In un particolare Corso introduttorio, “il mistero nelHnsegnamento teologico (2). delta salvezza sia proposto in modo che gli aluni possano per67. 4) *E assolutamente necessario che gli aspiranti al sacepire il significato degli studi ecclesiastici, la loro struttura e cerdozio - in quanto principianti neUo studio della teologia — il loro fine pastorale” (4). acquistino innazitutto una solida forma mentis alia scuola dei b) E’ necessario un programma di studi dettagliato e coor­ grand! maestri della Chiesa. Questi sono in grado di fare cono dinate, che garantisca l’integrità e la coesione interna di tutto scere loro la vera scienza teologica e la vera dottrina cristiana. il corso teologico. ta completezza delle materie da trattare, Del resto, rid appartiene all’economia delTapprendimento e nonché una giusta impostazione e coordinazione delle singole della formazione in ogni campo del sapere e della cultura. discipline (5). 68. 5) In ordine alla formazione teologica degli alunni a c) *E msostituibile 1’impegno personale dei professori, qualsiasi livello, si dovranno applicare i seguenti principi con­ compresi pienamente di un tale ideale di unita e di sintesi, e cernenti il pluralismo: capaci di far rientrare le singole parti e i dati frammentari in a) Saivaguardare l’unità della fede. A tale proposito é soun tutto organico, che essi già possiedono e a cui sanno riporprattutto necessario distinguere il piano della fede, alia quale tare ogni considérezione parziale. tutti sono obbligati ad aderire, e il piano in cui si pud avere ud) Di qui Timportanza delle lezioni magistrali, che devono na varieta di scelte da essa consentite. essere sufficientemente numerose e ben preparate. Il lavoro b) Rispeltare, nell’ambito delle sentenze teologiche, la degli studenti in gruppi e i “seminari” dovrebbero servire per dottrina comune delta Chiesa e il sensus fidelium. In teologia un approfondimento della sintesi e per imparare il metodo infatti estate un nucleo di affermazioni certe, comuni e irridel tavoro scientlfico. In ogni caso, questi metodi di studio nunziabili, che costituiscono la base di qualsiasi dogmatica personale da soli non possono sostituire le lezioni e non bacattolica. Esse non possono essere messe in questione, ma so­ stano per dare agli studenti una visione completa e sin te tic a lo chiarite, approfondite, megllo spiegate nel loro contesto storico e teologico. delle materie da studiare (6). e) In vista delta completezza dell’insegnamento e dell’au­ c) Tenere conto, nell’ambito dei vari sistemi teologici, del loro ineguale valore. V’è innanzitutto da vedere se essi sono spicata sintesi della teologia, si rende necessario stabilire un guidât! soltanto da interessi particolari, limitati a qualche acanone fisso delle discipline principali, insieme con i terni ba­ spetto partiale delta verità rivetata, o se abbracciano tutto il silari e centrali della fede da trattare obbligatoriamente; il mistero cristiano, organizzando e integrando un’ampia quan­ principio di opzionalitâ a livello di formazione instituzionale tity d! dati alia luce di principi semplici e di un valore che deve limitant soltanto ad alcune materie ausiliarie e speciali, confina con l’universale. In ogni caso un sistema sari giudicada précisant con cura (7). to valido se non tr&scura nessuno de^li aspetti essential! defir /) Il fulcro degli sforzi, per ottenere una maggiore comple­ realtà e se si dim ostra capace di assimilate vedute nuove, in tezza e ta sintesi, e costituito dai programma degli studi e daluna sintesi organica e arm on ic a. Sotto questo aspetto la sinteΓ unita effettiva dei corpo insegn an te. S’impone pertanto un si tomtatica conserva pienamente il suo valore. coordinamento e una collaborazione interdisciplinare, che dovrebbe essere in qualche modo istituzionalizzata, specialmenSeguendo questi principi e criteri. 1’insegnante di teologia potrà muoversi con sicurezza e agilita anche tra gli scogli del te nella elaborazione dei programmi e nella suddivisione dei pluralisme odierno. compiti (8). E’ necessario riconoscere e rispettare il ruolo importan2. Proipettive di una sintesi tissmo del prefetto degli studi. il quale deve essere all altezza della sua missione e veramente efficiente (9). Egli cercherà la 69. 1) La teologia odiema, essendo protesa alta ricerca di completezza e la sintesi, sforzandosi insieme con i docenti di nuove impostazioni e formulazioni. è se gnata da un carattere evitare a ogni costo un insegnamento frammentario, polariz1. Cfr. Decr. Ad gentes, nn. 10. 16, 22; Ratio fundamen’zato intorno ad alcune questioni di attualità, o limitato a cer­ talie institutionis sacerdotalis, n. 64. Cost. Gaudium et spes, te teologie moderne parziali (per es., la teologia dello svilup­ n. 44: “L’etperienza dei accoli passati. 11 progreno delta sdenpo, della Uberazione, ecc.). ze. i tesori naacosti nelle varie forme di cultura umana. attrawno cui ii sveta piû appleno la natura steua dell *uomo e si a3. Vitalità o comunicabilità del sapere teologico prono nuove vle verso ta veriti, tutto clô ë di vani agrio anche per la Chleaa. E«a. Infatti, fin dagli inlzl delta sua storia, im­ Ί1. B Forse mai, come oggi, la teologia è stata consapepart ad esprimere U messaggio del Cristo ricorrendo ai con­ cetti e alta Ungue del diversi popoli: e inoltre si sforzô di illu­ vole del fatto di essere al servizio della trasmissione del mes­ strari o con ia saptanza dei filosofi; alio scopo, doe, di a dat ta­ saggio cristiano. Questa consapevolezza è stata notevolmenre. quando conveniva, il vangelo sta alla capacité di tutti sia alta estaetue dei -wientL E tale adattamento delta predica3. Decr. Optatam totius, η. 14. rione delta paro la rivetata deve dmanere legge di ogni evange4. Ibid. Cfr. Ratio fundamentalis institutionis sacerdotalia, η. οχ. *. lizzazlooe 2. Quanto ai glusti limiti dei pluralismo teologico. cfr. ta ίί 77 w.. 6lus expresse réprbation que l’on y trouve. “Faisant siennes 4. Une faute. Le refus de cette reconversion “s’oppose ra­ es condamnations de la guerre totale, déjà prononcées par les dicalement à l’esprit humain et encore plus a l’esprit chrétien” derniers Papes, ce Saint Synode déclare: Tout acte de guerre car il n’est pas admissible “qu’on ne puisse trouver du travail qui tend indistinctement a la destruction de villes entières ... pour des centaines de milliers de travailleurs qu’en les emplo­ avec leurs habitants est un crime contre Dieu et contre l'hom­ yant à construire des instruments de mort”. (Paul VI. Allocume lui-même, qui doit être condamné fermement et sans hési­ tation” (G. S. 80,3-4). Quant à la dissuasion, “si elle a pu servir, d’une manière O. S. Constitution pastorale Gaudium et Spes sur l'Eglise paradoxale, à détourner des adversaires éventuels" (G. S. 81 ; dans le monde contemporain. Concile Oecuméni­ 1) on peut tout au plus y voir “un délai qui nous est concède que Vatican II: AAS. LVIU(1966),pp. 1025-1120. d’en haut" (G. S. 81, 4): bref, un répit qu’il nous faut “met­ Traduction française de la Polyglotte Vaticane tre à profit * (ibid.) et très vite. Car, ici le temps ne travaille 1966. pas pour nous. “Par l'accumulation des armes ... bien loin Encyclique Populorum Prozreulo de Paul VI: d’éliminer les causes de guerre, on risque au contraire de les AAS. LIX (19b7). pp. 257-299. Traduction fran­ agraver peu à peu ... Au lieu d'apaiser véritablement les con­ çaise de la Polyglotte Vaticane 1967. flits entre nations, on en répand plutôt la contagion à d'au­ D. C. Les citation D. C. du texte sont empruntées à la re­ tres parties du monde” (G. S. 31, 2). vue La Documentation Catholique (5, rue Bayard. On ne peut donc vou dans cette compétition armée qu'u­ Paris). ne formule de transition entre “l’antique servitude de la guer­ re" (G. S. 81. 4) et un nouveau système, une solution neuve, de nouvelles "méthodes qui nous permettront de régler nos NOTES ADDITIONNELLES différends d'une manière plus digne de l’homme” (ibid.). Sinon, cette course folle entretient une fausse paix, une θθι 1* ·** * 1,on utili»! * complètement les mo­ yens déjà stockes dans les arsenaux des grandes puissances, fausse sécurité. Elle devient une fin au lieu d'être un moyen, il n’en résulterait rien moins que l’extermination presque comme elle en avait l’illusion. Elle institue le désordre établi. totale et parfaitement réciproque de chacun des adversaires Elle constitue une perversion de la paix(l). par l’autre, sans parler des effets funestes découlant de l’usage A temps et à contre-temps, les chrétiens, à la suite du Vi­ de ces armes ,..’r caire du Christ, ont à dénoncer cette préparation scientifique 2. Paul VI, Allocution au "Comité d’études pour la Paix’’ de l’humanité à sa propre mort. Ils doivent alerter l’opinion, de la Commission Pontificale “Justitia ct Pax”, · 22 mars également, sur les périls grandissants qui résultent des essais 1975; AAS. LXVI1 (1976), p. 201;D. C. 1975, p. 360. ”... la production et le commerce aes armements continuent d croî­ nucléaires (explosions) ainsi que du transport, des stockages tre, à alimenter les conflits et à multiplier les risques de guerre”. et de la dissémination des armes atomiques. “L’humanité, dé­ jà en grand péril, risque d’en venir malgré ... une science ad­ 3. Paul VI, Lettre au Secrétaire général des Nations Unie», U Thant, à l'occasion de la reprise d Genèuc de» travaux du mirable, à cette heure funeste où elle ne pourra plus connaî­ "Comité des Dix-Huit pour le désarmement”, - 24 janvier tre d'autre paix que la paix redoutable de la mort” (G. 5. 82. 4). 1966 AAS. LVIII (1966), p. 136; D. C. 1966, col. 290-291. On comprend dès lors la sévérité du diagnostic. Aux yeux ”... Mais on ne peut 1« nier: chaque jour qui passe fait appa­ ra Ore plus clairement qu'aucune paix stable ne pourra s'éta­ de l'Eglise. la situation actuelle de prétendue sécurité est à blir entre les hommes, tant qu’il ne sera procédé à une réduc­ condamner: tion effective, générale et contrôlée des armements. Chaque 5. Paul VI. Allocution au Corps Diplomatique. -11 janvier jour qui passe rend également plus douloureux et plus drama­ 1975; AAS tXVH (1975), pp. 98-99; D. C. 1975, p. 101. tique le contraste entre l’énormité des sommes englouties “Cette Ίerreur1, dont on essaie laborieusement d’assurer une dans la fabrication des armes et l’immense et croissante dé­ sorte *d ’équilibre1, a même été et est couramment considérée tresse matérielle de plus de la moitié de l’humanité, qui attend comme la principale, sinon peut-être l'unique garantie contre encore de voir satisfaites ses nécessités les plus élémentaires”. des aventures qui paraîtraient elles-mêmes trop périlleuses à ceux qui se sentiraient, par hypothèse, suffisamment forts 4. Paul VI. Radio message de Noël, - 20 décembre 1964; AAS. LV1I (1965), p. 180; traduction française dans: D. C. pour espérer pouvoir les surmonter en survivant à leurs ad1965. col. 133-134. “Nous osons souhaiter que les gouver­ nants sachent suivre avec prudence et magnanimité la voie du 6. Paul VI, Message de Noel, - 20 décembre 1968: AAS. désarmement et veulent bien envisager généreusement pour LXI (1969), p. 55; traduction française dans: D. C. 1969. p. l'avenir l’application au moins partielle et graduelle, des oud3. “ Le pouvoir de destruction de l’homme moderne est incal­ militaires à des tins humanitaires, et cela, non seulement culable, et la fatale probabilité que ce pouvoir soit appliqué à l'avantage de leurs propres Etats, mais aussi au profit des dévaster la cité humaine dépend de causes tragiquement li­ pays en voie de développement et qui sont dans le besoin. La bres. que ni la science, ni la technique ne peuvent, par ellesfaim, la misère, la maladie et l’ignorance appellent sans cesse mêmes. dominer. Π arrive alors qu’a l’espérance succède Vanau secours goisse”. Paul VI, Lettre au Secrétaire général des Nations Unies. U Thant, d l’occasion de la reprise d Genève des travaux du "Co­ 7. Paul VI, Discours à l’occasion de l’anniversaire de sa viiite ά IONU. - 4 octobre 1986; AAS. LVin (1966), p 900· mité des Dix Huit pour le désarmement”, · 24 janvier 1966, traduction française dans: D. C. 1966 col. 1840 ‘On voit se' AAS LV1II (1966)· p. 135 , D. C. 1966, col. 290-291. “En èrépandre de plus en plus la conviction intime que la paix vraie levanl la voix en faveur de la grande cause du désarmement. et durable ne peut être fondée sur la Puissance d’armes exter­ Nous avons conscience de suivre fidèlement la vole tracée par minatrices ni sur la tension statique dldéoloxies contraire·” No· prédécesseurs". rts 7193 7194 1976 MAI 7 PONTIFICIA COMMISSIO ‘IUSTITIA ET PAX’ 1. Au nom de la paix, qu’elle n’assure pas. En particulier, en raison des armes atomiques: que soient bannies “ces armes déshonorantes” et "que soit proscrit ... cet art terrible qui consiste à fabriquer la bombe, a la multiplier et à b conserver, pour la terreur des peuples ... Prions pour que cet engin meur­ trier ne tue pas b paix en la cherchant (Paul VI, Pour le 20érae anniversaire de la bombe d’Hiroshima, - Angelus, 8 août; texte original en: Insegnamenti di Paolo VI, Cite du Va­ tican, 111 (1965), p. 1143; traduction française dans: D. C. 1965, coi. 1452) (8). 2. Au nom de la morale naturelle et de l’idéal évangéli­ que. La course aux armements (aux armes A. B. C., mais aussi aux armes conventionnelles modernes) en raison de leur ca­ pacité de destruction scientifique est contraire à l'homme et contraire à Dieu. Cette course folle est donc â proscrire au ni­ veau de l'éthique. Et cela, pour deux raisons principales: a) Lorsqu’il n'y a plus proportion entre le dommage causé et les valeurs qu’on cherche a sauvegarder, mieux vaut subir l'injustice que de se défendre (9). Du moins, que de se défen­ dre par ce moyen. Car le droit et le devoir demeurent d'un résistance active, quoique sans violence, à l’injuste oppression et cela, au nom des droits de l’homme et de sa dignité. b) Lorsque l’armement n’a plus pour fin, au moins princi­ pale, b défense, mais l’agression, il perd sa raison d’être, sa justification, sa légitimité. Or, c’est justement ce qui se vérifie actuellement. La course aux armements est devenue une cour­ se à la puissance. Elle est d’ores et déjà un moyen d’imposer aux nations plus faibles, ou même aux blocs antagonistes, une domination. Elle est donc au service d’un réel impérialisme et d'un néocolonialisme. Elle permet aux grandes puissances un nouveau partage du monde. D ne s’agit donc plus seulement de guerre froide, mais d’u­ ne action offensive, d’une agression et d’une oppression inad­ missibles: "La puissance des armes ne légitime pas tout usage de cette force à des fins politiques ou militaires” (G. S. 79,4). - Elle constitue une provocation qui explique — psycholo­ giquement, économiquement, socialement et politiquement— l'apparition et la multiplication d'une autre compétition: La course aux petits armements. Le terrorisme, en effet, se pré­ sente souvent comme l’ultime moyen de défense contre cet abus de pouvoir des grandes nations et comme une contesta­ tion violente de b situation d’injustice créée ou entretenue par l’emploi ou la menace des Etats les mieux armés. - Cette utilisation des armes dominantes par les nations in­ dustrialisées a également pour effet d’engager les pays en voie de développement dans une course similaire aux armements. Une part ^grandissante des budgets militaires de certains pays défavorises retarde encore davantage leur croissance économi­ que. La montée de régimes politiques autoritaires dans le tiers-monde est à la fois la cause et l’effet de l’accroissement des achats (et donc des ventes) d’armes par les puissances in­ dustrielles. - Cette utilisation des ressources financières à des fins mili­ taires entraîne, en contre-partie, un ralentissement ou une di­ minution de l’aide aux pays défavorisés. Elle rend plus diffici­ le le transfert, maintes fois souhaité et demandé par Paul VI dans son Message du 4 décembre 1964 aux journalistes à Bombay: désarmer pour développer. (AAS. LVII (1965), p. 135 ; traduction française dans:D. C. 1965, col. 15), dans Fopulcrum progressio ( P. P. 53) ainsi que dans Gaudium et Spes (G. S. 81,2-3). Il n’en serait pas de même si les nations qui disposent des plus grands moyens dans le domaine de l’armement accep­ taient enfin de ralentir, puis de stopper, cette course aux ar­ mes comme moyen d’hégémonie et non pas seulement de protection des bien et des vies de leurs ressortissants. L'adju­ ration de Paul VI aux représentants des peuples du monde en­ tier, dans son discours a l’ONU, le 4 octobre 1965, reste plus actuelle et plus valable que jamais: "Laissez tomber les armes de vos mains”. Ainsi, le devoir est aussi clair que le diagnostic: 1. Il faut stopper la course aux armements. 2. Il faut réaliser la réduc­ tion des armements. II. LA REDUCTION DES ARMEMENTS Il ne suffirait pas d'en rester au niveau actuel des stocks et 8. Paul VI, Message pour la ’’Journée de la Paix’* 1976, 18 octobre 1975; AAS. LXVII (1975), pp. 669-670: traduc­ tion française de la Polyglotte Vaticane. 1975, p. 13; paru dans: D. C. 1975. p. 952. “Si la conscience de la fraternité univeraeUe arrive â pénétrer vraiment le coeur des hommes, au­ ront-ils encore besoin de s’armer au point de devenir assassins aveugles et fanatiques de leurs propres frères, innocents en soi, et de perpétrer, en hommage i la paix, des massacres d’une violence Incroyable comme â Hiroshima le 6 août 1945?”. 9. Pie ΧΠ, Allocution aux membres de la XVIc session de l’Officc international de documentation dc médecine militai­ re - 19 octobre 1953; AAS. XLV (1953). pp. 748-749; D. C. 1953 col. 1413. “D ne suffit pas d'avoir a se défendre contre n’importe quelle injustice pour utiliser la méthode violente de la guerre. Lorsqueles dommages entraînés par celle-ci ne sont nas comparables à ceux de Ίinjustice *tolérée , on peut avoir l’obligation de ’subir l’injustice77*. 7195 n. 4447 des forces armées. Il faut en outre entamer un désarmement progressif, et contrôlé à toutes ses étapes, pour garantir la se­ curité. 1. Pourquoi b réduction des armements? Elle amorce un processus inverse de h course aux arme­ ments: elle est à la fois le signe et l’agent d’une diminution de la peur et d’un retours la confiance. Elle donne une plus grande crédibilité â l’interdiction de la force dans les relations internationales. Elle permet de mieux assurer le respect du droit international et de fonder la paix sur la justice, aussi bien entre les nations qu'à l'intérieur de chacune d’elles. Elle permet d'assurer la sécurité à meilleur compte et d’af­ fecter à des fins pàcificques les nouvelles sommes ainsi écono­ misées. 2. Comment désarmer? Les documents du Magistère indiquent un certain nombre de critères pour que le désarmement soit à la fois juste et effi­ cace. Le désarmement doit être conçu de telle sorte que la sécu­ rité qui en résulte soit au moins égalé à celle qu’assure la si­ tuation actuelle. Le désarmement doit être progressif, le passage d’un état à un autre étant subordonné à la constatation de l'accomplisse­ ment des obligations contractées (10). Il doit être contrôlé: grâce à des systèmes de vérification internationale aptes à garantir le respect des engagements pris. Pour “devenir une réalité, il ne doit pas se faire d *une maniè­ re unilatérale, mais à b même cadence, en vertu d'accords, et être assorti de garanties véritables et efficaces” (G. S. 82,1). a) L’histoire de ces adjectifs et de quelques autres (désar­ mements mutuel, simultané, institutionnellement garanti) est liée à un contexte précis caractérisé par la conception de b souveraineté absolue des Etats. Elles est Inspirée par un cli­ mat de méfiance réciproque qui justifiait, par le fait même, la possession d’armes et une prudence certaine. Cette vigilance se comprend encore de nos jours. "Tant que l’homme restera l’être faible, changeant, et même méchant qu’il se montre souvent, les armes défensives seront, hélas, nécessaires” (Paul VI, Allocution à l’Asscmblée Générale des Nations Unies,- 4 octobre 1965, AAS. LVII (1965), p. 882; D. C. 1965. coL 1735). "Quelle inconscience subsiste parfois au coeur même de certaines manifestations qui se veulent pacifistes! Et que de mensonges ou de manoeuvres dominatrices se cachent der­ rière certaines prétentions de paix” (Paul VI, Allocution aux anciens combattants des pays d’Europe, · 20 novembre 1971: AAS. LXIII (1971) p. 882; D C. 1972, p. 64). Ce rappel de Paul VI au réalisme rejoint l’affirmation de Vatican II: "Aussi longtemps que le risque de guerre subsistera, qu’il n’y aura pas d’autorité internationale compétente et disposant de for­ ces suffisantes, on ne saurait dénier aux gouvernements - le droit de légitime défense. Les chefs d'Etat ... ont donc le de­ voir d’assurer la sauvegarde des peuples dont ils ont b char­ ge ... (G. S. 79, 4). Mais si la suppression entraîne l’insécuri­ té, la possession exagérée des armes en entraîne une autre, aussi grave. Il ne s’agit donc pas de suppression, mais de ré­ duction. b) Faut-il pour autant s'en tenir littéralement aux critères traditionnels du désarmement, quel que soit par ailleurs leur bien-fondé? L’échec du désarmement ne provient-il pas d'une répétition pure et simple des critères juridiques ct politiques d’hier? D’une sorte d’entité juridique immuable, que les Puis­ sances concernées gardent en réserve, pour ajourner cette question délicate? L'Eglise, pour sa part, peut-elle en rester à ce point de ses recommandations et de son enseignement? N’y a-t-il pas d’autres solutions d trouver, pour sortir de ce cercle vicieux, et échapper à l’envoûtement de b méfiance? Dans ce quart de siècle qui a suivi h dernière guerre mondia­ le, un certain nombre de réconciliations n’ont-elles pas mis en cause le postubt suivant lequel la sécurité reposerait seule­ ment sur la force militaire? Historiens et politiques n'ont-ils pas été surpris de voir que les motifs de ces chocs historiques catastrophiques se réduisaient â peu de chose, et comment il a fallu peu de chose, également, pour changer l’hostilité en collaboration? Si la guerre est b conjonction de deux peurs, b paix ne résult-t-elle pas de deux confiances rétablies ou à IU. Paul VI, Allocution d l'Association européenne des car­ diologues pédiatres. · 12 mal 1967; AAS. LIX (1967), p. 619; D. C. 196/, col. 1005. " ... une possibilité ou amorce de solu­ tion ... consisterait dans la réduction progressive. simultanée et généralisée des armements militaires. En mettant fin â cet­ te course épuisante, devenue â l’heure présente, comme Nous l’avons dit ailleurs, 'un scandale intolérable *, des sommes im­ portantes pourraient être investies dans b construction d'hô­ pitaux. dans l'aménagement sanitaire des territoires en voie de développement, pour h formation du personnel médical nécessaire . pour la ’’Journée de la Paix ” 1976. · 18 octobre 1975; AAS. LXVII (1975), p. 669; traduction de h Polyglotte Vaticane. 1975. p. 12; paru dans: D C 1975, p. 952. ... le désarmement militaire devrait être commun et gé­ néral pour ne pas constituer une erreur impardonnable, con­ séquence d'un optimisme impossible et d'une naïveté aveugle, tentation pour b violence dbutruL Ou bien le désarmement est le fait de tous, ou bien c'est un délit de manque de défense" 719’6 η. 4447 PONTIFICIA COMMISSIO 'IUSTITIA ET PAX’ rétablir aussi vite que possible, avant et afin d’amorcer le pro­ cessus de l’escalade militaire? L'heure que nous vivons n estelle pas l’heure favorable à ce genre de perspective? Les peu­ ples qui se livrent à la course toile des armements, quantita­ tifs et qualitatifs, ne vont-ils pas, comme les coureurs du sta­ de, s’arrêter par épuisement? Le moment n’est-il pas venu d’utiliser les contraires, et de transformer l’excès de guerre ou de menaces en conquête et en maintien de la paix? Le désarmement n ’est pas une réalité distincte, un "en-soi" séparé. ïl fait partie d'un ensemble. Sanc doute, doit-il être envisagé en lui-même et avec ses méthodes propres, dans un souci de clarté scientifique, juridique, politique et spirituelle. Π appelle et requiert des techniques, des disciplines, des hommes appropriés. Mais il doit, à tout moment, être envisa­ gé et réalise en intime liaison avec les deux autres grandes réa­ lités d'aujourd’hui: le développement et l’organisation de la Société Internationale. Désarmer, développer, institutionnali­ ser: un seul et même problème, une seule et même solution. Deuxième Partie: REMPLACER LA GUERRE I. LA PAIX PAR LE DROIT Désarmer c'est donc s’arrêter et réduire. Mais c’est aussi et surtout, transférer. On ne détruit que ce que l’on remplace. 11 s’agit de transposer, du moins pour la plus large part, la sécu­ rité nationale et ses instruments militaires, jusqu’ici liés à la volonté de chaque gouvernement, en securité internatio­ nale (11). Ceci, par le recours confiant au droit, comme cela se fait pour les affaires qui concernent la vie intérieure de chaque Etat civilisé. A. Une structure mondiale: IONU et le désarmement (12) 1976 MAI 7 B. Conventions et Accords bi-ou multilatéraux (13) Mais il ne faut pas attendre que cette “autorité publique de compétence universelle” (P. T. 137) soit instaurée pour agir dans le domaine du droit. Les trois derniers Papes ont beaucoup écrit et parlé à ce sujet. Le 30 juin 1964, une Lettre du Secrétaire d’Etat, le Cardi­ nal Cicognani, à M. Houari Souiah, délégué algérien à la “Conférence pour la Dénucléarisation de la Méditerranée” mentionne: "Le Saint-Siège a encouragé notamment les ini­ tiatives de désarmement, surtout celles visant à prévenir le péril atomique, et souhaite que l'humanité oarvienne à (s’en) prémunir ... par un accord sincère et général, qui seul peut rendre ses efforts efficaces... Lc Saint-Père souhaite que cet appel soit entendu par tous les responsables du destin des nations (Texte original en; L’Osservatore Romano - 9 juillet 1964, N. 156,p. 1;D. C. 1964, col. 970). Trois ans plus tard, le 27 août 1967. Paul VI précise com­ ment il a approuvé le traité de Genève sur la non-prolifération nucléaire “en dehors de tout sous-entendu politique" parce que “ü marque un premier pas ... et instaure un episode de concorde et de collaboration internationales sans lesquelles il est impossible d’espérer la sécurité et la paix du monde”(Paul VI, Angelus, dimanche 27 août 1967; texte original en: Inseganmenti di ΡλοΙο VI. Cité du Vatican. V (1967), p. 892; tra­ duction française dans: D C. 1967, col. 1647). Le 24 juin 1968, le Saint-Père revient sur cette idée. Il se réjouit que les Nations Unies aient approuvé “le texte d’un accord international destiné à mettre fin à la prolifération des armes atomiques et à arrêter la course aux armements nucléai­ res”. Résultat encore imparfait, mais “premier pas” sur une voie qui devrait mener “jusqu’au bannissement total des ar­ mes nucléaires et au désarmement général et complet”. (Paul VI, Allocution au Sacré College, - 24 juin 1968; AAS. LX (1968), p. 46Γ. traduction française dans: D. C. 1968, col. 1270). Il semble utile de rappeler que le Saint-Siège a adhéré eu “Traité de non-prolifération des armes nucléaires” le 25 février 1971. L’Encyclique Pacem in terris insiste fortement sur l’impé­ rieuse nécessité d’une "autorité publique de compétence uni­ verselle" (P, T. 137). La constitution Gaudium et Spes reprend mot pour mot la même idée: “Une autorité publique univer­ selle reconnue par tous, qui jouisse d’une puissance efficace susceptible d’assurer à tous la sécurité, le respect de la justice et h garantie des droits” (G. S. 82.1). A cette institution indispensable, le Concile assigne une fonction, soutenue par une opinion publique éclairée: “Pré­ parer ... ce moment où, de l'assentiment général des nations, toute guerre pourra être absolument interdite” (ibid.). Le Synode des Evêques d'octobre 1971 se fait plus précis. Il nomme l’organisation existante, en disant ce qu’on attend d’elle: "Que les Nations Unies - qui, en raison de leur fin propre, doivent promouvoir la participation de toutes les Na­ tions - et les Organisations Internationales, soient appuyées comme l'amorce d'un système susceptible de freiner la course aux armements, de faire abandonner le commerce des armes, de réaliser le desarmement et de résoudre les conflits par des moyens pacifiques d’action légale, d’arbitrage et de police in­ ternationale. Il est absolument nécessaire que les différends entre nations ne soient pas résolus par la guerre, mais que soient trouvés d’autres moyens conformes à la nature humai­ ne” (Justice dans le Monde: AAS. LXIII (1971), p. 939; tra­ duction française de la Polyglotte Vaticane, 1971, p. 22). Paul VI est tout aussi explicite: "Nous avons foi en IONU; Nous avons confiance dans ses possibilités d’étendre le domai­ ne de la naix ct le règne du droit dans notre monde tourmen­ té. nous sommes prêts à lui donner notre entier appui moral. La cause de la paix et du droit est sacrée. Les obstacles qu’el­ le rencontre ne doivent pas décourager ceux qui s’y dévouent; 3u’ils proviennent de circonstances adverses ou de la malice es hommes, ils peuvent et doivent être surmontés” (Paul VI. Allocution au Secrétaire Général des Nations Unies. Kurt Waldheim, - 5 février 1972. AAS. LXIV (1972). p. 215; D C. 1972. p. 208). gt bien d'autres textes pourraint être invoqués dans le même sens. C Création d’institutions consacrées au désarmement Enfin, ces accords et conventions devraient aboutir à la création d’institutions nouvelles spécifiquement consacrées au désarmement. Elles constitueraient autant de pierres d’at­ tente pour l'instance mondiale d’arbitrage et de police inter­ nationale impatiemment attendue. IL LA VOLONTE POLITIQUE (14) Lois et conventions resteront lettre morte si elles ne sont pas animées, du dedans, par une volonté politique assortie d’une stratégie pacifique. 13. Paul VI, Lettre au Secrétaire général des Natione Unies. U Thant, à l'occasion de la reprise à Genève des tra­ vaux du '‘Comité des Dix-Huit pour le désarmement ", - 24 janvier 1966; AAS. LVUI (1966). p. 135; D. C. 1966, col. 289. “Au moment où le ’Comité des Dix-huit pour le Désar­ mement4 va reprendre ses activités à Genève, Nous voulons vous adresser un pressant appel, inspiré par le désir de voir les travaux de ce Comité aboutir à un résultat positif et concret, et marquer ainsi une nouvelle étape vers la réalisation du dé­ sarmement, si unanimement attendu et souhaité. Nous Nous sentons encouragé dans cette démarche par la récente prise de position de phis de deux mille évéques catholiques réunis à Roma en Concile oecuménique. Nous Nous y sentons encou­ ragé égidement par l’écho qu’a trouvé, aunrés de la Commis­ sion du Désarmement, notre appel de Bombay, et par l’ac­ cueil favorable réservé, dans l’opinion mondiale, à Notre dis­ cours aux Nations Unies”. Paul VI, Lettre d Mgr. Casaroli d l'occasion de la Confé­ rence d'Helsinki, - 25 juillet 1975; AAS. LXVH (1975), pp. 478-479; D. C. 1975, p. 757. “Instruits par la tragique expé­ rience de deux guerres épouvantables qui. allumées en Europe en l’espace de trente années, consumèrent comme dans un 11. Paul VI. Allocution au Président des Etats-Unis, M. Ge­ brasier tant de millions de victimes, dévastant des régions érald Ford,- 3 juin 1975; texte original en: Jruefnamenti dl tendues et florissantes et entraînant dans la lutte fratricide Paolo VI, Cité du Vatican. ΧΙΠ (1975), p. 591 ; traduction beaucoup d’autres peuples non européens, ces représentants française dan·: D. C. 1975, p. 601. “Nous ne fermons ... pas veulent établir une entente qui repose sur des principes clairs les yeux sur la réalité des rapports de force qui s’établissent et fermes de droit international et mettre l’Europe et le mon­ entre les nations et leurs blocs et qui posent continuellement de à l’abri de la menace de nouvelles expériences de destruc­ des problèmes d’équilibre et de déséquilibre. Mais nous de­ tion et de mort, infiniment plus terrifiantes. En même temps, vons élever notre voix pour rappeler aux peuples que ce n’est ils veulent tracer les lignes d'un début de coopération ... en pas sur 1a force que peut être fondé un ordre international pa­ consolidant la paix, oui concourra à multiplier avec plus d'incifique et humain, mais sur le critère de la justice, sur le reséchanges des valeurs qui forment la force spirituel­ Sect et U comprehension des droits et des besoins des au­ le de l’Europe”. rea...” Paul VI. Allocution au Collège de Défense de l’OTAN, 12. Paul VI. Message au Secrétaire général des Nations Uχ 30 _janvier Vicx 13 1971; /1; ΛΑΟ. AAS. LXIII UA11L US (1971), 11), p. 143; 143; U. D. C. 1971, p p. nies. Û Thanf. pour le XXV· Anniversaire de IONU. - 4 oc­ 204. Y olre Institution se définit comme un Collège de i tobre 1970; ÀAS. LXII (1970). pp. 685-686. D. C. 1970, p. défense. Puisse son existence même ne servir q u ’ à la défense 903. ‘Tuitae votre inlassable obstination, mise au service de de la Paix. Que la formation qu ’ elle donne prépare à utiliser toutes les initiatives de désarmements réciproque et contrôlé, non des armes militaires même justifiées par la défense du ■ararer en notre ère industrielle la réalisation de l’annonce de droit et de la civilisation — mais des ahnes politiques, et cela Pencien prophète des temps agraires et employer les ressour­ non pour fomenter la division entre les peuples, mais pour ces rendues ainsi disponibuti au procréa scientifique, â la mise promouvoir leur union . en oeuvre des immenses ressources des terres et des océans, et A la subsistence de tous les membres de la famille humaine en 14. Paul VI, Angelus, Dimanche 27 août 1967 ; texte origih*1 ί1 Paol° Cité du Vatican, V (19671 perpétuel accroissement; que Jamais le travail des vivants ne pp. 891-892; traduction française dans: D C 1967 ολΙ* soit utilisé contre la vie, mais au contraire tourné a 1 alimen­ 1647 “En cette minute mutuelle. Nous «\-oqueromle fait ter et 4 le rendre vraiment humaine!” 7197 7198 1976 MAI 8 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE A. il s’agit “d’utiliser non des armes militaires, même *jus tifiées par la defense du Droit et de la Civilisation, mais des amies politiques ... pour promouvoir l'union des peuples" (Paul VI, Allocution au Collège de Défense de l’OTAN, - 30 janvier 1971:/tztS. LXIII (197 1), p. 143;D. C. 1971, p. 204). Un an après, le Saint-Père reprend la même idée, devant le même auditoire: “N’est-ce pas le voeu général de l’humanité et son profond intérêt que les rapports purement militaires se transforment de plus en plus en rapports civils?” (Paul VI, Allocution au Collège de Défense de l’OTAN, - 3 février 1972: >145. LX1V (1972), p. 213; D. C. 1972, p. 261). 1. Cette tâche revient, évidemment, en priorité aux gou­ vernements. Jean XX11I les “adjure de n’épargner aucun ef­ fort en ce sens”. (P. T., 117). Le Concile fait sien son appel: “Les Evêques du monde entier, rassemblés et ne faisant qu'un, adjurent les Chefs d'Etat et les autorités militaires de peser à tout instant une responsabilité aussi immense” (G. 5., 80, 5). 2. Mais, là encore, “les Chefs d’Etat ... sont tous dépen­ dants des opinions et des sentiments de la multitude...; d’où l’extrême nécessité d’un renouveau dans la formation des mentalités et d’un changement de ton dans l'opinion publi­ que" (G.S. 82, 3). La technicité des problèmes dc la sécurité nationale et de l’exercice de l’autorite par suite de la “sociali­ sation” de l’existence (cf. Semaine Sociale de France. Greno­ ble 19S9) crée le risque que le pouvoir s’isole du peuple. Les Gouvernements se trouveraient facilement enfermes dans leurs déterminismes propres et entraînés, presque malgré eux, â ne plus vouloir ni pouvoir réaliser le désarmement, si La pression de leurs peuples respectifis ne les obligeait à remettre en question les postulats héréditaires de la defense armée ou sur-armée. Seuls, le bon sens et la pression de l’opinion publi­ que peuvent empêcher que se créent deux histoires parallèles et souvent contradictoires: celle des civilisations et celle des techniques militaires ou civiles déshumanisantes. 3. Le rôle des formations politiques (partis au pouvoir ou dans l’opposition, presse d’opinion, etc.) devrait etre décisif pour orienter la politique étrangère de leurs gouvernements dans un sens pacifique. 4. Dans cet “assentiment général des nations grâce auquel toute guerre pourra être absolument interdite” (G. 5. 82, 1), une place toute spéciale revient aux savants. Paul VI leur lan­ ce un appel pressant: “Que l'humanité se ressaisisse! Qu’elle sache trouver en elle-même, dans ses chefs, dans ses maîtres, la force et la sagesse de rejeter loin d’elle l'usage maléfique de la science destructive! Qu’elle aille plutôt demander à la science le secret de se faire du bien à elle-même” (Paul VI, Allocution à l’Académie Pontificale des Sciences, - 27 avril 1968: 445. LX (1968), p. 275; D. C. 1968. col. 869) (15). Le désarmement notamment, n'est pas seulement affaire de bonne volonté. Il ne s'improvise pas. Il coûtera cher, com­ me lorqu’il s’agit de détruire un vieil immeuble pour le rem­ placer par un neuf. La reconversion des industries et du com­ merce des armes, en particulier, relève des techniciens. Elle exige “des études approfondies et courageuses” (G. 5. 82, 3). 5. Cela requiert des techniques industrielles et économi­ ques, mais aussi des techniques politiques., “Que les Assem­ blées les plus hautes et les plus qualifiées étudient à fond le problème d’un équilibre international ... à base de confiance réciproque..., de loyauté dans le diplomatie, et de fidélité dans l’observation des *traités... (P. T. 118). B. Il s’agit donc pour les reportables du bien public, à tous les niveaux, d'élaborer une stratégie du Désarmement et de la Paix scientifiquement fondée sur des analyses objectives et complètes, et seule capable d’assurer sa crédibilité. A l’heure actuelle, pour rendre crédible toute parole ou message sur le désarmement et l’accorder aux “signes des temps”, il faut, semble-t-il: 1. D’une part, reconnaître la difficulté grandissante de certaines formules ou programmes, tels que “le désarmement pour le développement”: e) en raison de l’intensification de l’aide militaire que laisse prévoir la montée de systèmes poli­ tiques autoritaires dans le tiers-monde; b) en raison de I aug­ mentation de l’équipement des polices et des appareils de se- positif de la semaine: la présentation du texte du traité de non-prolifération nucléaire. Ce fait Nous semble positif parce qu’il démontre que les responsables ont conscience du danger redoutable et incalculable des armes nucléaires, et parce qu'il marque un premier pas — non pas décisif, certes, mais initial — pour conjurer ce danger, qui pèse sur l’humanité tout entière”. Paul VI. Message pour la "Journée de la Paix" 1976, - 18 octobre 1975; AAS. LXVII (1975). pp. 666-667; traduction française de la Polyglotte Vaticane, 1975. pp. 8-9; paru dans: D. C. 1975, p. 951. “Nous voyons avec satisfaction et avec espérance progresser l’idée de la paix. Elle grandit en impor­ tance et en dimension dans la conscience de l’humanité; avec elle se déveoloppent les structures nécessaires à l’organisation de la paix; les célébrations qui engagent et les célébrations plus académiques en sa faveur se multiplient ... La paix gagne du terrain. La Conférence d’Helsinki, en juillet-août 1975, est un événement qui donne des espoirs dans ce sens”. 15. Paul VI, Allocution à ΓAcademie pontificale des Sclencet - 27 avril 1^68; AAS. LX (1968). p. 275;.D C. 1968. col. 869. “Que toute mesure soit prise, tout engagement assumé, dans le but de prévenir et de conjurer la fabrication et l’em­ ploi des armes nucléaires, des attaques bactériologiques ...” 7199 n. 4448 curite interne justifiés par la lutte contre le terrorisme, sus­ ceptible aujourd’hui de s’institutionnaliser en guerre civile lar­ vée. 2. D’autre part, avancer quelques suggestions qui vont dans le sens de l’aspiration contemporaine a une politique de désarmement, par exemple: a) le renforcement du rôle de police internationale de l’ONU; b) L’institutionnalisation, à l'échelle internationale, des mesures de police contre le terro­ risme, en diminuant ou en évitant la création de dualités de forces armées, durant cette décennie; c) L'accès des pays sou-développés aux négociations sur le desarmement, comme “partenaires” des conjonctures éventuelles de désescalade; d) on suggère aussi, pour décourager la tendance à la course aux armenemnts: — l’interdiction d’accès au “droit de tirage” des nations sous-développés qui augmentent leurs budgets militaires; — à l’inverse, l’accès prioritaire aux financements inter­ nationaux des pays qui réduisent leurs dépenses militaires à des fins sociales; — le détournement, en vue d'une utilisation pacifique, du revenu des brevets d’armements pour constituer des fonds de développement. C. Une “strategie du désarmement” ne peut pas se limiter a des critères d’efficacité ou de rendement.Elle doit s’appuyer sur une vision éthique, culturelle et spirituelle. Elle appelle, dans les années qui viennent, la réflexion approfondie des philosophes et de théologiens, en particulier sur la notion de “légitime défense”, sur le concepts de “nation”, de souverai­ neté nationale, trop souvent conçue en termes d'autarcie ab­ solue. Elle aura besoin aussi de “prophètes” — à condition qu’ils soient authentiques — de grandes voix, de “hérauts” ct de rassembleurs, de “mystiques . au sens large et au sens pré­ cis du mot, pour entraîner et mobiliser les énergies et leur po­ tentiel d’unité, de dialogue et de coopération. Bref, le désarmement a pour fondement et pour moteur la “confiance mutuelle”. On ne peut remplacer le recours à la guerre que par une "dynamique de la paix". Le désarmement des armes exige, comme condition pre­ mière, non la suppresssion, mais la sublimation des instincts guerriers de l’homme (chasseur, pillard, dominateur) en enga­ gement au service “de la construction virile de la paix” (G. S. 82, 2). Il faut trouver des substituts à la guerre, en donnant des guerres à gagner. Le désarmement n'est pas séparable des au­ tres objeettts d’unité, de justice, de concorde et de dévelop­ pement de toute la “famille humaine”. La victoire du désarmement n’est pas autre que la victoire de la paix. Son unique chance, c’est de s’incorporer au grand Dessein, à la “nouvelle histoire”, de l’humanité, (Paul VI, Al· locution à l’Assemblée Générale des Nations Unies, · 4 octotobre 1965:445. LVII (1965). o. 882:D. C. 1965. col. 1735). * Tlpografia Pollglotta Vaticana, 1976. 4448 1976 MAI 8.- SIGNATURA APOST., SENTENTIA. PART.· Religiosus, etsi motiva dimissionis a religione dederit sufficientia, declaratur dimissus illegitime, in casu, ob allecatam apostasiam a religione, quia, subductus cer­ te illegitime ab oboedientia pronrii Superioris Maioris, commorabatur de facto in quadam propriae religionis domo ERZEGOVINA — Dimissionis α religione SPECIES FACTI Praestat facti chronologice vicissitudines exponere. Rev.dus Μ. O., Provinciae Erzegovinae, natus die 29 iunii 1941, professus sollemniter et sacerdos Romae die 26 martii 1966 ordinatus, missus fuerat a suo Ministro Provinciali et Definitorio in conventum Berolinensem ut studia superiora philosophiae perageret penes Berolinl Universitatem civilem. Die 15 augusti 1970, Minister provincialis cum proprio Definitorio revocavit Rev.do O. licentiam prosequendi studia apud Univ. Berolinensem, quin cum eodem motiva huius de­ cisionis communicaret. Die 17 augusti 1970, idem Minister provincialis assignavit Patri O. domum *‘R.” ad habitualiter commorandum, intra terminos propriae Provinciae positam. Die 8 octobris 1970. Episcopus “M.” Patrem O. “pro experimento ad triennium recipit , sed tantum “si indultum exclaustrationis vel v»ecularizationis a S. Sede obtinueris”. Die 9 octobris 1970. Pater O. expostulat directe a S. C. pro Religiosis indultum exclaustrationis usque ad diem I iulii 1973. ob sequentes causas: a) “Studia incepta cum licentia propriorum Superiorum apud Univ. Berolinensem in Germa nia absolvere volo, sed superiores non sunt parati ulterius 7200 n. 4448 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE 1976 MAI 8 possunt eius ex Ordine dimissionem, assumere debere, de fac­ to non reddit. Item Definitorium Provinciae statuit omnes conditiones a can. 644 § 1 C. I. C. pro apostasia a religione atque ab art. 331 § I Constitutionum Generalium pro dimis­ sione ipso fscto ab Ordine petitas existere. Qua de re Defini­ torium Provinciae in praedicta sessione statuit declaravitque, iuxta praescriptum art. 331 § 2 Constitutionum Generalium^ Rev. Patrem M. O. ipso facto ab Ordine dimissum esse”. Die 12 martii 1971, S. C. pro Religiosis “mature perpensis iterum quae ad casum Patris M. O. sacerdotis sollemniter pro­ fessi in tuo Ordine, referuntur”, denuo Ministro Generali Or­ dinis rescribit: “In decisis diei 18 februarii 1971; sciat canoni­ sts hanc S. Congregationem non esse tribunal, cui recurratur accusationis causa”. Die 19 iulii 1971 eadem S. Congregatio, “perpensis iis quae ad casum Patris M. O. tui Ordinis, referun­ tur”. Procuratori Generali Ordinis rescribit: “Post approba­ tionem novi iuris constitutionalis Ordinis (cfr. Rescriptum 25 nov. 1969, prot. n. 5993/69), dimissio Rev. Patris M. O. ab Ordine, utpote quae in Definitorio Provinciali vi art. 331 § 2 Constitutionum Generalium in plena legis observantia de­ cisa est. ipso iure effectum sortitur nec confirmatione indiget. Inde dimissi recursus sustineri non potest”. Die 26 nov. 1973, Sacra Congregatio, post interventum Secretoriae Status, per litteras diei 5 oct. 1973, casum Patris O. admittit ad beneficium novae audientiae et Superiores Or­ dinis invitat ad solutionem minus ripdam inveniendam. Die 8 febr. 1974, Procurator Generalis Ordinis exhibuit S. Congregationi pro Religiosis “Summarium” totius casus Pa­ tris O., et in fine, pro Voto, conclusit: “ M. O. è dunque legittimamente dimesso dall'Ordine. Non ha senso dt continuare a rispondere ai suoi eventual! nuovi ricorsi. perché per 1’Ordine la causa è finita. Se egli poi chiedesse di essere riammesso nellOrdine in un'altra Provincia, il Govern© deUOrdine forse non sarebbe contrario. Cosi pure, se egli trovasse Vescovo che Io riceve ‘pure et simpliciter *, ma non ‘praeno experimento’, perché questo sarebbe lo stesso che ammettere che è ancora reliposo1’. Die 4 martii 1974 idem Procurator Generalis Or­ dinis propositum “votum” mutabat: “In quanto per un’even­ tuate riammissione nell’Ordine, sia pure in altra Provincia, il Rev.mo P. Generale si dice assolutamente contrario”. Die 10 sept. 1974, Secretaria Status, rescribens S. Congre­ gationi de Religiosis, concludebat: “In considerazione, tuttavia. dei fatto cne il Religioso ha promosso ricorso al Sommo Pontefice, contro il decreto di espulsione, questa Segreteria di Stato sarebbe dei parere che codesto Dicastero prendesse nei riguardi dei ricorso medesimo una decisione chiara, a seconda che il prowedimento dei Superiori sia considerato legittimo o meno, anche per dare al Padre O. la possibilità di servirai, eventualmente, di ulteriori rimedi previsti dall’ordinamento canonico”. Die 8 oct. 1974, Procurator Generalis Ordinis, litteris Sa­ crae Congregationis pro Religiosis datis, post solutiones olim oblatas et repetitas, sequens promebat “votum" Ordinis: “Adesso passo aggiungere, se ΓΟ. stesso chiedesse di essere ri­ am messo in unaltra Provincia, il cui Provinciale fosse dispo­ sto a riceverlo. dopo aver avuto tutte le informazioni dei ca­ so, il Govern© dell'Ordine non si opporrà. Lo stesso vale per il caso in cui un Vescovo benevolo volesse riceverlo, pure he ‘pu­ re et simpliciter’. 11 Govemo deUOrdine pero non chiederà mai né consignera mai alcun Ministro Provinciale a riammetterlo". Tandem S. Congregatio causam commisit Secundae Sec­ tioni H. S. Tribunalis ad normam art. 107 Const. Apostolicae Regimini Ecclesiae univenae, ita ut Nobis nedum de legitimitate videndum sit dimissionis Patris M. O. a religione, sed et de merito causae. Die 7 maii 1975 dubium sub hac formula concordatum Die 18 febr. 1971, S. C. pro Religiosis, antequam praedic­ tas litteras Patris O. accepisset, sed “mature perpensis iis quae est: “An decretum Re.di Ministri Provincialis Provinciae ad casum Patris M. O. sacerdotis sollemniter professi in tuo religiosae Enegovinae diei 10 martii 1971, confirmatum a S. Ordine, referuntur”, MinistroGenerali Ordinis rescribit: “ora­ C pro Religiosis et Institutis Saecularibus die 19 iulii 1971 et tor aut suis Superioribus oboediat aut Episcopum benevolum die 28 iunii 1973. sustineatur necne, et. quatenus negative, sibi Inveniat qui eum sk et simpliciter incardinet sine praevio 4n Rev.dus M. O. dimittendus sit α religione necne". Cum. praeter debitae oboedientiae defectum, in decreto experimento, interea suspensus maneat”, ita indultum exdau­ strationis implicite denegando. Die 5 martii 1971. Pater O.. dimissionis Patri Μ. O. imputetur apostasia a religione, prae­ modo et tono irrisorio parumque reverenter scribit S. Congre­ sens casus plures exhibet iuridicos aaspectus qui sunt: I - An Pater O. commiserit delicta et alias impleverit gationi pro Religiosis circa praedictum rescriptum diei 18 fe­ condiciones quae requiruntur et sufficiunt ad dimissiones; et, bruarii 1971. quod practice recusat. Die 10 martii 1971, Minister provincialis Provinciae Erze- quatenus affirmative, II - An Pater O. dimissus fuerit legitime; et, quatenus govinae sequens edidit decretum: “Deflnitorium huius Pro­ negative. vinciae Ordinis in Herzegovina (Jugoslavia) in sessione de die III — An Pater O. faerit 'apostata' ab Ordine; et, quatenus 6 Martii a. c., post maturam examinationem respectivorum negative. documentorum ac factorum, constatuit: Rev.dum Patrem M. IV An Pater O. dimittendus sit ab Ordine, et quomodo. O„ huius Provinciae alumnum, sacerdotem sollemniter pro­ fessum. die 14 octobris 1970. contra explicita iussa ac vetita Deflnitoril Provinciae, Provinciam deseruisse, Berlin in BR I — An Pater O. patraverit quae requiruntur ad dimissionem Deutschland aufugisse; ac non obstante invitatione iterata sui Ministri provincialis usque ad hodie non rediisse; eumque id IN IURE •o animo fecisse ut religiosae oboedientiae sese subtraheret, Ïuam animum malitiosum patere praesertim postquam prae· luxta novum modum procedendi in dimissione religioso­ ictus Pater M. O.. non obstante monitione Pro-Vicarii gene­ rum Ordinis a votis sollemnibus per Rescriptum S. C. pro Re­ ralia Ordinia de die 10 novembris 1970, in absentia ipsius ligiosis die 25 nov. 1969 approbatum, “ad decretum dimis­ Ministri Generalis, eum si In pertinacia sua perseveraturum sionis ferendum deveniri nequit nisi praecesserit: 1 gravia de­ fore, consequentias quoque ex sua actione, quae producere licta externa contra ius commune vel particulare ius religioso- mihi licentiam concedendi ex causis mihi nec cognitis nec ma­ *'; nifestis b) “Minister Provincialis, Pater R. S., non est para­ tus beneplacitum suum dare petitioni meae ad indultum exclaustrationis ... Puto quod Minister provincialis, Pater R. S., abutitur ita potestate ecclesiastica ..., quia impedit subditum suum in hire ad axclaustrationem c) “Episcopum bene­ volum receptorem iam inveni...episcopus de M. in Jugoslavia.' Die 14 octobris 1970, Pater O. deserit conventum de M., et per viam aéream se contulit directe in conventum Ordinis Berolinensem. ubi habitaverat. Die 15 oct. 1970, Pater O. e domo religiosa berolinensi scribit ad Ministrum Generalem Ordinis, quem certiorem facit de propria condicione iuridico-religiosa et instat pro rescripto exdaustrationis obtinendo. Die 22 oct. 1970. Minister provincialis litteras mittit Patri O., Berolini commoranti, et, memoratis praeceptis antea datis derelinquendi Berolinum et petendi conventum de R.. eum declarat “fugitivum” ad normam can. 644 § 3, et in poenas can. 2386. scilicet in suspensionem, incursum declarat eique iterum suadet ut domum de R. immediate ingrediatur. Die 15 nov. 1970, Pater O. rescribit Ministro Generali Or­ dinis, et respuens litteras, praecepta, monitiones et consilia tum Pro-Vicarii Generalis Ordinis, qui ab eo definitur “ProMotor generalis iniuriae iniustitiaeque in Ordine necnon Ad­ vocatus diaboli”, tum Ministri provincialis, qui eum declara­ verat "fugitivum” et “suspensum”. Die 2 dec. 1970, Minister provincialis, in litteris Patri O. Berolini missis allegatisquc praeceptis et monitionibus iam da­ tis: a) declarat constare de facto inoboedientiae et apostasiae ab Ordine: “non si è sottomesso e non è rientrato in Provin­ cia. In tale maniera, secondo il can. 644 § 2, Lei è già drven· tato apostats dallOrdine”; b) secundam monitionem canoni­ cam repetit una cum dimissionis comminatione: “ancora una volta L mvitiimo a ritornare nella Provincia ... Con la présen­ te, a norma dei cann. 659-662 CJ.Q, Le intimiamo la secon­ da ammonizione di pentirsi della sua trasgressione ... Se non risponderà al nostro invito e alia nostra ammonizione, sata espulso daJIOrdine, a norma dei diritto canonico”; c) addit opportunas exhortationes: ”La preghiamo da fratello e da pa­ dre di riflettere a quello che Elia ha fatto. Ha ancora tempo, benche per ('ultima volta, di emendarsi”. Die 9 dec. 1970, Pater O. rescribit Ministro Generali Or­ dinis fortiterque eum increpat de negata iustitiae administratione, contra praescriptum can. 1625 quem ipse inepte alle­ gat, et circa declarationem condicionis ‘fugitivi * et 'apostatae * ab Ordine, quam Minister provincialis eidem fecerat. Die 22 dec. 1970, Minister Generalis Ordinis notum facit Patri O. suum casum “a Commissione de recursibus examinatum fuisse”. Attamen - addit Minister Generalis - “valde doleo quod nullum elementum a Commissione repertum fuerit ut praecedentem opinionem mutare posset”. Et concludit: “Ite­ rum ergo putat decisioni tui Ministri Provincialis standum fuisse. Item quoad admonitiones factas dicendum est validas esse”. Die 31 dec. 1970, Pater O. scribit directe ad S. C. pro Re­ ligiosis, petens, in primis, indultum exdaustrationis, quia “la vita comunitaria dei convento con il P. Provinciale R. S. e Co. è divcntati moraliter impossibilis”; et, deinde, responsum dubio: An ipse sit fugitivus vel apostata ad normam can. 644. Die 6 febr. 1971, Vicarius Generalis Ordinis, quibusdam litte­ ris a Patre O. missis: “responsum duabus quaestionibus tuis: ’num fugitivus sum?, num apostata ero?', non potest esse nisi “affirmative ad utrumque”. Die 18 febr. 1971 idem Pater O. scribit ad S. C. pro Reli­ giosis, iterum instans ut rescriptum exdaustrationis eidem concedatur, et variis modis recusans acceptare responsionem Vicarii Generalis Ordinis dlel 6 febr. 1971. 7201 7202 1976 MAI 8 rum, tut aliae, moraliter imputabiles et habituales violationes iuris disciplinaris religiosorum, etsi non poenalis; 2. monitio­ nes; 3. defectus emendationis *' (art. 5 1. c.). “Delicta debent esse saltem tria eiusdem speciei, vel. si diversae, talia ut simul sumpta manifestent perversam voluntatem in malo pervica­ cem, aut unum tantum permanens, quod ex repetitis monitio­ nibus virtualiter triplex fiat. § 2: Si agitur de violationibus iuris disciplinaris, eae habituales esse debent et tales ut defec­ tum voluntatis ad vitam religiosam recte agendam manifestent eoque grave damnum communitati inferatur” (art. 6). “Mo­ nitiones debent esse duae, scii, pro singulis duobus primis de­ lictis; in delictis autem continuatis vel in violationibus habi­ tualibus iuris disciplinaris, ne cesse est intercedat inter pri­ mam et alteram monitionem saltem trium dierum integrum spatium”. § 3: “Monitionibus Superior addere debet exhor­ tationes opportunas et correctiones... Singulis monitionibus semper adiiccnda est dimissionis comminatio” (art. 8 § 2 et 3). IN FACTO Pater M. O. certe commisit delictum permanens rebellio­ nis contra proprium Ministrum Provincialem et Ministrum Generalem Ordinis, nec non plures moraliter imputabiles et habituales violationes disciplinae religiosae, ut v. gr. inoboe­ dientiam habitualem et contumacem, commorationem per­ manentem extra domum religiosam ei legitime assignatam, gravissimas et repetitos iniurias scriptas, accusationes calum­ niosas, diffamationem gravem propriorum Superiorum Maiorum Ordinis. Monitiones cum expressa comminatione dimissionis et pa­ ternis exhortationibus fuerunt factae in scriptis et intervallo temporis servato. Prima monitio canonica facta fuit a Mini­ stro Provinciali per litteras diei 22 oct. 1970; secunda a ProVicario Generali Ordinis per litteras diei 10 nov. 1970; tertia a Ministro Provinciali per litteras diei 2 dec. 1970; quarta a Ministro Generali per litteras diei 22 dec. 1970, in quibus de­ claravit etiam praecedentes admonitiones factas “validas esse”. De emendationis defectu patet in casu, quia in eodem re­ bellionis statu Pater O. adhuc permanet. Nec circumstantia omissionis motivorum ob quae Minister Provincialis denegavit Patri O. licentiam prosequendi studia penes Universitatem Berolinensem, allegari potest ad minuen­ dam imputabilitatem moralem, minus adhuc ad permanentem statum rebellionis legitimandum. Nullibi enim praescriptum est ut Superior semper et necessario manifestare debeat suis subditis motiva praeceptorum. Expedit, in genere, ut Supe­ rior rationes praecipiendi exprimat; at expedire etiam potest, et forsitan saepe, ut Superior motiva subdito non pandeat. Hoc pendet a Superioris prudentia. In praecepto vero Ministri Provincialis non deerant moti­ va, et quidem gravissima in casu: “I moti vi per cui il Ministro provinciale gli proibiva di proseguire gli studi in Germania, erano: il suo carattere, in quanto non sarebbe stato adatto per 1’ufficiq di educatore in provincia, e perché contestatore delle autorità religiosa e ecclesiastica”. Acta abundanter demonstrant prudentes fuisse causas propter quas Minister Provincialis denegavit Patri O. licentiam prosequendi studia penes Universitatem Berolinensem statalem. Eadem acta confirmant Patrem O. indolem habere super­ bam, protervam et contumacem. Praeterea, Pater O. oboedire recusavit nedum proprio Mi­ nistro provinciali sed et Ministro Generali, qui certe non movebatur illis occultis intentionibus seu motivis politicis, quae Ministro provinciali gratis et temerarie tribuuntur. Neque petitio indulti exdaustrationis allegari potest ad statum rebellionis Patris O. legitimandum. Praeter alias ratio­ nes quae in casu adduci possent, religiosus non habet ‘ius’ ad exclaustrationem, neque petitio exdaustrationis suspendit potestatem Superiorum praecipiendi. Insuper S. C. pro Reli­ giosis. inde a die 18 feb. 1971, haud dubie manifestavit vo­ luntatem non concedendi in casu indultum exdaustrationis. Quare omnes recurrunt condiciones a iure statutae ad dimis­ sionem Patris O. decernendam. Primo ergo dubio respondendum est: affirmative. II - An Pater O. legitime dimissus fuerit IN IURE ET IN FACTO Definitorium Provicniae Erzegovinae, prout constat e de­ claratione Ministri Provincialis diei 10 martii 1971, “statuit omnes conditiones a can. 644 § 1 C. I. C. pro apostasia a reli­ gione atque ab art. 331 § 2 Constitutionum Generalium pro dimissione ipso facto ab Ordine petitas existere. Qua de re Definitorium Provinciae in praedicta sessione statuit declaravitque, iuxta praescriptum art. 331 § 2 Constitutionum Ge­ neralium, Rev.dum Patrem M. O. ipso facto ab Ordine dimis­ sum esse”. Tamquam causa dimissionis Patris M. O. adducitur aposta­ sia a religione, et Definitorium Provinciale secutum est in ca­ su modum procedendi in art. 331 § 2 statutum pro apostata a religione dimittendo. 7203 n. U48 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE Attamen Pater O.t quamquam dimissionem merebatur, non erat “apostata a religione”, ut infra videbitur; ideo se3 uendus non erat modus statutus ad eum dimittendum “ob elicta pro quibus iure communi dimissio statuta est”, vel ob apostasiam a religione, sed erat sequendus modus generalis pro dimissione communiet ordinaria. E contra, actus Definitorii provincialis non videtur illegiti­ mus ex eo quod Sacra Congregatio pro Religiosis iam appo­ suerat manus per rescriptum diei 18 februarii 1971, nam S. Congregatio urget solutionem casus per distinctionem: “ora­ tor aut suis Superioribus oboediat, aut Episcopum benevolum sibi inveniat”; ideoque nullo modo decisionem subtraxit a po­ testate Superiorum Ordinis. Patet inde dubio concordato respondendum esse negative, id est, decretum Rev.di Ministri Provincialis Erzegovinae diei 10 martii 1971, confirmatum a S. C. pro Religiosis die 19 iu­ lii 1971 et die 28 iunii 1973, non sustineri. Obiicitur decre­ tum dimissionis diei 10 martii 1971 validum esse dicendum, quia, etsi Pater M. O. apostata dicendus non sit, nihOominus, ut in ipso decreto dicitur, religiosae oboedientiae se subtraxit et ita lustam dedit causam dimissioni; ad hoc vero ut huius­ modi decretum valeat, non requiritur ut omnes causae motivae sint veritati conformes. Respondetur, in primis, clausulam ’non sustineri”, non in­ dicari nullitatem intrinsecam (analoga clausula invenitur in can. 46; cfr. e. gr. A. Van Hove, De rescriptis, p. 169; G. Mi­ ch tels. Nonnae Generales, ed. a. 1949, vol. II. p. 390: A. I. Cicognani-D. Staffa, Commentarium primi Libri C. J. C, vol. Il, p. 370). Etsi tamen decretum diei 10 martii 1971 intrinse­ ce validum dicendum esset, ambigi non potest de eius gravi iniustitia, quia Pater M. O. apostata non est. Oblivisci insuper non debemus apostatam a religione in excommunicationem ipso iure incurrere proprio Superiori maiori reservatam (can. 2385). Quapropter censuit Collegium indicans huiusmodi de­ cretum, etsi validum esset, reformari debere. Verba tamen decisionis, latae per decretum ipsum, haec sunt: “Qua de re Definitorium Provinciae in praedicta sessio­ ne statuit, declaravitque, iuxta praescriptum art. 331 §2 Constitutionum Generalium, Rev. Patrem M. O. ipso iure ab Ordine dimissum esse *'. Haec verba immediate sequuntur alia quibus dicitur: “omnes conditiones a can. 644 S 1 C. J. C. pro apostasia a religione atque ab art. 331 § 1 Constitutio­ num Ge leralium pro dimissione ipso facto ab Ordine petiti existere”. Iuxta hunc art. 331 Constitutionum Generalium, a. 1971 vigentium, qui correspondent art. 315 novarum Consti­ tutionum Generalium, pro apostata a religione, qui post repe­ titas invitationes non redit nec respondet, sufficit declaratio facti (sicut pro delictis recensitis in can. 646). Processus com­ munis, sicut requiritur pro Patre M. O. fit in casu triplicis de­ licti cum duplici monitione et decreto dimissionis. Conclu­ dendum est ergo causam dimissionis, iuxta decretum diei 10 martii 1971, fuisse specificum delictum apostasiae et in ipso vim decreti inniti. Quia apostasia in casu non habetur, decre­ tum vi iuridica caret. Ill - An Pater M. O. fuerit ‘apostata’ ab Ordine IN IURE Die 25 nov. 1969 S. C. pro Religiosis approbavit Modum procedendi in dimissione religiosorum a votis sollemnibus Or­ dinis de quo agitur. Articulus 1, receptus deinde in art. 331 Constitutionum Generalium Ordinis, ita sonat: “Frater sollemniter professus ipso facto habendus sit dimissus ob delicta pro ouibus iure communi dimissio statuta est. Insuper tamquam legitimi di­ missi habendi sunt apostatae a religione qui post binam invi­ tationem a Superiore maiore factam non redierint vel respon­ dere renuerint vel se redire nolle declaraverint, tribus expletis mensibus a die quo Ordinem sine licentia dereliquerunt”. “Apostata a religione”, de quo in art. 331 Constitutionum Generalium Ordinis, idem est ac “apostata a religione” cano­ nis 664 § 1, qui haec habet: “Apostata a religione dicitur professus a votis perpetuis sive sollemnibus sive simplicibus qui e domo religiosa illegitime egreditur cum animo non red­ eundi, vel qui, etsi legitime egressus, non redit eo animo ut religiosae oboedientiae sese subtrahat” (can. 644 § 1). In utroque casu, id est in can. 644 ct in art. 331, primum requisitum ad “apostasiam a religione” est ut religiosus dere­ linquat religionem seu “Ordinem * et egrediatur a qualibet do­ mo religiosa, saltem propriae religionis. Ergo dum religiosus manet in aliqua domo religiosa propriae religionis et remanere vult in Ordine seu religione, non est apostata a relinone, cum "egressus e domo religiosa *' non sit intelligendus de determi­ nata domo religiosa, sed de domo religiosa qualibet, et conse­ quenter animus non redeundi sit animus non redeundi ad reli­ gionem'’ (F. X. Wernx-P. Vidal. Ius canonicum, c. (II De reli­ giosis, Romae 1933, p. 466-467, not. 28); et adhuc “animus non redeundi seu se subtrahendi ab obedientla Superiorum religionis, intelligendus videtur non de determinata domo et de determinato Superiore, sed de ipsa religione eiusque Superioribus, praesertim in religione hlerarchice organinta” (Wemz-Vidal, op. cit,n. 3\, * p. 466). 7204 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE - PAULUS VI η. 4449-4450 F. Suarez concludit apostasiam a religione “non committi sine desertione religionis; itaque quantumvis aliquis sit incorregihilis. vel rebellis oboediendiae, licet retrocessio ab oboe­ dientia possit late did apostasia; tamen proprio et usitato mo­ do loquendi iurium, non committitur sine retrocessione ab ipso statu" (F. Suarez. De religione, tract. 8 lib. 3 cap. 1 n. 12. ed. Lugduni 1625, t. 4 p. 195;cfr. J. B. de Lezama. Sum­ ma quaesi, regularium, t. I. cap. 16, n. 7, ed. Lugduni I6S5, 1.1 p. 119. M. C. a Coronata: “Non videtur sufficere ad delictum apostasiae animus non redeundi ad domum a qua discessit, sed animus requiri videtur non redeundi ad religionem' * (M. Con­ te a Coronata. Institutiones iuris canonici, I ed. an. 1950. n. 642. p. 845 not. 7). Eiusdem opinionis est Th. Schafer: “Animus non redeundi et se subtrahendi oboedientiae religiosae significat eandem rem. nempe desertionem a religione. Qui ergo obedientiae re­ ligiosae certi superioris se subtrahit, attamen non habet inten tionem religionem deserendi, iuridice non est apostata" (Th. Schâfer. De religiosis, 1947, η. 1563, p. 932), Expressius ad­ huc scribit Regatillo: “Non est apostata, si animum redeundi in propriam domum non habet, sed utique in aliam eiusdem religionis" (E. F. Regatillo, Inst. iur, can,, vol. I, Santander I960, η. 761, p. 557). IN FACTO Pater M. O., commorans in conventu Berolinenri Ordinis, nequit censeri iuridice “apostata ab Ordine". Ibi enim sub­ tractus erat illegitime ab obedientia proprii Ministri provincia­ lis, sed subiectus erat legitimo superiori conventus berolinensis et, modo quidem suo, whiectus etiam Ministro Generali Ordinis, ad quem de facto semel et iterum recurrit cum eoque manet iuridice salte coniunctus. Tertio ergo dubio respondendum est negative. Pater M. O. neque apostata neque fugitivus dicendus est. Etenim “fugitivus est qui, sine Superiorum licentia, domum religiosam deserit cum animo ad religionem redeundi" (can. 644 § 3). Quaesito: “An habendus est fugitivus, qui absque debita licentia in aliam domum suae religionis se confert", Claeys Bouuaert-Simenon respondent: “Videtur negandum, quia c. 644 supponere videtur exitum non tantum a propria, sed etiam a quacumque religionis domo" (F. Claeys BouuaertG. Simenon, Manuale luris canonici, Gandae 1951,1.1 n. 690, p. 427-428). Quae ait P. Vidal plene congruunt nostro casui: “qui domum religiosam illicite deserit ad aliam directe transiens v. gr. sub praetextu vitandi veras aut praetensas sui Superioris vexationes, transitum quidem a domo in domum illegitime perficit, sed fugitivus non est adnumerandus" (Wernz-Vidal, op. cit., n. 432 p. 468). Pater O. renuens conventum de “R". habitare et petens directe in domum berolinensem Ordinis, non volebat sane va­ gari et absolute extra obedientiam Superiorum Ordinis vivere, sed tantum mutavit, illegitime quidem, locum habitualis com­ morationis ab una, sc. de “R/’, in aliam domum religiosam Ordinis, sc. Berolinensem, ubi re vera commorabatur sub obe­ dientia. videtur. Superioris domus Berolinensis. IV - An Pater O. dimittendus sit ab Ordine, et quomodo Huic quaesito responsio patet e supra iam dictis. Pater O., quamvis reus non fuerit apostasiae a religione, motiva dedit plus quam sufficientia ad dimissionem. Pro-Vicarius Generalis Ordinis, litteris diei 10 novembris Patri O. datis, exposuit causas propter quas religiosus M. O. dimittendus erat: “te ille ri time et contra expressum manda­ tum tui Superioris Maioris reliquisse domum religiosam tibi assignatam et ipsam Provinciam, et te in Germaniam contu­ lisse. Qui actus Inoboedientiae nullo modo iustificari potest et nullam excusationem invenire". Motiva dimissionis indicant etiam modum quo dimisio de­ cernenda erat, id est, non prout ob delictum apostasiae a relione, sed Iuxta modum descriptum in art. 5 et sequentibus escripti diei 25 nov. 1969 et in art. 331 § 3 et seq. Consti­ tutionum Generalium Ordinis. Nunc vero, quoad modum procedendi, applicandum est Decretum S. C. pro Religiosis: De dimissione religiosorum qui vota perpetua nuncupaverunt in religione clericali exempta, diei 2 martii 1974 (AAS 66 [1974] 215-216). Utinam Pater M. O. hac ultima occasione utatur ad vitam religiosam in obedientia sancte degendam. 4449 1976 MAI 10.- SIGNATURA APOST., NORMAE. PART.· Novae statuuntur nonnae servandae pro causis nulli­ tatis matrimonii ob defectum formae seu sacri ritus apud orientales orthodoxos Romae, 10 Mali 1976 Eminentissime ac Reverendissime Domine, Litteris diei 23 octobris 1975 Eminentia Tua trasmisit processum N. - T., et simul proposuit quaesitum generale circa causas nullitatis ma­ trimonii ob defectum ritus sacri. Grca causam memoratam provisum est per decretum quod hic adnectitur. Quaesitum vero propositum respicit matrimonium civile, initum nempe absque ritu sacro vel inter duos orthodoxos ri­ tus byzantini. vel inter partem orthodoxam ritus byzantini et partem pro te stantem baptizatam. Porro, hoc in casu matrimonium est nullum ob defectum formae religiosae seu interventus ministri sacri adsistentis et benedicentis, ut edixit Signatura Apostolica die 28 nov. 1970, et die 23 nov. 1974. Quoties autem legitime petitur a Tribu­ nali ecclesiastico declaratio nullitatis eiusmodi matrimonii, causa vel processu summario vel processu ordinario pertrac­ tanda est. videlicet: 1) Cum ex certo et authentico documento, quod nulli contradictioni vel exceptioni obnoxium sit, constiterit de defectu ritus sacri; simulque pari certitudine, ex certo et authentico documento vel etiam alio legitimo modo habita, apparuerit partes matrimonium celebrare potuisse coram sa­ cerdote citra grave incommodum, hoc in casu speciali, prae­ termissis sollemnitatibus in iure recensitis, poterit Ordinarius loci, citatis partibus et interveniente defensore vinculi, ma­ trimonii nullitatem decreto declarare (C. I. C. cann. 19901992; Motu Proprio Sollicitudinem Nostram, can. 498-500; modo autem viget Motu Proprio Causas matrimoniales d. 28 martii 1971, nn. XXI: AAS 63 (1971] 445; Motu Proprio Cum matrimonialium art. X-XI: AAS 65 [1973] 580). 2) Attamen, raro nullitas matrimonii, dc quo agitur, de­ cerni poterit processu summario; generatim huiusmodi causae sunt complexae, ideoque processu ordinario pertractari de­ bent, id est: praevia citatione partium et dubii concordatione, excutiantur eaedem partes, audiuntur testes si qui sint, colli­ gantur documenta, inquiratur an matrimonium celebrari po­ tuisset coram sacerdote citra grave incommodum et. facta causae discussione inter partium patronos et defensorem vin­ culi. ad sententiam deveniatur. 3) Ad judicium secundi gradus quod spectat, serventur nonnae iuris communis, seu: a) in casu processus ordinarii in prima instantia: cf. art. VIII et IX Motu Proprio Causas ma­ trimoniales. b) in casu vero speciali, de quo supra in n. 1 : cf. art. XII et XIII eiusdem Motu Proprio. 4) Quoties partes, de quibus sermo est in quaesito, “sine processu’’ alterum matrimonium contrahant coram ministro sacro orthodoxo, hoc matrimonium pro valido haberi nequit, nisi iuridice constet primum matrimonium initum fuisse sine ritu sacro, et partes potuisse idem matrimonium contrahere coram ministro sacro citra grave incommodum, ad id obti­ nendum causam de nullitate praecedentis matrimonii civilis instaurare potest sive Promotor iustitiae sive, suadente paro­ cho vel Ordinario, pan habilis ad accusandum. Officialis est videre num causa processu summario vel processu ordinario pertractanda sit. Signatura Apostolica confidit criteria supra exposita auxi­ lium afferre posse iudicibus in hiusmodi proceribus celebrabrandis. Occasionem nactus cuncta fausta Tibi a Deo adprecor ad­ dictissimus. - Dinus Card. STAFFA. Praefectus. Aurelius Sabat tani, Secre tariu s. Dubio igitur Nobis proposito respondendum est: "Negative ad primam partem, seu Decretum Rcv.di Ministri Provin­ cialis Provinciae religiosae Erzegovinae diei 10 martii 1971, confirmatum a Sacra Congregatione pro Religiosis et Institu­ tis saecularibus die 19 iulii 1971 et die 28 iunii 197 3, non sustineri; Affirmative ad secundam, seu Rev.dum M. O. dimit­ tendum esse ad normam iuris". Romae, e sede Supremi Signaturae Apostolicae Tribunalis, die B mari 1976. - Dinus Card STAFFA. Praefectus et Ponens (Sequuntur ceterae Cardinalium subsignationes). • Prot. N. 6049/74 C.A. 7205 1976 MAI 10-13 • Ad Episcopum Moguntlnum, Prot. N. 7209/75 VT· Do­ cumenta recentlora circa rem matrimonialem et processualem, vol. II. Roma 1980, p. 111-112. 4450 1976 MAI 13.-PAULUS VI, L1TT. AP. AAS 69 (1977) 252 In Republics Capitis Viridis Nuntiatura Apostolica conditur 7206 1976 MAI 14-IUN 5 SECRETARIA STATUS - S. C. PRO SACRAMENTIS ET CULTU PAULUS PP. VI Ad perpetuam rei memoriam. - Quo expeditius regimini provideatur Ecclesiae, quae Christi caritate omnes prosequi­ tur gentes, Nos, qui suprema et immediata atque universali in curam animarum ex divina institutione gaudemus potestate, tempus iam advenisse censemus ut et in Republics Capitis Viridis Nuntiatura Apostolica constituatur, cuius vi publicae necessitudinis rationes inter Nationem istam et Apostolicam Sedem ineantur ad commune utriusque partis bonum prove­ hendum. Hanc ob causam, re bene considerata atque perpen­ sa, summa auctoritate Nostra hascc per Litteras de more da­ tas Nuntiaturam Apostolicam in memorata Republics Capitis Viridis erigimus eidemque officia et privilegia atque indulta deferimus, quae talium Legationum sunt propria. Quae singu­ la edicimus, statuimus, decernentes ut Apostolicae hae Litte­ rae Nostrae sive nunc sive in posterum suam habeant vim. Contrariis nihil obstantibus. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, sub anulo Piscato­ ris. die XIII mensis Maii, anno MCMLXXVI, Pontificatus No­ stri tertio decimo. - loannes Card. VILLOT,oecreraHMs5fan/s. 4451 1976 MAI 14.- RATIHABITIO CONV. AAS 68 (1976) 424 Ratihabitio conventionis inter Apostolicam Sedem et Rempublicam austriacam die 9 ianuarii 1976 initae Vide textum supra sub die 9 ianuarii 1976: LE 4426- 4452 1976 MAI 21.-SECRETARIA STATUS, RESCR. PART. * Dispensatur ad casum norma ‘Ordinis Synodi Episco­ porum” electionem Episcoporum deputatorum atque horum substitutorum respiciens Dal Vaticano, 21- 5 - 1976 Ecccllenza Reverendissima, con lettera prot. n. 493/76 dei 13 Maggio corrente anno, ITccellenza Vostra Reverendissima Fresentava una richiesta, a nome deila Conferenza Episcopale taliana, al fine di ottenere una deroga alTart. 6 § 1,2 dellOr­ do Synodi Episcoporum celebrandae recognitus et auctus per 1'elezione dei delegati e degli eventual! sostituti della C. E. I. al prossimo Sinodo. Mi pregio ora significarLe quanto mi ha comunicato al riguardo I’Em.mo Card. Giovanni Villot, Segretario di Stato, cioè che il Santo Padre, in vista dei motivi addotti, ha accolto la supplica, dispensando “pro hac vice” dalla norma canonica stabilita al riguardo dal Regolamento del Sinodo dei Vescovi ed acconsentendo che Telezione dei rappresentanti dell'epi­ scopate Italiano alia prossima Assemblea Generale sia fatto secondo la procedure segnalata. Colgo volentieri 1'occasione per esprimerLe i sensi del mio distinto ossequio e per confermarmi dcv.mo. - Lad is I ao Ru­ bin, Segretario Generate. * Praelato a secretis Conferentlae episcopalis Italiae, Iuxta notlflcationem factam a Secretario Generali Synodi Episco­ porum, Prot. N. 240/76: Notlzlario deila Conferenza Episco­ pale Italians, ann. 1976, num. 6. p. 115. Vide, ib. p. 114, mo­ tiva allegata pro dispensatione obtinenda. 4453 1976 IUN 5.- SC. pro SACR.-CULTU, LITT. CIRC PART. * De linguis vulgaribus in Sacram Liturgiam inducendis Romae, die S iunii 1976 Eminentissime Domine, Decem iam annos Conferentiae episcopales earumque Commissiones liturgicae ad opus libros liturgicos in sermones vulgares convertendi incumbunt; quod tamen nondum est ad finem perductum. Post versiones initio ad tempus et experimenti causa confectas, iam in cunctis na­ tionibus textus et editiones terminali ratione apparantur. Agi­ tur quidem de textibus publicis et legitimis, quibus Ecclesia orans fidem exprimit suam. Quapropter nemo non videt, quantum prudentiae hoc opus postulet, quantum conscien­ tiae officium inferat, ut etiam eiusmodi libri, lingua vulgari editi, certi et accurati sint quoad doctrinam atque digni ad 7207 η. 4451 -4453 cultum Deo tribuendum. Ne cesse est praeterea iis omnibus praediti sint qualitatibus, per quas Ecclesiarum particularium textus authentici appareant, quibus Apostolica Sedes veluti signum unitatis et indolis authenticae in vinculo communio­ nis ecclesialis impresserit. Hac de causa eadem Apostolica Sedes semper studiose at­ tendit atque promovit opus textus liturgicos in linguas vulga­ res convertendi, spiritu ducta fraterni servitii, quo cum Eccle­ siis particularibus coniungitur, opportunas normas edendo at­ que consilia dando. In hoc spiritu servitii et ea mente, ut tex­ tus a Sede Apostolica expeditius confirmentur - quae qui­ dem confirmatio per Constitutionem a verbis Sacrosanctum Concilium incipientem praescribitur - nonnullae normae sua­ dentur, quae observandae sunt cum textus huic Sacro Dicastcrio exhibentur. 1. Conferendarum episcopalium est decernere de inducen­ da lingua vulgari in Sacram Liturgiam necnon de eius amplitu­ dine seu limitibus. Statuant etiam oportet, qui sermones, in natione forte vigentes, in usum liturgicum introducantur. Huiusmodi decisiones a Sede Apostolica probari debent seu confirmari (cf. Sacrosanctum Concilium, 36, 3). Verumtamen accipi nequeunt, ideoque non probari seu confirmari idiomata, quae dialecto aliqua efficiantur, vel quae tantum cuidam loco sint propria et peculiaria, scilicet idioma­ ta, pro quibus substitui possunt sermones noti et communi institutione scholastica confirmati, maxime si haec lege prae­ scribitur et ordinatur atque in scholis nationis iam est perva­ gata. Hoc propterea dicitur, ne qua dialectus vel idioma cui­ dam loco prorsus proprium et peculiare praevalendo antecel­ lat sermoni vulgatiori, quem omnes intellegant, neque nimius evadat numerus linguarum liturgicarum particularium. Ete­ nim, si, intra fines eiusdem nationis, congrua unitas sermonis in re liturgica habetur, foventur sive participatio fidelium sive praeparatio et impressio, typis facienda, versionum, quae quoad doctrinam sint certae et accuratae, dignae et integrae, necnon subsidiorum, quae praesto sint ipsis fidelibus. Quodsi praeterito tempore interdum servata fuit ratio seu critérium discrepans ab iis, quae in parte proxime praeceden­ te harum Litterarum exposita sunt, tamen permissiones da­ tae non desinunt. Sed Conferentiae episcopales - de hoc humane monentur - conitantur, ut nova haec ordinatio recte existimetur, eo etiam consilio ut incepta liturgies, forte inita eidemque adversantia, emendentur, quae, licet legitime, ad ef­ fectum adducta sint, antequam hae Litterae Circulares ede­ rentur. 2. Officium approbandi versiones textuum liturgicorum in linguas vulgares pertinet ad Confcrentias episcopales: quae quidem approbatio rite fieri debet per suffragia (cf. Instr. In­ ter Oecumenici, diei 26 septembres anno 1964, n. 28; Com­ missio centralis coordinandis post Concilium laboribus et Concilii decretis interpretandis: Responsum ad propositum dubium: /L4S 60, 1968, p. 361). Diversus autem modus procedendi, quem Conferentiae episcopales in peculiaribus adiunctis positae servare voluerint, definiri debet Statutis Conferentiae, a Sede Apostolica ap­ probatis. 3. Acta Conferentiae, quae approbationem factam testan­ tur, significato suffragiorum exitu, ad hanc Sacram Congrega­ tionem mittantur una cum precibus circa confirmationem ad­ motis; quibus actis Praeses et Secretorius Conferentiae sub­ scribant (cf. Instr./nrer Oecumenic i, 29). Confirmationis causa etiam duo exemplaria textuum litur­ gicorum mittantur. Monendum est versionem librorum litur­ gicorum esse debere integram, non exceptis textibus “ad libi­ tum”, decretis initio positis et “Praenotandis”. 4. Relatione illustrentur rationes seu criteria, quae in trans­ latione servata sunt, atque differentiae forte inductae respec­ tu habito textus typici larini (cf. ibid., 30). 5. Peculiaris cura in versione et approbatione formularum sacramentalium est ponenda. Ad hoc quod attinet, peculiares normae in notitiam Conferendarum episcopalium perlatae sunt a Sacra Congregatione pro Cultu Divino die 25 mensis Octobris anno 1973 (cf. AAS 66, 1974, pp. 98-99) et a Sacra Congregatione pro Doctrina Fidei die 25 mensis Ianuarii anno 1974 (cf./LdS 66. 1974, p. 661). Quod nominarim ad sermones minus notos perlinet, haec, quae sequuntur, observentur: a) significatio cuiusque verbi textus vulgaris reddatur una e linguis notioribus, quae sunt; Gallica, Anglica, Italica, Lusitana. Hispanica, Germanica, b) Si translatio a textu primigenio discrepat, rationes indicentur, cur eiusmodi interpretatio sit inducta, c) Praeses et Secretarius Conferentiae Episcopalis approbationem translationis a 7208 SACRA CONGR. PRO DOCTRINA FIDEI - PAULUS VT η. 4453 -4456 Conferentia episcopali peractam et authenticam naturam illius versioms, qua verbum ex verbo in unam e praedictis lin­ guis translatum est, testificentur. 6. In textibus typis excusis confirmatio a Sede Apostoli­ ca data indicetur. Duo exemplaria textuum typis editorum ad hanc Sacram Congregationem transmittantur. Gratum animum iam nunc declarans de opera, quam con­ feres ad exsequenda ea, quae supra dicta sunt, libenter hac utor opportunitate observantiam meam Tibi profitendi in Domino add.mus. - lacobus R. Card. KNOX Praefectus. Antonius Innocenti, Archiep. tit. Aeclanen., a Secretis. Romae, ex Aedibus S. Congregationis pro Doctrina Fidei, die 11 Iunii 1976. - Franciscus Card. SEPER, Praefectus. Fr. Hieronymus Hamer O. P.. Archiep. tit. Lorien.. a Secretis. Adn. C. BRAGA In EL 90 (1976) 496; P. TOCANEL In Apoll 49 (1976) 351-353. ’ο. i uuMPitL in 4455 1976 IUN 28.· PAULUS VI, CONST. AAS 69 (1977) 75-76 EPARCHIA APOSTOLICA IN FOEDERATIS AMERICAE SEPT. CIVITATIBUS Exarchatus Apostolicus pro fidelibus ritus byzantini Melchitarum m Foederatis Americae Septemtrionalis Civitatibus ad Eparchiae gradum attollitur • Ad Praesides Confarentlarum episcopalium. Prot. N. CD 691/76: Notlt. 12 (1976) 300-301. Adn. C. 8RAGA In EL 90 (1976) 487-488 ; Notlt. 12 (1976) 315-323. 4454 PAULUS EPISCOPUS Servus Servorum Dei · Ad perpetuam rei memoriam 1976 IUN 11SC D0CT. FID., DECR- AAS 68 0976) 621-62 2 Decretum de Missa publice celebranda in Ecclesia Catholica pro aliis Christianis defunctis Cum apostobeum officium Nostrum requirat, ut aptius in dies Christianorum fidebum coetibus consulamus, visum est Nobis omnino accipiendam esse sententiam Venerabitis Fra­ tris Nostri S. R. E. Cardinatis Praefecti Sacrae Congregationis pro Ecclesiis Orientalibus de Exarchatu apostolico pro fideli­ bus ritus byzantini Melchitarum, in Foederatis /Kmericae Sep­ te mtrionalis Civitatibus degentibus, ad gradum Eparchiae at­ tollendo. Ex quo enim haud ita pridem constitutus est, mul­ tum in eo incrementi catholicae res habuerunt, ita ut vel ma­ iora in posterum exspectari iure possint. Audita igitur hoc super negotio etiam sententia Patnarchae Antiocheni Melchi­ tarum. Episcoporum praeterea Conferentiae earumdem Civi­ tatum atque Apostobci ea in Natione Delegati, auctoritate Nostra decernimus ut Exarchatus apostolicus ouem diximus ad gradum Eparchiae attollatur, titulo loci vulgo “Newton, ', * Massachussetts pro omnibus fidelibus ritus byzantini Mel­ chitarum, pnneeps seu eparchiale cuius templum erit sacra aedes “Dominae Nostrae ab Annuntiatione ”, in loco vulgo “Rosindale” exstans. Sic conditam Eparchiam Apostolicae huic Sedi directo subicimus, firma Declaratione eiusdem Sa­ crae Congregationis pro Ecclesiis Orientalibus, die XXV men­ sis Martii, anno MCMLXX, exarata de rationibus habendis cum Patriarcham. Statuimus insuper ut eparchiales consulto­ res deligantur, / qui sacro Praesuli consitio et auxilio assint; ut 76 mensa eparchiahs constituatur, quae a fidelibus sponte oblatis pecuniis efformabitur, statutis paroeciarum tributis et bonis ad eandem Eparchiam spectantibus. Iura denique et obligatio­ nes sive conditae Sedis sive sacri Praesulis aliaque id genus desumantur e Littens Apostolicis “Qeri Sanctitati’’ de riti­ bus orientalibus deque personis agentibus, a canone 392 ad 526, decretis quoque servatis Concilii Vaticani II ceterisque Apostoticae Sedis praescriptis. Quae vero jussimus ad effec­ tum nte perducantur deque ansoluto negotio sueta documen­ ta exarentur, ad Sacram Congregationem pro Ecclesiis Orientabbus mittenda. Hanc Constitutionem Apostolicam nunc et in posterum efficacem esse et fore volumus, contrariis nihil obstantibus. Datum Romae, apud S. Petrum, die duo de tricesimo mentis Iunii. anno Domini millesimo nongentesimo septuage­ simo sexto. Pontificatus Nostri quarto decimo. - loannes Card. V1LLOT. Secretarius Status. Paulus Card. PHILIPPE, 5. Congr. pro Ecclesiis Orientalibus Praefectus, losephus Del Ton, Proton. Apost. Marcellus Rossetti Prot. Apost. Accidit m diversis reponibus ut a ministris catholicis pe­ tantur missarum celebrationes in suffragium defunctorum qui baptizati fuerunt in aliis Ecclesiis vel Communitatibus ecdesialibus, tunc praesertim, cum defuncti religionem catholicam speciali devotione et honore prosecuti fuerunt, vel cum mu­ nera publica in servitium totius communitatis civilis gesserunt. Ad missas privatas quod attinet, nulla, uti notum est, ha­ betur difficultas, ut pro his personis defunctis celebrentur; e contrario, multiplici ex titulo, v. g. pietatis, amicitiae, grati animi etc. possunt commendan, nullo vetito obsistente. Quoad publicas autem missarum celebrationes vigens di­ sciplina statuit ne celebrentur pro his, qui extra plenam com­ munionem Ecclesiae catholicae supremum diem obierint (cfr. Can. 1241, coil. 1240, § 1.1·). Mutatis hodie condicionibus religiosis et sodalibus, quae supra dic tam disciplinam suadebant, diversis ex regionibus ab hac Sacra Congregatione quaesitum est, utrum certis in casi­ bus etiam missa publica pro his defunctis celebrari possit. Ad rem quod attinet, Patres S. Congregationis pro Doctri­ na Fidei, in Congregatione Ordinaria diei 9 Iunii 1976, omni­ bus rite perpensis, hoc tulerunt decretum: I. Vigens disciplina quoad celebrationes missarum publica­ rum in suffragium aliorum Christianorum in posterum quoque pro norma generali retinenda est; idque etiam propter consi­ derationem debitam conscientiae talium defunctorum, qui fi622 dem catholicam non fuerunt plene professi. / IL Huic autem normae generali derogari potest, usque ad promulgationem novi Codicis, quoties sequentes condiciones simul verificentur: 1) Publica missarum celebratio a familiaribus, amicis, vel subditis defuncti ex genuino motivo religioso expresse petatur. 2) iudicio Ordinarii absit scandalum fidelium. Quae duae supradictae condiciones facibus verificari pos­ sunt ti de fratribus agitur Ecclesiarum Orientabum, quibuscum arctior, quamvis non plena, communio in rebus fidei ex­ sistit. 111. Hisce in casibus missa publica celebrari potest, ea ra­ men condicione, ut defuncti nomen in prece eucharistica non commemoretur, quae quidem commemoratio plenam com­ munionem cum Ecclesia cathobca praesupponit. Quodsi cum fidebbus catholicis in celebratione missarum participantibus praesentes adsint alti christiani, ad communi­ cationem in sacris quod attinet, nonnae a Concilio Vaticano 11 (Decr. de Eccl. Orient. Cath. Orientalium Ecclesiarum, nn. 26-29; A.A.S. 57 (1965). pp. 84-85; Decr. de Oecumenismo Unitatis redintegratio, n. 8;ibid. 57 (1965], p. 98) et a Sancta Sede (Cfr. Directorium de re oecumenica, nn. 40-42 et nn. 55-56, in A.A.S. 59 (1967], p. 589etpp. 590-591 .Instructio de peculiaribus casibus admittendi alios Christianos ad com­ munionem eucharisticam in Ecclesia Cathobca, nn. 5-6;ibid. 64 (1972), pp. 523-525) hac in matena latae, quam fidelissi­ me observentur. Summus Pontifex Paulus Pp VI, in audientia infrascripto Cardinali Sacrae Congregationis pro Doctrina Fidei Praefecto, die 11 Iunii concessa, derogando quatenus opus sit can. 809 (simul cum can. 2262, § 2, n. 2) et 1241. contrariis quibuslibet non obstantibus, praedictam Patrum decisionem ratam habuit, ad probavit et promulgan iussit. 7209 1976 IUN 11-30 4456 1976 IUN 30.-PAULUS VI, CHHL AAS 68 (1976) 481483 CHIROGRAPHUM PONTIFICIUM Opus Fundatum “Latinitas” constituitur Statutis munitum propriis Romani sermonis praestantiam et usum nullo non tempo­ re tueri et amplificare studuit haec Apostolica Sedes, quippe in qua ille, ouamvis nonnullis mutationibus obnoxius - quod in cuiusque linguae natura est potitum - ab antiqua Ecclesiae aerate per longum saeculorum cursum usque adhuc sine inter­ missione viguerit. Quodsi post Concibum Oecumenicum Vati­ canum Secundum ob pastorales utititates linguae vulgares in . * _ * * _ e^i non paucae etiamnum manent pietatis ingentique cultus, praesertim ad Eccle7210 1976 IUN SACRA CONGREGATIO PRO INSTITUTIONE CATHOLICA siam quod attinet, partes, in auibus sermo Latinus prorsus servandus et provehendus esse videtur. Ad quod efficiendum cupientes praebere adiumentum, ex­ pedire censuimus, ut “Opus Fundatum” conderetur, cuius es­ set incepta, quae iam sunt, confirmare iisque addere nova, prout necessitas vel opportunitas suadeant, et sic, compage quadam constabilita, rei Latinae in futurum etiam pro viribus consulere. , Itaque cunctis mature perpensis, haec, quae sequuntur, Statuta approbamus et promulgamus: Art. 1 - Opus Fundamum “Latinitas” constituitur, indole 482 praeditum personae moralis propriae. / Art.II - Sedes Operis Fundati est in Civitate Vaticana. Art. Ill - Operi Fundato-propositum est omnia incepta publica et privata fovere atque tutari eo contendentia, ut pro­ moveatur: a) usus linguae Latinae inter homines diversi sermonis, in conficiendis, ad altioris doctrinae rationem, scriptis, mxxime ad Ecclesiae cultum ingenii perlinentibus, in catholicis stu­ diorum Universitatibus, in Seminariis dioecesanis; b) studium linguae et litterarum Latinarum classicarum, quae dicuntur, et Medii Aevi. Art. IV - Ad haec proposita assequenda Opus Fundatum commentarios periodicos edit; certamina indicit; accurat praeparationem, impressionem typis faciendam, ac divulgatio­ nem librorum, praecellentium auctorum textus continentium, et subsidiorum didacticorum; fovet editionem librorum Lati­ ne conscriptorum, dummodo vera praestantia commenden­ tur; instituit studiorum curricula seu scholas; praesertim scho­ las promovet, quibus initia linguae Latinae ecclesiasticae alumnis Seminariorum Collegiorumque Urbis tradantur; acroa­ ses habet, hisque similia. Art. V - Operi Fundato praeest Consilium, quod e sep­ tem sodalibus constat; e quibus tres a Secretaria Status seu Papali eliguntur, ceteri vero a Consilio, quod de munere dece­ dit, eidem Secretariae proponuntur. Omnes a Secretaria Sta­ tus in quinquennium nominantur. Art. VI - Ea quae in Art. IV agenda proponuntur, fieri debent praedicto Consilio probante et moderante. Art. VII - Ad omnes effectus iuridicos quod attinet, Opus Fundatum a Praeside repraesentatur. Art. VIII - Patrimonium Operis Fundati bonis efficitur, quae Apostolica Sedes in ipso constitutionis actu eidem attri­ buit, aliisque bonis, quae ei postmodum ab aliis dabuntur. Art. IX - Collegium trium cognitorum, a Secretaria Sta­ tus seu Papali in quinquennium nominatorum, expendit an­ nuam sumptuum aestimationem ipsasque rationes sumptua­ rias annuas, atque administrationem pecuniae et rationes, 483 quoties / ei opportunum visum fuerit, inspicit. Approbatio­ nem vero annuarum rationum Consilium, postquam de iis rite cognovit, petit, Praeside agente, per Secretariam Status a Summo Pontifice. Art. X - Si Opus Fundatum dissolvitur, eius bona in pos­ sessionem Apostolicae Sedis transferuntur. Art. XI - Opus Fundatum minutas normas sibi proprias edet, Secretariae Status seu Papali approbandas. Ex Aedibus Vaticanis, die XXX mensis Iunii, anno MCMLXXVI, Pontificatus Nostri quarto decimo. - PAULUS PP. VI. 4457 1976 IUN...-SC INST. CATH.-CONS. LAIC..CIRC. PART? Normae et criteria proponuntur ad curam pastoralem in magistros et alumnos Universitatum studiorum apte exercendam I. Introduzione Questo documento è un risu l ta to prowlsorio, frutto del lavoro realizzato da cinque anni a questa parte dal Comitato Misto costituito dalla S. Congregazione per ITducazione Cat­ tolica e dal Consiglio dei Laici. Si riferisce, nelle linee genera­ li, ad un’abbondante documentazione pervenuta da Chiese lo­ cali, Conferenze Episcopali di diverse regioni, alcune Organizzazioni Internazionali Cattoliche particolarmente interessate al terna c che assicurano una presenza cristiana nell'ambiente universitario ed ai risultati di numerosi seminari e consultazioni sull’argomento. II documento vuole essere unicamente uno itrumento di *. lavoro base di dialogo, sintesi che provoca lo scambio di e- 7211 n. 4457 sperienze e di riflessionl relative ad un problema pastorale chc merita maggiore attenzione da parte delh Chiesa. a tutti i 11velli. Non prétende dunque essere nè esaustivo ne deduttivo. Vuole presentarc, al livello degli orizzonti “cattolici", un prospetto generale dci grandi problemi chc si pongono; non igno­ ra comunque la ricerca di risposte particolari 81 contest! geopolitici, socio-economic!, cultural! c religiosi molto diversi nei quai! s! situano le varie Université e Pazione pastorale delle Chiese e dei cristiani; al contrario, vorrebbe stimolare taie ri­ cerca. La preoccupazione délia “Pastorale universitaria" espressa in questo documento, si integra nel contesto del vasto pro­ gramma d'evangelizzazione presentato dallTsortazione Apo­ stolica Evangelii nuntiandi al fine di “portare h Buona Novel­ la in tutti gli strati delFumanità... (e) convertirc la coscienza personale e insieme collcttiva degli uomini, l'attivita nella quale essi sono impegnati.la vita e Tambiente concreto loro propri” (Evangelii nuntiandi, 18). 2. Il contesto di tutta la pastorale uni vers it aria E' difficile avere una visione globale delle sfide, immense c complesse, che l'Università pone alla Chiesa in materia di evangellzzazione, se non le si integra in un contesto più vasto: quello dci principali problemi cultural! sia a livello intemazionale che a quello piu particolare della vita dei popoli. Perciô si segnalano, in primo luogo, alcuni dei problemi riguardanti tutta la Pastorale universitaria e chc aiutano a situarla correttamente; anche se, d'altronde, la superano ed esigono le moltcplici risposte di un'azlone evangelizzatrice d'insieme a livel­ lo locale, regionale e mondiale: a) Diverse concezionl della cultura: cultura “illuminata0 e “cultura popolare" (o l'ethos culturale di un popolo: rclazioni uomo-natura, uomo-uomo, uomo-Dio). b) Diverse concezionl dell’educazione: educazione come “bene di consumo" e come “bene di produzione", educazio­ ne “specializzata" e “intégrale", educazione “addomesticata" o “liberatrice", educazione “laica"o “religiosa". c) Cultura dominante - “moderna" - razionalistica, quantitativa e tecnico-strumentale, antropoccntrica, desacrahzzante c sccolarista, animata dall'ethos della dominazione, dcH'efficacia, del profitto, *del potere. Riduzione di ogni trascendenza, altcrità e gratuita. Riduzione delh ragione al razionalismo: base radicale del radicalismo tecnocratico come dei marxismo. d\ "Rottura cpistemologica" del pensiero moderno: 1'es­ sere c diviso in valore e cosa. liberta portatrice di senso e atti privi di senso, idealismo e matcrialismo, soggettivita sola o na­ tura sola, scienze dcllo spirito e scienze dclla natura, senza che vi sia fra tutti questi elementi una unità fondamentale. e) Sviluppo intensivo delle “scienze umane" e loro rehzione con le “scienze naturali"; rischio di visioni “part i co lar ist e" dclTumano — rinchiuse in specializzazioni scientifichc spezzettate o tentate di sconfinare dal proprio ambito prendendo per assoluto una prospettiva parziale dell’csscre umano - Po­ sto delh filosofia come mediazione critica e unificatrice negli sforzi per abbracciare l’uomo nella globalité dei suo essere personale e sociale. /) Interpenetrazione. dlstinzione c relazlone dei pensare “ideologico' *, di utopie, vecchie c nuove, con il sapere scienti­ fic o. g) Impatto dei “mass-media" e de)! "industrh * delh cultu­ ra". “Cultura di massa", standardizzazione dei “media" e dei loro stile. Successione di mosaici, dati, immagini, messaggi F>rovenienti da diverse fonti d’informazionc e di crcdibilita. nter-infiuenza e coordinazione delh “cultura universitaria" e della “cultura di massa"». h) Crisi di una pretesa cultura “universitaria" e “unifor­ me" imposta dall’espansione mondiale europea. Problcmatica * dell “identità", dell * “autenticità" e dell * “autonomia" delle culture; fattori di scambio e d'omogeneizzazione. Nuovi modelli di société - assunzione delle scienze e delle tecniche, processo d'industrializzazione, ecc. — partendo dalle radici cultural! dei popoli. 0 Importanza crescente che pli Stati, gli orçanismi interna­ zionali, le compagnie multinazionali danno alla politica pro­ grammata delTcducazione, dello sviluppo scientiiico e cultu­ rale, della creazione, e transfert delle tecnologie, “fuga dei cervelli", ecc. Non è invano che l'Esortazione Apostolica afferma risulutamente chc “la rottura tra Vangelo e cultura è senza dubbio il dramma della nostra cpoca" ed invita con urgenza a realizzare una “generosa evangelizzazione delh cultura, più esattamente delle culture" (Evangelii nuntiandi, 20). La coscienza ecclesiale di questa s fid a fondamentale âpre, all'opera evangelizzatrice. prospettive decisive, eligenti e com­ plesse: - “Cooperazione dei cristiani al progresso dclla cultu­ ra ...’’per evangellzzare gli ambienti cultural!, scientific! e filosofici in cul si elaborano le “nozioni deH'uomo. del mondo e della storia" ("Lineamenta " per la préparai iont del Stnudo 1974 ai "Eï'angeli::azione del mondo contemporaneo"); — Scavare lc basi delle scienze. canaliziarr U loro sviluppo e offrire loro un punto di convrrgenza, articolando Ia rede 7212 η. 4457 SACRA CONGREGATIO PRO INSTITUTIONE CATHOLICA tramite le mediaztoni filosofiche e teologiche - con il pro­ gresso scientifico e culturale; - M-. raggiungere e quasi sconvolgere mediante la forza dei Vangelo i criteri di giudizic, i valori determinanti, i punti di interesse, le linee di pensiero, le fonti ispiratrici e i modelli di vita dell’umanità che sono in contraito con la Parola di Dio e coi disegno dclla sahrezza” (Eswjg. ni/nr., 19). - "... evangelizzare - non in maniera decorativa, a somiglianza di vemice superficiale, ma in modo vitale, in profond!· ta e fino alie radia - la cultura e le culture dell’uomo, nel senso ricco ed esteso che questi termini hanno nella Costituzione Gaudium et spes” (Evangeiii nuntiandi, 20). 3. Segni delHmportanza di una pastorale unhersitana Non si pud dubitare che negli ultimi decenni e specialmcnte negli anni 1960, la "problematica universitaria" abbia a · uisito unlmportanza particolare sotto il molteplice impatto i una dimamca accelerata di cambiamenti politici, socio-eco­ nomic!, cultural! e religiosi, operati ed operanti a livello mon­ diale e con ripcrcussioni diverse a seconda delle regioni e dei paesi. La Chieu si trova di fronte ad una nuova realtà univer­ sitaria che esige che essa prenda seriamente in considerazione queste sfide in vista della sua missione evangelizzatrice a livel­ lo universitario. Sintetizzando si puô dire che i seguenti segni provocato­ ri dan no unlmportanza oggettiva alla Pastorale universitaria: a) "Esplostone” della popolazione studentesca in una Uni­ versità di massa, con tutti i problem! quantitative e qualitativi che ne conseguono a livello delle strutture e della vita *defl Univenita. b) G io vent ù studentesca e universitaria quale settore fra i più espressivi e conflittuali in cui si manifestano le tensioni, i valori e i cqntro-valori, le ricerche e le aspirazioni dei giovani nelle società at tu ali. c) Rottura *dell ”isolamento” de 11 Università: preu di co­ scienza d’inter-relazioni complesse con diverse strutture della società a vari livelli; inserimento più profonde in seno a ten­ sioni politiche, sociali, economiche ed ideologiche dei mon­ do attuale; redifiniztone di funzioni e di modelli su scala so­ ciale. cf) Impatto di questi fenomeni alHnterno deflllniversiti: malessere diffuso, confusione, contestazione e politicizzazione. e) Ricerca e conflitti sull’ "identité” de» Università, sui suo ruolo d’agente di conservaztone o di trasformazione della società. sulla sua capacité di trasmettere, creare e diffondere la cultura, sulla gerarchia e complementarieti dei suoi ruoli. sui suoi metodi d'insegnamento, sulla con figurai io ne di una comunità universitaria. sufl’articolazione delle sue strutture. sulla sua autonomia rispetto alio Stato, ai gruppi politici, alie imprese, alie fondazioni e alie Chiese. /) Import&nza dellUniversità nella formazione dei "qua­ dri" dirigenti al diversi livelli della vita sociale. Ma anche, erescita dei fenomeni di "proletarizzazione intellettuale” e di "disoccupazione qualificata". g) Impatto dellUniversità - il suo "ambiente", le sue con­ vulsioni politiche. le sue determinanti cultural! e ideologiche, il suo plurallsmo - sulla fede. Ia formazione e 1'a tt ivit a degli universitari. h) Istltuzionalizzazlone delle nuove condizioni nelle quali si pone la problematics delle re la z to ni tra fede — filosofia scienze, a livello universitario. 4. Elementi dclla pastorale universitaria Basta enumerare questi “segni" - problem! e sfide - per chicdersi se la Chiesa ha preso coscienza, ai suoi diversi livelli e a partire dalle sue varie realtà, delle esigenze di una "Pa­ storale universitaria" nel contesto di una "pastorale della cul­ tura". che sembra essere una delle dimensioni essenzhli della sua azione evangelizzatrice. E se questa presa di coscienza ha potuto art ico lars i con una program mazione coerente, globale ed efficace per cercare di dare a tali esigenze una risposta po­ sitiva a livello della riflessione e dell’azione. AI riguardo, e come base di revisione critica, si propongono i seguenti punti: A) Campo della Pastorale universitaria propriamente integrati nelle strutture universüarie — resi­ st en za de nuove e piu complesse forme di socializzazione del­ la cultura "superiore" e della sua inter-relazione con forme di educazione c di cultura “popolare", oltrcpassano il campo di una pastorale che resterebbe chiusa nei mûri deirutituzione tradizionale dellUniversità. B) Qualche considerazione pastorale suite Università cattoliche L'esistenza di un numero considerevole dl "Università cat­ toliche" - estremamente variabile a seconda delle regioni e dei paesi, che va dal moltiplicarsi dispersrvo alla carenza tota­ le - è. in linea di massima. per la Chiesa, un enorme "capita­ le" in vista della programmazione di una Pastorale universita­ ria. La consapevolezza che questo capitale non è ancora stato utilizzato debitamente e la nécessita di far fruttificare tutte le sue ricche potenzialità ha suscitato in questi ultimi anni una riflessione critica sullldentità e le funzioni dell’ "Università cattolica" (cf. numerosi seminari, studi e documenti, fra cui bisogna rilevare come prioriterio quello del II Congresso Mon­ diale dei Delegati delle Università cattoliche). I risultati di detti lavori danno piste pastorali. A titolo illustrativo, ne citiamo alcune che sembrano di particolare im­ port anza: - Uni ’Università cattolica” — è évidente — deve essere innanzitutto una vera "Università" che risponda aile necessa­ rie condizioni per dare una testimonianza di serietà e di rigore nello svolgimento delle sue funzioni. che risponda realmente - nella prospettiva della missione evangelizzatrice e di servi­ zio della Chiesa — ad un bisogno della società in cui essa si impianta, e che si integri nella pianificazione d’insieme della pastorale della Chiesa in questa società. - 11 termine "cattolica’* che la qualifies non puo essere un semplice aggettivo aggiunto ο 1 asciato da parte dinanzi agli as­ silti della “*secolarizzazione o al pluralismo di coloro che se ne servono o al contesto so cio-eu Itura le in cui essa si trova, ma deve essere un sostantivo - la stessa rasione di essere e il fondamento defla sua identité nella professione individuale o collettrva del Vangelo - che ispirtrà rinsieme delle sue attività. - *L "Università cattolica1’ dovrebbe realizzare siste mat ίcamente al suo interno un fecondo dialogo interdisciplinare fra teologia, filosofia e scienze. e ciô non solo a livello della menzione genetica dei suoi obiettivi, ma anche a livello del*larticolazione delle sue strutture, dell’elaborazione dei suoi programmi, della sceha del suo personale docente e di ricerca. Di qui Hmportanza essenziale defl’esistenza di un istituto di studi teologici di un certo livello e deflo sviluppo di studi filosofici esigenti. — L’attMtà dell * "Università cattolica" non puo limitarsi in alcun modo alla giustapposizione disarticolata dei corsi professionali o di ricerca scientifica con corsi di cultura catto­ lica o di “religione", mantenendo nei fatti un dualismo sepa­ ratists tra fede e cultura. Essa dovrebbe quindi assicurare una catechesi di liveUo universitario. radicata negli interessi sia dell’attività professionale che dell’atrivitâ di ricerca dei do­ centi e degli studenti dell *istituzione e adattarla ai loro diversi gradi di maturité intellettuale. - Le -Università cattoliche” dovrebbero esserc capaci con le loro attività - nel senso della Letters Apostolica Octoge­ sima adveniens, η. 4 - "di analizzare obiettrvamente la situa­ zione del loro paese, chiarirla alia luce delle parole immutabili del Vangelo, attingere principi di riflessione, criteri di giudizio e d iret live di azione e individu are — con 1’assistenza dello Spirito Santo, in comunione coi vescovi responsabili. e in dialogo con gli ahri fratelli cristiani e con tutti gli uomini di buona volonté - le scelte e gli impegni che convie ne pren­ dere per operare te trasformazioni sociali, politiche ed eco­ nomiche che si palesano urgenti e necessarie in molti casi". II campo della Pastorale universitaria comprende: - tutta la realtà univenitana: Università cattoliche e non-cattoliche (private s statali). In tal senso, le Università cattoliche dovrebbero essere considerate non solo come am­ bienti da evangelizzare. ma anche e fondamentalmente come strumenti pastorali délia Chiesa (la "pastorale" non è unicamente un'attività specializzata in seno all’istituztonc, ma ne qualiflea tutto 1'essere e Tattivita); mentre te Università noncattoliche sarebbero un ambiente in cui i cristiani — di Chiesa - potrebbero realizzare un’azione pastorale; - tutta la popolazione universitaria (docenti, ricercatori, studenti, impiegati) e la vasta serie dei problem! scan alat i (obtettivi, funzioni. strutture, programmé della vita dellUnivanité. Biaoc n a précisas e ancora che lo svdupppo di numerosi cen­ tri e iMituzftoni di creatione e diffusione della cultura - non 7213 1976 IUN L’Université cattolica puo svolgtre questa funzione critica e prospettiva al livello del progresso sociale in modi molto di­ versi ·- con l’educaztone della sua comunità universitaria ai va­ lori evangelic! di: fraternité, dignità, rispetto e uguaglianza delle persone, amore privilegiato dei poveri e degli oppressi, ecc. — in un ambiente animato da una prospettiva di educa­ zione intégrale e permanente, formando “uomini nuovi" che partecipano attivamente alla costruzione della giustizia e del­ la pace in seno ai loro popoli e che collaborano alia missione di servizio defla Chiesa dinanzi alla realtà nazionale; - con k> studio approfondito nelHnsegnamento e nella ri­ cerca, dei più gravi probtemi defla vita sociate, in modo parti­ colare quelli che toccano la sua comunità nazionale o regionale; - con la denuncia - quando cio si rivela necessario ed op­ portuno - di situazioni che attentano alla vérité, alla dignità defla persona umana e alia giustizia e che costituiscono pro­ blem! colletth-i; sarà importante sensibilizzare al riguardo l’opinione pubblica, con il concorso disinteressato ma serio ed impegnato dellUniveraità; - con te diverse forme di "estensione universitaria" che mettono i ncercatori. i docenti e gli studenti - e i loro "contenuti" inteltettuali - a contatto con la vita reale delle masse popolari, con i loro problemi ed aspirazioni, con le loro csperienze cultural! e sociali, con te “interpcllazioni" che esse rivolgono al mondo "universitario" ed “intellettuale" 7214 1976 IUN ... SACRA CONGREGATIO PRO INSTITUTIONE CATHOLICA L’Univcrsità cattolica deve arrivare a creare, al suo inter­ no. una vera comunità universitaria fra tutti 1 suoi membri, animala da.llo spirito evangelico di liberta e di carità, che supe­ ri i rischi di forme autoritorie o demagogiche al fine di assicurare la partecipazione responsabile di tutti — nella misura del­ le loro competenze e responsabilité - all’animazione c alla ge­ stione dell’istituzione. Bisogna prevedere ed offrire ai diversi membri della comu­ nità universitaria un accompagnamento e un’animazïone spi­ rituale. servizi liturgico-sacramentali e di preghiera, studi biblici. ecc.; programmare mezz! adeeuati di lavoro pastorale presso il corpo insegnante e i ricercatori; superare i resti di sftducia esistenti fra Università cattoliche e movimenti apo­ stolic! di studenti e far si che, al contrario, oueste istituzioni possano effettivamente essere di sostegno e di stimolo ai mo; vimenti apostolic! che operaro all’interno sia dcll'Università cattolica che delle Università non-cattoliche. * importante contare su un corpo insegnante e di ricerca­ E tori con la duplice qualité di “cattolici” e “studiosi” di alto Livello, capaci di prendere parte efficacemente al dialogo interdisciplinare, aperti alie diverse attività deirUniversità e che vi partecipano, capaci di essere veri “maestri dei giovani”. L’Università cattolica potrebbe funzionare come luoso d’incontro dei suoi ricercatori, docenti e studenti cattolici con i cattolici delle Università private o st at ali. E organizzando seminari, congressi, conferenze, tavole rotonde, ecc. essa potrebbe provocare I’incontro di personality fra le più qualificate dell'intellighenzia cattolica dei paese, e di queste con inteliettuali di diverse concezioni religiose, filosofiche o ideolo­ giche, in vista di un dialogo e di un confronto serio e rigoroso. Secondo le situazioni particolari dei diversi contest! socio­ cultural!, le Università cattoliche possono sviluppare un lavo-. ro intéressante di scambio e di collaborazione ecumenica(l) - specialmente con i centri universitari creati o ispirati dalle Chiese sorelle separate - e/o di studio e di dialogo nei con­ front! delle religioni non-cristiane. Infine le Università cattoliche dovrebbero vigilare con attenzione all’immagine che offrono, evitando tutto cio che po­ trebbe oscurare la testimonianza che esse danno di un servizio ecclesiale alla comunità: testimonianza di serietà scientifica, di fede cattolica, di carità, di collaborazione con la pastorale d’insieme delle Chiese locali e delle Conferenze Episcopali. C) Movimenti apostolici e altre istituzioni cattoliche allïntemo della Pastorale universitaria 1) Al livello dei docenti, dei ricercatori e degti intellettuali in generale, si constata una mancanza évidente di movimenti apostolici o di istituzioni cattoliche che servano da luogo d’incontro, di scambio, di riflessione e di azione programma­ ta. sul piano nazionale e intemazionale. E’ vero che le condizioni di vita di questi — assorbimento da molteplici attività e responsabilité, concentrazione sulla lo­ ro disciplina specializzata. lavoro realizzato con un certo spi­ rito individualist a o svolgimento del “minimo indispensabile” del loro ruolo universitario ... — non aiutano a promuovere un loro raggruppamento. In modo particolare. raramente i docenti universitari s’impegnano pienamente in tutti gli aspetti del loro compito e, ancor meno, in un lavoro effettivo di Pastorale universitaria (anche se non mancano eccezioni notevoli). D’altra parte, gli scienziati cattolici sono ancora poco “mobilitati nel senso dello riflessione sulla fede e sulla sua testimonianza rispetto alla prassi della scienza. Cio non vuol dire che essi manchino di zelo e di fede. Ma piuttosto che, in generale, presi dal loro impegno scientifico, consacrano poco tempo alla riflessione fîlosofica e religiosa e non sono mcoraggiati in tal senso da associazioni. A volte, la loro reazione spontanea è di evitare tutto cio che potrebbe essere occasione di rapport© fra scienza e fede, creando compartimenti stagno nella loro riflessione e nella loro vita personale. Non manca­ no casi e situazioni di fideismo. Bisogna aggiungere che per il fatto di rinchiudersi progressivamente e strettamente nella particolarità di ogni disciplina, gli scienziati cattolici sono poco a contatto con i filosofi e i teologi. E viceversa! Questi ultimi considerano spesso secondari i problemi posti dalle scienze rispetto alla fede e, di conseguenza, se ne disintercssano. Sul piano nazionale, anch . quando vi sono iniziatîve parti­ colari e isolate, non si trova, in generale, un lavoro pastorale • specificamentc programmât© al livello de! docenti, dei ricer­ catori e degli intellettuali cattolici. Bisogna tuttavia ri co no­ scere e valorizzare l’esistenza e le attività dei centri cultural! o di intellettuali cattolici chc. in vari paesi. sono eredi e prota­ gonist! di una importante tradizione di creazione e/o diffusio­ ne della cultura in relazione con la fede e la dottrina cristiana. Ma molto spesso la dispersione di preziose risorse umane — in seno a Chiese locali e nazionali — impedisce la loro indispen­ sable utilizzazione pastorale. Converrebbe dunque fare Tinventario delle “risorse umane” disponibili; creare luoghi di incontro perché gli intellettuali cattolici possano riunirsi nella Chiesa e grazie alia Chiesa; proporre loro di assumere respon1. Cf. L'tcumenismo ncirinsegnamento auperiore, II Parte del Direttorio per 1’applicazione delle decisioni del Concilio Vaticano II sulrecumenismo. (Servizio d Inform az lo ne del Se­ cretariat© per *lUnione dei Cristiani. giugno 1970). 7215 n. 4457 sabilità; affidare loro un’attività ... Tutto cio esigerebbe che. convint! della grande importanza della sfida lanciata dalla ri­ cerca di una coercnza féconda tra fede e progresso scientificoculturale, si elabori e si metta in pratica una “pastorale de«li intellettuali”. Sul piano intemazionale, il solo movimento apostolic© operante specificamentc è Pax Romana-MIIC (Movimento Intcrnazionale degli Intellettuali Cattolici) che, malgrado i mez­ zi limitati, si sforza attualmente di rivivificare i suoi programmi e la sua azione. Stimolandone lo sviluppo, sarebbe intéres­ sante coordinare i suoi sforzi con quelli delle Università Cat­ toliche e di altre Organizzazioni Internazionali Cattoliche (O. L C.) d’insegnamento o che hanno membri attrvi nel campo universitario e culturale. L’idea di una “politica dclla scienza” e di una coordinazione degli sforzi in questo campo matura anche grazie a vari programmi e ricerche interdiscipiinari. intrapresi dalle Univer­ sité cattoliche, promossi e appoggiati dalla F. I. U. C. — anche se i risultati sono ancora limitati — nel tentative di “mobilita­ re” gli scienziati cattolici di valore che lavorano in queste Università. di evitare il doppio impiego irrazionale e costoso delle risorse e di affrontare con rigore le sfide segnalate ai nu­ mero 2 di questo rapporto. L’esistenza di un nucleo vivo d'intellettuali cattolici. pro­ tagonist! attivi di una Pastorale universitaria, operante in coordinazione sul piano interdisciplinare e che sarebbe in con­ tatto con le nuove generazioni di studenti cattolici, offrirebbe senza dubbio linee di riflessione che, per la loro magpiore ma· turita, aiuterebbero a dare più profondità, stabilita e conti­ nuité agli orientamenti dei movimenti apostolici giovanili nell’Università. 2) Al livello delle associazioni aposfoliche di studenti uni­ versitati, ci sono attualmente due organizzazioni “specializzate”: JECI (Sezione universitaria) e Pax Romana-MIEC (Movi­ mento Intemazionale degli Studenti Cattolici); diversi altri movimenti di giovani cattolici esistenti sul piano nazionale o intemazionale hanno come membri studenti universitari: Co­ munità di Vita Cristiana, “Focolarini”, Comunione e Liberazione, Movimento “carismatico”, ecc.; bisogna tener conto anche di numerosi gruppi di universitari cristiani - spontanei e instabili o organizzati — che si riuniscono per fini est rem amente vari (preghiera, studi biblici, azione e assistenza socia­ le. presenza sindacale o politica “cristiana”, ecc.). In generale, si puô constatare che le associazioni e i gruppi di studiosi cattolici risentono i seguenti problemi: — l’impatto dell’effervescenza ideologica e politica dell’ambiente universitario e, molto spesso, del “movimento studentesco”, quale lo si osserva fra l'altro e in modo évidente, in certi movimenti nazionali aderenti alla JECI e a Pax Romana-MIEC, nei quali Timpegno socio-politico corne testimo­ nianza cristiana rischia spesso di riempire in modo esclusivo tutto l’orizzonte della riflessione e delrazione degli studenti; — la differenza tra la formazione culturale e ideologica de­ gli studenti e una formazione cristiana — tcologica, filosofica. storica ... e a volte semplicemente catcchetica — non sempre adatta a rispondere aile “esigenze” dell'ambiente universitario; — la tendenza a in cis tarsi attorno ad una élite — sia attivista e “politicizzata” che “spiritualiste” e disincornata — senza comunicazione con la maggior parte degli studenti che hanno ricevuto tradizionalmente una educazione cristiana e che essi stessi sono ancora “lontani” della massa dcgli studenti; — la difficoltà per i movimenti apostolici dei giovani di conservare una “memoria” che “accumuli” la loro riflessione o la loro azione; cosî essi affrontano periodicamente crisi e regressioni su problemi “paludosi” che si ripropongono, in modi diversi di generazione in generazione; — una grave mancanza di assistenti ecclesiastici che possa­ no accompagnarc l'azione dcgli studenti ed aiutarli sul piano dottrinole e pastorale; — una tendenza ad isolarsi da contesti più vasti, sia della “Pastorale universitaria” chc dclla “Pastorale giovanile”. e che comporta un difetto d’integrazione con tutta la pastorale della Chiesa locale; — la difficoltà di una soluzione di continuité per i militan­ ti cattolici che lasciano progressivamente i movimenti opostoLici di giovani (préoccupât! del loro prossimo futuro profes­ sionale o di farsi una famiglia) e che perdono oçni “integrazionc" ecclesiale, restando isolati e “nella natura . Un’azione féconda a questo livello esigerebbe di: - superarc la differenza che esistc tra l’acuta “consape­ volezza” che si ha negli ambienti ecclesiali dell'importanza della “Pastorale giovanile” e le deboli realizzazioni pratiche relative ail'accompagnamento, all’aiuto e agli sforzi per promuovere i movimenti studenteschi cattolici; — promuovere una comunicazione di esperienze e un· programmazione corn une dei diversi movimenti di giovani che operano ne 11 ’Università - in generale, essi si disconoscono o s’ignorano di proposito o si combattono —, per evitare la di­ spersione e il doppio impiego degli sforzi e conservare U rk chezza complcmentarc del loro camni di azione, della k>ro pe dagogia, della loro testimonianza e del servizi che rendono; — sensibilizzare in questo campo un sufficiente numero di assistenti ecclesiastici particolarmcnte préparât!, con esperien· za c solidité intellettuale; 7216 ■ η. 4458 - 4459 COMMISSIO PRO DECR. INTERPRETANDIS - S. C. PRO INST. CATHOLICA 1976 IUL 1 - 14 - fare gli sfoni necessari perdie i movimenti non si chiudano nel loro “mondo” e si aprano ai rapport! e al lavoro conglunti con i docenti e gli infellettuali cattolid nel quadro deUa Pistoale universitaria o. con altri settori dei giovani, nei compiti delh Pastorale giovanile; - vvgliare alia coUaborazione dei movimenti con le Chiese locali; - promuovere nuove esperienze per adattare il lavoro d’evangelizzazione fra gli studenti ad una “Universit à di massa”; - ri un ire gli ex-mÜitanti di movimenti apostolici *studente schi in gmppi di professionisti cattolid, perche aiutino a rispondere, alia luce deUa fede, aUe nuove esigenze della vita professionale, familiare, sociale ed ecclesiale. S) Le ranoccnie untversttarie o "Campus Ministry ” possono offrire una serie di servizi indispensabili agli universitari cattolid: servizi liturgid e di preehiera, catechetici, teologici e biblid, di riflessione (fede — cultura — idéologie, ecc.). Senza sostituirsi alTazione apostolica degli studenti nel loro am­ biente o trasformani in ghetti dai clima “rarefatto”, questi servizi possono costituire: - una base d’incontro e di mutua conoscenza dei cristiani — docenti, ricercatori4 studenti, impiegati — deUTJniversita e di parecchie Université; - un sostegno dottrinale e spirituale alia loro azione nelTambiente; - l’occask>ne di preparare manifestazioni massicce di cri­ stiani universitari (corsi, peUegrinaggi, dcli di conferenze. cerimonie liturgiche). Bisogna provocare, in effetti. un nuovo slancio apostolico verso h Pastorale universitaria nel contesto più vasto dell'evangelizzazione della cultura e delle culture, sia per superare un certo sentimento di scoraçgiamento e d’impotenza di fron­ te alla vastità e alla difficoltâ di tale compito, che per evitare di considerare questa responsabilità "ossoluta” solo dai fatto di avere - o fondare -Université cattoliche. La Conferenza Episcopale — tramite una commissione spedalizzata — e ogni vescovo al suo livello diocesano, dovrebbero agire come fattori d'impulso e di unità per orientare e program mare i molteplici sforzi che esistono, in vista di mettere in opera una Pastorale universitaria e "inteUettuale” coerente, e d‘intégraiLa nella pastolare dlnsieme diocesans e nazionale. In tal senso, essi dovranno consultare le persone competenti per ben situare la complessa problematics di que­ sto campo pastorale. A tal fine sarà utile stringere i legam i fra i vescovi da una parte, e i diversi istituti, associazioni, movimenti cattolici uni­ versitari e i sacerdoti che lavorano nelle Universita, dall'altra. Bisogna p rev edere la nécessita d’ •‘investire” risorse umane e finanziarie per sostenere effettivamente il lavoro pastorale; in particolare, sarà importante sensibilizzare gli assistenti ec­ clesiastici alie esigenze pastorali che lo richiederanno all’inter­ no dellUniversita. Sarebbe intéressante che vari episcopati nazionali, incoraggiassero, a livello regionale, uno scambio delle diverse espe­ rienze di Pastorale universitaria. Giugno 1976. 4) Gli Istituti, le cattedre o i corsi di teologia o di cultura cattolica se assolutamente indispensabili neUe Unrversità cattoliche, si riveiano ugualmente ne cessari — anche se a volte non sono possibili - neUe Unhrersità non-confessionali (corne parte integrante della structura stessa). Possono essere un luogo essenziale di sviluppo della teologia corne scienza, deUa sua mtercomunicazione con discipline scientifiche e cultural! e deUa Iras missio ne di una catechesi a livello universitario. 5) Pensionati universitari, clubs universitari, ecc. • Praesldibus Conferendarum episcopalium, Prot. N. 1050/ 76/P.U. an.: e follis ab Ipso Consilio vulgatis. D) Assistenti ecclesiastici universitari Nel quadro della Pastorale universitaria, un capitolo spe­ ciale va dedicato agli assistenti ecclesiastici universitari. Gli “assistenti ecclesiastici” sono di "tipi" moito diversi: direttori di “Campus Ministry”, assistenti di movimenti apo­ stolici universitari, curati universitari, ecc. Π loro numero, in genere, è limitato, e si constata la loro insufficienza per svoL gere tutti i compiti sacerdotali richiesti; ma il loro ruolo è essenziale. E’ necessaria una pre parazione moito appropriata di que­ sti sacerdoti: serio livello inteUettuale, rigore dottrinale, intelUgenza viva ed esperienza pastorale. Sarebbe preferibile si traitasse di uomini maturi dal punto di vista umano e inteltettuale (non bisogna dimenticare che molti sacerdoti che hanno lavor at o nell’ambiente universitario hanno finito col chiedere la riduzione alio stato laico _). Data la scarsità di sacerdoti dlsponibüi in certe regioni, è importante considerare la possibilité - corne effettivamente è già stato fatto - di una cooperazione delle religiose, in parti­ colare ouelle che sono più vicine aü’ambiente universitario. Se il numero di "pastori" universitari è ridotto, ci sono numerosi sacerdoti e religiosi che occupano posti d *insegnanti e di ricercatori a livello universitario. Per il loro stesso mini­ ster© sacerdotale, esai devono préoccupant attivamente della Pastorale universitaria, senza tralasciare evidentemente i loro ruoii specifici. In ogni caso — e semplicemente ne U’esperienza del “Cam­ pus Ministry” - è fondamentale che il sacerdote sappia lavorare collegialmente con i laici cristiani e le loro assodazioni dell’ambiente universitario. Infine, sembrerebbe moito intéressante provocare incontri o scambi fra sacerdoti che lavorano a vari livelli e parte dp ano a diverse esperienze nellTJniversità perché possano rilevare i problemi e le sflde che questo campo di vita pone al loro ministero, nell’opera di evangelixzaxione. 4458 1976 ÏUL l.-CO.M. INTERPR.. RESP. AAS 68 (1976) 635 Responsa ad proposita dubia: 1. De exceptione suspicionis adversus Cardinales Si­ gnaturae Apostolicae. II - De motivis exprimendis in decreto ratihabitionis in causis matrimonialibus sub sanctione nullitatis Patres Pontificiae Commissionis Decretis Concilii Vaticani H interpretandis, propositis in plenario coetu quae suquuntur dubiis, respondendum esse censuerunt ut infra: I. De exceptione suspicionis D. - 1) Utrum proponi possit exceptio suspicionis adver­ sus singulos S. R. E. Cardinales Signaturae Apostolicae, et quatenus affirmative: 2) Quaenam via et ratio sit sequenda ad exceptionem suspicionis definiendam. R. - Affirmative ad primum, seu exceptionem suspicionis advenus singulos S. R. E. Cardinales Signaturae Apostolicae moveri posse, ad secundum, res deferatur Summo Pontifici. II. De decreto ratihabitionis in causis matrimonialibus D. - Utrum motiva decidendi in decretis, de quibus in in­ terpretatione authentica diei 14 februarii 1974, praebenda sint sub sanctione nullitatis ipsorum decretorum, an tantum ad legi dm i ta te m. R. - Affermarive ad primum, Negative ad secundum. Ss.mus Dominus Noster Paulus Pp. VI in Audientia die 1 iulii 1976 infrascripto impertita, supradictas decisiones ratas habuit, adprobavit et publican iussit. - Pericles Card. FELICI, Praeses. Adn. L. del AMO In REDC 32 (1976) 321-357; B. FILIPIAK In Eph. lur. can. 32 (1976) 194-200; Xav. OCHOA In Apoll 50 (1977) 194-245; P. TOCANEL InApoll 49 (1976) 359 - 36Ô; S. VILLEGGIANTE In Eph. lur. can. 32 (1976) 201-205. E) Studenti stranieri A causa dei loro crescente ed importante numero, delle difficoltâ particolari (materiali, affettive, cultural!, “politiche”) che Incontrano, questi studenti erigono un'attenzione pastorale particolare che comporta una coordinazione fra Ia loro Chieu locale e quella dei luogo dei loro studL Non mancano orianbmi ecclesiali, locali e nazionali, di assistenza agli it udent i itranieri, ma. in generale, il loro raggio di azione è li­ mitato e non hanno trovato un giusto punto d'inserimento neΙΠnaieme della Pastorale universitaria F) Vescovi e Conference Episcopali E’ necessario insistere ancora preuo i Vescovi e Ie Confe­ renze Episcopal! lull’importanza obiettiva della programmarione deU’evangelizzazione nell’ambiente univefsitano e cul­ turale c «ulla loro responsabilità in tal senso (anche se si notano alcuni segni di presa di coscienza: creazione di commissio­ ni special!zzste, maigkire dialogo e coUaborazione con le Univertiti cattoliche e T movimenti apostolici. ecc.). 7217 4459 1976 1UL 14.- SC pro INSTTT. CATH., LITT. CIRC PART.· De criteriis pr&xique hodie sequendis in vocationibus adultorum ad sacerdotium curandis et instituendis Romae, ); — ac­ gie aux autres Facultés induirait l’Autorité Académique Laf3ue à dépasser les limites de ses compétences et à tomber corder la “missio canonica docendi” (Const. Ap., art. 21,5°; ans l’injustice (cf. II, 1, a). “Ordinationes”, art. 5. 5°); - la retirer si c’est le cas (Const. Les deux Autorités se préoccuperont de rester chacune Ap., art. 22); - donner son consentement à ce que soit pré­ dans son domaine respectif. Si le régime est double, il ne s'e­ sentée au S. Siège la demande en vue de l’octroi d’un docto­ rat “honoris causa” (“Ordinationes”, art. 35). - se tenir in­ xerce pas cependant “in eodem”. Par ex., l’incompétence de formé sur l’activité generale du Centre (ibid., art. 6. 8θ). l’Autorité Universitaire Lafque en matière de doctrine catho­ Lorsque lo Centre Académique est régi par des Statuts ré­ lique fait qu’elle n'est pas non plus apte à juger de l’orthodo­ gulièrement approuvés par le S. Siège (ce qui est normale­ xie d’un enseignant de théologie. Elle peut et doit, par con­ tre, mesurer le dommage que causerait â la Faculté de main­ ment le cas). les compétences susdites sont reproduites inté­ tien d’un enseignant reconnu par la Hiérarchie comme un gralement sans les Statuts particuliers. Par contre, lorsqu’il contre-témoignage (enseigné ou vécu) de la doctrine catholi­ s’agit de L'acuité théologique existant dans une Université d’Etat et n’ayant pas, dans la plupart des cas, de Statuts pro­ que ou de la discipline ecclésiastique: la cas échéant, l'Autoritè Universitaire Lafque ne pourrait se soustraire à l’obligation pres approuvés par le S. Siège, ces mêmes compétences sont garanties par les Concordats en vigueur, ou par des Protocoles d'accueillir et d’esécuter les décisions de la Hiérarchie, même additionnels ou autres ententes bilatérales, qui tous se réfè­ s’il s’avérait nécessaire de révoquer l’intéressé. rent explicitement à l’exercice de la législation académique de 5. /Vrière-fond de contestation dans le milieu théologique ITglise. de Montréal On peut donc affirmer qu’il n’existe pas dans ITglise de Faculté théologique proprement dite (on ne considère pas di­ Il apparaît extrêmement difficile, voire impossible, de rectement ici les “Departements” ou “Ecoles” destinés à for­ concilier entre elles les déclarations qu'a provoquées le débat mer des enseignants de religion ou a ne dispenser que des con­ sur la Faculté théologique de Montréal et son avenir: beau­ naissances theologiques partielles) qui ne serait pas soumise coup de personnes se sont fait entendre, officiellement ou à à l’exercice, de la part de la Hiérarchie sacrée, des compé­ titre prive, intervenant parfois spontanément dans une ques­ tences visant à garantir la doctrine catholique. tion qui évidemment passionne les esprits. C'est dans doute un défaut de sérénité qui a poussé certains a se servir d’argu­ ments infirmes ou même contradictoires. 111. L'APPLICATION DU DROIT AU FAIT Certainement, en outre, alimente la controverse une men­ talité plus ou moins laïcisante assez répandue, et qui induit ceux qui en sont influencés - peur-être à leur insu — à mini­ A) QUELQUES PRECISIONS PREALABLES miser la valeur de certaines vérités fondamentales pour l’Eglise, telles que le Magistère et le Sacerdoce ministériel, ainsi Pour mieux comprendre ce qui suit, il est opportun de fai­ que celle de prescriptions ecclésiastiques de portée universelle re certaines considérations par mode de préambule. comme le Célibat ecclésiastique. Quelqu’un a même menacé de faire valoir contre les droits de la Hiérarchie des solidarités 1. La Communauté Ecclésiale de type syndical. On y a fait allusion plus haut (cf. Il, 2, a), il faut avoir à Tout ceci n'a pas été sans répercussions fâcheuses sur la l’esprit que le concept de “Communauté Ecclésiale” comprend vie elle-même de (’Université. On peut craindre que ne soit nécessairement la Hiérarchie, celle-ci en étant une composan­ ainsi compromise non seulement l’authenticité de rapport ca­ te constitutive. C’est pourquoi le lien d’une Faculté theologitholique de la Faculté au travail scientifique de l’Université que à la Communauté Ecclésiale comporte automatiauement de Montréal ainsi qu’à l’Eglise canadienne, mais encore la le lien de la même Faculté à la Hiérarchie et donc au Magistè­ droite formation des candidats au sacerdoce et aux autres re. Un tel lien met nativement la Faculté théologique dans la ministères pastoraux qui fréquentent la Faculté de Théologie condition de “canonicité”. dans cette situation. 2. Caractère inaliénable des devoirs de h Hiérarchie vis-à-vis de l’orthodoxie La Hiérarchie ne peut pas renoncera l'exercice des devoirs qui lui sont essentiels en matière de Magistère (l’exception re­ présentée par le Grand Chancelier-Supérieur Général Religieux est limitée et conditionnée (cf. II, 3, b, bb). C’est pour elle li­ ne obligation, et non un privilège. Même une délégation tem­ poraire ou partielle de ces devoirs à la personne dTcclésiastiques non évêques ne décharge pas la Hiérarchie de la respon­ sabilité d’intervenir directement, si c’est le cas. Par ex., l’autorégulation, en matière doctrinale, qui s'exerce dans le sein d’une Faculté théologique, ne peut pas entendre remplacer le rôle du Magistère, encore moins s’y opposer: mais elle est, et c’est son devoir de rester telle, une consciencieuse et heureuse forme de collaboration offerte à la Hiérarchie. Car il n'appar­ tient pas au théologien de fixer avec autorité les limites de son propre charisme en comparaison du Magistère. 3. La liberté Académique Celle-ci consiste fondamentalement dans le droit-devoir de l’enseignant (et du chercheur) d’user de la méthode propre à chaque science. D’où l’importance d’être au clair sur la nature de telle méthode appropriée. On l’a dit déjà (cf. II, 2. a), la méthode théologique implique intrinsèquement le Magistère, en tant que celui-ci est Punique garant officiel du dépôt sur­ naturel chrétien. Et c’est précisément le nécessaire respect de cette méthode théologique qui différencie la Faculté de Théo­ logie catholique des autres Facultés quelles qu'elles soient. Le piege de la sécularisation représente ici un danger extrême­ ment grave. C’est pourquoi, il ruinerait la liberté académique l'ensei­ gnant qui ferait abstraction du Magistère et, par conséquent, de la Hiérarchie. Sans compter qu’une telle attitude; par sa valeur d'exemple négatif, pourrait léser aussi la liberte acadé­ mique des autres enseignants et chercheurs en les entraînant sur une fausse voie: ne pas respecter la méthode scientifique de la théologie catholique, c’est rabaisser ceUe-d à une scien­ ce purement naturelle. 4. Double régime, canonique et civil,d'un Faculté théologique La Faculté théologique insérée dans une Université d’Etat (ou privée) d’études profanes est sans aucun doute soumise à un double régime. Ce qui ne signifie nullement Incohérence ou injustice. La “canonicité" de la Faculté théologique n’a rien 7231 B) EVALUATION DE LA “PROPOSITION A” Celle-ci prévoit la constitution d’une nouvelle Faculté théologique (ce qui suppose l'abolition de l’actuelle) catholi­ que de fait, mais non soumise à la législation canonique, mê­ me pas dans ce que celle-ci a d’essentiel. Une telle Faculté se présenterait comme une Faculté théologique autonome ct complète, ou bien comme une Section ou Département de Théologie catholique (assurant cependant un curriculum ré­ gulier et complet) tout en s'inscrivant dans le cadre plus large d’une Faculté ou Institut de Sciences Religieuses, ou de Scien­ ces de la Religion, ou encore d’une autre Faculté de l’Univer­ sité. 1. Situation irrégulière d\inc telle Faculté Il apparaît au premier regard que la “Proposition A" va directement contre la lettre et contre l’esprit de la doctrine théologique et de la législation académique de ITglise (cf. le η. Il dans son entier), tant du point de vue de sa constitution que de celui de son fonctionnement. a) De point de vue constitutif. Quelle serait en effet l'auto­ rité compétente pour constituer celle nouvelle Faculté? Cer­ tainement pas l’Autorité de l’Université ou de Gouvernement Civil du Québec, naturellement incompétente en matière d’en­ seignement théologique (cf. Il, l, a). NI l’ensemble des offi­ ciers et enseignants de la Faculté actuelle, pas plus que n’im­ porte quels autres agents, lesquels ne font pas partie de la Hiérarchie (cf. II. 2, d). Pour donner légitimement origine ■ cette nouvelle Faculté théologique, il faudrait faire recours à l’Autorité Ecclésiastique!^ Celle-ci toutefois ne pourrait évi­ demment pas se décider à poser cet acte. En eflet, les inten­ tions des promoteurs de la “Proposition A” seraient que l'Autorité Ecclésiastique érigeât la Faculté mais l'abandonnât aus sitôt après à sa propre responsabilité: par un tel acte, l'Autoritè Ecclésiastique léserait doublement la justice, soit en éri­ geant une Faculté - sachant de devoir ensuite l'abandonner soit en l'abandonnant — au mépris des obligations contractées envers elle en l'érigeant. (ΛΓ. B : L'obligation pour l'Aulorité Ecclésiastique de s’oc­ cuper du ressort doctrinal dans le nouvelle Facuh·4 p^rtisle· rait même dans l'hypothèse que celle-ci dérivât de iVtuelle par suite d une transformation de la Faculté canonique en une Faculté non canonique. En effet, même cette hypothèee ne saurait éviter les conséquences dommageables quimplique la Proposition A"). 7232 η. 4464 SACRA CONGREGATIO PRO INSTITUTIONE CATHOLICA b) Du point de vue du fonctionnement aa) Quant à la doctrine et aux enseignants. En acceptant la “Proposition A”, l’Autorité Ecclésiastique serait induite a accorder sa confiance a' des enseignants qui, refusant Je lien nécessaire de la théologie (et donc de la Faculté) avec le Ma­ gistère. méconnaîtraient au départ l’essence de la méthode théologique. Quelles prévisions pourrait-on légitimement fonder sur l’accueil, de la part de ces enseignants, d'éventuels rappels, même Indirects et informels, que l’Autorité Ecclésiastique ju­ gerait nécessaire de devoir un jour leur adresser? Si en effet - comme l’observe justement un interlocuteur cité dans le “Rapport" - dans la condition du Statut actuel de canonicité se sont vérifiés des faits que l’on regrette, que ne pourrait-on pas craindre pour l'avenir sous un Statut d’acanonicité? (N. B.: D est clair qu'on ne peut ni De doit supposer que les enseignants dont U est ici question aient constitué ou puis­ sent constituer un Jour une partie importante du Corps en­ seignant de l'actuelle ou de la nouvelle Faculté. Π paraît éta­ bli que les difficultés que traverse la Faculté sont le fait d’un nombre restreint d'éléments décidés, mais agissant comme un groupe de pression pratiquement irréductible (le témoignage est contenu dans le “Rapport”) et dont on peut redouter ou*11 ne tienne en échec l'exercice de l'autorégulation qui joue normalement au sein d'une Faculté). bb) Quant aux étudiants. Toujours dans Ihypoyhèse de l’acanonicîté de la nouvelle Faculté théologique, comment un évêque, ou un des Supérieurs Religieux pourraint-ils en con­ science confier leurs jeunes gens, en vue de leur formation théolopique et spirituelle, i une Faculté si irrégulière? Ils con­ courraient. ce faisant, à convaincre leurs propres futurs colla­ borateurs que le Magistère Ecclésiastique n'est en fin de comp­ te qu'un detail négligeable. Au point de vue psychologique, il serait impossible de ne pas prévoir que l'éventuelle mise en oeuvre de la nouvelle Fa­ culté, dans un esprit entendu de refus du Magistère, compor­ terait aussi le danger de polémiques ruineuses du côté des en­ seignants, avec les distorsions Inévitables qui s’ensuivraient sur la formation intellectuelle et humaine des étudiants. 2. Mesures qui s'imposeraient pu suite de la mise en oeuvre de la “Proposition A”. a) De la part de l’Autorité Ecclésiastique. Dans l’hypothè­ se que cette solution fût effectivement réalisée, on exposerait sans aucun doute a de paves dangers la doctrine catholique, les étudiants et, plus largement, le Peuple de Dieu du territoi­ re intéressé. S’imposerait donc l'adoption, de la part de l’Autorltè Ecclésiastique, de mesures spécifiques et rapides, et toutes extrêmement graves par leur nature. Ces mesures, en outre, on s’en rend compte, seraient aussi douloureuses qu’i­ névitables; la raison d'être de l'Eglise exigerait qu’elles fussent prises. Personne d’autre part ne pourrait raisonnablement s’attendre à ce que l’Autorité Ecclésiastique ait des motifs valables de ne pas réagir face à une telle initiative illégitime. II'reviendrait donc à l’Autorité Ecclésiastique d’intervenir auprès de l’Autorité Laïque compétente (Gouvernement civil du Quebec et Autorité universitaire) pour dénoncer officiel­ lement la nature irrégulière de la nouvelle Faculté et, en con­ sequence. sa non-recon naissance par l'Eglise Catholique. L'Autorité Ecclésiastique devrait encore dénoncer publi­ quement l’invalidité des cours théologiques dispensés par la Faculté aux fins de la préparation des futura prêtres, reli­ gieux, religieuses et agents pastoraux. Elle devrait enfin faire rayer la pseudo-Faculté de la Liste officielle des Facultés théologiques de l’Eglise, ce qui annule­ rait la valeur canonique nationale et internationale des étu­ des, ainsi que des titres et degrés octroyés par la Faculté. b) De la part de l’Autorité Laïque de Montréal L'Autori­ te Laïque. de son côté, ne pourrait pas permettre à une telle Faculté théologique, séparée de la Hiérarchie, de s’instaurer et d’opérer dans 1 Université de Montréal comme une Faculté catholique. Elle pourrait toutefois, le voulant, la concevoir comme une Faculté ou Institut de Sciences Religieuses, ou de Sciences de la Religion, ou d’une autre manière, à condition qu’aucun programme de théologie catholique n'y soit dispensé aux fins énoncées plus haut (cf. 111, B, 1, b, bb): en effet, les objec­ tions reportées ci-desaus au sujet de la doctrine et des en­ seignants ne sont pas écartées par cette dernière hypothèse. 1976 AUG 20 té toute Faculté canonique de Théologie catholique, ou qu’il y soit érigé une Faculté acanonique (même au niveau de sim­ ple Section ou Département, comme envisagé plus haut), c'esta-dire, dans les deux cas, une Faculté qui ne serait plus en me­ sure d’offrir des garanties suffisantes pour une formation sûre “ad mentem Ecclesiae ”. Avec la “Proposition B" on tenterait précisément de remédier aux déficiences entraînées par cette double supposition. La "Proposition B" représenterait donc une solution seule­ ment s’il s'avérait impossible d’assurer à l’actuelle Faculté théologique la situation qui lui est due. Il semble, en effet, quhux yeux des partisans de la “Proposition B" l'actuelle Faculté apparaisse comme étant définitivement perdue pour 1 Eglise, du moment que cette même Faculté, par la voix de certains de ses membres, s'est prononcée pour sa propre abo­ lition, pour cependant se reconstituer aussitôt en une nouvel­ le Faculté (ou entité équivalente) en tout (ou en partie) sous­ traite a la législation académique de l’Eglise. Les promoteurs de la solution “B”, prévoyant que toute organisation acadé­ mique d'enseignement thêologique au sein de FUniveraité se­ rait privée de lien officiel avec la Hiérarchie, pensent donc assurer à l'archidiocèse una Faculté théologique catholique, de droit et de fait, située en dehors de l’université. Une fois la Faculté installée dans un cadre très sûr, il faut, selon les mêmes promoteurs, chercher à l'aider économiquement grâce à des subsides de l’Etat, et à valoriser ses études et ses titres au moyen de l'affiliation à l’université. Quant aux profes­ seurs, dit-on ecore, il semble que l'on doive faire confiance à un certain nombre d’enseignants de Factuelle Faculté qui ac­ cepteraient d'opter pour la nouvelle, à condition évidemment qu’ils manifestent rattachement convenable à la Hiérarchie. Il est aisé de prévoir que la réalisation de la “Proposition B” est bien aléatoire, comme il reste très problématique que soient vérifiées les conditions prérequises □ une telle réalisa­ tion; on peut en énumerer quelquels-unes: que toute Faculté théolorique catholique ait cesse d'exister dans l’Université, ou qu‘d y soit créé effectivement une nouvelle pseudo-Faculté théologique (selon l’une des modalités prévues); que les promoteurs de là “Proposition B” aient réellement obtenu la reconnaissance civile de leur nouvelle Faculté canonique, ain­ si que l'assurance de subsides économiques suffisants de la part de l’Etat; qu’un nombre adéquat d'enseignants sûrs de l’actuelle Faculté théologique aient effectivement opté en fa­ veur de la nouvelle Faculté canonique; que l'on ait pu retirer pacifiquement tous les étudiants de cette nouvelle Faculté; qu’on ait la réelle possibilité d’obtenir l'affiliation à l’univer­ sité de la nouvelle Faculté canonique (avec introduction des variations opportunes dans les conditions qui règlent le con­ trat d'affiliation, etc. C’est pourquoi U est nécessaire de se demander s’il ne con­ vient pas d'abord d'examiner attentivement jusqu'à quel point les deux hypothèses qui appellent cette solution extraordinai­ re méritent d’être prises en considération. Ces deux hypothè­ ses, on l’a dit, sont: la réelle abolition de la Faculté theoloai□ ue actuelle, et la création, dans l’université, d’une nouvelle Faculté (ou entité équivalente) académique de Théologie. 2. Inconsistance des deux présupposés de la “Proposition B” Sur la base des principes exposés au η. II. ainsi que des considérations faites a propos de l’évaluation de la “Proposition A” (cf. Ill, B), il n’est pas difficile de se rendre compte que les deux présupposés sont loin d’être acceptables. Résumé des affirmations principales: — Pour que l’autori­ té Ecclésiastique puisse abolir l’actuelle Faculté tnéologique. elle doit disposer de raisons réellement motivées, qui n appa­ raissent pas pour le moment; — La seule Autorité Ecclésiasti­ que est compétente pour ériger validement une nouvelle Fa­ culté (ou entité équivalente, comme expliqué plus haut) de Théologie Catholique au sein de l’université, et elle n’en voit pas encore les raisons *. - L’existence d’une Faculté de Théo­ logie Catholique (l'actuelle, ou une nouvelle Faculté, au sein de l’université) régie par un Statut de canonicité partielle C‘semicanordcité1’ ou “accréditation des programmes” de la part de la Hiérarchie) est inadmissible du double point de vue théologique et canonique; — Le désaveu que la Hiérarchie de­ vrait nécessairement prononcer par suite de l’hypothétique constitution illégale d'une nouvelle Faculté théologique acanonique au sein de l’université, mettrait les enseignants de dans l’obligation de faire un choix de fi­ délité a h Hiérarchie, ou de s’en séparer: avec quelle issue?; - Ce meme désaveu requerrait, par sa nature, le rappel des éC) EVALUATION DE LA “PROPOSITION B” tudiants aspirant au sacerdoce, religieux, religieuses, ainsi que des sujets qui entendent travailler un jour pastoralement aux Celle-ci prévoit La création d'une nouvelle Faculté théolodependances du diocese, avec quelle issue?; - L’Autorité Lafgique, en dehors de lUniveraité, catholique de droit et de que (Gouvernement Civil ou Autorité Académique) ne dispo­ fait, douée d'une charte canonique et civile» et qui serait af­ serait pas objectivement de motifs juridiquement valides pour filiée à lUnhenité. eit de 11 cn^“°n cette nouvelle hypothétique Faculté théologique au sein de ^Université 1. Présupposes de h solution extraordinaire représentée Tout cela démontre que la "PronovHi^n n?» * ·. par la “Proposition B” tantiellement de vraisemblance et qu’on fera h 60-275 468488 * nebis. Ex contrario tibi eatenus concedetur indulgentia No­ 128 (1977-11) 569-578; 128 (1977-lin 150-163; 128 (1977stra et ipsa remotio suspensionis, quatenus honeste et sine IV) 61-72; J. DENIS In L’année can. 21 (1977) 318-325· Doc Cath. 72 (1975) 611-616.739-741: 73 (1976) 5^36 7 12-719 * ambiguitate compleveris condiciones harum Litterarum No­ 781-791. 8104)23 884, $39-940. 105d-1064; 74 (1977) 254^ strarum ac scandala quoque reparaveris. Oboedientia et fidu­ 255. 27é. 543-546. 738-740. 7$2-794, * 840^844 75 i (ï 97 ai cia. quas Nobis (u comprobabis, permittent, ut tecum tran­ 594-596, 606. 748-i49;NoUL 12 (197€) 417427 * 8) quille agamus de tuis Ipsius difficultatibus. 7245 7246 SACRA CONGREGATIO PRO DOCTRINAFIDEÏ 1976 OCT 15 4471 1976 OCT 15.- SC DOCT. FID., DECL AAS 69 (1977) 98-116 Declaratio circa quaestionem admissionis mulierum ad sacerdotium ministeriale PROOEMIUM: Pan mulieribus habenda in nostri temporis societate et Ecclesia Inter insigniores aetatis nostrae notas, loannes Pa­ pa XXIII, fel. rec., in Enciclicis Litteris suis Pacem in terris, die 11 aprilis anno 1963 datis» eam assignavit quod ... mulieres in re publica intersunt.... quod for­ tasse celerius apud populos fit Christianam fidem profitentes, et tardius quidem, sed late, apud Gentes alia­ rum memoriarum heredes alioque vitae cultu imbu­ tas1 , Concilium vero Vaticanum II, in sua Constitu­ tione pastorali, quae a verbis incipit Gaudium et spes, 99 enumerans hos discriminandi modos in iuribus perso­ nae fundamentalibus, qui superandi et removendi sunt, utpote Dei proposito contrarii, congruenter primum eum enuntiat, qui a sexu petatur2. Aequabi­ litas vero personarum, quae inde oritur, ad talem ho­ minum societatem aedificandam tendit, quae non sit plane uniformis, sed harmonice componatur et una fiat, dummodo viri ac mulieres suas ipsorum proprias dotes et dynamicam vim in eam conferant, ut nuper exposuit Paulus Papa VI3. / In Ecclesiae ipsius vita decursu saeculorum, ut hi­ storia testatur, fuerunt mulieres, quae summa effica­ citate adlaboraverunt, opera insignia perficientes. Me­ minisse satis sit earum, quae magnas Familias religio­ sas fundaverunt, ut sancta Cara Assisiensis, sancta Teresia Abulensis, meminisse eiusdem Teresiae atque Catharinae Senensis, quae scripta posteris tradiderunt tanta doctrina spiritali referta, ut eas Paulus Papa VI albo Ecclesiae doctorum inscripserit. Neque oblivioni dandae sunt innumerabiles illae mulieres, quae seipsas Domino consecraverunt, ut caritatem exercerent vel operi missionali se devoverent, sed nec Christianae il­ lae matresfamilias, quae ad suos permagnam vim ha­ buerunt et praecipue in filios fidem transfuderunt. Temporibus autem nostris, multo maiora vindican­ tur: Cum ... nostris diebus mulieres magis magisque n. 4471 posterioribus temporibus ab Apostolica Sede Romana separatae sunt, mulieres admi/serunt ad pastorale mu- ioo nus non aliter ac viros: quo novo incepto moti harum communitatum sodales vel etiam aliae huiusmodi communitates postulationes et scripta, ut mulieribus latior pateat haec admissio, nunc repetunt, contradi­ centibus vero aliis. Huius ergo negotii oecumenicum momentum patet, de quo Ecclesia catholica suam mentem aperire debet, eo vel magis quod publicae opiniones late in variis circulis sparsae quaestionem moverunt, num etiam catholica Ecclesia suam discipli­ nam mutare posset, ut mulieres ad sacerdotalem ordi­ nationem admitteret. Nonnulli immo ex catholicis theologis eandem controversiam aperte agitarunt, per­ vestigationes incitantes non tantum in sacris Bibliis, in Patrum scriptis, in historia ecclesiastica, sed etiam in evolvendis institutorum et morum historiis, vel in psy­ chologicis et sociologies scientiis. Ex quo factum est, ut pleraque argumenta, quae conferre possent ad hanc gravem quaestionem solvendam, acri iudicio expensa sint. Cum vero agatur de tali controversia, quam, sal­ tem uti nunc se offert, traditio scholarum theologica­ rum vix attigerit, fieri potest, ut in ea nunc evolvenda rationes quaedam necessariae ab iis, qui argumentan­ tur, neglegantur. Quamobrem Sacra haec Congregatio pro Doctrina Fidei, mandatum exsequens a Beatissimo Patre accep­ tum eiusque subsequens verba, quae in suis die 30 No­ vembris anno 1975 datis litteris scripsit6, censet nunc resumendum: Ecclesiam, qaue Domini exemplo fide­ lis manere intendit, auctoritatem sibi non agnoscere admittendi mulieres ad sacerdotalem ordinationem; atque aestimat oportere, pro praesentibus adiunctis, ut in luce clariore ponat hanc doctrinam, quae dolen­ ter forsitan a quibusdam percipiatur, unde tamen oriens bonum paulatim discernetur, quippe quae con­ ferre possit ad respectiva viri ac mulieris munera al­ tius investiganda. / ιοί 1. Traditio perpetuo ab Ecclesia servata Numquam Ecclesia catholica sensit presbyteralem vel episcopalem ordinationem mulieribus valide con­ ferri posse. Fuerunt quidem primis saeculis nonnullae sectae haereticae, praesertim gnosticae, quae mulieri­ partes activas habeant in tota societatis vita, magni bus sacerdotale ministerium committere aggressae momenti est amplior earum participatio etiam in variis sunt: quod statim Patres animadversum vituperave­ campis apostolatus Ecclesiae * . Haec a Concilio Vati­ runt, utpote quod novum atque in Ecclesia minime cano iussa impulsum excitarunt, qui iam fructus suos accipiendum iudicarent7. Sane in eorundem Patrum edit: quae tamen varia experimenta maturitatem ad­ scriptis haud dissimulanda percipitur contagio praeju­ huc exspectant. Numerosissimae vero iam sunt hodie, dicatarum opinionum circa muliebrem sexum non ae­ ut etiam Paulus VI dixit5, Christianae illae communi­ quarum, quae tamen fere nihil in eorum pastoralem tates, quae apostolica navitate mulierum fruantur; actuositatem et etiam minus in eorum spiritalem diquin etiam quaedam ex illis mulieribus vocantur in rictionem influxerunt. At praetermissis hisce com­ partem consiliorum in ambitu tam dioecesano quam mentationibus, illius temporis ingenio afflante conci­ paroeciali ad res pastorales investigandas instituto­ tatis, aperte legitur, praecipue in monumentis iuris ec­ rum, Apostolica quoque Sedes iam in quibusdam suae clesiastici, quae Antiochena et Aegyptiaca traditio Curiae laboris coetibus partem mulieribus attribuit. servavit, ob eam propriam praecipue causam solos vi­ Pono iam ab aliquot annis, quaedam Christianae ros ad ordinem ministeriumque vere sacerdotale voca­ communitates, ex iis quae saeculo decimo sexto vel ri, quia Ecclesia fideliter servare intendit exemplar il­ lud sacerdotalis ministerii, quod Dominus lesus Chri­ 1. A.A.S. 55 (1963), pp. 267-268. stus voluit quodque Apostoli accurate custodierunt *. 2. Cf. Cone. Oec. Vat. II. Const, pastoralis Gaudium et spes, Ί decembris 1965, n. 29: A.A.S. 58 (1966), pp. 1048Idem animi iudicium aetatis mediae theologos mo1049. 3. Cf. Paulus PP. VI, Allocutio ad membra Commissionis a studiis de muneribus mulieris in Societate et in Ecclesia /temque ad Membra Consilii praepositi anno intemarionali "de muliere" celebrando, 18 aprilis 1975: A.A.S. 67 (1975), p. 285. 4. Cone. Oec. Vat. II, Decretum Apostolicam actuosita· tem, 18 novembris 1965, n. 9: A.A.S. 58 (1966), p. 846. 5. Cf. Paulus PP. VI, Allocutio ad membra Commissionis a studiis de muneribus mulieris in Societate et in Ecclesia itemque ad Membra Consilii praepositi anno intemationali "de muliere" celebrando, 18 aprilis 1975: A.A.S. 67 (1975), p. 266. 7247 6. Cf. AA3. 68(1976), pp. 5 9 9-600 ;cf. i bid., pp. 600-601. 7. S. Irenaeus, Adv. haereses 1, 13, 2: PG 7, 580-581 ; Ed. Harvey. I, 114-122; Tertullianus, De praescript. haerttic 41, 5 : CCL 1, p. 22 1 ; Firmilianus Caesarien., in S. Cypriani Epiai 75: CSEL 3, pp. 817-818; Origenes, Fragmenta in 1 Cor 74, In Journal of theological studies 10(1909). pp. 41 -42 ; S. Epi· phanius, Panarion 49. 2-3; 78. 23; 79, 2-4; t. 2 GCS 31. pp. 243-244; t. 3. GCS 37. pp. 473. 477-479. 8. Didosealia Apostolorum, c. 15. ed. R. H. Connolly, pp. 133 et 142; Constitutiones Apostolicae, lib. 3, c. 6, nn 1-2. c. 9, nn. 3-4: ed. F. X. Funk. pp. 191, 201. S. loannes Chry sostomus. De sacerdotio. 2,2. PG 48. 633. 7248 η. 4471 SACRA CONGREGATIO PRO DOCTRINA FIDEI vit9, etsi scholastici doctors, cum fidei veritates ar­ gumentis ratione conceptis illustrare satagerent, de il­ la quaestione argumenta saepe hauriebant, quae hodie docti difficile accipiant, immo iure improbent Ex eo 102 tempore usque ad nostram aetatem non iam / videtur haec quaestio mota fuisse, quia sine controversia et universaliter accepta erat consuetudo, veluti iure pos­ sessionis gaudens. Ecclesiae ergo hac de re traditio per saecula tam firma fuit, ut magisterium numquam necesse habuerit edisserere principium, cui nulla labes inferebatur, seu legem defendere, qaue nullo infitiante vigebat. At quotiescumque traditio illa, occasione data, manife­ stabatur, ea testimonio erat Ecclesiam in id intentam esse, ut ad exemplar sibi a Domino traditum se con­ formaret. Eandem traditionem religiose custodierunt Orien­ tales Ecclesiae, quarum unanimis hac de re consensus eo magis conspicuus est, quod de multis aliis rebus va­ rium esse suum cuiusque ius libenter accipiant; atque etiam hodie quidquam commune habere recusant cum iis postulationibus, quibus mulierum sacerdotalis ordinatio intenditur. II. Quomodo Christus se gesserit Christus lesus nullam mulierem inter Duodecim adscivit. Si ita se gessit, id non propterea evenit, quod sui temporis moribus cedebat, nam ipsius cum mulie­ ribus agendi ratio modo civium suorum prorsus dissi­ milis erat, et ab eorum observantia ille voluntarie audacterque se removebat. Sic nempe palam cum Sama­ ritana muliere colloquitur, ideoque mirationem ipsis discipulis movet (cf. Io 4, 27); legalis immunditiae mulieris, quae sanguinis fluxum patiebatur, nullam ra­ tionem habet (cf. Mt 9, 20-22); a peccatrice muliere in domo Simonis pharisaei se tangi patitur (cf. Lc Ί, 3Ί et ss.); mulierem in adulterio deprehensam absol­ vens, docere intendit haud severius agendum esse in mulierum quam in virorum culpas (cf. Io 8, 11); a le­ ge Moysis se distineri non dubitans, aequalia asseverat viri ac mulieris quoad vinculum matrimonii iura et of­ ficia (cf. Mc 10,2-ll;Aff 19,3-9). vergunt, magisque admirationem movent quod lesus munus apostolicum 0 mulieribus non concredidit. Ip­ sa Mater eius, Filii mysterio tam arcte sociata, cuius partes eximiae in Lucae et loannis Evangeliis extol­ luntur, apostolico non est affecta ministerio. Quod Patres induxit, ut Mariam in exemplum proponerent Christi hac in re voluntatis: eandemque doctrinam, saeculo ineunte XIII, adhuc confirmavit Innocentius Pp. Ill, scribens: Licet beatissima Virgo Maria dignior et excellentior fuerit Apostolis universis, non tamen illi sed istis Dominus claves regni caelorum commisir1./ km III. Apostoli quomodo se gesserint Hunc Christi modum cum mulieribus agendi Apo­ stolica communitas fideliter observavit. Etsi B. Maria insignem locum obtinebat inter illos paucos, qui in Cenaculum post Domini ascensionem congregabantur (cf. Act 1, 14), non tamen ipsa in Collegium duode­ cim Apostolorum est cooptata, cum de electione age­ retur, cuius exitus fuit designatio Matthiae; duo enim discipuli propositi erant, de quorum nominibus Evangelia ne mentionem quidem faciunt. Die autem Pentecostes, Spiritu Sancto repleti sunt omnes, viri ac mulieres (cf. Act 2, 1; 1, 14), attamen nonnisi Petrus cum undecim levavit vocem suam, ut nuntiaret in lesu adimpletas esse prophetias (Act 2,14). Illis vero atque Paulo, quando terminos orbis ludaeorum transierunt, necesse fuit, ut Evangelium et vitam Christianam hominibus Graeco et Romano cul­ tu atque humanitate imbutis praedicarent, Mosaicae Legis observantias solvere, et quidem interdum cum dolore. Potuissent ergo, nisi iis persuasum esset in hoc fidem Christo servandam esse, libenter sibi proponere ut mulieribus ordinem conferrent. Apud illius aetatis Graecos plura quorundam deorum sacrificia exsta­ bant, quae per mulieres confici solerent. Graeci enim a ludaeorum opinationibus aberant: etsi eorum phi­ losophi mulierem viro inferiorem esse profitebantur fiebant inter eos ad promovendam aliquo modo mu­ lierum dignitatem concitationes, quas historiarum scriptores notatu dignas aestimant, quaeque imperato­ rum temporibus creverunt. Revera ex libro Actuum Apostolorum atque Epistulis beati Pauli constat mu­ lieres quasdam cum Apostolo in Evangelio laborasse (cf. Rom 16, 3-12; PhiL 4, 3); et ille gratus singula­ rum nomina enumerat inter salutationes, quibus Epi­ stulas suas concludit; ad conversiones promovendas partes haud par/vas habuerunt quaedam ex illis mu- ios lieribus, ut Priscilla, Lydia, aliaeque; prae ceteris vero Priscilla, nam Priscilla et Aquila assumpserunt Apollo et diligentius exposuerunt ei viam Dei (cf. Act 18, 26), Phoebe etiam, quae erat ministra Ecclesiae quae est Cenchris (Rom 16, 1). Ex his omnibus manifeste constat mores Ecclesiae Apostolorum longe a ludaeorum moribus recessisse ; attamen numquam mulieribus illis ordinationem conferre cogitaverunt. In Pauli Epistulis, probati exegetae animadverte­ runt varios esse dicendi modos ab Apostolo usurpa­ tos; scribens enim adiutores meos (Rom 16, 3 \ Phil 4, Cum vero iter faciens lesus evangelizaret regnum Dei, sibi comites adiunxit non tantum Duodecim, sed 103 etiam mulieres, / inter quas erat Maria, quae vocatur Magdalene, de qua daemonia septem exierant, et Io­ anna uxor Chusa procuratoris Herodis, et Susanna, et aliae multae, quae ministrabant eis de facultatibus suis (Lc 8,2-3). Quamvis secundum mentis habitum Hebraeum haud magni valoris esset, teste iure ludaico, mulieris testimonium, tamen primae Dominum a mortuis su­ scitatum viderunt mulieres, et ille iis officium commi­ sit primum paschale nuntium Apostolis ipsis afferen­ di (cf. Mt 28, 7-10; Lc 24, 9-10; Io 20, 11-18), qui praepararentur, ut publici Resurrectionis testes postea fierent. Haec vero omnia - id fatendum est - non quidem talem evidentiam afferunt, ut cuique proxime perspi­ cua sint, quod quidem mirandum non est, siquidem quaestiones, quas movet Verbum Dei. altiores sunt quam ut responsa pateant; nam ad intellegendum tam lesu missionis, quam Scripturae ipsius ultimum sen­ sum, non satis est mere historicam textuum enarratio­ nem instruere. Hac tamen in re agnoscendus est velut fascis colligatus factorum, quae in idem indicandum 9.S. Bonaventura. In IV Sens, Dist. 25. art. 2. q. 1: ed. Quaracchi. t. 4, p. 649; Rich ardus de Mediavilla (Middletown), In IV Sent, Dist. 25, art. 4, n. 1. ed. Venetiis 1499, f· 177r; loannes Duns Scot us. In IV Sent., Dist. 25: Opus Oxoniense, ed. ViWs, t. 19, p. l40;Heportaia Parùiensia, t. 24,pp. 36937 1 ; Durandus a Sancto Porciano. In IV Sent.. Dist. 25. q. 2, ed. Venetiis I571.f· 364v. 7249 1976 OCT 15 10. Obidunt quidam lesum ideo duodecim viros elegisse, ut signum allegoricum compleret, quippe qui figura significaret, hos duodecim eorum personam acturos qui duodecim tribus Israel genuerant (cf. Mt 19, 28; Lc 22. 30). At in textibus ad id allatis nil asseritur nisi Duodecim in iudicio eschatologico partem habituros. Genuina ratio, cur Duodecim electi sint, intellegitur potius ex toto illorum munere, ad quod vocati sunt (cf. Mc 3. 14). ut scilicet Christum in populo repraesen­ tarent eiusque opus continuarent. 11. Innocentius PP. III. Epist. 11 decembris 1210 ad epi­ scopos Palentin. et Burgen. in Corpore luris. Decretal, llb. 5 tft· c.J° Λονα: ed- A· Friedberg, t. 2. coi. 886CJ' Gll°^a‘r'D'crttal-W> l. tit. 33, c. 12 Dilecta, v. Zurisdictioni. Cf. S.Thomas.Sumtn. theoL. Ill pars, quaest. 27. ar?* u' v? Pseudo-/Mbertus Magnus, Mariale, quaest. 42: ed. Borgnet 37. 81. 7250 1976 OCT 15 SACRA CONGREGATIO PRO DOCTRINA FIDEI 2-3), nominat indistincte viros et mulieres» qui quo­ cumque titulo eum in Evangelio adiuvant; nomen ve­ ro Dei adiu tores (/ Cor 3, 9; cf. 1 Thess 3, 2) reservat Apollo. Timotheo sibique Paulo, utpote qui directe ad apostolicum ministerium et verbi Dei praedicatio­ nem segregati sint. Mulierum tamen quamvis insigne fuisset die Resurrectionis n\unus, cooperatio ad id a Paulo non extensa est, ut illo publico munere sollem­ niter praeconium nuntiandi fungerentur, quod unius missionis apostolicae proprium est. IV. Quae Christus et Apostoli fecerunt, nQrma sunt perpetua Etsi hic Christi et Apostolorum modus se gerendi a tota persaecula usque ad nos firma traditione ut nor­ ma habitus est, quaestio tamen oritur, num hodie ali­ ter se gerere Ecclesiae liceat. Sunt qui affirmative re­ spondeant, pluribus rationibus fulti, quas pervestigare oportet. Asseverant praesertim lesum et Apostolos sic egis­ se, quia mores illius temporis regionisque necessario observabant, nec aliam causam fuisse, cur Christus mi­ nisterium neque mulieribus neque ipsi Matri suae committeret, nisi quod aliter agere prohiberent eius­ dem temporis adiuncta. Nemo tamen probavit, ac re­ apse probari non potest, eiusmodi agendi modum so­ lum a rationibus socialibus et cultus humani propriis esse profectum. Revera, cum Evangelia supra exami106 naremus, lesum / contra conspeximus ab opinionibus suorum coaetaneorum se longe distraxisse, ea auferen­ do discrimina, quibus mulieres a viris separabantur. Asseverari ergo non potest lesum opportunitatis tan­ tum rationem habuisse, cum mulieres in apostolicum coetum non adnumeraret. Eo minus Apostoli ad hunc morem observandum societatis cultusque adiunctis coacti sunt apud Graecos, quod illi haec discrimina ignorabant. Praeterea obiciunt, inter ea, quae Paulus de mulie­ ribus praescribit, nonnulla esse, quae nostris tempori­ bus caduca censeantur, atque partes aliquas eius doc­ trinae difficultates movere. At contra animadverten­ dum est fere omnia praecepta illa, ut veri simile esse videtur, ab aetatis moribus petita, ad disciplinae non­ nisi minoris momenti usus spectare, cuiusmodi est obligatio facta mulieribus caput velandi (cf. 1 Cor 11, 2-16); quae praescripta iam non urgent. Cum vero Paulus, ut mulieres in ecclesia taceant statuit» non permittens eas loqui (7 Cor 14, 34-35; cf. 1 Tim 2, 12), haec interdictio diversae est indolis eiusque signi­ ficationem exegetae illustrant, nempe apostolum mu­ lieribus non adimere ius, quod aliunde agnoscit, in ec­ clesia prophetandi (cf. 1 Cor 11,5), sed solum prohi­ bere, ne publicum docendi munus gerant in coetu Christiano. Haec interdictio secundum Paulum cum consilio divino de creatione conectitur (cf. 1 Cor 11, 7; Gen 2, 18-24), nec facile cultui moribusque adscribenda est. Praeterea in mentem revocare iuvat Paulum eum fuisse, qui in Novi Testamenti scriptis, de primi iuris virorum et mulierum aequalitate, utpote Dei fi­ liorum in Christo (cf. Gal 3, 28), maxima cum firmi­ tate diceret. Nihil denique est, cur Paulus accusetur infensorum praeiudiciorum in mulieres, quibus ex con­ trario eum fiduciam significasse quasque ad lavorandum se cum vocasse constet. Ad haec vero de apostolicae aetatis adiunctis ob­ jecta addunt, qui legitimam futuram esse hiusmodi di­ sciplinae mutationem contendunt, considerandum es­ se, quomodo Ecclesia sacramentorum disciplinam mo107 deretur. Equidem animadver/titur, nostris praecipue temporibus, quam conscia sit Ecclesia se in sacramen­ ta, quamvis a Christo instituta, potestate quadam pol­ lere, cuius decursu temporum usa est, ut eorum si­ gnum distinctius designaret, atque ea ministrandi con­ diciones determinaret; quod patet ex recentibus Sum­ 7251 morum Pontificum Pii XII Paulique VI decretis12. At­ tamen sedulo advertendum est hanc potestatem, quamvis veram, certis finibus circumscriptam esse. De hoc monuit Pius Papa XII scribens: Ecclesiae nulla competit potestas in substantiam Sacramentorum, id est in ea quae, testibus divinae revelationis fontibus, ipse Christus Dominus in signi Sacramenti servanda statuit13. Quae iam docuit Tridentina Synodus decla­ rans: Hanc potestatem perpetuo in Ecclesia fuisse, ut in Sacramentorum dispensatione, salva illorum sub­ stantia, ea statueret vel mutaret, quae suscipientium utilitati seu ipsorum Sacramentorum venerationi, pro rerum, temporum et locorum varietate, magis expedi­ re iudicaret14. Praeterea haud praetermittendum est sacramentalia signa non, quasi ex pacto convenerit, selecta esse: non solum sub multiplici respectu, signa sunt reapse naturalia, utpote quae gestuum, rerumque vim signifi­ candi naturaliter inditam assumant, sed praecipue or­ dinantur ad annectendos illi summo, qui praecesserit, salutis eventui posterioris aetatis homines, eosque uberi sacrorum Bibliorum vi educandos et arte symbolica docendos, qualem gratiam significent atque effi­ ciant. Sic Sacramentum Eucharistiae non est mere fra­ ternum convivium, sed simul memoriale praesens et actuale denuo faciens Christi sacrificium, nec non eius ab Ecclesia facta oblatio; sic ministeriale sacerdotium non est tantum pastorale munus, sed continuationem infert eorum munerum, quae Apostolis Christus con­ credidit, / potestatumque, quae ad ea munera perti- ios nent. Aptatio ergo ad tempora civilisque cultus for­ mas ad id extendi nequit, ut solvatur quoad substan­ tiam hoc sacramentale vinculum cum iis eventibus, qui Christianam religionem fundaverunt, et cum Giristo ipso. His in rebus, ad extremum est Ecclesiae, per suum Magisterium pronuntiantis, decernere quaenam partes sint immutabiles, quae vero partes mutationi sint ob­ noxiae. Ideo Ecclesia certas mutationes haud sibi ad­ mittendas esse censet, quia conscia est se Christi mo­ do agendi obstrictam esse: tunc multum abest, ut mo­ veatur antiquitatis fallaci studio, sed revera Domino suo servat fidem, cuius sola luce vera ratio eius iudicii intellegi potest. Ecclesia autem sententiam suam dicit, innixa in Domini promisso nec non in Spiritus Sancti praesentia, atque eo consilio, quo luculentius annun­ tietur Christi mysterium maioreque sedulitate custo­ diantur et ostendantur integrae eius divitiae. Ecclesiae ergo praxis vim normae habet. In eo au­ tem quod solum viris ordinatio sacerdotalis confertur, subest traditio continua per totam Ecclesiae historiam, universalis tam in Oriente quam in Occidente, intenta ad pravos usus statim coercendos; quae norma, exem­ plo Christi innixa, ideo observata est, et observatur, quia putatur conformis esse proposito Dei circa Eccle­ siam suam. V. Ministeriale sacerdotium mysterii Christi luce contemplandum est Postquam haec Ecclesiae norma huiusque funda­ mentum in mentem revocata sunt, utile et opportu­ num videtur eandem normam illustrare ostendendo eius, quam theologica cogitatio dignoscit, convenien­ tiam: quod enim nonnisi viri ad ordinationem sacer­ dotalem accipiendam vocati sunt, hoc arcte convenit cum Sacramenti genuina indole eiusque specifica ad 12. Pius PP. XII, Const. Apost. Sacramentum Ordinis, 30 novembris 1947: AAS. 40 (1948). pp. 5 -7 ; Paulus PP. VI, Const. Apost. Divinae Consortium Naturae. 15 augusti 1971: A.A.S. 63 (1971), pp. 657-664; Const. Apost. Sacram Unc­ tionem, 30 novembris 1972: A.A.S. 65 (1973). pp. 5-9 13. Pius PP. XII, Const. Apost. Sacramentum Ordinis ioc cit., p. 5. 14. Sessio 21. cap. 2: Denzinger-Schônmetier, Enchiridion symbolorum ...» n. 1728. 7251 η. 4471 SACRA CONGREGATIO PRO DOCTRINA FIDEI 1976 OCT 15 Christi mysterium relatione. Tunc vero non intendi- est: etenim id cum universo consilio Dei consonat 109 tur, ut argumentum de/monstrativum afferatur, sed sicut a Deo est revelatum — cuius nucleus est Foederis mysterium. ut doctrinaper analogiam fidei illustretur. Salus enim, quae hominibus a Deo offertur, seu li­ Constans Ecclesiae doctrina est, quam denuo fusiusque declaravit Conchium Vaticanum II, revocavit nio cum eo, ad quam vocantur, Foedus nempe, descri­ etiam Synodus Episcoporum anno 1971 habita, itera­ bebatur iam in Vetere Testamento, apud Prophetas, vit denique Sacra haec Congregatio pro Doctrina Fi­ praecipue sub figura nuptialis mysterii: populum elec­ dei in sua die 24 Iunii anno 1973 data Declaratione, tum fieri Dei sponsam ardenter dilectam; cuius dilec­ tionis familiaritatem intimam traditio cum ludaea Episcopum vel Presbyterum, suo quemque munere fungentem, in persona propria non agere, sed Chri­ tum christiana pervidit, quae iterum iterumque Can/-m tica Canticorum perlegebat; sponsum vero fidelem stum repraesentare, qui per eum agit: sacerdos vice Christi vere fungitur, ut scripsit iam saeculo III s. Cy­ mansurum esse, etiam quoties sponsa amorem eius de­ prianus15. Christum ipsum repraesentare posse, hoc ciperet, id est quoties Israel Deo infidelis esset (cf. Os 1-3,1er 2). At ubi venit plenitudo temporis (Gal 4, 4), Paulus proprium esse affirmavit apostolici sui muneris Verbum, Dei Filius, ideo caro factum est, ut iniret et (cf. 2 Cor 5, 20; Gal 4, 14). Quae Christi repraesenta­ tio tunc altissimam suam repraesentationem ac pecu­ sanciret novum et aeternum Testamentum in sanguine suo, qui pro multis effunderetur in remissionem pec­ liarem prorsus modum assequitur, cum eucharistica catorum: cuius mors filios Dei, qui erant dispersi, con­ celebratur sy naxis, fons et centrum Ecclesiae unitatis, convivium sacrificale, quo populus Dei sacrificio Chri­ gregaret in unum; cuius e latere transfixo Ecclesia na­ scitur, sicut Eva e latere Adam est nata. Tunc plenum sti coniungitur: sacerdos, qui solus potestatem habet id perficiendi, agit non tantum virtute, quae ei a Chri­ et sempiternum efficitur hoc nuptiarum mysterium, sto confertur, sed in persona Christir6, huius partes quod nuntiaverunt atque cecinerunt scripta Veteris sustinens, ita ut ipsam eius imaginem gerat, cum verba Testamenti: Christus est sponsus; Ecclesia est eius 110 consecrationis enuntiat17. / sponsa, quam ideo diligit, quod eam acquisivit sangui­ ne suo, ut eam exhiberet sibi gloriosam, sanctam et Christianum ergo sacerdotium est sacramentalis in­ immacultatam, neque ab ea iam separari potest. Ar­ dolis, sacerdos est signum, cuius quidem supematuragumentum nempe nuptiarum evolvitur inde ab Epi­ lis efficacitas ordinatione accepta obtinetur, at si­ stulis sancti Pauli (cf. 2 Cor 11, 2; Eph 5, 22-23) gnum, quod percipi oportet18, cuiusque significatio­ usque ad beati loannis scripta (praecipue lo 3, 29; nem fideles facile dignoscant. Tota enim sacramento­ Apoc 19, 7 et 9); innuitur vero etiam in synopticis Erum oeconomia in signis naturalibus fundatur, quae vangeliis, nam quanto tempore habent se cum spon­ vim significandi habent cum hominum animo conci­ sum, non possunt ieiunare amici eius (cf. Mc 2, 19); nentem: signa sacramentalia. ut ait S. Thomas, ex na­ turali similitudine repraesentant19. Eadem autem na­ simile factum est Regnum caelorum homini regi qui fecit nuptias filio suo (Mt 22, 1-14). Sermone iÜo Sa­ turalis similitudo exigitur circa personas, quae circa crae Scripturae, symbolis intertexto, quo vir et mu­ res: cum enim repraesentare oportet sacramentaliter lier in intima sua identitate exprimuntur et attingun­ Christi agendi modum in Eucharistia, non haberetur tur, revelatum est nobis mysterium Dei et Christi, quod haec naturalis similitudo, quae inter Christum eiusque ex se pervestigari non potest. ministrum postulatur, nisi partes a viro agerentur: se­ Num quam ergo praetermittendum est Christum vi­ cus difficile in eodem ministro imago Christi perspice­ rum esse. Ideo, ne momentum huiusmodi symbolism retur; siquidem Christus ipse fuit et permanet vir. neglegatur in oeconomia Revelationis, tenendum est Sine dubio totius generis humani mulierum aeque in iis actionibus, quae ordinationis characterem postu­ ac virorum primogenitus est Christus: unitatem pecca­ lant et in quibus repraesentatur Christus ipse, auctor to fractam ita reparavit, ut iam non sit ludaeus neque Foederis, sponsus et caput Ecclesiae, suo salutis offi­ Graecus, non sit servus neque liber, non masculus et cio fungens, quod praeclarissimo modo in Eucharistia femina: omnes enim unus sunt in Christo lesu (cf. Gal fieri contingit, partes eius — haec est enim primigenia 3, 28). Attamen Verbum incarnatum est secundum w ificatio verbi “personae” — viro agendas esse. Hoc ΛΙΜΙ sexum virilem; quae quidem res in facto innititur, vero in viro nequaquam oritur ab aliqua excellentia, quod, nedum excellentiam quandam viri super mulie­ quatenus est / persona, in ordine valorum, sed solum 112 rem importet, ab oeconomia salutis seiungi non pot­ a diversitate, quae, in ordine munerum et servitii ra­ is. S. Cyprianus, Eplst. 63, 14: PL 4. 397 B;ed. Hartel, t. tionum, in factis innititur. 3, p. 713. Num dici potest, cum Christus sit nunc in caelesti 16. Cone. Oec. Vat. II, Const. Sacrosanctum Concilium, 4 decembris 1963, n. 33: ... a sacerdote, qui coetui in persona condicione, iam nihil intéressé, utrum a viro an a mu­ Christi praeest Const. dogmat. Lumen gentium, 21 novem­ liere repraesentetur, quia in resurrectione neque nu­ bris 1964, n. 10: sacerdos quidem ministerialis, potestate sa­ bent neque nubentur (Mt 22, 30)? Haec tamen verba cra qua gaudet, populum sacerdotalem e[format ac regit, sa­ crificium eucharisticum in persona Christi conficit llludque non significant viri ac mulieris distinctionem in aeter­ nomine totius populi Deo offert n. 28: vi sacramenti Ordi­ na gloria aboleri, cum identitatem personae propriam nis. ad imaginem Christi, summi atque aeterni Sacerdotis ... determinent. Quod de Christo dicendum est sicut de suum munus sacrum maxime exercet in eucharistico cultu vel nobis. Plane enim compertum est sexus diversitatem synaxl, qua in persona Christi agentes Decr. Presbytero­ rum Ordinis, 7 decembris 1965, n. 2:... Presbyteri, unctione in natura humana magnum influxum exercere, utique Spiritus Sancti, speciali charactere signantur et sic Christo Sa­ profundiorem quam exempli causa gentium diversita­ cerdoti configurantur, ita ut in persona Christi Capitis agere tes; hae enim non tam intime humanam personam af­ valeant·, n. 13: uf sacrorum ministri, praesertim in sacrificio missae, praesbyteri personam specialiter gerunt Christi ficiunt quam sexus diversitas, quae directe ordinatur Synodus Episcoporum a. 1971, De sacerdotio ministeriali, I, cum ad personarum communionem, tum ad huma­ 4; S. Conp. pro Doctrina Fidei. Declaratio circa catholicam nam generationem, atque in revelatione biblica ascri­ doctrinam de Ecclesia, 24 iunii 1973. n. 6. bitur primordiali Dei voluntati: masculum et feminam 17. S. Thomas, Summ. theoL, III pan. quaest. 83, ari. 1. ad jura.dicendum est quod [sicut celebratio huius sacramenti creavit eos (Gen 1,27). est imago repraesentativa crucia ipsius: ibid, ad 2um^ per ean­ Attamen, instabunt aliqui forsan dicentes sacerdo­ dem rationem etiam sacerdos gerit Imaginem Christi, in cuius tem, maxime cum liturgicis et sacramentalibus actio­ persona et virtute verba pronunciat ad consecrandum. nibus praesideat, pariter Ecclesiam repraesentare, ut­ 18. (Juia cum sacramentum sit signum in eis quae in sacra­ mento aguntur, requiritur non solum res. sed significatio rei, pote cuius nomine agat, intendens “facere id quod fa­ ■il S. Thomas plane ad ordinationem mulierum removendam: cit Ecclesia”. Eo nempe sensu aetatis mediae theologi In IV Seni, dilt. 25. □. 2, art. t. quaestiuncula 1· corp. tradebant ministrum etiam agere “in persona Eccle­ 19 S. Thornaa. In IV Sent., dist. 25. q. 2, art 2, quaestiun­ siae”, id est nomine totius Ecclesiae et ad eam re praecula l·, ad4um. 7253 7254 SACRA CONGREGATIO PRO DOCTRINA FIDEI 1976 OCT 15 sentandam. Re quidem vera, qualiscumque est, ad fi­ deles quod attinet, participatio actionis liturgicae, to­ tius tamen Ecclesiae nomine reapse celebrat sacerdos, quippe qui omnium nomine oret et in missa totius Ec­ clesiae sacrificium offerat: Ecclesia in novo Paschate Christum Dominum per sacerdotes sub signis visibili­ bus immolat20. Cum ergo Ecclesiam quoque ipsam sacerdos repraesentet, num cogitari licet hanc con­ gruenter cum supra descripta ratione signi a muliere posse repraesentari? Fatendum sane est sacerdotem reapse Ecclesiam repraesentare, quae est Corpus Chri113 sti; at hoc ideo, quia in primis Christum ipsum / re­ praesentat, qui est caput et pastor Ecclesiae, quibus verbis Concilium Vaticanum II utitur, accuratius enuntians et complens locutionem in persona Christi21. Hoc munere fungens, sacerdos Christianae synaxi prae­ sidet atque eucharisticum sacrificium celebrat, in quo Ecclesia tota offert ipsaque offertur32. Quicumque praedictis rationibus obsequi voluerit, melius intelleget, quam iustis de causis Ecclesia hoc modo se gesserit; ex iis denique controversiis, quae nostra aetate ortae sunt, utrum mulieres ordinatio­ nem recipere valeant necne, Christiani incitari se sen­ tiant, ut mysterium Ecclesiae perscrutentur, naturam et significationem episcopatus et presbyteratus pres­ sius investigent, item genuinum insignemque discer­ nant locum sacerdotis in baptizatorum communitate, cuius membrum quidem est, a qua tamen secernitur, quia in iis actionibus, in quibus ordinationis character requiritur, sacerdos, cum illa efficacia, quae sacramentoium est propria, imago est ac signum ipsius Christi, qui convocat, absolvit, Foederis sacrificium conficit. VI. Ministeriale sacerdotium Ecclesiae mysterio illustratum Ln memoriam vero opportune redigendum est quae­ stiones, quae oriuntur e sacramentorum theologia et praesertim e sacerdotio ministeriali, de quo nunc agi­ tur, solvi non posse nisi Revelationis luce affulgente. In iis enim solvendis humanae scientiae, quamvis ma­ gni sit aestimanda, quam in proprio ambitu confe­ rant, cognitio, sufficere non possunt, quippe quae 114 non / apprehendant res fidei, in quibus, quod proprie supematurale est, istarum scientiarum competentis iudicii non sunt. Sic advertendum est, quantum Ecclesia a ceteris societatibus differat, natura et structura sua plane sin­ gularis. In Ecclesia enim pastorale munus cum ordinis sacramento pro more conectitur; non est ergo mere regimen, quod conferri possit iis potestatis formis, quae in rebus publicis inveniuntur. Non confertur spontaneo hominum delectu, etsi quidem forte per modum electionis designatur, qui munus accipiat: nonnisi enim per Apostolorum successorum manus impositionem et orationem electio ut a Deo facta confirmatur atque Spiritus Sanctus, qui in ordinatio­ ne datur, aliquem participem reddit regiminis Christi, supremi pastoris (cf. Act 20, 28). Quod munus est opus servitutis et amoris: Si diligis me, pasce oves meas (cf. Io 21, 15-17). Quapropter non patet, quomodo proponi possit mulierum ad sacerdotium accessus ob eam, quae ho­ minibus agnoscitur, iurium aequabilitatem, quaeque etiam Christianis contingit. Ad quod probandum, non20. Cf. Concilium Tridentinum, sessio 22, cap. l:DS,n. 1741. 21. Cone. Oec. Vat. II. Const, dogmat. Lumen gentium, n. 28: Munus Christi Pastoris et Capitis pro sua pane ... exercen­ tes, Decret Presbyterorum Ordinis, n. 2: ita ut in persona Christi Capitis agere valeant...; n. 6: munus Christi Capitis et Pastoris. - Cf. Pius PP. XII, Litt. Enc. Mediator Dei: altaris ad­ minister personam Christi utpote Capitis gerit, membrorum omnium nomine offerentis: A. A3. 39 (1947), p. 556; - Syno­ dus Episcoporum a. 1971, De sacerdotio ministeriali, I, 4: Christum, Caput communitatis, praesentem reddit ... 22. Paulus PP. VI. Litt. Enc. Mysterium fidei, 3 Septembris 1965: A.A3. 57 (1965). p. 761. 7255 π. 4471 numquam ut argumento utuntur verbis supra allatis Epistulae ad Galatas (3, 28), quibus declaratur nullam esse iam in Christo distinctionem viri et mulieris. His tamen verbis non agitur de ministeriis Ecclesiae, sed tantum asseritur omnes aequaliter vocari, ut adoptio­ nem filiorum Dei accipiant. Praeterea ac potissimum, in ipsa ministerialis sacerdotii natura vehementer erra­ ret, qui illud inter humana iura ascriberet, cum bapti­ smus nemini ullum ius conferat ad publicum ministe­ rium in Ecclesia adipiscendum. Sacerdotium enim ali­ cui confertur, non ut ei honori sit vel commodo, sed ut Deo et Ecclesiae serviat; immo respondet vocationi peculiari et omnino gratuitae: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos et posui vos (Io 15, 16; cf. Heb 5, 4). Dicunt interdum, vel in libris seu ephemeridibus passim scribunt, esse mulieres, quae in animo vocatio­ nem ad sacerdotium percipiant. Huiusmodi proclivitas, quamvis generosus et / intellectu sit facilis, ad genui-115 nam vocationem non sufficit: haec enim redigi nequit ad meram mentis inclinationem, quae subiectiva tan­ tum maneret. Cum enim sacerdotium peculiare mini­ sterium sit, cuius Ecclesia officium et custodiam acce­ perit, pro vocatione ad illud Ecclesiae auctoritas at­ que fides adeo expetenda est, ut eius sit pars constitu­ tiva, nam Christus elegit quos voluit ipse (Mc 3, 13). Rursus universalis est vocatio omnium baptizatorum ad regale sacerdotium exercendum, suam Deo offe­ rendo vitam, atque testimonium reddendo in laudem Dei. Mulieres, quae ministeriale sacerdotium se ambire profitentur, serviendi Christo Ecclesiaeque desiderio sane impelluntur. Nec mirum est quod, simul ac ipsae consciae fiunt olim discrimina se passas esse in civita­ te, ad id adducuntur, ut ipsum ministeriale sacerdo­ tium sibi exoptent. Praetermittendum tamen non est sacerdotalem ordinem in humanae personae iuribus non contineri, sed e mysterii Christi et Ecclesiae oeco­ nomia pendere. Presbyteri munus ambiri non potest quasi provectionem secum ferat in excelsiorem socie­ tatis dignitatem; nullus enim mere humanus sive so­ cietatis sive personae progressus ex sese capax est ad illud aditum praebendi, quippe cuius status omnino diversus sit. Restat ergo, ut profundius meditemur inter maxi­ ma Christianae professionis asserta genuinam illam baptizatorum aequabilitatem, quae ideo non est uni­ formitas, quia Ecclesia est corpus varietate membro­ rum distinctum, in quo suum cuique membro munus assignatur. Munera ergo distinguenda, non permiscen­ da sunt, nulli alterius in alterum exuperantiae favent, aemulationis nomen non praebent. Unum charisma melius, quod quis aemulari potest ac debet, est caritas (cf. 1 Cor 12-13). Maiores in Regno caelorum non sunt ministri, sed sancti. Exoptat sancta Mater Ecclesia, ut Christianae mu­ lieres sibi plene consciae fiant, quanta sit ipsarum mis­ sio: partes earum / hodie maximae sunt, ut simul et ne instauretur atque humanior fiat societas et fideles ve­ ram Ecclesiae imaginem agnoscant. Declarationem hanc Summus Pontifex Paulus divi­ na Providentia PP. VI in Audientia concessa infrascripto Praefecto Sacrae Congregationis pro Doctrina Fi­ dei, die 15 octobris a. 1976, ratam habuit, confirma­ vit atque evulgari iussit. Datum Romae, ex Aedibus S. Congregationis pro Doctrina Fidei, die 15 mensis octobris 1976, in festo Sanctae Teresiae Abulensis. - FranciscusCard. SEPER, Praefectus. Fr. Hieronymus Hamer, O. P., Archicpiscopus tit. Loriensis, Secretarius. Adn. AUCTORES VARII. Womtn Priait». New York 1977; J. L. BERNARDIN In Doc. Cath. 74 (1977) 175; F. CORRIGAN In CR 62 (1977) 474-430; J. R. DONAHUE et D. BURRELL In America, ann. 1977 p. 285 292; R. ETCHEGARAY In Doc. Cath. 74 (1977) 174; J. GALOT In 7256 η. 4472 - 4473 PAULUS VI - SACRA CONGR. PRO GENT. EVANGELIZATIONE Seminarium 30 (1978) 98-116; A. GUINDON in Eglise et théologie. 1978 p. 1-8, 103-168; J. HAMER In Doc. Cath. 74 (1977) 347; C. HOWARD In Ecum. Rev. 29 (1977) 234-253; T. I. JIMENEZ In REDC 31 (1975) 429-444; J. A. KING In Theology 76 (1975) 142-172; L. LIGIER In LOsservatore romano, 25 genn. 1978: R. METZ in Studia can. 12 (1978) 125144; J. P. MICHAUD In Eglise et théologie, 1978 p. 37-50; A. PEELMAN In Eglise et théologie, 1978 p. 169-207; N. PROVENCHER In Eglise et théologie, 1978 p. 209-221; J. A. RANGE In The Jurist 34 (1974) 112-127; A. ROLLA In Asprenas 24 (1977) 67-96; I. SCARAMUCCI in Vlta con». 14 (1978) 98-102; L. VASQUEZ In The Jurist 34 (1974) 128142; W. VOGELS In Eglise et théologie. 1978 p. 9-35; M. ZALBA In Estudios ecleslistlcos 53 (197Ô) 93-102; Apoll 50 (1977) 5-10; LOsservatore romano, 28 genn. 1977 p. 3-4; ME 101 (1976) 379-398; Saleslanum 39 (1977) 384, Theol. Digest 25 (1977) 5-10. 4472 1976 OCT23.- PAULUS VI, MOT. PR. AAS68(1976)694-696 De Abbatiarum nullius dioeceseos innovatione PAULUS PP. VI Catholica Ecclesia, quae “una cum tota humanitate ince­ dit eandemque cum mundo sortem terrenam experitur, ac tamquam fermentum et veluti anima societatis humanae in Christo renovandae et in familiam Dei transformandae exsi­ stit" (1), eo valentius officium suum hominibus praestabit quo sollicitius compages suas, attenta quoque populorum progressione, restaurabit Qua de re, cum Sancta Oecumenica Synodus Vaticana II exoptet, ut monachi - servata indole propriae institutionis antiquas beneficas traditiones renovent easque hodiernis ani­ marum necessitatibus accommodent, atque “religiones quae ex regula vel instituto vitam apostolicam intime'consociant officio chorali observantiisque monasticis” (2) rationem vi­ vendi cum apostolatus sibi convententisexigentiiscomponant. cumque oporteat, ut dioeceses, ad proprium finem consequen­ dum. Ecclesiae naturam in populo Dei ad se pertinente per­ spicue manifestet (3), spes rerum in posterum longe melio­ rum tunc firmior multo consistet si fideliter servetur atque magis in dies eluceat in suo germano spiritu venerabile vitae monasticae institutum. Haec sane commutatio non imminuit auctoritatem et “praeclara merita longo saeculorum cursu in Ecclesia et in hu­ mana consortione" (4) acquisita a canonicalibus institutis, quae inde a Sanctorum Patrum temporibus floruerunt atque a 695 monasticis institutis, illorum praesertim / quae a Benedicto auctore nomen unaque cum sanctissimis legibus miram in ho­ minum utilitatem agendi pe rpe tien dique vim mutuaverunt. Siquidem, cum Romanum imperium corrueret et in eius pro­ vincias turmatim barbari confluerent cumque ipsa Roma "dis­ soluta moenia, eversas domos, destructas ecclesias turbine" (5) ostenderet, religiosi viri cruce, libro, aratro indociles silvestresque gentes mansuefecerunt atque catholicae Ecclesiae validis­ simo fuerunt propugnaculo et vatio. Cum igitur "monachorum praecipuum officium sit divinae Maiestati humile simul ac nobile servitium praestare intra saepia monasterii, sive in umbratili vita integre se divino cul­ tui dedicent, sive aliqua apostolatus vel Christianae caritatis opera legitime assumpserint” (6), opportunum visum est non­ nullas canonicas normas, quibus Abbatiae nullius dioeceseos moderantur, retractare. Itaque. Dicasteriis Romanae Curiae quorum interest audi­ tis eorumque sententiis mature perpensis, certa scientia atque suprema et apostolica Nostra auctontate. has quae sequuntur normas de Abbatiis nullius dioeceseos edere statuimus, simul abrogantes praescripta vigentia iisdem normis quomodocum­ que contrana. 1976 OCT 23-28 2. Abbatiae nullius in praesens exstantes, iis exceptis quae singulari iure reguntur (8), auditaConferentiaepiscopali cuius interest, aptius ad territorium quod attinet definiantur vel in alias ecclesiasticas circumscriptiones convertantur, iuxta nor­ mas a Concilio Oecumenico Vaticano 11 statutas (9). 3. Abbatia nullius, cuius territorium ex toto in aliamecclesiasticam circumscriptionem versum est, in statum iuris com­ munis restituetur vel iure singulari regetur, prout Apostolica Sedes singulis in casibus decrevit / 696 4. Sacramenti Ordinis plenitudo episcopali consecratione Abbatibus ne conferatur, nisi spiritualis auctoritas et peculia­ ris status Abbatiae, quae portionem Populi Dei complectitur (10), id postulet. Quae vero a Nobis hisce Litteris, motu proprio datis, de­ creta sunt pro universa Ecclesia, ea omnia rata ac firma esse iubemus, contrariis quibuslibet, etiam specialissima mentione dignis, non obstantibus. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, die ΧΧΠΙ mensis Octobris, anno MCMLXXVI, Pontificatus Nostri quarto deci­ mo. - PAULUS PP. VI. 8. Cfr. ib. § 2. 9. Cfr. Cone. Oecum. Vat. Π. Decr. de past. Episcop. mu­ nere in Ecclesia Chrùtui Dominai, η. 23: A.A.S. 58 (1966), p. 684. Adn. M. COSTALUNGA in L'Oiiervatore romano, 30 dic. 1976 p. 2; L. de ECHEVERRIA In REDC 34 (1978) 313-330; ISCRIS 3 (1977) 128-131. 4473 1976 OCT 28. - SC GENT. EV„ DECR. AAS 69 (197 7) 549-551 NOVAE ZELANDIAE Decretum de erectione Vicariatus Castrensis Militantis lesu Christi Ecclesiae cura semper studium que fuit peculiares fidelium coetus opportunis spiritualibus in­ struere auxiliis. Cum autem “spirituali militum curae, ob pe­ culiares eorundem vitae condiciones, eximia debeatur sollici­ tudo. m unaquaque Natione erigatur, pro viribus. Vicariatus Castrensis. Tum Vicarius tum capellani in concordi cum Epi­ scopis dioecesanis cooperatione huic difficili operi impense se devoveant” (Christus Dominus, 43). Hisce de causis, opportunum visum est ut pro Christifidelibus exercitus Novae Zelandiae Vicariatus Castrensii consti­ tueretur, ubi iam, inde ab anno Domini 1950 Directoratus Castrensis exsistit.Quapropter, Sacrum hoc Consilium Chri­ stiano Nomini Propagando, re mature perpensa, audita Confe­ rentia Episcopali Neozelandica et accepto favorabili voto Ex­ cellentissimi in Nova Zelandia Pro-Nuntii Apostolici, Summo Pontifici rem ipsam proponendam curavit et Ipse Ss.mus Do­ minus Noster Paulus Divina Providentia Pp. VI eam in Au­ dientia die 28 mensis Octobris anno Domini 1976 benigne ex­ cipiens ratamque habens, Vicariatum Castrensem in Nova Ze­ landia per Decretum huius Sacri Dicasterii erigere et consti­ tuere dignatus est Idem Vicariatus Castrensis constabit Vicario Castrensi, Pro-Vicario seu Vicario Delegato, atque capellanis pro copiis terrestribus, aereis et maritimis. Sedes Vicariatus Castrensis in urbe Vellingtonia statuetur, ubi Curia Castrensis, curiae dioe­ cesanae instar, pro necessitate concreta, efformabitur; a cau­ sis. non Apostolicae Sedi reservatis et in prima instantia per­ tractatis coram iudicio Vicarii Castrensis, fit appellatio ad Metropolitam, seu Episcopum alium residentialem semel pro semper electum, praevia huius Sacrae Congregationis appro­ batione./ 550 Vicanus Castrensis est Episcopus non residentialis a Sanc­ ta Sede peculiari Decreto huius Sacri Dicasterii electus et no­ 1. Abbatiae nullius dioeceseos (7) in posterum ne erigan­ minatus. Ei competit iurisdictio ordinaria, personalis, tum fo­ tur. nixi peculiarissima adiuncta in bonum animarum cedentia ri interni tum fori externi, specialis et cumulativa cum iuris­ aliter madeant. dictione Ordinariorum locorum, ad normam Instructionum peculiarium a Sancta Sede datarum. Vicarius Castrensis nomi­ 1. Coae. Oecum. VaL II, ConsL past, de Eccl. Ln mundo huius temporis Gaudium et ιρ<·, n. 40: A.A.S. 58 (1966), nabit Vicarium Delegatum seu Pro-Vicarium Castrensem, cui, p. 1058. congrua congruis referendo, munia conferuntur quibus ius ca­ 2. Cone. Oecum. VaL II, Decr. de accomm. renov. vitae nonicum Vicarium Generalem instruit. Vacante officio Vica­ reiigioaa· Perfecta· caritatis, n. 9: A.A.S. 58 (1966), p. 706. 3. Cfr. Cone. Oecum. VaL II. Decr. de past. Episcop. mu­ rii Castrensis, nisi aliter ab Apostolica Sede provisum fuerit, nere In Ecclesia Chriitu· Dominai, n. 22: A.A.S. 58 (1966), regimen Vicariatus Castrensis devolvetur ad Pro-Vicarium, si p. 683. adfuerit, secus ad Capetianum militum qui ad normam Cano­ 4. Cone. Oecum. Vat. II. Decr. de accomm. renov. vitae rvtialoMe Perfidae caritatis, n. 9: A.A.S. 58 (1966), p. 706. nis 106, 3 C. I. C. praecedit, cum facultatibus et oneribus 0. 8. Gregorius M., Diviniorum, I. II. 15: Pl 66. 162 quae ius commune Vicario Capitulari tribuit; ipsi erit de as­ 6. Cone. Oecum. Val. II. Decr. de accomm. renov. nue sumpto officio Sacram Congregationem pro Gentium Evangerebrioeae Ptrfrftoc caritati·, n. 9: A.A.S. 58 (1966), p. 706. 7. Cfr. can. 319 5 1 C. I. C. hzatione certiorem facere et ab ea instructiones impetrare. 7257 7258 1976 NOV 10-19 SACRAE CONGR. PRO RELIGIOSIS - PRO GENT. EVANGELIZATIONE Vicarii Castrensis Jurisdictioni subduntur: 1) Sacerdotes dioecesani et regulares qui munus capellanorum militum legi­ time exercent; 2) Universi Christifldeles qui in copiis terre­ stribus, aéreis et maritimis Novae Zelandiae actu stipendia fa­ ciunt; 3) Omnes pariter fideles qui memoratis copiis addi­ cuntur, dummodo legibus pro ipsis copiis latis adstringantur; 4) Familiae eorum qui sub numeris 2 et 3 recensentur, id est, uxores, liberi, famuli, propinqui et qui cum illis in stationibus copiarum seu prope cohabitant vel extra patriam sunt; 5) Om­ nes utriusque sexus fideles qui in nosocomiis, eorumque ac­ cessionibus aut scholis militaribus addicti sunt; 6) Omnes tandem Christifldeles qui intra copiarum stationes seu “intra septa” habitant vel laborant. Capellanos omnes constituit, servatis servandis, Vicarius Castrensis, et omnes, quoad ecclesiasticam disciplinam, Vica­ rio Castrensi omnino subduntur sed potestati quoque Ordina­ rii loci in quo versari contingant, subiiciuntur. Huic ergo in casibus urgentioribus et quoties Vicarius Castrensis adin non potuerit, facultates tribuuntur in eos etiam animadvertendi canonicis sanctionibus, si casus ferat, monito confestim Vica­ rio Castrensi. Nisi in casibus specialibus aliter provideatur, adamussim serventur Normae peculiares pro capellanis militum religiosis editae. Ad matrimonia celebranda subditorum et in audiendis sacramentalibus confessionibus, serventur Normae legitimae 551 aliorum Vicanatuum Castrensium. / Vicarius Castrensis conficiet Relationem de statu Vicaria­ tus Castrensis singulis quinquenniis occasione Visitationis “Ad limina”. Datum Romae, ex Aedibus Sacrae Congregationis pro Gentium Evangelizatione seu de Propaganda Fide, die 28 m. Octobris a. D. 1976. - Agnellus Card. ROSSI, Praefectus, D. S. Lourdusamy, a Secretis. 4474 1976 NOV 10.-SC pro RELIGIOSIS, RESCR. PART.· Facultas anticipandi professionem tribuitur Tertio Ordini saeculari Sancti Francisci PRECES. - Beatissime Pater, Assistentes generales Tertii Ordinis saecularis Sancti Francisci quattuor Familiarum Franciscalium humiliter implorant ut facultas, concessa Su­ perioribus Maioribus n. 26 Instructionis Renovationis causam, anticipandi scilicet, iusta de causa, professionem usque ad quindecim dies, extendatur ad eosdem Superiores pro sodali­ bus Tertii Ordinis saecularis sibi subditis. Et Deus, etc. Sacra Congregatio pro Religiosis et Institutis sae­ cularibus, attentis expositis, annuit pro gratia iuxta preces, servatis ceteris servandis. Contrariis quibuslibet non obstantibus. Datum Romae, die 10 novembris 1976. - Basilius Heiser, O. F. M. Conv., Su bsecre rarius. C. Addivinola, Praeses Officii ResCR,- • Assistentibus Generalibus Tertii Ordinis Saecularis S. Francisci, Prot. N. 641/76: AOFM 95 (1976) 355-356. 4475 1976 NOV 12.-SC pro RELIGIOSIS, NOTIF. PART.· Criteria et nonnae S. C. pro Religiosis proposita me­ morantur circa habitum a religiosis gestandum PROBLEMA DELL’ABITO RELIGIOSO Roma, 12 novembre 1976 Le risposte date da Rappresentanti Pontifici, da Conferenze Episcopali o da singoli Vescovi alla recente Jettera della Sa­ cra Congregazione per i Vescovi [27 ian. 1976), concernenti l’abito ecclesiastico, hanno talvolta chiam at o un causa certe facoltà che sarebbero state concesse dalla Sacra Congregazio­ ne per i Religiosi e gli Istituti secolari. In merito conviene precisare quanto segue: La Sacra Congregazione per i Religiosi e gli Istituti secola­ ri non ha mai dato autorizzazione, di ordine generale, che consentisse ai membri dei vari Istituti 1’abbandono delTablto religioso. 1. Nella maggior parte dei casi le religiose hanno abbandonato 1’abito senza domandare il permesso, affrettandosi spesso a realizzare questi cambiamenti per “prevenire 1’eventuale intervento di Roma"! Altre volte hanno agito sotto la pres­ sione stessa dei clero, o anche di alcuni Vescovi. come appun- 7259 η. 4474 · 4476 to si è potuto verificare, ad esempio, nel Canada e in alcune regioni dei Brasile. Per quanto riguarda le decisioni dei Capitoli generali, si puô rilevare che, prevalentemente, al problema dell’abito non e stata data esplicita evidenza, o, se p pur e trattato. lo e stato in maniera cosi vaga ed ambigua da non permettere un even­ tuate intervento. E' pur vero che, buon numero di Istituti hanno atteso parecchi anni prima di inviare gli atti dei loro Capitoli generali, non avendo dato U Motu Proprio Ecclesiae Sanctae precise istruzioni a riguardo. Hanno soprattutto temporeggiato pro­ prio quando le decisioni prese avrebbero veramente postulato delle riserve! 2. Generalmente ia Sacra Congregazione non è intervenuta, per il problema dell’abito, nei confronti di Istituti religiosi maschili. Al contrario, dai 1972 ad oggi, osservazioni a riguar­ do sono state inviate a più di 100 Istituti religiosi femminili, soprattutto intemazionali, e di lingua spagnola o fran cese. 3. L’atteggiamento della Sacra Congregazione su tale pro­ blema non è mai mutato; le necessarie precisazioni, in risposta a singole richieste di Superiori o di Capitoli generali, han­ no ripetutamente significato il suo pensiero a riguardo e fatto sempre riferimento ai seguenti punti essenziali, quali esplicitamente es pressi nei documenti conciliari e postconciliari (Per­ fectae caritatis, n. 17; Esortazione Apostolica Evangelica testificatio, n. 22), nonché alia propria Lettera Circolare diretta ai Rappresentanti Pontifici, ael gennaio 1972. L’abito religioso è segno di consacrazione e di appartenenza ad un Istituto. Se ai Capitoli generali è data facoltà di modificare l’abito, non è per questo permesso loro di sopprimerlo. Qualora motivi gravi lo reclamtno, nel caso l’abito possa rappresentare difficoltâ nel normale esercizio delle attività pastorali, specie in determinati ambienti, superiori competen­ ti, valutate le circostanze, hanno tutta la facoltà di autorizzare alcune loro religiose a vestire abiti secolari. Tuttavia, anche in simili casi, sempre il loro modo di vestire è tenuto a dare testimonianza della povertà, della semplicità e della modestia cosi peculiari alio stato religioso, e a differenziarsi, in qualche modo, da forme prettamente secolan. 4. Le osservazioni inviate dai Nunzi Apostolici lasciano supporte che la tendenza ad abbandonare l’abito religioso, sia stata un pô dovunque nel mondo, sollecitata dalle Congregazioni intemazionali esercitando talvolta anche pressioni per importe osservanze senza tener conto né della mentalità delle popolazioni interessate, né delle loro legittime consuetudini di abbigliamento (Africa, Asia). ♦ Cardinali Praefecto S. C. pro Episcopis, Prot. N. SpR. 164/72. Adn. S. BELOSO In CpR 58 (1977) 270-274. 4476 1976 NOV 19.-SC pro GENT. EVANG., INSTR. PART.· De munere et officio feminarum in gentibus hodie ab Ecclesia evangelizandis Rome, le 19 novembre 1976 La fonction évangélisatrice appartient à tout chétien» quels que soient son sexe, son âge et sa situation: en vertu même de son baptême, il n'est pas seulement appelé et habili­ té à posséder la foi, mais aussi a la faire rayonner et à la trans­ mettre (1). De cette fonction, fondamentalement égale pour tous, les motivations et les formes se particularisent selon les groupes et les individus (2). Une de ces différenciations provient indu­ bitablement de la nature, masculine ou féminine, des person­ nes concernées (3); il est donc possible, et à certains moments opportun, de considérer la fonction évangélisatrice de ce point de vue. La réalité même nous y invite puisque l’humanité se comCose d’hommes et de femmes, celles-ci étant même plus nomreuses que les premiers. Il en va d’ailleurs de même dans les effectifs de l’évangélisation, composés pour un tiers d’hom­ mes. pour deux tiers de femmes (4). 1. Ad grntet (AG), 35. a. 2. AG 28. 3. Paul VI, Discours pour Γ Année Internationale de la femme, le 6 novembre * 4: 19 (L'égalité fondamentale!...“n’ex­ clut pas la distinction dans limité et la contribution spécifi­ que de la femme au plein développement de sa vocation pro­ pre et personnelle ” (DC 1974, 1006). Paul VI, Discours aux juristes italiens, le 7 décembre 1974: fie discours note] “la différence de fonction et de nature de la femme par rapport à l’homme. d’où découle l’originalité de son être, de sa psychologie, de sa vocation humaine et chré­ tienne” (et aussi] “la primauté qui revient d la femme sur tout le domaine humain où se posent plus directement les problèmes de la rie., de 1a souffrance, de l’aulstance. surtout de la maternité 4. Paul VI. Discours au Comité pour ΓAnnée internationa­ le de la femme, le 19 avril 1975: ^C’est toute ITalise qui est concernée, c’est dans les communautés locales qu\l faut sus­ citer une révision de vie sur la façon dont sont respectés et Î>romus les droits et les devoirs respectifs de l’homme et de la emme: i la vie sociale d’une part, d la vie et à U mission de 7260 SACHA CONGREGATIO PRO GENTIUM EVANGELIZATIONE n. 4476 L’une et l’autre catégorie ont certains caractères propres, qui méritent d’être étudiés. En ce dossier, pn examinera le groupe féminin, prenant occasion de l’Année internationale de la femme. I. Lumières bibliques et signes des temps Que la femme ait un rôle important dans la divine pers­ pective sur le monde, cela peut être découvert par une etude attentive de la Bible( étude qu’on peut mieux mener actuelle­ ment que par le passe. Le récit de h Genèse, dès les débuts du texte sacré, en signalant que Dieu créa l’être humain comme homme et fem­ me. signale de façon brève mais prégnante, h complémenta­ rité des deux sexes, c’est-à-dire à la fois leur ressemblance, leur différence et leur convergence en tout projet humain, donc aussi en celui de l’évangélisation (S). L’Ancien Testament fournit en fait toute une série de fi­ gures féminines, qui ont joué un rôle éminent dans l’histoire et le destin du Peuple élu. qu'il s'agisse, par exemple, dans les cas de Judith et dTsther, du rôle joué dit ces deux femmes dans des moments particulièrement difficiles et délicats de la vie de leur peuple (6). Le Nouveau Testament Toutes ces figures ont trouvé leur réalisation éminente dans la Vierge Marie, Mère de Dieu, associée le plus étroite­ ment qu’il se peut à l’oeuvre du salut et au rayonnement de la révélation en Jesus-Çhrist, depuis l’Annonciation jusqu'à ce jour de la Pentecôte ou Marie, recevant le don de ITsprit-Saint, est devenue, comme nous la nommons, et selon sa nature pro­ pre, la Reine des apôtres£7). Dans la vie même du Seigneur, les femmes participent am­ plement au projet d’évangélisation, non seulement aux heures prospères, mais aussi, avec une fidélité en laquelle elles dé­ passent les hommes, jusqu'aux heures les plus sombres de la fission, de la mort et de l'ensevelissement du Seigneur: préude et présage de tant de morts apparentes par lesquelles passe en tout temps son Eglise et où souvent les femmes se ré­ vèlent les plus fideles (8). Et c’est à elles que le Christ ressuscité s’adressera poux réa­ liser l’annonce de sa résurrection à ses frères: préfiguration typique de leur fonction de témoignage (9). Saint Paul - et il en fut certes de même pour les autres apôtres - atteste à maintes reprises toute Varie que des fem­ mes, comme Priscille par exemple, ont apportée selon leur charisme, aux évangélisateurs et à l’annonce même de ITvangfle(lO). Il serait trop long de montrer comment ce rôle, jusqu’à un certain point, s’est maintenu à travers les siècles, même s’il a connu, dans la pratique, des ralentissements et des restric­ tions. Pensant ici particulièrement à l’effort évangélisateur en milieu non chrétien aux temps modernes, on peut songer avec £?>«. d u-n.e part· aux reli8‘?4s<’ qui. dis la seconde moitié du XIA® siecle, ont commence a partir nombreuses au loin, nom­ mons Sainte * Françoise Cabrini, la bienheureuse Maria Ledochowska, Mère Marie de la Passion et, d’autre part, plus tôt encore, aux laïques qui fondèrent les premières oeuvres de coopération missionnaire, telles que Pauline Jaricot et Jeanne Bigard. Ces apôtres ont été parmi les premiers modèles d'initiative et de responsabilité féminines, que notre temps réclame si lar­ gement pour cette moitié de ltiumanité. Si le Concile nous invite à examiner “les signes des temps” (1l), on ne peut nier qu’il nous impose ainsi de prendre con­ science des phénomènes du progrès de l'émancipation fémi­ nine. Laissant de côté des excès revendicatifs de certaines femmes d’une part et telles cécités, involontaires ou voulues, de certains hommes d’autre part, on peut constater dans l’en­ semble, et on le fait avec satisfaction, que notre temps a vu se développer de phis en plus rapidement les efforts d'éduca­ tion des femmes, leur prise de conscience personnelle, leur participation accrue aux responsabilités familiales, profession­ nelles et publiques (12). Ces faits, et tant d'autres, constituent un avertissaient; ils n'invitent pas seulement à maintenir et renforcer les contin­ gents féminins qui prennent part à l'évangélisation de façon déjà majoritaire, ils conduisent plus encore tous les hauts res­ ponsables des deux sexes à s’interroger plus profondément sur le rôle propre des femmes dans rannonce de l’Evangile, sur les caractères spécifiques de leur charisme, sur la mise en valeur de celui-ci en des fonctions, des ministères, bref, des responsabilités élargies. Ils amènent aussi nécessairement à s’interroger tous ensemble, hommes et femmes, sur la prépa­ ration des évangélisa tri ces, et sur leur connexion concrète avec les évangélisateurs dans l'oeuvre commune entreprise pour le Christ (13). Cette interrogation est partout en cours; elle doit se pour­ suivre aussi bien à la base qu'aux instances plus hautes, dans une recherche capillaire et des échanges à tout niveau. II. Quelques qualités humaines spécifiquement féminines Réfléchissant sur ce point, des évangélisatrices ont cru pouvoir affirmer: ** La femme est faite plus particulièrement pour tout ce qui se rapporte à la vie, plutôt qu’aux structures, plus pour agir selon des relations personnelles”. Cette précision s'encadre du reste dans un certain nombre de principes que rappellent par priorité les evangelisatrices elles-mêmes. Qu’il s’agisse d’une femme ou d’un homme, le charisme le plus profond demeure le don reçu de la foi et du baptême (14). - Avant toutes les spécifications ultérieures, c’est la vie vécue de façon évangélique qui contitue le vrai témoignage: “Qui veut annoncer doit être soi-méme un annonce”. — La profondeur spirituelle, la cohérence entre les * decla­ rations et la façon de vivre, l’équilibre et la joie dans l’Esprit résultant de cette cohérence, sont des charismes qui ne con­ naissent pas de limites: tous les peuvent partager, nommes et femmes. Cela dit, les femmes elles-mêmes, tout comme ceux qui les voient agir, reconnaissent que certaines qualités humaines sont plus proprement féminines et constituent pour 1’evange­ lisation un soutien privilégié. Constructrices de la vie, les femmes connaissent les condi­ tions qu'exige d'elles et que développe en elles cette lente ger­ mination des personnes, selon la nature et selon la grâce. ITelise d'autre part. Le Concile Vatican U a rappelé solen­ nellement le droit et le devoir qu’ont tous les baptisés, hom­ mes et femmes, de prendre part comme membres responsa­ bles du Peuple de Dieu A la mission de 1 ’Eglise et Q a précisé: Comme de nos Jours les femmes ont une part de phis en plus active dans toute la vie de la société, 11 est très important que Rendisse aussi leur participation dans les divers secteurs de ipostolat de ITglise (Ap Act . ,η. 9)”. (O. R. 19-4-1975). 5. Paul VI. ibidj ‘Tarler d'égalisation des droits ne résout pas le problème, qui est beaucoup phis profond: il faut viser a une complémentarité effective, afin que les hommes et les femmes apportent leurs richesses et leur dynamisme propres i la construction d'un monde non pas nivelé et uniforme, mais harmonies et unifié, selon le dessein du Créateur ou. pour re­ prendre les termes de l’Année sainte, renouvelé et réconcilié *·. β. Voir: Myriam, soeur de Mobe (Ex 15, 20), Deborah (Jg 4, 11). les prophétesses Huldah (2 R 22.14) et la femme dTsafe (b 8 3). Anne (Lc 2. 36) 7. Voir toute la jection de Lumen gentium (LG) sur Ma­ rie. par exemple: ‘Dam wn oeuvre apostolique, 1 re______ _ garde à bon droit ven celle qui engendra la____ Cnriit vie. cette Vierge a été l'exemple dusentiment d'affection ma­ ternelle. dont doivent être animés tous ceux qui participent à la mission apostolique de ITglise pour la régénération de l’hu­ manité” (LG 65). “Lumen gentium placed the humble woman of Nazareth clearly at the center of the apostolic mission of the Church. and gave a new impetus to 20th century wonunsi pilgrimage of faith filth” (Bishop C. T’ Dozier. of Memphis. USA, Pastoral Letter, 1975). 8. Nul VI. Discours au Comité: “Les femmes sont con­ viées à suivre le Christ comme disciples et collaboratrices” (OR, 19-4-1975). Message du Concile, le 8 décembre 1965: "Femmes dans répreuve, vous qui vous tenez toutes droites tous la croix à l'Image de Marie, vous qui, si souvent dans Ihistoire, avez donné aux hommes la force de lutter Jusqu'au bout, de témoigner Jusqu’au martyre, aid ex 4 es encore une fois a garder l'audace des grandes entreprises en même temps que la patience et la sens des humbles commencements ’. “Jesus himself never bowed to the cultural prejudices of his time, that would have prohibited him from dealing with the woman of Samaria, Mary of Magdala, much less the dedicated followers who shared his public life” (C. T. Dozier, loc. ctt.). 9. Lc 24 1-12.22-24. * Priscilla (Ac 18, 26): la diaconesse Phoebe (Rm 16, 1), 10, Evodie et Syntyché (Ph 4, 3). etc. Cf. Discours au Comité, de Paul VI. 7261 1976 NOV 19 “A l'exemple de ces hommes et de ces femmes qui aidaient Paul pour l’évangélisation, les hommes et les femmes qui ont un authentique esprit apostolique suppléent aux besoins de leurs frères et relèvent le moral des pasteurs comme du peu­ ple fidèle” (Apostolicam octuoeitatem, 9). 11. * Dans les efforts pour promouvoir le procès de la fem­ me dans la société, ITglise a déjà reconnu un signe des temps et un appel de l’Esprit” [Π faut! “étudier, en confrontant les aspirations du monde dhujourd nul avec le lumineuse doctri­ ne de ITglise, la pleine participation de la femme à la vie communautaire de ITglise et de la société” (Paul VL Discours pour l'Année de la femme, 6 novembre 1974,DC 1974,1006). 12. “The evolution is irreversible; we are entering a period in which men and women are being called to become partners. The process- is at work not only in factories, b usines and ad­ ministratives offices, and universities, but also in schools and youth-movements” (C. T. Dozier, loc. cit.). 13. “Les femmes travaillent déjà en presque tous les secteurs de la vie, il convient du reste qu’elles puissent assumer pleine­ ment leurs rôles selon leur caractère propre. Tous auront à faire en sorte que la participation spécifique et nécessaire de femmes à la vie culturelle soit reconnue et promue” (Gau­ dium et «pet, 60). “L’heure est venue où la vocation de la femme s’accomplit en plénitude, l’heure où la femme acquiert dans la cité une in­ fluence, un rayonnement, un pouvoir Jamais atteints jusqu Ici C’est pourquoi au moment où l’humanité connaît uneri fonde mutation, les femmes peuvent tant pour aider ITiumi. ne anal du ConcSe^ décembre 14. Voir déjà les affirmations si clairvoyantes de Pie XII deux discours, du 28 août 1949 et du 14 octobre 1956. βΠ 7262 1976 NOV 19 SACRA CONGREGATIO PRO GENTIUM EVANGELIZATIONE Elles manifestent une grande capacité d'aimer ce qui doit venir et de vivre de cette espérance, à travers les délais, les contretemps, les épreuves (15). “Pour que les humains aient la vie”, toute la vie et singu­ lièrement celle de l’âme, par la grâce, “pour qu’ils l’aient en abondance”, c'est-à-dire dans la plénitude de l’Evangile, des sacrements et de l’Eglise, les femmes sont capables de se don­ ner sans compter. Leur dévouement est souvent plus intuitif que celui des hommes et capable de saisir mieux les aspirations et les dé­ tresses, même inavouées, de l’humanité; de savoir quelles ré­ ponses il est opportun d’y apporter. Cette intuition débouche spontanément en des initiatives concrètes: “L’homme est un être d’idées; la femme un être d'action”, sans d’ailleurs vou­ loir forcer cette antithèse. Dans son action, la femme exerce plus facilement que l’homme une continuité et une fidélité envers la vie comme elle se présente. Sa foi en la vie soutient sa foi en la grâce et lui donne les longues patiences nécessaires aux besognes d’é­ ducation naturelle et surnaturelle. Sanctuaire où germe chaque personne vivante, la femme a de la personne individuelle et de ses caractères propres un sens plus éveillé et un respect plus profond; elle en discerne mieux les caractères. Et» plus facilement que d'autres, elle est inclinée à faire fleurir les germes de bien que recèle chaque âme en recherche. Dans le travail multiforme de l’évangélisation, elle montre une capacité perticulière pour nouer les contacts dans une dé­ licate sympathie, pour enraciner longuement les convictions de la foi, pour bâtir de cent façons la famille des enfants de Dieu (16). Enfin, devant les exigences, si variées et parfois si surpre­ nantes, de la vie réelle des sociétés et des Eglises, les femmes révèlent, comme l’expérience le montre, une grande capacité d'adaptation personnelle, qui leur permet, même en des situa­ tions difficiles, d’assurer la survie, et souvent le progrès de l’évangélisation. De fait, l’histoire des missions a, depuis longtemps, attesté l’immense part prise par les femmes dans l’évangélisation du monde. L’Eglise ne saurait trop le reconnaître; et sans doute, à no­ tre époque, en ce moment, la meilleure forme de cette recon­ naissance devra-t-elle consister en une réflexion plus pous­ sée et plus ouverte sur l’avenir des femmes dans l’évangéli­ sation (17). III. Fonctions évangélisatrices des femmes Il faut ici sans doute préciser tout de suite que les fonc­ tions à considérer ne sont pas vues comme suppleant à une éventuelle déficience du personnel masculin, meme si ce cas existe et n’est pas à exclure. Il s’agit, à partir des charismes propres, dont on vient de parler, de considérer ce que les femmes font, désirent faire, peuvent faire — telles qu’elles sont — dans l’évangélisation. Interrrogés sur ce sujet, des dizaines de groupes d’évangélisatrices ont avancé les projets qui suivent, les adoptant selon la mesure du témoignage evangelique qu’ils peuvent rendre. Considérant leurs occupations traditionnelles, hospitaliè­ res, scolaires, sociales, les évangélisatrices pensent unanime­ ment que celles-ci conservent presque partout un rôle im­ portant de service rendu aux nations en progrès, et de té­ moignage rendu à l’amour du Christ pour ces mêmes nations. Il semble que les groupes responsables de telles occupations n’aient pas à les abandonner de leur propre initiative. 11 est toutefois nécessaire de les soumettre a une révision, pour sa­ voir si elles demeurent nécessaires en chaque cas, â quels pu­ blics — parmi les plus déshérités — ces oeuvres s’adressent ou non, de quelle manière et à quel rythme, des responsables lo­ cales et laïques peuvent éventuellement prendre progressive­ ment la relève (18). Si l’Etat desire ou décide de reprendre directement en mair ces oeuvres, il est souhaitable que ks évangélisatrices, dans la mesure où elles demeurent admises, continuent à y collaborer, de la façon qui semblera la meilleure, donnant aln15. ‘‘Vous avez en partage l’amour des sources ... Réconci­ liez les hommes avec la vie“ (Message du Concile aux femmes. 8 décembre 1965). “When it is recognized that woman as a person has the power to communicate, to integrate, to bring to life, to heal and to sensitize, a forward step will have been taken toward total humanization of culture ’ (C. T. Dozier. op. cit.). 16. “L’Année Internationale ... vise i assurer le pleine inté­ gration des femmes dans l’effort global de développement et leur contribution croissante au renforcement de la paix entre les hommes. Ce dernier but a une résonance toute particulière pendant cette Année sainte” (Paul VI. Discours au Comité. loc. cit. — Cf. la note précédente). 17 Le Pape a lui-même signalé ce qu’on peut attendre d’un tel effort: ,rL’avenir de la société civile et de la société ecclé­ siale attend beaucoup de votre sensibilité, de votre capacité de compréhension, de votre douceur et de votre persévéran­ ce de votre générosité et de votre humilité. Ces vertus, ri bien accordées à la psychologie féminine et magnifiquement épanouies dans la Vierge Marie, sont ausri des fruit· del’EspritSaint. Celui-ci vous guidera sûrement” (Paul VI. ibid.) 18. AG. 12 b. 7263 n. 4476 si une preuve accrue de service humble et désintéressé, et s’in­ sérant du même coup plus profondément dans toute la vie de la nation. Par ailleurs, dans les pays où la promotion féminine est suffisamment avancée pour soutenir un tel progrès, la part prise par les femmes à révangéllsation directe et au ministère proprement dît mérite d’etre amplement accrue. A partir des expériences et selon les suggestions des évangélisatriccs elles-mêmes, la participation des femmes à l’an­ nonce de la Bonne Nouvelle peut revêtir bien des formes qu’on ne peut que brièvement énumérer: — Activité catéchétique, tant pour les catéchumènes que pour les chrétiens (cf. Ad gentes. 26). — Visites dans les familles, chez les pauvres, les malades, les abandonnés. — Activité dans les sessions de spiri­ tualité et les retraites. — Conseils, directives et soutien aux vocations. — Enseignement religieux jusqu’au niveau même de la théologie, en toute hypothèse d'utilité et de capacité. - Participation à l’activité des moyens de communication so­ ciale: presse, radio, télévision (19). Toutes ces formes d’action étant au fond des “cultures de la foi” supposent en qui même les pratique une foi profonde, une préparation pédagogique adaptée; chez la femme, elles re­ vêtiront des aspects de finesse et de coeur tout particuliers (20). IV. Activités féminines en paroisse Les considérations qui suivent ne sont pas plus que les pré­ cédentes basées sur la nécessité de “supleer” à l’absence du prêtre, même si ce cas est destiné à se présenter dans une me­ sure croissante. Elles valent d’abord à partir des virtualités na­ turelles de la femme dans la société et dans ITglise, virtualités dont la révélation progresse très rapidement. On peut, par commodité, répartir ces activités en deux groupes, notant dès l’abord qu’il s’agit non seulement de les accomplir en sous-ordre, mais de plus en plus d’en assumer pleinement les responsabilités et les décisions. Cela ne signifie pas que les évangélisatrices se veulent détachées des autres membres de la paroisse, ou indépendantes du prêtre; mais tout simplement qu’elles entendent assumer leur plein rôle dans l’équipe paroissiale; celle-ci doit être une vraie commu­ nauté de travail où tous les membres, sans considération de sexes, assument leur part d’adultes: “ Le Saint-Esprit parie à tous et à toutes” (21). Le premier groupe d’occupations paroissiales où se déploie­ ront les qualités féminines peut approximativement être ap­ pelé “administratif9. Dans la planification de toute la vie pa­ roissiale et de son rayonnement vers le monde non chrétien, les femmes données a l’évangélisation apporteront la précieu­ se contribution de leur sens des réalités concrètes, de leur ap­ plication méthodique et persévérante, de leur créativité prati­ que. Leur apport sera particulièrement important pour ce qui regarde la mise en mouvement apostolique de l’élément fémi­ nin. Ici se montrent ce que certaines d’entre elles appellent “leurs dons d’amitié et de sens maternel’’. Le second gro.upe d’activités le plus important est directe­ ment pastoral (Ad gentes. 18), sans encore constituer, à pro­ prement parler, des ministères. Dans les catéchuménats, par­ ticulièrement féminins, dans les écoles de catéchisme, les Ins­ tituts pastoraux, les séminaires, les femmes ont à jouer un rôle éducatif spécifique auquel des hommes ne pourraient prétendre. Celles qui auront reçu la préparation voulue dirige­ ront des groupes de dialogue entre chetiens et non-chrétiens, des groupes de spiritualité, des cercles de réflexion biblique. Toute une partie de l’apostolat de préparation aux sacre­ ments leur est ouverte, comme aux prêtres, qu’il s’agisse du baptême, de la confession, de la confirmation, du mariage, de l’onction des malades. 11 est à souhaiter que les prêtres, sou­ vent surchargés en ce domaine, trouvent dans les femmes de précieuses associées. A celles-ci, ils reconnaîtront la responsa­ bilité et la responsable autonomie que méritent leurs qualifi­ cations personnelles. Les femmes seront particulièrement capables du contact apostolique avec le monde non chrétien sous son aspect fami­ lial et féminin (22). En certaines cultures, elles seront même les seules capables de ce travail. V. La femme dans la liturgie et les ministères Une longue expérience en certains cas et, en d’autres, la 19. AG.12d. 20. "Elle est digne de louange, cette armée qui a si bien mé­ rite de l’oeuvre missionnalre: celle des catéchistes, tant mas­ culins que féminins, qui. animés d’esprit apostolicue. appor­ tent à grands efforts un renfort particulier et tout â fait néces­ saire à l’expansion de la fol et de l’Eglise ” (AG, 28). 21. "Toute discrimination ... basée sur le sexe ... doit être vaincue et supprimée, car elle est contraire au plan de Dieu” (Gaudium et spes, 29). 22. "Depuis plusieurs décennies, très nombreuses sont les communautés chrétiennes qui bénéficient de l’engagement ·postouque des femmes, tout spécialement dans ledomalne capital de la pastorale familiale(Paul VI. Discours au Comi­ té. loc. cit.). “La femme préservera et développera, principalement dans la communauté familiale, en pleine correspondante avec i nomme, sa fonction oui consute £ accueillir donner et édu* r1** v*®.! 5C développant coruUmment ces potentialités" (Paul VI. Discours pour l’Année de la femme. DC 1974. 1007). π. 4476 SACRA CONGREGATIO PRO GENTIUM EVANGELIZATIONE réussite de nouvelles initiatives indiquent clairement une sé­ rie de voies dans lesquelles les évangélisatrices ont à s'engager de plus en plus. Ce seront parfois des voies qui, jusqu’ici, étaient réservées aux prêtres, mais qui ne constituent pas en principe un monopole sacerdotal et sont utilisables en soi par une diaconie (·), un service féminin (23). En combien de paroisses déjà, en l'absence du prêtre, n’est-ce pas une religieuse qui assume la responsabilité, la présidence et la direction de l'assemblée paraliturgique com­ munautaire, du dimanche et de^la semaine, et se charge d’exhorter les fidèles à leurs devoirs de chrétiens. C’est encore la religieuse dont la présence permet de con­ server la réserve eucharistique et de la partager aux fidèles, en cas de nécessité. Il est des cas où l’administration du baptême et la présen­ ce ecclésiale officielle au mariage sont assurées, moyennant les mandats épiscopaux requis par des religieuses en charge permanente d’une paroisse. D’autres fonctions, dont l'urgen­ ce n’est pas douteuse, mais dont la prise eh charge par les femmes devrait faire l’objet d’une recherche nouvelle précise, regardent les prières des funérailles. L’on constate qu’un certain nombre de religieuses sont an­ goissées de voir en quel abandon se trouvent parfois concrète­ ment des communautés chrétiennes, menacées ainsi d’anémie et de mort; leur requête d’assumer des activités pastorales ac­ crues naît précisément de cette angoisse» et non d’un esprit de revendication; elle mérite d’être examinée avec sympathie, et les circonstances rendent un tel examen urgent (24)_. Le genre de députation officielles requis pour de telles fonctions sera aussi à préciser. Comme le montre l’expérien­ ce, une telle députation pourrait être attribuée par l’évêque du lieu, dès que les conditions à remplir auront été bien dé­ terminées par les suprêmes autorités compétentes. Qu’il s agisse d’un mandat de type juridique, d’une béné­ diction spéciale, ou d’un autre mode à déterminer, l’action pastorale, des femmes comme des hommes, aura à s’exercer en union avec la hiérarchie : ’’Rien sans l’évêque” (Ignace d’Antioche) (25). Mais on peut souhaiter que les autorités ré­ pondent à l’offre de service des femmes consacrées, par une sympathie agissante, dans toute la mesure — qui est large — des possibilités. 1976 NOV 19 pléer, devient actuellement de plus en plus pressante; et des mesures de formation adéquate seront le plus en plus néces­ saire. Aux supérieures de les prendre. A partir de ces signes des temps, les évangélisât rices ellesmêmes précisent de plus en plus certaines lignes essentielles de la formation non seulement initiale mais poursuivie sans fin. La vie de prière doit s’articuler autant que possible sur la culture et même sur les habitudes religieuses traditionnelles, en tout ce qu’elles ont de bon, des peuples auxquels s’adresse l’annonce. Le silence et la contemplation, auxquels les fem­ mes sont providentiellement adaptées, doivent alimenter cet­ te prière, pour déboucher en des liturgies et paraliturgies vrai­ ment expressives pour les peuples concernés. II appartiendra en particulier aux femmes, de constituer, à partir de leur foi et de leur coeur» ce premier langage religieux qui marque pour La vie des enfants et “ceux qui leur resemblent” (28). Par ailleurs, tes évangélisatrices ne pourront manquer, dans la mesure de leurs possibilités, d'approfondir leur forma­ tion théologique chrétienne, mais aussi de comprendre les re­ ligions non chrétiennes et, notamment, la figure, le sens et le rôle concret de la femme en chacune de ces religions. Les multiples expériences pastorales, que font actuelle­ ment tant d’évangélisatrices dans tous les continents, parmi les non-chrétiens et les chrétiens rudimentaires, méritent d’ê­ tre mieux connues et d’éclairer les personnes qui, peut-être, conserveraient un horizon trop restreint ou des méthodes □ uelque peu vieillies; c’est ici que peut le mieux intervenir la formation continue; elle est devenue une nécessité. Mais toutes tes préparations resteraient étriquées si elles ne s'ouvraient constamment sur la totalité du monde à sauver; scelles n'étaient constamment parcourues par l’angoisse et le zèle, devant tes milliards d'âmes auxquelles Jésus-Christ n’a pas été annoncé. Les paroles de Paul — et son ardeur — res­ tent le moteur de toute préparation: “Qui souffre, sans que sa peine me brûle ... Malheur à moi si je n'évangélise” (29). Ni les indéniable urgences de progrès humain, ni les specieuses affirmations de salut sans rEvangile, ne doivent miner cette disposition de base, indispensable a tout moment. VII. Formes et rythmes de l’engagement féminin Donatrices de la vie, consacrées naturellement à son ser­ vice, il appartient intensément aux femmes de donner à l’é­ vangélisation un visage vivant et réaliste, devant le monde qui La fonction évangélisa trice n’est pas aisée. On peut certes, nous regarde. A cet egard, des réflexions sont à faire sur la di­ compter toujours sur la grâce, mais une sérieuse selection, ba­ mension comme sur les aspects des groupes évangélisateurs. sée sur des critères exigeants, est requise. L’expérience, expri­ Des critiques se sont élevées récemment contre les groupes mée par tes interessees elles-mêmes, apprend la nécessité des trop nombreux, qui naissent soit des nécessités d’une oeuvre conditions suivantes: qui demande un ample personnel, soit de la tendance natu­ - L’évangélisation, vue dans son aspect humain, requiert relle des êtres humains à s’organiser en unités plus larges, soit des personnes équilibrées, ayant un psychisme sain et robus­ du regroupement en masse des personnnes à former. te (26). Des personnnes libérées des fausses entraves comme C est pourquoi l’on a beaucoup parlé des petites commu­ des fausses émancipations et parvenues à une maturité humai­ nautés, notamment chez les femmes. ne, où elles trouvent et manifestent leur joie et leur rayonne­ En fait, c’est le but à atteindre, ce sont les exigences de la vie, commune et apostolique, qui doivent ici servir de critère ment. De telles personnes seront les mieux préparées à nouer pour la dimension communautaire. De l’expérience des evanet entretenir avec les interlocuteurs et associés, non chrétiens gélisatrices, U semble ressortir que l’envoi d’une femme seule des rélations sociales paisibles et profondes: ‘'chaleur et ac­ vers un mflieu à évangéliser requiert en celle-ci des qualités cueil”, dit un témoignage. assez exceptionnelles; il ne peut être envisagé sans un fond Au-delà, ou mieux, sur ce fond humain, doit s'établir une humain et spirituel considérable et résistant, ni sans un con­ intense vie spirituelle, une capacité de solitude pleine, remplie tact et des retours réguliers vers un groupe de soutien. de fol vivante, de conversation avec Dieu, et de participation, 11 est beaucoup plus normal que le groupe évangélisateur, contemplative et active, j son plan de rédemption du monde. même s'il opère en avant-garde, comporte plusieurs perwnnes, L'évangélisation sait, selon la parole du Pape Paul VI, que et que ces personnes représentent un éventail diversifié de vapour la femme comme pour tout être humain.: “c’est la sain­ leurs, qu’il s’agisse de l’origine spirituelle ou de la capacité teté qui constitue la promotion la plus féconde”. Son “expé­ professionnelle. Maintes expériences ont montré les richesses rience” la plus valable sera toujours de rencontrer Dieu dans le prochain comme en elle-même. (et aussi quelques difficultés) d’une telle variété (30). Personne ne peut évangéliser sans avoir d’abord été évan­ Quant à la dimension des groupes, aucune règle ne semble gélisé et converti (27). pouvoir être donnée. Il est possible que les exigences d’une Essentielle et première, la valeur spirituelle doit normale­ oeuvre, toute révision faite, continuent à réclamer un grou­ ment s’accompagner dans les évangélisai rices, d’une compé­ pement important; il est par ailleurs clair qu'un groupe res­ tence concrète: celle-ci peut se situer dans le domaine directe­ treint peut plus facilement s’insérer profondément dans un ment pastoral; mais souvent, dans les circonstances où se trou­ milieu, en adopter te style et tes rythmes de vie, dont il faut vent les peuples à évangéliser, les compétences techniques res­ parler maintemant. tent de la plus haute importance; demeurent requises d'urgen­ Lorsqu’elles s'expriment sur ce point, les évangélisatrices ce les capacités médicales, éducatives, sociales, et autres quali­ souhaitent que les groupes aient diverses qualités. fications pour servir la libération et le développement glo­ Quelle qu’en soit la dimension — et avec une préférence baux des populations. pour la dimension modeste - 1e groupe doit de plus en plus éCette exigence, à laquelle en des temps plus simples la viter de donner une impression de puissance et de distance. bonne volonté et te dévouement sans limite pouvaient sup­ N’ayant, en principe, “rien à cacher’, les communautés ont a· 28. AG 40 et 18. • Diaconie est un service, le diaconat est un ordre sacré. 29. 2 Co 11. 29. 1 Co 9, 16.En maints passages, le Concile, 23. “When it is acknowledged that religious women have en signifiant aux chrétiens leurs tiches au service de l’Eglise the ability, as persons, to share the Word and the Spirit In vi­ et de la Mission. ne tait nulle distinction entre hommes et tal ministerial rules within the institutional Church, there will femmes. Π ne faut famais oubHer que dans l'usaae du latin le be further humanization’4 (C. T. Dozier, tec. cit.). vocable masculin peut couvrir, sauf indication contraire évi­ 24. C’est une supérieure générale qui le rappelle, dans un dente. les deux sexes; ainsi en va-t-il pour le mot: Christianus esprit qui est bien le contraire d'une revendication: “The mis­ pour le mot religiosus. Certains autres mots se prêtent d’euxsionary Sisters should be serving humbly and discreetly, being mêmes 4 cette bivalence: christ i fideles, membra Ecclesiae present not as a burden but as a stimulus, loving, sympathetic Des expressions de « genre doivent toujours être lues dans and attentive: th as is all that matters, whatever service we l’acception la plus large possible, notamment pour ce qui bre” (Bonne mise au point en la matière*. Card. Suenens. regarde les hommes et les femmes. fC 1914. 948). 39· A9' 5 13’ 8 b· Cet ««Prit universel 26. Cf. AG 30. qui développe le principe. servira de modèle â tous, éviter les périls que signale a G 1 r f · “L’esprit de supériorité envers les races autresque la sienne 28. AG 25 a. propre, le nationalisme exacerbé * ’. q ** neime 27. AG 40. VI. Sélection et préparation des évangelisatrices I 7265 7266 1976 NOV 20-DEC 1 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS - PAULUS VI vantage à abandonner les structures qui, inutilement, augmen­ teraient la séparation, à se présenter comme ouvertes, avec ces caractères qui conviennent si bien à la féminité: la dispo­ nibilité ouverte, l’écoute sympathique, la compréhension cor­ diale, l’hospitalité, non seulement spirituelle mais materielle, pour les personnes en difficulté. L'apparence de richesse constituerait déjà, à ce point de vue, un obstacle. L'aisancc assurée en des pays pauvres, où les femmes travaillent durement, serait un contre-témoignage. L'eanrit de propriété qui, même dans une situation de pauvre­ té, refuserait de partager les modestes ressources (l'avarice Seut exister à tout niveau) serait un signe de défiance envers i providence de Dieu Père. Un autre caractère requis actuellement dans les commu­ nautés, pour arriver à une vraie insertion dans la masse, va à contre-courant de la tendance à une vie bien réglée ct bien fi­ xée, qui fut parfois regardée comme l’idéal dernier d’un grou­ pe. Certes, des points forts de silence, de prière, de vie com­ munautaire restent requis; cependant, cela assuré, une vrai vo­ lonté d’insertion amènera nécessairement à s'adapter avec/7exibUité à des séries d'imprévus; les structures sont requises au­ tant qu’il se doit, mais pour un apostolat vivant, elles doivent s'adapter autant qu'il se peut. Mais le dernier mot du témoignage des équipes féminines, sera prononcé par une vie dont la charité est l'âme, qu’elle s’exerce au dedans ou vers le dehors. Ici la délicatesse et l’in­ géniosité féminines ont un rôle à remplir, irremplaçable, pour donner aux communautés ces touches de fraternité humaine et chrétienne, qui les rendront très attrayantes; ce témoignage sera d'autant plus éloquent qu’il unira des personnes prove­ nant de nations, de races, de groupes différents. VIII. Vers des responsabilités accrues On a déjà proposé plus haut bien des perspectives dans les­ quelles les femmes auront à assumer, dans l’évangélisation, des responsabilités pratiques accrues, au même titre que les hommes, à partir de qualités équivalentes. Dans les planifications d’ensemble, on peut noter, ça et là, avec satisfaction qu’une part est faite aux femmes dans diffé­ rents Conseils et Commissions, consultatifs ou délibératifs, de l’Eglise. L’appel fait plusieurs fois aux femmes par le SaintPère pour une prise en charge plus large des responsablités, des activités de l’évangélisation, la création d’une Commission pontificale pour la femme, élargie en Comité pour l’Année in­ ternationale de la femme, la nomination de femmes comme consulteurs de diverses Congrégations romaines ont ouvert un chemin qui peut sans aucun doute s'élargir (31). On constate, dans les domaines profanes, que les femmes qualifiées pour un emploi déterminé y sont mieux admises que jadis; ce phénomène doit être attendu également dans le domaine de la religion et de l’évangélisation. Il faut avouer pourtant que beaucoup reste à faire afin 3ue les immenses ressources féminines soient mises à même e se déployer entièrement pour le règne de Dieu. Puissent les hommes et les femmes, dans la lumière du rô­ le éminent joué par Marie, Reine des Apôtres, comprendre quelles possibilités l’actuelle prise de conscience des femmes offre à ITglise, si elle sait les utiliser, pour l’évangélisation du monde. 31. “Certaines femmes sont appelées à participer aux Ins­ tances de réflexion, soit au niveau des diocèses, soit à l’éche­ lon des paroisses et des dovennées". “Le Siège apostolique lui-même a appelé, vous le savez, quelques femmes particulièrement qualifiées à prendre pla­ ce dans certains de ses organismes de travail^’ (Paul VI. Discours au Comité, 19 avril 1975). ♦ Documents Omnlf terra’, apr. 1976. Adn. In Doc. Cath. 73 (1976) 612 et 618-619, ubi quaedam notulae blbllographicae de hoc argumento referuntur. 4477 1976 NOV 20.- SC pro EPISCOPIS. RESCRIPTUM. PART.· Facultas datur Conferentiae Episcopali ericendi cano­ nice in personam moralem Institutum vulgo dictum “Caritas italiana” PECRES. - Beatissime Pater, Antonius Poma, archiepiscopus Bononiensis, Conferentiae episcopalis Italiae Praeses, po­ stulat ut per formale decretum institutum “Caritas italiana’* nuncupatum, quod in beneficientiae et progressionis campo allaborat, personam moralem constituere possit. ResCRP,- Ex Audientia Summi Pontificis diei 20 no­ vembris 1976. Summu Pontifex Paulus, Divina Providentia PP. VI, audita relatione infrascripti Cardinalis sacrae Congre­ gationis pro Episcopis Praefecti, arbitratus huiusmodi postu­ lationem germanae caritati aptiori modo fovendae adiumentis que efficacius ferendis maxime conducere, gratiam iuxta pre­ ces concedit, ita ut “Caritas Italiana" rationem personae mo­ 7267 n. 4477 - 4478 ralis in Ecclesia sortiatur, concessione data per formale decre­ tum Conferentiae episcopalis italicae Praesidis. Contrariis qui­ busvis minime obstantibus, - S. Card. BAGGIO, Praefectus. Emestus CivardiJecretarius * Praesldl Conferentiae episcopalis Italiae, Prot. N. 1029/ 53: Notlziarlo della Conferenza episcopale Italiana, an. 1977 num. 4 p. 52. Adn. Institutum “Caritas Italiana” erectum fuit In personam moralem canonicam per decretum Praesidis Con­ ferentiae episcopalis Italiae, diei 25 dec. 1976, Prot. N. 1060/ 76, culus refert textum: Notlziarlo, cit. p. 53. 4478 1976 DEC 1.-PAULUS VI, ALLOC. AAS68 (1976) 729-733 Allocutio ad legatos Sedium Academicarum, sive Universita­ tum sive Facultatum, studiis ecclesiasticis provehendis, apud Aedes Vaticanas ob II in terna tionalem Conventum, favente Sacra Congregatione pro Institutione Catholica, congregatos: De evangelizationc mundi exercenda ab Universitati­ bus et Studiorum Facultatibus Ecclesiae per earum munus doctrinale et paedagogicum Signor Cardinale e carissimi Delegati delle Università e Fa­ coltà di Studi Ecclesiastici ! Questa nostra visita nelTAula dei Sinodo, dove siete riumti da oltre una settimana per mettere a servizio della Chiesa, nello spirito della più aperta co liabo razione, la qualificata vostra competenza di ricercatori e di do­ centi, risponde certamente a molteplici ragioni, ma s’ispira soprattutto e si csprime in due sentimenti: la gratitudine per ciascuno di voi, la stima per il vostro lavoro. Convenuti da di­ versi Paesi e dai Centri Accademici che promuovono e trasmettono le discipline teologiche e quelle che ad esse si riconnettono, voi avete accolto l’invito della Sacra Congrcgazione per ITducazione Cattolica, al fine di dare attuazione ad una pré­ cisa disposizione conciliare: rivedere, cioè, la Costituzione A­ postolica Deus scientiarum Dominus, e mettere a punto un accurato progetto della nuova legge che dovrà sostituirla (1). A questo vostro impegno cosi pre muro so ed anche generoso, tenuto conto delle distanze e delle varie difficoltà di tempo e di luogo, va, dunque, il Nostro grazie sincero e si rivolge, insieme, la Nostra fiduciosa attesa. Vi confessiamo che, prima ancora che per motivi oggettivi, è per motivi di ordine personale e psicoJoçico che Noi annettiamo grande importanza alia vostra attivita, e la seguiamo percio, con attento intéressé, essendo convint! che la fede cri­ stiana - di fronte alia sfida di certa scienza profana o, più esattamente, dello scientismo moderno - proprio dagli Istituti Superiori di studi sacri si attende non semplicemente un’effi­ cace e puntuale apologetica, ma una più esatta collocazione, altresi, pari alia trascendentc sua dignità. un più definito rap­ porto di presenza e di contatto nelTordinamento generale dcl1’umana cultura, l’accesso più diretto e spedito alie sue sorgenti evangelichc, la conferma della sua inddenza nel segnare e dirigere la vita morale. Al riguardo, vi ripeteremo coi Conci­ lio che “la Chiesa si aspetta moltissimo dallat/tività delle Fa- 730 coltà di Scienze Sacre” (2), e cio vale anche a spiegare il com­ pito che vi è stato assegnato in questa circostanza, di sottoporre ad opportuna revisione, come primi destinatari e diretti interessati, le leggi che regolano le medesime Facoltà. Ritomiamo cosi al terna peculiare, ch *è come fasse del présente Congresso: se spettera alla S. Sede emanare a suo tempo - speriamo al più presto - il testo aggiomato di dette leggi, a voi ora è richiesto il contributo della vostra preparazione, della vostra riflessionc, della vostra esperienza. della ricchezza stessa delle diverse istanze che qui rappresentate c delle voci distinte, che potete inscrire nella discussione preliminare. Difatti, è da considerare concluso il tempo della sperimentazione delle Normae quaedam, che scaturirono dal I Congresso Intemazionalc del 1967: gli an ni abbastanza nume­ rosi e non di rado cruciali, da allora trascorsi, rendono orrnii indilazionabile la redazione definitiva. Da parte nostra, pensiamo - cd è una delle ragioni dell odiemo incontro - di averc qualcosa da dirvi in proposito, rifacendoci alia missione primaria della Chiesa: rerengefcztfzione, un argomento questo che proprio in ouesta sede è sta­ to approfondito dal più recente Sinodo del Vescovi. e che Noi abbiamo poi ampiamente trattato nell’Esortazione (3). 1. Cfr. DecL de educatione christixna Onai'üuimum rdury tionh, n. 11. par. 2: Ecclctlaiticac Facultate», proprib ipsa­ rum legibui opportune recognltb 2. Ibid., n. 11, inlzio. 3. Cfr. A.A.S. 69 (1976), pp. 5-76. 7268 η. 4479 PAULUS VI: NUNTIUS PRO DIE PACIS FOVENDAE Una tale missione ha carattere onnicomprensivo, sicché, come si è sempre pariato di evangelizzazione a tutti i livelli, a tutti gli ambienti ed a ciascuna categoria di persone, cosi abbiamo in quel documento pariato di “evangelizzazione delle culture e della cultura” (4); al qual fine sono elettivamente deputate le nostre e vostre Universiti e Facoltà. Chi potra, infatti. ne­ gare che. neU’ambito di tanto nobile funzione, le Facoltà teo­ logiche e te Facoltà “sorelte" di filosofia, morale, diritto, li­ turgia, pedagogia ecc. occupano un posto singolare? Esse svolgono, innanzitutto, un ruolo dottrinale: in tutti coloro che vi lavorano c espressamente e realmente presente la Chiesa: ivi si insegna, ivi si scruta la fede, il cui deposito è affidato alla Chiesa. Questa, pertanto, non puô esservi estranea o rimanere Ion tan a, ma vi si ritrova, in particolare, nella persona di queüi che hanno la rcsponsabilita apostolica ed il conseguente dovere di custodire quel prezioso deposito, di vi­ gilare alla sua purezza ed integrita, di raccogliere e mettere a fratto i tevori che ivi si compiono. Questa attenta presenza 731 del Magistero non / puô non apparire corne un segno deüa nobiltà, dclla necessità, della ritevanza del servizio che ‘'pro cau­ sa fidei" è svolto alTintemo di tali Istituzioni. 1976 DEC 8 veraità degli Studi o Studi Generali, che hanno avuto nella Chiesa - lo ripetiamo, senza iattanza, coi Nostro Predccessore - la loro prowida madre e patrona, e che nclForiginalc e sostanzialmente immodificato disegno son continuati fino ai nostri giorni (6). Nella successione progrediente di queste tappe, è possibile intravedere una nuova tappa? Si, dopo le vioende e le trasformazioni incessant! di questo secolo, ormai awiato alia sua conclusione; dopo 1’evento prowidenziale del Concilio Vati­ cano II; dopo i recenti fermenti e i travagli - perché tacerli? dei mondo giovanile e universitario, che non potevano non toccare anche i nostri Centri Accademici, questa tappa è lecito ed auspicabile attenderia. Sarà una tappa — credi amo ~ di un cammino che non puô arrest arsi, ubbidendo esso ad uno stimolo primordiale che Dio ha posto nel cuore delFuomo: la ricerca inesausta, insaziata. e perciô ricorrente dclla Verità, il combattimento animoso per la Verità, che non è che Dio stesso! Quel Dio chc ha voluto suffragare 1’umano sa­ pere con una sorgente ulteriore di divina rivelazione, a cui te fede risponde, c di cui il m^istcro dclla Chiesa è custode ed interprete, soltevando e altergando te mente dell’umano pensiero alia intclligenza d"ineffabili verità e confortandola di beatificanti certczze (7). 11 / lavoro, che state svolgcndo in 733 Suesti giorni, nelte misura che servira a raggiungere o favorird raggiungimento di questo ulteriore, ideale traguardo. se ne arricchisce e nobilita. Con questo auspicio impartiamo a voi ed ai vostri collabo­ rato ri te Benedizione Apostolica. pegno di memore benevo­ le nza e propiziatrice dei lu mi dell’etema Sapienza. Coltegato e del pari importante è il loro ruolo pedagogico, perché è in esse specialmente che si formano i futuri maestri della Parola e, tra questi stes», gli educatori dei Sacerdoti. Questo punto intendiamo ri chiam are con particolare insiste nza aile Facoltà Teologiche ed aile altre Facoltà: è opinione unanime ed univenalmente diffusa che te sorti del Sacerdozio e dei Centri di formazione sacerdotale dîpendono, per gran parte, dalla scie nza e dalla virtù, dalle qualità dottrinali e mo­ rali, d agli insegn am en ti e dagli esempi degli uomini che edu ca­ 6. Cfr. A.A^. 23 (1931). pp. 241-247. no i futuri Sacerdoti. Son uomini chiamati da tutte te parti e, 7. Cfr. Denz.-Sch., 3015 et ». se la Chiesa conta molto su di loro, è in definitiva suite stes4479 se Facoltà che conta, perché li essi si preparano ed operano. Grande, dunque, è la responsabilità dei Rettori e dei Professo­ 1976 DEC 8.- PAULUS VI, NUhTT. AAS 68 (1976) 707-714 ri accademici nei confronti dei loro allievi : corne sarebbe faci­ Nuntius scripto datus universis Christifidelibus omni bus­ le dare loro una ptega pericofosa, cosi è esaltante preparare qué bonae voluntatis hominibus, Calendis lanuahis a. 1977 degni e capaci educatori di Sacerdoti. Qié se oggi la Chiesa diem celebraturis ad pacem fovendam per totum orbem guarda con soddisfazione all’accresduto intéressé dei laid per terrarum dicatum le scienze teologiche c affini ed alla loro affluenza nelte relati­ De relationibus exsistentibus inter tutelam pacis et ve Facoltà, essa non dimenticherà mai te cure ben maggiori tutelam vitae humanae che si richiedono per la formazione dei sacri ministri. Inquadrati cosi i ruoli principali dei vostri Istituti nella Uomini grandi e responsabili! Uomini innumerevoli e scomissione ecctesiate dell’evangelizzazione, G piace aggiungere nosciu ti! Uomini A mici! laugurio che i lavoridelpresente Congresso fomiscano valide Eccod ancora una volta, te decima volta, a voi! con voi! e positive indicazioni, da cui si possano ricavare le linee di uAll'alba del nuovo anno 1977, noi siamo alte vostra porta e na saggia ed appropriât a legislazione. Diciamo una tegislazio- bussiamo (1). Aprited, per favore. Noi siamo il solito Pellegri­ ne non costrittiva, né gretta, ma aperta, protesa al futuro, ri- no, che pereorre te vic de! mondo, senza stancani mai, e sen­ cettiva di nuovi succhi vitali. Basterà, a tal fine, che essa sia si- za smarrire te strada. Siamo inviati per portarvi il solito anmultaneamente fedele all’ispirazione della retta fede e alla nundo; siamo profeti dclla Pace! Si, Pace, Pace, noi andiamo realtà della vita, cioè conforme aile istanze permanenti della gridando, come messaggeri d’un’idea fissa, d’un'idea antica, Parola di Dio c del Magistero ecclesiastico, aisug^erimentidelma sempre nuova per te necessità ricorrente che te reclama, i‘espericnza, aile teçittime esigenze della gioventu d oggi. Pen- come una scopcrta, come un dovere. come una beatitudine! riamo ad una equibbrata legislazione. non pesante e pedante, L’idea della Pace sembra acquisita, come espressione équiva­ non (assista o molle mente permissiva, la quale costituhca una lente e perfettiva délia civilta. Non vi è civiltà senza la pace. guida orientatrice ed un chiaro punto di riferimento contre Ma in realtà la pace non è mai ne compléta, né sicura. Avete gli arbitri e te fantasie temerarie. Se cosi sarà, essa fomirà te ossservato come le slesse acquisizioni de! progresso possono condizioni adatte e quasi Γ “humus" naturale, dacui scaturi- essere cause di conflitti; e quali conflitti! Non giudicate su­ ranno salutari ed qnginali iniziative in un settore che non è perfluo, e perdo noioso, il nostro annuale messaggio in favore nostro ma c del Cristo Gesù, autore e perfezionatore della fe- della Pace. 732 de (5). ( Sul quadrante della psicologia dell’umanità la Pace ha seGrazie. dunque, al vostro apporto G arride h speranza di gnato dopo I'ultima guerra mondiale un’ora di fortuna. Suile poter presto promulgare la nuova Costituzione. Lasciateci. immense rovine. ben diverse, si, nei vari Paesi, ma universali, perô, ricordare ancora la Deus scientiarum Dominus, specie sola vittoriosa si è vista dominare te Pace, finalmcnte. E subi­ per la mirabile sintesi introduttiva. nella quale il Nostro Preto te opere, te istituzioni, che sono proprie della Pace, sono decessore Pio XI di v. m. ha delineato con lucida efficacia te fiorite. corne una vegetazione primaverile. c molto di esse retappe slorico-culturali-scolastiche. pcrcorsc dalla Chiesa macsistono e vigoreggiano ancora; sono te conquiste del mondo rtra nelte diverse suc ctà. Ne abbiamo individuate alcune: nuovo; e il mondo fa bene ad esse me fiero e a conservante dalla prima era apostolica, in cui lo Spirito Santo stesso, con ! effidenza e lo sviluppo; sono te opère e le istituzioni che selabbondanza dei suoi carismi, fu diretto Maestro ai fedeli,al gnano un gradino ascensionale nel progresso delTumanità. secondo secok) duranto il quale fio rire no a Smime, a Roma, Ascoltiamo un istante, a questo punto, una voce autorevoie, ad Alessandria, ad Edessa eletti domicili di sapienza cristiana; patema e profetica. quella del nostro venerato Predecessore. e, prii tardi, dagli illustri e celebrati didascalèia di Alessandria, Papa Giovanni XXlll: di Ceurea e di Antiochia, donde u sciro no gli ingegni più alti “La convivenza umana. venerabili Fratelli e diletti figli, veluti scientiarum optimates - nella stagione rigogliosa del­ deve essere / considerata anzitutto corne un fatto spirituale: 708 la grande Patristica, fino al sorgere ed ύ moltiplicarsi delle quale comunicazione di conoscenze nella luce del vero; eserScuote Episcopali e Monastiche. quando furono te Chiesc e i cizio di diritti e adempimento di doveri; impulso e richiamo Conventi i rifugi ricuri dell'antica cultura ed insterne te fucine al bene morale, e come nobile comune godimento dei bello in operose della incipiente civiltà mediocvale. Infine incontriatutte le sue legittime espressioni; permanente disposizione ad mo il tloriosum illud mediae aetatis Institutum, cioè te Unieffondere gli uni negli altri il meglio di se stessi; anelito ad una mutua e sempre più ricca assimitezione di valori spirituali: 4. perfundere cultural atque etiam culturam homtnto: ctr. Ibid. an. 19 e 20. pp. 18-19; cfr. ancora Cost. part. valon nei quali trovano la loro perenne vivificazione e il loro Uaudium et tpet, n. 53. b.Ebr 12. 2. 7269 1. Cfr. Ap 3. 20. 7270 1976 DEC 8 PAULUS VI: NUNTIUS PRO DIE PACIS FOVENDAE η. 4479 oricntamento di fondo le espressioni cultural], il mondo ccopregiudizi empirici ed utilitari, delle cosiddette ragioni di Sta­ nomico, le istituzioni sociali, i movimenti c regimi politici, gli to, o dei costumi storici e tradizionali, vi oppongono, ancora ordinamenti giuridici e tutti gli altri dementi esteriori, in cui oggi, ostacoli, che sembrano insuperabili. Con questa tragica si articola e si csprime la convivenza nel suo cvolversi inces­ conclusione: se Pace e Vita possono iDogicamcnte, ma pratisante” (2), camente dissociarsi, si delinea sulTorizzonte del futuro una Ma questa fase tcrapcutica dclla Pace cede il passo a nuove catastrofe che, ai nostri giorni, potrebbe essere senza misura e contestazioni, sia come a residui di reviviscenti contese, solo senza rimedio sia per la Pace, che per la Vita. Hiroshima è do­ prowisoriamente composte; sia come a fcnomeni storici nuocumento terribilmente éloquente e paradigma spaventosavi, nascenti dalle strutture sociali in continua evoluzionc. La mente profetico a questo riguardo. La Pace, se per deprecabi­ Pace ritoma ad essere in soffercnza, nci sentiment! degli uo­ le ipotesi, fosse concepita avulsa dai connaturato rispetto con mini dapprima, poi in contestazioni parziali c locali, e poi in la Vita, potrebbe imporsi corne un triste trionfo della morte; spaventosi program mi di armamenti, che calcolano a freddo vengono alla mente le parole di Cornelio Tacito: “ ... ubi soil· il potcnziale di terrificanti distruzioni, superiori alla stessa no­ tudinem faciunt, pacem appellant ** (3). E reciprocamente: si stra capacité di tradurre in misure concrete. Tentativi lodevopuô es al tare con egoistica e quasi idolatries preferenza la Vita lissimi per scongiurarc simili conflagrazioni sorgono quae là; privilegiata di alcuni a prezzo delTaltrui oppressione, o sope noi auguriamo che essi possano avere ragione sui pericoli pressione: è Pace cotesta? incommensurabili, a cui tali tentativi stanno cercando preven­ Per ritrovare la chiave della verità in questo confiitto, che tive rimedio. da teorico e morale si fa tragicamente reale, e che profana e Uomini Fratelli! questo non basta. 11 concetto dclla Pace, insanguina, ancora oggi, tante pagine dell'umana convivenza, come idcale direttivo dell effettiva attività delTumano consorbisogna senz'altro riconoscere il primato alla Vita, come valo­ zio, sembra soccombere ad un fatale soprawento deU *incapare e corne condizione dclla Pace. Ecco la formula: “se vuoi h cilà del mondo a governarsi nella Pace e con la Pace. La Pace Pace, difendi la Vita”. La Vita è il vertice della Pace. Se la lo­ non è un fatto autogeno, se pur ad esso tendono gli impulsi gica del nostro operare parte dalla sacralité della Vita, la guer­ profond! dclla natura umana; la Pace è l’ordine;e all’ordine are, come mezzo normale e abituale per l'affermazione del di­ ritto e quindi dclla Pace, è virtualmente squalificata. La Pace spira ogni cosa, ogni fatto, come ad un destino prccostituito, altro non è chc il soprawento in con testabile del diritto e alla come ad una ragion d‘essere preconcepita, ma che si realizza fine la felice celebrazione della Vita. in concomitanza cd in collaborazione con moltcplici fattori. Qui Tescmplificazione è senza fine, corne senza fine é la Per questo la Pace è un vertice chc suppone una interiore e casistica delle awenture, o per meglio dire delle sventure, in complessa slruttura di sostegno; essa è come un corpo flessibile che deve essere corroborato da uno scheletro robusto. Es­ cui la Vita è posta in gioco nel confronto con la Pace. Noi facciamo nostra la classifica che, a tale proposito, è stata presa è una costruzione che deve la sua stabilita e la sua eccellen­ sentata secondo “tre imperativi essenziali’’. Occorre, sostenza alio sforzo portante di cause c di condizioni, che spesso le mancano. ed anche quando sono operanti non sempre resisto- gono questi imperativi, che per avere la Pace autentica e felice no alia funzione loro assegnata, affinché la piramide della Pa- si debba: difendere la Vita, risanare la Vita, promuovere la 709 ce sia stabile nella sua base ed alta nella sua sommité. / Vita. La politica dei grandi armamenti è subito chiamata in cau­ Ma di fronte a questa analisi della Pace, che ne confcrma sa. L’antica sentenza, che ha fatto e fa scuola nella politica: si l’eccellenza e la necessità, e nello stesso tempo ne rivela la in­ vis pacem, para bellum non è am missi bile senza radical! riserstabilitate la fragilité, noi riaffermiamo la nostra convinzione: ve (4). Noi con la schietta / audacia dei nostri principii, de- 711 la Pace è doverosa, la Pace è possibile. E * questo il nostro rinunciamo cosi il falso e pericoloso programma della “cona acorrente messaggio, che fa proprio 1’ideale della civillà, fa eco gli armamenti”, della gara segreta alla supériorité bellica fra i all’aspirazione dei Popoli, conforta la speranza degli uomini popoli. Anche se, per una supentite felice saggezza, o se per umili e deboli e nobilita con la giustizia la sicurezza dei forti. un tacito, ma gié tremendo “braccio di ferro” nell equüibrio E' il messaggio dell ottimismo, è il presagio dcll’awenire. Non delle awersc forze micidiali, la guerra(equateguerresarebbe!) è un sogno la Pace, non è un’utopia, non è un'illusione. E non scoppia, corne non compiangere llncalcolabile dispendio nemmeno essa è una fatica di Sisifo: no, essa puo essere prodi mezzi economic! e di umane energie per conservare ad ogni lungata e corroborata; essa puô segnare le più belle pagine deDa storia, non solo con i lasti della potenza e dclla çloria, singolo Stato la sua corazza di armi sempre più costose, sem; pre più efficienti, a danno dei bilanci scolastici, cultural!, agri­ ma ancora più con quclli anche million dell'umana virtu, del­ la bonté popolare, della prosperita collettiva dclla vera civilcole sanitari, civili; Pape e Vita sopportano pesi enormi e intà: la civil té delTamore. calcolabili per mantencre una Pace fondata sulla perpetua mi­ E' dawero possibile? Si, lo è; lo deve essere. Ma siamo sin­ na ccia alla Vita, come pure per difendere la Vita mediante uceri: la Pace, npetiamo, è doverosa, è possibile, ma non senza na costante minaccia alia Pace. Si dira: è ineluttabite. Puo es­ il concorso di moite e non facili condizioni. Il discorso sulle sere in una concezione ancora tanto imperfetta della civiltà. condizioni della Pace, noi ce ne rendiamo conto, è molto dif­ Ma riconosciamo almeno che questa sfida costituzionate, che ficile e molto lungo. Noi non oseremo qui affrontarlo. Noi la gara agli armamenti stabilisée fra la Vita c la Pace, è una 10 lasciamo agli esperti. Ma non vogliamo taceme un aspetto, formula in se stessa fallace, e che va corretta, superata. Lode che è senza dubbio primordiale. Ci basta ora richiamarlo e dunque allo sforzo già iniziato per ridurre e alia fine per eli­ raccomandarlo alia riflessione degli uomini buoni e intelligenminare questa assurdaguerra fredda risultante dal progressivo ti. Ed è questo: il rapporto della Pace con la concezione chc il aumento del rispettivo potenziale bellico delle Nazioni, quasi mondo ha dclla Vita umana. queste dovessero essere senza scampo ncmiche fra loro, e qua­ Pace e Vita: sono beni supremi nell’ordine civile; e sono si fossero incapaci di accorgersi che talc concezione dei rap­ beni correlativi. port! intemazionali si dovrebbe un giomo risolvere nella ravi­ Vopliamo la Pace? difendiamo la Vita! na della Pace quanto d’innumerevoli vite umane. Puo questo binomio “Pace e Vita” apparire quasi una tauMa non è solo la guerre che uccide la Pace. Ogni delitto tologia, uno slogan retorico; ma tale non è. Esso rappresenta contra la Vita è un attentato contra la Pace, specialmente se una conquista lungamentc contesa lungo il cammino delTuesso intacca il costume del Popolo, come spesso di ven ta oggi mano progresso; un cammino non ancora giunto al suo finale con orrenda e talora legale facilité la sopprcssione della Vita traguardo. Quante volte nella drammatica storia dcITumanita nascente, con 1’aborto. Si usano invocare a favore delTaborto 11 binomio “Pace e Vita” racchiude uno scontro feroce dei motivazioni come le seguenti: i'aborto mira a frenare Taudue termini, non un abbraccio fratemo. La Pace è cercata e mento molesto della popolazione, a eliminare csscri condanconquistata con la morte, e non con la Vita;e la Vita si affer­ nati alia malformazione, al disonore sociale, alia miseria pro­ ma non con la Pace, ma con la lotta, come un triste fato ne­ letaria, eccetcra. sembra piuttosto giovare che nuocere alia cessario alla propria difesa. Pace. Ma cosi non è. La soppressione d'una Vita nascit un, ο La parentela fra la Pace e la Vita sembra scaturire dalla na­ gié venuta alla luce viola innanzitutto il principio morale *atura delle cose; ma non sempre, non ancora, dalla logica del crosanto, a cui sempre la concezione dell umana esistenza de­ pensiero e della condotta degli uomini. E questa. se vogliamo ve riferirsi. la Vita umana è sacra fin dai primo momento del comprendere la d in arnica del progresso umano, è il paradosso, suo concepimento e fino all'ultimo ist an te della sua soprawiè la novité che noi, per quest'anno di grazia 1977, e poi per venza naturale nel tempo. E’ sacra: che vuol dire? Vuol dire 710 sempre, dobbiamo affermare. E non é facile, / non è sempbee che essa è sottratta a qualsiasi arbitrario potere sopprewivo. è riuscirvi, perche' trappe obiezioni, formidabili obiezioni, cu­ intangibite, è degna d’ogni rispetto. d'ogni cura, d'ogni dovestodite nell’arsenalc immenso delle pseudo-convinzioni. dei roso sacrificio. Per chi crede in Dio è spontaneo ed istinthro, è 2 *EncicMc Pacem in terrU, 11 aprile 1963; in A.A.S. 55 (1963), p. 266. 7271 3. Vita dt Ajricola, 30. 4. Cfr. Le 14. 31. 7272 η. 4480 PAULUS VI: MOTU PROPRIO ‘DE CONSILIO DE LAICIS* 1976 DEC 10 dove roso per legge religiosa, trascendente; ed anche per chi primaria region d’essere: Perche' si vive? che cosa dâ alla Vita, 712 non ha questa fortuna di ammettere Ia / mano di Dio protetoltrc b ordinata (ranquillità della Pace, la sua dignità, h sua trice e vindice d ’ogni essere umano, è e dev essere in virtù delspirituale pienenzza, b sua morale grandezza, e diciamo pure, !'umana digniù intuitivo questo stesso senso dei sacro, cioè b sua religiosa finalita? Sara forse perduta la Pace, h vera Pa­ dellm tangibile, deU’inviolabiJe proprio d'un 'esistenza umana ce, / se sarà data dttadinanza ncll’area della nostra Vita all’A- 714 vivente, Lo sanno, lo sentono quelli che hanno avuto b svenmore, nelb sua più alla espressione, che é il sacrificio? E se tura, ia implacabile colpa, il sempre rinascente rimorso d’aver il sacrificio dawero entra in un disegno di Redenzione e dJ tivolontariamente soppresso una Vita; la voce dei sangue inno­ tolo meritorio per una esistenza trascendente la forma e la cente grida nel cuore della persona omicida con straziante inmisura temporale, non ricupererà esso a livello superiore ed eristenza: la Pace interiore non é possibile per via di sofismi etemo b Pace, b sua vera, centuplicata Pace delb Vita ctema? goistici! E se lo é. un attentato alla Pace, cioè al sistema pro(7). Gii è alunno della scuola di Cristo puô com pre nd ere que­ tcttivo generale dell’ordine, d’eU’umana e sicura convivenza. sto linguaggio trascendente (8). E perché noi non potremmo alla Pace, in una parola, é stato perpetrato: Vita singola e Pa­ essere questi alunni? Egli, Cristo, “e la nostra Pace’’ (9). ce generale sono sempre collegati da un’inscindibile parentela. Noi lo auguriamo a tutti quanti giunge questo nostro be­ Se vogliamo che Tontine sociale progrediente si regga sopra i nedicente messaggio di Pace e di Vita! - PAULUS PP. VI. principi inlangibib, non ofiendiamolo nel cuore del suo essen7. Cfr.Afr 19. 29. ziale sistema: il rispetto alla Vita umana. Anche sotto questo 8. Cfr. .Vt 19. 11. aspetto Pace c Vita cono solidali alla base dell’ordine e della 9. Cfr. Ef 2. 11. civiltà. Il discorso puô prolungara passando in rassegna le cento 4480 forme con cui oggi l’offesa alla vita sembra diventare costu­ me, là dove la delinquenza individuate si organizza per diven­ 1976 DEC ia-PAULUS VI, MOT.PR. AAS68 (1976)696700 tare colfettiva, per assicurarsi l’omertà e la complicita d'interi Consilium de Laicis nova certaque ratione ordinatur. ceti di cittadini, per fare della vendetta privata un vite dovere Pontificium Consilium pro Laicis collettivo, del terrorisme un fenomeno di tegittima afferma * in posterum appellandum zione politka non più rivolta a ristabilire l’ordine, ma ad im­ porte una ignobile repressione. Impossibile che la Pace fioriPAULUS PP. VI sca dove Hncolumità della vita è in tal modo compromessa. Dove la viotenza infierisce la vera Pace finisce. Mentre dove i Apostolatus peragendi variae formae seu divisiones mini­ diritti dell’uomo sono realmente professât! e pubblicamente stration um (1), quae aedificando Corpori Christi mystico, riconosciuti e difesi, la Pace diventa l’atmosfera lieta ed ope­ quod est Ecclesia, deserviunt, ad laicos quoque iure merito­ rosa della convivenza sociale. que pertinent, quemadmodum Concilium Oecumenicum Va­ Documenti del nostro civile progresso sono i testi degb ticanum II nostra docuit aetate, traditam de hac re doctrinam impegni intemazionali per la tutela dei Diritti degli Uomini, in novo collocans lumine. Laici enim “in saeculo vivunt, scili­ per h difesa del fanciuDo, per h salvaguardia delle liberta fon­ cet in omnibus et singulis mundi officiis et operibus, et in or­ damental! dell’uomo. Sono Tepopea della Pace, in quanto so­ dinariis vitae familiaris et socialis condicionibus, quibus eo­ no scudo alla Vita. Sono completi? Sono osservati? Noi tutti rum exsistentia quasi contexitur. Ibi a Deo vocantur, ut suum awertiamo che la civiltà si csprime in tati dichiarazioni, e che proprium munus exercendo, spiritu evangelico ducti, fermen­ trova in esse 1’avallo della propria realtà, piena e gloriosa, se ti instar ad mundi sanctificationem velut ab intra conferant, esse sono trasfusc nelle coscienze e nei costumi; realtà irrisa sicque praeprimis testimonio vitae suae, fide, spe et caritate e violata, se esse rimangono tettera morta. fulgentes, Christum aliis manifestent’’ (2). Uomini, Uomini della maturità del secoto ventesimo, voi Haec vero tempora, ut nemo non videt, impensiorem laavete segnato le Carte gloriose della vostra raggiunta pienezza tioremque postulant apostolatum illorum;cuius quidem “mul­ umana, se tali carte sono vere; avete sigillato per la storia la tiplicis urgentisque necessitatis signum est evidens operatio 713 vostra condanna morale, / se esse sono documenti di velteità Spiritus Sancti laicos hodie magis magisque propriae responretoriche o di ipocrisia puridica. Il metro è là: nella equaziosabilitatis conscios reddentis eosque ad servitium Christi et ne fra la vera Pace e la dignità della Vita. Ecclesiae ubique incitantis” (3). / 697 Accogltete la nostra supplicante implorazione : che taleeHuiusmodi rerum statu et ipsius Concilii hortamento (4) quazione si compia e che su di essa un nuovo fastigio si eriga impellentibus, anno MCMLXVII in Romana Curia constitu­ nell’orizzonte della nostra civiltà della Vita e della Pace, la ci­ tum est Consilium de Laicis, ac quidem per Apostolicas Litte­ viltà, noi ancora diciamo. dell’amore. ras Catholicam Christi Ecclesiam, die VI mensis Ianuarii eo­ Tutto è detto? dem anno motu proprio a Nobis datas. Est tamen memoran­ No; resta una insoluta questione: come realizzare tale produm Consilium illud experimenti gratia et ad tempus esse gramma di civiltà? come affratellare veramente la Vita e la Pa­ conditum, cum munerum exercitatio rerumque usus opportu­ ce? nas immutationes suadere possent (5). Rispondiamo in termini che possono essere inaccessibili a Fatemur quidem hoc ipsum Consilium mandata sibi offi­ quanti hanno chiuso 1’orizzonte della re alt à alla sola visuale cia diligenter implevisse, sive promovendo, disposite conec­ naturale. Occorre fare ricorso a quel mondo religioso, che noi tendo et ordinando laicorum apostolatum in nationibus vel chiamiamo “sop ran naturale". Occorre la fede per scoprire in ipso corpore Ecclesiae, sive consiliis adiuvando Hierarchiam quel sistema di efficienze operanti nel complesso dell’umana et laicos, sive ad studia circa hanc rem incumbendo, sive alia vicenda, dove l’opéra trascendente di Dio sinnesta e 1‘abilixa incepta suscipiendo. ad effetti superiori, umanamente pariando impossibili. OcQuoniam vero causae, ob quas idem Consilium fuit insti­ corre la religione, quella viva e vera, per renderli possibili. tutum, admodum amplificatae sunt et quaestiones, in hac aOccorre I’aiuto del “Dio della pace" (5). postolatus catholici regione aggrediendae et solvendae, multo Beati noi se questo conosciamo c crediamo; e se secondo graviores evaserunt latiusque patentes, necnon experientia per ?uesta fede sappiamo scoprire e mettere in azione il rapporto hos annos hausta utiles cognitiones suppeditavit, visum est ra la Vita c la Pace. Nobis huic Romanae Curiae ministerio, quod in praeclaris Perché vi è un’eccezione capitale al ragionamento su espofructibus Concilii Vaticani 11 potest numerari, novam, stabi­ sto, chc antepone la Vita alia Pace, c fa dipendere la Pace dal­ lem praestantioremque formam tribuere. la in violabib ta delb Vita; è l’eccczionc che si verifica nei casi Itaque, omnibus mature perpensis peritorumque sententia in cui entra in gioco un bene superiore alla Vita stessa. Si tratexpetita, haec, quae sequuntur, statuimus atque decernimus. ti d’un Bene di soverchiante valorc a quello della Vita medeL Consilium de Laicis in posterum appellabitur Pontifi­ flinj, come b verita, b giustizia, b libertà civile. I’amore del cium Consilium pro Laicis. proximo, la Fede ... Allora interviene la parob di Cristo: “Chi ama b propria Vita (più di questi Beni superiori), b perde * ’ 11. Consilio praeficitur et moderatur Cardinalis Praeses (6). Questo vi indica che, come b Pace dev’essere concepita cui adest Coetus Praesidentialis, tres Cardinales Romae degen­ in ordine alia Vita, e come dalTordinato benessere assicurato tes et Secretarium eiusdem huius Consilii complectens. alb Vita deve Ia Pace risultare essi stessa l’armonia che rende 1. Cfr. I Cor. 12. 5. ordinati e felice, interiormente. socialmente 1’umana esisten2. Conii. doni, da) pluralismo culturale, la Chiesa cogrie l’urgente bisogno di assicurare la presenza dei pensiero cristiano in quanto esso, nella disparité delle concezioni e dei com port amenti, costituisce un criterio valido di giudizio: "Il riferimento a Ge­ sù Cristo insegna infatti a discernere i valori che fanno l’uomo e i controvalori che lo degradano" (10). 12. Il pluralismo culturale invita pertanto la Chiesa a rafforzare il suo impegno educativo per formare personalità for­ ti, capaci di resistere al relatrvismo debilitante e di vivere coerentemente le esigenze del proprio battesimo. Esso inoltre la sollecita a promuovere autentiche comunità cristiane che pro­ prio in forza del loro cristianesimo vivo e operante possono dare, in atteggiamento di dialogok un contnbuto originale e positivo alla costruzione deUa citta terrena e a tal fine la stimqla a potenziare le sue risorse educative. Queste stesse fina­ lité slmpongono alla Chiesa di fronte ad altri elementi *carat leristid deUa cultura contemporanea, quali il materialismo, il pragmatisme, il tecnicismo. 13. E’ per garantira questi obbiettivi in risposta al plurali­ smo culturale che la Chiesa so st ie ne il principio dei plura­ lismo sco last i co, la coesistenza cioè e, se possibile, la cooperazione delle diverse istituzioni scolastiche, che permettano ai giovani di form arsi dei criteri di valutazlone fondât i su una specifica concezione dei mondo, di préparais! a partecipare 5. Dio Padre nel suo misterioso disegno di amore, giunta Ia pienezza dei tempi, mando il Figlio Suo Unigenito a inau­ gurare in terra il regno dl Dio e a operare la rigenerazione derii uomini. Per continuaro la sua azione di salvezza Gesù Cristo ha costltuito Ia Chiesa quale organismo visibile vivifi­ cato dallo Spirito. 6. Mussa dallo stesso Spirito, la Chiesa contlnuamente ap­ pro fond tace la coscienza di sé e médita sui mistero dei suo es­ sere e dclla sua missione (2). Rlnnova cosi la scoperta dei suo rapporto vitale con il Cristo "per ritrovare maggiore luce, nuova enema e miglior gaudio nel compiere Ia propria mtssio- 1. Cf. Concilio Vaticano II. Dlchianulone luU'Educazio· ne crteliana "GraviMimurn EducaHonh ‘. 7. 2. Cf. Paolo VI. Letfero enclcllca "Ecck«iam luam”. 7. 7301 1977 MAR 19 3. Ibid. 13. 4. Cf. Concilio Vaticano II, Costituzione paitoralc sulla Chiesa nel mondo contemporaneo "Gaudium et epes'\ 4. 5. Paolo VI, AlLocuxione a Sua Em.ea il Signor Cardinale Gabriel-Marie Garrone, 27 novembre 1972. 6. Paolo VI, Lettcra Enciclica "Eccteiiam iuam’\ 15. 7. Cf. Concilio Vaticano Π. Dichlaro2ionc lullTducazlone crutiana GravUrimum Educationi”, 3. t 8-e:CoJldJio I1· Coytituiione dogmatica sulla Di­ vina RivcUuionc Dei Verbum . 8. 9. Cf. Concilio Vaticano Π. Coitituzione pastorale a ulla Chieta nel mondo contemporaneo Gaudium et ipee" 11 10. Paolo VI. Allocutione al IX Congre ito delVO I E C m “LOsaervatore Romano", 9 giugno 1974. vr.i.A.c., in 7302 1977 ΜΑΗ 19 SACRA CONGR. PRO INST. CATH.: INSTR. ‘DE SCHOLA CATHOLICA’ attrvamente alla costruzione di una comunità e, per mezzo di essa, alla costruzionc della société. 14. In questa prospectiva spetta alla Scuola Cattolica un suo pôsto nelTorganizzazionc scolastica delle diverse nazioni, tenendo conto delle modalità e possibllità del vari contest! anibientali. Offrendo tale alternative la Chiesa intende risponderc alie esigenze di cooperazione che si manisfestano oggi in un mondo contraddistinto dal^ pluralismo culturale e contribuisce a promuovere la libertà d’insegnamento, in modo da sostenere e earantlre la scuola che meglio risponde ai loro in­ tenti educativi (11). 15. La Chiesa Infine è pienamente convinta che la Scuola Cattolica, nel!‘offrire il suo progetto educativo agli uomini del nostro tempo, attua un suo compito eccleslale, insostituibile e urgente. In essa infatti la Chiesa partecipa al dialogo culturale con un suo contributo originale c propulsore del ve­ ro progresso verso la formazione Intégrale dell'uomo. L’assenza della Scuola Cattolica costituirebbe una perdita immensa (12) per la civiltà, per l’uomo e per i suoi destin! naturali e so p ran naturali. Π. - LA PROBLEMATICA ATTUALE INTORNO ALLA SCUOLA CATTOLICA 16. La Chiesa, riflettendo sulla sua missione salvifica, con­ sidera la Scuola Cattolica un ambiente privilegiato per la for­ mazione intégrale dei suoi fedeli e un servizio di somma importanza per tutti gli uomini; ma non ignora le molteplici perplessità e obiezionl che da diverse partisi muovono alla Scuo­ la Cattolica circa la sua stessa ragion d’essere e la sua validità operative. La questione è in realtà da collocarsi nel quadro di una più vasta problematic^ che investe tutte le istituzioni in quanto tali in una société, come l’odierna, caratterizzata da trasformazioni sempre più rapide e profonde. Obiezioni masse alla Scuola Cattolica 17. Nel dibattito intomo alla Scuola Cattolica sono individuabili alcuni nuclei di obiezioni, difficoltâ, alternative, che è opportuno ricordare per situare la riflessione nel conteste concreto in cui essa si svolge e per cogliere quegli aspetti che stimolano gli Insegnanti a intraprendere un vigoroso sforzo di adeguamento aile esigenze della loro missione nel mondo con­ temporaneo. 18. Giova tener presente, in primo luogo, che molti, dentro e fuori della Chiesa, mossi da un malinteso senso di laicita, impugnano la Scuola Cattolica corne istituzione. Essi non ammettono che la Chiesa possa offrire, oltre alla testimonianza indiyiduale dei suoi membri, quella specifica di proprie isti­ tuzioni dedite, per esempio, alla ricerca della verita o alie ope­ re di carità. 19. Altre obiezioni sostengono che la Scuola Cattolica tenta si strumentalizzare una istituzione umanaper scopi reli­ giosi e confessionali. L’educazione cristiana puo talvolta presentare il rischio di un cosiddetto proselitismo, di una concezione parziale deUa cultura, qualora venga erroneamente intesa e attuata. Ma si deve anche ricordare che l’educazione inté­ grale comprende in maniera inwrescindibile la dimensione re­ ligiosa; questa contribuisce efficacemente alio sviluppo degli altri aspetti della personalità in proporzione della sua integrazione nella educazione generale. 20. Secondo altri la Scuola Cattolica sarebbe unlstituzione anacronistica che, dopo aversvolto un ruolo disupplenza richiesto in passato, non avrebbe più ragion d’essere in un’epoca in cui la société civile sta assumendo a suo carico il servizio scolastico. Lo Stato infatti subentra sempre più nella instituzione educativa scolastica, minacciando, con istituzioni edu­ cative unificate a livello nazionale e sedicenti neutre, la soprawivenza delle comunità naturali, fondate su una concezione comune della vita. La Scuola Cattolica di fronte a questa situazione si propone di offrire un’alternativa adatta ai mem­ bri della comunità ecclesiale che la desiderano. 21. E’ vero che in alcuni Paesi la Scuola Cattolica è stata costretta a ridurre in qualche misura la sua azione educative alie classi sociali più abbienti, dando l'impressione di voler favorire con la sua educazione una discri min azione socio-economica; ma questo accade dove non si sono considerati i vantaggi di una sua presenza altem at iva pell'atttuale société plura­ list ica, creandole in tal modo notevoli difficoltâ. 22. Connesse aile precedent! sono le obiezioni che riguardano i risultati educativi della Scuola Cattolica. Essa è talvolta accusata di non saper formare cristiani convint!, coerenti, preparati in campo sociale e politico. Tale rischio è in­ separabile dallo sforzo educativo: non bisogna lasciarsi scoraggiare da apparent! e reali insuccessi, poiché gli elementi che influiscono sulla formazione dell'educando sono molte­ plici e spesso l risultati si hanno a lunga scadenza. 23. Prima di concludere queste riflessioni sulle obiezioni mosse alla Scuola Cattolica non si puô far a meno d! ricordare 11. Cf. Concilio Vaticano II, Dichlorazionc * tulTEducaiion cristiana "Gravissimum Educationis", 8. 12. Cf. Paolo VI, Allocuzione al IX Congresso dcll'O I.E.C., in “L’Osservatore Romano”, 9 glugno 1974. 7303 η. 4505 in quale contesto si svolge oggi lo sforzo scolastico, ovumque, ma specialmente nella Chiesa: nella société attuale in rapida evoluzlone il problema scolastico si pone dappertutto in ma­ niera grave; il Concilio Vaticano II ha promosso delle apertu­ re che sono talvolta erroneamente interpretate e realizzate; esistono, inoltre, notevoli difficoltâ per trovare personale insegnante preparato e mezzi finanziari. In una taie situazione de­ ve forse la Chiesa. corne vorrebbero alcuni, rinunziare alla sua missione apostolica nelle scuole cattoliche, indirizzare le sue forze a un’opera evançelizzatrice più diretta in settori con­ siderati prioritari o piu adatti alla sua missione spirituale, ο orient are le sue preoccupazioni pastorali unicamente a servi­ zio delle scuole statali? Taie soluzione non solo sarebbe con­ traria aile direttive del Concilio, ma anche in opposizione alla missione propria della Chiesa e aile reali attese del popolo Cri­ stiano. E’do che le seguenti riflessioni si propongono di met­ tere in risalto. Alcuni aspetti deUa scuola odiema 24. La realtà della Scuola Cattolica non puô essere intesa con chiarezza se non è vista nel contesto più ampio dell’odierna problematica sulla scuola in genere. A parte le istanze avanzate dai fautori della descolarizzazione — teoria che sembra ormai di minor rilevanza — la scuola va acquistando nella société contemporanea un posto di preminenza per la funzione che le è propria sia corne ’’scuola di tutti e per tutti” (partecipazione dei genitori, democratlzzazione e uguaglianza del­ le opportunité), sia perché essa si configura sempre più decisamente corne ’’scuola a tempo pieno”, coordinando e, eventualmente assorbendo i compiti educativi di altre istituzioni, sia perche la durata dell'obbligo scolastico tende a prolungarsi. III. - LA SCUOLA LUOGO DI UMAN1ZZAZIONE ATTRAVERSO L’ASSIMILAZIONE SISTEMATICA E CRITICA DELLA CULTURA 25. Per comprendere in pronfondità quale sia la missio­ ne specifica della Scuola Cattolica è opportuno richiamarsi al concetto di “scuola”, pre cis ando che se non è “scuola”, e del­ la scuola non reproduce gli elementi caratterizzanti, non puô essere scuola “cattolica”. Compiti delle scuole in genere 26. Un attento esame delle varie definizioni, che si danno della scuola e delle tendenze innovatrici present! nell’ambito delle istituzioni scolastiche ai diversi livelli, consente di perve­ nire alla formulazione di un concetto di scuola come luogo di formazione intégrale attraverso I'assimilazione sistemat ica e critica della cultura. La scuola infatti ê il luogo privilegiato di promozione intégrale mediante 1’incontro vivo e vitale con il patrimonio culturale. 27. Cio implica che tale incontro awenga nella scuola sotto forma di elaborazione, cioè di confronto e di inserimento dei valori perenni nel contesto attuale: Ia cultura infatti, per essere educativa, deve innestarsi nelle problematiche del temo in cui si svolge la vita del giovane. La scuola deve stimolare alunno alTescrcizio dellHntelligenza soUecitando il dinamismo della elucidazione e della scoperta intellettuale ed espUcitando il senso delle esperienze e delle certezze vissute. una scuola che non assolva questo compito c che, al contrario, of­ fre delle elaborazioni prefabbricate, diventa per cio stesso ostacolo alio sviluppo della personalità degli alunni. P Scuola e concezione di vita 28. Da quanto finora précisa to emerge la nécessita che la scuola metta a confronto il proprio programma formativo. i contenuti e i metodi con la vtsione della realtà a cui si isplra e dalla quale tutto nella scuola dipende. 29. Il riferimento Implicito o esplicito a una determinata concezione di vita (Weltanschauung) è infatti ineludibile, in quanto rientra nella dinamica di ogni scelta. Per questo è decisivo che ogni membro della comunità scolastica tenga pré­ sente tale visione della realtà, sia pure a diversi eradi di consapevolezza, se non altro per conferire unité alnnsegnamento. Ogni visione della vita si fonda, infatti, su una determinata scala di valori in cui si crede e cne conferisce ai maestri e agli adulti autorità per educare. Non va dimenticato che nella scuola si istruisce per educare, cioè per costruire l’uomo dai di dentro, per liberarlo dai condizionamenti che potrebbero impedirgl! di vivere pienamente da uomo. Per questo la scuola deve partire da un progetto educativo intenzionalmente rivol to alla promozione totale della persona. 30. E’ compito formale della scuola, in uuanto Istituzione educativa, rilevare la dimensione etica e religiosa della cultu­ ra. proprio allo scopo d! attivare il dinamismo spirituale del soggetto e alutarlo a raggiungere la libertà etica che presup pone e perfeziona quella psicologica. Ma non si dà liberté eti­ ca se non nel confronto con i valori assoluti dai quali dipende il senso e il valore della vita dell'uomo. Cio va detto perché anche nell’ambito dell'educazione si manifesta la tendenra ad 7304 • m η 4505 SACRA COXGR. PRO INST. CATH.: INSTR. ‘DE SCHOLA CATHOLICA’ assumere come parimelro dei valori Tartu alita: si risehi a cosi di rispondcre ad aspirazioni transitorie e superficiali e di per­ dere di vista le esigenze più profonde del mondo contempo­ raneo. La scuola nella société attuale 3l.Se si ascoltano le esigenze più profonde di una societi caratterizzata dallo sviluppo scientifico e tecnoiogico. che potrebbe sfociare nella spersonalizzazione e nella massificazione. e se si vuole dare ad esse una risposta adeguata, emerge con evidenza la nécessita che Ja scuola sia real mente educati­ ve, in grado cioè di formare personality forti e responsabili, capaci di scelte Ubere e «uste. Carat te risi ica questa che aneor plu facilmente si puô desumere dalla rifiessione sulla scuola vista come istituzione in cui i giovani sono resi capaci di aprirsi progressivamente alia realta e di formarsi una determinata concenzione di vita. 32. Cosi configurata, Ja scuola non implica sol tanto una scelta di valori culturali, ma anche una-scelta di valori di vita che devono essere present! in maniera operante. Per questo essa deve costituirsi "come una comunità nella quale i valori sono mediati da rapporti interpersonal! autentici tra i diversi membri che la compongono e dalTadesione non solo individuale ma comunitana alia visione della realtâ a cui Ia scuola si ispira. IV. - IL PROGETTO EDUCATIVO DELLA SCUOLA CATTOLICA Carattere specifico della Scuola Cattolica 33. Dopo aver precisato le caratteristiche della Scuola Cat­ tolica in quanto "scuola”, è ora possibile soffermarsi su quan­ to la specifica come "cattolica". Ciô che la definisce è u suo riferirsi alia vera concezione cristiana della realtà. Di tale concczione G esu Cristo è il centro. 34. Nel progetto educative della Scuola Cattolica il Cristo è il fondamento: egli rivela e promuove il senso nuovo dell’esistenza e la trasforma a bili t and o Tuomo a vivere in maniera divina, doè a pensare, volere e agire secondo il Vangelo. faccndo delle beatitudini Ia norma della vita. *E proprio nel riferimento esplicito e condiviso da tutti i membri della comu­ nità sco Iasi ica - sia pure in grado diverso — alia visione cri­ stiana, che Ia scuola e "cattolica”, poiché i principi evangelid diventano in essa norme educative, motivai io ni interiori e in­ sterne mete finali. 35. La Scuola Cattolica in tal modo è consapevole di im· pegnarsi a promuovere Tuomo intégrale, perché nel Cristo, l'uomo perferto, tutti i valori umani trovano Ia loro realizza­ zione piena e quindi la loro unità. Qui sta il carattere cattoli­ co spccificamente suo e si radica il suo dovere di coltrvare i valori umani nel rispetto della loro legittima autonomie, in fedclta alia peculiare missione di porsi a servizio di tutti gli uomini. Gesu Cristo, infatti, eleva e nobilita l'uomo, valorizza la sua esistenza, costituisce il paradigma e Tesempio di vita proposto dalla Scuola Cattolica ai giovani. 1977 MAR 19 membro attivo nella comunità umana. Présentante infatti non sortante un sapere da acquisirc ma anche valori da assimilare, ed in particolare verita da scoprire. 40. Alia luce di tale concezione globale dclla missione educativa della Scuola Cattolica, il maestro si trova nelle migliori condizioni per awiare Talunno alTapprofondimcnto della fede e per consentirgli contemporancomente di arricchire e illuminare il sapere umano con i dati della fede. L’insegnamento présenta numerose occasioni per elevare gli alunni a vedute di fede, ma, al di Ia di queste circostanze, Teducatore cristiano sa scoprire il valido contributo che le discipline scolastiche possono rccare alio sviluppo dclla personaliti cristiana. Egh puo formare lo spirito e il cuorc dei discenti e disporti ad adenre al Cristo in modo personale c totalitario anche per Tarricchimento che Ia cultura rcca alia persona. 41. Inoltre la scuola considera il sapere umano come una raitâ da scoprire. Nella misura in cui le varie materie sono coltivate e presentate come espressione dello spirito umano che in piena Uberta c responsabilità ricerca il vero, esse sono già in qualche modo cristiane, poiché la scoperta e il riconoscimento della verita orienta Tuomo alia ricerca della verita totale. 11 maestro, preparato nella propria disciplina, e che possiede anche la sapienza cristiana. trasmette alTalunno il senso di dô che insegna e lo conduce, al di là delle parole, al cuore della veriti totale, 42. 11 patrimonio culturale delTumanità comprende altri valori oltre alTambito specifico dei vero. Quando il maestro cristiano aiuta Talunno a cogliere, apprezzare e assimilare tali valori, lo orienta progressivam en te verso le realta eteme. Ta­ le dinamismo verso Ia sua sorgente increata spiega Timportanza delTinsegnamento per la crescita della fede. 43. II raggiungimento di questo intento specifico della Scuola Cattolica dipende quindi, non tanto dalle materie o dai programmé quanto principalmente dalle persone che in essa operano. Molto dipenderà dalla capacità del maestri che Tinsegnamento giunga ad essere una scuola di fede, una trasmissione cioè del messaggio cristiano. La sintesi tra cultura e fede è mediata dalTaltra sintesi tra fede e vita nella persona dedi educatori. La nobilta del compito a cui sono chiamati richiede che, ad imitazione dell unico Maestro Cristo, essi rivelino il mistero cristiano non solo con la parola ma anche con ogni loro gesto e comport amento. Si comprende cosi la fondamentale differenza che esiste tra una scuola il cui insegnamento è permeato di spirito cristiano e una scuola che si limita ad aggiungere la religione aile altre materie scolastiche. Sintesi tra fede e vita 44. Fondato sulTassimilazione dei valori oggettivi, Tinse­ gnamento, nella sua dimensione apostolica. non si limita alla sintesi tra fede e cultura, ma tende a realizzare nell’alunno una personale sintesi tra fede e vita. 45. La Scuola Cattolica assume come suo impegno specifi­ co — e a nuovo titoio oggi di fronte aile inadempienze della famiglia e della societa in questo settore — la formazione in­ tégrale della personalità cristiana dell’alunno; in ordine alTattuazione della sintesi tra fede e vita nella persona dell’alunno, 36. Se dunque essa, come ogni altra scuola. è finalizzata è cosciente che Tuomo deve essere formato a un processo di alia comunlcazione critica e sistematica dclla cultura in ordi­ continua conversione per poter essere clô che Dio vuole che ne alla formazione intégrale della persona, persegue tale fine sia. Essa insegna ai giovani a dialogare con Dio nelle varie sinella visione cristiana della realta ‘’mediante la quale la cultu­ tuazioni della loro vita personale. Inoltre li stimola a supera­ ra umana acquista U suo posto privilegiato nella vocazione in­ re Tindividualismo e a scoprire, alia luce della fede. che sono tégrale dell’uomo” (1). Tenuto conto che Tuomo storico è chiamati a vivere in maniera responsable, una specifica voca­ Tuomo redento dal Cristo. Ia Scuola Cattolica mira a formare zione in solidarietà con gli altri uomini. La trama stessa delil cristiano nelle virtù che lo specificano e lo ab'ilitano a vivere Tumana esistenza li invita, in quanto cristiani, a impegnarsi la vita nuova nel Cristo consentendogii dl collaborare in fedelnel servizio di Dio a vantaggio dei propri fratelli e a trasforts alTedificazione dei regno di Dio (2). mare il mondo perché diventi dimora degna degli uomini. 37. Queste premessc permettono dl Indicare i compiti ed 46. La Scuola Cattolica insegna ai giovani a interpretare la eiplicitare 1 contenutl dclla Scuola Cattolica. 1 compiti si povoce dell’universo che rivela loro il Creatore e, attraverso le larizzano nella sintesi tra cultura e fede e tra fede e vita; tale conquiste della scienza, a meglio conoscere sia Dio sia Tuo­ sintesi si opera attraversoHntegrazione dei diversi contenuti mo. Nella quotidiana vita scolastica Talunno impara che attradei sspere umano .specificato nelle varie discipline, alla luce del verso il suo agire nel mondo egli è chiamato a essere testimomessaggio evangelico e attraverso lo sviluppo delle virtù che nlanza viva delTamor di Dio tra gli uomini. perché egli è par­ caratterizzano il cristiano. te di una storia di salvezza che nceve il suo senso ultimo nel Cristo, Salvatore dl tutti. Sintesi tra fede e cultura 47. Consapevole che non b&sta essere riaenerati nel batte38. La Scuola Cattolica. aiutando gli alunnl a realizzare la simo per essere cristiani ma che occorre vivere e operare in sintesi tra fade e cultura attraverso Tinsegnamento, muove da conformité del Vangelo, la Scuola Cattolia si impegna a crea­ una concezione profonda del sapere in quanto tale; esaa non re nell’ambito della comunità scolastica un clima (3) che aiuti Talunno a vivere la sua fede in maniera sempre più matura e vuole In nessun modo distogliere Tinsegnamento dalTobbiettivo che gli è proprio ncU'educazione scolast ica. ad acquistare eradatamente un atteggiamento che gli consente di assumerai le responsabilità de! suo battesimo. Essa tiene 39. In questo contesto si coltivano le singole discipline nel présente nelTeducazione il posto insostituibile dato dalla pieno rispetto del metodo peculiare a ci&scuna. Sarebbe quin­ dottrina cristiana aile virtù qualî orientamenti permanenti e di errato considerare le discipline scolastiche come semplici profond! che devono instaufarai gradualmentc nella coscien­ a mill trie della fede o come mezzi utillzzabili per fini apolo­ za. Le virtù teologaü le assumono per sublimarle nella carità getici. Esae permettono di apprendere tecniche. conoscenze. che ne diviene, per cosi dire, l’anima che trasforma Tuomo melodi intellettuali. altitudini morali e sociali che consentano virtuoso in un cnstiano. Pertanto il centra delTazione éduca­ alTalunno di sviluppare la sua personalità e di inserirsi quale tive e il Cnsto. modello sul quale il cristiano deve configurare La propria vita. In questo la Scuola Cattolica si différénzia da 1. Concilio Vaticano 11. Coitifuxlonc pastorale aulla Chie· onni iltrQ scuolâ che si limita a formare l uomo. mentre essa ta nrl mondo conte mpomnCQ Gaudium et ipn · 57. 2. Cf. Concilio Vaticano 11. Dichiarazione lulTEducaxione cristiana “Gravissimum Educationis . 2. 3. Cf. (bid. 8. 7305 7306 1977 MAR 19 SACRA CONGR. PRO INST. CATH.: INSTR. ‘DE SCHOLA CATHOLICA’ si propone di formare il cristiano e di far conoscere ai non battezzati, attraverso il suo insegnamento e la sua testimonianza, il mistero del Cristo che supera ogni conoscenza (4). 48. Se l'azione educativo specifica della Scuola Cattolica si svolge in collegamento con le varie istituzioni educative (quaII, oltre alla famiglia, le comunità cristiane e parrocchiali, le ossociazioni giovanüi, culturali, sportive, ecc.), non va pero dimenticato che numerose altre sfere sociali costituiscono in molteplici forme una fonte di’informazione e di partecipazione culturale. Di fronte a questa cosiddetta ’’scuola parallela" s'impone la presenza attiva della scuola che, attraverso una educatione sistematica e critica, prepari i giovani a un *auto controllo (5), che li renda capaci di scelte libere coscienti di fronte ai messaggi offert! dagli strumenti di comunicazione sociale. Occorre inseçnare loro a sottopûrre tali messaggi a un personale giudizio critico’(6), a ordinarii in buone sintesi e a integrarli nella loro cultura umana e cristiana. Insegnamento religioso 49. Nello svolgere la sua missione specifica — che è di *tra smettere in modo sistematico e critico la cultura alla luce *del la fede e di educare il dinamismo delle virtù cristiane, promo­ vendo cosi la duplice sintesi tra cultura e fede e tra fede e vi­ ta — la Scuola Cattolica è consapevole delTimportanza delTinsegnamento della dottrina evançelica corne è trasmessa nella Chiesa Cattolica. Esso, infatti. e elemento fondamentale dell'azione educativo. inteso a orientate Talunno verso una sceita cosciente, da vivere con impegno e coerenza. 50. Senza entrare nel merito della problematica relativa alTinsegnamento della religione nella scuola va sottolineato che tale insegnamento, pur non esaurendosi nei “corsi di *religio ne” che rientrano nei programmi scolastici, deve essere impar­ tit© nella scuola in maniera esplicita e sistematica, perché nel­ la mente degli allievi non si crei uno squilibrio tra cultura generale e cultura religiosa. Tale insegnamento si diversifica fondamentalmente dagli altri perché il suo fine non è Ia sempiice adesione delTintelletto alie verita religiose, ma Tadesione di tutto Tesscre alia persona del Cristo. 51. Pur riconoscendo che il luogo proprio della catechesi è Ια famiglia coadiuvata da altre comunità cristiane, in parti­ colare quelle parrocchiale, non si insistera mai abbastanza sul­ la nécessita e sull’importanza della catechesi nella Scuola Cattolica in ordine alia maturazione dei giovani nella fede. 52. La Scuola Cattolica Sara pertanto vigile a cogliere le istanze emergenti dallo sviluppo degli studi psico-pedagogici e specificamente catechistici, e soprattutto le initiative e le direttive provenienti dai competenti organi ecclesiali. Sentira inoltre il dovere di collaborare, mediante la preparazione sempre più qualificata degli operatori della catechesi nella scuola, alia migliore realizzazione dei mandato catechistico dclla Chiesa. η. 4505 infatti, α liberare Tuomo, a renderlo cioè, quale è destinato a essere, interlocutore cosciente con Dio, disponibile al suo amore. 56. Di “questa elementare dottrina religiosa chc costituisce Tasse della metafisica esistenziale cristiana” (9), la comu­ nità scolastica cattolica fa il paradigma della sua azione edu­ cativa. Essa non trasmette dunque la cultura come mezzo di potenza e di dominio, ma come capacité di comunione e di ascolto degli uomini, degli awenimenti, delle cose. Non con­ sidera il sapere come mezzo di affermazione o di arricchimento ma come dovere di servizio e di responsabilità verso gli altri. Altri aspetti dei progetto educativo della Scuola Cattolica 57. Se la comunità cattolica ricorre a una soluzione alternativa per dare ai giovani una specifica formazione alia fede cristiana attraverso la Scuola Cattolica, questa, Iungi dal costruire un sapere che divida dagli uomini e nutra la presunzione, esasperando le posizioni contrarie, favorisée e promuo­ ve Tincontro e la collaborazione. Si apre agli altri nel rispetto dei loro modi di pensare e di vivere, nelTaccoelienza delle lo­ ro ansie e delle loro speranze, condividendo le Toro condizioni e partccipando al loro divenire. 58. La Scuola Cattolica, perché mossa dalTideale cristia­ no, é particolarmente sensibile alTappello che da ogni parte dei mondo si leva per una société piu giusta e si sforza di rispondervi contribuendo alTinstaurazione della giustizia. Non si limita quindi a in se gnare coraggiosamente quali siano le esi­ genze della giustizia, anche quando cio comporta Topposizione alla mentalité locale, ma cerca di rendere operative tali esi­ genze nella propria comunità, specie nella quotidiana vita sco­ lastica. In alcune Nazioni la Scuola Cattolica, a causa della sjtuazione giuridica e economica in cui svolge la sua attività, rischia di dare una controtestimonionza perché costretta ad autofinanziarsi accogliendo in prevalenza figli di famiglie agiate. Tale situazione préoccupa molto i responsabili delTinsegnamento cattolico, perché la Chiesa offre il suo servizio edu­ cativo in primo luogo a “coloro che non hanno mezzi econo­ mic! osono lontani dal dono della fede” (10). Poiché Teduca­ zione è un efficace mezzo di progresso sociale ed economico delTindividuo. se Ia Scuola Cattolica rivol^esse le sue cure esclusivamente o di preferenza ai membri di alcune classi so­ ciali più abbienti contribuirebbe ad affermare la loro posizione più vantaggiosa rispetto ad altre c favorirebbe un ordine sociale ingiusto. 59. E' évidente che un progetto educativo che impegna profondamente la persona nchiede la libera adesione di tutti quelli che vi partecipano: non puô essere imposto, ma viene offerto come una possibilité, una buona novella e, come tale, puo essere rifiutato. Tuttavia per realizzarlo, per esservi fedele, occorre che la scuola possa contare sulla convergenza delle intenzioni e delle convinzioni di tutti i suoi membri. La Scuola Cattolica luogo d'incontro della comunità educativa cristiana 53. Per tutti i motivi finora esposti, le Scuole Cattoliche devono presentarsi come “luoghi di incontro di coloro che vogliono testimoniare i valori cristiani in tutta Teducazione” (7). La Scuola Cattolica, più di ogni altra, deve costituirsi in comunità finalizzata alia trasmissionc di valori di vita. II suo progetto, come si è visto, tende alTadesione al Cristo, misura di tutti i valori. nella fede. Ma la fede viene assimilata soprat­ tutto nel çontatto con persone che ne vivono quotidianamente la realté: Ia fede cristiana, infatti, nasce e cresce in seno a una comunità. 54. La dimensione comunitaria della Scuola Cattolica è dunque esigita non solo dolia natura dell’uomo e dalla natura dei processo educativo, come per ogni altra scuola, ma dalla natura stessa della fede. Conoscendosi impari agli impegni de­ rivanti dal proprio progetto educativo, la Scuola Cattolica è consapevole che la comunità che essa costitulsce deve continuamente alimentarsi e confrontant con le fonti da cui deri­ va la ragione dei suo esistere: la parola salvifica del Cristo co­ st come si esprime nella Sacra Scrittura, nella Tradizione, so­ prattutto liturgica e sacramentale, e nelTesistenza di coloro che ne hanno vissuto e ne vivono. 55. Senza il cost an te riferimento alia Parola e il rinnovato incontro con il Cristo, la Scuola Cattolica perde il suo fulcro. Dal contatto con Lui essa trae tutta la forza richiesta per la realizzazione dei proprio progetto educativo, dando ’’vita a un ambiente comunitario scoIastico permeato dello spirito evangelico di libertà e carità” (8) in cui, prima ancora di averne chiara nozione^ Talunno puo fare esperienza della propria dignità. In fedelta alTordine della persona e al Tap pello che Dio rivolge ad ogni uomo. Ia Scuola Cattolica contribuisce. 4. Cf. Ef. 3.18-19. 5. Cf. Istruzione Pastorale "Communio ct progressio", 61. 6. Cf. ibid 68. 7. Paolo VI. Allocuzione al IX Congresso dell’O.I.E.C., in “L’Osservatore Romano”, 9 giugno 1974. 8. Concilio Vaticano II, Dichiarazione sull'Educazione cristiana "Gravissimum Educationis", 8. 7307 Partecipazione della comunità cristiana a! progetto educativo della Scuola Cattolica 60. Dichiarando in partenza il suo progetto e nello sforzo di mantenervisi fedele, Ia Scuola Cattolica costituisce una co­ munità autentica e veridica, la quale, assolvendo il suo specifi­ co compito di trasmissione culturale, aluta tutti 1 suoi mem­ bri ad assumere lo stile di vita tipico dei cristiano: in essa, in­ fatti, il rispetto delTaltro diventa servizio alia persona del Cri­ sto; la collaborazione nasce sotto 11 segno della fratellanzaj Timpegno politico per 11 conseguimento dei bene comune c responsabllmente assunto come impegno per la costruzlone dei regno di Dio. 61. La collaborazione responsabile per attuare 11 comune progetto educativo è sentita quale dovere di coscienza da tut­ ti i membri della comunità — Insegnonti. genitori, alunni, per­ sonale amministrativo - ed c esercitata secondo i ruoli e i compiti propri di ciascuno. Tale partecipazione, vissuta nello spirito evangelico, è dl sua natura testlmonianza che non solo “edifica” 11 Cristo nella comunità, ma lo irradia, diventando “segno” per tutti. La Scuola Cattolica come servizio ecclesiale e sociale 62. In tal modo la comunità scolastica cattolica rende un insostituibile servizio non solo alia persona degli allievi e di quanti, a diverso titoio, la compongono, ma anche alla societa, che, oggi particolarmente divisa tra ospirazioni alia solidarictà e Tinsorgcre di sempre nuove forme di Individualisme, pud. se non altro, prendere atto della possibilité di dar vita ad autcntiche comunità rese tali dalla convergente tensione verso il bene comune. Alla société pluraliste di oggi, inoltre. la Scuola Cattolica. asslcurando in maniera istituztonale una presenza cristiana nel mondo della cultura e delTinseenamento. rivela con Ia sua stessa esistenza le ricchezze della fede. presentandole in risposta ai grandi problemi che trtvaglia^o 9. Paolo VI. Valore deUoblazione nella vita. In “Inwgnamentl dl Paolo VI”. vol. 8 (1970) 97. 10. Concilio Vaticano H. Dichiarazione su U'Educas io ne cristiana “Grui isslmum Educationis", 9. 7308 n 4505 SACRA CONGR. POR INST. CATH.: INSTR. ‘DE SCHOLA CATHOLICA* l maniti Soprattutto la Scuoh Cattolica ê chiamata a rende*u re un umDe e amoroso servizio alia Chiesa assicurandole la presenza in campo educativo-scolastico a favore della famiglia umana. , 63. Cosi facendo essa svolgc un “autentico apostolato (11). Adoperani ouindi in ouesto apostolato “significa adempiere un compito ecclesiale insostituibile e urgente” (12). V. - RESPONSABILITA’ DELLA SCUOLA CATTOLICA OGGI 64. Visro nella sua giusta luce, il problema della Scuola Cattolica sta soprattutto nelTindrviduare e porre le condizioni che le consentano di svolgere ia sua missione. Esso si présenta dunque in termini di ricerca lucida e creatrva, di coraggio per­ severante e condiviso per realizzare le condizioni individuate senza lasciarsi impressionare dal peso delle difficoltà interne ed esteme e dalla persistenza di slogans, abbastanza fuori moda (13) che, in ultima analisi, mirano alh soppressione del­ la Scuola Cattolica (14). Indulgere ad essi è autolesionismo; vagheggiare, in forme più o meno radicati, una presenza non istituzionale della Chiesa in campo scolastico rivela una visio­ ne chimerica e pericolosa della medesima (15). 65. Nei secoli passati, a prerzo di grandi sacrifici, le istitu­ zioni scolastiche ispirate alia Dottrina della Chiesa, si sono sforzate di attuarh arricchendo Tumanita di scuole respon­ dent! aile nécessita dei tempi e dei luoghi. La Scuola Cattoli­ ca, cosciente della sua responsabilisa a continuare questo ser­ vizio, riconosce anche le proprie inadempienze. Oggi, come nel passato, infatti, alcune istituzioni scolastiche che si dicono cattoliche sembrano non rispondere pienamente al progetto educativo che dovrebbe contraddistinguerle e percio non assolvono i compiti che la Chiesa e la società a buon diritto attendono da esse. Senza pretendere di fare una disamina completa dei fattori che possono spiegare le difficoltà nelle quali si dibatte la Scuola Cattolica. si intende qui soltanto richiamame alcuni alio scopo di stimolare una riflessione che induca a una coraggio&a riforma. 66. Cio che manca spesso ai cattolici che operano nella scuola è forse fondamentalmente una chiara coscienza delΓ “identità” della Scuola Cattolica stessa, e anche il coraggio di assumere tutte le conseguenze derivanti dalla sua “diffe­ renza” rispetto alie altre scuole. Si deve pertanto riconoscere che i suoi compiti si presentano più ardui e complessi soprat­ tutto oggi, quando il cristianesimo esige di essere incarnato in forme nuove di vita a motivo delle trasformazioni in atto nella Chiesa e nella società, e particolarmente a causa dei pluralismo e della tendenza crescente ad emarginare il messaggio cristiano. 67. La fedeltà al progetto educativo della Scuola Cattoli­ ca richiede anche per questo una continua autocritica e un cost an te ritomo ai principi e ai motivi ispiratori dai quali ricavare non una risposta automatica ai problem! dell’oggi, ma il senso che permetterà di risolverli in dialogo con le nuove prospettive pedagogiche e in collaborazione con quanti, senza distinzione di confessione, onestamente lavor ano per il vero progresso dell’uomo. Tale collaborazione deve prioritariamente instaurant con Je scuole di titre comunità cristiane allo scopo di promuovere, anche in questo campo, l’unità dei criitiani. Ma deve anche estendersi allé scuole statali. Iniziatasi mediante contattl fra insegnanti. incontri e ricerche in comune. questa collaborazione potrà estendersi degli educatori agli allievi stessi ed allé loro famiglie. 68. Concludendo, è opporluno rico rd are quanto già det­ to (16) tulle notevoli difficoltà giuridiche ed economiche che ostacolano in diversi Paesi l'attrvità della Scuola Cattolica. Ea­ se le impediscono in particolare di estendere il suo servizio ai giovani di ogni livello soclo-economico e la fanno erroneamente se mb rare scuola per ricchi. VI.-LINEE OPERATIVE 1977 MAR 19 Organizzazione e pianificazione della Scuola Cattolica ΊΟ. L’insegnamento cattolico si isp ira ai principi generali enunciati dal Concilio Vaticano II in ordine alla coDaborazione tra la gerarchia e gli operatori di apostolato. Per il princi­ pio di partecipazione e corresponsabilità i diversi gruppi che costituiscono la comunità educative vengono associati, secon­ do le proprie competenze, alie decisioni concernenti la Scuola Cattolica e alla loro applicazione (17). E’ soprattutto nell'elaborazione e realizzazione di un progetto eoucativo cristiano che si applica ouesto principio messo in luce dal Concilio. L'assegnazione delle diverse responsabilità è regolata dal prin­ cipio di sussidiarietà con il quale l’autorità gerarchica rispetta in particolare le competenze professionali proprie delnnsegnamento e dell’educazione. Infatti “il diritto e il dovere di esercitare l'apostolato è comune a tutti i fedeli sia chiericisia laici e anche i laici hanno compiti propri nell’edificazione del­ la Chiesa"(!8). 71. Questo principio enunziato dal Concilio Vaticano II si applica in modo particolare all'apostolato della Scuola Catto­ lica che unisce strettamente l’insegnamento e !'educazione re­ ligiosa a un’attività professionale ben definita. Qui soprattut­ to si attua la speciale missione del laico, chc è divenuta “tan­ to più urgente in quanto 1’autonomia di molti settori della vita umana si è, come è giusto, assai accresciuta. t alvo It a con un certo distacco dall'ordine etico e religioso e con grave pericolo della vita cristiana" (19). Inoltre i laici impegnatl nella Scuola Cattolica sono invitati a •‘collaborare piu immedhtamente con l'apostolato della gerarchia" (20), sia per mezzo dell'insegnamento religioso (21), sia con Teducazione religiosa più generale che cercano di promuovere aiutando gli alunni ad operare una sintesi personale tra fede e cultura e tra fede e vita. La Scuola Cattolica riceve quindi dalla gerarchia, in ouesto senso, un “mandato" in quanto istituzione apostolica' (22). 72. L'elemento essenziale di tale mandato e ‘Ί’unione con coloro che lo Spirito Santo ha posto a reggere la Chiesa di Dio" (23). Questo legame si esprime anche nella pianificazione della pastorale dlnsieme. “In tutta la diocesi o in regioni specilli di essa tutte queste opere di apostolato siano coordi­ nate ed intimamente unite tra di loro, sotto la çuida del ve­ scovo: di modo che tutte le iniziative e le attivita di carattere catechistko, missionario. carit at ivo, sociale, familiare, scolasti­ co e ogni altro lavoro mirante a fini pastorali, tendano a un’a­ zione concorde, dalla quale nello stesso tempo sia resa piu palese Punita della diocesi” (24). Cio si rivela indispensabile per la Scuola Cattolica godendo essa della “cooperazione aposto Ha dell'uno e dell'altro clero, dei religiosi e dei laici" (25). Garanzia dei carattere specifico della Scuola Cattolica 73. Queste premesse assi cura no lo sviluppo dei carattere specifico della Scuola in quanto Cattolica. Se 1’autorita gerar­ chica ha la missione di vigilare sulla ortodossia delTinsegnamento religioso e suH’osservanza della morale cristiana nella Scuola Cattolica. è compito di tutta la comunità educativa assicurare nella pratica i caratteri distinthri che ne fanno un am­ biente di educazione cristiana. Una responsabilità particolare grava sui genitori cristiani che affidano ad essa i loro figli: l’averla scelta non li es ime dal personale dovere di educarli cristianamente. Essi sono tenuti alia collaborazione attiva e cio richiede che da una parte aiutino lo sforzo educativo compiuto dalla Scuola Cattolica e dall'altra vigilino, at traverse i di­ versi mezzi offert! dalle strutture di partecipazione. perché essa sia fedele ai principi educativi cristiani. Un ruolo non mçno importante spetta agli insegnanti stessi nella salvaguardia e promozione della missione specifica della Scuola Cattolica, in particolare per quanto riguarda l’atmosfera cristiana che deve permeare l’insegnamento e la vita della scuola. In caso di dif­ ficoltà o conflitti concernenti 1'autentico carattere cristiano della Scuoh Cattolica, l’autorità gerarchica puo e deve inter­ venire. Scuola Cattolica e Istituti Religiosi 74. Alcuni problemi provengono dal fatto che certi Istitu­ 69. Dopo aver riflettuto suile difficoltà che la Scuoh Cat­ tolica incontra, si passa ora a considerare le possibilità opera­ ti Religiosi, fondati per l'apostolato educativo scolastico, a tive che si offrono a quanti hvorano in questo campo o ne motiyo delle trasfonnazioni sociali o politiche, si sono poi inhanno h responsabilità. Si tratta di rilevare alcuni tra i suoi seriti in altre attività abbandonando le scuole. In altri casi inmagaiori problemi: l'organizzazione e planifieazione, le ga­ vece lo sforzo di adeguamento allé raccomandazioni del Conrantie che ne asaicurano il carattere specifico, l’impegno degli 17. Cf. Concilio Vaticano II, Cottituzione pastorale sulla Istituti Religiosi nell'apostohto scolastico, h sua presenza nei Chiesa nel mondo contemporaneo "Gaudium et spcs’\ 43. Paesi di missione, la pastorale degli insegnanti, le associazio­ 18. Concilio Vaticano II, Decreto * cull Apostolato dei lai­ ci "Apottollcam actuoiitatcm”, 25. ni professionali, h situazione economics. 19. Ibid. 1. 20. Concilio Vaticano II. Cogtituzlone dogmatica sulla 11. Ibid 8, Chiesa “Lumen gentium”, 33. 12. Paolo VI, Al prof. Giuicppe Lazzath * rrttor magnifico I il···?1, C°?,cmo VaUcano IL Decreto sulVApostolato dei deWUnivenitd dei Sacro Cuorc, In “Insegnamentl di Paolo laici Apostolicam actuositatem . 10. Vf’.voL 9 (1971) 1082. 22. Ibid 24. 13. Paolo VI,Alloc u: io ne al IX Confrcito dellO.LE.C., Ln 23. Ibid. 23. “L’Oaservalorw Romano”, 9 glugno 1974. 24. Concilio *VaUe no Π. Decrefo lulVUfficio pastorale dei 14. Cf. aopra 18. 20. 23. vescovi nella Chiesa Chrutus Dominus”, 17 15. Paolo VI. Allocutione al IX Congreeeo dell'O.I.E.C., in Co“tligiosi e religiose ad abbandonare le scuole cattoliche. tiva sotto la direzione degli organizzatori responsabili. 75. Occorre ridimcnslonnre certe motivazioni addotte contro Tinsegnamento. Si sceglie un apostolato cosiddetto Situazione economics delle Scuole Cattoliche “più ** diretto (26) dimenticando Teccellenza e il valore apo81. Dal punto di yista economico la situazione di numero­ stolico dell’attivita educative nella scuola (27). Vi è poi chi se scuole cattoliche è migliorata e in alcune Nazioni si è nortende a dar maggior importanza a un’azione individuale che a malizzata. Ouesto si è ve ri ficato dove i govemi hanno awertiquella svolta comunitariamente in istituzioni specificamente to i vantaggi e la nécessita di un pluralisme scolastico che ofapostoliche. 1 vantaggi di un apostolato comunitario in cam­ fra varie alternative al sistema scolastico statale. Dai sussidi po educativo sono evidenti. Inoltre si giusttfica talora 1’abban- vari concessi a titolo gratuito si è gjunti ad accordi, convendono delle scuole cattoliche con il fatto di una inefficacia, al­ zioni, contratti che, mentre garantiscono alie scuole cattoli­ meno apparente, nel perseguire certi obiettivi. Questa consi- che la duplice possibilité di conservare il loro specifico carat­ derazlone inviterebbe piuttosto a sottoporre ad una profonda tere e di svolgere adeguatamente il loro compito, le inseriscorevisione l'attività concreta svolta nella scuola e a ricordare no in modo piu o meno completo nel sistema scolastico na­ 1'atteggiamento di umiltà c speranza proprie di ogni educato­ zionale assicurando loro condizioni economiche e diritti anare convinto chc ia sua opera non puô essere misurata con i loghi a quelli delle scuole st a tali. criteri razionalistici applicati ad altri campi (28). 76. Quando situazioni particolari richiedessero un ridiQuesti accordi sono stati stipulati per 1'interessamento mensionamento dell'apqstolato scolastico o una sua trasfor- dei 82. governi, che riconoscevano cosi il servizio pubmazione in altre attività, tocca alia competente autorité ec­ blicorispettivi offerto dalla Scuola Cattolica, e per 1’azione risoluta clesiastica locale valutare l’opportunità e nécessita di tale con­ della gerarchia o della comunità nazionale. Tali soluzioni so­ versione, tenendo present! le riflessioni sulla pastorale d’insie- no un incoraegiamento per I responsabili della Scuola Cattoli­ me precedentemente esposte (29). ca nei Paesi dove la comunità cattolica deve ancora sostenere pravosi oneri finanziari per conservare una rete, spesso molto La Scuola Cattolica nei Paesi di missione importante, di scuole cattoliche. Devono convincerai che im77. L’apostolato nella Scuola Cattolica acquista un'ijn- pegnandosi a regolarizzare una situazione, in questo campo portanza aneor maggiore quando si tratti delle terre di missio­ spesso ingiusta, non solo contribuiscono ad assicurare ad ogni ne. Nei Paesi che hanno giovani Chiese sostenute ancora dalla fanciullo un’educazione rispettosa dei suo pieno sviluppo. ma presenza di missionari stranieri, i'efficacia della Scuola Catto­ difendono anche la liberté di insegnamento e il diritto dei ge­ lica dipenderà molto dal suo sapersi ad at tare alie esigenze lo­ nitori a scegliere per i loro figli un'educazione conforme alie cali, facendosi espressione della comunità cattolica locale e loro legittime esigenze (34). nazionale e contribuendo al suo progresso e sviluppo attraverso la qualità professionale e Ia collaborazione aperta delle VIL - IMPEGNO CORAGGIOSO E SOLID ALE scuole cattoliche. Nei Paesi dove la comunità cristiana è anco­ ra in formazione e quindi non è in grado di assumerai la re­ 83. Impegnarai a percorrere Titinerario educativo della sponsabilité diretta delle istituzioni educative, l'autorità ge- Scuola significa anzitutto esprimere un grande atto rarchica^ pur sostenendo temporaneamente tale responsabili­ di fede Cattolica nella nécessita e incidenza di un tale apostolato. Chi tà, dovra mirare agli obiettivi menzionati a proposito delTor- infatti ha la fede e accetta il messaggio dei Cristo, chi ama e ganizzazione della Scuola Cattolica (30). comprende la gioventu oggi, chi discerne i problemi e le difficoltà che travagliano il mondo, è in grado di renderai conto Gli insegnanti della Scuola Cattolica che 1’attuazione di una Scuola Cattolica cocrente con la sua 78 Gli insegnanti. con la loro azione e testimonianza, so­ vera fisionomla esige il coraggio e 1’audacia di contribute al no tra i protagonist! più importanti che mantengono alia suo sviluppo. imprimendo svolte decisive a tante sue realizzaScuola Cattolica il suo carattere specifico. E’ indispensabile zioni in conformité degli attuali bisogni e dei sublime ideale quindi garantire e promuovere il loro aggiomamento con una che la ispira. 84. La validité dei risultati educat ivi della Scuola Cattoli­ adeguata azione pastorale. Essa dovrà avere per obiettivo sia Tammazione generale che favorisée la testimonianza cristia­ ca, comunque, non va misurata in termini di immediata efna degli insegnanti, sia la preoccupazione dei problemi che ri- ficienza: nelfeducazione cristiana, oltre alia liberta delfeduguardano il loro apostolato specifico, in particolare una visio­ catore e a quella delTeducando in rapporto di dialogo, si de­ ne cristiana dei mondo e della cultura e una pedagogia adatta ve tener présente il loro commisurarsi con il fattore “grazia”. ai principi evangelici. Un campo vastissimo si apre qui alie Or- Liberté e grazia maturano i loro frutti secondo i ritmi dello ganizzazioni Nazionali e Intemazionali che riuniscono, a di­ spirito, che non sono misurabili con le cateeorie temporali. Innestandosi nella liberté umana la grazia è Γη grado qi por­ versi livelli, gli insegnanti cattolici e le istituzioni educative. 79. Le Organizzazioni professionali che si propongono di tari a alla sua pienenzza fino a condurla alla liberté dello proteggere gli interessi di quanti lavorano in campo educaivo Spirito; collaborando in modo consapevole ed esplicito con devono anch’esse essere considerate nel quadro della missione tide specifica forza liberatrice, la Scuola Cattolica si pone specifica della Scuola Cattolica. I diritti delle persone in essa come fermento cristiano dei mondo. 85. Nella certezza che in ogni uomo opera misteriosamenimpegnate devono essere salvaguardati con grande senso di giustizia. Che si tratti pero di interessi materiali o di condizio­ te lo Spirito, la Scuola Cattolica si offre, con il suo peculiare ni sociali e morali che permettono lo sviluppo professionale, progetto educativo e con i mezzi che le sono propri, anche ai il principio enunziato dal Concilio Vaticano II trova qui una non-cristiani, riconosccndo, conservando e impegnandosi a particolare applicazione: “Imparino i fedeli a distinguere ac- far progredire i beni spirituali e morali e i valori socio-culturacuratamente fra i diritti e i doveri che loro incombono in li che caratterizzano ie diverse civilté (35). 86. In tale prospettiva va precisato che Ia soroporzione tra quanto sono aggregati alia Chiesa, e quelli che loro competono in quanto membri della società umana. Cerchino di met- le risorse impiegate e fesiguitd dei numero di alunni che la terli in armonia fra loro, ricordandosi che in ogni cosa tem­ Scuola Cattolica direttamente raggiunge non puô distoglierla porale qualsiasi devono essere guidati dalla coscienza cristia­ dal continuare a rendere il suo servizio, in quanto Tunica cpnna'' (31). Inoltre “i laici, anche quando sono occupati in cure dizione che, di diritto, si pone al suo sussistere è la fedeltà al temporali, possono e devono esercitare una preziosa azione proprio specifico progetto educativo; in tale condizione va per Tevangelizzazione dei mondo” (32). Se di conseguenza es­ pure individuate il criterio fondamentale che deve orientare si, organizzandosi in associazioni specifiche, si propongono di lo sforzo di ridimensionamento delle istituzioni scolastiche salvaguardare i diritti degli educatori, dei genitori e degli alun- cattoliche, dove questo si richicde. 87. Se tutti i responsabili della Scuola Cattolica vorranno ni, devono tener presente Ia missione specifica della Scuola Cattolica che è a servizio delTeducazione cristiana della gio- continuare la riflessione sulla loro missione fino alia riscoperventù. “Il laico che è ad un tempo fedele e cittadino, deve conti- ta dei valore apostolico deU'insegnamento, saranno poste Ie tinuamente farsi guidare dalla sola coscienza cristiana” (33). premesse perche essa possa seguitare a offrire il suo servizio in 80. In tale prospettiva queste associazioni devono non so­ condizioni migliori e possa trasmettere fedelmente la sua mis­ lo esaminare e salvaguardare i diritti dei loro membri, ma an­ sione alie nuove generazioni. 1 responsabili attingeranno alloche vegliare sulla loro partecipazione aile responsabilità ine- ra convinzione, sicurezza, gioia e spirito di sacrificio nella cer­ renti alia missione specifica della Scuola Cattolica. Inserendo- tezza che a numerosi giovani essi offriranno l’opportunità di si Ii be ramen te in un'attrvità professionale avente un carattere crescere nella fede e di accettare e vivere i principi e i tesori della vérité, della carità e della speranza. 26. Cf. sopra 23. 88. NelTintraprendere ogni sforzo volto aU’incrcmento e 27. Cf. sopra 38-48. alla completa realizzazione della Scuola Cattolica, la Sacra 28. Cf. sopra 22. Congregazione per l'Educazione Cattolica sente viva e pres­ 29. Cf. sopra 70-72. sante Turgenza di ripetere un caldo e cordiale incoraggianien30. Cf. sopra 70-72. to a quanti operano in essa: non possono dubitare delTtmpor31. Concilio Vaticano Π. Costituzione dogmatica sulla Chiesa "Lumen gentium", 36. 34. Cf. Condlio Vaticano II, Dichiarazione suU'Educazione 32. Ibid. 35. cristiana "GnauUsimum Educationis", 6. 33. Concilio Vaticano II, Decreto tuli'Apostolato dei lai­ 35. Cf. Concilio Vaticano H, Dkhianuione sulla relaztonl ci "Apostolicam actuositatem", 5. della Chiesa con le religioni non cristiana "Sostra aetate" 2. 7312 7311 * η. 4506 PAULUS VI: ALLOCUTIO AD EPISCOPOS GALLIAE tanza apostolica deirinseçnamento nei quadro dei rnolteplici servili m cui si articola Punica e identica missione salvifica della Chiesa. 89. In particolarc agli Istituti Religiosi che. attuando uno 3X ci fico carisma suscitato dallo Spirito Santo nella Chiesa, si edicano all'educazione cristiana della gioventù, la( Chiesa stessa guarda con rinnovata fiducia e soeranza perché, in fedelta dinamica al carisma dei loro fondatori, vogliano dare il loro apporto aÜ'atthrità educativa e apostolica nelle scuole cattoliche senza lasciani sviare dal nchi&mo seducente di attività apostoliche spesso solo apparentemente piu efficaci. 90. A poco più di un decennio dalla chiusura dei Concilio Ecumenico Vaticano II, Ia Congregazione per ITducazione Cattolica rivolge ancora ai sacerdoti, religiosi, religiose e laici che svolgono Ia loro missione nella Scuola Cattolica Fesortazione finale della dichiarazione conciliare sull’Educazione Cri­ stiana. perche' perseverino “con générosité nel compito intrapreso, sforzandosi di eccellere nel permeare gli alunni dello Spirito del Cristo, nelTarte pedagogic a e neU'applicaztone scientific?, in modo che promuovano non solo il nnnovamento della Chiesa alllnterno, ma anche ne mantcngano e ne accentuino la benefica presenza nel mondo moderno, specie in quello intellettuale” (36). CONCLUSIONE 91. Nella prospettiva dei compito affidato alia Scuola Cat­ tolica - senza sminuire il valoir della testimonianza e dei la­ voro compiuto da tanti cattolici neinnse^namento di stato delle diverse Nazioni - questo documento intende incoragpare ogni sforzo mirante a promuoveme la causa; nella società pluralistica odiema essa è, infatti, in grado di offrire più che mai un servizio inestimabile e necessario. Riferendosi costantemente ai valori evangelici, si fa protagoniste della costruzio­ ne di un mondo nuovo svincolato da una mentalité impregnata di edonismo, di efficentismo, di consumismo. 92. Alie singole Conferenze episcopali si rivolge ora il rispettoso invito a considerare questi principi che ispinno Ia Scuola Cattolica. a svilupparli e a trad urii in program mi con­ creti respondent i alie situazioni particolari e alie esigenze dei vari ordini e gradi di istruzione del sistema sco last ico nei vari Paesi. 93. Consapevole della complessita e deiicatezza dei pro­ blema. Ia Sacra Congregazione per ITducazione Cattolica indirizza queste riflessioni anche a tutto il popolo di Dio nel­ la certezza che. nelTeconomia della salvezza, le poverc forze umane affrontano e soffrono il problema tentandone te soluzioni, ma che U successo finale di ogni sforzo è dato non dal­ la fiducia in esse, ma in Gesù Maestro che ispira, guida, sorregge e dirige fino al sicuro compimento quanto viene intra· preso nel suo nome. Roma. 19 Marzo 1977, Festa di S. Giuseppe. - Gabriel Ma­ rie Card. GARRONE, Prefetto. Antonio M. Javierre. Arcivescovo tit. di Meta,5egrcrario. 36. Concilio Vaticano Π, Dichiarazione sullEducazione crUtiana "OrauMmum Education»", Conclusione. • Praesldlbus ConferenUarum episcopalium: LOssarvatoreromano, 6 luollo 1977 p. 3-4. Vide In Doc. Cath. 74 (1977) 705 litteras die! 24 iunll 1977, quibus eadem Sacra Congrega­ tio pro Institutione Catholica documentum mittebat Praesldl­ bus Conferentlarum episcopalium. Adn. G. CAPRILE In La 271-283; H. CARRIER In PrM 62 y467*484 · G· DE «°5Aln La Clv. Catt. 128 (1977-111) 469-481, et 128 (1977-IV) 114-129; G. GARRONE In L'Osservatore romano, 6 luglio 1977 p. 1. 1977 ΜΑΗ 26 des cathédrales, des monuments religieux, qui attestent encore aujourd'hui l’harmonie merveilleuse dc leur art et dc l'é­ panouissement de leurfoi. N’est-ce pas un encouragement à construire aujourd'hui ITglise. avec les nouvelles pierres vivan­ tes de nos generations? A cette oeuvre, vous vous consacrez sans ménagement. Nous apprécions vivement le zèle que vous déployez pour consolider les forces chrétiennes qui demeurent ou resurgis­ sent et tracer de nouvelles voies pour ITvangile. Vous cher­ chez. dites-vous, à aider les croyants, souvent minoritaires, à approfondir leur foi au Christ, à les faire participer active­ ment à la vie ecclésiale, à aider les “militants" a s’engager dans leur milieu de vie ou de travail, en veillant à ce que cette action soit reliée au salut en Jésus-Christ et porte objective­ ment la marque de critères évangéliques. Gardons-nous bien en effet de négliger ceux qui ont la foi et la manifestent de quelque façon, fréquentent l’église, demandent les sacre­ ments. veulent la catéchèse pour leurs enfants, même si leur vigueur apostolique et leur impact dans la société ne sont pas au niveau de vos souhaits. C’est la portion fidèle du Peuple de Dieu sur laquelle il faut d’abord compter. Là où subsiste un reste de foi ou de piété, c’est une grâce: il s’agit d'éclairer, d’éduquer, de fortifier. Mais vous êtes aussi préoccupés des brebis qui semblent hors du “bercail": de ceux qui délaissent la pratique domini­ cale. des groupes qui vivent comme si un “mur de séparation" les éloignait ae ITglise, de ceux qui ne s’inspirent plus de la foi, expHcitetement du moins, pour la construction de la cité. Nous apprécions votre lucidité. Nous partageons votre préoc­ cupation missionnaire, Nous regardons avec vous ce qui peut être porteur d’espérance. Mais les moyens apostoliques ont besoin d’être mûrement réfléchis, solidement éprouvés. Et n’oubliez pas que vous êtes liés à tous vos Frères dans ITpiscopat. La collégialité épiscopale, si bien mise en lumière au Concile Vatican II, vous fait prendre part aux charges de l'E­ glise universelle autour du Pape; elle appelle donc une solida­ rité sans faille lorsqu'il s’agit d’appliquer les orientations et les mesures adoptées pour les autres diocèses ou l’ensem/ble 454 de ITglise, même si personnellement vous êtes tentés par d’autres projets. La semaine dernière. Nous avons abordé avec nos confrè­ res de lOuest de la France un certain nombre de points qui vous intéressent vous aussi. Nous n’allons pas les reprendre aujourd’hui, vous pouvez vous y reporter. Nous relevons ce­ pendant trois problèmes particuliers dans votre schéma de présentation: 1e ministère presbytéral, les assemblées domi­ nicales sans prêtres, la catéchèse. 1. Nous comprenons que la relève sacerdotale vous pré­ occupe de plus en plus. Le problème doit vous préoccuper sé­ rieusement, mais non au point de vous amener à concentrer vos regards et vos espoirs sur tes solutions impossibles ou illu­ soires. Dieu merci, cette difficulté n est pas universelle dans ITglise, et il convient plutôt de la considérer comme tempo­ raire et surmontable. Il faut donc chercher tout ce qui peut être fait pour débloquer la situation, selon les voies qui ont été établies ou confirmées pour l'ensemble de l’Eglise. L’hypothèse de recourir à l’ordination d’hommes mariés dans l’Eglise latine n’a pas été jugée opportune, comme vous te savez tous, par tes plus hautes instances de l’Eglise. et avec notre approbation, voilà à peine six ans. LTglise a pensé qu’elle pouvait miser sur h grâce de l’Esprit Saint et sur la préparation des âmes, pour susciter des hommes totalement consacrés au Royaume de Dieu. C'est dans ce sens qu’il nous faut tous travailler. Mesurez-vous tes risques de doutes, d’hé­ sitations paralysantes, de désengagements, que peut procurer 4506 ou renforcer la remise en cause publique du célibat sacerdo­ tal, même à l’état dc souhait? Pensez-vous vraiment que ce serait h solution? Le problème crucial, celui qui détruit les 1977 MAR 26.PAULUS VI, ALLOC. AAS 69 (1977) 462467 germes de vocation, n’est-il pas d’abord celui d’une crise de la foi, et plus encore peut-être la peur d’un engagement défini­ Allocutio ad Regionis Centralis Galliae sacros Praesules, visi­ tif très répandue chez tes jeunes? Or ne voyez-vous pas qu’il tationis "Ad limina ” occasione coram admissos: De ministerio sacerdotali denegando uxoratis, de ce­ est rendu plus aigu par te manque de cohésion, de clarté, de fermeté, sur l’identité du prêtre de demain, alors que cette lebratione dominicali absque sacerdote deque cate­ dernière n’a pas changé et ne saurait changer? Les jeunes, chesi Christiana unaequaque fovenda c’est normal, veulent savoir où ils vont, quel genre de vie sera le leur. Songez à la perspective spirituelle dans laquelle votre Chers Frères dans le Christ, Soyez tes bienvenus! Cette génération ou même celte d’après vous s’est préparée au sacer­ rencontre avec nos Frères dans l'Episcopat, venus par région doce. Rappelez-vous tes textes tonifiants qui tes encoura­ nous entretenir de leur ministère pastoral, constitue l’un des geaient, comme la lettre du vénéré Cardinal Suhard sur "Le acte· les plus importants et tes plus émouvants de notre char­ Prêtre dans la Cité”. Le Concile Vatican II a pu compléter ge dc Successeur de Pierre. Désireux de partager vos joies et 463 vos / peines, vos difficultés, mais aussi vos espoirs. Nous vou­ cette perspective, il ne l’a point abolie. Proposer 1e rôle du lons vous aider à discerner l'essentiel et vous confirmer dans prêtre dans toute sa grandeur et son urgence, avec toutes ses , la Foi. exigences, voilà le problème pnmordial a nos yeux./ 465 Vos diocèses sont célèbres à plus d‘un titre . Bourges.Sens. Nous vous livrons quelques suggestions, sans douter bien Tours. Blois. Chartres, Moulins. Nevers, Orléans! Les noms de sûr que vous ayez déjà commence à les explorer. A l’inté­ grands saints y sont attachés: de mémoire. Nous citons saint rieur des diocèses, entre tes diocèses, n’est-it pis possible Martin, sainte Jeanne d’Arc, sainte Bernadette, mais ils son lé­ d’envisager encore une meilleure répartition des forces sacer­ gion Et vos ancêtres ont laissé, dans cette région du centre. 7313 7314 1977 MAK 31 SACRA CONGREGATIO PRO SACRAMENTIS ET CULTU DIVINO dotales, diocésaines ou religieuses? Les possibilités du diaco­ nat ont-elles été vraiment mises en oeuvre, quant au choix des candidats, quant à leur préparation plus poussée? Ne peut-on pas lancer un appel plus résolu, plus assidu, pour les vocations sacerdotales d'aînés, mais aussi d'adolescents et même d’en­ fants? Songeons à tous ces groupes de jeunes, soucieux de re­ cherche spirituelle et de participation a quelque responsabili­ té d’Eglise: sont-ils donc insensibles à de tels appels? Vous-mê­ mes, Évêques, beaucoup plus en contact avec les jeunes qu autrefois, ne craignez pas de leur exposer souvent le pro­ blème dc la relève sacerdotale, avec le tact et l’ardeur qui con­ viennent. Et que vos équipes dc prêtres, même dans les sec­ teurs difficiles, rayonnent la joie de leur sacerdoce, celle de labourer et de semer pour le Seigneur, sans voir encore la ré­ colte, pas meme parfois la germination, portés par cette espé­ rance invincible que donne une vie intérieure profonde! 2. Vous abordez aussi la question des assemblées domini­ cales sans prêtres, dans les secteurs ruraux où le village forme une certaine unité naturelle pour la vie comme pour la priè­ re, qu’il serait périlleux d'abanndonner ou dc disperser. Nous en saisissons bien la raison, et les avantages qu’on peut en ti­ rer pour la responsabilité des participants et la vitalité du vil­ lage. Le monde actuel préfère ces communautés à taille hu­ maine, â condition évidemment qu’elles soient suffisamment étoffées, vivantes et loin de l’esprit de ghetto. Nous vous di­ sons donc: avancez avec discernement, mais sans multiplier ce type de rassemblement, comme si c’était la meilleure solu­ tion et la dernière chance! D’abord, vous êtes très convaincus de la nécessité de choisir judicieusement et dc préparer les animateurs, laïcs ou religieux, et déjà à ce niveau, le rôle du prêtre apparaît capital. D’autre part, l’objectif doit demeurer la célébration du sacrifice de la messe, seule vraie réalisation de la Pâque du Seigneur. Et surtout pensons bien que ces assemblées du dimanche ne pourront suffire à rebâtir des communautés vivantes et rayonnantes, dans un contexte de populations peu chrétiennes, ou en voie de laisser tomber la pratique dominicale. 11 faudrait créer en même temps d’au­ tres rencontres, d’amitié et de réflexion, des groupes de for­ mation chrétienne, avec le concours de prêtres et de laïcs plus formés, qui aideraient leur entourage immédiat à lisser 466 des liens de charité et à mieux prendre / en charge leurs respon­ sabilités familiales, éducatives, professionnelles, spirituelles. 3. La catéchèse. Dans le contexte dc “mal-croyance” que vous décrivez, Nous comprenons la nécessité d’une approche pédagogique de la foi au Christ, souvent lente ct progressive, proche de l’expérience humaine, qui restitue au message chré­ tien sa saveur de Bonne Nouvelle, son attrait, le rende aussi audible que possible. Jésus s’exprimait par des paraboles pro­ ches du terroir ct tous les apôtres, à commencer par saint Paul, ont cherché à aplanir, pour les diverses mentalités, le chemin dc la foi. Cependant, si nous donnons ce que l’apô­ tre appelait le “lait” spirituel aux débutants, aux chrétiens du seuil, trouvons en meme temps le moyen de nourrir plus substantiellement ceux oui croient déjà, qui sont capables d’une formation doctrinale, qui désirent une vie spirituelle et apostolique plus avancée. Et à tous, il nous faut annoncer le Message, sans que jamais le caractère progressif de la présen­ tation ou l’adaptation du langage n’entraînent une incohéren­ ce avec la doctrine authentique. Nous ne gagnerons çien à construire avec de mauvais matériaux (1). Et il nous faut trouver les moyens dc faire entendre l’Evangile hardiment el avec clarté, là où tant d’autres voix étrangères inculquent de mille manières d’autres messages humains. Oh! certes, plu­ sieurs en font durement l'expérience. Certaines terres sem­ blent longtemps imperméables â l’Evangile: l'appel de Dieu, du Christ, semble ne rencontrer aucun echo dans nombre dc coeurs. Quelle épreuve pour l’apôtre! Et pourtant, “malheur à moi si je ne prêchais pas l'Evangile!” (2). Peut-être faut-il d’abord susciter un climat dc prière pour l’entendre. Le Mes­ sage chrétien conserve toujours un caractère abrupt, qui obli­ ge au choix de la foi et qui d’ailleurs présente paradoxale­ ment plus d’attrait qu’on ne le pense. Croyons-en la force dc la Parole de Dieu! Voilà, chers Frères, quelques orientations au regard de vos problèmes apostoliques. Ceux-ci sont sérieux, graves. Cepen­ dant, Frères, reprenez courage, en confiant au Seigneur reve­ nir de vos dioceses. 11 ne peut que récompenser votre fidélité, celle de vos collaborateurs, auxquels vous direz notre affec­ tion, notre confiance. Et ne craignez pas d’élargir votre coeur d’apôtre, celui de vos fidèles, aux soucis et aux espoirs des au- 1 Cfr. 1 Cor 3. 12. 2. 1 Cor 9, 16. 7315 n. 4507 très Eglises locales. Leurs difficultés sont peut-être d’un autre ordre, mais elles ne sont pas légères. Pour Nous, au lieu où la Providence nous / a placé, Nous sommes chaque jour infor- 467 mé, avec nos Dicastères, de situations de détresse de telle ou telle Eglise, en Europe de ITst, en Afrique, en Asie, en Amé­ rique latine: obstacles, tribulations, voire persécutions, inhé­ rentes à toute évangélisation. C’est le lot de tous les disciples du Seigneur. Mais il y a aussi des printemps remarquables, parfois imprévus. Le plus à craindre, ce serait le manque de vigueur des croyants. Mais que le Christ ressuscité soit notre espérance, que l'Esprit Saint soit notre soutien! De tout coeur, Nous vous donnons notre Bénédiction Apostolique. Adn. G. FERRARO In La Civ. Catt. 129 (1978-1) 373-382. 4507 1977 MAR 31.- SC pro SACR.-CULTU, LIT. CIRC. PART.· Confirmatur Decretum “Quam singulari’’ circa obliga­ tionem praemittendi sacramentum Confessionis pri­ mae puerorum Communioni sacramentali Romae, die 31 Martii 1977 Eminentissime Domine, In quibusdam Ecclesiae partibus atque apud nonnullos coetus, qui rei catecheticae adlaborant, quamvis Declaratio Sanctus Pontifex die 24 Maii 1973 edita sit coniunctim a SS. Congregationibus pro Disciplina Sacra­ mentorum et pro Oericis (cfr. AA.S. 65, 1973, 410) nihilo­ minus dissensiones ac dubia adhuc permanent circa ecclesia­ sticam disciplinam quae respicit Confessionis sacramentum primae puerorum Communioni praemittendum. Ad rem quod attinet, haud paucae denuntiationes et petitiones ad Apostoli­ cam Sedem pervenerunt, quae ab Episcopis, a sacerdotibus et a parentibus sunt delatae. Expressis autem verbis quaestio­ nem de hac re proposuit Institutum religiosum, vitae apostoli­ cae addictum, quod ministerium suum in variis exercet Natio­ nibus; ab eo scilicet quaesitum est, num liceat, post praedic­ tae Declarationis promulgationem, suscipere “per modum re­ gulae generalis” primam Communionem sine praevia Confes­ sione in iis paroeciis in quibus usus huiusmodi invaluit. Praeterea, nuper institutae de hac re investigationes a S. Congregatione pro Sacramentis et pro Cultu Divino suaserunt tum necessitatem inculcandi Ecclesiae normas ad hanc quae­ stionem spectantes, tum etiam opportunitatem rursus expli­ candi, quatenus opus esset, praedictae Declarationis mentem atque propositum: quod fit per responsionem cx officio da­ tam (cfr. Adnexum) ad quaestionem, quam Institutum reli­ giosum, cuius mentio supra facta est, proposuerat. Haud certe necessarium est explicare, quae causa fuerit il­ lam promulgandi Declarationem, cum omnes probe noverint, quam gravem perturbationem attulerint nonnullae opiniones, rationibus psycologicis et paedagogicis innixae, quibus qui­ dem ipsa tradita Ecclesiae disciplina penitus subvertebatur. Attamen iuvat illud animadvertere quod, dum ante Decretum Quam singulari (cfr A.A.S. II VoL, p. 579) secundum com­ munem sententiam pueri, qui certam aetatem attigissent» ad Confessionem admitti poterant, non autem ad Communio­ nem sumendam, nunc e contra affirmatur pueros posse qui­ dem ad Communionem accedere, non autem decere Confes­ sionem huic Sacramento praemitti- Iam secundum Decretum Quam singulari origo improbandarum consuetudinum in co ponebatur, quod aetas discretionis apta ad sacramenta susci­ pienda nondum erat definita: “Quos reprehendimus abusus ex eo sunt repetendi, quod nec scite nec recte definiverint quaenam sit actas discretionis, qui aliam Poenitentiae, aliam Eucharistiae assignarunt”. Quare in n. 1 partis dispositivae ciusdem Decreti statuitur unicam esse aetatem ad haec Sacra­ menta idoneam, eaque adepta, obligationem incipere utrum­ que recipiendi iuxta designatum ordinem, scilicet Confessione Communioni praemissa: “Aetas discretionis tum ad Confes­ sionem tum ad S. Communionem ea est, in qua puer incipit ratiocinari, hoc est circa septimum annum, sive supra, sive et­ iam infra. Ex hoc tempore incipit obligatio satisfaciendi utri­ que praecepto Confessionis et Communionis” (1). Confessionem praemittendam esse S. Communioni mani­ festo patet sive ex ordine, quo in Decreto duo haec Sacra­ menta recensentur eorumque fit mentio, sive ex eo, quod ab­ usus improbati tunc respiciebant non tam admissionem ad Confessionem, quam potius accessum ad S. Communionem. (1) Vix attinet dicere obligationem strictam CoDf *Mfa>ni> intellegendam esse secundum traditam Ecclesia· doctrinam. 7316 η. 4508 SACRA CONGREGATIO PRO GENTIUM EVANGELIZATIONE Secessit^ tuendi ac fovendi dignam Sacramenti Euchari­ stiae participationem Ecclesiam impulit ad nonnam inducen­ dam in suam disciplinam suamque pastoralem praxim, qua Confessio S. Communionem praecedere deberet; atque hoc modo agnitum est jus fidelium - cum adultorum tum puero­ rum - ad Sacramentum Reconciliationis recipiendum. 1977 ΜΑΗ 31 4508 1977 MAR 31.-SC pro GENTIUM EV., NORMAE. PART.· Normae proponuntur circa sorores autochthones Ro­ mam petentes ibique commorantes studiorum per­ agendorum causa Ceterum S. Pauli admonitio (cfr. 1 Cor 11, 28) vere direc­ torum normam statuit quae etiam pueros attingit. Quaprop­ ter iis quoque, antequam Ss.mam Eucharistiam sumant, sese I - LITTERAE AD LEGATOS PONTIFICIOS MISSAE probare debent Atqui puer per se ipse communiter non valet Studi superiori a Roma di Religiose autoctone illam, quam S. Paulus iubet, sui probationem clare ac securo animo peragere; quod procul dubio expeditius ac tutius eve­ 31 Marzo 1977 niet, si ipse auxilio sacerdotis confessorii uti poterit. Revera Ecctllenza Reverendissima, In considerazione dei fatto multi pueri sunt, qui ob res levis momenti se anxios ac turba­ che il numero delle religiose autoctone» membri sia di Istituti tos sentiunt, dum non desimt ex contrario qui graviores cul­ di diritto pontificio sia di diritto diocesano eretti nei territori pas ignorare ac parvi pendere possint. dipendenti da Propaganda, che vengono inviate a Roma per Ex altera parte, servari non posset praecriptum can. 854 § compiere studi superiori in Université ecclesiastiche ed in 4 Codicis Iuris Canonici, vi cuius iudicium de sufficienti di­ Centri di specializxazione cattolici va aumentando di anno in spositione ad primam Communionem pertinet ad sacerdotem anno, questo Sacro Dicastero ha ritenuto doveroso fissare alcune norme per aiutare dette religiose a trarre il mass imo vana confessionibus, si puer ante Communionem ad Confessio taggio possibile dal loro soggiomo romano anche sotto Γ as pet­ nem non accederet. to spirituale. Hac in re illud quoque prae oculis est habendum, quod ePropaganda ha infatti in animo di offrire indistintamente gregii Pastores iam comprobatum habent ex praxi catecheseos a tutte le religiose autoctone dei suddetti Istituti una parti­ et ex sacri ministerii usu, scilicet magnam utilitatem salutife- colare assistenza spirituale e formative promuovendo in conramque vim, quam in totam puerorum vitam habet prima ip­ tri, gi ornat e di preghiera, ritiri spirituali e conferenze tenute sorum Confessio, si haec recte praeparetur, convenienter eo­ da ecclesiastici e religiosi specializzati nei campo scritturistirum aetati aptetur eorumque facultati res spirituales perci­ co. t eo logico e missionario. Pertanto, questa Sacra Congregazione desidera essere in­ piendi, itemque ea qua par est dignitate administretur. Cum autem ad discretionis aetatem pervenerit, puer in Ec­ formata circa l'invio a Roma anche di quelle religiose au­ toctone che vengono accolte in comunità religiose di Roma, clesia ius habet recipiendi utrumque Sacramentum; absurdum mediante previo accordo tra i due Istituti interessati, e non atque ini ustum discrimen fieret eiusque conscientia violare­ necessitano di particolari forme di assistenza materiale. tur, si ipse praepateretur et admitteretur tantummodo ad S. A quegli Istituti poi che non hanno possibilité di trovare Communionem. Nec satis est dicere pueros ius habere acce­ a Roma una comunità di una Congregazione internazionale dendi ad Confessionem, si tale ius practice maneat infectum. disposta ad accogliere i loro membri durante il periodo degli Ubi pueri iam satis instructi erunt et conscii sibi facti na­ studi, Propaganda, nei limite dei possibile, cercherà di trovare una casa religiosa ospitale e di prowedere aile nécessita ma­ turae propriae horum duorum Sacramentorum, iisdem mini­ me difficile erit accedere prius ad Sacramentum Reconcilia­ teriali e spirituali delle interessate. A tal fine, mi reco a premura di rimettere allTccellenza tionis, quod in iis - ratione simplici quidem sed fundamentali Vostra Reverendissima, in allegato, copia di una Lstruzione - excitat conscientiam boni et mali moralis atque efficit ut ad faustum Christi Eucharistiae occursum pleniore cum co­ contenente le direttive impartite da questo Sacro Dicastero per Tinvio a Roma delle suddette religiose, con preghiera di gnitione ac maturitate ipsi sese disponant. Quae intima voler portare quanto prima il contenuto deila medesima a copersuasio de necessitate purificationis quam maximae ad coscenza delle Superiore Maggiori degli Istituti operanti in coEucharistiam digne sumendam, si inde ab ipsa prima Com­ desto territorio e, nei caso di Congregazioni di diritto dioce­ sano, anche agli Ordinari direttamente interessati. munione prudenter convenienterque singulis pueris tradatur, Profitto volentieri deUa circostanza per confermarmi con cos per totius vitae decursum certe comitabitur atque ad sensi di distinto ossequio dellTccellenza Vostra Reverendissi­ multo maiorem sacramenti Reconciliationis aestimationem ma devotissimi net Siznore. - Agnelo Card. ROSSI, Prejerfrequentationemque conducet Haec docet Summus Pontifex to. D. S. Lourdusamy.Segrenirfo. in epistula quam scripsit per Secretarium Status, occasione XXVI Hebdomadae Ûturgicac in urbe Florentia celebratae: Π - NORMAE SERVANDAE “Beatissimus Pater demum peculiari modo parvulorum Con­ fessionem ante oculos ponit, ac praesertim primam Confes­ 31 mars 1977 sionem, quae semper primam Communionem oportet praece­ dat, etsi ab ea quodam temporis intervallo opportune sepa­ Instructions relatives à renvoi à Rome de religieuses retur; ab ipsa enim prima aetate incipere debet illa evangeliza­ autochtones, membres d Instituts de droit pontifical et de droit diocésain dépendant de “Propaganda”, tio Poenitentiae, quae postea validius usque ac magis con­ pour un complément d'etudes supérieures dans les scium reddet fundamentum vividae fidei, tum in Sacramento recipiendo, tum praesertim in Christiana vita recte conve­ diverses Universités ecclesiastiques et de Centres nienterque ordinanda”. de spécialisations catholiques Licet etiam animadvertere peculiares societatis et culturae condiciones apud varias Nationes legitimam causam non esse, 1- - 1. La Sacrée Congrégation pour ITvangélisation des cur hac in re diversa disciplina instauretur; natura enim huma­ Peuples est vivement désireuse dc voir les religieuses autoch­ na fundamentaliter eadem est omnibus locis, atque illi spiri­ tones. membres d'instituts de droit pontifical et de droit dio­ tualis perfectionis assequendi fines, qui horum Sacramento­ césain érigés dans les territoires dépendants, envoyées à Rome rum proprii sunt, omnibus pariter proponuntur. Ac revera pour des études supérieures dans les différentes Universités et pueri, quibuscumque in societatis vel culturae adiunctis ver­ Facultés ecclésiastiques et dans des Centres de Spécialisations santur, ri Eucharistiam suscipere possunt modo conscio at­ catholiques, bénéficier au maximum de leur séjour, non seule­ que aetati suae congruo, iidem pariter possunt cognitionem ment pour les études ou’elles entreprennent, mais aussi pour habere peccati eiusque veniam a Deo petere in Confessione. ce qui concerne leur formation religieuse, spirituelle et mis­ Denique reminiscendum est renovationem firmioremque sionnaire. sacramenti Poenitentiae vigorem, quae tantopere necessaria 2- A cet effet, “Propaganda” se propose d’offrir aux dites sunt quaeque in Ecclesia hodie universali Pastores summopere religieuses l'aide nécessaire pour qu’elles puissent valoriser exoptant, evenire nullo modo posse, nisi principium ac funda­ pleinement le privilège tout particulier de se trouver ainsi, mentum habeant in sedula fructuosaque praeparatione ac re­ proches de la Chaire dc Saint-Pierre ct de la personne même ceptione Sacramentorum initiationis cnristianae. du Souverain Pontife ct de pouvoir enrichir leur personnalité Interea libenter hac nobis oblata utimur opportunitate, ut au contact de soeurs provenant de toutes les parties du mon­ de. ayant ainsi l'occasion d’ouvrir plus facilement leur coeur ea qua par est veneratione nos profiteamur addictissimos - Ja­ aux dimensions de l'Eglise Universelle. mes R. Card. KNOX. Praefectus. 3. Pour rendre possible l’aide en question, ce S. Dicastère • Pr··!Id Ibus Conferentiarum episcopalium, Prot. N. 2/76: a juge opportun d indiquer, ci-dssous. quelques directives à NotixIaHo dalla Conferenza episcopale Itallana, ann. 1977 suivre par les Instituts intéresses, dans le choix et l'envoi num. 6 p. 103-106. Vide “Adnexum" et responsionem Infra à Rome dc leurs candidates. luo die 20 mali 1977 positam: LE n.4516. 7317 7318 1977 MAR 31 SACRA CONGREGATIO PRO GENTIUM EVANGELIZATIONE 4. Avant tout, les Supérieures Majeures des susdits Insti­ tuts sont instamment priées d’apporter une scrupuleuse at­ tention dans le choix des soeurs à envoyer à Rome, prenant en toute spéciale considération les capacités intellectuelles des candidates et leurs Qualités spirituelles (esprit de prière, attachement à la vie religieuse, docilité de caractère, diligence pour l’étude, maturité dc jugement, équilibre, sociabilité, etc.). Pour aucun motif, les Supérieures intéressées ne doivent céder à la tentation d’envoyer à Rome des candidates, uni­ quement pour satisfaire un désir dc ces dernières ou pour se libérer d’elements créant des difficultés au sein de l’institut. Les religieuses proposées devront être intellectuellement qualifiées pour les études auxquelles elles sont destinées, de façon à offrir une garantie suffisante de succès dans les mêmes. 5. Les Supérieures Majeures en question sont invitées à rédiçer un rapport sur chaque candidate, concernant: son ca­ ractère, sa santé physique, les activités déployées par elle de­ puis la profession religieuse ct les résultats obtenus. En outre, elles devront indiquer l’utilité pour l’institut - ou le Diocè­ se - de la spécialisation pour laquelle la religieuse est envoyée à Rome. Normalement, la candidate doit avoir 5 ans de profession et, au maximum» 35 ans d’âge; cela pour qu’elle puisse faci­ lement s’adapter à la vie communautaire d’une maison reli­ gieuse différente de celles de son Institut et, aussi, pour qu’el­ le suive ses études avec profit. On ne doit, d’aucune façon, envoyer à Rome des religieuses de santé délicate ou ayant continuellement besoin de suivre un régime. 6. Tous les Instituts — y compris ceux qui peuvent assurer a leurs membres une convenable insertion dans l'une ou l’au­ tre Communauté religieuse de Rome disposée à aider spiri­ tuellement et matériellement les candidates — sont priés d’in­ former “*Propaganda - à travers le respectif Représentant Pontifical - de l’envoi desdites soeurs, en remplissant le For­ mulaire établi à cet effet et en indiquant leur résidence à Rome. Ces informations sont nécessaires pour promouvoir des contacts réguliers avec les candidates et rendre possible l’ai­ de à leur apporter, comme il est dit ci-dessus. IL - 1. Les Instituts qui n’ont pas la possibilité de trouver à Rome une Communauté religieuse qui assure l’aide néces­ saire à leurs candidates pour ce qui concerne les études et la formation spirituelle, sont invités â diriger leurs demandes à cette S. Congrégation, laquelle, dans les limites du possible, se chargera de leur procurer l’accueil qui convient dans le Cen­ tre résidentiel prévu à cet effet ou dans une Communauté religieuse. 2. Les demandes devront parvenir à ce S. Dicastère avant la fin du mois d’avril de chaque année. Exceptionnellement, pour cette année, le délai prevu est prorogé jusqu’au 15 juin. — Les demandes qui, sans motif sérieux, parviendraient après le temps fixé, ne seront pas prises en considération. Chaque Institut ne peut présenter plus de deux requêtes par an. 3. Toute demande de la Supérieure Maieure pour l’envoi d’une de ses religieuses à Rome pour des études supérieures ecclésiastiques ou une spécialisation dans un Institut catho­ lique, doit être accompagnée des documents suivants: a) Une lettre de presentation de la meme Supérieure Ma­ jeure avec description du caractère et des qualités de la reli­ gieuse. Cette description doit surtout mettre en relief la ma­ turité spirituelle et psychique de la candidate, condition es­ sentielle pour que celle-ci - tout en se trouvant dans un con­ texte social et ecclésiastique très différent de celui de son propre pays - puisse retirer un véritable avantage de son sé­ jour à Rome. S’il s’agit d’une religieuse, membre d’un Institut dc droit diocésain, la Supérieure Majeure devra tout d’abord obtenir l’autorisation de 1 Ordinaire du lieu de la Communauté à la­ quelle appartient la candidate. b) Le questionnaire de la S. Congrégation dûment rempli. c) Un certificat médical attestant le bon état de santé de la religieuse. d) Une déclaration, signée de h candidate, par laquelle elle s'engage à suivre la vie communautaire du Centre résiden­ tiel ou de"la Communauté religieuse d’accueil, durant tout son séjour à Rome. 4. Dans le but de faciliter et garantir l’arrivée à Rome, en temps utile, des demandes, les Supérieures intéressées sont in­ vitées à les faire parvenir - à travers le Représentant Pontifi­ cal des Pays respectifs - à l’adresse: Secretaire de la Sacrée 7319 n. 4508 Congrégation pour ITvangélisation des Peuples, Place d’Espa­ gne, 48, 00187 ROME. 5. Après avoir examiné les documents, ce S. Dicastère in­ formera les Supérieures Majeures concernées des noms des candidates admises et de la place qui leur aura été assignée soit au Centre ésidentiel soit dans une Communauté religieuse. Les demandes non acceptées ne seront pas retenues com­ me valides pour l’année suivante; toutefois h possibilité de pouvoir renouveler la requête n’est pas exclue. 6. Les religieuses choisies devront être à Rome dans les premiers jours du mois de septembre afin de pouvoir suivre un cours de langue italienne avant le début de l’année acadé­ mique. 7. Seront acceptées uniquement les religieuses autochto­ nes qui veulent s’inscrire et fréquenter les Facultés ecclésias­ tiques ou les Instituts Supérieurs catholiques. 8. Toutes les candidates, à quelque Facullté qu’elles soient inscrites, sont tenues de fréquenter un Cours spécial de for­ mation missionnaire, auprès de lUniversité Pontificale Urbanienne. Cette obligation est à considérer comme un des élé­ ments requis pour l’obtention de la Bourse d’étude. Si une re­ ligieuse voulait s’y soustraire, la Sacrée Congrégation “de Pro­ paganda’’ se réserve le droit d’interrompre la Bourse d'étude. 9. La durée de la Bourse d’étude assignée par “Propagan­ da” - qui est renouvelée annuellement - est limitée aux an­ nées académiques de la Faculté ou du Centre de Spécialisa­ tion ou la religieuse est inscrite. Normalement, cette durée ne dépasse pas les 4 ans durant lesquels la candidate devra obte­ nir le titre académique ou le diplôme relatif. Les Supérieures Majeures, après avoir attentivement examiné les programmes d'etudes appropriés, sont priées d’indiquer clairement la Fa­ culté - ou l’institut - auquel la religieuse doit s’inscrire, et préciser avec exactitude le titre à obtenir. Le renouvellement annuel de la Bourse d'étude n'est pas automatique, mais consenti après une sérieuse évaluation du profit retiré par la candidate des études entreprises et de difîerents autres elements. 10. La Bourse d’étude comprend: les dépenses de loge­ ment et dc nourriture, les frais médicaux et pharmaceutiques, les taxes scolaires. Toutes les autres dépenses (vestiaire, livres scolaires, vacances estivales, etc.) restent à la charge dc l'insti­ tut ou du diocèse. Dans le but d’éviter des malentendus et des difficultés, il sera bon que chaque Supérieure Majeure se met­ te d’accord avec la Responsable du Centre résidentiel ou de la Communauté d'accueil, sur la somme d’argent qu'elle entend mettre à la disposition de la soeur ct sur la modalité de son emploi. De son côté, la religieuse devra éviter de solliciter, à l’insu de ses Supérieures et des Responsables à Rome, quel­ que autre forme d’aide en Europe ou en Amérique. 11. Enfin, ce Dicastère ne saurait trop recommander aux Supérieures Majeures de maintenir, le plus possible, un con­ tact cpistolairc avec les religieuses étudiantes à Rome, afin que celles-ci ne se sentent pas trop isolées de la vie de leurs respectifs Instituts. Pour tous les problèmes de particu­ lière importance qui regarde la vie de chacune desdites reli­ gieuses durant son séjour à Rome, comme par exemple: cours spéciaux à suivre, vacances estivales, interruption des ctudes, éventuel changement de résidence, dépenses extraordi­ naires, etc., la Supérieure Majeure intéressée devra s’entendre avec la Responsable du Centre résidentiel ou de la Commu­ nauté d'accueil et leur communiquer, en son temps, la déci­ sion prise par elle. - D. S. Lourdusamy, Secrétaire. Tiziano Scalzotto, Sous-Secrétaire. III - ELENCHUS QUAESTIONUM Questionnaire à remplir par les Supérieures Majeures des instituts de droit pontifical et de droit diocésain, dépendant de ce S. Dicastère. qui désirent envoyer à Rome des religieuses pour un complé­ ment d'études supérieures dans les Universités ecclésiastiques ou dans les instituts Catholiques 1. Nom et prénoms de la candidate. Nom en religion. 2. Date et lieu de naissance. Nationalité. 3. Titre officiel de l'institut. 4. Adresse de la Maison généralice. 5. Conditions physiques de la candidate: constitution sai­ ne? bonne santé? 6. Certificat médical récent (à joindre) attestant que la candidate est apte à suivre la vie communautaire dan» une maison religieuse située dans un climat tempéré. 7320 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE η. 4509 7. Eludes faites antécédammeni; certificats et diplômes obtenus; lieux desdifes études. 8. Langues locales et étrangères connues et pariées. 9. Profession religieuse de la candidate: Voeux perpé­ tuels? Voeux temporaires? Dans ce dernier cas. combien d’an­ nées de profession? 10. Charges remplies dans l’institut - ou dans l’activité pastorale diocésaine - depuis la profession religieuse. 11. Etudes et spécialisations pour lesquelles la candidate est envoyée à Rome (indiquer si ces études peuvent être fai­ tes aussi dans le propre Pays ou les pays limitrophes). 12. Déclaration de la candidate à être disposée à suivre la vie communautaire du Centre résidentiel ou de la Commu­ nauté religieuse de Rome qui l’accueillera. 13. Contribution annuelle que l’institut - ou le Diocè­ se - est disposé à apporter pour le paiement des frais de nourriture^ logement et étpdes. 14. Précisions sur la possibilité de. l’institut de trouver pour sa candidate une Communauté religieuse, à Rome, dis­ posée à l’aider spirituellement et matériellement. 15. Déclaration stipulant que l’institut est disposé à sui­ vre la candidate durant tout le temps de son séjour à Rome, en maintenant des contacts réguliers avec le Centre résidentiel ou la Communauté d’accueil et en donnant des directives irécises, tout particulièrement en ce qui concerne l’usage de ’argent, les dépenses extraordinaires et la façon de passer les vacances. f Signature de la Supérieure Majeure. • Legatis Pontificiis In territoriis missionum, Prot. N. 1809/77; Blbllografla missionary 41 (1977) 290-296. 4509 1977 APR 2,-SIGNATURA APOST., DECISIO. PART.· Decretum, quo reicitur recursus adversus ratihabitio­ nem sententiae primi gradus nullitatem matrimonii affirmantis, appellari nequit FACTI SPECIES 1977 APR 2 "1. Adversus decretum collegii, sententiam primi gradus ratam habens, defensor vinculi vel pars, quae se gravatam pu­ tet, ius habent recurrendi, intra decem dies a die publicationis decreti, ad superius Tribunal, sed tantummodo prolatis novis et gravibus argumentis, quae tamen praesto sint. Huiusmodi argumenta debent exhiberi Tribunali tertii gradus intra men­ sem ab interposito recursu. 2. Defensor vinculi tertii gradus, audito praeside Tribuna­ lis, potest a recursu recedere; quo in casu Tribunal declarat li­ tem finitam. SI autem pars recurrat. Tribunal, perpensis argu­ mentis allatis, intra mensem ab interposito recursu, vel recur­ sum reicit per decretum, vel causam admittit ad ordinarium tertii gradus examen". Haud immerito notatum fuit: "Quoad terminos impositos Tribunali ut hunc recursum videat: 'intra mensem ab inter­ posito recursu', videtur mendum prolapsum ex fine praece­ dentis paragraph!, nam si partes gravatae exhibere debent ar­ gumenta gravia et nova 'intra mensem ab interposito recursu’, quomodo Tribunal videre debet intra eundem mensem ab in­ terposito recursu ’eundem recursum'? Ideo rectius forsan le­ gendum: Intra mensem ab argumentorum exhibitione"’ (Ae. Colagiovanni, De innovatione processus matrimonialis, Nea­ poli 1973, p. 53 in fine). Ad legem inteipretandam, can. 18 C. I. C. decernit: "Le­ ges ecclesiasticae intelligendae sunt secundum propriam ver­ borum significationem in textu et contextu consideratam; quae si dubia et obscura manserint, ad locos Codicis paralle­ los. si qui sint, ad legis finem ac circumstantias et ad mentem legislatoris est recurrendum”. Sive legis finis sive legislatoris mens in Motu Proprio "Cau­ sas matrimoniales” edendo, in eodem expressae sunt. Finis iam ex titulo apparet, qui ita Inscribitur: "Litterae Apostolicae Motu Proprio datae, quibus normae quaedam sta­ tuuntur ad processus matrimoniales expeditius absolvendos". Item in prooemio hae passim leguntur: "... Ecclesiastico­ rum enim iudicum ministerium aperte ostendit - etsi modo sibi proprio - pastoralem caritatem Ecclesiae, quae probe no­ vit, quantopere in tudiciis matrimonialibus animarum saluti consulatur. Cum autem huiusmodi causarum numerus temporibus no­ stris magis in dies augeatur. Ecclesia facere non potest, quin hac de re sit valde sollicita ... [Ecclésial vitare simul, opportunis statutis normis, exop­ tat. ne nimia ru dic iorum matrimonialium diuturnitas plurium filiorum suorum spiritualium statum reddat graviorem. Dum igitur expectatur processus matrimonialis reforma­ tio ... visum est Nobis quasdam edere normas de constitutio­ ne Tribunalium ecclesiasticorum deque processu iudiciario, quibus expeditior fiat matrimonialis processus". A Summo Pontifice, die 21 martii 1975. indultum "ex gratia" concessum est ut vir conventus dominus P. “possit, coram Sacra Romana Rota interponere recursum, de quo in articulo IX Motus Proprii "Causas matrimoniales’’, advenus decretum Tribunalis Ruthenensis diei 7 martii 7973,quo rata habetur sententia pro nullitate data a Tribunali Tolosano die IN FACTO 14 iunii 1971" (Summ., pp. 10-11). Non agitur, bene note­ tur, de "beneficio novae audientiae’*, ve) de gratia pro causae Decretum impugnatum agnoscit: “Equidem in art. IX Mo­ "retractatione" vel "ulteriore propositione”, de quibus in tus Proprii “Causas matrimoniales” non effingitur hypothesis cann. 1903 et 1989; sed de restitutione terminorum de qui­ cuiusdam recursus adversus decretum collegii quod reiecerit bus in art. IX Motus Proprii, pro recursu ad tribunal tertiae ordinarium tertii gradus examen, aliunde igitur hypothesis instantiae contra decretum ratihabitionis Tribunalis Ruthenensis. Turnus rotalis decreto diei 23 octobris 1975 senten­ solvenda erit" (Summ., p. 20). tiam Tribunalis Tolosani ratam habens, recursum domini P. Attento "(obiecto} iudicii acti penes tertii gradus Tribu­ adversus decretum Tribunalis Ruthenensis reiecit (Summa­ nal”, nempe quod “spectat novum examen post duplicem rium, pp. 11-17). conformem decisionem in eodem rotali decreto fit recur­ Recurrente adversus hoc decretum viro convento, sutsesus ad "analogiam saltem cum canonibus 1989 et 1903, qui quens Turnus triplici dubio: "a) utrum decretum coram R. P. nullo modo abrogati sunt dicendi. Atqui, ipsum censet, iudiD. Huot sit appellabile, an non; b) utrum causa admittenda cium unum prolatum de illo obiecto, sane per decretum Tri­ sit ad ordinarium tertii gradus examen, seu an concedenda sit nova causae propositio; c) utrum decretum Ruthenense sit bunalis reiciens ordinarium tertii gradus examen, nequit con­ nullum declarandum quod attinet ad declarationem culpabilistituere rem quasi-iudicatam (collatis canonibus nuper citatis tatis partis conventae ' (Summ., p. 20), decreto diei 26 maii cum canone 1902). Superest ergo, ex canonibus 1879-1880, 1975, notiHcato die 30 octobris 1976, respondit: "ad a): af­ ius appellationis seu recurrendi parti quae se gravatam putet” firmative, seu decretum rotale diei 23 octobris 1975 coram (Summ,, p. 20-21). R. P. D. Huot appellationem admittere, atque ideo acçipl Patronus autem viri conventi, attento "silentio" articuli appellationem seu recursum contra idem a parte conventa interpositum; ad b): affirmative, seu causam admittendam IX Motus Proprii “Causas matrimoniales” de recursu contra esse ad tertii gradus ordinarium examen, in casu; ad c) pro­ decretum collegii quod reiecerit ordinarium tertii gradus exa­ visum in praecedenti” (Summ., pp. 24-25). men, assumit idem argumentum decreti rotalis atque recurrit Instante, die 8 novembris 1976, parte actrice "ut hoc Su­ ad analogiam cum instituto de nova causae propositione (all. premum Tribunal decretum rotale aiei 26 mail 1976 coram 15. p. 3). Pompedda infirmet, restitutionem in integrum concedens ob Contra haec, merito obiiciuntur sequentia. legis praescriptum evidenter nedectum (can. 1905, § 2,n.4)" (Summ.. p. 29), Congressus Signaturae Apostolicae diei 30 Articulos VIII et IX Motus Proprii "Causas matrimonia­ novembris 1976 decrevit: "Recursum, quo nos tu latu r restitu­ les’’ attente legenti, apprime ac indubie patet eundem Motum tio in Integrum, admittendum esse, in casu" (Summ.. p. 36). Proprium, impugnationum normas in huiusmodi causis ite­ Exhibitis memorialibus partium ac praehibito voto Rev.mi rum recognovisse eas funditus mutando, ita ut recursus ad Pro motoris Iustitiae, Nobis hodie respondendum est dubio nonnam can. 20 fieri nequeat ad supplendum silentio legis, concordato: "an co needanda tit restitutio in integrum adver­ ideoque analogia applicanda non sit, sed ad can. 22, iuxta sus decretum a S. Romana Rota die 26 maii 1976, in eodem quem lex posterior prioris ex integro ordinans materiam, ob­ causa latum" rogat prion. Verum quidem est Motu Proprio "Causas matri­ moniales novum ex integro non edidisse systema processus IN IURE matrimonialis, sed admittendum est systema impugnationum funditus reformasse ad finem assequendum quem clarissime Praescriptum Ieris, quod a decreto impugnato neglectum expressit quemque negligendo integer Motus Proprius inutilis dicitur, est art. IX Motus Proprii "Causas matrimoniales prorsus evaderet. cuius textus prae oculis habere praestat: 7321 7322 1977 APR 20-23 SACRA CONGR. PRO GENTIUM EVANGELIZATIONE - PAULUS VI n. 4510 -4511 Defensori vinculi vel parti quae se gravatam putet, ius est Sarei pertanto grato a Vostra Eccellenza se volesse tempeergo recurrendi intra decern dies a publicatione decreti ratiha­ stivamente comunicare ai singoli Ordinari interessati, nel mo­ bitionis ad superius Tribunal, sed tantummodo prolatis novis do che riterrà più opportuno, le indicazioni qui sotto elencate et gravibus argumentis, quae praesto sint, quaeque “debent riguardanti la scelta e Teventuale invio a Roma dei candidati exhiberi Tribunali tertii gradus intra mensem ab interposito 1. Il corso di formazione e specializzazione per tali cate­ recursu" (art. IX, § 1); statuitur ut Tribunal tertii gradus, chisti avrà normalmentc una durata di 3 anni. “perpensis argumentis allatis, intra mensem ab interposito 2. La formazione superiore è riservata a auei catechisti recursu, vel recursum reicit per decretum, vel causam admittit qualificati per tali studi e che per le qualità e Fesperienza ac­ ad ordinarium tertii gradus examen’’ (art. IX, § 2). Nihil ad­ quisita vengano scelti dallOrdinario del luogo ad essere even­ dit de appellabilitate vel minus istius decreti reicctionis recur­ tual! formatori e animatori di altri catechisti. sus contra decretum ratihabitionis, ita ut recursus in tertio 3. I candidati prescclti dovranno essere present! a Roma gradu tamquam terminus postremus habendus sit. alFinizio dei mese di settembre di ciascun anno per poter fre­ Verum quidem est causam esse de statu personarum, quae quentare un corso di lingua italiana prima delTinizio delTansemper resumi potest, at non arbitrio partium, sed iuxta con­ no scolastico la cui apertura è fissata per il 15 ottobre. La lin­ diciones a iure statutas, id est solummodo novis prolatis iis- gua italiana sarà in fat ti il "medium instructionis". demque gravibus argumentis, diversis ab illis iam exhibitis et 4. La specializzazione consistera in un ciclo di studi teoexamini iam sublectis in tertio gradu. logici presso la Pontificia Universita Urbaniana, che permetteIure animadvertitur a Promotore Iustitiae N. S. T. ratio­ rà al candidato di conseguire il grado accademico dei Baccanem specificam recursus attendendam esse. "Cum igitur a de­ laurcato, e simultancamentc in un corso professionale di pecreto ratihabitionis non detur appellatio, a fortiori, a decreto dagogia catechetica che comprendcrà anche altri corsi inrecursum reiciente, appellatio non datur, et quidem, sive ex tegrativl natura rei, sive ex ipsa ordinatione novae legis Motu Proprio 5. In considerazione dei fatto che il numero dei candidati “Causas matrimoniales" statuta, qua "nullum praevidetur re­ chc possono essere accolti nel Collegio di Propaganda per fre­ medium legis post examen tertii gradus, quod valeat suspen­ quentare i suddetti studi c limitato, questo Sacro Dicastero dere decisionis exsecutionem" (Decr. Supr. Trib. Signaturae comunica a parte a ciascun Rappresentante Pontificio i posti Apostolicae in causa Januen., prot n. 5206/74 C.G.)’T disponibili per il rispettivo territorio. Alia plura in discussione dicta sunt quae non videntur ad 6. A motivo del soggiomo prolungato fuori dei proprio rem. Unum tamen adnotandum censemus. Legimus in decre­ Paese, i candidati da inviare a Roma vanno scelti tra i cate­ to impugnato: "praeteriri nequit opportunitatem agendi cau­ chisti non sposati e di età non superiore ai 30 anni, dotati del­ sam hanc penes Tribunal Tolosanum non repenti ex domici­ le capacita di seguire con profitto i corsi di studio soprainlio partis conventae, neque ex eiusdem commoratione, neque dicati. ex commoratione testium excutiendorum, neque ex domici­ 7. Le richieste di ammissione dei candidati devono essere lio ipsius partis actricis, neque denique e partium testiumque inviate al sottoscritto Segretario di questa Sacra Congrega­ lingua" (Summ., p. 23). Huic animadversioni merito respon­ zione entro il 15 giugno prossimo venturo. detur nuptias de quibus agitur Lapurdi celebratas esse bello 8. Tali richieste deyono essere corredate dalle necessarie civili in Hispania diu aestuante, utrumque contrahentem, si­ informazioni circa l’età, gli studi compiuti, i servizi resi alia cut plerosque testes excutiendos in ea gallica regione Meri­ diocesi nel campo pastorale e catechctico dal candidato, ridionali profugos esse ibique commorantes; ex parte autem spondendo in modo esauriente ai singoli punti dellapposito Tribunalis Tolosani, competentis ratione contractus, nullam questionario. difficultatem exstitisse quoad linguam. 9. Dopo che questo Sacro Dicastero avrà attentamento vaConcludimus e dictis patere impugnatum decretum S. R. gliato le domande di iscrizionc provenienti dai diversi Pacsi, Rotae neglexisse praescriptum iuris quo nullum remedium le­ i Vescovi dei candidati che sono stati accolti saranno tempegis conceditur post examen tertii gradus de quo in art. IX, stivamente informati dal Rappresentante Pontificio del rispet­ § 2 Motus Proprii "Causas matrimoniales", quod valeat sus­ tivo territorio. pendere decisionis exsecutionem. Propterca: attenta reiectio10. I candidati ammessi devono portare con sc i seguenti ne recursus contra decretum ratihabitionis a Turno Rotali c. documenti: - certificato di nascita, di battesimo e di cresima; Huot die 23 octo. 1975 decreta, idem decretum Tribunalis - certificato degli studi compiuti; - una lettera di presentaRuthenensis diei 7 martii 1973, quo rata habetur sententia zione del rispettivo Ordinario dei luogo; - un certificato me­ pro nullitate a Tribunali Tolosano die 14 iunii 1971 in causa dico recente. de qua supra latum, exsecutioni demandandum esse. Nel ringriazarLa per la premura con la quale Ella vorrà Dubio Nobis proposito respondemus: Affirmative, id est: cortesementc portare quanto sopra a conoscenza degli Or­ ‘ Restitutionem in integrum adversus decretum a S. R. Rota dinari interessati, colgo volentieri Toccasione per conferdie 26 maii 1976 latum, concedendum esse, in casu". marmi con sensi di distinto ossequio delTEcccllcnza Vostra Datum Romae, e sede Supremi Signaturae Apostolicae Reverendissima devotissimo nel Signore. · Agnelo Card. Tribunalis, die 2 aprilis 1977. - Dinus Card. STAFF A. Prae­ ROSSI, 7>e/erro. D. S. Lourdusamy, Segretario. fectus et Ponens (Sequuntur ceterae Cardinalium subsigna­ * Legatis Pontificiis In territoriis Missionum, Prot. N 2072/77: Blbllografla missionaria 41 (1977) 297-298. tiones) * Prot. N. 8465/76 CG: Documenta recentlora circa ram matrimonialem et proceuualem, vol. II, Romae 1980. p. 103108. Adn. Z. GROCHOLEWSKI In PrM 68 (1979) 59-96. 4510 1977 APR 23.-PAULUS VI, ALLOC. AAS69 (1977) 281-283 1977 /VPR 20.-SC pro GENTIUM EV., NORMAE. PART.· Cursus speciales institutionis superioris pro catechistis a territoriis missionum provenientibus instituuntur Romae penes Pontificiam Universitatem Urbanianam 20 Aprile 1977 Corso di formazione e specializzazione per Catechisti a Roma Eccellenza Reverendissima, Mi pregio portare a conoscen­ za dellTEccellenza Vostra Reverendissima che con Finizio dei nuovo anno accademico sarà data possibilité ad un certo nu­ mero di catechisti ben selezionati, provenienti dai territori di missione dipendenti da questo Sacro Dicastero, di essere alloggiati presso il Collegio di Propaganda sul Gianicolo e di se­ guire corsi superiori di formazione e specializzazione presso la Pontificia Université Urbaniana. 7323 4511 Allocutio ad medicos catholicos Flandrensis Occidentalis re­ gionis, coram admissos: De humana vita ab eius origine contra fautores abor­ tus tuenda Mesdames, Messieurs, Nous sommes heureux de vous ad­ dresser notre salut cordial en vous accueillant ct matin dans la maison du Père commun de tous les catholiques. Puisque vous vous êtes réunis en Congrès pour approfon­ dir votre information médicale, vous attendez de Nous bien certainement, au cours de ces journées, une parole qui soit pour vous, maigre sa brièveté, un appel à la reflexion et un encouragement. La médecine moderne devient de plus en plus inaccessi­ ble au profane / à cause de la complexité de ses techniques et de son langage. Ceci Nous a frappé en parcourant votre pro­ gramme. Cependant, le haut niveau scientifique auquel doit parvenir tout médecin ne saurait voiler ou diminuer le tens de 7324 PAULUS VI: ALLOCUTIO ET LITTERAE APOSTOLICAE η. 4512-4513 l'humain, l'attention aux personnes qui ont caractérisé depuis toujours l’exerdee de h médecine et en ont fait la grandeur. Dans ce domaine de l'éthique médicale, Nous voudrions de nouveau insister sur son fondement: le respect incondi­ tionnel de la vie, depuis son commencement II importe en ef­ fet dc bien comprendre pourquoi ce point essentiel à toute ci­ vilisation ‘digne de ce nom est aujourd’hui mis en cause, et pourquoi il est necessaire de s'opposer fermement à ce qu’on a nommé, si improprement, une "libéralisation’’. L’Eglise catholique a toujours vu dans l'avortement un cri­ me abominable, car le respect absolu de la vie en son com­ mencement se réfère aux mystères de la création et de ré­ demption: dans Notre Seigneur Jésus-Christ, tout homme, même celui dont la vie physique est la plus disgraciée, est ap­ pelé à la dignité de fils de Dieu. Tel est l'enseignement de la foi. Tout chrétien doit en tirer les conséquences et ne pas se laisse! aveugler en ce domaine par de prétendues nécessités sociales ou politiques. Encore moins pourrait-il se targuer du devoir de respecter l’opinion de ceux qui ne partagent pas ses convictions. La foi chrétienne, en effet, ne fait qu’éclairer de sa lumière surnaturelle une attitude morale qui apparaît, de manière universelle une attitude morale qui apparaît, de tou­ te conscience droite et qui, pour cela, est ajuste titre référée à ce qui est constitutif de l’humanité même, a sa nature au sens philosophique du terme. Il faut donc savoir mettre en valeur cette réalité morale supérieure, cette loi non écrite située dans le coeur même de l'homme et qui seule peut servir de fondement à un vrai consensus social et a une législation digne de ce nom. En tant que médecins, cependant, conscients des exigen­ ces scientifiques et éthiques dc votre profession, vous avez un rôle particulier et très important d'information et de for­ mation a remplir, selon vos diverses spécialités, pour montrer les graves erreurs sur lesquelles s’appuie la propagande en fa­ veur de l’avortement. Qui mieux que vous, souvent, peut dé­ noncer les manipulations statistiques, les affirmations hâtives dans le domaine biologique, les répercussions désastreuses au plan physiologique et psychologique? En vous encourageant ainsi a cette lutte en faveur de la vie, Nous n'ignorons pas, vous le savez bien, les graves pro­ blèmes que vous rencontrez dans l'exercice de votre profes283 sion. Il faut une conscience éclai/rée pour les résoudre con­ crètement, non sans angoisse bien souvent, sans sacrifier au­ cune des valeurs en cause. N'est-ce pas là aussi que le rôle du médecin, s’appuyant sur sa compétence technique mais la dé­ passant, prend sa pleine dimension: être vraiment un homme a qui rien d'humain n'est étranger? Vous, qui êtes des hommes de recherche, puissiez-vous fai­ re progresser toujours dc pair votre savoir et la conscience de vos responsabilités! Vous pouvez être certains que Nous re­ commandons vos intentions au Seigneur, en lui demandant de bénir vos personnes, vos familles et tous ceux qui viennent se confier à vous. 1977 MAI 4 - 9 sont, avec une caractéristique essentielle que Nous vous en­ courageons à garder et a promouvoir: la solitude et le silence qui vous permettent de partager votre vie entre la prière ct le travail. 2. Une telle vie contemplative a-t-elle encore une valeur su­ prême? Peut-elle suthre a i homme d’aujourd'hui? Se iustifie-t-eDe? Oui, pleinement, et à double titre. En elle-même, d'abord, car la sainteté est l’amour de Dieu, qui seul peut combler le coeur humain, ct que cherchez-vous donc, sinon cet amour plénier? / 349 Mais votre vie constitue aussi un exemple hors pair, celui dont notre société a besoin, elle qui se laisse souvent absorber entièrement par les biens temporels. Les flots ou plutôt les hauts-lieux de silence et de prière que vous constituez contri­ buent à rétablir, visiblement et plus encore dans le mystère de b communion des saints, l’équilibre spirituel d’un monde qui, autrement, dans son activisme fiévreux, perd le sens de 1 es­ sentiel Si votre vie cachée en Dieu n’est pas toujours compri­ se dc nos contemporains, meme des chrétiens, elle demeure pour eux une question, un appel, un attrait d’autant plus puissant que votre prédication est votre propre silence. 3. Mais cornent valoriser plus encore votre vocation aux yeux de la société? Sans renoncer en rien au silence, à la prière ct au sacrifice dans votre vie - cherchant même à éviter que le progrès tech­ nique n’introduise une atmosphère trop bruyante dans vos maisons - vous pouvez et vous devez aménager des contacts pour ceux qui cherchent un climat de retraite, une halte spiri­ tuelle.· prêtres, religieux, laïcs, adultes ou jeunes. L’hospitali­ té que vous leur offrez généreusement est un service capital - et d’ailleurs heureusement recherché - que vous rendez à l’Eglise d’aujourd’hui. C'est un apostolat particulier, et des Trappistes comme Dom Chautaxd ont manifesté à quel point fls avaient l’âme apostolique. Mais plus fondamentalement, au coeur même de votre vie, vous avez le sens de l'Eglise. Aimez-b, avec la passion de saint Bernard. Aucune de ses préoccupations ne doit vous être étrangère. Vous portez avec Nous le drame spirituel de nos gé­ nérations. L'Eglise, de son côté, a le sens de ce que vous re­ présentez pour elle. Elle a besoin plus que jamais de la péni­ tence joyeusement consentie et de la prière assidue qui monte de vos cloîtres, pour témoigner de l’absolu de Dieu et obtenir que son oeuvre d’évangélisation porte ses fruits, dans l'Esprit Saint. '‘L’amour est à la source de tout apostolat. C'est cette source que le contempbtif a le devoir de maintenir dans sa force et sa pureté'’ (3). Nous vous confions à b Vierge, que vous saluez chaque jour comme le Reine de vos monastères, et Nous vous don­ nons de grand soeur, ainsi qu’à tous les moines cisterciens, notre paternelle Bénédiction Apostolique. 3. Jacques Maritain. dans Points de vue actuels sur la vie monastique. Montserrat 1966. p. 198. 4512 4513 1977 MAI 4.-PAULUS VI» ALLOC. AAS 69 (1977) 348-349 Allocutio ad coi habita, qui prope Romam Capitulo Generali interfuerunt Ordinis Cisterciensium Reformatorum: De valore vitae contemplativae in Ecclesia huius temporis tuendo ac renovando 1977 MAI 9.· PAULUS VL LITT. AP. AAS 69 (1977) 440 Circumscriptiones ecclesiasticae Daniae, Finlandiae, Islandiae, Norvegiae et Sueciae a iure missionali ad ius commune deducuntur Chers Fils * Nous tenions à ménager cette rencontre spécia­ le avec les cent vingt z\bbés de l'Ordre cistercien de la stricte PAULUS PP. VI observance à l'occasion de votre chapitre. Car les Trappistes Ad perpetuam rei memoriam.- Pro Nostra, quam vehe­ ont une place de choix dans notre coeur comme dans toute menter in dies fovemus, catholicarum rerum prospicientia, ad l'Eglise. Notre colloque s'articule autour de trois questions. Daniae. Hnlandbe, Islandiae, Norvegiac et Sueciae terras 1. Qui êtes-vous et d'où venez-vous? mentis oculos convertimus, vota et postulationes Conferen­ Vous venez d’une école de l'amour absolu de Dieu. Saint tiae Episcoporum Nordicac omnino accipere cupientes. Petie­ Bernard, votre Père, demeure un maître admirable pour nous runt enim sacrorum illi Antistites, ut suas quibus praesunt cir­ parler dc cet amour . "Vultis ergo a me audire, quare et quo­ cumscriptiones ecclesiasticas a missionali ad commune trans­ modo diligendus lit Deus? Et ego: Causa diligendi Deum, ire ius permitteremus. Ex sententia igitur Sacrarum Congrega­ Deus est. modus, sine modo diligere” (1). Tous les fidèles du tionum pro Gentium Evangelizatione seu de Propaganda Fide Christ sont appelés à la sainteté, ct celle-ci s’exprime en cha­ et pro Episcopis. Nos, omnibus mature perpensis, auctoritate cun de ceux qui tendent à la charité parfaite, mais le religieux, Nostra apostolica harumque Litterarum vi, a iurisdictionc Sa­ par état dc vie. se livre entièrement à Dieu» aimé par-dessus crae Congregationis pro Gentium Evangelizatione seu de Pro­ tout (2). Et votre vie de trappiste manifeste dc façon radicale paganda Fide eximimus ct ad ius commune deductas decerni­ votre engagement dc suivre le Christ pauvre, chaste, obéismus omnes circumscriptiones ecclesiasticas Daniae, Finlandiae, Islandiae, Norvegiae et Sueciae.quae dioeceses Hafniae, 1 Saint Bernard. DedflifimdoD«o, Caput l.P. L. 16X684 Helsinkiensem, Reykiavikiensem. Osloênsem et Holmiae com* Cfr. Conatitution Lumen gentium, nn. 39. 40. 42,44. 3 7325 7326 1977 MAI 12 PAULUS VI: NUNTIUS SCRIPTO DATUS prehendunt, hucusque Sanctae Sedi immediate subiectas, nec non vicariatus apostolicos Norvegiae Centralis et Septemtrionalis, ad altiorem quidem gradum evehendos, iuxta iuris com­ munis normas. Definimus itaque ut negotia, quae ad praedic­ ta loca spectant, pro varia sua natura, in posterum apud com­ petentia Apostolicae Sedis sacra Dicasteria tractentur. Quae vero per has Litteras statuimus firma sint omnino nunc et fu­ turis temporibus atque vim suam habeant, contrariis quibus­ libet non obstantibus. Datum Romae, apud S. Petrum, sub anulo Piscatoris, die IX mensis Maii, anno MCMLXXVII, Pontificatus Nostri quar­ to decimo, - Ioan nes Card. VILLOT, Secretarius Status. 4514 1977 MAI 12.-PAULUS VI, NUNT. AAS 69 (1977) 333-336 Nuntius scripto datus in diem 'Communicationibus sociali­ bus'quotannis dicatum, toto orbe terrarum undecies celebrandum: De principiis iuridicis et moralibus quibus regi ac ordinari debet ars notitias atque res puolice vulgandi Venerati Fratelli e carissimi Figli della Chiesa, e voi tutti Uomini di buona volontà! Le diocesi della Chiesa Cattolica, fedeli aU’invito dei Con­ cilio Ecumenico Vaticano II (1), celebrano anche quest’anno la Gionata Mondiale dclle Comunicazioni Sociali, per aiutare con la riflessione, con la preghiera e con ogni forma di interessamento e di appoggio morale e materiale, la stampa, la radio, la televisione, il cinema e gli altri modemi strumenti di comunicazione sociale nello svolgimento della loro importan­ te funzione di informazione, di cducazione e, per quanto riguarda la specifica responsabilità dei cristiani, di cvangclizzazione del mondo. Questa Giomata, che è giunta ormai alla sua undecima edizionc, in molti Paesi è feücemente diventata un’opportuna occasione di contatto diretto e di migliore reciproca conoscenza tra le Chiese locali ed i responsabili dclle categorie professionali impegnate in taie settore. Grazie ad appropriate manifestazioni liturgichc e cultural), essa contribuisce a sensibilizzare la coscienza deU'utentc delle comunicazioni soda­ li - sia egli lettore, ascoltatorc, tele o cinespettatorc - nclla seelta, spesso determinante sul piano promozionale, di quan­ to egli legge, ascolta e guarda, ma più ancora nella matura valutazione del contenuto stesso delle comunicazioni ricevute. E’ taie, infatti, oggi la complcssità del fenomeno dclle comu­ nicazioni da richiedere non solo un richiamo costanle ai rela­ tivi doveri dei singoli e della sodé ta e un continuo miglioramento che scaturisca dal confronto con i veri valori della vita umana, ma anche l’indispensabilc collaborazione di tutti co­ loro che determinano il processo comunicativo. Per questo motivo la Chiesa, pur dedicando l’annualc Giomata allô studio di tutte le questioni pastorali del settore, non ha mancato di richiamare periodicamente aU’attcnzione dei cristiani e degli uomini di buona volontà, singoli aspetti deU’ampia problematica della comunicazione, nella speranza 334 di poter in tal modo aiutare ogni uomo a ben / orientarsi in mezzo alla multiforme realtâ dei “mass-mcdia”, e di contri­ buée, secondo la natura della sua missione, al bene comune. Cosi è da pensare del tema preseelto quest’anno: “Le comu­ nicazioni sociali e la pubblicità: vantaggi, pcricoli, responsabi­ lità”, che intende conccntrare la riflessione su un potente fattore della présente organizzazione sociale. Vérité e prudenza Ce da chiedersi perché la pubblicità, nel suo riferimento agli strumenti della comunicazione sociale, desti l’interesse dclla Chiesa. La risposta è che si tratta di un fatto della convivenza umana assai importante, perché condiziona lo sviluppo intégrale deU’uomo e, direttamente o indirettamente, influisce suUa vita culturale. Nessuno ormai puo sfuggire aüa sug­ gestione della pubblicità, mentre, anche a prescindere dal concreto contenuto dei suoi messaggi, essa présenta o, almeno, si ispira a determinate visioni del mondo, che so lie ci tan o inevilabümcnte il cristiano, il suo giudizio, il suo modo di agi­ ra, la pubblicità, inoltre, assume un rilievo sempre più cre­ scente, perché in gran parte li finanzia e se ne serve, ncUo svi­ luppo dei mezzi di comunicazione, incidendo in maniera di1. Cfr. Decreto Inter mirifica, n. 18. 7327 η. 4514 retta cd in forme talora pericolose sul loro orientamento e sulla loro libertà. La Chiesa vede con favore non solo revolvers! deUa capa­ cité produttiva deU’uomo, ma anche l’intreccio sempre più ampio di rapport! c di scambi tra persone o gruppi sociali: sono per essa motivo, segno e anticipazione di una fraternité sempre maggiore, e da questo punto di vista essa incoraggia la pubbücita , che puô diventare un sano cd efficace strumento per l'aiuto reciproco fra gli uomini. Un altro aspetto fon­ damentale che la Chiesa rawisa neUa pubblicità c quello informativo, con tutlo il peso e gli obblighi che ne derivano: deve essere vérifiera, prudente, rispettosa deU’uomo e dei suoi valori cssenziali, attenta nella seelta delk circoslanze e dei modi di prcsentazione. La pubblicità c, poi, promotrice di determinati interessi che, anche se legittimi, devono tener conto del bene comune, dei non meno leçittimi interessi degli altri e, specialmente, de­ le circostanzc di sviluppo intégrale del destinatario, del suo proprio ambiente culturale cd cconomico c del grado del suo sviluppo educativo. / 335 Rispetto per la persona umana Corne è ben noto, il messaggio pubblicitario è naturalmente orientato verso un efficace convincimcnto, ed è dif­ fuso con 1 aiuto di precise conoscenze spicologiche c sociali, nclla ricerca costante di modi e di forme persuasivi. E’ qui soprattutto che s’imponc per essa e, quindi, per coloro che se ne awalgono l’esigenza di rispcttarc la persona umana, il suo diritto-dovere ad una seelta responsabilc, la sua interiore li­ bertà, tutti beni che sarebbero violati se venissero sfruttate le tendenze deteriori deU’uomo, o forsc compromcssa la sua ca­ pacité di rifletterc c di decidere. La vastità del fenomeno pubblicitario, con le sue implicazioni morali e religiose, coinvolge anzitutto gli strumenti della comunicazione sociale, i quali diventano soventc essi stessi agenti pubblicitari, ma più gcneralmcnte ancora sono veicolo di messaggi provenienti da altri agenti economics, c si mantengono, parzialmcnle o interamente, con i proventi dcUa pubblicità. Si puo dire, pertanto, che tutta l’attività comunicativa di questi strumenti conserva uno stretto legamc con il modemo fenomeno deUa pubblicità, legamc chc permette ai fattori deUa vita economica di aiutare lo sviluppo socialmentc necessario; ma non ci devono essere condizionamcnti circa la libertà dei medesimi strumenti c ncUo scambio dei valori cul­ tural! c religiosi (2). Applicare i codici di deontologia Noi riteniamo che questi orientamenti possano giovare all’affermazione di una pubblicità rispettosa dei diritti e dei do­ veri fondamental! deU’uomo, e degna dcU’appoggio dcüe co­ scienze cristiane, qualora le varie categorie intercssate uniscano i loro sforzi per una proficua collaborazione. Spetta, infatti, aile agenzie di pubblicità, agli operatori pubblicitari, nonché ai dirigenti cd ai responsabili degli strumenti chc si offrono corne vcicolo, di far conosccrc, di seguirc, di applicare i codici di deontologia già opportunamente stabiliti, in modo da ottenere il concorso del pubblico per il loro ulteriore perfezionamento c la loro pratica osservanza. Tutto ciô tocca molto spesso delicate questioni morali, come ad csempio, il problema deU’cducazione dclla gioventù, il rispetto della don­ na, la salvaguardia deUa famiglia e la tutela dei diritti della / 336 persona umana (3), c giustifica percio l’intcrcssamcnto dclla Chiesa e, talora, le sue fondate preoccupazioni. Corne potrcbbc essa tacere, quando si reca offesa a certi principi di ordine etico? E corne potremmo noi stessi rinunciare a levare un for­ te monito, chc sappiamo condiviso da tutti gli uomini di buo­ na volonté, per il diffondersi di ccrta pubblicità cincmatografica che non fa onorc alla nostra civdtà, ma offende gravemente la dignité deU’uomo, turba la pace delle coscienze e la concordia tra gli uomini? E’ per questo chc chiediamo ai Ve­ scovi, ai Sacerdoti, ai Laici impegnati neUe atttvità pastorali di awicinarc i protagonist! del processo pubblcitario per un sano cd aperto dialogo, nel rispetto dei reciproci interessi e nel comune riconoscimento del bene della umana société. Tutela dei principi morali NcUo stesso tempo invitiamo i promotori dclla stampa 2. Cfr. Istmzlone Pastorale Communio et protreuio, n. 63. 3. Cfr. Dltcorto al Condalio deU'MAssocUrione Europe· delle Aienzie dl PubbUclU". neU’Udienza dei 28 Aprile 1976 7328 -*■ η. 4515 · 4517 SS. CC. PRO DOCTRINA FIDEI -PRO SACRAM. - PRO CLERICIS - SIGNATURA AP. cattolica, i curatori di trasmissioni cattoliche alla radio ed alia tdevisione, coloro a cui é affidata, a qualunque titolo. ogni forma di comunicazione sociale, a dare, proprio nella scelta della pubblicità come nelHnsienie delle rispettive loro presuzioni, 1’esempio delle loro convinzioni religiose e dei loro idealc di vira; mentre ai distributori della pubblicità chiediamo di non trascurare quel canali di comunicazione, i quali danno garanzia di promuovere la tutela dei principi morali e favori· scono veramente lo sviluppo della persona e dei suoi valori spirituali e umanr Auspichiamo, infine, che le Istituzioni Cattoliche, nelle lo­ ro varie forme e secondo le spedfiche attribuzioni, seguano con costante attenzione lo sviluppo delle tecniche moderne di pubblicità, e sappiano opportunamente awatersene per· diffondere il Messaggio evangelico in modo nspondente alk attese dell’uomo contemporaneo. Con questi voti impartiamo volentieri la nos tu Bencdizione Apostolica a quanti parteciperanno alla ceiebrazione della prossima Giomata delle Comunicazioni Sociali, ed offriranno alla riflessione sulfimportante argomento il contributo della loro matura esperienza umana e della loro attenta sensibilità cristiana. Dal Vaticano, 12 Maggio dell'anno 1977, decimoquarto del Nostro Pontificate. - PAULUS PP. VI. 4515 1977 MAI 13.-SC pro DOCT. FID„ DECR. AAS69(1977)426 Decretum circa impotentiam quae matrimonium dirimit 1977 MAI 13 - 20 anteponere, per modum regulae generalis, primam Commu­ nionem receptioni sacramenti Paenitentiae illis in parocdis ubi his ultimis annis haec praxis viguerit: Sacrae Congregatio­ nes pro Sacramentis et Cultu Divino atque pro Gcricis, ap­ probante Summo Pontifice, responderunt: negative, et ad mentem ipsius declarationis. Mens autem Declarationis est ut elapso anno ab ipsius promulgatione omnia desinant experimenta recipiendi pri­ mam S. Communionem absque praevia receptione sacramenti Paenitentiae, ut ad spiritum decreti Quam singulari disciplina Ecclesiae restituatur. Romae, die XX mensis Maii, anno MCMLXXVII. - lacobus Card. KNOX, Praefectus. loannes Card. WRIGHT, Prae­ fectus, Adn. J. GALOT In La Civ. Catt. 125 (1974-1) 125-136; J. LOBO in CR 38 (1974) 84-88: U. ROCCO In Pal. clero 53 (1974) 182-189; P. TOCANEL In Apoll 50 (1977) 341-342; Doc. Cath. 71 (1974) 265-266, ct 75 (1978) 22-23; Notlt. 13 (1977) 603-608; Notlziario della Conferenza episcopale itallana. ann. 1977 num. 6 p. 103. 4517 1977 MAI 20.-SIGNATURA APOST., NORMAE. PART. * Nonnae servandae in exsequendo Rescripto Pontificio die 1 novembris 1974 Conferendae Episcopali Cana­ diens! circa causas matrimoniales concesso I - Litterae quibus Nonnae transmittuntur Sacra Congregatio pro Doctrina Fidei semper retinuit a matrimonio non esse impediendos eos qui vasectomiam passi sunt aiiosque in similibus condicionibus versantes eo quod non certo constaret de eorum impotentia. Iam vero, inspecta tali praxi et post iterata studh ab hac Sacra Congregatione necnon a Commissione Codici luris Ca­ nonici recognoscendo peracta, Emjni ac Revjni Patres huius S. Congregationis, in consessu plenario feriae IV, dic 11 maii 1977 habito, propositis Sibi dubiis, quae sequuntur, respon­ dendum decreverunt: Con letters in data 4 maggio 1977, il Rev. Segretario Ge­ nerale della Conferenza Episcopale di codesta Nazione ha trasmesso a questa Segnatura Apostolica, per la necessaria approvazione, il testo inglese e francese deUe Norme esecutive dei Rescritto Pontificio emesso il 1 novembre 1974, circa la trattazione delle cause matrimoniali presso i tribunali eccle­ siastici canadesi. x Sicco me sono state riscontrate alcune piccole.diversita tra il testo inglese e francese, e sopratutto attesa 1’opportunita che vi na un solo testo autentico, questo Supremo Tribunale ha preferito redigere le suddette Norme Esecutive in lingua 1. Utrum impotentia, quae matrimonium dirimit, consi­ latina. Λ Trasmetto. pertanto, allTccellenza Vostra Reverendissi­ stat in incapacitate, antecedenti quidem et perpetua, sive ab­ ma, per conoscenza. il testo delle “Normae exsecutionis * risoluta sive relativa, perficiendi copulam coniugalem. vedute ed approvate da questo Supremo Tribunale, con pre2. Quatenus affirmative, utrum ad copulam coniugalem ehier a di notificarlo in aue esemplari a cotesta Conferenza requiratur necessario eiaculatio seminis in testiculis elaborati. Episcopale e di spiegare ad Essa perche il testo è stato redatto in latino. Ad primum: Affirmative·, ad secundum: Negative. Mi valgo della circostanza per confermarmi con sensi di di­ Et in Audientia, feria VI, die 13 eiusdem mensis et anni. stinta stima deUEccellenza Vostra Reverendissima devotissi­ mo. - Dino Card. STAFEA, Erejetto. Aurelio baDattani, oeSummus Pontifex div. Prov. Paulus Pp. VI infrascripto Prae­ gretario. fecto huius S. Congregationis concessa, praefatum decretum adprobavit ac publici iuris fieri iussit. Il - Nonnae exsecutionis Datum Romae, ex Aedibus S. Congregationis pro Doctri­ na Fidei, die 13 maii 1977.- Franciscus SEPER, Praefectus. A. Conferentia Episcopalis Fr. Hieronymus Hamer, 0. P., Archiepiscopus tit. Loriensis, 1. Conferentia Episcopalis Canadiensis ad usum deducit Seaetarius omnibus tribunalibus canadiensibus ritus latini vel orientalis Adn. AUCTORES VARII In Quideml Romani dl diritto Rescriptum Pontificium die 1 novembris 1974 datum. canonico, vol. II. Roma 1978; F. BERSINI In: La Clv. CatL 2. Conferentia, secundum Articulum 4 Rescripti Pontifi­ 128 (1977-IV) 234-247, ME 101 (1976) 256-278, 104 (1979) 338-351, II dlr. eccl. 90 (1979-1) 228-241; n. capo­ cii. suum Praesidcm designat qui idem Rescriptum rite in ac­ ni S1 *9 iX978J.U 5^3î G· damizia m apoii 2 tum deducat. il ρ· Α· D'AvaCK In Rassegna dl teologia 3. Praesidi Conferentiae in hoc munere explendo adiutriIB (1978-1) 43-48, et In Rev. droit can. 32 (1978) 123-129; L. del AMO In REDC 33 (1977) 445-480; O. FUMAGALLI cem operam praestabit Commissio episcopalis eiusdem Confe­ In II dlr. accl. 89 (1978-1) 393-402; A. GOMEZ tn lus can. 17 rentiae pro re canonica. (1977) 159-205 I. GORDON In PrM 66 (1977) 171-247; C. 4. Insuper Conferentia Episcopalis suum Praesidem, viceGULLO In II dlr. eccl. 90 (1979-1) 201-227; J. E. HUDSON In Studla can. 12 (1978) 93-123 ; Ch. LEFEBVRE In ME 102 Praesidem et unum e Secretariis Generalibus, constituit in (1977) 356-362: C. J. MURTAGH In Newsletter 34. Septem­ Consilium speciale ad sententias perpendendas, in prima in­ ber 1977. p. 1-2; U. NAVARRETE In PrM 68 (1979) 305stantia lata, quando petitur dispensatio ab obligatione appel­ 326; G. SANTORI In II dir. eccl. 82 (1971) 76-98; A. SILlandi. VESTRELLI In ME 98 (1973) 112-130: P. TOCANEL In Apoll 50 (1977) 339-340; G. VALENTINI In ME 104 (1979) 5. In hoc opere Consilium speciale nonnullos in re peritos 498-505 M. ZALBA In PrM 68 (1979) 5-58, A. ZIRKEL In in sui adiutorium adsciscct. AKKR 147 (1978) 50-70. B. Praeses et Conferentia 4516 6. Harum Nonnarum vigore. Praeses Conferentiae Modera­ tores tnbunalium regionalium et Hierarchas eparchiarunt, ubi tribunalia regionalia nondum sunt constituta, designat, qui ip­ 1977 MAI 20.·SSCC SACR.-CLER., RESP. AAS69 (19T7)427 sius nomme Rescriptum in actum deducant, firmo tamen Praesidis iure ut, quoties id expedire iudicaverit, in omni cau­ Responsum ad propositum dubium. interveniat. An liceat Primam Communionem receptioni sacra­ sa ipsemet 7. Praeses, iuxta Art. 2 Rescripti Pontifiai, omni tribunali menti Paenitentiae anteponere canadiensi facultatem facit ad quinquennium a die 21 novem­ bris 19"4 computandum, adhibendi clericum tamquam ludiUtrum liceat post Declarationem diei 24 Maii 1973 adhuc 7329 7330 1977 MAI 27 29 PAULUS VI - SACRA CONGR. PRO SACRAM. ET CULTU DIVINO ctfin unicum qui dc nullitatc matrimonii in pruna instantia videat. . 8. Haec licentia poterit, data necessitate, renovan. 9. Tribunalia hac facultate uti poterunt, dummodo nulla ante sententiam definitivam expressa intercesserit oppositio vd ab ipso iudice, vel a Defensore Vinculi, vel a Promotore Iustitiae, vel ab alterutra parte in causa. 10. Ad normam Art. 5 Rescripti Pontificii, Praeses, adiuvinte Commissione Episcopali pro re canonica, anno quolibet civili excunte, relationem conficiet Supremo Tribunali Signa­ turae Apostolicae exhibendum, ubi particulatim exponat quot causae in unoquoque tribunali introductae sint, quot deser­ tae, quot appellatae. Referet praeterea quot causae per tribu­ nal collegiale trium iudicum, quot per iudicem unicum deci­ sae sint, quot exsecutioni mandatae sine appellatione. C Moderatores Tribunalium Regionalium et Hierarchae Tribunalium Eparchiarum 11. Moderator vel 'Hierarcha delegare potest Officialem (Vicarium ludicialem) vel aliam idoneam personam qui nomi­ ne suo agat. 12. Quandocumque Defensor Vinculi existimat supefluam fore appellationem adversus sententiam affirmativam tribunalis collegialis trium iudicum in prima instantia, Mode­ rator vel Hierarcha permittere potest ut sententia primae in­ stantiae statim exsecutioni mandetur, secundum tamen nor­ mas iuris et servatis praescriptis nn. 13-16. 13. Sententia primae instantiae, una cum declaratione De­ fensoris Vinculi edicentis appellationem sibi videri super­ fluam, ad eos mittetur quorum est sententias primae instan­ tiae secundum Art. 4 et 5 recognoscere. 14. Si Consilium speciale, de quo in Art. 4 et 5, consentiat appellationem esse superfluam, id tribunali primae instantiae significet ut sententia ad normam iuris per Moderatorem vel Hierarcham exsecutioni mandetur. 15. Si vero Consilio speciali videatur, sententiam sine cognitione iudiciali in secunda instantia exsecutioni mandari non posse, id tribunali primae instantiae significabitur, causa autem ad tribunal secundae instantiae trasmittetur, ad iuris tramitem iudicanda. 16. Decretum quo sententia affirmativa statim exsecutioni mandan permittitur, remissa obligatione appellandi, haec in scriptis continere debet: a) titulum et numerum protocolli causae, b) caput vel capita nullitatis; c) diem sententiae af­ firmativae; d) diem deliberationis Consilii specialis; e) diem concessionis. Hoc documentum» a Moderatore vel Hierarcha vel ab eius delegato subscriptum, in actis causae asservabitur. 17. luxta Art. 1 Rescripti, Moderator vel Hierarcha dele­ gare potest Officiali (Vicario Iudiciali) facultatem acceptandi causas pro quibus tribunal nonnisi vi commorationis non pre­ cariae partis actricis cometens sit. Haec commoratio non precana secundum iuris cormam probetur oportet, salvis quo­ que clausulis eiusdem Articuli. D. Officialis (Vicarius Judicialis) 18. Ad normam Art. 5 Rescripti, Officialis (Vicarius Ju­ dicialis) uniuscuiusque tribunalis regionalis (eparchialis), exeunte quolibet anno civili, ad Conferentiam Episcopalem, per tramitem Commissionis Episcopalis pro re canonica, referet quot causae in sua tribunali introductae, derelictae vel appel­ latae sint. Significabit etiam quot causae decisae fuerint per collegium trium iudicum vel per iudicem unicum, quot sen­ tentiae exsecutioni mandatae sine appellatione. E. Terminus a quo hae normae vigeant 19. Hae normae a Conferentia Episcopali Canadiens! latae, vigere incipient a die 20 maii 1977, quo a Supremo Tribunali Signaturae Apostolicae ratae habitae sunt, ct omnes normas eiusdem Conferentiae hucusque vigentes de hac re abrogant. - Dinus Card. STAFFA, Praefectus. Aurelius Sabattani. Se­ cretorius. * Pro-Nuntlo Apostollco In Canada. Prot. N. 1292/71 VT: Documenta recentiora circa rem matrimonialem et processus· lem, vol. II, Roma 1980, p. 126-129. 4518 1977 MAI 27.-PAULUS VI, ALLOC. AAS 69 (1977) 418 Allocutio membris Pontificiae Commissionis Codici luris Canonici recognoscendo, plenarium coetum habentibus: 7331 η. 4518-4519 Ecclesia societas a Christo instituta, et vita ecclesialis sine ordinatione iuridica nequit exsistere Venerabiles Fratres ac dilecti Filii, Gaudemus sane vos ho­ die convenire, qui Plenariae huic Congregationi Commissionls Codici luris Canonici recognoscendo finem estis impositu­ ri. Per hos dies vos certiores reddidistis de universis laboribus usque adhuc ab ea perfectis ac de gravibus quibusdam quae­ stionibus disceptatis. Re quidem vera hoc opus vestrum magni aestimamus, cum Ecclesiae, post Concilium Vaticanum Secundum celebratum, maxime inserviat. Vita enim ecclesialis sine ordinatione iuridi­ ca nequit exsistere, cum, ut probe nostis, Ecclesia, societas a Christo instituta, spiritualis sed visibilis, quae verbo et sacra­ mentis aedificatur cuique propositum est hominibus salutem afferre, hoc iure sacro indigeat secundum illa verba Apostoli: ‘Omnia autem honeste et secundum ordinem fiant" (1). Hoc spiritu ecclesiali ducti opus usque adhuc estis exsecu­ ti; eodem ct in posterum moveamini oportet, ut vehementer optamus. Hoc modo profecto studium et operam confertis ad aedificandam Ecclesiam, quae inter tot “mundanas varietates" certo ac tuto tramite incedere debet. Vobis ergo quasi aedificatoribus Ecclesiae, gratulamur vobisque propensum animum significamus, imprimis sollerti Praesidi, Pericli Cardinali Felici, cuius est ingens hoc opus re­ cognitionis moderari. Cuius absolutio valde exspectatur, cum ius canonicum uodammodo accommodandum sit novae impulsioni, quae e oncilio Vaticano Secundo manavit vel potius mutatis rerum condicionibus, in quibus Ecclesia his temporibus versatur. Nos demum Spiritum Sanctum, cuius descensum propediem sollemniter recolemus et qui est anima Ecclesiae, impen­ se rogamus, ut vobis lumine suo opituletur et muneribus suis vos repleat. Quorum pignus sit Apostolica Benedictio, quam vobis, Venerabiles Fratres Nostri ac dilecti Filii, amantissime impertimus. 1. 1 Cor 14, 40. 4519 1977 MAI 29.-SC pro SACR.-CULTU, DECR. PART.· Ordo Dedicationis Ecclesiae et altaris recognitus promulgatur I.- DECRETUM PROMULGATIONIS “ORDINIS” Dedicationis ecclesiae et altaris ritus in sollemnissimis ac­ tionibus liturgicis merito habetur· Nam locus in quo commu­ nitas Christiana congregatur ad verbum Dei audiendum, ad preces intercessionis et laudis Deo fundendas maximeque ad sacra mysteria celebranda et in auo sanctissimum Euchari­ stiae sacramentum servatur, peculiaris imago exsistit Eccle­ siae, templi Dei c vivis lapidibus aedificati; altare vero, quod plebs sancta circumdat ut sacrificium dominicum participet et caelesti reficiatur convivio, signum exsistit Christi, qui sa­ cerdos, hostia, altare est sui ipsius sacrificii. Hi ritus, qui in secundo libro Pontificalis Romani inve­ niuntur, recogniti atque ad simpliciorem formam redacti sunt anno MCMLXI. Attamen, ratione et normis attentis instaura­ tionis liturgicae, quam Concilium Occumenicum Vaticanum Il suscitavit ac fovit, necessarium visum est eosdem ritus ite­ rum recognoscere atque nostrorum temporum condicionibus aptare. Novum Ordinem dedicationis ecclesiae et altaris, a Sacra Congregatione pro Sacramentis et Cultu Divino apparatum, Summus Pontifex Paulus VI auctoritate sua approbavit evulgarique iussit, praecipiens ut in locum rituum, qui secundo li­ bro Pontificalis Romani continentur, substitueretur. Quapropter haec Sacra Congregatio, de mandato Summi Pontificis. Ordinem dedicationis ecclesiae et altaris publici iu­ ris facit, qui, lingua latina exaratus, statim ac prodierit, vigere incipiet, linguis autem vernaculis, cum translationes confirma­ tae et probatae a Sede Apostolica sint, a die quem Conferen­ tiae Episcopales statuerint. Contrariis quibuslibet minime obstantibus. Ex aedibus Sacrae Congregationis pro Sacramentis et Cul­ tu Divino, die 29 maii 1977. in Dominica Pentecostes.- Ucobus R. Card. KNOX. Praefectus. Antonius Innocenti. Archiep. tit. Aeclanen., a Secretis. 7332 η. 4519 S. C. PRO SACR.CULTU: ORDO DEDICATIONIS ECCLESIAE* IL· ORDO DEDICATIONIS ET ALTARIS ECCLESIAE tuositate, atque rerum supernarum symbolum vere exsistat et signum. “Generalis itaque dispositio aedis sacrae ca sit opor­ tet quae coetus congregati imaginem quodammodo prae se ferat, atque congruam omnium ordinationem permittat nec­ non rectam muneris exsecutionem uniuscuiusque foveat" Praeterea in iis, quae ad presbyterium, altare, sedem, ambonem locumque repositionis Ss.mi Sacramenti pertinent, di­ sponendis, normis Institutionis generalis Missalis Romani ob­ temperetur (4). Item ea diligenter serventur quae ad res et loca attinent ceteris sacramentis celebrandis destinata, in primis Baptismo et Paenitentiae (5). PRAENOTANDA Cap. L Ordo imponendi primarium bpidem vel inchoandi opus ad ecclesiam aedificandam PRAENOTANDA I. Cum aedificium novae ecclesiae inchoatur, celebrari expedit ritum, auo benedictio Dei in opus perficiendum im­ ploretur et fideles moneantur aedem ex lapidibus exstruen­ dam signum visibile fore vivae illius Ecclesiae seu aedificatio­ nis Dei (1), quam ipsi constituunt. Secundum morem liturgicum, hic ritus constat benedictio­ ne areae novae ecclesiae et benedictione et impositione pri­ marii lapidis. Sicubi vero ob peculiarem artem atque rationem aedifi­ candi primarius lapis non adhibetur, ritum tamen benedictio­ nis areae novae ecclesiae celebrari oportet ad initium operis Deo dicandum. 2. Ritus imponendi primarium lapidem ve! inchoandi no­ vam ecclesiam quolibet die et hora peragi potest, praeter­ quam Triduo paschali; dies vero potissimum eligatur quo fide­ les frequentiores convenire possint. 3. Ritus congruenter peragitur ab Episcopo dioeceseos; quod si ipse facere nequit, munus committet alii Episcopo aut presbytero, praesertim ei quem socium et adiutorem ha­ bet in cura pastorali dioeceseos vel communitatis pro qua no­ va ecclesia aedificatur. 4. Hdeles de die atque hora celebrationis tempestive cer­ tiores fiant atque a parocho vel ab aliis, ad quos spectat, eru­ diantur de sensu ritus necnon de veneratione adhibenda eccle­ siae, quae pro ipsis aedificatur. Expedit quoque fideles invitari ad opem suam sponte ac libenter suppeditandam in ecclesiae aedificatione. 5. Provideatur, quantum fieri potest, ut area ecclesiae eri­ gendae sit bene delineata atque commode circumiri possit. 6. In loco ubi altare erigetur, figitur crux lignea conve­ nientis altitudinis. 7. Pro ritus celebratione parentur: - Pontificale Roma­ num; Lectlonarium; - sedes pro Episcopo; - lapis primarius, si casus fert, qui secundum traditum morem est quadratus et angularis, necnon caementum et instrumenta ad lapidem in fundamentis collocandum; - vas aquae benedictae cum asper sorio; - turibulum cura navicula incensi et cochleari; - crux processionalis et intorticia pro ministris. Disponantur apta instrumenta technica ut populus congre­ gatus lectiones, preces, admonitiones clare audire possit. 8. Ad ritum celebrandum sacrae vestes coloris albi et festi­ vi adhibentur. Parentur autem: — pro Episcopo: alba, stoh, pluviale, mitra, baculus pastoralis; - pro presbytero, quando ipse celebrationi praeest: alba, stola, pluviale; - pro diaconis: albae, stolae et, pro opportunitate, dalmaticae; - pro ceteris ministris: albae vel aliae vestes legitime probatae. 1977 MAI 29 II. DE TITULO ECCLESIAE ET DE RELIQUIIS SANCTORUM IN EA DEPONENDIS 4. Omnis ecclesia dedicanda titulum habere debet, qui sit vel Ss.ma Trinitas; Dominus noster lesus Christus sub invoca­ tione mysterii vitae eius aut nominis in sacram liturgiam iam inducti; vel Spiritus Sanctus; vel B. Maria Virgo item sub ali­ qua appellatione in sacram liturgiam iam assumpta; vel Sancti Angeli; vel demum Sanctus in Mart yro log io Romano aut in eius Appendice rite probata inscriptus, non vero Beatus sine Apo sto beae Sedis induito. Ecclesiae titulus unus tantum sit, ni­ si agatur de Sanctis, qui una simul in Calendario inscripti sunt. 5. Liturgiae Romanae traditio Martyrum aliorumve Sanc­ torum reliquias sub altari condendi, opportune servabitur (6). Haec tamen notentur: a) ReUquiae deponendae eius sint ma­ gnitudinis ex qua intellegi possit humanorum corporum eas esse partes. Itaque vitandum est ne nimis exiguae condantur reliquiae unius vel complurium Sanctorum, b) Maxima cum diligentia inspiciatur num reliquiae deponendae authenticae sint. Praestat altare sine reliquiis dedicari quam dubiae fidei reliquias sub eo deponi, c) Reliquiarum capsa neque super altare neque in altaris mensa est collocanda sed, attenta altaris forma, sub altaris mensa condenda. III. DE DEDICATIONIS CELEBRATIONE De ritus ministro 6. Ad Episcopum, cui Ecclesiae particularis cura commissa est, novas ecclesias in sua dioecesi aedificatas spectat Deo di­ care. . Si vero ipse ritui praeesse nequit, munus committet alii Episcopo, praesertim ei quem socium vel adiutorem habet in cura pastorali fidelium pro quibus nova ecclesia est aedificata; in adiunctis omnino peculiaribus, praesbytero, cui speciale dabit mandatum. De die eligendo Ί. Ad novam ecclesiam dedicandam, eligatur dies quo fi­ deles frequentiores convenire possint, praesertim dies domini­ ca. Cum in hoc ritu sensus dedicationis omnia pervadat, dedi­ catio novae ecclesiae peragi nequit diebus quibus mysterium quod eo die commemoratur praetermitti nullatenus decet: m Triduo paschali, in Nativitate Domini, in Epiphania, in Ascen­ sione, in Dominica Pentecostes, in Feria IV Cinerum, in ferus Hebdomadae sanctae, in Commemoratione omnium fidebum defunctorum. 1. Cf. 1 Cor 3, 9; Cone. Vat. 11. Const, do em. de Ecclesia. Lumen gentium, n. 6: ΛΑ5. 57 (1965 pp. 8-9. Cap. IL Ordo dedicationis Ecclesiae PRAENOTANDA 1. DE ECCLESIARUM NATURA ET DIGNITATE 1. Per suam mortem et resurrectionem Christus factus est verum et perfectum Novi Foederis templum (1) et populum acquisitionis congregavit. Haec autem plebs sancta de unitate Patris et Filii et Spiri­ tus Sancti adunata Ecclesia est (2), seu templum Dei ex vivis lapidibus aedificatum, ubi Pater adoratur in Spiritu et verita­ te (3). Recte igitur ab antiquo nuncupatum est "ecclesia” et ae­ dificium quo communitas Christiana congregatur ut verbum Dei audiat, una oret, sacramenta frequentet, Eucharistiam ce­ lebret. 2. Ex eo quod est aedificium visibile, hacc domus peculia­ re signum exsistit Ecclesiae in terris peregrinantis et imago Ecclesiae in caelis commorantis. Ecclesiam autem, cum erigitur ut aedificium unice et sta­ biliter ad Dei plebem congregandam et sacra peragenda desti­ natum. sollemni ritu Domino dicari decet, secundum peranti­ quam Ecclesiae consuetudinem. 3. Ecclesia, ut eius natura postulat, sit sacris celebrationi­ bus apta, decora, nobili fulgens pulchritudine non merasumo- De Missa dedicationis 8. Missae celebratio ritui dedicationis ecclesiae intime in­ haeret; quare, cum ecclesia dedicabitur, omissis textibus litur­ giae diei, cum pro liturgia verbi tum pro liturgia eucharistica sumuntur textus proprii. 9. Episcopum decet Missam concelebrare cum presbyteris qui ei sociantur in ritibus dedicationis explendis et cum illis quibus traditum est munus regendae paroeciae vel communi­ tatis pro qua ecclesia est aedificata. De Officio dedicationis 10. Dies quo dedicatur ecclesia sollemnitas est habenda in ipsa ecclesia quae dedicatur. Celebratur Officium de dedicatione ecclesiae, quod incipit a l Vesperis. Ubi peragitur ritus depositionis reliquiarum, val­ de expedit Vigiliam ad reliquias Martyris vel Sancti, quae sub altari deponendae sunt, celebrari: quod optime fit Officium lectionis, ex Communi vel ex Proprio convenienti sumptum, celebrando. Ad participationem autem poputi fovendam. Vi­ gilia, servatis iis quae iure statuuntur (7), opportune aptetur. De ritus partibus A De ingressu in ecclesiam 11. Ritus dedicationis incipit ab ingressu in ecclesiam, qui tribus modis peragi potest; ille autem adhibendus est modus qui locorum et temporum adiunctis maxime idoneus videatur: “c™ STetMÎ ** d' CUltU my,teril 1. Cf. Io 2.21. 4. Cfr. Rituale Romanum, Ordo BantUmi 2. Cf. S. Cyprianua. De oratione dominica. 23: PL 4. 553; * 25; Ordo Paenitentiae. n. 12. «ipnsmi parvulorum. n. Cone. Vat. Il, Const, dogm. de Ecclesia. Lumen fenffum, n. 6. Cf. Missale Romanum. Institutio eenmu. „ 4: AJkJ. 57 (1965) P. 7. 7. Cf. Utu«U 266^3 3. Cf. Io 4 23. 7333 7334 1977 MAI 29 S. C. PRO SACR.-CULTU: ‘ORDO DEDICATIONIS ECCLESIAE’ - processio ad ecclesiam dedicandam: fit collecta in vicina ecclesia vel alio apto loco, ex quo Episcopus, ministri fidelesque ad ecclesiam dedicandam orantes et psallentes pergunt; - introitus sollemnis: communitas, si processio fieri nequit vel haud opportuna videtur, congregatur ad fores ecclesiae; - introitus simplex: fideles congregantur in ipsa ecclesia; Episcopus, concelebrantes, ministri de secretario exeunt more consueto. Duo ritus eminent in ingressu in novam ecclesiam: a) Tra­ ditio ecclesiae: legati eorum qui ecclesiae aedificandae ope­ ram dederunt, eam Episcopo tradunt, b) Aspersio ecclesiae: Episcopus aquam benedicit eaque populum, qui est templum spiritale, ecclesiae parietes atque altare aspergit. B. De liturgia verbi 12. In liturgia verbi tres lectiones dicuntur selectae ex iis quae pro ritu dedicationis ecclesiae in Lectionario (Ill, 233244) proponuntur. In prima lectione tamen legitur semper, tempore quoque paschali, locus Nehemiae quo describitur populus Jerusalem apud Esdram scribam congregatus ad legis Dei proclamationem audiendam (Neh 8, l-4a. 5-6. 8-10). 13. Post lectiones Episcopus homiliam habet in qua illu­ strat cum lectiones biblicas tum sensum dedicationis ecclesiae. Symbolum semper dicitur. Oratio autem universalis omit­ titur, cum eius loco Litaniae Sanctorum canantur. C. De Prece dedicationis et de ecclesiae atque altaris unctione De reliquiarum Sanctorum depositione 14. Post Litaniarum cantum, si casus fert, deponuntur re­ liquiae alicuius Martyris ad significandum sacrificium mem­ brorum de Capitis sacrificio sumpsisse principium (8). Ubi ta­ men Martyris reliquiae non habentur, tunc in altari includi possunt reliquiae alius Sancti. De Prece dedicationis 15. Celebratio Eucharistiae maximus est ritus isque unus necessarius ad ecclesiam dedicandam; attamen, secundum communem traditionem Ecclesiae, cum Orientis tum Occi­ dentis, dicitur etiam peculiaris Prex dedicationis, qua proposi­ tum significatur ecclesiam in perpetuum Domino dicandi eius­ que benedictio exposcitur. De ritibus unctionis, incensationis, velationis, illuminationis altaris 16. Ritus unctionis, incensationis, velationis, illuminatio­ nis altaris visibilibus signis nonnulla exprimunt illius invisibi­ lis operis, quod Dominus per Ecclesiam divina mysteria, Eu­ charistiam praesertim, celebrantem, perficit. a) Unctio altaris et parietum ecclesiae: — Chrismatis unc­ tione altare fit symbolum Christi, qui prae omnibus “Unctus” est et vocatur; nam Pater Spiritu Sancto unxit eum summum­ que constituit Sacerdotem, qui in altari Corporis sui vitae sa­ crificium pro omnium salute offerret; — Unctio autem eccle­ siae significat eam cultui Christiano totam et in perpetuum di­ cari. Duodecim fiunt unctiones secundum traditionem liturgicam vel, pro opportunitate, quattuor, quibus significatur ec­ clesiam imaginem esse civitatis sanctae Jerusalem. b) Incensum super altare comburitur ut significetur sacri­ ficium Christi, quod ibi in mysterio perpetuatur, ad Deum ascendere in odorem suavitatis; sed et ut exprimatur fidelium orationes placabiles gratasque usque ad thronum Dei perve­ nire (9). Incensatio autem aulae ecclesiae indicat eam per dedica­ tionem domum fieri orationis; sed incensatur in primis Popu­ lus Dei; ille enim est templum vivum, in quo quisque fidelis est altare spiritale (10). c) Velatio altaris indicat altare Christianum sacrificii eu­ charistici aram et Domini mensam esse, quam circum stantes sacerdotes et fideles, una eademque actione, diverso autem munere. Memoriale mortis et resurrectionis Christi celebrant et dominicam Cenam manducant. Ideo altare ut convivii sa­ crificalis mensa paratur ac festive exornatur. Quod aperte si­ gnificat Ipsum esse mensam Domini ad quam omnes fideles laetantes conveniunt ut divino cibo. Corpore nempe et San­ guine Christi immolati, reficiantur. d) Illuminatio altaris, quam illuminatio ecclesiae sequitur, admonet Christum esse “Lumen ad revelationem gentium” (11), cuius claritate resplendet Ecclesia et per eam cuncta ho­ minum familia. D. De Eucharistiae celebratione 17. Altari parato. Episcopus Eucharistiam celebrat, quae 8. Cf. Missale Romanum, Commune Martyrum 8. Super oblata; S. Ambrosius, Epistula 22, 13: PL 16. 1023: “Succe­ dant victimae triumphales in locum ubi Christus hostia est. Sed ille super altare, qui pro omnibus passus est. Isti sub alta­ ri, qui illius redempti sunt Daisione”. Cf. Ps. Maximus Tauri­ ne nsis, Sermo 78: PL 57, 689-690. Ap 6, 9: “Vidi subtus al­ tare animas interfectorum propter verbum Del et propter te­ stimonium quod habebant”. 9. Cf. Ap 8, 3-4. 10. Cf. Rom 12, 1. 11. Lc 2. 32. 7335 n. 4519 totius ritus est pars praecipua necnon antiquissima (12). Eu­ charistiae enim celebratio aptissime cohaeret ritui dedicatio­ nis ecclesiae: — celebratione sacrificii eucharistici finis praeci­ puus ad quem ecclesia est aedificata atque altare exstructum attingitur ac signis praeclaris manifestatur; - praeterea Eu­ charistia, quae sumentium corda sanctificat, altare et celebra­ tionis locum quodammodo consecrat, ut antiqui Ecclesiae Pa­ tres haud semel affirmarunt: “Hoc altare admirandum est, quia natura quidem lapis est, sanctum autem efficitur, post3uam Christi Corpus excepit” (13); — nexus denique quo deicatio ecclesiae cum Eucharistiae celebratione arcte coniungitur, ex hoc quoque patet quod Missa dedicationis Praefa­ tione propria ditatur, quae ritui intime inhaeret. IV. DE RITU APTANDO Do optationibus quae Conferendis Episcopalibus competunt 18. Conferentiae Episcopales hunc Ordinem uniuscuius­ que regionis moribus pro opportunitate aptare possunt, ita ta­ men ut nihil adimatur eius nobilitati ac sollemnitati. Haec vero serventur: a) celebratio Missae cum Praefatione propria et Prex dedicationis numquam omittendae sunt;b) ri­ tus, quibus ex traditione liturgies peculiaris sensus atque vis inest (cf. supra n. 16). nisi graves obstent rationes, serventur, formulis, si casus fert, convenienter aptatis. In aptationibus autem peragendis, competens auctoritas ecclesiastica Sedem Apostolicam consulat atque de eius con­ sensu aptationes inducat (14). De accommodationibus quae ministris competunt 19. Ad Episcopum et ad eos qui ritum celebrandum cu­ rant spectat: — modum introitus in ecclesiam peragendi sta­ tuere (cf. supra n. 11); — modum novae ecclesiae Episcopo tradendae definire (cf. supra n. Il); — de opportunitate reli­ quias Sanctorum deponendi decernere; qua in re bonum spiri­ tale fidelium in primis est prospiciendum et ea quae n. 5 prae­ cipiuntur sunt servanda. Ad rectorem autem ecclesiae dedicandae adjuvantibus co­ operatoribus in actione pastorali, omnia statuere ac parare spectat quod ad lectiones, cantus necnon subsidia pastoralia cum ad fovendam fructuosam participationem populi tum ad decorem delebrationis promovendum pertinet. V. DE PRAEPARATIONE PASTORALI 20. Ut fideles ritui dedicationis fructuose intersint, rector ecclesiae dedicandae aliique viri rei pastoralis periti eos eru­ diant oportet de celebrationis vi atque virtute spiritali, ecclesiali, mission ali. Fidelibus proinde illustrentur oportet variae partes eccle­ siae earumque usus necnon Ordo dedicationis praecipuaque symbola liturgica quae in eo usurpantur, ita ut ipsi, opportu­ nis adhibitis subsidiis, per ritus et preces sensum dedicationis ecclesiae plene intellegentes, sacram actionem conscie, pie, actuose participent. VI. DE REBUS PARANDIS PRO ECCLESIAE DEDICATIONE 21. Ad ritum dedicationis ecclesiae celebrandum, haec parentur: a) In loco ubi fit statio: - Pontificale Romanum; - crux in processione ferenda; — si reliquiae Sanctorum processionaliter deferendae sunt, ea quae n. 24 a) indicantur. b) In secretario aut in presbyterio aut in aula ecclesiae de­ dicandae prout unaquaeque res postulat: — Missale Roma­ num, Lectionarium; — vas aquae benedicendae cum aspersorio; - vasa sancti chrismatis; — mantilia ad extergendam men­ sam altaris; — si casus fert, tobalea linea cerata vel linteum impermeabile, ad mensuram altaris; — pelvis et urceus cum aqua, mantilia et omnia necessaria ad abluendas manus Episcopi et presbyterorum qui parietes ecclesiae unxerunt; — gremiale linteum; — foculus ad urenda incensa vel aroma­ ta; vel grana incensi et candelae subtiles super altare combu­ renda; — turibula cum navicula incensi et cochleari; — calix, corporale, purificatoria, manutergium; - panis, vinum, aqua ad Missam celebrandam; — crux altaris, nisi in presbyterio crux iam sit posita, vel crux quae in processione introitus defertur prope altare collocetur; - tobalea, cerei, candelabra; - pro opportunitate, flores. 22. Antiqua consuetudo collocandi cruces ex lapide vel aere vel ex alia apta materia confectas aut in ipsis parietibus ecclesiae eas insculpendi, laudabiliter servabitur. Ideoque pa­ rentur duodecim vel quattuor cruces, secundum numerum unctionum (cf. supra n. 16) et apte distribuantur in parieti­ bus ecclesiae, convenienti altitudine. Sub unaquaque cruce aptetur ansula, In qua infigatur parvum candelabrum cum candela accendenda. 12. Cf. Vigilius PP., Epistula ad Profuturum episcopum, IV: PL 84. 832. 13. S. loumes Chryaortomua, HomH XX in U Cor., 3: PG 61. 540. 14. Cf. Cone. Vat. Il, Const, d· sacra Lituraia. Sacrosanctum Concilium, n. 40: A.A.S. 56 (1964) d. 11 f. 7336 η. 4519 S. C. PRO SACR.-CULTU: ORDO DEDICATIONIS ECCLESIAE’ 23. In Missa dedicationis ecclesiae, sacrae vestes coloris al­ bi vel festivi adhibentur. Parentur autem: - pro Episcopo: al­ ba, stola, planefa, mitra, baculus pastoralis, pallium si eo fruitur; - pro presbyteris concelebrantibus: vestes pro Missa con­ celebranda; - pro diaconis: albae, stolae et chlmaticae; - pro ceteris ministris: albae vel aliae vestes legitime probatae. 24. Si reliquiae Sanctorum sub altari condendaesunt, haec parantur: a) In loco ubi fit statio *. - capsa cum reliquiis, floribus et facibus circumdata. Si fit introitus simplex, capsa apto pre­ sbyterii loco, ante ritus initium, collocan potest; - pro diaco­ nis, qui reliquias deponendas portabunt: alba, stola coloris rubri, si de reliquiis Martyris agitur, vel coloris albi in ceteris casibus, et, si praesto sunt, dalmaticae. Si vero reliquiae a pre­ sbyteris deferuntur, loco dalmaticarum, pro ipsis planetae praeparentur. Reliquiae tamen deferri possunt etiam ab aliis ministris, albis vel vestibus legitime probatis indutis. b) In presbyterio: - parva mensa in qua deponitur capsa reliquiarum dum prima pars ritus dedicationis peragitur. c) In secretario: - maltha seu arenatum quo caveae opercu­ lum claudatur, adsit quoque faber caementarius, qui suo tem­ pore claudat sepulcrum reliquiarum. 25. Actorum dedicationis ecclesiae duo conficiantur exemplaria, Episcopo, ecclesiae rectori legatisque communita­ tis localis subsignanda, quorum unum in dioeceseos, alterum in ecclesiae dedicatae tabulario servetur. Ubi vero fit deposi­ tio reliquiarum, tertium actorum exemplar conficiatur, op­ portune in ipsa reliquiarum capsa condendum. In actis mentio fiat anni, mensis, diei dedications eccle­ siae, nominis Episcopi ritum celebrantis, Tituli ecclesiae nec­ non, si casus fert, nominum Martyrum vel Sanctorum, quo­ rum reliquiae sub altari condendae sunt. Praeterea, convenienti loco ecclesiae, ponatur inscriptio in 2ua fiat mentio diei, mensis, anni peractae dedicationis, Tituecclesiae necnon nominis Episcopi ritum celebrantis. VII. DE ANNIVERSARIO DEDICATIONIS A In die anniversario dedicationis ecclesiae cathedralis 26. Quo clarius emineant momentum et diznitas Ecclesiae particularis, celebratio anniversaria dedicationis eius ecclesiae cathedra lis peragenda est, gradu sollemnitatis, in ipsa ecclesia cathedrali, zradu autem festi, in ceteris ecclesiis dioeceseos, recurrente die quo dedicata est ecclesia (15). Si hic dies per­ petuo impeditur, celebratio assignetur proximo diei libero. Expedit vero die anniversario dedicationis Episcopum Eu­ charistiam concelebrare in ecclesia cathedrali cum Capitulo canonicorum vel Consilio presbyterali, fidelibus quam frequentissimls participantibus. B. In dic anniversario dedicationis ecclesiae propriae 27. Dies anniversarius dedicationis ecclesiae propriae gra­ du sollemnitatis celebratur (16). Cap.III. Ordo dedicationis ecclesiae in qua iam de more sacra celebrantur PRAENOTANDA 1977 MAI 29 servet; b) ritus tradendi ecclesiam Episcopo (cf. cap. II, n. 33 vel 40 vel 47), pro rerum adiunctis, aut servandus aut omiltendus aut ita aptandus est ut ecclesiae dedicandae condicio­ nem respiciat (ex. $r. convenienter servabitur in dedicatione ecclesiae nuper aedificatae; omittetur in dedicatione veteris ecclesiae ubi in aedificii structura nihil sit immutatum; apta­ bitur in dedicatione veteris ecclesiae funditus refectae); c) ri­ tus aspergendi aqua benedicta parietes ecclesiae (cf. cap. II, nn. 48-50), cui lustralis indoles inest, omittitur; d) quae sunt peculiaria primae verbi Dei prodamationis (cf. cap. 11, n. 53) omittuntur, ideoque liturgia verbi fit more consueto; loco Nehemiae 8. l-4a. 5-6. 8-10 cum Psalmo 18 B, 8-9. 10. 15 et suo responsorio (cf. cap. II, n. 54 a), alia apta lectio seligitur. Cap. IV. Ordo dedicationis altaris PRAENOTANDA I. DE ALTARIS NATURA ET DIGNITATE 1. Antiqui Ecclesiae Patres, Dei verbum meditati, affirmare non dubitaverunt Christum victimam, sacerdotem, altare sui ipsius exstitisse sacrificii (1). In Epistula enim ad Hebraeos, Christus exhibetur Pontifex magnus idemque Altare vivum Templi caelestis (2); in Apoca­ lypsi autem Redemptor noster tamquam Agnus occisus appa­ ret (3), cuius oblatio per manus sancti Angeli in sublime alta­ re perfertur (4). Christianus et ipse altare spiritale 2. Cum Christus, Caput et Magister, verum sit altare, membra quoque eius ac discipuli altaria sunt spiritalia, in qui­ bus sacrificium vitae sancte peractae Deo offertur. Quod ipsi Patres significare videntur: S. Ignatius Antiochenus cum prae­ clare Romanos rogat: ’’Nolite plus mihi praebere, quam ut immoler Deo, dum adhuc altare paratum est” (5), vel S. Polycarpus cum viduas admonet ut sancte vivant, quae “altare Dei sunt” (6). Quibus vocibus cum aliorum tum S. Gregorii Magni vox respondet docentis: “Quid est altare Dei, nisi mens bene viventium? — Recte igitur (iustorum) cor altare Dei dici­ *tur ’(7). Vel secundum aliam imaginem apud Ecclesiae scriptores celebratam, christifideles qui orationibus vacant, obsecratio­ nes offerunt Deo et supplicationum victimas immolant, ipsi sunt lapides vivi ex quibus Dominus lesus Ecclesiae altare ae­ dificat (8). Altare mensa sacrificii et convivii paschalis 3. Christus Dominus memoriale sacrificii, quod in ara cru­ cis Patri erat oblaturus, sub specie sacrificalis convivii insti­ tuens, mensam, ad quam fideles convenirent ut Pascha suum celebrarent, sacram effecit. Altare itaque est mensa sacrificii et convivii, in qua sacerdos, Christum Dominum repraesen­ tans, idem perficit quod ipse Dominus egit atque discipulis in sui memoriam faciendum tradidit, quae omnia Apostolus praeclare innuit, dicens: “Calix benedictionis, cui benedici­ mus, nonne communicatio sanguinis Christi est? et panis, quem frangimus, nonne participatio corporis Domini est? Quoniam unus panis, unum corpus multi sumus, omnes qui de uno pane participamus” (9). 1. Ad symbolorum vim et ritus sensum plene attingendum, novae ecclesiae inauguratio una cum eius dedicatione fiat o- Altare Christi signum portet: quare, ut supra dictum est, quantum fieri potest ca­ 4. Ubique, pro rerum adiunctis. Ecclesiae filii memo­ veatur ne in nova ecclesia Missa celebretur antequam ipsa de­ riale Christi celebrare et ad mensam dominicam consistere dicetur (cf. cap. II. nn. 8, 15, 17). Cum autem dedicantur ecclesiae in quibus iam de more sa­ possunt. At consentaneum mysterio eucharistico est ut chri­ cra mysteria celebrantur, Ordo qui hoc capite proponitur est st ifide les ad Cenam dominicam celebrandam altare erigant stabile: quod iam inde ab antiquis temporibus factum est. adhibendus. Altare Christianum sua ipsius natura est peculiaris mensa Praeterea in huiusmodi ecclesiis non sine causa distinguun­ tur quae nuper sunt exstructae, quarum dedication^ ratio cla­ sacrificii et paschalis convivii: - ara peculiaris, ubi sacrificium rior patet, ab illis quae iamdiu sunt aedificatae; ad has dedi­ crucis in saecula, donec Christus veniat, in mysterio perpetua­ candas requiritur: - ut altare nondum sit dedicatum, nam tur; — mensa ad quam Ecclesiae filii congregantur, ut gratias Deo agant et Corpus et Sanguinem Christi sumant. consuetudine et iure Uturgico recte prohibetur ne dedicatio In omnibus igitur ecclesiis altare est “centrum gratiarum ecclesiae peragatur nisi altare dedicetur; dedicatio enim altaris actionis, quae per Eucharistiam perficitur” (10) circa quod pars est prveipua totius ritus; - ut aliquid novum aut valde immutatum sit in aede, quod ad aedificium attinet (ex. gr. ceteri Ecclesiae ritus quodammodo ordinantur (11). Ex eo quod apud altare memoriale Domini celebratur eius­ ecclesia sit funditus instaurata) aut ad eius statum iuridicum que Corpus et Sanguis fidelibus praebetur, factum est ut Ec­ (ex. gr. ecclesia ad gradum paroeciae sit evecta). clesiae scriptores in altari veluti signum ipsius Christi cerne­ 2. Omnia quae in Praenotandis capitis II indicantur ad rent — unde illud invaluit “Altare Christus est”. hunc Ordinem quoque referuntur, nisi a rerum condicione, quam hic Ordo respicit, aliena manifesto appareant, vel ali­ ter notetur. Dc Moratione in tpiritu et ueFiluitr, LA. ru bc, b<7. Hic Ordo ab Ordine qui capite ll describitur his rebus 2. Cf. Hebr 4.14; 13.10. praecipue differt: e) ritus aperiendi fores ecclesiae ( cf. cap. 3. Cf. Ap 5.6. Il, η. 34 vel η. 41) omittitur, cum ecclesia iam fidelibus pa­ 4» Cf. MlsMle Romanum, Ordo Mutae n 96 teat; proinde introitus fit ad instar ’’introitus simplicis” (cf. I* Ad 2' 2: *<· F· X· Funk, p. 255 *. 6. Ad Philipew· 4. 3: ed. F. X. Funk%. 301. cap. II, nn. 43-47). Si vero agatur de dedicanda ecclesia quae 7. in tochielem II, 10, 1 è: PL 76, 1069. diu clausa fuerit et nunc denuo sacris aperiatur celebrationi­ 71 pp.244^t 246 1 l{brum It9u Navc> Homilia IX, 1: SC bus. ritus oeriai potest, cum hoc in casu vim suam ac sensum 'SiCt. 1 Cor 10. * 16-17. 10. Missale Romanum. Irutftutio generulU. n. 259. 1B. Cf. Calendarium Romanum. Tabula dterum liturgico11. Cf. Pius XII, Lilt. Enc Mediat ar n+i ·>. *... rum, t 4 b «t II 8 b. AAS. 39 (1947) d. 529. ««Wor Dei et *hominum . IB. Ibid . I 4 b. 7337 7338 1977 MAI 29 S. C. PRO SACR.· CULTU: ORDO DEDICATIONIS ECCLESIAE’ n. 4519 Altare honor Martyrum De die eligendo 5. Dignitas altaris tota in hoc posita est quod altare est mensa Domini. Non igitur Martyrum corpora altare honorant, sed potius altare Martyrum sepulcrum honestat. Ad honoran­ da enim Martyrum aliorumque Sanctorum corpora necnon ad significandum sacrificium membrorum de Capitis sacrificio sumpsisse principium (12), decet super eorum sepulcris altaria aedificari aut sub altaribus condi eorum reliquias, ita ut “suc­ cedant victimae triumphales in locum ubi Christus hostia est. Sed ille super altare, qui pro,omnibus passus est. Isti sub alta­ ri, qui illius redempti sunt passione" (13). Quae rerum dispo­ sitio quodammodo repetere videtur illam spiritalem visionem loannis Apostoli in Apocalypsi: "Vidi subtus Altare animas interfectorum propter verbum Dei et propter testimonium quod habebant" (14). Quamquam enim omnes Sancti recte appellantur testes Christi, tamen sanguinis testimonio peculia­ rs vis inest, quam Martyrum tantum reliquiae sub altari depo­ sitae totam atque integram exprimunt- 13. Cum vero altare fiat sacrum in primis Eucharistiae ce­ lebratione, ad rerum veritatem servandam caveatur ne in novo altari Missa celebretur antequam ipsum dedicetur, ita ut Missa dedicationis sit quoque pnma Eucharistia quae super ipsum altare peragitur. 14. Ad novum altare dedicandum, eligatur dies quo fideles frequentiores convenire possint, praesertim dies dominica, ni­ si rationes pastorales aliud suadeant. Ritus dedicationis altaris celebrari tamen nequit in Triduo paschali, in Fcria IV Cine­ rum, in feriis Hebdomadae sanctae, et in Commemoratione omnium Fidelium Defunctorum II. DE ALTARI ERIGENDO 6. Expedit in omni ecclesia altare fixum inesse; ceteris ve­ ro locis sacris celebrationibus dicatis, altare fixum vel mobile. Altare fixum dicitur, si ita exstruatur ut cum pavimento cohaereat ideoque amoveri nequeat; mobile vero si transferri possit (15). 7. In novis ecclesiis praestat unum tantum altare erigi, ut in uno fidelium coetu unicum altare unum Salvatorem no­ strum lesum Christum significet unamque Ecclesiae Euchari­ stiam. In sacello tamen, ab aula ecclesiae si fieri potest quodam­ modo seiuncto, ubi tabernaculum ad Ss.mum Sacramentum asservandum est collocatum, alterum altare erigi poterit, ubi etiam Missa celebrari potest diebus ferialibus pro parvo fide­ lium coetu. Omnino vero vitandum est ne plura erigantur altaria eccle­ siae tantum exornandae causa. 8. Altare exstruatur a pariete seiunctum, ut sacerdos facile id circumire et Missas versus populum celebrare possit. "Eum autem occupet locum ut revera centrum sit ad quod totius congregationis fidelium attentio sponte convertatur" (16). 9. Iuxta traditum Ecclesiae morem ct symbolum biblicum quod altari inest, mensa altaris fixi sit lapidea, et quidem ex lapide naturali. Attamen alia materia digna, solida et affabre effecta, de iudicio Conferendarum Episcopalium,ad exstruen­ dum altare adhiberi potest. Stipites vero aut basis ad mensam sustentandam ex quali­ bet materia, dummodo sit digna et solida, confici possunt (17). 10. Sua ipsius natura altare uni Deo dicatur, nam sacrifi­ cium eucharisticum uni Deo offertur. Hoc sensu intellegi de­ bet consuetudo Ecclesiae dicandi altaria Deo in honorem Sanctorum. Quod S. Augustinus apte exprimit: "nulli marty­ rum, sed ipsi Deo martyrum, quamvis in memoriis martyrum, constituimus altaria" (18). Hoc clare fidelibus explicari debet. In novis ecclesiis simu­ lacra vel imagines Sanctorum supra altare ne collocentur. Item ne deponantur super altaris mensam Sanctorum reli­ quiae cum ad populi venerationem exhibentur. 11. Litur^iae Romanae traditio Martyrum aliorumve Sanc­ torum reliquias sub altari condendi opportune servabitur (19). Haec tamen notentur: a) Reliquiae deponendae eius sint ma­ gnitudinis ex qua intellegi possit humanorum corporum eas esse partes. Itaque vitandum est ne nimis exiguae condantur reliquiae unius vel complurium Sanctorum, b) Maxima cum diligentia inspiciatur utrum reliquiae deponendae authenticae sint. Praestat altare sine reliquiis dedicari quam dubiae fidei reliquias sub eo deponi, c) Reliquiarum capsa neque super al­ tare neque in altans mensa est collocanda sed, attenta altaris forma, sub altaris mensa condenda. Ubi peragitur ritus depositionis reliquiarum, valde expedit Vigilias ad reliquias Martyris vel Sancti celebrari, iuxta ea quae supra cap. II, n. 10 indicantur. III. DE DEDICATIONIS CELEBRATIONE De ritus ministro 12. Ad Episcopum, cui Ecclesiae particularis cura commis­ sa est, nova altaria in sua dioecesi erecta spectat Deo dicare; quod si ipse facere nequit, munus committet alii Episcopo, praesertim ei quem socium et adiutorem habet in cura pasto­ rali fidelium pro quibus novum altare est erectum; in adiunc­ tis omnino peculiaribus presbytero, cui speciale dabit man­ datum. 12. Cf. Mlssale Romanum, Commune Martyrum 8, Super oblata. 13. S. Ambrosius. Epistula 22. 13: PL 16. 1023; cf. Ps. Ma­ ximus Ta urine nsis, Sermo, 78: PL 57. 689-690. 14. Ap 6. 9. 15. Cf. Mlssale Romanum, Institutio generalis, n. 265. 261. 16. Ibld., n. 262. 17. Cf. ibid .. n. 263. 18. Contra Faustum, XX. 21: PL 42, 384. 19. Cf. Mlssale Romanum. Institutio generalis, n. 266. 7339 De Missa dedicationis 15. Eucharistiae celebratio ritui dedicationis altaris mtime inhaeret. Dicitur Missa "In dedicatione altaris". In Nativitate Domini autem, in Epiphania, in Ascensione, in Dominica Pen­ tecostes necnon in Dominicis Adventus, Quadragesimae et Pa­ schae, sumitur Missa diei, praeter orationem super oblata et praefationem, quae ipsi ritui intime nectuntur. 16. Episcopum decet Missam concelebrare cum presbyte­ ris adstantibus maximeque cum illis quibus traditum est mu­ nus regendae paroeciae vel communitatis pro qua altare est erectum. De ritus partibus A. De ritibus initialibus 17. Ritus initiales Missae dedicationis alteris fit more con­ sueto praeterquam quod, loco actus pae nitent ia lis, Episcopus aquam benedicit eaque aspergit populum et novum altare. B. De liturgia verbi 18. In liturgia verbi tres lectiones laudabiliter dicuntur se­ lectae, ad normam rubricarum, vel e liturgia diei (cf. supra n. 15) vel ex iis quae pro ritu dedicationis altaris in Lectionario (111,235-244) proponuntur. 19. Post lectiones Episcopus homiliam habet, in qua illu­ strat cum lectionnes bibli cas tum sensum dedicationis altaris. Expleta homilia dicitur Symbolum. Oratio autem univer­ salis omittitur, cum eius loco Sanctorum Litaniae canantur. C. De Prece dedicationis et de altaris unctione De reliquiarum Sanctorum depositione 20. Post Litaniarum cantum, si casus fert, reliquiae Marty­ rum aliorumve Sanctorum sub altari deponuntur, ut significe­ tur omnes qui in morte Christi sunt baptizari, sed in primis il­ los qui sanguinem pro Domino fuderunt, passionem Christi participare (cf. supra n. S). De Prece dedicationis 21. Celebratio Eucharistiae maximus est ritus isque unus necessarius ad altare dedicandum; attamen, secundum com­ munem traditionem Ecclesiae, cum Orientis tum Occidentis, dicitur etiam peculiaris Prex dedicationis, qua propositum si­ gnificatur altare in perpetuum Domino dicandi eiusque bene­ dictio exposcitur. De ritibus unctionis, incensationis, velationis, illuminationis 22. Ritus unctionis, incensationis, velationis, illuminatio­ nis altaris visibilibus signis nonnulla exprimunt illius invisibilis operis, quod Dominus per Ecclesiam divina mysteria, praeser­ tim Eucharistiam, celebrantem perficit. a) Unctio altaris: Chrismatis unctione altare fit symbolum Christi, qui prae omnibus "Unctus" est et vocatur; nam Pater Spiritu Sancto unxit eum summmumque constituit Sacerdo­ tem, qui in altari Corporis sui vitae sacrificium pro omnium salute offerret. b) Incensum super altare comburitur ut significetur sacri­ ficium Christi, quod ibi in mysterio perpetuatur, ad Deum ascend ere in odorem suavitatis, sed et ut exprimatur fidelium orationes placabiles gratasque usque ad thronum Dei perveni­ re (20). c) Velatio altaris indicat altare Christianum sacrificii eu­ charistici aram et Domino mensam esse, quam circum stantes sacerdotes et fideles, una eademque actione, diverso autem munere. Memoriale mortis et resurrectionis Christi celebrant et dominicam Cenam manducant. Ideo altore ut convivii sa­ crificalis mensa paratur ac festive exornatur. Quod clare signi­ ficat illud esse mensam Domini, ad quam omnes fideles lae­ tantes conveniunt ut divino cibo, Corpore nempe et Sanguine Christi immolati, reficiantur. d) Illuminatio altaris admonet Christum esse "Lumen ad revelationem gentium" (21), cuius claritate resplendet Eccle­ sia et per eam cuncta hominum familia. 20. Cf. Ap 8, 3-4: Angelus “venit et stetit ante Altare ha­ bens turibulum aureum, et data sunt Illi Incensa multa ut da­ ret orationibus sanctorum omnium super Altare aureum, quod est ante thronum. Et ascendit fumus Incensorum de orationi­ bus sanctorum de manu Angeli coram Deo". 21. Lc 2. 32. 7 340 η. 4519 S. C. PRO SACR.-CULTU. ORDO DEDICATIONIS ECCLESIAE' D. De Eucharistiae celebratione 23. Altai parato, Episcopus Eucharistiam celebrat, quae totius ritus est para praecipua necnon antiquissima (22). Eu­ charistiae enim celebratio aptissime cohaeret ritui dedicatio­ nis altaris: - celebratione sacrificii eucharistici finis ad quem altare est exstructum attingitur et praeclare manifestatur; - praeterea Eucharistia, quae sumentium corda sanctificat, altare quodammodo consecrat, ut antiqui Ecclesiae Patres haud semel affirmarunt: “Hoc altare admirandum est, quia natura quidem lapis est, sanctum autem efficitur, postquam Christi Corpus excipit” (23); - nexus denique quo dedicatio altaris cum Eucharistiae celebratione arcte coniungitur. ex hoc uuoque patet quod Missa dedicationis praefatione pro­ pria ditatur, quae ritui intime inhaeret. IV. DE RITU APTANDO reliquiae a presbyteris deferuntur, loco dalmaticarum, pro ip­ sis planetae praeparentur. Reliquiae tamen deferri possunt etiam ab aliis ministris,al­ bis vel vestibus legitime probatis indutis. b) In presbyterio: — parva mensa in qua deponitur capsa reliquiarum dum prima pars ritus dedicationis peragitur. c) In secretario: — maltha seu arenatum quo caveae opercu­ lum claudatur; adsit quoque faber caementarius, qui suo tem­ pore claudat sepulcrum reliquiarum. 30. Convenienter servabitur mos includendi in capsa reli­ quiarum pergamenam in qua facta sit mentio diei, mensis, an­ ni dedicationis altaris, nominis Episcopi ritum celebrantis, Ti­ tuli ecclesiae necnon nominum Martyrum vel Sanctorum quo­ rum reliquiae sub altari condendae sunt. Conficiantur autem acta dedicationis in duplici exemplari, quorum alterum in dioeceseos, alterum in ecclesiae tabulario servetur. Episcopo, ecclesiae rectori legatisque communitatis localis subsignanda. De aptationibus quae Conferentiis Episcopalibus competunt 24. Conferentiae Episcopales hunc Ordinem uniuscuius­ que regionis moribus pro opportunitate aptare possunt, Ita ta­ men ut nihil adimatur eius nobilitati ac sollemnitati. Haec vero serventur: a) celebratio Missae cum praefatione propria et Prex dedicationis numquam omittendae sunt; b) ri­ tus, quibus ex traditione liturgica peculiaris sensus atque vis inest (cf. supra n. 22), nisi graves obstent rationes, serventur, formulis, si casus fert, convenienter aptatis. In aptationibus autem peragendis, competens auctoritas ecclesiastica Sedem Apostolicam consulat atque de eius con­ sensu aptationes inducat (24). De accommodationibus quae ministris competunt 25. Ad Episcopum et ad eos qui ritum celebrandum cu­ rant de opportunitate reliquias Sanctorum deponendi statue­ re spectat; qua in re, iis quae supra n. 11 dicta sunt servatis, bonum spintale fidelium et rectus liturgiae sensus prae omni­ bus respicienda sunt. Ad rectorem autem ecclesiae in qua altare dedicatur, adiuvantibus cooperatoribus in actione pastorali, omnia statuere ac parare spectat quod ad lectiones, cantus necnon subsidia pastoralia cum ad fovendam fructuosam participationem po­ puli tum ad decorem celebrationis promovendum pertinet. V. DE PRAEPARATIONE PASTORALI 26. Fideles non solum tempestive certiores fiant de novi altaris dedicatione, sed etiam opportune praeparentur ut ac­ tuose ritui intersint. Ideo, quid singuli ritus significent et quo­ modo peragantur erudiantur oportet. Ad quam impertiendam catechesim usui esse possunt quae supra dicta sunt de altaria natura ac diglnitate et de rituum sensu ac vt Ita fideles recto ac debito erga altare imbuentur amore. VI. DE REBUS PARANDIS PRO ALTARIS DEDICATIONE 1977 MAJ 29 Cap. V. Ordo benedictionis Ecclesiae PRAENOTANDA 1. Aedes sacras seu ecclesias, quae modo stabili ad divina celebranda mysteria destinantur, expedit Deo dicari secun­ dum Ordinem dedicationis ecclesiae, capitibus II et II descrip­ tum, qui rituum ac symbolorum vi excellit. Oratoria autem privata, sacella vel aedes sacras, quae ob peculiaria adiuncta ad tempus tantum divino cultui destinan­ tur, benedici convenit secundum Ordinem qui infra describitur. 2. Quod attinet ad eorum ordinationem liturgicam, ad Ti­ tuli electionem, ad praeparationem pastoralem fidelium, ea serventur, aptatis aptandis, quae in Praenotandis ad Ordinem dedicationis ecclesiae dicta sunt in cap. II, nn. 4-5, 7. 20. Ecclesia vel oratorium benedicitur ab Episcopo dioeceseos vel a presbytero ab eo delegato. 3. Ecclesia vel oratorium benedici potest quolibet die, praeterquam Triduo paschali; potissimum vero eligatur dies uo fideles frequentfores convenire possint, praesertim die ominica. nisi rationes pastorales aliud suadeant. 4. Diebus inscriptis m Tabula dierum liturgicorum, nn. 1-4, dicitur Missa diei; ceteris autem diebus dici potest vel Missa diei vel Missa Tituli ecclesiae sive oratorii. 5. Ad ritum benedictionis ecclesiae vel oratorii ea omnia parentur quae pro Missae celebratione requiruntur. .Altare au­ tem, etiamsi forte sit benedictum vel dicatum, nudum maneat usque ad initium liturgiae eucharisticae. Praeterea apto pre­ sbyterii loco parentur: — vas aquam continens et asperso num necnon turibulum cum navicula incensi et cochleari; — Pon­ tificale Romanum; - crux altaris, nisi in presbyterio crux iam sit parata vel crux, quae in processione introitus defertur, prope dtare collocetur; - tobalea, cerei, candelabra et, pro opportunitate, flores. 6. Si vero, una cum benedictione ecclesiae, altare conse­ crandum sit, ea omnia parentur quae in cap. IV, n. 27 descri­ buntur, necnon n. 29, si reliquiae Sanctorum sub altari depo­ nendae sint. 7. In Missa benedictionis ecclesiae, sacrae vestes coloris al­ bi vel festivi adhibentur. Parentur autem: - pro Episcopo: al­ ba. stola, planeta, mitra, baculus pastoralis; — (pro presbyte­ ro: vestes pro Missa celebranda); - pro presbyteris concele­ brantibus: vestes pro Missa concelebranda; - pro diaconis: al­ bae, stolae, dalmaticae; - pro ceteris ministris: albae vel aliae vestes legitime probatae. â 27. Ad ritum dedicationis altaris celebrandum, haec pa­ rentur: - Mlssale Romanum. Lectionarium, Pontificale Ro­ manum; - crux et Uber EvangeUorum in processione ferenda; - vas aquae benedicendae cum aspersorio; - vas sancti chri­ smatis; - mantilia ad extergendam mensam altaris; - si casus fert, tobalea linea cerata vel linteum impermeabile, ad mensu­ ram altaris; - pelvis et urceus cum aqua, mantilia et omnia necessaria ad abluendas manus Episcopi; — gremiale linteum; - foculus ad urenda incensa vel aromata; vel grana incensi et candelae subtiles super altare comburenda; — turibulum cum navicula incensi et cochleari; - calix, corporale, purificatoria, manutergium; - panis, vinum, aqua ad Missam celebrandam; - crux altaris, nisi in presbyterio crux iam sit posita, vel crux quae in processione Introitus defertur prope altare collocetur; - tobalea, cerei, candelabra; - pro opportunitate, flores. 28. In Missa dedicationis altaris, sacrae vestes coloris albi vel festivi adhibentur. Parentur autem: - pro Episcopo: alba, stola, plancti, mitra, baculus pastoralis, pallium si eo fruitur; - pro presbyteris concelebrantibus: vestes pro Missa concele­ branda: - pro diaconis: albae, stolae, et, pro opportunitate, dal mat leae; - pro ceteris ministris: albae vel aliae vestes legi­ time probatae. 29. Si reliquiae Sanctorum sub altari condendae sunt, haec parentur: a) In loco ex quo Incipit processio: — capsa cum reliquiis, floribus et facibus circumdata. Pro opportunitate autem cap­ ra apto presbyterii loco, ante ritus initium, collocari potest; - pro diaconis, qui reliquias deponendas portabunt: alba, stola coloris rubri, si de reliquiis Martyrum agitur, vel coloris albi in ceteris casibus, et. si praesto sunt, d alm at leae. Si vero Cap. VI. Ordo benedictionis aluris PRAENOTANDA l. “Altare fixum dicitur, si ita exstruatur aut cum pavi­ mento cohaereat id eoque amoveri nequeat; mobile vero si transferri possit” (1). Altare fixum dedicandum est ritu qui supra cap. IV descri­ bitur. Sed et altari mobili debetur obsequium, eo quod est mensa unice stabiliterque convivio eucharistico destinata. Ex­ pedit igitur id, antequam in usum assumatur, si non dedice­ tur, saltem benedici ritu qui sequitur (2). 2. Altare mobile ex quibuslibet materiis solidis, usui liturgico iuxta diversarum regionum traditiones et mores conve­ nientibus. exstrui potest (3). 3. ln altari mobili erigendo ea serventur, aptatis aptandis, quae In Praenotandis ad Ordinem dedicationis altaris (cap. IV, nn. 6-10) statuuntur; non licet tamen Sanctorum reliquias in eius basi condere. 4. Altare mobile congruenter benedicitur ab Episcopo dioeceseos vel a presbytero ecclesiae rectore. 5. Altare mobile benedici potest quolibet die. praeter­ quam Feria VI In Passione Domini et Sabbato Sancto; potis­ 22. Cf. Vigilius PP., Epistula od Profuturum epiteopum, IV: simum vero ehgatur dies quo fideles frequentiores convenire Al.&ioann·· Chrytortomus. HomIL XX In II Cor.. 3: PG 1. Mlssale Romanum. Irutitutio generalia. n 261 2. Cf. ibid^n. 265. Cone. V.t, Π. Çoturt de wre UtunU. Sacro.onc 3. Cf. Ibid .n. 264. tum Concilium, n. 40: A.A.S. 56 (1964) p. 111. 1977 IUN 6 -15 SIGNATURA APOSTOLICA - SACRA CONGR. PRO DOCTRINA FIDEI possint, praesertim vero eligatur dies dominica, nisi rationes pastorales aliud suadeant. 6. In ritu benedictionis altaris mobilis dicitur Missa diei. 7. Usque ad initium liturgiae eucharisticae altare omnino nudum sit. Proinde crux, si casus fert, tobalea, cerei aliaque ad illud parandum necessaria opportuno presbyterii loco di­ sponantur. Cap. Vll. Ordo benedictionis Calicis ct Patenae PRAENOTANDA 1. Calix et patena quibus vinum et panis offeruntur, con­ secrantur et sumuntur (1), cum unice et stabiliter ad Euchari­ stiam celebrandam destinentur, Hunt “vasa sacra”. 2. Voluntas autem haec vasa unice ad Eucharistiam cele­ brandam destinandi manifestatur coram fidelium communita­ te, peculiari benedictione laudabiliter intra Missam imper­ tienda. 3. Quilibet sacerdos calicem et patenam benedicere potest, dummodo secundum normas quae in Institutione generali Missalis Romani, nn. 290-295, indicantur, confecta sint. 4. Si calix tantum aut patena benedicenda est, textus op­ portune aptentur. 1. Cf. Mlssale Romanum, Institutio generalit, n. 289. • Prot. N. CD 300/77: Notlt. 13 (1977) 364-390. Adn. I. M. CALABUIG In Notlt. 13 (1977) 391-450: J. EVENOU In La Maison-Dleu num. 134 (1978) 85-105; G.-M. OURY in Es­ prit et vle 88 (1978) 155-160, 175-176. 4520 1977 IUN 6.-SIGNATURA APOSTOLICA, NOTIF. PART.· Sententiae nullitatis matrimonii ob defectum formae seu ritus sacri inter orientales hortodoxos non sunt amplius mittendae ad Signaturam Apostolicam pro earum adprobatione Romae 6 iunii 1977 Reverendissime Domine, ... notum Tibi facio non amplius requiri ut, in causis ob defectum formae seu ritus sacri, sen­ tentiae ad Signaturam Apostolicam pro approbatione mittan­ tur, sed procedendum est iuxta litteras - hisce adnexas in exemplari photostatico - missas ab hoc Supremo Tribunali ad Eminentissimum Episcopum Moguntinum. Occasionem nactus, cuncta fausta Tibi adprecor. Addic­ tissimus. - Aurelius Sabattani, Secretarius. • Officiali Tribunalis ecclesiastici Parlslensls, Prot. N. 8778/77 CG: Documenta recentlora circa rem matrimonia­ lem et processualem, vol. II, Roma 1980, p. 113. Adn. Vide supra, sub die 10 mali 1976 (LE n. 4441) positas, novas Nor­ mas procedendi, ad Ordinarium Moguntinum missas, nunc vigentes; et sub die 28 nov. 1970 (LE n. 3924), veteres Nor­ mas In Iisdem causis tunc sequendas. 4521 1977 IUN 15.-SC pro DOCTRINA FIDEI, EPIST. PART.· Opus inscriptum “The Church and the Homosexual’*, a Ioanne McNeil redactum et de homosexualitate agens, declaratur doctrinam moralem proponere con­ tinuo magisterio Ecclesiae contrariam i The congregation first intends to clarify certain points concerning the nature and publication of this book. 1. The book. The Church and rhe Homosexual, clearly and openly advocates a moral position regarding homosexua­ lity which is contrary to — in theory as wel as in practice — the traditional and actual teachingof the church. In his own words, the author presents an “advocacy theo­ logy” (p. 23) for “ethically responsible homosexual relations­ hips” (p. 196 and passim). The contents of this book are ar­ ranged to show that there is no proven moral obligation to re­ frain from “ethically responsible homosexual relationships” and that, therefore, both church and civil normsmust accept these relationships as legitimate. The author describes the spi­ rit and content of the book in the following_woords: “In their traditional presentation of moral obligation, Aquinas and Alphonsus Liguori, among others, always main­ tained nulla obligatio nisi sit certa. Given, as I believe, (1) the uncertainty of clear scriptural prohibition, (2) the questiona­ ble basis of the traditional condemnation in moral philoso­ 7343 n. 4520 - 4521 phy and moral theology, (3) the emergence of new data which upset many traditional assumptions, and (4) controversies among psychologists and psychiatrists concerning theory, etio­ logy. treatment, and so on, there obviously is a need to open up anew the question of the moral standing of homosexual activity and homosexual relationships for public debate” (cf. pp.20,21). 2. The book was published with the imprimi potest of the Jesuit provincial superior, Father Eamon Taylor; the impri­ matur was not requested because, according to the judgment on the canonist consulted, “permission is recommended but not prescribed”, and in this case “the purpose of the recom­ mendation has already been fulfilled through tye extensive process of examination .M, and the further delays which would be entailed in requesting diocesan approval would constitute a disproportionate inconvenience to the author, the pu- This point is important: What is the purpose of the im­ primi potest which was given? Although the imprimatur is strongly recommended in a case of this sort (cf. this congre­ gation's Decretum de Ecclesiae Pastorum vigilantia circa libros of March 19, 1975), it is non required; the permission of the competent superior, however, is required according to the constitutions of the Jesuit Order. Tne imprimi potest riven would normally indicate that the contents of the book were judged to be sound, in accord with the church's teaching, and safe to follow in practice. This is clearly not the case with Fa­ ther McNeill’s book. Father McNeill explains in the Preface to his book his un­ derstanding of the significance of the imprimi potest: “It is important for the reader to understand what is im­ plied in the granting of an ecclesiastical imprimi potest, i. e. permission to publish, by my religious superiors and what is not implied. First, the authorities that grant the permission in no way commit themselves as agreeing or disagreeing with the content of the book. Rather, all that is implied is that autho­ rities have assured that the book is a prudent work that meets the standards of scholarship for publication of a book on a controversial moral topic. Secondly, the ‘permission to pu­ blish’ in no way implies that the conclusions stated in this book are accepted by the Catholic Church as part of its offi­ cial teaching; only the Pope and the bishops have the authori­ ty to teach officially in the name of the church”, (cf. pp. xii-xiii). Normally, however, the imprimi potest is the superior's permission based on the censors judgment that the book does not contain errors or advice which would be harmful to its readership. For this reason, it seems important to note the explana­ tion given by the provincial superior. Father Eamon G. Tay­ lor, S. J., in granting the imprimi potest. His reason in depar­ ting from the customary norms governing the granting of the imprimi potest seems to be based on the fact that he envisions a restricted readership for the book - one for whom the dan­ ger of scandal could be reasonably said not to exist. Father Taylor’s prepped statement on his imprimi potest stated: “The permission to publish granted by ecclesiastical supe­ riors does not imply any judgment of the content or opinions æsed in the book. It does imply that the work has been competently and responsibly written, and therefore, suitable for presentation to and evaluation by scholars ... The ultimate judgment upon Father McNeill’s method and con­ clusion will come from his peers among professional moral theologians, and from the magisterial authority of the church, to which Father McNeill defers”. In this explanation, Fatjher Taylor appeals to “scholars” and “peers” In the field of moral theology as the intended readership justifying the permission to publish. On the other hand, it seems apparent to us that the kind of scholarly and peer-group readership envisioned by the pro­ vincial superior was not at all the audience Father McNeill and his publishers had In mind. We conclude this both from his stated intention in the Preface of his book, and from the speeches and lectures he has given in city after city to promo­ te the book's sale and its thesis on homosexuality. The inten­ tion of Father McNeill is clear; he says: “The imprimi potest was important to me. first of all, be­ cause it is my hope that this book will help roster an all-out discussion of the church's moral understanding and pastoral practice concerning the homosexual. Secondly, 1 particularly want to reach, and open up new, hopeful possibilities for, all those Catholic homosexuals who are struggling to put toge­ ther their dual identities as Catholics and as homosexuals. Therefore it was important to me that the book schould be accepted into the mainstream of Catholic debate and reflec­ tion'’ (p. xii). Father McNeill further indicated his intention of giving the widest possible publicity to his theological and pastoral opinions, when he comments on the developments leading up to publication in this way: “Almost simultaneously whit the offer of publication I re­ ceived a notice from my Jesuit superiors that Father General Pedro Arrupe, S. J., had written from Rome ordering me not 7344 η. 4522 - 4523 SACRA CONGREGATIO PRO RELIGIOSIS - VICARIATUS URBIS to publish anything in the popular press and not to address homosexual groups. (At a later date, officials told me that with the appearance of the article in the National Catholic Reporter, pressure was brought to bear on Father General by various Roman congregations to take some action against me in matter). 1 was particularly upset by this prohibition, first because tne implication of the letter that the moral debate could be carried on outside the notice of the public media and exclusively on a peer-group level seemed to me to be to­ tally impracticable; and secondly because I was convinced that it wü only through open discussion, with the Catholic homo­ sexual community participating as an equal partner, that any real advance could be made in the church’s moral understan­ ding of homosexuality and consequent pastoral practice" (p. x). Father McNeill indicates he took the attitude of some of the scholars on the commission which the Jesuit authorities set up to judge his work as encouragement to pursue a course of publicising his ideas among the entire Catholic and secular community, rather than aim forthe community of scholarship: a majority of the commission reported that they found the manuscript a serious and scholary work worthy of publi­ cation. Several felt strongly that there should be a public de­ bate on all the issues involved and that my manuscript would be an important contribution to that debate" (p. χί). Il seems clear that Father Taylor’s stated purpose and the purpose and course of action of Father McNeill do not coin­ cide. Therefore, even apart from a judgment about the wis­ dom of granting the imprimi potest in the first place, it seems altogether reasonable and necessary to withdraw it now. 3. We find it extraordinary that a book so clearly contra­ dicting the moral teaching of the church would be published a few days after the publication of Persona humana, a docu­ ment of this Congregation treating in part of the ume ques­ tion; no reasonable person could imagine that time for se­ rious study and evaluation had been erven to the declaration of the authentic magisterium of the cnurch in this case. Such an action cannot but indicate the gravest sort of disregard for the mature study of and loyal support for the teachings of the church expected of her sons, especially those who have positions of responsibility through tne reception of holy or­ ders. The following extract from the article in Time magazine (Sept. 20, 1976) is an exemple of how well this situation is understood by society at large: “When the Congregation for the Doctrine of the Faith issued its 5,000-word statement on homosexuality, premari­ tal sex and masturbation, it was responding in part to com?lrints that the church was not providing sufficient guidelines or sexual behavior and attitudes. Days later, Father John McNeill, a Jesuit priest and former teacher of moral theology at the now defunct Woodstock College and at Fordham Uni­ versity , won the designation imprimi potest (it can be printed) for a book strongly attacking tne church's views on Homose­ xuality”. 1977 IUN 21 - IUL 1 II After the explicit clarification ot the facts of the case by the above considerations, we are best able to address the se­ cond point: What steps or actions would be suitable to avoid further scandal? It seems to us that the following actions should be taken as a minimum: 1. Father Taylor should be required to withdraw the Im­ primi potest, so that it would not appear in any possible se­ cond printing, second edition, or translation of the book. It is clear that more than adequate distribution has already been given for purposes of scholarly study of the book. 2. It is important that the withdrawal of the imprimi pot­ est and the reasons for it be communicated both to Father McNeill and to the publisher of the book lest a situation de­ velop again in which the fact that preparations had advanced so far might prompt local authorities to concede a further printing (edition or translation) with ecclesiastical approval. 3. It seems urgent that Father McNeill be prohibited from any further appearance or lecture on the question of homose­ xuality and sexual ethics, or in promotion of the book. • Praeposito Generali Societatis lesu: Origins · NC Docu­ mentary Service 7 (1978) 612-615. Adn. F. GIUNCHEDI In La Civ. Catt. 130 (1979-IV) 468-478. 4522 1977 IUN 21.-SC pro RELIGIOSIS, RESCRIPTUM. PART.· Facultas datur percipiendi eleemosynam pro Missis binatis et trinatis, exclusis parocho et vice-parocho PRECES. - Beatissime Pater, Minister Generalis Tertii Or­ dinis Regularis Sancti Francisci, humiliter implorat, ob ratio­ nes expositas, prorogationem Rescripti diei 8 Augusti 1974, quo facultas concedebatur percipiendi eleemosynam Missa­ rum a sacerdotibus suis subditis binatarum ct trinatarum. Et Deus, etc— RESCR. · Vigore facultatum a Summo Pontifice tributa­ rum, Sacra Congregatio pro Religiosis et Institutis saeculari­ bus, attentis expositis, annuit pro gratia, iuxta preces, ad triennium, exclusis p&rocho et vice parocho stricte dicto si Ordinarius lod id exegerit, ceteris servatis servandis. Contrariis quibuslibet non obstantibus. Datum Romae, die 21 iunii 1977. - Augustinus Mayer, O. S. B., Secretarius. Rasilius Heiser, O. F. M. Conv., Subsecretarius. • Procuratori Generali Tertii Ordinis Regularis S. Francisci, Prot. N. 6605/74: Acta Tertii Ord. Reg. S. Francisci 1(1978) 36-37. 4523 4. Finally, we think it important to clarify the issue regarding the scandal caused by this book. This scandal comes from 1977 IUL 1.-VICARIATUS URBIS, N0T1FICATI0. PART.· the content of the book itself — ideas and suggested pastoral practice clearly at variance with the teaching and practice of Normae statuuntur de praxi Romae probata in sacra the church; from the circumstances of publication — the im­ Communione fidelibus distribuenda primi potest gives the aura of ecclesiastical approval, and the publication of the book within days after Persona humana gravely damages the respectful attitude toward the teaching Dal Palazzo del Vicariato. 1 luglio 1977 of the authentic magisterium of the church in the public view; and from the publicity and promotion given to the book and A questo Vicariato giungono frequenti richieste di chiariits ideas by Father McNeill himself through his tour of public lecture and press conferences. mento da parte di sacerdoti, religiose e laici, circa alcune que­ One measure of the seriousness of this scandal is the exstioni riguardanti la comunione eucaristicx triordinary step taken by the president of the episcopal Con­ Si chicde in particolare: ference in the united States, Archbishop Joseph Bernardin of 1. Se nella nostra diocesi deve ritenersi vincolante la norma Cincinnati, On the occasion of the publicity given to Father di distribuire la Santa comunione secondo I'uso tradizionalc fiMcNeill's scheduled appearance in his archdiocese: nora vigente, oppure è consentito di distribuirla in mano, come "The weekend Father John McNeill, S. J., will be in the city to speak about his new book. The Church and the Ho­ c stato concesso ad alcune nazioni che hanno chiesto e ottenumosexual. Because his visit has already been given public no­ to il relativo Induito della Sede Apostolica, in base 3 quanto è tice and because his lecture will also be given publicity, 1 wish previsto neUTstr. Memoriale Domini del 29 maggio 1969 (cfr. to restate the church's position regarding homosexuality so AAS. LXI, 1969, pp. 544-547). there will be no confusion in the minds of people... No one 2. Se è lecito a chi si comunica prendere direttamenlc di can lake H upon himself to alter this clear teaching. While it proçria mano dalla pisside o dalla patena il pane consacrato e is legitimate for theologians to explore this moral Question like any other, it is a disservice to challenge this teaching pu­ dalTaltare il calice del Sangue del Signore, come fanno il sacer­ blicly in such a way as to give the impression that some radi­ dote celebrante ed il ministro competente che distribuiscono la cal change has taken place or is about to take place". comunione ai fedeli. Such appearances by Father McNeill in various cities Aquestc domande il Vicariato risponde: throughout the United States continue to be a source of scan­ dal, both in the false hopes given to Catholic homosexuals I. Circa la distribuzione della comunione in bocca, si préci­ and in the confusion caused in the community at large. These sa che nulla ê mutato rispetto alla decisione presa dalla Confe­ public appearances clearly indicate that the purpose origi­ renza Episcopale Italiana nei 1974 di mantenere l’uso tradizionally stated for panting the imprimi potest by Father Taylor nale (cf. Lett, circolare délia Se greteria generale n. 1197/74 in - "its presentation lo and evaluation by scholars1’ - has long Liturgia. n. 189. 1975. np. 67-68). Quindi anche in Roma tutti been set aride. 7345 7346 1977 IUL 15-AUG 6 SS. CC. PRO RELIGIOSIS - PRO EPISCOPIS - COMM. ‘IUSTITIA ET PAX’ i sacerdoti sono tenuti ad attcnersi alia norma, in piena comu­ nione con quanto è stato autorcvolmente stabilito dai Vescovi italiani. 2. Per quanto riguarda la prassi invalsa tra alcuni gruppi di fedeli c presso Comunità religiose di comunicarsi direttamente, si ribadiscc che il gesto compiuto da Cristo neiristituzione delI’Eucaristia. confermata dalla tradizione ecclesiale. si attualizza in maniera più consona allorché il pane eucaristico viene effetlivamcnte dato, owero distribuito ai fedeli (cf. Mt, 26. 26; Me. 14. 22; Lc. 22, 19). Per questo motivo il Rito De sacra Com­ munione et de cultu mysterii eucharistici extra Missam (cf. Tip. Poliglotta Vaticana. 1973) al n. 21, IV capoverso, prescrive: “La santa Comunione deve essere distribuita dal ministro com­ petente, che mostra e porge al comunicando la particola dei pane consacrato”. • Rlvlita dlocesana dl Roma 18 (1977) 691-692. η. 4524 - 4526 prudentiae normis; b) concedendi — postulante pariter Supe­ riore Generali — ut religiosus testamentum mutare possit, c) confirmandi — postulante Superiore Generali — ad tertium triennium Superiorem localem. 2. Confirmandi ad tertium triennium Antistitam, legitime postulatam, monasterii moniaUum Episcopo dioecesano sutecti. 3. Dispensandi — praehabito voto Antistitae — religiosas mulieres monasterii Episcopo dioecesano subiecti, id peten­ tes, a vinculo votorum temporariorum. II. Ex Sacra Congregatione pro Sacramentis et Cultu Divino. Deputandi sacerdotes, si fieri potest in aliqua ecclesiastica dignitate constitutos, ad altaria immobilia fixa consecranda, servatis ritu et formula Pontificalis Romani recogniti. * Omnibus Ordinariis locorum, Prot. N. 1002/66: Notlziarlo deila Conferenza episcopale Italiana, ann. 1977 num. 8 p. 155-156. 4526 4524 1977 IUL 15.- SC pro RELIGIOSIS, RESCRIPTUM. PART * Formula professionis religiosae in usum communem pro fratribusomnium Ordinum S. Francisci adprobatur PRECES. · Beatissime Pater, Moderatores Generales Ordi­ num Fratrum Minorum, Fratrum Minorum Conventualium, Fratrum Minorum Capuccinorum, Fratrum Tertii Ordinis Re­ gularis de Paenitentia a Sanctitate Tua approbationem for­ mulae professionis religiosae implorant in unum communem fratrum suorum Ordinum. Et Deus, etc. RESCR.- Sacra Congregatio pro Religiosis et Institutis sae­ cularibus, mature perpensis omnibus ad rem pertinentibus, propositam professionis religiosae formulam, parva peracta immutatione, approbat iuxta textum lingua Latina exaratum, prout in annexa charta habetur, servatis servandis. Contrariis quibuslibet non obstantibus. Datum Romae, die IS Iulii, in festo S. Bonaventurae, Doctoris Seraphici, 1977. - Augustinus Mayer, O. S. B., Se­ cretarius. Bas ili us Heiser, O. F. M. Conv., Subsecretarius. 1977 AUG 6.-C0MM. IUSTITIA et PAX, INSTR. PART.· Doctrina et mens Ecclesiae proponitur, occasione conventus intemationalis de iuribus maris, circa desti­ nationem universalem bonorum, quae in mundo, et praesertim in maribus continentur A propos de la Conférence du droit de la mer LA DESTINATIONS UNIVERSELLE DES BIENS I. PERSPECTIVES NOUVELLES 1. La quête de nourriture et, dans les temps plus récents, la recherche d’approvisionnements et de débouchés pour l’in­ dustrie ont souvent provoqué migrations, invasions, occupa­ tions et guerres. Aujourd'hui, tandis que les économies des pays les plus avancés se font plus consommatrices que jamais de matières premières et d'energie, les requêtes légitimes des peuples en voie de développement et la croissance démogra­ phique de certains d’entre eux demandent elles aussi des res­ * Moderatoribus Generalibus Ordinum Fratrum S. Fran­ sources et des espaces nouveaux. C’est à ce point de l’histoire cisci, Prot. N. F. 68-1/77: AOMCap 94 (1978) 8-9. Adn. Pro­ que des progrès technologiques considérables ouvrent à l'inlstat ‘Ordo Romano-SerapNcus professionis religiosae" a S. Congregatione pro Sacramentis et Cultu Divino die 1 Septem­ tiavive des humains l'espace marin et ses richesses immenses. bris 1977, Prot. N. CD 523/77, adprobatus apud AOMCap. Dans cette conjonction du besoin et du possible, le devoir 94 (1978) 82-101. permanent qu'a l’humanité de pourvoir à son développement se découvre des tâches inédites, avec une chance historique unique de progresser par les voies pacifiques sur en espace que 4525 n’affectent pas encore totalment les complications inscrites par l'histoire humaine dans les terres émergées; avec aussi une expérience et des moyens qui devraient permettre de ne pas di­ 1977 IUL 16.-SC pro EPISCOPIS, FACULTATES. PART. * lapider cette réserve inespérée par un gaspillage irresponsable. Facultates habituales Ordinariorum locorum ororo2. Pour faire face à la tâche, la conception traditionnelle gantur donec novus Codex iuris canonici promulgetur de la haute mer comme ‘res *nullius s'avère dépassée. Elles re­ posait sur le sentiment que les océans constituaient une réser­ ve inépuisable, un environnement indégradable, une im­ A - PROROGATIO FACULTATUM mensité sur laquelle la circulation, la pêche et la recherche Roma. 16 luglio 1977 n'appelaient que des règlementations mineures. Ce n’est plus le cas. Le régime actuel sert les plus nantis; l’affrontement aEccellenza Reverendissima, come Vostra Eccellenza ben narchique des intérêts multiplierait les sources de conflits, sa, in occasione deila presentazione deila relazione quinquenconduirait à écumer les richesses disponibles dans les condi­ nale super statu dioecesis (can. 240, § 1 C. I. C.), Ia Sacra tions les plus dévastatrices et à compromettre les équilibres Congregazione per i Vescovi era solita rinnovarc agli Ordinari généraux de la vie sur la planète. Faute de fixer par une en­ di luogo le facoltà raccolte in apposito Index. tente générale un plafond de la production annuelle dc la pê­ Coi soprawenuto allargamento dei poteri di cui usufruiscono i Vescovi diocesani, 1’elenco delle facoltà si è talmente che pour maintenir le stock au niveau optimum, arriverait un ridotto da apparire non più giustificata la forma piuttosto solen- jour le moment où cette ressource, de soi renouvelable, se trouverait, elle aussi, gravement compromise. ne deila concessione individu ale e limitata ad quinquennium. Questa Sacra Congregazione, pertanto, dopo aver compiu­ 3. L'extension massive des souverainetés des pays côtiers to uno studio sulla questione d'intesa con le Sacre Congrega- n’est pas davantage une solution. Elle inscrit et amplifie dans zioni interessate, ne ha sottoposto le conclusioni all’augusta l’espace marin les rivalités entre les peuples. Elle bénéficie considerazione del Santo Padre, il quale, nelFUdienza del 9 plus largement aux pays déjà favorises par la nature en ex­ luglio ultimo seorso, ha disposto che le facoltà rim aste e che si cluant totalement les pays sans accès a la mer et en étant riportano neU'allegato foglio, vengano concesse agli Ordinari fonction de la longueur du littoral national respectif. Elle in­ di luogo donec novus Codex Juris Canonici promulgetur. troduit un cloisonnement peu propice à la recherche scienti­ Pregando Vostra Eccellenza di portare a conoscenza degli fique, à la recherche d'une plus grande solidarité entre les peuples. intéressât! tale sovrana disposizione, mi valgo volentieri deila circostanza per confermarmi suo dev.mo nei Signore. - S. 4. Si les mots ont un sens, la XXIIIe session ordinaire de Card. BAGGIO, Praefectus l’Assemblée générale des Nations Unies ouvrait des perspecti­ ves riches d'implications multiples et dynamiques en décla­ B - INDEX FACULTATUM ORDINARIIS LOCORUM rant la haute mer "patrimoine commun de l'humanité". Se­ TRIBUTARUM DONEC NOVUS CODEX IURIS CANONICI lon ce concept: PROMULGETUR a - L'immensité marine serait comme un espace de paix. En un double sens; on ne le livre pas aux affrontements des I. Ex Sacra Congregatione pro Religiosis et Institutis saecu­ souverainetés nationales; on réserve ses biens à des usages ex­ laribus clusivement pacifiques, évitant par là que les industries d’ir 1. In favorem Institutorum iuris dioecesani: a) concedendi mement n'y trouvent de nouveaux aliments, il y a là un fac­ — rogante Superiore Generali de consensu sui Consilii senera- teur d'évolution de l’idée de souveraineté nationale lis - sodalibus vota simplicia professis id petentibus, faculta­ b - Un espace et une masse de manoeuvres considérables tem cedendi sua bona patrimonialia iusta de causa et salvis seraint ouverts à la poursuite dc la justice entre les peuples. 7347 7348 η. 4526 PONTIFICIA COMMISSIO ‘IUSTITIA ET PAX’ — ----------- — L« richesses des océans doivent servir a tous, et d’abord aux plus pauvres. On ne partagera pas seulement les bénéfices fi­ nanciers, mais encore les bénéfices résultant de la gestion commune et du transfert des technologie!. Une mutation dans les concepts traditionels d’aide au développement se dessine, c · En réunissant l’humanité sur une tâche commune, vas­ te et durablet à laquelle tous les peuples participeraient, on serait amené a mettre en place des structures originales dans lesquelles la solidarité de la famille humaine se donnerait une expression concrète et un moyen de nouveaux progrès. Un pas décisif serait fait dans l’organisation de la solidarité de la famille humaine. d · La gestion réserverait activement les intérêts des géné­ rations futures, par une exploitation rationnelle et le main­ tien ou la reconstitution incessante des équilibres fondamen­ taux de la planète. e - Une fois expérimenté sur les océans - espace privilé­ gié par sa nouveauté et son ampleur —, le concept de patri­ moine commun de l’humanité pourrait s’étendre a bien d'au­ tres domaines. - - - —1 - - 1977 AUG 6 esprits plus fibres pour innover. Les principes du droit natu­ rel, auxquels l’enseignement traditionnel de l’Eglise se réfère en cette matière, fournissent, avec l’affirmation de la destina­ tion universelle des biens, des lignes d’approfondissement éclairantes. IH. LA DESTINATION UNIVERSELLE DES BIENS 1. Une des difficultés pour acclimater la notion de patri­ moine commun de l’humanité, vient de ce qu'elle est souvent présentée, et en tout cas comprise dans l’opinion, comme s'opposant purement et simplement à celle d’appropriation particulière, celle-ci devant progressivement disparaître pour laisser place à celle-là. Ainsi, le projet RIO (Reshaping the In­ ternational Order, dans lequel le Professeur Tinbergen et son équipe formulent des présupposés doctrinaux et des proposi­ tions concrètes pour le Nouvel Ordre International) envisage a terme un système d'agences des Nations Unies, refiees entre elles par une structure intégrante (integrative machinery), qui “devraient viser, comme objectif final, à mettre en commun et à partager (pooling and sharing) toutes les ressources, ma­ térielles et non materielles, en y incluant aussi des moyens de Il y a donc là, assurément, une idée neuve et novatrice. production, en vue d’assurer une planification (planning) et une gestion (management) efficaces de l’économie mondiale et de l'usage global des ressources, d’une manière qui ferait Π. A L’EPREUVE DES REALITES droit aux objectifs essentiels d'équité et d’efficience” (Chap. 1. L’idée de la mer patrimoine commun de l’humanité ne 19: Packages for comprehensive négociation, 19. 5. 3. f.). Une s'est guère imposée dans la pratique, comme le prouve la Con­ telle construction est-elle réaliste? Ne risque-t-elle pas de tout ference sur le droit de la mer, qui est en cours depuis 1973 et alourdir dans une technocratie internationale compliquée et dont la sixième session est réunie depuis mai 1977. Il était fa­ de rendre inopérante la “base réellement démocratique’’ sur cile de proclamer cette idée il y a du ans, quand cela n’enga­ laquelle elle veut se fonder? Mais le projet RIO lui-même esti­ geait pas a grand chose. L’épreuve des réalités semble tourner me que, dans l'immédiat et à moyen terme, l'accent doit être a son desavantage. mis sur la self-reliance, sur la notion de possession exclusive 1 D'abord, son domaine d'application s’err singulière’ des biens par les peuples chez qui ils sont localisés, sur une ment rétréci. Dès maintenant, il est acquis que les pays rive­ phase de “rattrapage" dans laquelle les pays jeunes commen­ rains pourront s'attribuer une “zone economique’’ de 200 ceraient j>ar affermir leur personnalité dans le cadre des sou­ milles marins. C'est un tiers, et le tiers le plus utile, de l'espa­ verainetés nationales instransigeantes qui ont tant servi les ce marin qui va passer ainsi, moyennant quelques servitudes pays industrialisés. Le comportement actuel universel, quelles que soient les mineures, sous la souveraineté nationale exlusive des pays cô­ tiers, avec tout ce que cela comporte d’inégalités, d’injusti­ idéologies dont on se réclame, ne plaide-t-il pas d'ailleurs pour une coexistence durable, parce oue conforme à l’expé­ ces, d'incertitudes, de sources de complications multiformes, d'occasions manquées. rience et aux dynamismes constitutifs de la vie sociale, de for­ mes de possession et de gestion plus particulières (ici natio­ 3. Même pour ce qui restera de haute mer, le principe n'est nales) et d’autres vraiment communes à l’humanité entière? pour le moment retenu que pour le fond des mers et le sousLe chapitre du projet RIO consacré aux océans, suggère une sol marin, à l’exclusion de la “colonne d’eau’’ (pêcheries ...) conception “fonctionnelle’' de la souveraineté et de la pro­ qui demeure sous le régime traditionnel de la liberté. 11 s’avè­ priété qui rende la notion de patrimoine commun de l’huma­ re difficile de faire accepter une “haute autorité” réellement nité applicable non seulement à la haute mer (sous gestion efficace et une “entreprise” d'exploitation qui serait gérée commune), mais aussi bien aux parties de l’espace marin du­ par elle: les pays technologiquement avancés cherchent a fai­ rablement remis a la jurisdiction et à la gestion des Etats par­ re prévaloir le plus possible dans la pratique la vieille logique ticuliers (Part IV, Annex 10, 10. 3.I.). de la haute mer, res nullius. 2. Au lieu d'opposer l’un à l’autre les deux termes (appro­ 4 Les causes de ce recul: a - Les structures et autorités priation particulière, patrimoine commun de l’humanité), la necessaires pour reprendre en charge la mer comme patrimoi­ réflexion chrétienne permet de les réconcilier grâce à une ne commun de l’humanité ne sont pas prêtes. Les organi­ troisième notion que les commande tous les deux. Il s’agit du grammes qui sont proposés reflètent la complexité des pro­ principe dynamique de la “destination universelle des biens’’. blèmes a résoudre et parfois semblent ajouter encore à cette La mise en oeuvre concrète de ce principe s’opère à travers les complexité. voies complémentaires que sont l'appropriation particulière b · Pendant ce temps, les urgences que nous avons évo­ et la possession commune: chacune demeure sous l’influx du quées au départ pressent et ne sTaccommodent plus de nou­ principe supérieur de destination universelle des biens; aucu­ veaux retards. ne n’est appelée à disparaître purement et simplement: la ré­ c · Les esprits sont donc peu disposés à des expérimenta­ partition des biens entre l’une et l’autre n’est pas donnée une tions incertaines, mais ils sont plutôt portés à recourir aux fois pour toutes et demande à être révisée périodiquement en moyens “qui ont fait leurs preuves”, en l'occurrence à l'ex­ fonction des situations changeantes, à l'intérieur des pays et tension des souverainetés nationales sur une première tranche au niveau mondial. des mers. Les pays technologiquement avancés y voient le 3. L’enseignement de ITglise s’est développé, pour la pé­ moyen le plus simple et le plus efficace pour faire face aux riode moderne, à travers une confrontation avec les problè­ problèmes posés. Les pa/s pauvres, de leur côté, ont ainsi la mes posés par la propriété industrielle, et, plus récemment, à possibilité de soustraire â l’explotation par les plus avancés les l’occasion des débats sur le développement solidaire des peu­ espaces et les richesses à leur portée, de les mettre en réserve ples. Les principes directeurs qui n’ont pas cessé de l'inspirer pour une exploitation ultérieure, de s’assurer une situation sont simples, même si. dans l’ordre d’exposition, ils ne sont contractuelle forte pour négocier les conditions d’une éven­ pas toujours apparus avec la clarté que viennent de retrouver tuelle exploitation immédiate dans laquelle ils seraient acti­ les formulations de Gaudium et Spes (nn. 69-71) et de Popu­ vement partie prenante. Quant aux pays sans littoral, il va lorum progressio (nn. 22-24): “Dieu a destiné la terre et tout sans dire que cette procédure ne fait qu’accentuer leur posi­ ce qu’elle contient à l’usage de tous les hommes et de tous les tion désavantagée. peuples, en sorte que les biens de la création doivent équita­ blement affluer entre les mains de tous, selon la règle de la jus­ d · Les mentalités et la réflexion doctrinale sont en retard tice, inséparable de la charité” (Gaudium et spes, n. 69 § 1). sur l’événement. Ce qui assure, pour le moment, un avantage Ce que Populorum progressio cite, puis commente ainsi: certain aux notions plus familières de souveraineté nationale, “Tous les autres droits, quels qu’ils soient, y compris ceux de de propriété exclusive, sur celles de souveraineté supra-natiopropriété et de libre commerce, y sont subordonnés: ils n'en nale et de patrimoine commun de l’humanité. Un effort est tenté pour sortir du dilemme en préconisant un renouvelle­ doivent donc pas entraver, mais bien au contraire faciliter, la rv liisation et c’est un devoir social grave et urgent de les ra­ ment de l'idée de souveraineté: nationale ou supra nationale, elle ne serait plus “géographique” (globale, couvrant l’ensem­ mener à leur finalité premiere’’ (Populorum progressio η. 22). a · Dieu a donné la terre en commun aux hommes, au genre ble des réalités d'un territoire donné), mais “fonctionnelle'· humain tout entier. Tous les hommes, tous les peuples doi­ (particulière, couvrant tel bien ou telle activité); ce qui per­ vent avoir accès aux biens matériels de la terre. Ce qui λι du mettrait de concevoir, sur un même espace, un enchevêtre­ cote de ces biens, revient a affirmer qu’ils sont et demeurent ment de souverainetés nationales ou supra nationales. Mais, affectes constitutivement d'une destination universelle pour le moment, cette orientation n’entraîne pas la convic­ b - La destination universelle des biens est un “donné" et tion et elle demande assurément des élaborations théoriques une tâche. L appropriation particulière de biens, sous des for­ et pratiques plus affinées. Sans méconnaître l'importance des mes historiques diverses, permet aux hommes d’exercer leur réalités et des pratiques pour faire évoluer les mentalités, une liberté dans un domaine où ils peuvent développer leur perréflexion proprement doctrinale peut contribuer à rendre tes 7349 7350 1977 SEP 24 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS n. 4527 sonnaille, gerer et multiplier les biens de maniéré responsa­ Ce n’est pas en ignorant leur requête légitime que l’Eglise ble. les charger d’humanité par leur travail, et faire de rechan­ peut contribuer à faire avancer la vraie perspective d’une des­ ge un processus multiforme de développement des liens so­ tination universelle des biens. C’est en montrant que cette ciaux. Il en va de même par analogie et mu tatis mu tandis des forme d’appropriation "particulière” (de nations particulières collectivités intermédiaires et des Etats. Ceci suppose assuré­ par rapport à l’unité de la famille humaine) répond à une as­ ment que la division du travail ne condamne pas des classes et piration durable et qu’il est possible de l’inviter à se situer dès des peuples entiers à une activité déshumanisante et que l’é­ maintenant sous le principe dynamique de la destination uni­ change ne soit pas sous le signe de l’exploitation des uns par verselle des biens, et d’accepter la perspective de patrimoine les autres. En fait, se trouve ainsi postulé tout un enchevêtre­ géré en commun, dont la constitution ouvre une voie complé­ ment de propriétés particulières, plus individuelles ou plus so­ mentaire mais non exclusive de celle de patrimoines natio­ ciales, aux statuts multiformes adaptés à la nature, aux buts naux: l’équilibre entre les deux types ne pouvant résulter que et aux activités des divers groupements dans lesquels l’homme de confrontations et d’engagements libres de pays reconnus est Inséré, la gestion et rechange des biens particuliers de­ dans leur personnalité propre et dotés d’un véritable pouvoir meurent sous le signe de leur destination universelle. contractuel. c · Mais si la destination universelle des biens se réalise 3. Une autre leçon de l'expérience passée peut aider ks pour une grande part à travers des appropriations particuliè­ débats actuels et il en résultera en retour un éclairage renou­ res, il n’est pas sans intérêt qu'elle se traduise aussi sous la velé sur un point important de l’effort doctrinal de ITglise. Il forme concrète d’un patrimoine commun, eu niveau des s’est créé, en effet, un certain décalage entre le vocabulaire de communes, des nations, et même, si le cadre des institutions celle-ci et le vocabulaire culturellement dominant. En parlant arrive à le permettre, dc la communauté internationale tout de "droit naturel” de propriété (ou de formulations similai­ entière. On appliquerait ici par analogie ce que la Constitu­ res), l’Eglise vise un élément fondamental qui est dans Phomtion Gaudium et spes (n. 69) dit des grands services que peu­ me, en tout homme, et qui le porte à s'approprier des biens vent encore rendre certaines formes de propriété communau­ matériels, dans la perspective humaine et sociale qu'on vient taire dans des sociétés économiquement moins développées. de rappeler. Le dynamisme qui se trouve impliqué dans cet éAu plan mondial, il faut sûrement se préoccuper de garantir lément appelle une organisation concrète "positive" du droit par des arrangements internationaux la jouissance pour tous et l’oriente, mais cette organisation ne s’identifie pas pure­ et le maintien de ressources essentielles comme l’air, les équi­ ment et simplement avec le "droit naturel" tel que ITglise libres de la biosphère, demain peut-être l’eau. Mais le mou­ l’entend. Or. pour la mentalité dominante, le vocabulaire vement ne se limite pas là; il pousse à l'intérieur des nations, "droit de propriété” évoque immédiatement un régime con­ sous la forme d’investissements collectifs sociaux et culturels, cret de droit positif de propriété. d’institutions de sécurité sociale, de contrôle plus direct de La conséquence, c’est que, de bonne foi (non éclairée) chez moyens de production particulièrement importants et straté­ certains, de mauvaise foi chez beaucoup, l'enseignement de giques, à une redistribution équitable du revenu national par l’Eglise a été et est encore "récupéré" pour authentifier com­ une certaine mise en commun. Ce même mouvement de mise en me "naturel” dans le sens de "permanent et intouchable” un commun au niveau de l'humanité conduit à établir des stocks régime existant de propriété. En réalité, la doctrine de ITgli­ alimentaires à la disposition des pays de la faim, des stocks de se sur la propriété comporte une exigence de réexaminer sans régulation des produits primaires, des droits de tirage sur les cesse, par les procédures démocratiques prévues, les régimes réserves monétaires mondiales, et peut-être, dans un avenir de propriété existant, pour les adapter à la finalité humaine et qu’on souhaite proche, un grand fonds mondial pour l’en­ sociale qui doit être la leur. La vraie question est alors la sui­ semble de l’oeuvre du développement (cf. Populorum pro· vante: est-ce que le régime existant et son évolution en cours gressio nn. 51-53). fiermettent encore à tous les hommes de mettre en oeuvre eur droit "naturel” ("naturel”, dont valable pour tous), d’a­ voir accès, sous une forme ou sous une autre, à un certain IV. ACTUALISATION DE LA DOCTRINE DE L’EGLISE pouvoir sur les choses, afin d’y exercer leur liberté responsa­ ble? Ou. au contraire, le régime existant ct sa logique condui­ 1. Le débat sur la mer, patrimoine commun de l’humani­ sent-ils a exclure le plus grand nombre d'une telle perspecti­ té,.par la nouveauté qu’il constitue, permet une lecture re­ ve? Et de surcroît, par un nouvel abus, conduisent-ils a une nouvelée d’un enseignement que ITglise a progressivement éconcentration entre les mains de quelques-uns, non seulement labore pour éclairer d’autres débats et dont on saisira mieux des responsabilités de la propriété, mais encore de l'ensemble alors a la fois les éléments constitutifs permanents et le dyna­ des pouvoirs sociaux et politiques? misme créateur. Le moment est doublement favorable pour mieux connaî­ Dans la Conférence du droit de la mer en cours, il faut se tre cette doctrine et pour la dévolopper en fonction des pro­ garder de faire un droit "naturel" de ce qui n’est peut-être blèmes de l’humanité d'aujourd'hui: qu’une modalité pratique, historique, contingente, révisable, - Sur le plan mondial, ceci est évident avec le problème pour aménager une situation donnée. Ainsi, le "principe” de des oceans et plus largement, celui du Nouvel Ordre Interna­ contiguïté géographique est utile, mais non absolu. Il se base tional. Les chrétiens manqueraient gravement à leur responsa­ sur une situation géographique de fait et non sur des pré­ bilité en se désintéressant d’un débat qui, jusque dans le voca­ misses éthiques. bulaire, retrouve un ensemble de preoccupations qui n'ont Quelles que soient les décisions finalement prises en com­ cesse de retenir l’attention de renseignement social de mun, ou abandonnées à chacun, la configuration de l’espace l’Eglise. marin qui en résultera demeurera soumis a de nouvelles évolu­ — Dans la vie interne des nations, ce qui se passe éclaire tions, sous le dynamisme plus fondamental de la destination ubien des problèmes anciens (non résolus) et modernes. La niverselle des biens de la terre: celui-ci commande aussi bien la doctrine authentique de l’Eglise, fondée sur le principe pre­ gestion des parts laissées à la juridiction des Etats particuliers mier et dynamique de la destination universelle des biens, que celle du domaine confié à l'humanité comme un tout, doit inspirer des recherches courageuses pour faire face aux ainsi que l’équilibre et l'interprétation éventuelle des deux. spéculations foncières, urbaines et rurales, là où c’est souvent une conception erronee de la propriété qui détourne de solu­ • Tlpografla Pollgtotta Vaticana. 1977. tions novatrices. De même, en matière industrielle et com­ merciale: il faut reconnaître d'abord aux divers droits des agents impliqués dans le processus productif (participation ...) 4527 leur spécificité propre; puis mettre les droits réels liés aux di­ vers types de possession sous le commun principe directeur de la destination universelle des biens. 1977 SEP 24.-SC pro EPI SC., DECR. AAS 69 (1977) 737-746 2. Face à des contestations radicales du principe même de propriété privée (individuelle ou sociale) des moyens de pro­ duction, l’Eglise a été amenée, dans le passé, à mettre en évi­ dence la valeur permanente du principe, pour sauvegarder no­ tamment la liberté responsable des hommes et des groupes humains devant une,ingérence généralisée et oppressive de l’Etat (voir encore récemment Mater et Magistra, partie II, chap. 1 et 4; et Gaudium et spes n. 71). Malgré un effort per­ manent pour dénoncer les abus de la propriété et pour rappe­ ler le principe supérieur de la destination universelle des biens, beaucoup, y compris parmi les chrétiens, n’ont voulu retenir que l’aspect de défense de leur propriété privée, ignorant le principe le plus fondamental. Dans l'immédiat, pour ce qui concerne les océans et les resssources naturelles, le climat culturel est différent: ce sont les pays pauvres qui revendiquent avec force la reconnaissan­ ce d’un droit de propriété “souverain et inconditionnel" (pour chaque nation) et se méfient de l’idée de "patrimoine commun de l’humanité" — d’autant plus que ce principe a souvent été revendiqué pour justifier l’expansion coloniale. 7351 Pastoralis maritimorum et navigantium cura ex inte­ gro reordinatur, novis datis normis ac concessis facul­ tatibus atque privilegiis sacerdotibus eam gerentibus I - DECRETUM DE PASTORALI MARITIMORUM ET NAVIGANTIUM CURA Apostolatus Maris interiorem vim ac praestantiam in ipso Evangelii ambitu et apostolicae praedicationis primordiis in­ venit, quippe quae ad nautarum vivendi genus marisque nego­ tia magnopere attineant. Ecclesia autem singulari usque sollicitudine maritimos ho­ mines prosecuta est, neque Sedes Apostolica pro variis tem­ porum adiunctis umquam praetermisit, quominus subsidii ad pastoralem eorum curam efficaciter agendam suppeditaret. In quo Apostolatus Maris, qui nostro ineunte sacculo ortus est. peculiarem industriam collocavit propriis conditis institutis. 7352 η. 4527 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS Etenim anno 1957, ratione habita Constitutionis Apostolicae Exsul Familia (1) eorum que qui prospere successerunt exi­ tuum, Sancta Sedes specialem ordinationem per “Leges Ope­ ris Apostolatus Maris1* (2) statuit. Nuperrime vero sive prae­ cepta Concilii Oecumenici Vaticani II necnon quae inde sub­ secuta sunt documenta ad eadem in usum deducenda, sive di­ rectoria monita, dum pastoralem eiusdem incepti spiritum impense acuerunt, simul palam demonstraverunt opportunam accommodationem esse peragendam. Post exquisitam igitur competentem Episcopalium Confe­ rendarum, Episcoporum necnon sacerdotum ac laicorum rei maritimae peritorum sententiam, auditis quoque Romanae Curiae Dicasteriis, quorum interest. Sacra haec Congregatio, operam conferente Pontificia Commissione de spirituali mi733 gratorum atque itin erantium cura, totam ab integro / cau­ sam recognoscendam curavit ad mentem novissimi Oecumeni­ ci Concilii, brevi comprehendens normas, facultates et privi­ legia. Quae cuncta, seu normas, facultates et privilegia, a Sacra Congregatione pro Episcopis apparata, Summus Pontifex Pau­ lus, divina Providentia PP. VI, auctoritate sua approbavit evulgarique iussit, contrariis quibuslibet nihil obstantibus. Datum Romae, ex Aedibus Sacrae Congregationis pro Epi­ scopis, die 24 Septembris 1977. - Sebastianus Card. BAGGIO, Praefectus Emmanuel Clarizio. Pro-Praeses Pontificiae Com­ missionis de spirituali migratorum atque itinerantium cura. II - NORMAE. FACULTATES ET PRIVILEGIA PARS PRIMA Normae pro maritimorum atque navigantium spirituali cura gerenda Art. 1. “Apostolatus Maris” peculiaris activitas est, in qua reapse perficitur, ordinatur atque provehitur materna Eccle­ siae sollicitudo erga Maritimos et Navigantes, qui consuetis pastoralis curae officiis frui nequeunt. Art. 2. In nonnis, quae hic sequuntur: a) Nomine .Mariti­ morum ii significantur, qui habitualiter atque officii vel ope­ ris causa, sive moderatorum munus, sive inferioris ordinis mu­ nera exsequentes, ad piscatoriam etiam artem attinentia, in navibus versantur, etsi ad tempus in terra degunt, ipsique nau­ ticorum Institutorum tirones; b) Nomine vero Navigantium ii significantur, qui actu in navibus versantur, iter maritimum aggressi per quodlibet temporis spatium, sive ad migrandum rive ad delectabiliter itinerandum, quibusvis de causis vel ra­ tionibus. Nomine autem Maritimorum etiam Navigantes derignan739 tur, nisi aliter edicatur. / 1977 SEP 24 specialis coetus vel Commissio Episcopalis constituatur, cuius erit Apostolatum Maris ibidem provehere, fovere ac moderari. § 2. Si forte in natione huiusmodi Commissio Episcopalis constitui nequeat, donec id fieri possit, unus saltem ex Epi­ scopis deputetur tam/quam Promoter, qui sit Ordinarius 740 dioecesis, cuius sedes, vel saltem maior territorii pars ad oras maritimas pateat, ut idem Apostolatum Maris studiose mode­ retur. Art. 5. Commissionis vel Promotoris Episcopalis haec sunt officia: 1) sacerdotem idoneum seligere eumque Conferentiae Episcopali praesentare, quae, per decretum scriptis datum, ad certum tempus eundem renuntiet Directorem Nationalem A· posto latus Maris, eiusque nomen Pontificiae Commissioni si­ gnificet; 2) praecepta tradere Directori National!, huius ac­ tioni invigilare, eidemque opportuna consilia et adiumenta praebere ad suscepta munera rite obeunda; 3) statis tempori­ bus et quotiescumque id opportunum videbitur, relationem de pastorali Maritimorum assistentia deque rebus gestis a Di­ rectore National! expetere; 4) relationem, de qua in n. 3, diligentiore examine perpendere eandemque, una cum proprio iudicio, ad Pontificiam Commissionem mittere. Art. 6. § 1. Ordinarii loci ius et offidum est sollicito stu­ dio praebere pastoralem assistentiam omnibus Maritimis, qui in sua dicione, etiam ad tempus tantum, degunt. § 2. Idcirco, Ordinario lod reservatur potestas: 1) defi­ niendi formas curae pastoralis pro Maritimis aptiores atque constituendi ordinationes, seu structuras, quae secundum lo­ corum adiuncta aptae sint ad animarum bonum hac in re effi­ caciter fovendum et in tuto ponendum, veluti: paroeciam ter­ ritorialem, paroeciam personalem, missionem cum cura ani­ marum, cappellaniam etc.; 2) collatis consiliis cum Directore National!. Cappellanos Apostolatus Maris suae dioecesis no­ minandi risque debitum officium conferendi; 3) facultates speciales Cappellanis Maris tribuendi, quae ad eorum aposto­ latum exercendum necessariae vel utiles sunt; 4) ea subsidia suppeditandi Cappellanis, quae ad officium rite adimplendum postulantur; 5) erigendi oratorium eique benedicere in navi, quae in portu, ad fines ipsius dicionis adiacenti, publice sit , inscripta. / 741 Art. 7. Praecipua Directoris Nationalis officia sunt: 1) ra­ tiones servare cum suae nationis Episcopis de iis, quae spiri­ tuale Maritimorum bonum respiciunt; 2) saltem semel in an­ no, relationem de animarum statu et pastorali Maritimorum cura in propria natione Commissioni vel Pro motori Episcopali mittere, in qua quidem enarret tum opera quae feciliter gesta sint, tum ea quae minus bene forte evenerint atque remedia ad eadem sarcienda adhibita, et quidquid, demum, ad Apo­ stolatus Maris incrementum conferre posse videatur; 3) Cap­ pellanos Apostolatus Maris moderari, salvo iure Ordinarii lo­ ci; 4) curare ut Cappellani propriis officiis diligenter satisfa­ Art. 3. § 1. Pontificia Commissio de pastorali migratorum ciant atque praescripta Sanctae Sedis et Ordinarii lod servent; atque itinerantium cura, Apostolicis Litteris Apostolicae Cari­ 5) peculiari sollicitudine confirmare atque provehere aposto­ tatis a Paulo PP. VI Motu Proprio die 19 mensis Martii, anno latum laicorum. actuosam eorum participationem fovendo, 1970. editis, huic Sacrae Congregationi obnoxia, constituta est ad impensius... procurandam salutem eorum, qui procul a attenta diversa eorum ingenii indole; 6) Apostolatum Maris sedibus propriis morantur. Eidem igitur competentia attribu­ suae nationis partes gerere in publicis rationibus, quae neces­ ta est moderandi quamlibet actionem pastoralem, in universo sario ineundae sunt cum coetibus, seu particularibus structu­ ris eiusdem Apostolatus Maris, in aliis nationibus exstantibus; terrarum orbe, ad Maritimorum ct Navigantium bonum exer­ 7) recta vincula nectere et servare cum Sodalitatibus atque In­ cendam. stitutis assistentiac provehendae, sive catholicis sive non ca­ § 2. Praecipue autem, Pontificiae huiusce Commissionis tholicis, quae ad proposita Apostolatus Maris propria asse­ est: 1) instructiones, consilia etc. edere, quae ad pastoralem quenda pariter contendunt; 8) sedes Apostolatus Maris, por­ Maritimorum curam attinent, 2) actionem apostolicam et o- tus et naves saepius invisere; 9) de consensu Commissionis pera externa Apostolatus Maris inter se apte ordinare, quae in vel Promotoris Episcopalis, universae nationis Cappellanos, diversis mundi partibus provehuntur, attenta adiunctorum va­ pro temporum adi unctis, convocare, eo praesertim consilio ut rietate; 3) fovere, indicere atque apparare et, prout res ferat, una simul exercitationibus spiritualibus vacent, vel conventi­ moderari et inter se ordinare actiones, relationes conventus­ bus ad meliores pastoralis sui ministerii vias ac rationes effi­ que, quae intemationalem indolem praeseferant; 4) ea suppe­ ciendas intersint; 10) authenticum exemplar Librorum bapditare subsidia, quae ad spiritualem Maritimorum assisten- tizatorum, confirmatorum et mortuorum, a se vel a Cappellatiam necessaria vel utilia esse existimantur, 5) prudenter invi­ nis exaratum, ad competentem Curiam Episcopalem mittere; gilare, ut huiusmodi ministerium rite et fructuose expleatur; 11) quamprimum certiorem facere parochum domicilii perso­ 6) adiutricem operam providere iis omnibus, qui apostolici narum, quarum interest, de iis quae in Libris paroecialibus huiusce muneris partes habent, eorurodem animos erigere et exscribenda sunt. / 742 confirmare, atque pravos usus, qui forte irrepserint, emendare. Art. 8. § 1. Cappellanus Apostolatus Maris est sacerdos § 3. Quo eflkacior et magis ordinata pastoralis Maritimo­ ab Ordinario loci nominatus, ad normam art. 6. § 2, cui ab rum cura evadat. Pontificiae Commissionis est cooperationem eodem Ordinario committitur officium spiritualem Maritimo­ et mutuam actionum compositionem cum Confercntiis Epi­ rum curam agendi. scopalibus ct locorum Ordinariis fovere atque provehere. § 2. Cappellanus Apostolatus Maris sit vitae integritate aAlt. 4. § 1. In unaquaque maritima natione seu dicione mmarum studio, prudentia atque doctrina praestans, necnon sermonum peritia commendatus ac prospera valetudine fruens 1. Cfr. A.A.S. 44 (1952), pp. 649-704. idem, quantum fieri potest. Maritimorum curae sit unice ad2. Cfr. A.A.S. 50 (1958). PP. 375-383. 7353 7354 1977 SEP 2A SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS dictus atque stabiliter in huiusmodi munere constitutus, nisi iustac causae, dc Ordinarii loci iudicio, aliud suadeant. § 3. Ut Cappellanus Apostolatus Maris apprime idoneus evadat ad peculiare suum munus rite obeundum, oportet con­ grue sit ipse institutus ac sedulo praeparatus, antequam spiri­ tualis cura Maritimorum ei concredatur. § 4. Cappellanus, dc quo in § 1, omnes actus animarum curae proprios inter Mantimos exercere potest, excepta re matrimoniali, nisi parochus aut moderator Missionis cum ad­ nexa cura animarum, ad normam iuris, sit renuntiatus. § 5. lurisdictio Cappcllano Apostolatus Maris concessa, quae quidem sub auctoritate Ordinarii loci exercenda est, semper cumulatur una cum iurisdictione parochi illius territo­ rii, ubi exercetur. Quapropter, Cappellanus pastorale suum munus agat in fraterna consuetudine cum parocho territorii et collatis cum eodem consiliis. § 6. Pastoralis cura Cappellani Apostolatus Maris extendi­ tur ad omnes Maritimos, qui sunt: a) 1. in navibus, sive ad portus stantibus, sive per maria vel flumina cursum tenentibus; 2. in circulis a “Stella Maris" appellatis et in aliis sedibus Apostolatus Maris, atque etiam in coetibus interconfessionalibus pro Maritimis, de consensu Or­ dinarii loci erectis; 3. in valetudinariis et in aliis id generis in­ stitutis; 4. in scholis et academiis pro Maritimis. b) Quae cura extenditur etiam ad Maritimorum familias, etiamsi hae exstent in territoriis a portubus remotis, collafis 743 consiliis cum parochis competentibus, ad normam § 5. / Art. 9. Cappellanus Apostolatus Maris debet: 1) pro­ prium ministerium explere ad bonum animarum intentus, quae ipsius curae pastorali commissae sunt; 2) inter Mariti­ mos ac praesertim inter sodales catholicorum Institutorum viros et mulieres deligere, qui maxime idonei sint, eosdemque ita in re morali et doctrinali instituere, ut actionem apostoli­ cam, secundum dotes ac virtutes laicorum proprias, fructuose exercere valeant; 3) Libros baptizatorum, confirmatorum et mortuorum accurate conficere, e orumque exemplar authenti­ cum, una cum relatione de rebus gestis, exeunte anno ad suum Directorem Nationalem mittere. Art. 10. Quantum fieri potest, Cappellanus Apostolatus Maris oeconomicam ad ministratio nem circulorum v. d. "Stel­ la Maris" aliarumque sedium ne assumat, sed eam viro provi­ do, idoneo, spiritu apostolico praedito ac bono testimonio commendato gerendam committat. Huius quidem onus erit rationem reddere administratorum Consilio, cuius idem Cap­ pellanus praeses erit. Art. 11. § 1. Cappellanus Apostolatus Maris, qui pastora­ le ministerium in navi exsequitur, ab auctoritate competenti Cappellanus Navigantium designatur. Iisdem qualitatibus de quibus in Art. 8, § 2, praeditus, ipse officio tenetur spiritua­ lem assistentiam praestandi omnibus iter conficientibus, a pri­ mo initio itineris maritimi, lacustris vel fluvialis usque ad eius exitum. § 2. Cappellanus Navigantium ipsius vi iuris accipit iurisdicûonem inde a primo suae nominationis momento eamque retinet durante munere. Pariter, virtute iuris, ei conceditur potestas utendi facultatibus quae in Parte Secunda recensen­ tur, servatis de iure servandis et in bonum tantummodo eo­ rum, qui cum eo in navi iter faciunt. § 3. Attentis peculiaribus adiunctis in quibus Cappellanus Navigantium curam animarum agere cogitur, ipse obligationi744 bus tenetur de / quibus in art. 9 et 10, congrua congruis refe­ rendo. Unoquoque itinere maritimo, lacustri vel fluviali ad exitum adducto, debet Librorum baptizatorum, confirmato­ rum et mortuorum exemplar authenticum, una cum relatione de rebus gestis, ad Directorem Nationalem mittere. Art. 12. § 1. Ut circulus vel coetus interconfessionalis constitui possit, consensus Ordinarii requiritur, et insuper oportet, ut eius statuta atque activitatis quam exercet cursus apte congruant cum Christianis principiis et cum nonnis, quae in Directorio Oecumcnico continentur. § 2. Inter regulas, quae prae oculis habendae sunt et in usum deducendae, haec quae sequuntur religiose serventur: a) spiritualis moderatio catholicorum coetuum laicorum uni CappeUano Apostolatus Maris reservatur; b) cappellani. ad hoc munus specialiter designati, pro certo habentes se ple­ na cum libertate agere posse in Apostolatu Maris provehendo, pastorale suum officium sub unica auctoritate propriorum Superiorum exerceant; c) catholici quoque coetus laicorum eadem fruantur libertate tam in propriis officiis exsequendis 7355 n. 4527 et in rectis rationibus fovendis, quam in vinculis nectendis et servandis cum aliis Sodalitatibus vel Institutis localibus, de quibus in art. 7, n. 7 dictum est. PARS SECUNDA Facultates pro sacerdotibus spiritualem maritimorum atque navigantium curam exercentibus I Facultates et privilegia, quae infra dinumerantur, propter bonum animarum tribuuntur Cappellanis Apostolatus Maris, qui spiritualem Maritimorum curam, sive in portubus sive in navigatione exercent, durante munere et ab ipso navigationis initio. / 745 Potissimum vero recensendae sunt facultates: 1) Missam celebrandi, iusta de causa, bis diebus fetialibus, atque ter, si vera necessitas pastoralis id postulet, diebus dominicis et festis de praecepto; 2) Missam qualibet diei hora, iusta de causa, celebrandi et Sacram Communionem vespere distri­ buendi, servatis de iure servandis; 3) Missam celebrandi extra locum sacrum, sed loco honesto et decenti, num quam autem in cubiculo, per modum actus et iusta de causa, habituaHter vero solummodo de causa graviore; 4) Missam» iusta de cau­ sa, celebrandi in mari et in fluminibus, debitis tamen adhibitis cautelis; 5) quoties necessitas urgeat, cum Sacrum in navibus celebratur, utendi loco candelarum luminibus electrice actis; 6) feria V in Cena Domini horis vespertinis, ubi ratio pastora­ lis id postulet, alteram Missam in ecclesiis et oratoriis publicis vel semipublicis celebrandi, atque, in casu verae necessitatis et tantummodo pro fidelibus, qui nullo modo vespertinam Mis­ sam participare valent, horis etiam matutinis; 7) Sanctissi­ mam Eucharistiam asservandi in navis oratorio legitime erec­ to, impetrato tamen a Sancta Sede, per Pontificiam hanc Commissionem, induito apostolico; 8) Sacramentum Confir­ mationis administrandi, itinere maritimo perdurante, cuilibet maritimo necnon cuilibet puero vel adulto in navi versanti, dummodo nullus adsit Episcopus communione iunctus cum Apostolica Sede, atque praevideatur confirmandum, propter aetatem vel inscitiam sermonis vel loci adiuncta, nonnisi ma­ gna cum difficultate extra navim in continenti terra idem Sa­ cramentum esse recepturum, ceterisque servatis de iure ser­ vandis; 9) absolvendi, itinere maritimo perdurante, poenitentes quosÛbet a censura, quam, ad normam can. 2350 § 1, C. L C., abortum procurantes incurrunt, servatis de iure ser­ vandis; 10) absolvendi, maritimo itinere perdurante, poenl· tentes quavis ratione in navi versantes, a censuris et poenis, de quibus in can. 2314 C. I. C., si idem, postquam a fide vel communione catholica culpabiliter defecerint, cum matre Ec­ clesia reconciliationem contriti petant (1); 11) deputandi, quoties ipse quacumque dc causa impediatur, quominus suo munere fungatur atque impossibilis evadat recursus ad Ordi/- 746 narium loci, vel ad Directorem Nationalem, quemlibet sacer­ dotem, in navi itineris causa versantem, ut cappellani vices agat atque, maritimo itinere durante, spiritualem omnium Ma­ ritimorum Navigantiumque curam gerat, facultatibus usus Cappellanorum propriis. II Quod ad privilegia attinet, haec potissimum dinumeran­ tur: 1) licet Maritimis per integrum anni tempus paschali prae­ cepto de sacra Communione recipienda satisfacere, praevia aptaque praedicatione, seu catechesi circa idem praeceptum audita; 2) Maritimi dispensantur a lege abstinentiae et ieiunii, de quibus in cap. HI, II, § 2 et 3 Constitutionis Apostolicae Poe­ nitemini, iis tamen suadetur, cum dispensatione fruuntur, ut congruo pietatis opere legem compensent atque utramque le­ gem, pro posse, saltem senent Feria VI in Passione ct Morte Christi lesu; 3) omnes qui in navibus quavis ratione versantur, aut iis­ dem quoquo modo addicuntur, a lege abstinentiae et ieiunii, de quibus in cap. Ill c), II. § 2 et 3 Constitutionis Aportolicae Poenitemini, itinere maritimo perdurante, dispensantur, servata tamen clausula, de qua in superiore numero dictum est. 4) Christifideles in navibus versantes, dummodo rite con­ fessi ac sacra Synaxi refecti. Indulgentiam plenariam in festo Titularis oratorii et die secunda mensis Augusti consequi va­ lent, si oratorium, in navi legitime exstans, pie visitaverint, l· 1. Direct Oee.. n. 19. 7356 η 4528 - 4530 SS. CC. PRO GENTIUM E VANG. - PRO SACR. ET CULTU - PRO EPISCOPIS bique orationem Dominicam et fidei Symbolum (Paternoster et Credo) ad Summi Pontificis mentem devote recitaverint (2); 5) iidem Christifideles, iisdem condicionibus. Indulgentiam plenariam, in suffragium defunctorum tantummodo ap£litabilem. die secunda mensis Novembris semel consequi vant, si praedictum oratorium pie visitaverint, ibique oratio­ nem Dominicam et fidei Symbolum (Pater noster et Credo) ad Summi Pontificis mentem devote recitaverint (3). Λ? ,far “ Philippine Islands are concerned, the Aposto­ lic Visitor will make those contacts judged opportune with H. E. the Most Reverend John Velasco, Bishop of Hsiamen who for years has been asked by this Sacred Congregation to interest himself in the apostolate to the Chinese who are resi­ ding there. 3. The Apostolic Visitor will personally follow the work of evangelization of the Chinese of the diaspora. Nevertheless, if he should judge it necessary, he can. with the agreement of the Ordinaries concerned, choose assistants for the various regions. These latter will undertake their acti­ vités under the responsibility of the local Ordinaries and of the Apostolic Visitor. Moreover, each year the Apostolic Visitor will see to it that this Sacred Dicastery is fully informed about the activi­ ties that concern the entire apostolate to the Chinese loca­ ted in the diaspora. Indulgentiae, de quibus supra ad nn. 4 et 5, obtineri pos­ sunt, iisdem servatis condicionibus, a Maritimis et eorum fa­ miliaribus atque etiam a sociis Apostolatus Maris, sive in sa­ cellis et oratoriis circulorum “Stella Maris”, sive in oratoriis abarum Apostolatus Maris sedium. 2. Enchiridion Indulgentiarum, n. 65, p. 70. 3. Ibid., n. 67, p. 71. 4. As far as the relative expenses for this work are concer­ ned, which should be restricted as much as possible, the Apostolic Visitor Is to send on to this Sacred Dicastery every three month a financial account which will be reimborsed through the Society for the Propagation of the Faith. Adn. P. TOCANEL In Apoll 51 (1978) 363-364. 4528 5. The Sacred Congregation for the Evangelization of Peo­ ples will assume the responsibility of presenting the new Apostolic Visitor to the Federation of .Asian Bishops' Confe­ rences and to each of the Episcopal Conferences of South-East Asia. Should the Apostolic Visitor consider it necessary. Propa­ ganda will do the same also in reference to the Episcopal Conferences of other countries that might be eventually concerned. · Agnelo Card. ROSSI, Prefect D. S. Lourdusamy. Secretary. 1977 SEP 26.-SC pro GENT. EVANCn DECR. PART.· Visitator Apostolicus pro fidelibus Sinarum gentium in diaspora exsistentibus nominatur, et Instructio da­ tur circa eiusdem officium et potestatem 26 Setlembr· 1977 I r DECRETUM NOMINATIONIS Cum Exc.mus ac Rev.mus Dominus Carolus van Melckebeke, Episcopus Nimsdianus et Visitator Apostolicus pro fi­ delibus Sinarum in diaspora exbtentibus, ob provectam aeta­ tem et infirmam valetudinem a memorato officio Visitatoris Apostolici renuntiationem obtulerit, Sacra haec Congregatio oro Gentium Evangelizatione seu de Propaganda Fide, omni­ bus rite perpensis auditoque favorabili quorum interest voto, per praesens Decretum ad idem munus visitatoris Apostolici pro fidelibus Sinarum in diaspora exist ent ibus Exc.mum ac Revjnum Dominum Petrum Chung Wan Ting, Archiepiscopum Kuchingensem, eligit ac nominat, cum omnibus iuribus et oneribus eidem muneri adnexis iuxta Instructiones ad hoc datas ab hoc Sacro Dlcasterio. Datum Romae, ex Aedibus Sacrae Congregationis pro Gentium Evangelizatione seu de Propaganda fide, die XXVI mensis Septembris anno Domini MCMLXXVll. - Agnellus Card. ROSSI, Praefectus. Il - INSTRUCTIO CIRCA OFFICIUM ET IURA VISITATORIS Instructions for H. E. the most Rev. Peter Chung Wan Ting, Archbishop of Kuching, on the occasion of his appointment as Apostolic Visitor for the Chinese located in the Diaspora. 1. The Office of the Apostolic Visitor for the Chinese lo­ cated in the diaspora does not imply any Jurisdiction over them. Rather, It has the function and service of coordinating matters in regard to these persons, and forms part of his com­ petence to follow the outcome of the Chinese priests who, for well known reasons, find themselves outside their dioce­ ses of origin. Furthermore, the Office has the purpose of sensitizing, with tact and prudence, the Episcopal Conferences and the various Ordinaries concerned, so that they will undertake an ever greater Interest and concern in the work of evangelizing ethnic groups residing in the territories entrusted to their Ju­ risdiction and in helping these Ordinaries find personnel who can be opportunely employed in this ministry. Again, the Office of the Apostolic Visitor is intended to foster the study of various situations in this matter of disper­ sed Chinese, and to offer any suggestion and initiative that would seem useful to this end. Without creating any kind of church within a church, the various groups of ethnic Chinese should be helped to insert themselves Into the local churches, preserving their identity and their caractérisées. • Prot. N. 4296/77: Blbllografla missionaria 41 (1977) 299-301. 4529 1977 OCT 7.-SC SACR.·CULTU. DECR. AAS 69(1977)682 Decretum de celebratione Baptismatis Domini ubi occurrat cum Sollemnitate Epiphaniae Celebratio Baptismatis Domini in honore posita est per in­ staurationem Calendarii Romani generalis et dominicae post Epiphaniam occurrenti assignata, quo facilius ab universa communitate Christiana hac die congregata ageretur. Magni çnim momenti sunt aspectus doctrinales, pastorales et oecumenici huius festi in historia salutis et in anno liturgico. Attamen, in locis ubi sollemnitas Epiphaniae non est de praecepto servanda, et ideo dominicae intra diem 2 et 8 ia­ nuarii occurrenti assignatur, haud raro accidit ut festum Bap­ tismatis Domini cum ipsa sollemnitate Epiphaniae occurrat et proinde celebrari non possit. Attentis insuper petitionibus pluribus hac de re factis. Sa­ cra haec Congregatio pro Sacramentis et Cultu Divino, appro­ bante Summo Pontifice Paulo VI, statuit: In locis ubi sollemnitas Epiphaniae in dominicam est trans­ ferenda et haec die 7 vel 8 ianuarii incidit, ita ut festum Bap­ tismatis Domini, eadem die occurrens, esset omittendum, idem festum Baptismatis Domini ad feriam II immediate sequentem transferatur. Contrariis quibuslibet minime obstantibus. Ex Aedibus S. Congregationis pro Sacramentis et Cultu Divino, die 7 Octobris 1977. - la cobus R. Card. KNOX. Prae­ fectus. Antonius Innocenti. Archiep. tit Aeclanen..a Secretis. 2. The competence of the Apostolic Visitor applies first of al) to the diaspora Chinese of the countries of south East Asia. Morever. the Apostolic Visitor will see to occupy himself with ethnic groups of Chinese having a certain consistency who are found In other regions also. In either case he will not fail to act always in accord with the local Ordinaries concerned. As far as the territories ot Taiwan, Hong Kong and Macao are concerned, obviously these do not fall within his compe­ tence· Ncrvcrtheless the Apostolic Visitor will not fail to sta­ bilise and maintain every useful contact and collaboration with the local Ordinaries of these places also. 7357 1977 SEP 26 - OCT 17 Adn. In Notlt. 13 (1977) 478-479. 4530 1977 OCT 17.-SC pro EPISCOPIS, NOT1FICATIO. PART.· De sede ac titulo tribuendo Praelatis nullius Roma. 17 ottobre 1977 Eminenza Reverendissima, ho Tono re di comunicarLe che U Santo Padre. neü’Udienza del 10 ottobre seorso, ha dispo­ sto che ai Prelati (nullius) insigniti di carattere vesco vile che d’ora in avanti verranno nominati, non venga più conferito il titolo di una sede vescovilc estinta. Questo p rowed im en to, che valorizza il vincolo reale che si stabilisée ira il Prclato stesso e la Chiesa particolare affidata alla su a cura pastorale, è inteso a reahzzare gradualmentc il voto espresso in varie occa­ sioni dall’episcopato nel senso delTequiparazione delle Prelature aile diocesi. 7358 1977 OCT 17 27 SS. CC. PRO RELIGIOSIS - PRO DOCTRINA FIDEI - PRO SACR. ET CULTU Questi Ordinari vcrranno indicati con 1’appellativo: Vescovo-Prclato di... Per quanto concerne i Prolati al présenté insigniti dei ca­ rattere vescovile, c lasciato loro di optare per la conservazione dei titolo ricevuto o per 1’adozione dclla nuova quali fica, lasciando libera Ia Chiesa titolare a suo tempo loro conferita. Tanto partecipo alTEmincnza Vostra per sua opportuna conoscenza e norma. Mi è gradita la circostanza per rinnovarLc i sentiment! del­ la mia sincera stima e confermarmi suo devotissimo nel Signo­ re. - S. Card. BAGGIO, Prefetto. • Cardinali Praesidl Pontificiae Commissionis Codici luris canonici recognoscendo, Prot. N. 335/67: Communicationes 9 (1977) 224. Adn. L. de ECHEVERRIA In REDC 34 (1978) 313-330. 4531 1977 OCT 17.-SC pro RELIGIOSIS, RESCRIPTUM. PART.· Prorogatur facultas percipiendi eleemosynam cum bis ac ter celebratur Missa, ‘ exceptis Parocho et Vice Parocho PRECES. - Beatissime Pater, Magister Generalis Ordinis Praedicatorum humiliter implorat prorogationem rescripti diei 4 novembris 197S, quo facultas concedebatur permitten­ di Sacerdotibus totius Ordinis percipere eleemosynam Missa­ rum ab iisdem bina ta rum et trina tarum, ad subveniendum necessitatibus Provinciarum et Missionum, praesertim ad gra­ ves expensas in candidatorum formatione sustinendas. Et Deus, etc. RESCR.· Vigore facultatum a Summo Pontifice tributa­ rum Sacra Congregatio pro Religiosis et Institutis saeculari­ bus, attentis expositis, annuit pro gratia ad triennium iuxta preces, exceptis parocho et vice parocho stricte dicto si Ordi­ narius loci id exegerit, servatis servandis. Contrariis quibuslibet non obstantibus. Datum Romae, die 17 Octobris 1977. - Augustinus Mayer, Secretarius. Basilius Heiser, O. F. M. Conv., Subsecretarius. • Maqlstro Generali O. P., Prot. N. 30975 /70: AOP 43 (1977-78) 307. 4532 1977 OCT 19.-SC pro DOCTRINA FIDEI, RESP. PART.· Denegatur facultas derogandi articulum V “Instruc­ tionis pro solutione matrimonii in favorem fidei”, seu permittendi partem catholicamkquae solutionem prio­ ns matrimonii cum dispensatione ab impedimento dispantatis cultus contracti iam obtinuerat, novas inire nuptias cum persona non baptizata Roma, 19 ottobre 1977 η. 4531 -4534 gradita la circostanza per confermarmi con i sensi di ben di­ stinta stima. - Franc. Card. SEPER, Prefetto. • Cardinali Praefecto S. C. pro Gentium evangelization·, Prot. N. 1696/77m: A. ABATE, Il matrimonio nell'attuale I·glslazlone canonica, Roma-Brascla 1979, p. 245-246 nota 14. Adn. A. ABATE, op. cit. p. 242-248. 4533 1977 OCT 20.-SC pro RELIGIOSIS, RESCRIPTUM. PART.· Facultas datur ut Superiores religiosi locales constitui possint ad quadriennium PRECES · Nel recente Capltolo Generale si è creduto op­ portuno dl non portare In discussione e quindi di non proporre cambiamentl a numerosi articoli delle nostre Cost itu zio nl perché si attendono, al riguardo, altri studi ed esperienze, spe­ cie in vista delle ricerche sui caris ma del nostro Ordine. Per chiarire pero Ie incertezze originate dall'articolo 248 e per superare le difficoltâ create dagli articoli 402 § 1 e 376, il Capitolo Generale: 1) interprété ufflcialmente 1'articolo 248 in questo modo: a) Ia professione temporanea si faccia o per un anno e si rinnovi annualmente fino alia professione sqlenne; b) o si faccia per un periodo di tempo determinato più lungo fino alia pro­ fessione solenne. 2) Fu d'accordo circa 1'articolo 402 § 1 che ia durata dei Superiori locali fosse di quattro anni come quelle della Curia Provinciale. 3) propose circa Tarticolo 376 di togliere le parole '‘qua vicarius Provincialis”. RESCRIPTUM diei 20 oct. 1977. · Reverendissimo Padre, con riferimento alia lettera In data 12 settembre ultimo seor­ so, questa Sacra Congregazione: a) prende atto della interpretazione che il recente Capito­ lo Generale ha dato alTart. 248 delle Costituzioni in merito alia professione temporanea; b) concede che. a differenza di quanto previsto dall’art. 402 § 1. Ia durata dei Superiori locali sia di quattro anni, con facoltà di riconferma per un secondo quadriennio immediatamente successivo, ma non per un terzo; c) non ha nulla in contrario a che nell’art. 376 vengano soppresse le parole “qua vicarius provincialis”. Profitto della circostanza per confermarmi con senso di religioso ossequio, devotissimo nel Signore. - Basilio Heiser, O. F .Μ. Conv., Sottosegretario. G. Bolduc. C.S.V., Capo Ufficio. • Procuratori Generali Tertii Ordinis Regularis S. Fran­ cisci, Prot. N. 1547/77: Acta Tertli Ord. Reg. S. Francisci 1 (1978) 37-38. 4534 1977 OCT 27.-SC pro SACR.-CULTU, LITT. CIRC. PART.· Criteria et normae Conferentiis episcopalibus dantur ad nova ministeria laicis, mulieribus quoque, in pro­ priis regionibus committenda Signor Cardinale, con lettera dei 27 settembre 1977, Prot. n. 4202/77, il Reverendissimo Mons. Sottosegretario di codesto Sacro Dicastero, trasmetteva a questa Sacra Congregazio­ ne 1’istanza della Confercnza Episcopale di Zambia in cui si chiedeva l’abrogazione dell’Art. V dell’/nstructio pro solutio­ ne matrimonii in favorem fidei emanata da questa Sacra Con­ gregazione il 6 diccmbrc 1973, Prot. 2717/68m, in modo da permettere alla parte cattolica di passare a nuove nozze con una persona non battezzata. La Confercnza Episcopale dello Zambia invocava vari motivi per appoggiare tale richicsta. In merito mi premuro di informare 1’Eminenza Vostra che questo Sacro Dicastero, esaminata attentamente 1’istanza c vagliati i motivi addotti dalla Confercnza Episcopale, non puô concedere l’abrogazionc delTarticolo V deUln structio pro so­ lutione matrimonii in favorem fidei. La ragione è évidente: trattandosi nel caso dcirArticolo V di un matrimonio celebrato con dispensa dall‘impedimento di disparité di culto e poi sciolto, si vuole evitare che il nuovo matrimonio da contrarie, sempre con dispensa dalTimpcdl· mento di disparité di culto, possa subire Ia stessa sorte, e cosi ali‘infinito. D’altronde in simili casi non si raggiunge il “bonum sacra­ * menti' che è il fondamento in dispensa bile perché si abbia il “Favor fidei’* nello scioglimcnto. Per quanto attiene alla incapacité dei fedeli di capire la norma, e compito degli Ordinari prowcdervi con opportune catechesi. Nel prcgarla di voler comunicare quanto sopra all’Ecc.mo Présidente della Confercnza Episcopale dello Zambia, mi è 7359 Romae, die 27 octobris 1977 Eminentissime Domine, Novit profecto Eminentia Tua Reverendissima magnopere his nostris temporibus in Ecclesia agitari quaestionem de laicis fidelibus ad ministeria obeunda admittendis, praesertim postquam Oecumenicuin Concilium Vaticanum II, multis quidem in documentis, catholicam ex­ posuit doctrinam de partibus laicorum fidelium in apostolico Ecclesiae munere, illosque est adhortatus “ut pro suis viribus temporumque necessitatibus opus salutare Ecclesiae naviter et ipsi participarent’* (Lumen gentium, n. 33). Plura Sanctae Sedis documenta proxime praeteritis his an­ nis ad pleniorem huiusmodi participationem in pastorali navi­ tate Ecclesiae laicos fideles instimulavcrunt; praesertim autem id factum est Litteris Motu Proprio datis Ministeria quaedam, quae. Ordinibus minoribus abrogatis ct cooptatione in clerum diaconali ordinationi attributa, ministeria novi generis san­ xit. non quidem ex Ordine, sed ex institutione eccteuali pro­ fluentia. Porro praedictae Apostolicae Litterae, pro tota Ecclesia latini ritus ministeria Lectoris et Accolythi instituunt; sed et subjungunt : “Praeter officia Ecclesiae Latinae communia, nihil obstat quominus Conferentiae Episcopales alia qutique petant ab Apostolica Sede, quorum institutionem in propria regione necessariam vel utilissimam, ob peculiares rationes, . ** judicaverint Cum autem, iuxta facultates in memoratu Documento Pontificio concessas, non una Conferentia Eptscopahs Sano· 7360 η 4535 SYNODUS EPISCOPORUM: NUNTIUS SCRIPTO DATUS 1977 OCT 28 ——---------------- humani cultus formis quae ad maiorem hominis perfectionem tam Sedem rogavisset ut alia ministeria instituerentur. Sum­ mus Pontifex statuit ut Sacra Congregatio de Sacramentis et vehementer tendunt, licet non semper in consonantia cum ECultu Divino schema appararet de novis ministeriis sine Ordi­ vangelio. Verum quoque est defectus nobis notos fuisse ex eo ne instituendis, quae in praxim Ecclesiae Latinae introduci quod responsabilitas omnium christifidelium in fidei ipsorum possent, potestate concessa eadem conferendi etiam feminis, maturatione quandoque oblivioni tradebatur aut quod non praesertim Religiosis. semper, uti iure et obligatione par erat, revelatio ubique recte Haec sat complexa quaestio sedub cum diligentia pertrac­ disseminabatur. Non ignorabamus difficultates quibus cate­ tata est a Commissione, quae cqnstabat ex viris rei peritis et chesis quibusdam in orbis terrarum legionibus obnoxia est eo ex delegatis Dicasteriorum, quorum intererat; postea, diebus quod viribus advenis adimpletio missionis lesu Christi circa 22-23 mensis novembris anno 1976, eadem quaestio subiecta fidem omnibus gentibus nuntiandam novis impedimentis est examini Emanorum et Exc.morum membrorum Sacrae augetur. Congregationis de Sacramentis et de Cultu Divino, qui in Ur­ Solliciti de his situationibus ct puerorum atque iuvenum, bem tunc convenerant ad sessionem Plenariam celebrandam. qui futuro tempore pondus novi mundi aedificandi super uEx huiusmodi consultatione perspici potdit varia dubia atque meros portabunt, adspirationes auscultantes, specialem eis at­ difficultates opponi contra “opportunitatem hoc tempore in­ tentionem tribuimus. stituendi nova ministepa in Ecclesia universa: ac propterea Neminem praeterea fugit nexus huius nostri argumenti sententia eorum praevaluit, qui suadebant hac in rc superse­ cum quaestione de educatione in mundo praesentis temporis. dendum esse, donec constaret de effectibus et de evolutione Persuasum est nobis Dei paedagogiam quae in historia salutis experientiarum localium. advertitur conferre et hodie ad huius problematis solutionem Quae cum ita sint, atque etiam habita ratione eorum quae in bonum totius generis humani. statuuntur in .Motu Proprio Ministeria quaedam. Beatissimus Post longam et laboriosam Synodi praeparationem, con­ Pater propensus est ad concedendum Conferentiis Episcopali­ sultatione praevia omnium Ecclesiarum Particularium facta, bus, quae facultatem ab Apostolica Sede postulaverint, ut no­ studiis nostris ad finem perductis, Summo Pontifici voto pro­ va instituant ministeria, quae in propria regione vere necessa­ lato per speciales propositiones ei allatas ut. suo tempore, vel­ ria vel perutilia judicaverint. Quare Episcopatus, qui in his re­ let Ecclesiae Universae documentum offerre de institutione rum condicionibus venantur, petitionem ad hoc Dicasterium Christiana per catechesim sicut per Adhortationem Apostoli­ mittere poterunt, in quibus rationes huius petitionis exponan­ cam Evangelii nuntiandi fecit post Synodum anni 1974, platur coniuncte cum statutis, quae singillatim ct distincte nor­ cuitque nobis, debita cum approbatione, animum vobis aperi­ mas contineant de delectu, de formatione spirituali et cultu­ re sensusque nostros de quibusdam urgentioribus rebus pan­ rali, ac de officiis et activitatibus novorum ministrorum, nec dere. non de modo eos pastoraliter prosequendi et adiuvandi in exercitk) proprii ministerii. Superfluum adnotarc videtur haec nova ministeria etiam I Pars feminis conferri posse. MUNDUS, IUVENES, CATECHESIS Interea libenter hac utor opportunitate tibi significandi (REALISTICUS SENSUS CORAM SITUATIONE) maximae meae venerationis sensus moque profitendi Eminen­ tiae Tuae Reverendissimae addictissimum.- James Card. De radica!ibus hodierni mundi mutationibus KNOX, Praefectus. Antonius Innocenti, Secretorius. • Praosldlbus ConferentUrum episcopalium, Prot. N. 1837/ 2. Synodus, uti nostri temporis eventus, nullo modo con­ 77: Notlziarlo della Conferenza episcopale Italiana, ann. 1977 cretam situationem. in qua mundus vivit, ignorare poterat. Enum. 11 p. 224-225. ?iscopi testes atque participes sunt spei, contentionum atque rustrationum (ci. Gaudium et spes, n, 1) quibus homines ho­ 4535 die pulsantur. In omnibus nationibus, quodeumque est syste­ ma sociale vel traditio culturalis, viri et mulieres quaerunt, 1977 OCT 28.- SYNODUS EP1SCOP., NUNTIUS. PART.· contendunt et laborant in commune bonum et ad novum Nuntius scripto datus Synodi Episcoporum ad Populum Dei: mundum construendum. Vetera valorum systemata saepe non amplius accipiuntur immo etiam intereunt; humanae securita­ De catechesi hoc nostro tempore tradenda praesertim tes vi, oppressione et personae despectu in discrimen addu­ pueris atque luvenibus cuntur. Spem in ideologiis et arte technica fundatam a non­ nullis insufficientem esse experientia percipitur. INTRODUCTIO Tot inter conflictus idearum et systematum strepitus, no­ va denuo Dei quaesitio emergit, nova signa inquietudinis divi­ 1. Cum iam ad exitum vergat Quartus Generalis Coetus nae in corde inquieto hominis deteguntur, et eodem tempore Synodi Episcoporum, a Papa nostro Paulo VI Romae coadu­ novus sensus vjJorum humanorum perspicitur, qui ad digni­ natus, ut de catechesi hoc nostro tempore tradenda praeser­ tatem humanae personae pertinent. tim pueris atque Juvenibus ageret, nos Episcopi exoptamus vobis, qui in variis mundi regionibus nobis ratione pastoralis De iuvenum problematibus officii concrediti ad Populum Dei pertinetis atque omnibus 3. Succrescentes generationes magis sibi consciae sunt. Et quorum Ecclesiae activitas et responsabilitas in humana socie­ numeri sui proportione et qualitatibus suis et spe quam pro tate intersunt, nuntium dare quo praecipuas conclusiones futuro tempore necessario exhibent, pro genere humano par­ nostri laboris vobiscum monnuniccmus. tem magni momenti significant. In istis generationibus specia­ Perspicientes aetatem nostram, perturbatam quidem et li vigore resonant proclivitates quae nostram societatem per­ discriminum plena, sed ad salutares gratiae afflatus tantopere meant. Discidium culturale, fructus socialis mutationis vehe­ patentem, postquam 1974 Evangcliiationi hoc nostro tempo­ menter manifestant. Iuvenes frequenter poenas luunt pro re perficiendae coetus synodalis alius studuerat, nihil utilius, erroribus defectibusque adultorum. Saepius victimae sunt ma­ ducente Summo Pontifice. Ecclesiae fore videbatur quam in chinationis falsorum ductorum qui ex eorum generositate et eodem argumento pergere per studium illius navitatis ecclesiamagnanimitate utilitatem trahunt lis uuac constanter vivida et actuosa Dei verbi diffusione et Ab iuvenum adspirationibus ad vim creatricem, iustitiam, profundiore personae et nuntii salutis Domini nostri lesu libertatem et veritatem initium sumat opus institutorium. Id Christi cognitione requiritur et quae in ordinata ac progresietiam respondere debet eorum adspirationibus in corresponva educatione fidei consistit, comuncta cum continuo proces­ sabilitatc in vita eccksiali atque civili necnon eorum inclina­ su maturitatis fidei eiusdem quam catechesim nuncupamus. tioni in amorem Dei et proximi Est enim catechesis actio ec­ Oportebat ut examinaremus, ratione semper habita verbi clesialis pro hoc mundo et praesertim pro succrescentibus ge­ Dei, signa temporum ad catechesim renovandam eiusque mo­ nerationibus. ita ut vita Christi vitam iuvenum transformet et mentum in pastorali opere extollendum, eo vel magis cum vi­ in plenitudinem ducat. talis quidem vigor totius operae catccheticae Ecclesiae fere ubique vehementer sentiretur optimo cum fructu pro totius De catecheseos vigore ac difficultatibus externis communitatis ecc le si alis renovatione. Notum nobis praeterea 4. Patres Synodales examinarunt signa multa ac perspicua erit desiderium et fames nutrimenti spiritualis atque fidei for­ mations praesertim apud succrescentes generationes quae ovitalis cuiusdam vigoris totius operae catechcticac Ecclesiae omnibus fere locis ac praesertim inter succrescentes genera­ bligationes suas et munus ad societatem lustam aedificandam tiones. non obstantibus quibusdam angoribus in catechesi tra­ adimplere cupientes, in altiore cognitione mysterii Dei pene­ denda. Revera mirabilis iam fere ubique viget varietas inceptrare student. Interpellabamur quoque in nostra fide variis 7361 7362 I 1977 OCT 28 SYNODUS EPISCOPORUM: NUNTIUS SCRIPTO DATUS torum in hac re, ita ut superiorum decenniorum spatio in cunctis mundi regionibus catechesis facta iam sit terra prima­ ria ac frugifera renovationis totius communitatis ccclcsialis. Patres vero difficultates quoque actionis catechcticae con­ sideraverunt. A catechistis multum requiritur ct aliquoties in difficillimis condicionibus. Oportet ut harum condicionum multoties novarum ratione habita, rcalistico sensu imbuti simus: - multis in nationibus societatis evolutio multiplices reli­ giosos mores praeterit. Plurimi pueri atque iuvenes vix occasio­ nem habent Ecclesiam in suo itinere inveniendi. Multoties catechista indifferentiam ct rcicctioncm subit. Novi cogitandi ct vivendi modi saepe saepius non sunt amplius Christiani. Exsi­ stit quoque inter baptizatos pars quaedam quae rarius, etiam numquam, opportunitatem habet audiendi nuntium evangelicum. Etsi multa in impedimentum convertuntur, sed insimul tamen vera provocatio pro catechesi sunt, cum reapse sese di­ rigere debat ad hoc pueros, iuvenes atque adultos qui vivunt in hoc mundo concreto qualis est ct in quo Ecclesiae missio est Verbum salutis proclamandi; - multis in nationibus haec catechizandi missio exerceri nequit cum libertate; nationes sunt in quibus intolerabili mo­ do limitibus coercetur vel omnino supprimitur exercitium iurium fundamentalium hominis, inter quae, et ius ad liberta­ tem religiosam numeratur. In his nationibus saepe declaratio­ nes de observantia erga libertatem religiosam sunt mere for­ males, cum non exsistat nec vera libertas ut Ecclesia integro Evangelio vitam pervadat nec ius verum ad insimul convenien­ dum pro catechesi, neque ad necessarium tempus et loca di­ sponenda, neque libros et res didactice necessarias neque ius ad catechistas efformandos. Vera situatio doloris est quae ab universali Ecclesia parti­ cipari debet. Nulla potestas in mundo ius habet impediendi personas quominus veritatem quaerant, libere eam accipiant ct cum maxima plenitudine cognoscant eamque libere et aperte profiteantur. Ecclesia, cum ius ad catechizandum requi­ rit, fundamentalem hominis libertatem propugnat. De actionis catecheticae complexitate 5. Idem realisticus sensus nos invitat ad actionis catecheti­ cae complcxitatem considerandam: - culturarum diversitas pro catechesi magnam situationum pluralitatem efficit. Uti indicatum est a Concilio Oecumcnico Vaticano 11 et ut a Paulo VI iterum memoratum in Adhortatione Apostolica Evangelii nuntiandi, nuntium Chri­ stianum oportet ut in culturis humanis radices agat assumen­ do eas atoue transformando. Hoc sensu dicere licet cateche­ sim quoddam instrumentum “inculturationis” esse. Quod si­ gnificat eam evolvere ct insimul ab intra illuminare vitae for­ mas illorum ad quos sese dirigit. Fides Christiana per cateche­ sim in ipsas culturas inserenda est. Vera “incarnatio” fidei per catechesim supponit non solum processum “dandi” sed etiam “accipiendi”; - novae artes technicae varias valorum series gignunt ct indistincte proponunt, relationes inter homines profunde affi­ ciunt et immutant. Partem habent in culturis interpenetrandis et quemdam vitae habitum et modum cogitandi diffundunt. Quare expressionum formae mutantur sicut et eloquium ct humana conversatio. Ipsi iuvenes constituunt quemdam lo­ cum discidii culturalis notabilis respectu generationum prae­ cedentium. Catechesis efficacia careret in istis transformatio­ nibus nisi transmitteretur in eloquio hominum nostri tempo­ ris nuntius sibi commissus. De exigentiis et limitibus hodiernae catecheseos 6. Catechesis quae corresponde! exigentiis nostri tempo­ ris, continuatio erit renovationis iam coeptae, sed sobrie evol­ venda est. Repetitio, in consuetudinem adducta, quae omni mutationi adversatur, ct inconsiderata agendi ratio quae te­ mere res aggreditur, eodem modo periculosae sunt. Defectus, qui in catechesi oriuntur vel eveniunt, saepe ex eo manant, quod realisms sensus decst, quae realist ici sensus absentia si­ mul est infidelitas erga Evangelium et hominem; agitur enim de catechesi nostri temporis. Synodus ergo communitates Christianas hortatur ut catechesis nostra, quae essentialiter est annuntiatio Evangelii, Bonum nempe Nuntium, renovetur; sed semper ratione habita realismi, qui catechesim ad fidelita­ tem et germanam profunditatem cum omnibus eius aspecti­ bus perducit. 7363 n.4535 Π Pa rs CATHECHESIS UT MANIFESTATIO SALUTIS IN CHRISTO Catechesis ad Mysterium Christi ut ad proprium centrum refertur Ί. Ecclesia non desinit iterare se afferre nuntium salutis, omnibus hominibus destinatum. Eius munus est annuntiare et ad effectum deducere in terra salutem in Christo. Est eigo munus evangelizationis. Catechesis est aspectus huius ipsius muneris. Ad mysterium Christi ut ad centrum refertur. Chri­ stus, verus Deus et homo, et cius salutiferum opus in eius in­ carnatione, vita, morte et resurrectione peractum, sit centrum praeconii, lesus Christus utpote fundamentum fidei nostrae et fons vitae nostrae. Tota igitur historia salutis Christum in­ tendit. In catechesi intellegere et experiri conamur cuius mo­ menti Ipse sit pro nostra vita quotidiana. Catechesi enuntian­ dum est quomodo Deus Pater nos secum reconciliet per Fi­ lium suum lesum Christum ct quomodo Spiritus Sanctus nos dirigat. Quatenus est transmissio huius mysterii, catechesis est Verbum vivum, fidele erga Deum et simul erga hominem. Congruenter iis, quae in Adhortatione Apostolica Evange­ lii nuntiandi edita sunt, Synodus hos, qui sequuntur, aspec­ tus in momoriam revocat. Sunt autem: - catechesis est ver­ bum, - catechesis est memoria; - catechesis est testificatio. Catechesis est verbum 8. Hic est unus e prioribus aspectibus missionis Ecclesiae: haec enim loquitur, annuntiat, docet, communicat cum aliis. Quae verba unam actionem significant, actionem scilicet eo pertinentem, ut innotescat in Spiritu mysterium Dei Salvato­ ris: “Haec est autem vita aeterna ut cognoscant te solum Deum verum et lesum Christum quem misisti (/o. 17,3). Haec autem cognitio non est quaelibet sciendi ratio, est enim cogni­ tio gaudii plena, est scire secundum Spiritum, organica com­ prehensio mysterii Christi ad quod ut ad centrum refertur. Non est systema, abstractio vel idcologia. Catechesis oritur e professione fidei et ad hanc professio­ nem fidei perducit. Efficit ut communitas credentium procla­ met lesum, Filium Dei, Christum, vivere et esse Salvatorem. Hac de causa cuiusvis catecheseos exemplar est catcchumenatus baptism alis, qui est formatio peculiaris, qua adultus ad fidem conversus perducitur ad professionem fidei bapti­ smatis in vigilia paschali Dum haec praeparatio fit, catechu­ meni Evangelium ( · sacras Scripturas) accipiunt eiusque ecclcsialcm expressionem, quae est Symbolum fidei. Catechesis autem multas alias etiam formas adhibere pot­ est (sacram praedicationem, institutionem religiosam in scho­ lis, transmissiones radiophonicas vel tclcvisificas), quae modis communicationis sociatis et docendi rationibus, certa quadam aetate vel vanis aetatibus invaluerunt. Quidquid est, oportet distinguere criteria, quibus certa ac definita forma verbi reapse sit catechetica. Institutio quae­ cumque, licet etiam de re religiosa agat, non est per se cate­ chesis ccclcsialis. Contra, verba quaedam, quae tangunt homi­ nem in sua situationc concreta, atque impellunt ut ad Chri­ stum se dirigat, fieri possunt verba catcchumcnalia. Quae qui­ dem verba ipso suo fundamento transmittunt capita essentia­ lia vel vitalem substantiam nuntii evangelici, quod nec mutari nec silentio practeriri potest (cf. Evangelii nuntiandi, n. 25). Integra vero substantia vitatis quae per fidei Symbolum transmittitur tradit nucleum fundamentalem mysterii Dei Unius et Trini prout per mysterium Filii Del Incarnati ac Salva­ toris. in Ecclesia sua semper viventis, nobis revelatum fuit. Ad discernendum autem tam fidelitatem in tradendo inte­ gro nuntio Evangelii quam authenticam formam catecheticam verborum per quam tides transmittitur, oportet ut reverenter attendatur ad ministerium magistrale ac pastorale Ecclesiae Catechesis ut "memoria" 9. Hic est alius aspectus primarius actionis Ecclesiae, qua­ tenus recordatur, commemorat, sacra celebrat in memonam Domini lesu, “anamnesim” perficit. Re quidem vera verbum et actio communitatis ecclesiahi solum vim habent quatenus hodie sunt verbum et actio quae lesum manifestant ct Christo astringunt. Catechesis ita cum tota actione sacramentali et liturgica conectitur. Catechesis est aetate nostra manifestatio mysterii abscon­ diti a saeculis in Deo (cf. Col. 1, 26). Quocirca primus sermo. 7364 π.4535 SYNODUS EPISCOPORUM: NUNTIUS SCRIPTO DATUS quo catechesis utitur, est Sacra Scriptura et Symbolum. Hac ratione catechesis est authentica introductio ad lectionem di­ vinam, id est ad lectionem Sacrae Scripturae, sed ‘’secundum Spiritum” qui habitat in Ecclesia tum in ministeriis apostolids adstans tum in christifidetibus agens. Sacra autem Scriptu­ ra efficit, ut Christiani communi utantur sermone. Pro more, formationis tempore, fit, ut quaedam sententiae biblicae, praesertim e Novo Testamento excerptae, vel quaedam for­ mulae liturgicae, quibus illarum sententiarum sensus praecla­ rissime exprimitur et aliae precationes communes memoriae mandentur. Homo credens etiam illas fidei locutiones suscipit, effec­ tas viva cogitatione Christianorum per saeculorum decursum, quae in Symbola coflectae sunt necnon in praecipua Ecclesiae documenta. Ita fit, ut esse Christianum idem sit ac ingredi in traditio­ nem vivam, quae per historiam hominum demonstrat quomo­ do in lesu Christo Verbum Dei naturam humanam assumpse­ rit Catechesis est denique “transmissio documentorum fi­ dei”. Argumenta quae seligit et modus quo ea explicat con­ gruunt cum genuina fidelitate erga Deum et erga hominem in lesu Christo. Catechesis ut testificatio 10. Verbum, in viva traditione innixum, est hoc modo ver­ bum vivum pro aetate nostra. Locutiones, quatenus sunt te­ stificatio, officium quod quis in se recipit, “inculturatio”. ac­ tio ecclesialis, vita spiritualis, oratio personalis et liturgica, sanctitas, hoc idem manifestant, id est testificationem. Communitas credentium est communitas hominum hodie viventium, quae ad effectum adducit historiam salutis. Salus, quam communitas in se portat, offert hominibus huius tem­ poris liberationem a peccato, violentia, iniustitia, egoismo. Ita verba lesu impientur, “veritas vos liberavit” (/o. 8, 32). Itaque catechesis seiungi nequit a studiosa et actuosa dedi­ tione in vita: “Non qui dicunt: Domine, Domine...” (Mt. 1, 21). Haec autem deditio multiplices formas induere potest, si­ ve singulorum proprias sive coflegiales. Est quidem iuxta tra­ ditionem "sequela Christi”. Quo fit, ut disciplina doctrinae moralis, “Legis Christi”, locum suum habeat in catechesi Oportet affirmetur sine ulla ambiguitate esse teges et principia moralia, quae catechesi exponenda sunt; atque doctrinam moralem evangelicam praeditam esse indole peculiari quae multum exsuperet solas postulationes ethicae naturalis. Immo Alia ex pane catechesis, quatenus est testificatio, Christia­ num simul educat efficiendo, ut hic plene inseratur in com­ munitatem discipulorum lesu Christi, quae est Ecclesia; assu­ mens totam veritatem status gratiae et peccati huius populi credentis, qui in terra peregrinatur; reciptensque omnes Ülos sensus solidae coniunctionis fraternae, quam vivendo servare debet Christianus cum omnibus qui, credentes aut non cre­ dentes, eandem sortem familiae humanae participant. Ita communitas ecctesialis ut sacramentum universale salutis re­ vera sese constituit. Haec autem doctrina moralis non est solum “individualis’\ cum simul rationem socialem nuntii evangelici exhibeat. Unum e muneribus praecipuis catechcseos hodie eo pertl· net ut inducantur et excitentur novae formae illius studiosae et actuosae deditionis praesertim in campo justitiae. Ita, ex Christianorum experientia novi modi vitae evangclicae orientur. Christi gratia adiuvante, illi novos fructus sancti­ tatis proferent. De peculiari Indole paedagogiae fidei 1977 OCT 28 adiuncta necnon peculiaria dona vel charismata, revera afficit Omnes vero chistiani, ratione sacri baptismatis, confirmatio­ ne sacram en tali rati habiti, ad Evangelium transmittendum necnon ad fidem fratrum in Christo — praesertim puerorum iuvenumque - perspiciendam vocantur. Id tamen interdum, causis quam diversissimis, quasdam contentiones atque dis­ sensiones secumferre potest. Synodus ergo omnes hortatur ut difficultates, quae forte exsurgunt, christifideles superent atque adeo semper communem corresponsabilitatem foveant. Hoc modo aspectus indicantur qui postea accuratius descri­ bentur. Communitas Christiana 13. a) Locus seu ambitus, in quo ex more catechesis tradi­ tur, est communitas Christiana. Catechesis non est munus quoddam mere “individuate”, sed in dimensione communita­ tis Christianae semper peragitur. Formae autem communitatum aetate nostra evolvuntur. Praeter communitates e quibus est familia, prima communitas ubi homo educatur, vel paroecia, ubi pro more coetus Chri­ stianus agitur, vel schola, communitas educationi destinata, hodie aliae multiplices communitates oriuntur, inter quas par­ vae ecclesiales communitates, consociationes, coetus juveni­ les et alia huiusmodi adsunt. Quae quidem novae communitates Ecclesiae opportunita­ tem praebent; posssunt enim esse quasi fermentum in multi­ tudine et fermentum in mundo qui transformatur. Conferunt ad clarius manifestandam et varietatem et unitatem Ecclesiae. Ostendere debent inter se caritatem et communionem. Cate­ chesis in iis nova loca invenire potest, ubi ad effectum dedu­ catur, quoniam ibi membra communitatis sunt invicem an­ nuntiatores mysterii Christi. Eodem vero tempore catechesis proponet mysterium Ecclesiae, Populi Dei nempe Corporis­ que Christi Mystici, in quo intime cum Deo et inter se coadu­ nantur multiplices coetus hominum et communitates. De Episcopo ac de ceteris qui catechesi operam dant 14. b) Episcopus in propria Ecclesia locali primas partes in actione catechetica agat. Praeter ea quae ei competunt in coordinanda actuositate hominum qui in sua Ecclesia particu­ lari catechesi operam dant, Episcopus etiam se ipsum cate­ chesi impendere debet. Una cum eo, pro cuiusque munere, ceteri ad ministerium catecheticum implendum cooperantur. Nemini soli competit officium catechizandi, quia multae vires ad hoc excitentur oportet. Unusquisque secundum suum mu­ nus et charisma confert ad eandem missionem exsequendam: episcopi una cum suis presbyteris, diaconi, parentes, catechistae, magistri, animatores communitatum Christianarum. Ad hoc munus explendum possunt et debent suum praebere ad­ iumentum inaestimabile pro Ecclesia multis quidem nomini­ bus personae Deo consecratae. Multis in nationibus catechistae, una cum sacerdotibus, officium moderandi participant in communitatibus Christia­ nis. Cum Episcopo coniuncti suscipiunt responsabilitatem fi­ dem transmittendi. Synodus omnibus confirmat huius muneris momentum at­ que exoptat ut omnes inveniant benevolentiam et auxilium, quibus indigent. Synodus rogat ne ministeria vel officia cate­ chetica suscipiantur nisi congruens formatio, secundum dupli­ cem rationem seu dimensionem catecheseos, id est fidelita­ tem erga Deum et hominem praecesserit. Hoc vero secum fert formationem pertinentem ad sacras disciplinas, atque simul cognitiones circa hominem quae, secundum nationes vel am­ bitum necessariae, continent notitias, quas scientiae de homi­ ne praebent. De actione catechetica in pluralistica societate peragenda 11. In tota catechesi intcçra modo indissolubili socientur oportet: - cognitio verbi Det; - celebratio fidei in sacramen­ tis; - confessio fidei In vita quotidiana. Paedagogia fidei ergo habet indolem peculiarem: occursus cum persona Christi, conversio cordis, experientia Spiritus in communione ecctesiali. 15. c) Mundus hodiernus diversitate distinguitur. Texitur etenim populis habentibus conceptiones mundi, principia ethica necnon systemata socialia et politica quam maxime di­ versa. Etiam ex aestimandi ratione religiosa pluralisticus est. Catechesis vero Christianos capaces faciat ad sese his in ad­ iunctis variis ac pluralibus evolvendos. Ad hoc, eos educare debet in sensu specificae eorundem identitatis inculcando: iiIll Pars dem sunt revera baptizati, credentes atque Ecclesiae membra. Eos insuper efformet in sensibilitate quae ad dialogum aperia­ CATECHESIS EST OPUS OMNIUM IN ECCLESIA tur quippe qui dialogus obsequiosus erga alios homines sit et insimul veritati quam maxime fidelis. Pro cummuni corresponsabilitate Formatio autem oecumenica Christianis qui intra visibilia Il Catechesis est munus vitalis momenti pro. lota Eccle­ Ecclesiae Catholicae Romanae saepta exstant occasionem prae­ bent melioris comprehensionis illorum Christianorum qui ad sia Omnes christifideles. unumquemque iuxta propria vitae 7365 7366 1977 OCT 31 - NOV 12 SIGNATURA APOSTOLICA - CONSILIUM PRO FAMILIA alias Ecclesias vel Communitates Ecclésiales pertinent, nec­ non praeparationis ad dialogum ataue ad fraternas relationes cum iisdem instituendas. Institutio “catechesium commu­ nium”, ubi iuxta criteria Pastorum necessaria videatur, ad pe­ ricula indifferenlismi religiosi removenda, semper per plenam et specificam catcchesim catholicam perficiatur. Quod ad alias religiones attinet, quas Christiani magis in dies in itineribus suis inveniunt, catechesis habitudines reve­ rentiae necnon comprehensionis foveat oportet atque etiam habitum eas auscultandi ct “semina Verbf * in eis latentia di­ scernendi excitet. Ad hoc ut iuvenes, e cognitione religionum non Christianarum atque a fortiori e notitia variarum concep­ tionum materialisticarum, aliquem fructum extrahere possint, necesse est ut, sub ductu Pastorum, praeparationem valde se­ riam quoad propriam doctrinam catholicam accipiant necnon orationis ac vitae Christianae exercitationi congruenter apten­ tur. Sic autem parati, iis qui cum eis fidem in Christo non partiuntur, non tantum obsequium debitum praestare verum etiam testimonium huiusce fidei tradere poterint. De catechesi Christiana quoad materialistices hodiernas pro­ pensiones. 16. Quoad propensiones materialist!cas, saecularisticas vel atheas necnon humanismes quosdam totalitarios qui dimen­ sionem vere humanam personae humanae suffocant, cateche­ sis nitatur in visione Christiana hominis ct mundi. “Apologeti­ ca” seu “ confrontatio” quaedam critica hodiernis cogitan­ di modis consona, rationabilia fundamenta huiusce visionis in luce ponere poterit. In statu rerum quidem diverso ac pluralistic©, Christianus ne timeat: Spiritus Sanctus gratia adiutus, fortis in jWe, iux­ ta apostolica verba, evadere valet. Authentica autem animi aperitio conscientiam formatam de propria identitate et sup­ ponit et exigit. Identitas Christiana e parte sua testimonium et missionem secum fert. De dimensione missionaria catechese os 17. Omnis catechesis missio noria est non tantum ex eo quod ad alias communitates in distinctis ambitibus versantes contemplandas movet ac, animos aperiendo ad bonum univer­ sae Ecclesiae missionarias vocationes excitat, verum etiam ex eo quod ad habitudines obsequiosas erga omnes homines ex­ hibendas incitat atque, incipiendo a profundiore in dies eius­ dem ecclesialis communitatis aedificatione, verum testimo­ nium Christianum coram omnibus hominibus instimulat. CONCLUSIO 18. Postquam vobiscum collocuti sumus de nostro labore hisce diebus iuxta Petri Cathedram in unione et communione cum Petri Successore, Papa Paulo VI, exantlato, volumus praeprimis Deo gratias agere, Deo Optimo Datori, a quo om­ nia bona procedunt (cf. lac. 1, 17), Deo cui vitam nostram dedicamus, Deo qui per Spiritum Filii sui nobis semper adfuit et mirabilia Eius videre, contemplari, manibus contrectare (cf. 1 Io. 1, 1) dedit, Deo, qui ut super omnia semper a vobis diligatur imo ex corde desideramus. Gratias deinde agimus omnibus qui nobiscum in catechetico ministerio vires impendunt. Cogitamus de presbyteris, ministerii nostri apostolici cooperatoribus, tam intime vi ip­ sius ordinis sacramenti nobiscum coniunctis; cogitamus de iis qui vitam Deo consecratam sive in religiosis communitatibus sive in mundo ducunt, iterum affirmantes spem nostram in magnam fecunditatem spiritualem in mundo quam secum fert vita in beatitudinum spiritu (cf. Lumen gentium, 42); cogita­ mus de iis quos peculiari nomine catechistas nuncupamus. Quot sunt viri, mulieres, iuvenes, immo et pueri, qui tempus suum insumunt, toties sine ulla huius saeculi mercede, in tan­ to opere ad Regnum Dei exstruendum, pleni verae caritatis, cum in hominum cordibus Christum lesum forment et in eis ad plenitudinem deducere studeant. Cogitamus quoque de il­ lis parentibus qui filios inde a prima infantia in cognitione le­ su Christi et in Dei timore et amore educant, fidem per bapti­ smum receptam et per confirmationem ratam in filiorum cor­ dibus vividam servant tali modo eam aedificando ut constan­ ter fructus vitae aeternae afferant. Cogitamus etiam de tot communitatibus nostris fraternis, orationi deditis, pauperi­ bus, quae pretiosum vitae testimonium mundo egoismo individualistico oppresso praebent. De vobis omnibus cogitantes, nos Episcopi in hac Synodi adunati et e diversis regionibus orbis selecti, e Colle Vaticano, iuxta Petri sepulchrum, coram eius Successore, Paulo nempe Papa VI, sollemniter postquam Ecclesias totius mundi audivi­ 7367 n. 4536 - 4538 mus et conscii facti sumus catccheseos momenti in actione nostra pastorali ita ut ei sine ullo dubio priores tribuendae sint partes, dulce in nos recipimus onus nos totis viribus huic catecheticae navitati una cum evangelizatione superimpensuros, fidentes Spiritus Sancti gratiae qui fructus sancti­ tatis adhuc potiores edere potest quo magis fides vestra per educationem ad maturitatem perveniat. Sunt permultae diffi­ cultates quae adhuc praevidentur in mundo; sed tempus futu­ rum proprium est credentium, quis spes non confundit (cf. Rom. 5, 5). Beata Virgo Maria, Ecclesiae Mater, non obliviosa verbi Domini auditrix, ut proposita ad bonum finem perducamus et salutifera Christi fides fermentum, sal, lux, vita vera pro toto mundo evadat, nobis opituletur. Ea quae, ardens Filii sui in fide discipula, “conservabat omnia verba haec conferens in corde suo” (Lc. 2,19). • G. CAPRILE, II Sinodo dei Vescovi. Quarta Assemble a generale (30 settembre - 29 ottobre 1977), Roma 1978, p. 557-572. Adn. R. WAELKENS In La fol et le temps 7 (1977) 589-599. 4536 1977 OCT 31.-SIGNATURA AP., DECLARATIO. PART.· Pars acatholica, cuius matrimonii n ulli tas accusata fuerat a Promotore iustitiae, iure gaudet libere ipsa appellandi, quin egeat aliqua concessione Visa instantia diei 28 octobris 1977, qua Adv. M., patrona dominae H., petit ut eidem mulieri acatholicae concedatur ius appellandi a sententia Tribunalis V.» die 3 novembris 1972, in causa de qua supra, lata; Attento responso Pontificiae Commissionis Decretis Con­ cilii Vaticani II interpretandis diei 8 ianuarii 1973 (AAS, 62, 1973, p. 59); Supremum Signaturae Apostolicae Tribunal declarat: “Dominam H. actricis partem in propria causa matrimoniali agere posse, quin egeat aliqua concessione". Datum Romae, e sede Supremi Signaturae Apostolicae Tribunalis, die 31 octobris 1977. - Pericles Card. FELICI, Praefectus. Aurelius Sabattani. Secretarius. * Prot. N. 9602/77 VT. Documenta rvcentlora circa rem matrimonialem et procenualem, v. II, Roma 1980, p. 108-109. 4537 1977 NOV 12.· SIGNATURA APOST., DECL. PART.· De munere Defensoris vinculi Diacono permanenti committendo Visis litteris dierum 2 augusti 1977 et 27 septembris 1977, quibus Rev.mus Moderator Curiae Metropolitanae Angelorum in California, nomine Em.mi Archiepiscopi Dioecesani, facul­ tatem petiit nominandi aliquem “diaconum permanentem” ad munus vinculi defensoris exercendum in causis nullitatis matrimonii, Attento quod nunc Motu Proprio Causas matrimoniales, art. V, § 1, admittit ut, in tribunalibus, sive dioecesanis sive regionalibus, collegium iudicans efformetur ex tribus “cleri­ cis” (A.A.S. 63, 1971, p. 443), dum antea sacerdotium in iudicibus exigebatur (can. 1573, § 4; 1974, § 1); Cum nequeat maior participatio sacerdotii ministerialis re­ quiri in defensore vinculi, quia nullam exercet iurisdictioncm, quam in iudice; Supremum Signaturae Apostolicae Tribunal declarat : “nihO obstare quominus Em.mus Archiepiscopus Angelorum in California, servatis ceteris de iure servandis (can. 1589, § 1), procedat ad nominationem Diaconi permanentis ad mu­ nus defensoris vinculi exercendum ". Datum Romae, e sede Supremi Signaturae Apostolicae Tribunalis, die 12 novembris 1977. - Pericles Card. FELICI. Praefectus. Aurelius Sabattani, Secretarius. • Ordinario Angelorum In California: Communicationes 9 (1077) 226. 4538 1977 NOV 12.-CONSILIUM pro FAMILIA. INSTR. PART.· Praemissa competentia ct nova ordinatione Consilii pro familia, criteria proponuntur quae pastoralem in familiam Christianam actionem dirigere debent 7368 η 4538 CONSILIUM PRO FAMILIA 1977 NOV 12 I compiti affidati al Consiglio per la Famiglia dopo la sua fondazjone chxanscono e definiscono. a volte meglio ancora dei testt, le attese della Santa Sede a suo riguardo. Sguardo d’lnsieme sulh IV Assembles generale del Comitato - Fin dal primo anno della sua fondazione, gli è stato per la famiglia (10-11-12 Novembre 1977) chiesto di preparare la partedpazione della Santa Sede all’Anno e alla Conferenza delle Nazioni Unite sulla Popolazione La IV Assembles generale del Comitato per la Fa mi glia, tenutasi a Bucarest nel 1974. si è tenuta a Roma nei giorni 10, 11 e 12 novembre 1977. Negli anni seguenti. ü Consiglio per la Famiglia è stato Con la pubblicazione del Motu Proprio A posto larus perachiamato a collaborare ai lovori della Delegazione della San­ tendi che, nel dicembre 1976 confermarva il Comitato per la ta Sede ad altre due Conferenze delle Nazioni Unite: quella Famiglia nella sua missione e con h nomina di un nuovo sulla Donna, a Messico, nel 1975 e quella su "l’habitat’· umagruppo di Membri, Consultori e Consulenti ·, il programma no, a Vancouver, nel 1976. dl lavoro dell’Assemblea generale assunse due essenziali orien- Su richiesta della Segreteria di Stato furono costituiti tamentl: 1. Riprecisare la specificità e k competenze dei Co­ Gruppi di lavoro per studiare alcuni problemi, corne l'aborto, mitato per la Famiglia. 2. Riflettere sulk condizioni della pa­ Γeducazione sessuale nelle scuole ed altri argomenti trattati storale famigliare nei vari Continenti: sue luci, ombre, possi­ nelle Conferenze Intemazionali sui Diritti della Famiglia. bilité, slide. - Attualmente, un gruppo di lavoro è incaricato di studia­ In conclusione: attraveno un largo scambio di idee, si sare la condizione e i diritti delle persone anziane nella società e rebbe dovu to arrivare ad indtviduare il programma futuro del quale potrebbe essere il ruolo della famiglia nelle iniziative Comitato, stabOeodo alcune priority. che si prendono in questo campo. L'Assembles generale, riunitasi a pochi giorni dalla chiusuUn altro Gruppo deve studiare la documentazione su ra del Sindo dei Vescovi sulla catechesi, S. E. il Cardinale Opi­ "L’Anno del fanciullo" e riflettere sui diritti delHnfanzia, se­ lio Rossi, Présidente del Comitato, présenté, nel discorso di acondo il pensiero della Chiesa. pertura, alcune riflessioni sul dibattito Sinodale attomo alia — Un probkma, corne quello della procreazione responsa­ famiglia nella catechesi. ble, è particolarmente affïdato al Comitato per la Famiglia, Numerosi Padri Sinodali sottolinearono 1’importanza della che deve seguire l’attuak svolgimento delle ricerche sulla fé­ missione della famiglia nella trasmissione della Fede e della vi­ condité umana e sostenere e stimolare il lavoro delle organizta cristiana allé generazioni future. zazioni che si dedicano al!’educazione coniugale e familiare. Un certo numero di Vescovi pose 1’accento sulk difficul­ Si chiede, in breve, al Comitato per la Famiglia di essere té incontrate dalle famiglie nella collaborazione con altri cen­ présente, con comprensione e benevolenza, a tutto cio che si tri educativi. Tre suggerimenti furono avanzati al riguardo: fa per la promozione della famiglia nel mondo. - Sviluppare una più stretta collaborazione tra quanti so­ no impegnati nel servizio della Fede. Sguardo d'insjeme sulla pastorale familiare nel mondo - Aiutare i genitori a prendere il proprio posto nella vita apostolica della Chiesa. A livello di Conferenze Episcopali — Insistere sul fatto che è obbligo di ogni cristiano pren­ dere sul serio Ia propria fede e cercare di approfondiria per E’ évidente la preoccupazione pastorale del Vescovi a ri­ aiutare le famiglie a crescere insieme nella fede. guardo della famiglia. Essa è vista come il primo luogo di eAlcuni particolari set tori furono segnalati dal Sinodo, qua­ vangelizzazione, la prima scuola di vita, una delle magjpori li: Ia catechesi pre-matrimoniak, 1'educazione alia morale sesforze di diffusione del Van^elo e del radicamento della Chiesa. suale cristiana e il suo significato per la famiglia, la formazioDa quattro anni si assiste, un po’ dapertutto nel mondo, ne di cristiani adulti, la responsabilità delle comunità nella alla costituzione di Commissioni nazionali della Famiglia in catechesi, la famiglia base della comunità, la famiglia scuola e seno aile Conferenze Episcopali. comunità di preghiera. in vari Continenti, il tema della famiglia e stato preso, co­ Gli anni futuri saranno caratterizzati dalla applicazione rne ariomento di lavoro sia dalle Conferenze Episcopali na­ zi on ah che da quelle Continental!. Cosi, il Simposio delle delle decisioni e delle proposte del Sinodo ed è compito del Comitato per la Famiglia apporvi il suo contributo, fomendo Conferenze Episcopali d’Africa e Madagascar ha scelto corne chiare nozioni sul ruolo e rimportanza della famiglia nella pa­ tema della Assemblea generale de! lugiio 1978, ia vita familia­ storale d’inskme dei Popolo di Dio. re. Il CELAM (Conferenza Episcopale Latino Americana) ha recentemente creato, in seno al medesimo, un Segretariato della Famiglia. Specificità e competenze dei Comitato per la Famiglia Sono anche apparse delle importanti pubblicaziom pasto­ La prima descrizione dei Comitato per la Famiglia puo es­ rali sotto la responsabilità di Conferenze Episcopali come: Disere tratta dal Comunicato Stampa che, nel gennaio 1973. ne rettori di Pastorale Familiare. Lettere Pastorali consacra te al annunciava la fondazione: Sacramento del Matrimonio, aile responsabilità e alla missio­ “Di fronte alia generalizzazione dei problemi e alie dine della famiglia, a problemi di attualità quali: la popolazio­ venltà delle situazioni, mancava nella Chiesa una istituzione ne, l’aborto. Γ “habitat". Alcune Conferenze hanno promosecclesiale di carattere universak, incaricata di raccogliere, stuso dei piani di attività pastorale da attuarsi in uno o piu anni, diare, promuovere, coordinare, in una visione pastorale d *inaltre hanno lanciato “Anni", “mesi" o “settimane” della Faskme, gli sforzi compiuti nel campo della famiglia’·. migüa. Nel 1974, Papa Paolo VI, ricevendo il Comitato per la Fa­ La condizione concreta in cui si trovano le famiglie, le miglia gli chiese di passare dalla ricerca ali'azione. Egli précisé evoluzioni manifestâtes! al riguardo, formano oggetto di par­ il suo pensiero pariando di risveglio, di presa di coscienza, di ticolare atttenzione da parte dei Vescovi. Degli studi sono sta; promozione di centri di riflessioni e di azione, di testimonian­ ti intrapresi in collaborazione con alcuni gruppi di famiglie, di za della concezione cristiana dei rapport! familiari. educatori, di esperti per conoscere sempre meglio le reali con­ Nel 1975, di fronte alia sceha dei terna per la 111 Assem­ dizioni di vita delle famiglie, le loro aspirazioni. i loro bisogni: bles Generale: “il Sacramento del matrimonio, risposta della la riflessione su tali realtà fa maturare iniziative dottrinall c Chiesa agli appelli della famiglia”, il Papa tnsisteva per essere pastorali atte a contribuée allô sviluppo e alla promozione informato suile questioni che tale argomento potevasollevare. della famiglia. Nel 1976, il Motu Proprio Apostolatus peragendi tratta Sul piano teologico si manisfesta la nécessita di un serio brevemente dei Comitato per la Famiglia che, neüa sua mis­ approfondünento del Sacramento del Matrimonio per dare ad sione si appoggia al Consiglio per i Laici, conservando tuttavia esso tutta la sua dimensione biblica, ecclesiale, sociale, valo“la struttura e la composizione che gli son proprie". rizzarlo nella fede e nella vita delle persone e delle comunità, per dare ad esso il posto che le compete nella evangelizzazioin occasione delFUdienza accordata il 4 novembre 1977 al ne e nella vitalità missionaria della Chiesa. Comitato per la Famiglia insieme al Pontificio Consiglio per i Le carenze riscontrate nella preparazione al Matrimonio si Laici e al Pontificio Consiglio Cor Unum, U Papa ebbe a precifanno dolorosamente sentire un po dapertutto, malgrado i ri5are il suo pensiero, proponendo al Consiglio per la Famiglia petuti sforzi per istruire i fidanzati al momento del matrimo­ due compiti essenziali: vigilanza e animazione. nio. Ci si accorge che non è stato fatto ancora posto, nella ca­ Vigilansa: nella protezione di cio che Dio ha messo Egli techesi dei fanciulli, degli adolescenti, degli adulti al Sacra­ stesso nel cuore degli uomini: l’amore nella sua più nobile acmento del Matrimonio. La v alo riz z azione delle ricchezze di cezione. Il che richiede uni osservaxione delle situazioni, non questo Sacramento nella vita quotidiana degli sposi, della fapessimistic·, ma plena di speranza. miglia nonchè della società e della Chiesa, è considerata, dalle Animazione: cosi definita: sostegno, educazione, in unio­ Conferenze Episcopali, come prioritaria. ne con gli organismi della Curia, le Conferenze Episcopali, i Sul piano pastorale, le Conferenze Episcopali d’Africa so­ Movimenti di apostolato. no particolarmente attente alla salvaguardia e alla restaurazioIl S. Padre ha insistito sulTatteggiamento positivo da adotne dei valori spirituali e cultural! contenuti nella ricca tradi· tare ntl conseguimento di questi due compiti. Esso deve supe­ zione familiare di questo Continente. La loro preoccupazione rare gli ostacoli per cercare Fixione di Dio nel cuore degli uo­ è quella di favorire ü loro inserimento nella vita propria della mini. E’ un richiamo alla competenze. al senso organizzativo. Chiesa: nella sua catechesi, nella liturgia, nelle sue scelte aal desiderio di collaborazione e sopratutto ad uno sforzo co­ postoliche. ïtante per vlvere nella fede. nella speranza e nella carità che Le Conferenze Episcopali deU'America Latina chiedono lo Soirito ci comunica. sia nvolta una particolare attenzione ai valori contenuti in • 1 Co mule ntl sono I représentant! dei Dicasteri presso 11 ogni vita famihare e specialmente tra le famiglie più diseredaComitato par la Famiglia. LA FAMIGLIA NELLA PASTORALE DELLA CHIESA 7369 7370 1977 NOV 12 CONSILIUM PRO FAMILIA η. 4538 te. Hanno chiesto ai Movimenti Familiari Cristiani di preoccuparsene cercando di svolgere la loro attività negli ambienti mono favoriti. Un membro dcll'Assemblea ha ricordato che, in questo Continente, un gran numero di famiglie sono “in­ complete” vivendo in situazioni irregolari, sia sul piano reli­ gioso che sul piano civile. In Asia i problemi dello sviluppo della popolazione sono al centro delle inquietudini pastorali delle Conferenze Episco­ pali. Alcune situazioni (leggi coercitive in India, Corea, Paki­ stan) hanno offerto ai Vescovi l’occasione per mettere in evidenza il posto spettante alla famiglia e i suoi diritti inalienabili. Essi hanno offerto ai Govern! dei propri Paesi la collabora­ zione fattiva della Chiesa nella ricerca di soluzioni non disumananti per questi gravi problemi. In Occidente e cioè in Europa e nelFAmerica del Nord, le situazioni che le famiglie devono affront art sono molto diver­ se, percio occorre guardarsf dal “mondializzare” i problemi che ne derivano attualmente. La crisi da edi è çravemente colpita la famiglia si collega direttamente allô svdupparsi di una mentalité ambientale che privilégia il successo materiale e l’in divi du alis mo, che si appoggia sulla forza dei risultati e su un tecnicismo sempre piu raxnnato, diffondendo uno stile di vita centrato sul denaro, l’azione, il potere. A poco a poco. i valori autentici della vita familiare: l’amore come dono di se, 1’accettazione generosa della vita, la fedeltà, la durata, lo spi­ rito di sacrificio si sono assottigliati e sono stati relegati in un secondo piano. L’accentuazione posta sul primato dello svi­ luppo indrviduale, la forte pressione esercitata dai mass-media e dall’opinione pubblica, hanno indebolito la forza dell’insegnamento della Chiesa. I Vescovi dellOccidente sono sensibi­ li e lucidi di fronte a situazioni che minacciano e scompaginano le famiglie. Essi accolgono le aspirazioni dei giovani che reagiscono e contestano la società degli adulti, ma non ignorano il coraggio e la fedeltà cristiana di moite famiglie. Alcu­ ne Conferenze Episcopali testimoniano una presenza attiva e creative, un impegno diretto, presso Ie famiglie minacciate dalla comparsa di leggi che contribuiscono alia progressiva distruzione della famiglia, facilitando la contraccezione, 1’aborto, la sterilizzazione, il divorzioja pomografia.raffrancazione da ogni restrizione di liberta sessuale. In alcuni Paesi a forte tradlzione cristiana, come ITrlanda, la preoccupazione dei Vescovi si manifesta di fronte alia secolarizzazione della società. all’abbassamento del livello di vita spirituale e allé conseguenze relative sulla famiglia. Sembra affievolirsi la coscienza della presenza di Dio e 1’esperienza gioiosa che in famiglia procura il condividere la fede. Le Conferenze Episcopali constatano ovunque la nécessi­ ta di sforzarsi per preparare le famiglie ad assumere il proprio posto in una società in mutazione e che tende ad ignorarle. La pastorale rivolta maggiormente agli individui, non ha sem­ pre aiutato le famiglie come tali, ad affrontare i loro problemi ed a cercame da loro stesse le soluzioni. Su questa linea, alcune Conferenze Episcopali considerano loro dovere rivolgersi più direttamente e decisamente alie fa­ miglie cristiane, ricordando ad esse la propria specifica vocazione. Su di esse riposa, in effetti, la pace e l’armonia dclla so­ cietà e, in certo modo, anche Tawenire della Chiesa. A motivo del carisma proprio del Sacramento del Matri­ monio, la pastorale deve far si che le famiglie siano non solamente chiamate ad eseguire le decisioni prese dagli altri, ma possano dire la loro parola nella elaborazione delle decisioni riguardanti 1’evangelizzazione. Un ultimo punto sul quale le Conferenze Episcopali insistono è la responsabilità di tutti nello sforzo promozionale della famiglia. I Vescovi sono sensibili al fatto che è necessario sia data ai Sacerdoti e alie Religiose, in quanto educatori delle fami­ glie, una seria formazione. In certi Paesi, le Conferenze Epi­ scopali portano il peso delle difficoltà che i Sacerdoti incontrano nel presentare e promuovere gli obiettivi e 1’ideale evangelico dei matrimonio e della vita familiare. Essi sottolineano che, se le famiglie non sanno sempre come comportarsi, esse sono state spesso lasciate nell'incertezza dalle loro guide spiri­ tuali. La crisi attraversata dal Sacerdote, oggi, è messa in rap­ porte con la crisi conosciuta dalla famiglia. Un sacerdozio rinnovato salverà la famiglia e viceversa. Occorre soddisfare il bisogno di una educazione au amore più approfondita, al dono di sè, alia rinuncia che cio esige, al mezzi ascetici e soprannaturali di crescita nel e mediante il matrimonio. I Vescovi Indiani ritengono che, al centro delle loro difficoltà pastorali, essi hanno il dovere di rivelare al mondo che non è necessario sacrificare i valori spirituali, tra1 asci are i comandamenti di Dio per rispondere ai problemi dello sviluppo e della popolazione, oggi. I Vescovi dellOccidente sono préoccupât! della nécessita di un impiego indispensable di forze per la ricerca teologica sul nesso tra fede e Sacramenti, sulla sessualità. La famiglia è uno dei luogh! in cui è in giuoco I’awenire dell’umanità. Il loro volere la promozione dei valori del matrimonio si ricollega perfettamente a quello di tutte le Conferenze Episcopali del mondo. serie di informazioni a riguardo delle iniziative prese in diversi Paesi e su alcune situazioni che richiedono una riflessione dottrinale ed una risposta pastorale. Ecco, per esempio, l*oggetto e le mète di van programme presentati: - Educazione alia vita coniugale e familiare e in particola­ re alia procreazione responsabile e al senso Cristiano della ses­ sualità. — Preparazione al matrimonio con il volere e il supporto delle Conferenze EplscopalL Accogllenza di fidanzati o di gio­ vani che pensano al matrimonio, nelle famiglie, per condivide­ re con loro I’esperienza di tale stato di vita. - Servizi offerti aile famiglie per un rinnovamento e la messa in atto del Sacramento del Matrimonio nella vita dl ogni giorno. Aiuto dato allé famiglie per incoraggiarle a mettere a disposizione della missione della Chiesa le ricchezze del loro Sacramento. — Sviluppo della vita spirituale familiare, vita di preghiera in famiglia. Esperienze di itinerari religiosi familiari in relazione con la Liturgia della Chiesa. — Catechesi familiare che mette in evidenza le possibilité pastorali offerte dalla famiglia alla Chiesa. Concertazione famiglia-scuola-parrocchia-movimenti in questo campo. - Intervento dei genitori per assumerai ΓΙηcarico od orientare rettamente 1’educazione sessuale dei figli a scuola, la do­ ve i corsi sono divenuti obbligatori. — Creazione di Centri cattolici di Consultori coniugali e familiari specie nei grandi centri urbani ove la famiglia soffre particolarmente di isolamento e di mancanza di formazione per risolvere i suoi problemi - Promozione dei fanciullo, considerato non come perso­ na in divenire, ma come persona capace di un apporto rinnovatore nei confront! dei genitori, della famiglia, della socié­ té, della Chiesa. Alcuni movimenti tendono a favorire 1’estrinsecazione del bambino e si adoperano perché nella società e nella Chiesa si tenga conto dei valore di tale estrinsecazione e la ricchezza che ne viene al mondo degli adulti. — Educazione al rispetto e alla difesa della vita, mediante “campagne” seminari, movimenti, di tipo assai vario. - Appelli al rispetto dei diritti e delle capacité dei genitori nella formulazione e nelTapplicazione di una politica istituzionale pubblica e privata che tenga conto delle famiglie e della vita familiare. — Intervento presso le Autorité Pubbliche per segnalare i diritti prioritari della famiglia e reclamare una legislazione ap­ propriais. - Sostegno ai bambini minorati nelle e con le loro fami­ glie; assistenza agli orfani o abbandonatt — Attenzione alie condizioni delle persone anziane e a quello che la famiglia puo loro dare o da loro rivecere. Oltre a questo insieme di programmi di attività attualmen­ te in vigore nel mondo, sono state presentate alcune situazio­ ni, come richiamo alia riflessione dottrinale e pastorale della Chiesa. Di fronte alia famiglia da costruire, valorizzarc, collocare nella missione sua propria, esistono fenomeni nuovi di cui al­ cuni appaiono assai piu nettamente nei Paesi Occidentali. Essi tendono, tuttavia, ad espandersi e a present arsi in un contesto intemazionale, come una nuova concezione dei matrimonio e della sessualità, come nuovi modelli di famiglia. Essi sono per esempio: - Il crescente numero di divorz! favoriti da leggi che si liberizzano sempre di più. - I rapport! prematrimoniali e Faumento dei numero della ragazze e delle minorenni madri. - Le unioni consensual!, al di fuori di ogni legame istituzionale. — Le famiglie con un solo genitore. In un altro campo si è pariato degli studi attualmente in corso negli Stati Uniti riguardanti le incidenze dei lavoro pro­ fessionale delle donne sulla famiglia. Riflettendo su queste situazioni di diverso ordine, si ê portati^ a chiedersi se non esiste per loro un fattore comunt e cioè l’eccessiva accentuazione dell'individualismo c dei diritti individual!. La concezione della famiglia, essenziale al bene comune della società e di rimando dei supporto della société in favore dell’unità familiare, cederebbe insenslbilmente il passo ad un mettere avanti l'individuo e i suoi diritti sovrani, giustificando i fenomeni sopra enumerati. E’ Importante ricordare a questo riguardo, i! grave dibattito ingaggiato alla Conferenza della Popolazione a Bucarest, sul diritto di ognuno di avere o no del fîgli. Taie diritto riconosciuto finora aile coppie, diventa ogri diritto delTindtviduo. C'è in questo, un'offesa fatta ai diritti naturali del ftglio ad avere un padre ed una madré uniti nel matrimonio e a non essere lasciato in balls del caprice! dell'individualismo. E’ sorprendente vedere come in Occidente, i cattolici so­ no, in ogni caso, poco préparât! ad affrontare i dibattiti chili sulla famiglia. Ce stato, su auesto punto, un conside revoie slittamento nel corso di questi ultimi 10 anni: si vede dal tipo di leggi proaettate o entrate in vigore nei Paesi di antica tradizione cattolica: divorzio, contraccezione. aborto, sterilixiazione, eutanasia ... Sul tema dei rapport! tra famiglia e società è bene notare che esiste un certo equîvoco nel pariare della famiglia come di una semplice “cellulâ”, dimenticando che essa ê già di per W A livello dei Movimenti, Organismi, Centri a servizio della una “società”. La cellula fa parte di un tessuto, ma non ha in promozione della famiglia sé stessa una perfezione sociale. La famiglia puô vivere da se stessa una parte della sua vita. Ciô non e trascurablk. La teI partecipanti all’Assemblea Generale hanno fomito una 7371 73H η. 4539 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS 1977 NOV 19 bitat, sanita, organizzazione dei lavoro e del tempo libero coneralizzazione deUa fam k lia nucleare e una ragione di piu per municazioni sociali, legisiazione ... rifletterri oggi. Questo tipo di famigiia tende a far sparire Ia concezione della complementarietà alHnterno stesso delle faSt i mol are la riflessione sui posto che compete alie persone migiie. SI paria molto dei rapporto genitori-figli, ed è bene, anziane e ai bambini nella famigiia. oltre che nella société e ma non si dovrebbe dimendcare che 1’esistenza di fratelli e di nella Chiesa. Favorire il loro apporto originale e 1’accoglienza che va ad esso fatta. sorelle è un elemento naturale e non accidentale e che cio fa parte della famigiia; la stessa cosa è per llnsieme dei rapport! Sottolineare i valori dei matrimonio c della famigiia nelle intergenerazionali. diverse culture e nei vari ambienti sociali. Promuovere. ol ri­ guardo, apertura e scambio. Un'ultima osservazione, in fin e, concernente, ora, la for­ Riflettere sui posto della donna nella famigiia e nella so­ mazione dei sacerdoti alia pastorale familiare. Si nota, ovunciété, riservando una particolare attenzione ai valori della ma­ que, il bisogno di una seria formazione dei sacerdoti a tale mi­ ternité nistère pastorale, dell'attenxione olle famiglie. Ora, molto spesso, i sacerdoti sono formati nei seminari all’attenzione al­ 2. Pastorale di crescita delle famiglie ie persone, prese individualmente, indipendentemente dal lo­ ro ambiente naturale. Sarebbe necessario, oggi, ai ut are i sacer­ 1 problemi coniugali e familiari hanno, quasi sempre, alia doti a rendent anenti alia famigiia, come unita sociale e al base Tignoranza e 1« mancanza di preparazione alia vita di fa­ posto di ognuno dei suoi membri, nel rinnovamento evangelimigiia, aiTamore e aile sue responsabilité in materia di proco di quel primo ambiente di vita che è Ia famigiia. creazione. Occorre percio avere, per questa situazione, una attenzio­ /problemi ecumenici e la famigiia ne speciale, applicandosi a fomire alie coppie validi orienta­ Parecchie situazioni diverse si presentano in taluni Paesi: menti. Su questa linea di costruzione e eres cita della famigiia, so­ sia a livello di matrimoni misti, con tutto cio che questo com­ porta, come preparazione al matrimonio, celebrazione liturgi­ no stati sottoiineati alcuni punti. In primo luogo che le famiglie stesse si impegnino a far coca dei Sacramento, catechesi familiare e so stegno pastorale noscere e a comprendere 1 Insegnamento della Chiesa sui ma­ delle coppie nell'esercizio della loro missione cristiana, sia a trimonio, il senso delle sue esigenze e 1'aiuto che essa porta al­ livello det Movimenri familiari che si dicono ecumenici. Su ia salvezza e alla crescita di un vero amore nel matrimonio. questo punto si constata presso alcuni di essi, una tendenza Che a tal riguardo sia data, nei Seminari, una adeguata for­ ad abbandonare la fisionomia cattolica alHnizio loro propria, mazione teologica, scritturale, liturgica, canonica, non meno credendo in tal modo di aprirsi maggiormente all’ecumenlche psicologica, scientific! e giuridica. Che questo insegna­ smo. in risposta al Concilio Vaticano II. Ne deriva che moite mento comprends l'informazione suile ricerche biologiche at­ famiglie membri di queste organizzaziont perdono ü contatto tuali in materia di fecondità umana e della sua regolazione, con la realtâ delTinsegnamento e della vita della Chiesa catto­ lica. Se è vero che ogni Iniziativa cristiana deve avere una di­ suile loro applicazioni mediante i metodi naturali di pianificamensione ecumenica, cio non dovrebbe attuarsi a detrimento zione familiare. Che siano ugualmente présentât! gli sforzi che di un apprefondimento della fede cattolica e, nel caso nostro, si fanno per una educazione paziente delle coppie alia padrodella concezione cattolica dei matrimonio e della famigiia. nanza della fecondità e alla vita familiare. Tali situazioni rich ledo no certo una più stretta collabora· Che tutta questa formazione sia messa a disposizione dei zione dei Comitato per' la Famigiia col Segretariato per 1Ûsacerdoti, delle religiose, degii educatori e consiglieri di giova­ nltà dei CristianL I Movi ment i che si dicono più Ecumenici ni e di famiglie. dovrebbero poter beneficiare dei lavori dei Segretariato per Che gli sforzi fatti per creare Centri di consultazione coniu­ I Unit à, onde poter discernere in che cosa le loro initiative so­ gale e familiare siano sostenuti ed estesi. no conformi alia dottrina dei Concilio Vaticano II e fedeli aChe Targomento della preparazione al Sacramento dei Ma­ gh orientamenti da esso dati. trimonio sia studiato attraverso una catechesi che cominci sin dalllnfanzia e che Feducazione sacramentale prosegua duran­ A proposito di procreazione responsabile te tutta ia vita familiare. Generalizzate condlzionl di ignoranza si riscontrano a ri­ guardo della visione cristiana sulla procreazione responsabile, sui suo esercizio e le attuali ricerche scientiflche ncl campo della fecondità e della sua regolazione. Tale ignoranza è segnalata in tutti i settori, presso le coppie, i giovani, gli am­ bienti sanitari, gli educatori sia sacerdoti che religiosi o laid Sembra dunque importante sviluppare un lavoro sistematico di informatione, d'altronde gu bene initiato in alcuni Paesi. Occorre che le Conferente Episcopali stimolino la creatio­ ne di centri di consulenza matrimoniale e familiare e veglino a che essi siano validi sui plano professionale e sicuri nei loro orientamenti cattolicl. Oltre allIgnoranza, eslste molta confusione sui piano pa­ storale. Ora. non si puô avere una pastorale separata dalla dottrina. Esse devo no restare rigorosamente unite. E’ dunque necessario che la positione della Chiesa sla présentais in tutta la sua chiarezza, che ogni situazione critica sia chlarita da tale insegnamento e che non si tralasci mai, nella pastorale, lo sforzo dl conversione e 11 supporto che la fede In Cristo richiede. 3. Attenzione ad alcune situazioni attuali E' stata messa in evidenza la questione dei matrimoni mi­ sti e più ampiamente quelle dell’ecumenismo e la famigiia. Sono state ricordate alcune critiche situazioni familiari che richiedono uno speciale sforzo pastorale: le famiglie “in­ complete”, le famiglie con un solo genitore, le famiglie dei Ouarto Mondo, le famiglie degli emigrati, di minorati, le fami­ glie distrutte. Alcune situazioni ed orientamenti dei giomo d'oggi, influenzano profondamente la famigiia ed incidono sulla sua missione nella société. Sono innanzitutto le condizioni socioeconomiche che disintegrano la famigiia e rendono ad essa impossibile 1'esercizio deUe sue responsabilité. Sono anche le ricerche e le esperienze genetiche. con le loro ripercussioni sulla vita della coppia e della famigiia. Sono, infine, delle leggi sui diritti della famigiia. QuestTnsieme di problemi deve esse­ re oggetto di speciale attenzione nella impostazione di una pastorale della famigiia. Le priorité in tal modo stabilite, non intendono esaurire tutti gli aspetti di questa pastorale. Esse permettono di tracLe priorité di lavoro dei Comitato per la Famigiia dare delle linee di lavoro per gli anni futuri e soprattutto in­ tendono invitare tutti coloro che leggeranno questa pubblicazione a far conoscere al Comitato per la Famigiia le loro espeA conclusione di questo complesso di Informationi e di ririenze in uno o Valtro dei settori presentati, mettendole cosi flessioni e nella linea delle competente dei Comitato per la a disposizione deUa Chiesa universale. Famigiia, i Membri dell'Assemblea generale hanno avanzato La cura pastorale dei matrimonio e della famigiia è diveuna serie di proposte che permettano di concretize Ü futuro nuta uno degli aspetti più essenziali de 11’apostolato, ogri. Cio lavoro dei Comitato. che accade nella famigiia riveste per la Chiesa nel mondo una Tali proposte possono essere ragzruppate attomo a tre importanza primordiale. pernl: - vocatione e missione della famigiia; - pastorale dl E’ ora di mettere la famigiia al centro della riflessione pa­ Lcrescit a’* della famigiia; - attentione ad alcune situazioni storale della Chiesa, tanto piu che non c’è prowedimento di attuali. rinnovamento che non proclaim di avere prioritariamente 1. Vocazione e missione della famigiia bisogno deUa famigiia per la sua attuazione di fatto. Se la Chiesa evangellzza e santifica la famigiia, la famigiia, di ricamRiflcttere su cio che è costltutivo della famigiia. Quali ne bio, costruisce e santifica la Chiesa. sono gli elementi essentiali? Valore delTamore coniugale, vi­ • E follis ab Ipso Consilio editis, Cltti dei Vaticano, 1977. sione cristiana della sessualità, santità della famigiia. Approfondira la dimensione sociale ed eccleslale dei Sa­ cramento dei Matrimonio, i suoi legami con gli altri Sacra­ 4539 menti. La famigiia umana c la sola realtà umana divenuta un Sacramento. , 1977 NOV 19.· SC pro EPISCOPIS. RESCRIPTUM. PART.· Promuovere la corresponsabilita deUa famigiia nella mis­ Facultas datur Conferentiae Episcopali Italiae ut duae sione pastorale della Chiesa, non solo come un diritto ma co­ ex tribus partibus suffragiorum non requirantur pro me un dovere. Alutarla ad escrcitare questa responsabilité, nonnullis decisionibus ferendis specie nella catechesi e nella vita liturgica. Vaiorizzare i diritti dei genitori e prepararli ad esercltarli uvunque la misaione délia famklia è in causa: educazione. haPRECES. - Beatissime Pater, Italicae dicionis Praesules. 7373 7374 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS 1977 NOV 19 postulant ut, iisdem permanentibus adiunctis, prorogetur Apostolicum Indultum diei 8 maii 1971, quo pro casibus dum­ taxat extraordinariis, praescripto Decreti Concilii Oecumenici Vaticani II Christus Dominus derogabatur, quod pro decisio­ nibus vim iuridico obligandi habentibus, duas saltem ex tribus partibus suffragiorum Praesulum, qui voto deliberativo fruentcs ad Confercntiam pertinent, requirit. RESCR. - Ex Audientia Summi Pontificis diei 19 novem­ bris 1977. Summus Pontifex Paulus, Divina Providentia PP. VI, audita relatione infrascript i Cardinalis Sacrae Congrega­ tionis pro Episcopis Praefecti, memorati Episcoporum Coetus adiunctis attente consideratis iisque perdurantibus gratiam ad quinquennium iuxta preces concedit, dummodo decisiones ipsae parti absolute maiori Praesulum, qui voto deliberativo fruentes ad eumdem Coetum pertinent, placuerint. Contrariis quibusvis minime obstantibus. Datum Romae, ex Aedibus Sacrae Congregationis pro Epi­ scopis, die 19 novembris 1977. - Sebastianus Card. BAGGIO, Praefectus. Ernestus Civardl, Secretarius * Conferentiae episcopali Italiae, Prot. N. 1028/53: Notizlario della Conferenza episcopale Italians, ann. 1977 num. 10 p. 194-210. 4540 1977 NOV 19.-SC pro EPISCOPIS, DECRETUM. PART.· Decretum quo nova Statuta Conferentiae Episcopalis Italiae recognoscuntur, et textus proponitur eorumaem Statutorum recognitorum I - DECRETUM DE CONFERENTIAE EPISCOPALIS ITALIAE STATUTORUM RECOGNITIONE Italiae sacri Praesules, qui iam dudum suas vires consocia­ verant, quo efficacius communibus Ecclesiarum necessita­ tibus providerent, arctiorem atque coniunctiorem in dies ac­ tionem suam efficientes, nuper ab Apostolica Sede expostu­ laverunt, ut Conferentiae Episcopalis Statuta, quae sedulo emendaverant, iterum recognoscerentur. Quapropter Summus Pontifex Paulus, Divina Providentia PP. VI, in Audientia diei 10 novembris 1977, referente infrascripto Cardinale Sacrae Congregationis pro Episcopis Prae­ fecto, Statuta Coetus Episcoporum Italiae, prout in adiuncto exemplari continentur, rata habuit et ad quinquennium, ex­ perimenti gratia, recognovit. Contranis quibuslibet minime obstantibus. Datum Romae, ex Aedibus Sacrae Congregationis pro Epi­ scopis, die 19 novembris 1977. - Sebastianus Card. BAGGIO, Praefectus. Ernestus Civardi, Secretarius. II - STATUTA CONFERENTIAE EPISCOPORUM ITALIAE RECOGNITA STATUTO DELLA CONFERENZA EPISCOPALE ITALIANA Cap. I. Natura e Costituzione della Conferenza Episcopale Italiana Art. 1 (Natura). La Conferenza Episcopale Italiana (C.EJ.) è 1’unione permanente dei Vescovi d'Italia, costituita ed ope­ rante secondo i principi della Costituzione Lumen gentium, nn. 18-27 e a norma dei Decreto Christus Dominus., nn. 36-38. Art. 2 (Fine). La Conferenza si propone di promuovere Ia comunione fraterna dei Vescovi nell’esercizio del loro mini­ stero pastorale, neUa concreta situazione della Chiesa in Ita­ lia, attraverso la concorde professione dell'unica fede e la illu­ minata attenzione ai segni dei tempi. Pertanto: a) studia I problemi che interessano la vita della Chiesa in Italia, dà orientamenti in campo dottrinale e pasto­ rale; ricerca il modo migliore per rendere sempre più efficace la rispettiva responsabilità dei presbiteri e dei diaconi, dei reli­ giosi e dei laid nell'unica missione salvifica della Chiesa; b) concorda le forme ed i metodi di apostolato per la collaborazione delle rispettive Chiese particolari al bene comune; attua 1’esercizio congiunto deU'ufficio pastorale dei Vescovi, prendendo le decisioni che competono alia Conferenza, se­ condo le norme del diritto comune e dei preente Statuto; c) a de risce al Consilium Conferendarum Episcopalium Europae'. d) mantiene i rapport! — oltre che con la Sede Apostoli­ ca — con le Conferenza Episcopali delle altre nazioni, con la Conferenza Italiana dei Superiori Maggio ri fCISM) e con Γϋnione delle Superiore Maggiori d'Italia (USMI), nonché, nel1’ambito delle proprie competenze, con le Autorità civili na­ zionali. Art. 3 (Personality e sede). La C. E. I. è persona morale collegiale, ed ha la sua sede in Roma. 7375 η. 4540 Art. 4 (Membri). Sono membri di diritto della C.E.I. con voto deliberativo: a) a norma dei diritto comune: il Cardina­ le Vicario di Sua Santità per la città di Roma, gli Arcivescovi e Vescovi diocesan! di qualsiasi rito e quelli aventi giurisdizione personale, gli Abati e i Prelati che siano Ordinarii locorum. i Vescovi Coadiutori, gli Am ministratori Apostolici, i Vicari Capitolari; b) a norma dei présente Statuto: i Vescovi Ausiliari, gli Arcivescovi e i Vescovi titolari che dalla Sede Apostolica o dalla CI.I. hanno ricevuto uno speciale ufficio stabile a carattere nazionale. Art. 5 (Competenze). La C.EJ. ha competenza: a) nelle questioni di carattere nazionale che riguardano la vita e 1’azione pastorale della Chiesa in Italia, purché non si tratti di ma­ teria per natura sua o per superiore disposizione riservata alia Sede Apostolica; b) nelle materie ad essa demandate dal di­ ritto comune e dalla Scde Apostolica. Art. 6 (Orçyni). Soggctto primario dei diritti e delle responsabilita. di cui agli artt. 2 e 5, è la Conferenza. Sono organi della Conferenza: — ΓAsse mb le a Generale; — il Consiglio Episcopale Permanente; — la Presidenza; — la Segreteria Generale; — il Consiglio di Amministrazione; - le Commissioni e i Comitati Episcopali. Art. 7 (Collegamenti regionali). I membri della CXJ. si riuniscono anche in Conferenze Episcopali secondo le Regio­ ni pastorali in cui le diocesi italiane sono raggruppate. Le Conferenze regionali sono organicamente colleeate con la C.E.I. per una sempre magpore comunione tra i vescovi e per il coordinamento delle attività pastorali in Italia. Art. 8 (Doveri e prerogative dei membri). Ogni membro della Conferenza. mentre conserva integre le prerogative che gli competono in ragione del proprio uffido, è impeenato nelle attività della Conferenza medesima a norma del presente Statuto. Cap. IL L’Assemblea Generale Art. 9 (Attività della Conferenza). La Conferenza eserdta la propria attività ordinariamente nelle sue Assemblée. In casi straordinari, determinati a norma dell’art. 22, d, potrà esercitarla a mezzo di consultazione delle Conferenze regionali o dei singoli membri per corrispondenza. Art. 10 (Sessioni ordinarie e straordinarie). L'Assemblea si riunisce in sessione ordinaria almeno una volta 1'anno; in ses­ sione straordinaria quando lo esigano problem! di particolare import anza. Per la validité delle sessioni è sufficiente la presenza della maggioranza assoluta dei membri della Conferenza. Art. 11 (Indizione e presidenza delle sessioni). Le sessioni dell'Assembles sono indette, previa decisione del Consiglio Permanente, dal Présidente e da lui presiedute. Art. 12 (Proposizlone di argomenti). Ogni Conferenza re­ gionale e ciascun membro della Conferenza possono proporre argomenti da trattare dagli organi competenti della C.EJ. Art. 13. (Diritji del Nunzio Apostolico). 11 Nunzio Apo­ stolico in Italia ha diritto di: a) intervenire alie sessioni delFAssemblea e del Consiglio Permanente; b) chledere, a nome della Sede Apostolica, la inclusione di particolari argomenti nell'ordine de! giomo. Art. 14 (Invitati). Aile Assemblée possono essere invitati presbiteri, diaconi, religiosi e laid solo in casi determinati e con voto consultivo. Art. 15 (Competenze dclTAssemblea). AlfAssembiea compete; a) approvare, alfoccorrenza, una eventuate nuova redazione dello Statuto o sue parziali modifiche. il cui testo dovrà essere sottoposto alia recognitio della Sede Apostoli­ ca; b) approvare e modificare 11 Reaolamento di applicazfone dello Statuto; c) istituire le Commissioni, modiflcarle o sopprimerle; d) eleggere i Vice President! della C.E.I.e i membri del Consiglio di Amministrazione; e) eleggere i membri delle Commissioni su designazione delle Conferenze Episcopali re­ gionali; /) approvare il programma annuale délia C.EJ. proposto dal Consiglio Permanente; g) deliberare nelfambito della propria competenze; h) emanare dichiarazioni e docu­ menti a nome dei Vescovi di Italia; i) decidere in via definiti­ va suile rclazioni e proposte elaborate dal Consiglio Perma­ nente, dalle Commissioni e dai Comitati; l) approvare il bilancio annuale della C.EJ. e stabilire il contributo annuo a ca­ lico delle diocesi. Art. 16 (Decisioni giu ridicam en te vincolanti). Le decisioni della Conferenza prese legittlmamente hanno valore giuridico obblieante soltanto nei seguenti casi:% a) quando cio e stabili­ to dal diritto comune; b) quando cio è concesso da un man­ dato speciale della Sede Apostolica, emanato motu proprio o su richiesta deUa C.EJ. In detti casi, i voti favorevoli devo no raagiuneere un nu­ mero non inferiore ai due terzi dei membri Jelia Conferenza. Tali decisioni hanno valore solo a seguito della recognitio della Sede Apostolica e, ordinariamente, diventano esecutive dopo una congrua vacatio. Art. 17 (Deliberazioni vincolanti non giuridicamentc). Le altre deliberazioni sono prese dall’Assemble! con la ma«io7376 η.4540 SACRA CONGREGATIO PRO EPISCOPIS nmi assoluta dei presenti votanti e, di regola, con suffragio scritto. A tali deliberazioni, quantunque giuridicamente non vincolanti, ogni Vescovo si atterri in vista deU’unita e del bene comune, a meno che ragioni a suo giudizio gravi non ne dtssuadano lidozione nella propria diocesi. Art. 18 (Delega dell'Assemblea). L'Assembles puo delega­ re in casi determinati e con regolare votazione al Consiglio Permanente o alla Presidenza o al Présidente la facolta di compiere atti di competenza dell'Assemblea medesima, salve sempre le deliberazioni di cui all'art. 16. Art. 19 (Elezioni dipersone). Le elezioni di persone ai va­ ri uffici sono fatte a voto segreto con la maggioranza assoluta dei voti e, dopo due scrutin! inefficaci, con la maggioranza re­ lativa. Cap. HI. 11 Consiglio Episcopale Permanente Art. 20 (Composizione). II Consiglio Episcopale Perma­ nente si compone: - del Présidente, dei Vice President! e del Segretario Generale deUa Conferenza; - dei President! delle Conferenze regionali. - de! President! delle Commissioni Epi­ scopali. Art. 21 (Sessioni ordinarie e st mo rdinane), II Consiglio Permanente si riunisce in sessione ordinaria tre volte I'anno; in sessione straordinaria ogni qualvolta la Presidenza lo riterra opportuno. Per la validité delle sessioni è sufficiente la presenza dei due terzi dei membri del Consiglio medesimo. Art. 22 (Competente). II Considio Permanente: a) pren­ de le decisioni cne la Sede Apostolica e 1’Assemblea ad esso demandano; b) in casi gravi ed urgenti, emette, a nome pro­ prio, le dichiarazloni e ! documenti di cui alTart. 15, g, purché approved da almeno quattro quinti dei membri presenti. Nel rendere pubblici tali atti, ne data contemporaneamente comunicazione ai membri della Conferenza. indicando i motivi per cui furono emessi; c) delibera la convocazione delle sessioni ordinarie e straordinarie dell'Assemblea, fissandone il luofo, il tempo e la durata; d) delibera te consuhazioni straordmarie previste dall'articolo 9; e) sceglie e stabilisée gli argomenti dell’ordine del giorno delle sessioni dell’Assemblea. tenendo conto anche delle eventual! proposte delle Conferen­ ze regionali, delle Commissioni e de! Comitati, nonché dei membri della C.EJ. e designa i relatori degli argomenti da trattare nelle sessioni medesime; f) nomina, su proposta della Presidenza, il Sottosegretario e l'Amministratore; g) nomina, su proposta della Presidenza, i Diret tori degli Uffici della C.EJ.; h) es prime il gradimento o nulla osta per i responsabi­ li degli organismi pastorali o di apostolato operanti a livello nationale. Il gradimento per gli ecclesiastici ha anche valore di missio canonica; i) propone aU’Assemblea l’istituzione, la modifica o la soppressione delle Commissioni; /) costituisce i Comitati per particolari esigenze di carattere transitorio; m) approva. su proposta della Presidenza. sentito il Consiglio di Amministrazione, il piano organizzativo degli uffici della Conferenza e la utiüzzazione di enti ed uffici pastorali o di afiostolato già esistenti; n) approva le relazioni periodiche dele Commissioni e dei Comitati; conferisce i mandati esecutivi riguardanti i lavori di studio delle question! e la elaborazione delle proposte da sottoporre, in via definitiva, all'approvazio­ ne dell'Assembles o del Consiglio medesimo. Art. 23 (Votazlonf). Salvo il disposto dell’art. 22. b, le de­ liberazioni e le decisioni del Consiglio Permanente vanno prê­ te con la maggioranza dei due terzi dei presenti votanti e, se necessario, con voto segreto. Le nomine sono fatte a norma dell’art. 19. 1977 NOV 19 Art. 27 (Compiti della Presidenza). La Presidenza deUa Conferenza: d) cura 1’esecuzione dei deliberati dell’Assemblea e del Consiglio Permanente; b) prépara I'ordine del gior­ no per i lavori del Consiglio Permanente; c) coordina, tramite uno dei Vice President!, i lavori delle Commissioni e dei Co­ mitati; d) nomina ! membri dei Comitati, sentito il parere del Consiglio Permanente; e) mantiene 1 rapporti con le Conferenze Episcopali delle altre Nazioni; /) in casi gravi e urgent! prende, a nome proprio, le deliberazioni per sé spettanti al Consiglio Permanente, con 1’obbligo di riferire, appena possi­ bile. al Consiglio medesimo. Nel rendere pubbliche tali delibe­ razioni, ne sarà data contemporaneamente comunicazione ai membri della Conferenza. Cap. V. La Segreteria Generale Art. 28 (Composizione). La Segreteria Generale della C.E.I. si compone dei Segretario Generale, dei Sottosegretario e dell’Amministratore. La Segreteria Generale si awale dell'opera di vari uffici. Art. 29 (Nomina pontificia de! Segretario Generale e no· mine dei Sottosegretario e dell'Am ministrato re). Il Vescovo Segretario Generale è nominato dal Sommo Pontefice su pro­ posta della Presidenza, sentito il Consiglio Permanente. 11 Sottosegretario e l'Amministratore sono nominati dal Consiglio Permanente. Art. 30 (Funzioni dei Segretario Generale). II Segretario Generale svolge le sue funzion! in tutte le attivita della Con­ ferenza. In particolare: a) cura che vengano red atti i verbali delle riunioni dell'Assemblea, del Consiglio Permanente e della Presidenza» b) dirige gli uffici della Segreteria e ne coordina l'attività, c) fornisce alie Commissioni ed ai Comitati le informazioni e i dati di cui abbisognano per il loro lavoro; d) cura ! rapporti tra la C-EJ. e le singole Conferenze regionali; ne riunisce i S egret ari almeno una volta Lan no; e) mantiene i contatti con le Segreterie delle Conferenze Episcopali di altre nazioni; f) mantiene i debiti rapporti con i Dicasteri della Se­ de Apostolica, con la Nunziatura Apostolica in Italia e con Ia Segreteria dei Synodus Episcoporum. Art. 31 (Funsionl dei Sottosegretario). Il Sottosegretario collabora coi Segretario Generale nelle attivita di sua compe­ tenza, lo sostituisce in caso di nécessita e ne fa le veci in caso di ufficio vacante. Cap. VI. Π Consiglio di Amministrazione Art. 32 (Composizione). Il Consiglio di Amministrazione della CX.L si compone: — di uno dei Vice President!, che io presiede per incarico dei Présidente; — di quattro membri eletti dall’Assemblea. Esso elegge nel suo seno il Segretario. Art. 33 (Funsioni dell'Amministratore). L’Amministratore esercita le sue funzionl nell’ambito della Conferenza e for­ nisce al Consiglio di Amministrazione tutti gli elementi contabili dallo stesso richiesti. Art. 34 (Competenze deiConsifliodi Amminlstrazione\. II Consiglio di Amministrazione sovnntende a tutte le attivita economiche della Conferenza e in particolare: a) prowede a incrementare e coordinare le fonti di finanziamento; b) controlla la gestione am ministrat iva interna della Conferenza e degli organismi da essa dipendenti, servendosi anche dell’ope­ ra dei Revisori dei conti; c) stabilisée i criteri per Ia tenuta délia contabilitâ dl tutti gli organi dipendenti dalla Conferen­ za; d) esamina e approva i bilanci preventive e consuntivi di tutti gli organi della Conferenza e li présenta aU’Assemblea per l'approvazione. e) autorizza gli atti eccedenti I’ordinaria amministrazione; f) propone la conferma o la modifica del Cap. IV. La Presidenza contributo annuo da parte delle diocesi e lo sottopone all’approvazione dell’Assemblea; g) dà il parere preventivo sui proArt. 24 (Composizione). La Presidenza della C.EJ. si comgrammi ordinari e straordinari di attivita delle Commissioni, pone del Présidente, di tre Vice President! e del Segretario dei Comitati e degli Uffici della Conferenza. per quanto riGenerale. guarda la parte economics. Salvo cas! riservati, partecipano aile riunioni il Sottosegre­ Art. 3S (Revisori dei conti). 1 Revisori dei conti sono no­ tario e l'Amministratore. senza diritto di voto. minati dalla Presidenza della C.E.I. Art. 25 (Nomina pontificia del Présidente), In consideraArt. 36 (Finanziamenti). 1 finanziamenti per l'attività del­ zione dei particolari vincoli deUTpiscopato d'Italia con il Pa­ la C.EJ. saranno assicurati: a) dai redditi dei patrimonio pa, Vescovo di Roma, la nomina del Présidente della Confe­ delta C.EJ.; b) da un contributo annuo a carico delle diocesi, renza è risen at a al Sommo Pontefice. proposto dal Consiglio di Amministrazione e approvato dalArt. 26 (Funtloni del Présidente). Il Présidente dirige l’ai1’Assemblea; c) dai redditi su tutte le edizioni dclla C.E.I. che t Hit à generale della Conferenza. ii Consiglio Permanente ritiene opportuno di riservare olla In particolare gli compete: a) rappresentarc giuridicamen­ medesima, d) da eventual! contributi di enti e di privati, da te la C.EJL; b) tenere le relazioni tra la Conferenza e la Sede lasciti e da donazioni. Apostolica e riferire periodicamente a questa sulla situazione Art. 37 (Devoluzione dei beni). In caso di scioglimento o religiosa in Italia, c) tenere le relazioni tra la Conferenza e le soppressione della CJE.I. i suoi beni saranno devoluti alia Se­ Autorité civili national!, d) convocare, su deliberazione dei de Apostolica. Consiglio Permanente, le senioni dell’Assemblea c presieder It; e) convocare e prtsiedere il Consiglio Permanente; /) con­ Cap. VII. Le Commissioni e i Comitati Episcopali vocare almeno una volta I'anno i President! delle Conferenze regionali; g) in casi di particolare gravita e urgenza. prendere Art. 38 (Mtuziont). La C E I., per studiare e formulae Is deliberationi straordlnafie. suile quali riferirà ai Consiglio Per­ toluzione dei problemi relativi ai vari settori delle attivita delmanente. 7377 7378 1977 NOV 24-DEC 8 SS. CC. PRO SACR. ET CULTU - PRO GENTIUM EVANG. - PAULUS VI n. 4541-4543 la Chiesa in Italia, costituisce nel suo seno Commissioni e Co­ mitati Episcopali. Le Commissioni hanno carattere di stabilita; i Comitati hanno carattere transitorio. Art. 39 (Présidente e Segretario). Le Commissioni e i Co­ mitati eleggono nel loro seno il Présidente e il Segretario e si riuniscono periodicamente sccondo lc esigenze pastorali. Art. 40 (Esperti). Le Commissioni e i Comitati si owalgono dell'opera di esperti presbiteri, religiosi e laid. Art, 41 (Riunioni périodicité dei president!). Per il coordinamento della loro attività, la Presidenza della C.E.I. indice e presiede riunioni periodichc dei president! delle Commissio­ ni e dei Comitati. Art. 42 (Relazioni ai Consiglio Permanente)^ Le Commis­ sioni e i Comitati riferiscono sulle loro attfvità al Consiglio Permanente. universo mundo paci fovendae dicati, qui vel 1 lanuarii vel aUo die α Conferentia Episcoporum statuto quotannis peragitur. Ubi peculiaris quaedam pro pace celebratio habetur, de liccntia Ordinarii loci dici potest Missa pro pace, textibus ad­ hibitis qui in Missali Romano inveniuntur (cf. .Missale Roma­ num. editio typica altera, 1975, pp. 821-823). Opportuno tempore mittentur, ut specimen ad orationem fidelium in Missa pro pace peragendam, textus peculiares, qui se referant ad thema unoquoque anno propositum. Nactus occasionem, libenter sensus venerationis meae erga Te pando atque permaneo in Domino addictissimus. - Jacobus R. Card. KNOX,Praefectus. Cap. VIII. Le Conferenze Episcopali Regionali 1977 NOV26.-SCpro GENTIUM EVANG., RESCR. PART.· Facultas ad casum datur Conferentiae Episcopali eri­ gendi associationem interdioecesanam sacerdotum, nonnullis iniunctis condicionibus Art. 43 (Autonomia e coord inamento). Le Conferenze Episcopali regionali godono di una loro autonomia. ma coordinano tra di loro e con la Conferenza nazionalc le attivita pa­ storali. Art. 44 (Rapporto con i Religiosi). Le Conferenze regio­ nali istituiscono rapporti di collaborazione con I Comitati re­ gionali dei Superiori Religiosi Maggiori e con quelli delle Re­ ligiose. Art. 45 (Rapporto con le Autorità civili). Le Conferenze regionali mantengono rapporti con le Autorité civili della Re­ gione. Art. 46 (Vescovi dimissio nari). Le Conferenze regionali tengano in conveniente considerazione i Vescovi italiani che hanno lasciato il loro ufficio e risiedono nella Regione pasto­ rale. Art. 47 (Cariche). Il Présidente, il Vice Présidente, il Se­ gretario devono essere eletti dai membri delle singole Confe­ renze. Sono eleggibili alla carica di Présidente solo i Vescovi residenziali e i Vescovi Coadiutori cum iure successionis. Art. 48 (Presidenza). U Présidente approve l'ordine del giorno delle riunioni e ne dirige lo svolgimento. In caso di sua assenza lo sostituisce il Vice Présidente. Art. 49 (Delegari regionali). Le Conferenze regionali eleg­ gono i delegati regionali, Vescovi o sacerdoti, per i vari settori di attività pastorale. Art. 50 (Validità delle riunioni). Per la validité delle riu­ nioni delle Conferenze regionali è necessaria la presenza di due terzi dei membri. Art. 51 (Deliberazioni obbliganti). Per le deliberazioni di interesse generale nella Regione occorre il consenso di tutti i membri presenti e assenti. Le deliberazioni, per divenire obbliganti, devono essere promulgate per la propria diocesi da ciascun Ordinario. Cap. IX. Disposizioni Generali Art. 52 (Durata delle cariche elettive). 11 Présidente e il Segretario Generale sono nominati per un triennio e possono sempre essere riconfermati. Tutte le cariche in seno alla CJE.I. hanno la durata di tre anni e non si puo essere ricletti alla stessa carica dopo due trienni completi e consecutivi. Art. 53 (Regolamenri). La C.E.I. e le Conferenze regionali possono darsi propri regolamenti in conformité al présente Statuto. Art. 54 (Interpretazione dello Statuto edelRegolamento). Per dirimere eventual! incertezze in merito all'interpretazione dello Statuto e del Regolamento, il Consiglio Permanente puô istituire un Gruppo di studio o Giunta per lo Statuto e il Re­ golamento, che cessera appena elaborato il parere richiesto. Spetta al Segretario Generale fornire tutti gli elementi di giudizio. Art. 55 (Recognitio pontificia). Il présente Statuto e le sue eventual! modifîche avranno validità solo a seguito della recognitio della Sede Apostolica. Esso entrera in vigore un mese dopo la sua pubblicazione sul "Notiziario” ufficïale della C.E.I. ♦ Conferentiae Episcopali Italiae, Prot. N., 1029/53: Noti­ ziario della Conferenza episcopale Itallana, ann. 1977 num. 10 p. 211. 4541 1977 NOV 24.- SC pro SACR.-CULTU, LIT. CIRC. PART.· Normae dantur pro celebratione Missae die in univer­ so mundo paci fovendae dicato Romae, die 24 novembria 1977 Eminentissime Domine .Honori mihi duco transmittere ad Te normas pro celebratione Sanctae Missae occasione diei in 7379 * Notlt. 13 (1977) 609. Adn. Vide “Specimen ritus cele­ brationis” In Notlt. 13 (1977) 610-612. 4542 26 Novembre 1977 Eccellenza Reverendissima. Sono qui pervenuti gli stimati Rapporti NN. 1973-a e 2139, rispettivaniente dei 27 luglioe dei 13 luglio ultimo seorso, concernenti Tassociazione interdiocesana dei sacerdoti dei Rwanda, di cui hanno anche trattato gli Ecc.mi Presuli di codesta Nazione quando sono venuti in visita “ad limina” a Propaganda. Al riguardo, questo Sacro Dicastero dopo aver consultato la Sacra Congregazione del Gero, al fine di conoscere Ia normativa in casi simili per i territori di Diritto comune, ritiene di comunicare alTEccellenza Vostra, perché ne diaconoscenza alTEcc.mo Arcivescovo di Kigali, quanto segue. Nonostante il diffondersi dei fenomeno associative di ca­ rattere interdioccsano, Ia Santa Sede ritiene tuttora in vigore il principio enunciato dal Canone 686 del C. J. C., sccondo il quale l’autorità competente ad approvare un’associazionc ecclesiale c il Vescovo locale e Ia Santa Sede. Di conseguenza, la Conferenza Episcopale, come tale, non ha diritto di procede­ re alTapprovazione, neanchc se Tassociazione è di carattere nazionalc, a mono che non ne ottenga facoltà da parte deUa Santa Sede stessa. Tuttociô, in attesa che la Pontificia Com­ missione per la Revisione dei Codice di Diritto Canonico, che ha alio studio un aggiornamento, insieme alie Sacre Congregazioni interessate, della disciplina di tali consociazioni, abbia formulato una nuova normativa in proposito. Pertanto, Propaganda, dopo approfondito esame dei caso in oggetto, e tenendo conto dei positivo parere delTEccellenza Vostra, nonché dei desiderio espresso c delle garanzie fornite da codesto Ecc.mo Episcopate, concede, con la présente, la necessaria facoltà alla Conferenza Episcopale rw an de se di permettere *‘ad experimentum” c “ad triennium” Tassociazionc interdioccsana dei sacerdoti rwandesi, purché sia salvaguardata Tautorità dei Vescovi locali e si vigili perche l’associazione mantenga la propria fîsionomia e fin ali ta di aiuto per la vita spirituale, intellettuaJe e materiale del clero, che si svolga sotto la direzione dei Vescovi e col loro beneplacito per quanto riguarda iniziative, direttive e programmi. L’Ecc.mo Métropolite vorrà poi fornire, al termine del pe­ riodo di prova triennale, informazioni e giudizio sulla attuazione ed i risultati della menzionata associazionc, al fine di poter procedere o meno alla sua definitiva approvazione. NelTaccusare pure riccvimento dello stîmato Rapporto N. 2160 del 25 ottobre ultimo seorso, circa le Commissioni Nazionali di *4Justitia et Pax’* in codeste due Repubbliche, profitto dclla circostanza per confermarmi con sensi di distinto ossequio, dellTccellenza Vostra Reverendissima devotissimo nel signore. - D. S. Lourdusamy, Segretario. Tiziano Scalzotto, Sottosegretario. • Pro-Nuntlo Apostollco In Rwanda. Prot. N. 4830/77: Blbllografla misslonarla 41 (1977) 302-303. 4543 1977 DEC 8.-PAULUS VI, NUNTIUS. AAS 70 (1978) 49-55 Nuntius scripto datus ob diem ad pacem fovendam toto orbe terrarum Calendis /anuariis a. 1978 celebrandum: De violentia abicienda deque pace concilianda Al mondo, all’Urnanità noi osiamo aneor * uni volta nvok gere la parola mite e solenne di Pace. Questa pareil d oppri- 7380 η. 4543 PAULUS VI: NUNTIUS IN DIE PACIS FOVENDAE 1977 DEC 8 me e ci esalta. Non è nostra, essa discende dal regno invisibile, le espressioni antigiuridiche in cui si esprime; ma le m ani fest ail regno dei cieli; noi ne awertiamo la trascendenza profetica, zioni, ch’essa da qualche tempo e in alcuni ambienti va dispicnon spenta dalle nostre umili labbra» che vi prestano voce: gando, esigono un’analisi propria, assai varia e difficile. Essa "Pace in terra agli uomini oggetto délia benevolenza divina” deriva da una decadenza deila coscienza morale, non educata, (Lc. 2, 14). Si, noi ripetiamo. la Pace deve essere! La Pace é non assistita, permeata di solito da un pessimism© sociale, che possibile’. ha spento nello spirito il gusto e Hmpeçno délia onesta proQuesto è Tannuncio; questa e la nuova, sempre nuova e fessata per se stessa, nonchè ciô che vi e di più bello e di più grande notizia; questo è il Vangelo, che anche alTalba del facile nel cuore umano, Tam ore, quello vero, nobile e fedcle. nuovo ciclo sidereo, l’anno di grazia 1978, noi dobbiamo pro­ Spesso la psicologia dei violento parte da una radice perversa clamare per tutti gli uomini: la Pace é Π dono offerto agh uo­ di vendetta ideale, e quindi d’una giustizia insoddisfatta, ma­ mini, che essi possono, essi devono accogliere, e collocare al cerata in pensieri amari ed egoisti, e potenzialmente spregiuvertice dei loro spiriti, dei loro programmé delle loro sperandicata e sfrenata verso qualsiasi scopo; il passibile sostituisce ze, deila loro félicita. 1’onesto; solo freno è il timore d’incorrere in qualche sanzioLa Pace, ricordiamolo subito, non é un sogno puramente ne pubblica e privata; e percio Tatteggiamento abituale di ideale» non è una utopia attraente, ma infeconda e irraggiunquesta violenta è quello delTazione nascosta e delTatto vile e gibile; ê, e dev’esscre, una realtà, una realtà mobile e da gene­ proditorio, che ripaga la violenza stessa coi successo impu­ rare ad ogni stagione della civiltà, corne il pane di cui ci nunito. triamo, frutto délia terra e délia divina Prowidenza, ma opera La violenza non è fortezza. Essa c lesplosione d'una cieca deU’uomo lavoratore. Corne non è la Pace uno stato di atarasenergia, che degrada 1’uomo il quale vi si abbandona, abbasria pubblica, in cui chi ne gode é dispensato da ogni cura e disandolo dal livello rationale a quello passionale; ed anche feso da ogni disturbo, e puô concéderai una beatitudine sta­ quando la violenza conserva una certa padronanza di sé, essa bile e tranquilla, che più sa dlnerzia e di edonismo, che non cerca vie ignobili per affermant: le vie dell‘insidia, della sordi vigore vigilante ed operoso; la Pace è un equilibrio che si presa, deila prevalenza fisica sopra un awersario più debole e regge sul moto e che dispiega continue energie di spirito e di forae indifeso; profitta deila sorpresa, e dello spavento di lui azione; è una fortezza intelligente e vivente. e deila follia propria; e se cosî è fra i due contendenti, quale è Noi percio supplichiamo, anche alie soglie di questo nuo­ il più vüe? vo anno 1978, tutti gli uomini di buona volonté, le persone Quanto a un aspetto délia violenza eretta a sistema "per responsabili della condotta collettiva della vita sociale, i Poli­ regolamento di conti”, non ricorre essa a forme ablette di otici, i Pensatori, i Pubblicisti, gli Artisti, gli Ispiratori della 0dio, di rancore, di inimicizia che costituiscono un pericolo pinione pubblica, i Maestri della scuola, delTarte, dclla preper la convivenza, e che squalificano la comunità in cui esse ghiera, e poi i grandi ideatori ed operatori del mercato mon­ decompongono i sentimenti stessi di umanità, che formano il diale delle armi, tutti, a riprendere con generosa onestà la ritessuto primario e indispensabile d’una qualsiasi società, fa­ flessione circa la Pace nel mondo, oggi! miliare, tribale» comunitaria, che sia ? Sembra a noi che due fenomeni capitali si impongono alla La violenza è antisociale per i metodi stessi che le consencomune attenzionc con facile soprawento nella valutazionc tono di organizzarsi in una complicita di gruppo, in cui l’o50 della Pace stessa. / mertà forma il cemento di coesione e lo scudo di protezione; 11 primo fenomeno è magnificamente positivo, ed è costi- un disonorante senso dell’onore le conferisce un pa^ativo di tuito dal progresso evolutivo della Pace. Essa è un’idea che coscienza; ed è questa una delle deformazioni oggj diffuse del guadagna prestigio nella coscienza de!Tumanità;essa avanza, e vero senso sociale, che ricopre col segreto e con la minaccia di precede e accompagna Tidea del progresso, che è quella del- spietata vendetta certe forme associate di egoismo collettivo, l’unità del genere umano. La storia del tempo nostro, sia det­ diffidente délia normale légalité e sempre abile ad eludeme to a sua gloria, è tutta cosparsa dai fiori d’una splendida dol'osservanza, tram ando, quasi per forza di cose, imprese cri­ cumentaziône in favore della Pace, pensata, voluta, or^ minali, che talora degenerano in gesta di spietato terrorismo, ta. celebrata e difesa: Helsinki insegna. E confermano queste cpilogo della via falsa intrapresa, e causa di deprecabili repres­ speranze la prosslma Sessione Speciale dell’Assembles Gene­ sion!. La violenza conduce / alla rivoluzione, e la rivoluzione 52 rale dellO.N.U.» consacrais al problema del disarmo, come alla perdita délia liberté. E' sbagliato Tasse sociale intomo al pure i numerosi sforzi di grandi e di umili operatori della pace. quale la violenza svolge il proprio fatale sviluppo; scoppiata Nessuno oggi osa sostenere come principii di benessere e corne reazione di forza, non priva talvolta di logico impulso, di gloria dei programma dichiarati di lot ta micidiale fra gli uo­ conclude il suo ciclo contre se stessa e contro i motivi che ne mini, cioè di guerra. Anche dove le espressioni comunitarie hanno provocato Tintervento. E' forse il caso di ricordare la d'un legittimo intéressé nazionale, suffragato da titoli che lapidaria frase di Cristo contro il ricorso impulsivo all'uso d'u­ rembrano coincidere con le ragioni prevalent! del diritto.non na spada vendicativa: ° ... Tutti quelli che mettono mano alla riescono ad affermais! mediante la guerra come via di soluziospada, periranno di spada” (Air. 26, 52). Ricordiamo, dunne, si confida ancora che possa essere evitato il ricorso dispe- que: la violenza non è fortezza. Essa non esalta, ma umilia rato all'uso di anni, oggi come non mai follemente omicida e l uomo che vi fa ricorso. distruttorc. Ma ora la coscienza del mondo è inorridita dall'iIn questo messaggio di Pace noi parliamo della violenza potesi che la nostia Pace non sia che una tregua e che una in­ come del suo termine antagonista, e non abbiamo pariato di commensurabile conflagrazione possa essere fubmineamente guerra, la quale tuttora merita la nostra condanna, anche se scatenata. oggi la guerra ha una sua riprovazione, sempre più diffusa, ed Noi vorremmo essere in grado di fugare questo immanente, ha contro di sé un lodevole sforzo sempre più qualificato, sia terribile incubo, proclamando a grande voce Tassurdità della socialmente, che politicamente; e poi perché la guerra è re­ guerra moderna c Tassoluta nécessita deila Pace, non fondata pressa dalla stessa terribilità delle proprie armi. di cui essa pœ sulla prevalenza delle armi, oggi dotate d’un infernale poten- trebbe immediatamente disporre nella supertragica éventuali­ riale bellico (ricordiamo la tragedia dei Giappone), 0 sulla té, che essa avesse a scoppiare. La paura, comune a tutti i Poviolenza strutturale di taluni regimi politici, ma sul metodo poli ed ai più forti specialmente, contiene la éventualité che paziente. razionale e solidale dclla giustizia e deila liberta, la guerra abbia a scatenarsi in una cosmica conflagrazione. E quale le grandi istituzioni intemazionali, oggi e sistenti, vanno alla paura, argine più mentale che reale, si accompagna - noi promovendo e tutelando. Noi confidiamo che gli insegnamen- l’abbiafno detto - uno sforzo razionale ed elevato ai supremi ti magistrali dei nostri grandi Prodecessori. Pio Xll e Giovan­ livelli politici, il quale deve tendere non tanto a bilanciare le ni ΧΧΠΙ, continue ran no ad ispirare su questo terna fonda­ forze degli eventual! contendenti, quanto a dimostrare la su­ mentale la sapienza del maestri moderni e degli uomini poli­ prema irrazionalità délia guena, ed insieme a stabilire rapportici contemporanei. ti ira i Popoli sempre più interdipendenti, solidali alla fine, e Ma ad un secondo fenomeno, negativo questo c concomi­ sempre piu amichcvoli ed umani. Dio voalia che cosi sia. Ma non possiamo chiudere gli occhi sulla triste real ta dél­ tante coi primo, vogliamo ora accennare, ed e qucllodella vio­ knza passionale. 0 cerebrale. Esso va diffondendosi nella vi­ ia guerra parziale, sia perché essa conserva la sua féroce preta crrilizzata moderna, profittando delle agevolazioni di cui senza in zone particolari. sia perché psicologicamente essa non è affatto esclusa nelle torbide ipotesi délia storia contem­ gode Tittività dei cittadino per insidiare e colpire, a tradimenporanea. La nostra guerra contro la guerra non è ancora vinta to di wüto. il citudino-fratello. che ostacola Icgalmente un e il nostro "si’’ alla Pace è piuttosto ottativo che reale. perché proprio intéresse. Questa violenza, che possiamo ancora chiain tante situazioni geografiche e politiche. non ancora compo­ mare privata, anche se astutamente organizzata in gruppi ste in giuste e pacifiche soluzioni, rimane endemica Hpotesi clandestini e fazioni. assume proporzioni préoccupant!, tali di futuri conflitti. Il nostro amore alla Pace deve rimanere in 51 da diven/tare costume. Si potrebbe definire delinquenza. per 7381 7382 1977 DEC 10 SACRA CPNGREGATIO PRO SACRAMENTIS ET CULTU DIVINO guaidia; anche altrc prospettive chc non quella d’una nuova guerra mondiale ci obbligano a considerare e ad esaltare la Pa­ ce anche al di fuori delle trincce militari. E difatti noi dobbiamo oggi difcndcre la Pace sotto il suo aspetto, potremmo dire, mctafisico, anteriore e superiore a quello storico e contingente dclla pausa militare e della este53 riore “tranquillitas ordinis”; I vogliamo considerare la causa dclla Pace nspecchiata in quella dcllavita umana stessa. 11 no­ stro “si” alla Pace si allarga ad un “si” alla vita. La Pace deve affermira non soltanto sui campi di battaglia, ma dovunque si svolge l’esistenza dell’uomo. Vi c, anzi vi deve essere, anche una Pace chc tutela questa csistenza non solo dalle minacce delle armi bclliche, ma una Pace altresi che protegge la vita in quanto tale, contro ogni pericolo, ogni malanno e ogniinsidia. Il discorso potrebbe essere vastissimo, ma i nostri punti di riferimento sono ora pochi c determinati. Esiste nel tessuto délia nostra civilté una categoria di Persone dotte, valenti e buone, le quali hanno fatto della scienzae dell’arte sanitaria la loro vocazione e la loro professione. Sono i Medici, e quanti col loro e sotto la loro direzione, studiano ed operano per l’esistenza e il benessere dell’umanité. Onore e riconoscenza a questi sapienti c generosi tutori della vita umana. Noi, ministri della Religione, guardiamo a questa elettissima categoria di Persone, addette alia salute fisica e psichica dell’umanité, con grande ammirazione, con grande gratitudine e con grande fiducia. Per molti titoli la salute fisica, il rimedio alie malattie, il conforto al dolore, 1’energia dello sviluppo e del lavoro, la durata dell *e sistenza temporale, ed an­ che tanta parte della vita morale dipendono dalla saggezza e dalle cure di questi protettori, difensori e amici delTuomo. Noi siamo a loro vicini e ne sosteniamo, come a noi c possibi­ le, la fatica, l'onore, lo spirito. E noi speriamo d‘averti con noi solidali nelTaffermare e nel difendere la Vita umana in quelle singolari contingenze nelle quali la Vita stessa puo esse­ re cqmpromessa per positivo ed iniquo proposito d’umana vo­ lonté. Il nostro “si” alla Pace suona un “si” alla vita. La vita dell’uomo, dal suo primo accendersi all’esistenza, è sacra. La legge del “non uccidcre” tutela questo ineffabile prodigio del­ la vita umana con trascendente sovranità. Questo è il princi­ pio che govema il nostro ministero religioso in ordine all’essere umano. Noi confidiamo d’avere alleato il ministero terapeu tieo. E confidiamo non meno nel ministero che alia vita umana ha dato principio, quello generatore, quello materno in primo luogo. Oh! quanto si fa delicato il nostro discorso, quanto commosso, quanto pio e quanto forte! La Pace ha su questo campo deila vita che nasce il suo primo scudo di protezione; uno scudo munito delle più morbide protezioni, ma scudo di difesa e di amore. Noi non possiamo percio che disapprovare ogni offesa alia vita che nasce, e non possiamo che supplicare ogni Autorité, ogni debita competenza, di operare affinché al54 1'aborto volonta/rio sia dato divieto e rimedio. H seno mater­ no e la culla delTinfanzia sono le prime barrière che non solo difendono con la Vita la Pace, ma che la costruiscono (cfr. Pr. 126, 3, ss.). Chi sceglie, in opposizione alla guerra e alia vio­ lenza, la Pace, sceglie per cio stesso la Vita, sceglie 1’Uomo nelle esigenze profonde ed essenziali; cd è questo il senso dei présente Messaggio, che ancora noi inviamo con umile e ar­ dente convinzione ai Responsabili deila Pace sulla terra e a tutti i Fratelli nel mondo. Ma noi dobbiamo aggiungere una postilla per i Ragazzi, che délia société sono il settore più vulnerabile di fronte alia violenza, ma altresi la speranza di un domani migliore: ad es­ si pure giunga, per qualche via benevola e intelligente, questo Messaggio per la Pace. Diciamo il perché. Primo perché: nei Messaggi per la Pace degli anni precedent! abbiamo messo in evidenza che not non parliamo in nostro nome soltanto, ma parliamo in nome di Cristo, che è “il Principe deila Pace” nel mondo (Js. 9, 6), e che ha detto: “Beati i promotori deila Pace, perché essi saran­ no chiamati figli di Dio” (Air. 5, 9). Noi crediamo che senza la guida e 1’aiuto di Cristo la Pace vera, stabile e universale, non è possibile. E crediamo anche che la Pace di Cristo non indebolisce gli uomini, non li rende gente p au row e vittima deila prepotenza degli altri, ma piuttosto li fa capaci di lottore per la giustizia e di risolvere tante questioni con la genero­ si ta, anzi coi genio dell’amore. Secondo perché. Voi ragazzi siete spesso portati a litigare. Ricordatelo: è una vanité nociva volere apparire forti contio gli altri fratelli e compagni con la lite, con le percosse, con li­ ra, con la vendetta. Fanno tutti cosi, voi rispondete. Male, vi diciamo noi; se volete essere forti, siatelo coi vostro animo. 7383 η. 4544 coi vostro contegno; sappiate dominarvi; sappiate anche perdonare e tornare presto amici con quelli che vi hanno offeso: cosi sarcte dawero cristiani. Non odiate alcuno. Non siate orgogliosi nei confront! di altri ragazzi, di persone d'altra condizione sociale, di altri Paesi. Non agite per intéressé egoista, per dispetto, non mai per vendetta, ripetiamo. Terzo perché. Noi pensiamo che voi ragazzi, diventando grandi dovete cambiare la maniera di pensare e di agire dei mondo d’oggi, che é sempre pronto a distinguera, a separarsi dagli altri, a combatterli: non siamo tutti fratelli? non siamo tutti membri deila stessa famiglia / umana? e non sono tutte 55 le Nazioni obbligate ad andare d’accordo, a creare la Pace? Vol, ragazzi del tempo nuovo, dovete abituaivi ad amare tutti, a dare alla société l’aspetto d’una comunité più buona, più onesta, più solidale. Volete dawero essere uomini, e non lupi? volete dawero avere il merito e la gioia di fare del bene, di aiutare chi ha bisogno, di sapere compiere qualche opera buona col premio solo della coscienza? Eb bene, ricordatevi le parole dette da Gesù, durante l’ultima cena, la notte prima della sua passione, Egli disse: “Io vi do un comandamento nuovo: che voi vi vogliate bene gli uni gli altri ... Da questo tutti sapranno che siete miei discepoli, se avrete amore gli uni per gli altri” (Jo. 13, 34-35). Questo è il segno della nostra autenticité, umana e cristiana, volersi bene gli uni gli altri. Ragazzi, salutiamo tutti e vi benediciamo. Parola d’ordine: No, alia violenza; Si, alia pace. A Dio! Dal Vaticano, 8 dicembre 1977. - PAULUS PP. VI. 4544 1977 DEC 10.- SC pro SACR.- CULTU, LIT. CIRC PART.· Facultas prorocatur per triennium utendi Precibus Eu­ charisticis pro Missis cum pueris et pro reconciliatione Romae, die 10 decembris 1977 * Eminentissime Domine, Sacrum hoc Dicasterium exitum consultationis apud nonnullas Con ferenti as Episcopales per­ actae circa usum Precum eucharisticorum pro Pueris et de re­ conciliatione, iudicio Summi Pontificis de ipsius mandato sol­ licite submisit. Conferentiae Episcopales, quibus facultas iisdem Precibus utendi concessa fuerat, aestimationem bonam de usu illarum fere unanimae habuerunt. Quaedam autem inter eas petitio­ nem fecerunt ut usus Precum prorogaretur ultra finem cur­ rentis anni 1977, cum breve interiectum tempus fuerit inter 1nitium et finem concessionis; quod quidem multum deminuit facultatem animarum pastoribus datam rationem habendi de efficacitate pastorali ipsius experimenti. Summus Pontifex vero benigne induisit ut usus Precum eucharisticarum pro Missis cum pueris et de reconciliatione ad aliud triennium prorogaretur, usque scilicet ad finem anni 1980 eventuri, iisdem, quae antea, servatis condicionibus, sive pro Conferentiis Episcopalibus, quae facultate iam fruuntur, sive pro ceteris Conferentiis, quae Sancta Sede approbante usum Precum in propriam nationem introducere vellent. Quae dum praescripta Tecum communicare placet, Sacra haec Congregatio opportunum ducit nonnullas condiciones in mentem revocare, ad introductionem atque usum ipsarum Precum omnino necessarias: 1) Usus Precis eucharisticae pro Missis cum pueris limita­ tur ad Missas, quae pro ipsis tantum celebrantur, aut ad illas in quibus maior pars participantium ab ipsis constituitur (cf. fasciculum cura S. Congregationis pro Cultu Divino editum, cui titulus Preces eucharisticae pro A fissis cum pueris et de reconciliatione, Romae, 1 nov. 1974, p. 2, n. 4). 2) Preces “de ** reconciliatione adhiberi possunt quando peculiares celebrationes fiunt super themata de reconciliatio­ ne et de paenltentia, praesertim tempore Quadragesimae, occa­ sione peregrinationum vel conventus spiritualis (/bfcf., p.2 n.l). 3) Textus sunt “ad interim” et “ad experimentum". Pro­ inde publici iuris in editionibus officialibus fieri nequeunt, neque in Missale Romanum sunt inserendi (ibid., p. 2, n. 1). 4) Sanctae Sedis erit, post experimentum, textus definiti­ vos praebere, ita ut in Missale Romanum Inserantur. Interea Conferentiae Episcopales, ope Commissionum de re liturgica rite Institutarum ad normam n. 44 Constitutionis Sacrosanctum Concilium, prorsus ad laborent ut subsidia apta apparentur (textus, melodiae praesertim quoad acclamatio­ nes), ita ut participatio imprimis puerorum ad celebrationes, quae pro ipsis peraguntur, actuosa atque sapiens evadat, fine eorundem celebrationum numquam oblitterato: “Semper prae oculis habendum est tales celebrationes eucharisticas pueros versus Missas adultorum manuducere debere, praeser­ tim eas, ad quas communitas Christiana in dommicte conveni­ re debet” (cf. Directorium de Missis cum pueris, n. 21). Conferentiae Episcopales, quae Preces eucharisticas pro Missis cum pueris et de reconciliatione nondum adhibuerunt. 7384 SIGNATURA APOSTOLICA - PAULUS VI η. 4545 - 4549 quaeque facultatem iisdem utendi Sanctae Sedi petere vel­ lent, notum habeant praedictam concessionem finem habitu­ ram esse anno 1980 exeunte. Omni quo par est obsequio, pergratum mihi est sensus er­ ga Te venerationis meae pandere atque me profiteri Tibi in Domino addictissimum. - lacobus R. Card. KNOX, Praefectui Vergilius Noè, a Secretis adru netus • Ad Praesides Conferentlarum episcopalium, Prot. N. CD 2250/77; Notlt. 13 (1977) 555-556. 1977 DEC 13-21 cellency, Your most devoted. - Pericle Card. FELICI, Prefect. Aurelius Sabattani, Secretary. • Praesldl Conferentiae episcopalis Statuum Foederato­ rum American Septentrionalis, Prot. N. 9597/77 VT, Iuxta verslonem vuloatam In: The Jurist 38 (1978) 220. Adn. Vide, Ib. p. 221-224, allegatum “Memorandum" Ipsius Signaturae Ap. cum expresse notatis singulis animadversionibus, et Ib., pae. 218-219, litteras quibus Praeses eiusdem Conferentiae episcopalis praedictam epistulam et “Memorandum" Signatu­ rae Ap. singulis Episcopis, una cum propriis monitis et adnotatlonibus, transmittebat. 4545 4547 1977 DEC 13.- SIGNAT. AP„ LIT. CIRC AAS 70 (1978) 75 1977 DEC 17.-PAULUS VI, LITT. AP. AAS 70(1978)83-84 Collegium Sancti Petri Apostoli, in Urbe, Pontificium edicitur Litterae circulares ad Archiepiscopos et Episcoposdioecesanos: De effectibus, quoad exercitium jurisdictionis judicis competentis, recursus ad Romanum Pontificem Canon 1569 C I. C. unicuique fideli jus agnosdt petendi ut propria causa, in quovis judicii gradu et in quovis litis sta­ dio, deferatur ad Sanctam Sedem. Quod ius, cum cohaereat cum munere Romani Pontificis, firmum et integrum manet. Usu tamen constat hoc iure quandoque partes abuti, tan­ tummodo ad moras iudicio nectendas vel ad exsecutionem sententiae impediendam. Quapropter hoc Supremum Tribunal, re collate cum Sanc­ tissimo, ne ordo jurisdictionum perturbetur, in mentem revo­ cat huiusmodi extraordinarium recunum, qui ipsi personae Romani Pontificis dirigitur, nec exercitium iurisdictionis in judice competenti suspendere, nec exsecutionem sententiae, contra quam non suppetant vel propositae non sint impugna­ tiones quae ex iure vim habent exsecutionem suspendendi (cfr. can. 1889, 1893, 1895, 1898. 1907). Quod ceterum aperte statuitur canone 1569, § 2. Quo fit ut quaelibet inhibitio vel suspensio legitimi cursus judiciarii admittenda non sit nisi constet, ex authentico docu­ mento legitimae auctoritatis, Summum Pontificem circa ordi­ nem procedendi in eadem causa aliquid peculiariter decrevisse. Haec dum communicantur, rogantur Archiepiscopi et Epi­ scopi dioecesani ut ea Tribunalium Officialibus nota faciant. Romae, 13 Decembris 1977. - Pericles Card. FELICI,/Vaefectus. Aurelius Sabattani. Archiep. tit. Justinian., a Secretis. PAULUS PP. VI Ad perpetuam rei memoriam. - Provido consilio et impul­ su Pontificii Operis a Sancto Petro Apostolo die XVIII mensis Ianuarii anno MCMXLVII vi Decreti Sacrae Congregationis de Propaganda Fide conditum est et canonice erectum in Urbe Collegium ab eodem Principe Apostolorum nuncupatum, cuius esset sacerdotes dioecesano * excipere / e territoriis ei- 84 dem Sacrae Congregationi subiectis, qui Romae ecclesiastica studia exercerent et ad munera in suis regionibus post modum implenda se apte componerent. Cupiens vero hanc domum cleri in spem Ecclesiae instituendi magis ornare et augere at­ que etiam cum Apostolica Sede arctius coniungere. Venerabi­ lis Frater Noster Agnellus Sanctae Romanae Ecclesiae Cardi­ nalis Rossi, Sacrae Congregationis pro Gentium Evangelizatione seu de Propaganda Fide, ut plenius nunc appellatur, Prae­ fectus, preces Nobis adhibuit, ut iisdem aedibus nomen Ponti­ ficii CoUegii benigne tribueremus. Nos vero, fore confisi, ut ibi uberrima semper pietatis doctrinaeque subsidia alumnis praebeantur, votis huiusmodi libentissime obsecundandum es­ se censuimus. Quapropter hisce Litteris Nostraque auctoritate Collegium Sancti Petri Apostoli, quod est in hac alma Urbe, Pontificium edicimus omnibusque i uri bus et honoribus, quae huiusmodi titulo respondent, afficimus. Haec statuimus, de­ cernentes hasce Litteras firmas, validas atque efficaces iugiter exstare ac permanere. Contrariis quibusvis non obstantibus. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, sub anulo Piscato­ ris, die XVII mensis Decembris, anno MCMLXXVII, Pontifi­ catus Nostri quinto decimo. - loannes Card. VILLOT, Secre­ tarius Status Adn. P. TOCANEL ln Apoll 51 (1978) 23-28. 4546 4548 1977 DEC 17.-PAULUS VL LITT. AP. AAS 70 (1978) 84-85 Internationale Collegium a S. Paulo gentium Apostolo, in Urbe, Pontificium edicitur 1977 DEC 14.- SIGNATURA APOST., MONITUM. PART.· Signatura Ap. nonnullas animadversiones adnotat cir­ ci sensum rectam applicationem ‘Normarum’ particu­ larium apud Tribunalia ecclesiastica S. F. A. S. in per­ tractandis causis nullitatis matrimonii vigentium, et circa iurisprudentiam in iisdem causis tenendam December 14. 1977 four Excellency In reference to the discussion whkh I PAULUS PP. VI Ad perpetuam rei memoriam. — De institutione cleri autochthonis sollicitum, Sacrum Consilium Nomini Christiano propagando, per Decretum die XXV mensis Martii hoc anno MCMLXXVII editum, novum Internationale Collegium Missionale a Sancto Paulo Gentium Apostolo in Urbe, ac quidem in loco “Villa Carpegna” vulgo appellato, pro huiusmodi alumnis ex toto terrarum orbe canonice erexit. Volens autem earum aedium momentum ac decus amplificare, Venerabilis Frater / Noster Agnellus Sanctae Romanae Ecclesiae Cardi- 85 nalis Rossi, Sacrae Congregationis pro Gentium Evangelizatione seu de Propaganda Fide Praefectus, Nos rogavit, ut iisdem nomen Pontificii Collegii Largiremur. Nos vero fore sperantes, ut dilecti filii, qui ibidem degant, tales evadant, qui exemplo Sancti Pauli se impendant et superimpendant pro animabus (cfr. 2 Cor. 12. 15). probe rati sumus eas preces perlibenter esae audiendas. Quocirca hisce Litteris Nostraoue auctoritate Internationale Collegium Missionale a Sancto Paulo gentium Apostolo, Romae conditum. Pontificium edicimus omnibus­ que iuribus et honoribus, quae eiusmodi titulus infert, affici­ mus. manente nexu, quo cum Pontificio Opere a Sancto Pe­ tro Apostolo coniungitur. Haec statuimus, decernentes has Litteras firmas, validas et efficaces iugiter exstare. Contrariis quibusvis non obstantibus. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, sub anulo Piscato­ ris. dic XVll mensis Decembris, anno MCMLXXVII, Pontifi­ catus Nostri quinto decimo. - loannes Card. VILLOT. Secre­ tarius Status had within this Supreme Tribunal on last October 26th in­ volving the Secretary and the Defender of the Bond - with His Excellency, Archbishop Bernardin, then the Prendent of that Episcopal Conference, concerning the application of the Norms which Pope Paul VI conceded for the use of the Tribu­ nals of the United States of America, and responding to the letter of the same President, written on November 3rd, 1 am ordering the transmission of the accompanying memorandum of my office to Your Excellency, from which the principal exceptions against the manner in which certain Tribunals belonging to your Conference arc acting are pointed out 1 shall appreciate it if Your Excellency will inform the ex­ cellent members of the Conference of this communication, so that, where it is needed, judges and officers of the Tribunals may be stimulated to the faithful observance of laws and of sound jurisprudence. I use this occasion to ask Your Ecellency, according to the norm of the letter of Cardinal Villot, Prefect of the Com­ mission for Public Affairs of the Church, sent to the President of your Episcopal Conference on May 22.1974. that you no­ tify this Supreme Tribunal of the number of cases decided by one judge, and the number of cases which were conclu­ ded with the force of execution without appeal. In the meantime, with all best wishes. I remain. Your Ex- 7385 4549 1977 DEC 21.-SIGNATURA APOST.. DECR. PART.· Necesse non est. antequam libellus acceptetur Advo­ catum ex officio petenti designare Viso decreto a Sacra Romana Rota die 15 ianuarii 1976. 7386 1977 DEC ...1978 IAN 2 SS. CC. PRO SACR. ET CULTU - PRO INST. CATHOLICA in causa de qua supra, lato, quo reicctus est interventus tertii in causa, seu dominae A. Μ.; Mature perpenso recursu diei 22 aprilis 1976, quo eadem Domina querelam nullitutis proposuit adversus praedictum decretum, autumans sibi denegatum esse ius defensionis ob neglectam petitionem de gratuito patrocinio; Auditis partibus (sc. patrono partis conventae, qui scriptas animadversiones exhibuit, et parte actrice, quae sese remisit iustitiae Tribunalis) necnon patrono recurrentis ex officio no­ minato, Considerato voto Promotoris Iustitiae deputati; Attenta natura decreti S. Romanae Rotae diei 15 ianuarii 1976, quo reiectus est libellus a domina A. M. propositus; Cum necesse non appareat advocatum ex officio tribuere petenti, antequam libellus acceptetur, et ideo adhuc non con­ stet haud agi dc causa futili vel temeraria; Supremum Signaturae Apostolicae Tribunal, in Congressu habito die 20 decembris 1977, coram infrascripto Cardinali Praefecto, decrevit: “Recursum reiciendum esse, in casu”. Datum Romae, e sede Supremi Signaturae Apostolicae Tribunalis, die 21 decembris 1977. - Pericles Card. FELICI, Praefectus, Aurelius Sabattani, Secretarius. • Prot. N. 7794/76 CG: Documenta recentlora circa rem matrimonialem et processualem, vol. II, Roma 1980, p. 110. 4550 1977 DEC ... - SC pro SACRAM.-CULTU, RESP. PART.· Responsa ad proposita dubia: 1. Utrum benedictio abbatialis adhiberi possit etiam pro Abbatibus titularibus. - 2. De sacramentis quae m Passione Domini et in Sabbato Sancto celebrari possunt I - AD ORDINEM BENEDICTIONIS ABBATIS DUBIUM. Utrum benedictio abbatialis quae habetur in Ordine Benedictionis Abbatis et Abbatissae, adhiberi possit etiam pro Abbatibus titularibus. RESP. Benedictio abbatialis quae invenitur in Ordine Be­ nedictionis Abbatis et Abbatissae, adhiberi potest tantum nro ANNUS 4551 1978 IAN 2.-SC pro INSTIT. CATH., CIRC-NORM. PART.· Rogantur Ordinarii locorum ut quantocius redigant programma pastorale dioecesanum de modo agendi m vocationibus sacerdotalibus et religiosis cooptandis ac instituendis, et Index proDonitur argumentorum una cum modo proceaenai in eius evolutione Programmi diocesani per le vocazioni con riferimento ai "Piani di Azione ” nazionali degli Episcopati LITTERAE CIRCULARES Roma, 2 genxudo 1978 Eccellenza Reverendissima, agli inizi dei corrente decen­ nio, quando la crisi di aspiranti alia vita consacrata nella Chie­ sa aveva raggiunto limiti di eccezionale gravita, la S. Sede, e in particolare questo S. Dicastero, non voile tirarsi indietro di fronte alla difficile situazione. ma ri ten ne suo dovere affrontarla insieme con i Vescovi, nella volontà di pervenire ad una visione comune dei complessi problemi esistenti e degli inter­ venti che essi esi Revano. 7387 η. 4550 - 4551 Abbatibus qui, post eorum electionem canonice factam, rc^jmen alicuius communitatis exercent. Proinde benedictio de qua supra dari nequit Abbatibus, qui regimine communitatis careant, etiamsi titulo abbatial! variis ex rationibus, praesertim historicis (ex. gr. si aliquam ecclesiam regunt, quae titulum abbatialem se cum fert) de fac­ to frui possunt. Etenim in Decreto diei 9 novembris 1970, quo Sacra Con­ gregatio pro Cultu Divino novum "Ordo Benedictionis Abba­ tis et Abbatissae *' promulgavit, sermo est tantummodo de ri­ tu pro Abbate monasterii qui religiosae familiae praeest. Ceterum integer ritus significat et exprimit “religiosam fa­ miliam supernam gratiam invocare super eum, quem ducem sibi elegit in via perfectionis percurrenda” (Ibid.)·, ac ideo, si pro Abbate titulari adhiberetur, mera fictio evaderet necnon inanis caeremonia, ratione dumtaxat externae sollemnitatis usurpata. II - AD MISSALE ROMANUM DUBIUM. Utrum rubrica: "Hac et sequenti die. Ecclesia, ex antiquissima traditione, sacramenta penitus non celebrat", quae invenitur in Missall Romano, Feria ΥΊ in Passione Domi­ ni, sub n. 1, intellegi debeat de omnium sacramentorum aut tantum de Missae sacrificii celebratione. RESP. Rubrica intellegi debet tantummodo de Missae sa­ crificii celebratione. Etenim verba: “sacramenta penitus non celebrat” de­ prompta sunt e litteris Papae Innocenti! I ad Decentium, in quibus dicitur: “Nam ubique constat apostolos biduo isto (id est feria VI et sabbato) in moerore fuisse et propter metum ludaeorum se occuluisse; quod utique non dubium est in tan* tum eos ieiunasse biduo memorato, ut traditio ecclesiae ha­ beat, isto biduo sacramenta penitus non celebrari' (pp. 25. 4: PL 20, 555 B -556 A). Secundum consuetudinem primorum saeculorum, pascha­ le sacrum ieiunium, quod celebratur Feria VI in Passione Do­ mini. et iuxta opportunitatem etiam Sabbato Sancto usque ad Vigiliam Paschatis (cf. Normae universales de Anno liturgico et de Calendario, n. 20), comprehendit etiam ieiunium seu abstinentiam a celebratione eucharistica. Huiusmodi manet ratio necnon significatio rubricae n. 1 Feriae VI in Passione Domini. • Notlt. 13 (1977) 601-602. 1978 Per tali motivi la S. Congregazione, dopo avere consultato le Conferenze Episcopali, rivolse prcghicra alie Conferenze stesse, affinché volcssero redigere e approvare i nuovi “Piani di Azione” nazionali per tutte le vocazioni consacrate. Le Conferenze Episcopali accolsero 1 Invito, ed in un bre­ ve volgere di anni i “Piani di Azione * ’ nazionali divennero realtà: mirabile esempio di iniziativa concorde in un settore cssenziale per la vita e ftwenire della Chiesa. Il Santo Padre riconobbe chc i “Piani di Azione’’ furono “elaborati dalle Conferenze Episcopali in spirito di autentica collegialità” (Cfr. L Osservatore Romano, 22 nov. 1973). Gli Em.mi Cardinali ed Ecc.mi Vescovi Membri di questa S. Congregazione, nelle Riunioni Plenarie tenute durante il decennio, seguirono premurosamente revohrerri della situ·· zione. Nella Riunione più recente, dei 29-30 marzo 1977, poterono rilcvare i segni evidenti di miglioramento chc si stanno manifestando in varie parti del mondo. II Santo Padre b aveva già interpretati come “simboli di confortante rip re sa” (cfr. AAS 68 (1976) 658). Tuttavia la stessa Riunione Plenaria do vette riconosccre che, accanto α segni positivi, sussutono an­ cora fenomeni préoccupant!, i quali potrcbbero j^gravani. qualora si diffondessero ancora di più un certo spirito di m· differenza o di rassegnazione al peggio. o certe valutazioni in contralto con il bisocno d! sacri ministri. 7388 π.4551 SACRA CONGREGATIO PRO INSTITUTIONE CATHOLICA 1978 IAN 2 che il “Piano” diocesano per le vocazioni dovrebbe rispettare In considerazione di do, gli Em jni ed Eccmi Membri del­ alcune condizioni: la Plenaria, dopo avere espresso gratitudine ai Pastori di dio­ 1. La pastorale delle vocazioni nei quadro della pastorale cesi per quanto è stato attuato in questi anni; manifestarono d’insieme. - Il “Piano” dovrebbe essere concepito in relazione unanimi il parere che sia necessario compiere ancora uno sfor­ al!'insieme della pastorale diocesans e definire il suo program­ zo comune e deciso, al fine di dare piena applicazione, nelle ma in rapport© ai vari settori che possono co nd iz ion are la maChiesc particolari, alie direttive contenute nei “Piani di Azio­ nifestazione e la perseveranza delle vocazioni consacrate. E ne” nazionali degli Episcopati. L'iniziativa avrebbe il duplice quindi, praticamente: in rapporto alla evangelizzazione inter­ scopo: di consolidare ed estendere, con il divino aiuto, i suc­ na, alla pastorale giovanüe e famigliare. alla vita e apostolato del clero e altre persone consacrate, al funzionamento degli cessi già conseguiti; di offrire incoraggiamento ed esempio, istituti destinati alla formazione specifica dei nuovi aspiranti, con vera carità ecclesiale, a quelle parti che si trovassero anco­ anche dt coloro che optano per gli Istituti missionari. ra in difficolti 2. Aspetti essenziali deila pastorale per le vocazioni - Il Questa S. Congregazione, pertanto, in ossequio al voto “Piano” deve dare rilievo agli aspetti essenziali dell’azione da formulate dalla Riunione Plenaria, in accordo con le altre SS. svolgere. Praticamente: all’aspetto dottrinale (la comunità Congregazioni competenti, con il consenso dell’Augusto Ponche accogfie la Parola di Dio sulla vocazione cristiana e le vo­ tefice, rivolge ora rispettosa preghiera allTccellenza Vostra cazioni consacrate e che deve produire presbiteri per la perpeReverendissima, affinché voglia penonalmente prendere in tuazione della Frazione del Pane). All'as pet to spirituale (la comunità che partecipa alla liturgia, soprattutto aUTucaristia, considerazione la grande convenienza di redigere e pubblicare e domanda opérai per la messe del Signore). All’aspetto orga- se cio non fosse ancora awenuto - un programma pastora­ nizzativo-operativo (la comunità che agisce ordinatamente a le ο “Λαηο di Azione 'per tune le vocazioni consecrate. servizio dei nuovi chiamati, cooperando, per la sua parte, con Nel manifestare a Vostra Eccllenza questo cordiale ma Colui che chiama), pressante invito, la S. Congregazione è cosciente di muoversi 3. Realismo e adattamento. - 11 “Piano” diocesano non sulk Linee stabilite dal Concilio: puo essere un “Piano” nazionale in miniatura. Esistono differenze tra diocesi e diocesi. Ogni Chiesa particolare ha la sua i1) Si chiede infatti ai Pastori un nuovo sforzo operante dentità. Praticamente: il “Piano” deve cercare di veder chiaro non solo a vantaggio delle proprie diocesi, ma di tutta h Chie­ nella realtà locale, anche se non fosse delle migliori. Deve sa (Cfr. Lumen gentium, n. 22; Christus Dominus, η. 6; Ad scegliere obiettivi prioritari. Ammettere delle tappe. Indicare gentes, η. 38). La S. Congregazione contribuirà con il suo inmodi e mezzi per raggiungere gli scopi: le direttive più sagge teressamento, affinché le mighori esperienze di singole Chiese resterebbero inefficaci, se non si accettassero i sacrifici nesiano conosciute e poste a servizio di altre. cessari per attuarle. 2) Si chiede ai Pastori un nuovo sforzo a favore di tutte le Π. Quale iter ü “Piano” dovrebbe seguire vocazioni consacrate, perché tutte sono state confidate aile loro cure (cfr. Christus Dominus, η. 15; Optatam totius, n. 2; Un se m plice cenno a questi punti: red azione, ap prov azio­ Ad gentes, n. 38). La Chiesa ha immenso bisogno, in primo ne, pubblicazione, trasmissione alla S. Sede. luogo, di vocazioni presbiterali. Ma ha pure immenso bisogno 1. Redazione in collaborasione. - Il “Piano” deve servire a di vocazioni alie altre forme di vita consacrata- Senza il conti­ tune le vocazioni, salva la preminenza che compete, per sua nuo affluire di persone consacrate, le Istituzioni educative, nature, al presbiterato. Praticamente: il “Piano” dovrebbe es­ cultural!, caritative, sociali deila Chiesa deperiscono. E con il sere elaborato con il concorso, e sostenuto dal consenso, dei loro declino si riduce il raggio operativo della Chiesa in ordine responsabûi delte varie vocazioni: presbiterato, diaconato per­ alla sua missione... manente, Istituti religiosi, Istituti secolari, vita missionaria. Quegli stessi che dovranno poi anche cooperare attivamente 3) Si chiede ai Pastori un nuovo sforzo ”in aiuto particoalla applicazione. larmente a quelle regioni, dove più urgente è la richiesta di o2. Approvazione e pubblicazione. - E’ necessario che il te­ perai per la vigna del Signore” (Cfr. Optatam totius, η. 2). sto definitivo sia munito de^approvazione del Vescovo dio­ L’esaurirsi di vocazioni in Paesi che finora avevano offerto cesano. Cosi il “Piano” costituirà norma di comportamento numeroso personale ecclesiastico a Chiese in stato di necessiper l'intere comunità. Nell’ipotesi che sorgesse qualche con­ tà, causerebbe conseguenze di portata incalcolabile. flit to di competenza in materia di pastorale delle vocazioni, il Concilio ha già offerto il criterio per la composizione: attenerPer contribuite fin d'ora, in qualche modo, alla elabora$i allé disposizioni della S. Sede e deH’Ordinario del luogo (cfr. zione del ‘’Piano” diocesano, ci permettiamo di allegare alla Perfectae caritatis, η. 24). E’ conveniente che il “Piano” ven­ présente comunicazione un breve “indice di argomenti’’, che ga pubblicato, ossia présentât© ufficialmente dal Vescovo alia meritano di essere particolarmente considerati e approfondit! diocesi. Da qualche parte la pubblicazione è awenuta in occa­ in sede locale. Tali argomenti sono txatti dal Concilio, da di­ sione délia “Giomata mondiale di preghiera per le vocazioni”. rettive pontificie, dalla “summa” formata dal “Piani di Azio­ 3. Trasmissione alla S. Sede. · Il “Piano” diocesano dovrà ne” nazionali, da suggerimenti degli Em.mi Cardinali ed concorrere al bene di tutta la Chiesa. Percio si rivolge cortese Ecc.mi Vescovi Membri di questa S. Congregazione. invito, affinché il testo sia trasmesso alla S. Congregazione Nei medesimo spirito di servizio con cui porgiamo a Vo­ per FEducazione Cattolica — Città dei Vaticano — non oltre stra Eccellenza il nostro modesto contributo, La preghiamo la Pasqua del 1979. La trasmissione potrà essere effettuata didi volerci comunicare, se già pubblicato, o quando sarà pub­ rettamente dallOrdinario diocesano, oppure attraverso la blicato, il testo del Suo “Piano” diocesano. Questo cortese Rappresentanza Pontificia. atto dell’Eccellenza Vostra ci consentira di iniziare il previsto scambio di informazioni con altre Chiese particolari. HL Indice di argomenti Ma esso sarà pure prezioso per la preparazione di un nuovo 11 “Piano” potrà assumere la forma che sembrerà più op­ Congresso di Vescovi delegati delle Conferenze Episcopali e portuna al Pastore délia diocesi e ai suoi collaboratori. Anche dalle Assemblée Episcopali dei Patriarchi. di Superiori e Supe­ i “Piani di Azione” nazionali degli Episcopati furono redatti riore Generali, di Direttori Nazionali delle vocazioni, e di altri in modi assai diversi. Questo “indice di argomenti” segue un Responsabûi. Da quell’incontro dovrebbe derivare nuovo im­ semplice schema logico, non esclusivo, non esauriente, tanto pulso alla causa delle vocazioni consacrate, nella prospettiva meno obbligante: 1. Premesse. 2. Persone responsabili. 3. Mez­ del prossimo decennio. Tale Congresso dovrebbe avere luogo zi necessari. 4. Conclusioni operative. alla fine del 1979. 1. Premesse In fiduciosa attesa délia Sua gradita risposta, sipiifichiamo In via preliminare il “Piano” dovrebbe contenere: 1) Un ea Vostra Eccellenza Reverendissima la nostra nconosccnza same délia situazione locale. 2) Una riflessione teologica sulla per questo dono chc Ella vorrà offrire alla Sua diocesi e a Chiesa particolare in ordine aile vocazioni consacrate. tutta La Chiesa. 1) Esame délia situazione locale. - I “piani si Azione” Con sensi di pronfonda stima e sincera venerazione La os­ degli Episcopati hanno illustrato le situazioni nazionali. Sarà sequio e mi conlermo Suo devotissimo. · Gabriel-Marie Card. utile che il “Piano” diocesano esamini bene la situazione su GARRONE, Prefetto. scala locale. L’esame dovrebbe riguardare: MODUS PROCEDENDI ET INDEX ARGUMENTORUM Suggcrimenti circa la rcdazionc del "Piano di Azione • diocesano per le vocazioni e Indice di argomenti I. Come dovrebbe essere daborato il “Piano" In analogia con I “Plani di Axione” dedi Episcopati, an- 7389 a) alcuni aspetti quantïtativi: ad esempio. numéro ed et à dei sacerdoti operanti a servizio deUa diocesi. Analogamente per altre persone consacrate, operanti a servizio deUa diocesi. Personale ecclesiastico che la diocesi offre ad altre Chiese. Aspiranti alla vita consacrata e missionaria, nativi nella diocesi, ma che svolgeranno la loro missione altrove. Prevision! sul personale ecclesiastico ritenuto necessario alla diocesi, a breve e medio termine. Prévision! su parrocchie e altre istituzioni che si troveranno eventualmente in diffîcoltà. per insufficienza di personale, ecc. 7390 1978 LAN 2 SACRA CONGREGATIO PRO INSTITUTIONE CATHOLICA b) Alcuni aspetti qualitativi: aspetti positivi e meno positi­ vi nella vita deila comunità; nella vita e apostolato dei clero diocesano e dl altre persone consacrate; nell'atteggiamento dei giovani verso lu Chiesa, ecc. c) La ricerca delle cause di una eventuate e scarsa perseveranza degli aspiranti. Potrebbero esservi cause este me t ad esempio, le rapide trasformazioni di mentalité e di costume, ecc.; e cause interne alla comunità, ad esempio, incomprensione dei giovani verso la Chiesa e le sue istituzioni; insufflcienze nella pastorale giovanile e nella pastorale delle vocazio­ ni: forse difetti di “leadership”, ecc. * 2) Riflessione teologica sulla Chiesa particolare in ordine alie vocazioni. - 11 “Piano” dovrebbe trascendere le realtà im­ mediate e porre in rilievo, nella luce deila fede, il valore e la missione deila Chiesa particolare (cfr. Lumen gentium, n. 23; Christus Dominus, nn. 11 ss.; Ad gentes, n. 19 ss.). La Chiesa particolare deve apparire essa stessa in stato di vocazione alia santità, in stato di missione, in'stato di testimonianza, in sta­ to di servizio (cfr. At. 2, 42-48; 4, 32 ss.). Ne derivano applicazioni importanti. 11 Concilio ha affermato che “il dovere dl promuovere te vocazioni appartiene a tutta la comunità cri­ stiana”, e che “tale dovere si assolve anzitutto con una vita perfettamente cristiana” deila stessa comunità (cfr. Optatam totius, n. 2). E quindi la “nécessité di formare vere comunità: profonde nella preghiera, fraterne nella carità, dinamiche nella missione. La vocazione viene compress airintemo di una comunità, di cui normalmente è ü frutto più prezioso”. (Dagli Atti deila Congregazione Plenaria dei 30-31 marzo 1976). La riflessione teologica dovrebbe indurre ad un esa­ me di coscienza. Il “Pianor’ dovrebbe porre in questione la tmmagine che ia Chiesa locale offre di se stessa alia sua gioventù. “Bisogna riconoscere che le vocazioni corrispondono alia vita deUa Chiesa. Se i giovani vedono che la Chiesa vale, essi vengono. Molti giovani dicono le motivazioni deila pro­ pria scelta. Ci vuole infatti una ragione per offrire la vita. E’ molto importante vedere come la Chiesa vive in determinati luoghi” (Dagli Atti citati). 2. Persone responsebili Premesso che “il dovere di promuovere te vocazioni appar­ tiene a tutta la comunità cristiana”, il Concilio enumera le persone che più direttamente ne sostengono la responsabilità (loc. cit.). Il “Piano” dovrebbe dunque fare riferimento ad es­ se: 1) Il Vescovo. 2) Sacerdoti e altre persone consacrate. 3) Genitori e altri educatori. 1) Il Vescovo. - *E opportuno — e sarà motivo di ediflcazione —-che in un documento pubblicato per sua iniziative e con la' sua approvazione, il Vescovo manifesti alia diocesi le proprie sollecitudini pastorali. Il Concilio ha insistito sul do­ vere e sulla responsabilità del Vescovo verso tutte le vocazio­ ni (Cfr. testo fondamentale in Christus Dominus, n. 15, che applica Lumen gentium, nn. 44-45; anche Ad gentes, n. 38; Optatam totius, n. 2). In sostanza, il Vescovo opera per te vo­ cazioni nell’esercizio del suo ordinario “munus docendi, san­ ctificandi et regendi”. E quindi: “La soluzione del problema delte vocazioni dipende in gran parte dai Vescovi, che sono gli animatori deila Chiesa locale; aipende dal modo con cui esercitano il loro episcopato, dalle loro relazioni, come padri dei­ la fede, con il Popolo di Dio” (Dagli Atti deila Congregazione Plenaria dei 30-31 marzo 1976). Gli Em.mi ed Ecc.mi Pasto­ ri, Membri della S. Congregazione, hanno particolarmente menzionato: a) atti di magistero episcopale per illuminare i fedeli in genere e gruppi particolan: giovani, famiglie, educatori. b) Assemblée liturgiche: “Si segnala rinteresse che présen­ ta la preparazione al sacramento deila Confermazione me­ diante il contatto personale dei Vescovo con i cresimandi e anche con i loro genitori e educatori, da attuarsi prima deila celebrazione liturgies. E’ un impegno oneroso, pero molto vantaggioso, poiché consente un incontro diretto, semplice e franco, che fa cadere vari pregiudizi e contribuisce a raiforzare la comunione dei fedeli con il primo Pastore deila diocesi” (dagli A tti citati). Analogamente awiene nella “Giomata Mon­ diale di preghiera per te vocazioni”. preparata con interventi dei Pastore e celebrata, nella sede episcopale, sotto la sua presidenza. c) Personale appello dei Vescovo a singoli giovani e a grup­ pi di giovani, scelti e maturi, perché apprendano direttamente dal loro Pastore le nécessité deila Cniesa particolare e deila Chiesa universale. d) Inoltre: “Inferessare le nuove structure ecclesiali, come il Consiglio Presbiterale e Pastorale. Anche il sinodo diocesa­ no dovrebbe interessarsi alia questione” (Dagli Atti citati). In· coraggiare H clero, le persone consacrate, i Seminari e i Re­ sponsabili di essi. Dare impulso all'Opera delle vocazioni, se­ condo le finalité pastorali, 1'estensione, i mezzi previsti dal Concilio (cfr. Optatam totius, nn. 2-3). 2) Sacerdoti e altre persone consacrate. · Il “Piano” deve sottolineare con forza la responsabilità privilégiât a dei sacer­ doti e di altre persone consacrate. Per il clero, testo-base del Concilio in Presbyterorum ordinis, n. 11, dove si illustra il principio che la responsabilità verso te vocazioni “sane perti­ 7391 η. 4551 net ad ipsam missionem sacerdotalem” (Cfr. anche Optatam totius, n..2; Ad gentes, n. 39). Per analoghe responsabilité di altre persone consacrate, cfr. Perfectae caritatis, n. 24. AII’ef­ ficacia di questa azione si oppongono alcuni fatti: “11 grande numero di sacerdoti che chiedono la riduzione alio stato laicale crea Hmpressione che il sacerdozio non costituisca un impegno serio e perpetuo”. “Accade che sacerdoti tormentati da una crisi d’identité dissuadano i giovani dal pensare a una vocazione sacerdotale. Accade chc altri sacerdoti, che abbandonano il ministero, creino scoraggiamento tra i giovani, timorosi di andare incontro, fra pochi anni, ad una medesima sorte di frustrazionc senza speranza” (Dagli Atti deUa Congre­ gazione Plenaria dei 29-30 marzo 1976). Praticamente, il “Piano” dovrebbe porre in rilievo alcuni punti: a) L'efficacia dipende innanzitutto dalla persona stessa dei sacerdote sostenuto dalla grazia divina: “Un sacerdote se­ reno e felice nei suo ministero, svolto con générosité e dedizione, ê il migliore promotore delle vocazioni” (Dagli Atti ci­ tati). Un ministero nei quale il sacerdote deve sentirsi segno visibile di Cristo Sacerdote, strumento di Cristo Salvatore, te· stimone del suo Vangelo, servitore dei Popolo di Dio (cfr. Presbyterorum ordinis, nn. 1-3; 10; 11; 12; 16). Un ministero nei quale deve rivelarsi, in comunione coi Vescovo, maestro di dottrina, di preghiera, di vita cristiana, di apostolato. Ana­ logamente, per i religiosi, cfr. Lumen gentium, n. 44: consa· crazione, segno, testimonianza. Per i missionari, cfr. Ad gen­ tes, n. 24. Per i diaconi, cfr. Lumen gentium, n. 29). b) L’efficacia deriva dalla qualità dell'azione apostolica che il sacerdote svolge nell’esercizio quotidiano dei suo mini­ stero. Al sacerdote, cooperatore dei Vescovo» si applica cio che è stato accennato a riguardo dei Vescovo. Quindi: qualità deila sua predicazione e catechesi. Qualità deila cura dedicata alie azioni liturgiche, particolarmente aile assemblée eucaristiche e al sacramento délia Penitenza. Qualità dei suoi contatti personali con i giovani, dei suoi consigli, deila sua direzlone spirituale. c) Ma tutto questo esige competenza, e quindi preparazione. Esige scambio di esperienze e collabora:Ione con altri sa­ cerdoti, religiosi, religiose, laici. Esige anche incoraggiamento: “Occorre rawivare nei cuore dei sacerdoti la preoccupazlone co st an te di suscitare, con 1’aiuto divino, delle vocazioni sacer­ dotali, religiose, missionarie. Appositi incontri sacerdotali su questo argomento rinvigoriscono la fede dei sacerdoti e gli restituiscono la speranza” (Dagli Atti citati). d) Quanto si è detto dei sacerdote, vale pure, con te dovute distinzioni, per te altre persone consacrate. Particolare menzione meritano le molte Suore e Fratelli che dedicano la loro vita ai giovani, nelle scuole e in altri istituzioni, in ogni parte dei mondo, e possono svolgere un’opera mirabile anche in ordine alie vocazioni. 3) Genitori e altri educatori. · Il “Piano” diocesano deve invitare i genitori — e altri educatori che ne propongono l*azione educative - ad una migliore cooperazione. 11 Concilio ha trattato 1’argomento: cfr. Lumen gentium, n. 1Perfectae caritatis, n. 2; Apostolicam actuositatem, η. II; Ad gentes, nn. 19; 39; 41 ; Presbyterorum ordinis, n. 11; Gaudium et spes, n. 52. Quesfultimo testo è fondamentale, perché deli­ nes l’immagine deila famiglia credente, che educa i propri fi­ gli alla maturité umana e cristiana, con cui potranno seguire in piena responsabilité la loro vocazione, anche alla vita con­ sacrata. Questo é il contributo essenziale che la famiglia deve dare. Se volesse spingere oltre, potrebbe invadere la competenza specifica dei pastori, condizionare la liberté dei figli. turbare 1’azione deUa Grazia. Praticamente, il “Piano” deve dare suggerimenti: a) per aiutare i genitori, e altri educatori, a formani una giusta mentalità, e ad acquisire la necessaria preparazione an­ che in questo settore délia loro responsabilité educative. b) Invitari! quindi a operare: con Timpiego dei mezzi edu­ cat ivi che ad essi competono con Vesemoio di vita cristiana, di amore nella Chiesa, di dedizione apostolica; con ia preghie­ ra-, con il saggio consigllo dato al giustô momento. 3. Mezzi necesse ri La Chiesa si serve di determinati “mezzi” per conseguire I suoi fini generali di evangclizzazlone e santificazione (cfr. C. I. C. can. 726). La Chiesa applica i medesimi mezzi. con mo­ dalité opportune, anche al fine particolare di promuovere te vocazioni consacrate. Qui vençono menzionati brevemente al­ cuni punti. I "Piani” diocesani potranno svilupparli e completarli. 1) Annuncio deila Parola di Dio sulla vocazione. 2) La vocazione e te vocazioni nella liturgia e nella preghiera deila comunità. 3) Educazione, istituzioni educative e vocazioni. 4) Lo strumento operative : 1’Opera delte vocazioni secondo Π Concilio. ~ ’V 1) A nnuncio delta Parola di Dio sulla vocatione e suile vocazioni Il ’Piano” diocesano deve dare indicazionl per la predica­ zione e la catechesi sulla vocazione cristiana e le vocazioni consacrate. Una predicazione e catechesi completa, sicura, proporzionata. nelfesposizione. al grado di comprensione dél­ ié diverse categorie. II Concilio ha offerto alia Cniesa un ricco 7392 π. 4551 SACRA CONGREGATIO PRO INSTITUTIONE CATHOLICA 1978 IAN 2 patrimonio d! dottrina. Ha illustrato la vocazione nel suo og- preghiera per le vocazioni” si présenta come un segno visibile getto, come vocazione generale e come vocazioni particolari. della comunita in preghiera, nunita coi Pastore della diocesi, Predsamente: vocazione generale delTumanfti alia salvezza; con i sacerdoti e altre persone consacrate, con i nuovi aspiran­ vocazione deUa Chiesa ad essere sacramento di salvezza; voca- ti, in comunione con il Sommo Pontefice e con la Chiesa uni­ zione cristiana battesimale alla fede, alla rantità, alla missione versale. evangelizzatrice. Vocazioni porticolari ai minis! eri gerarchici; 3) Educatione, istituzlone educativa e vocationi, · Suppoalia vita consacrata mediante i voti e altri sacri legami; alia vi­ sto il programma di oc esano di pastorale giovanile. il “Piano” ta missionaria. Vocazioni dei laici alie ordinarie mansioni del­ per le vocazioni espone in particolare gli interventi educativi la vita laicale e a certi uffid ecdesiali. II Concilio ha illustrato di propria competenxa. Il Concilio ha presentato una visione la vocazione neDa sua natura: come dono d! Dio; come appel­ d’insieme della pedagogia rivo It a al pieno sviluppo della per­ lo alia coscienza individuate; come chiamata della Chiesa at- sonality giovanile, nelle sue componenti: umana e cristiana, traverse i tegittimi pastori, nel caso di partlcolari vocazioni sodale e apostolica (cfr. Gravissimum educationis, nn. 1-2). ecctesiali. Il Condlio ha illustrato la vocazione nei suoi fini: Ferme restando queste basi, il Concilio ha dato indicazioni gloria di Dio; santifîcazione det chiamati; servizio per il bene sulla pedagogia speci fi eica delle vocazioni consacrate (cfr. Op­ e la salvezza dell’umanità (cfr. Lumen gentium nelHnsieme; tatam tortus, nn. 2-3; Presbyterorum ordinis, n. 11; Ad gen­ Dei verbum, n. 2; Perfectae caritatis, nn. 1;7-1 l;.4dgentes, tes, n. 38; Gaudium et spes, n. 52). Gli Em.mi ed Ecc.mi Pa­ nn. 1; 2-7; 16-17; Ή, 33: Apostolicam actuositatem, nn. 2-3; stori, Membri deUa S. Congregazione, hanno offerto notevoli Presbyterorum ordinis, nn. 2; 4-5; 11; Optatam totius, η. 2; contributi in merito. Praticamente, il “Piano” diocesano doGaudium et spes, n. 52. Cfr. anche i testi del Magistero ponti­ vrebbe svolgere alcuni punti: ficio: Messaggi del S. Padre per te "Giornate Mondial! di pre­ a) prima di tutto, operare affinche i giovani diventino coghiera per te vocazioni”; Letters Apostolica Sacrum diacona­ scienti della loro fede, amino la Chiesa, vivano cristianamentus ordinem, 18 giugno 1967, per la vocazione diaconalo: te, coltivino i loro miniori ri sentiment! di giustizia, fratemita. fraternité, AAS 59 (1967) 676-707; Esortazione apostolica Evangelica vita intesa come servulo. testificatio, 29 giugno 1971, per le vocazioni religiose: AAS b) Più in particolare, deve trovare qui applicazione cio che 63 (1971) 497-526; Esortazione apostolica Evangelii nuntian­ si è detto circa Fannunzio della Parola di Dio: present are ai di, Sdlcembre 1975, per una visione d’insieme: AAS 68 (1976) giovani, per tempo, in forma proporzionata alia loro com5-76. Cfr. anche ! rispettivi “Piani di Azione” delle Conferen- prensione, le varie see It e a speciale servizio del Signore, della ze Episcopali). SuU’aspetto dottrinale, gli Emjni ed Ecc.mi Chiesa, dell’umanité. e non solo le scelte ordinarie della famiPastori, Membri della S. Congregazione hanno manifestato glia, della professione, dell'impegno sociale e politico. preoccupazloni e sugxerimenti: “Se guardiamo ad una certi c) Deve trovare applicazione cio che è detto circa la Litur­ confusione di idee sul sacerdozio ministeriale, ne consegue la gia: invitare i giovani, molto per tempo, non solo a partecipa­ necesshà che la dottrina della Chiesa sul sacerdozio ministe­ re, ma anche ad esercitare il servis io liturgico, secondo le nor­ riale e sulla vocazione sacerdotale sia fedelmente esposta nel me liturgiche dei diversi riti. In questo modo i giovani comin“Plano di Azione” diocesano. Si ponga attenzione, afflnché ceranno presto a scoprire il loro posto e Ia loro dignità nella non si faeda confusione tra vocazione al sacerdozio ministe­ comunita crescente. Dal servizio liturgico è facile il passaggio riale e altre vocazioni ecclesiali”. “Si raccomandi lo studio dei alTeserdzio *défi apostolato a servizio della stessa comunita. document! conciliari che hanno trattato la questione delle vo­ In questo clima di fede, di preghiera. di apostolato, possono cazioni. In un’ampia visione dei carismi e de! minister! esis- maturare con il divino aiuto decisioni di più am pia portata. tenzlali nella Chiesa, si potrà discernere medio la forma di re­ d) Deve trovare applicazione cio che si e detto circa il con­ sponsabilité a cui ciascuno potrà essere chTamato per servire tatto diretto dei Pastore della diocesi, dei sacerdoti, di altre all’opera della evangelizzazione". ’Έ’ venuto nuovamente il persone consacrate, con singoli giovani e gmppi di giovani. tempo d! predicate che ogni vita è una vocazione che viene da ^L'esperienza insegna che e molto utile “ante baccalaureaDio. Molto si ha da imparare dal cardinale Newmannt anche ’’ o prima della “maturité”, (secondo le strutture scolastiquando dice: Oio mi ha creato per unsuo particolare disegno, tum che dei vari paesi), invitare dei giovani disposti a riflettere sul­ mio dovere è di scopririo'” (Dagli Atti della Congregazione la vocazione sacerdotale e religiosa, perché trascorrano una Plenaria del 29-30 marzo 1977). 11 “Piano” diocesano dovreb- giomata di riflessione in un Seminario maggiore o altro Istitube dunque, praticamente: to religioso, per pariare con essi, dare le informezioni che dederano, pregare inrieme” (dagli Atti della Congregazione a) ricordare che I fedeli in genere. e i giovani in particola- si re, non si Interessano di cose che non conoscono; e non le co- Plenaria dei 29-30 marzo 1977). e) Deve trovare applicazione cio che si è detto sulla specia­ noscono se non ne sono adezuatamente interessati Pertanto, ogni annuncio della Parola di Dio nellc varie forme, special- le responsabilité dei sacerdote come guida di anime: “Trj i mente nelle assemblée liturgiche e nella catechesi ordinaria, mezzi che possono contribute al discernimento e alia maturapuo offrire occasione d! pariare - “pro opportunitate” - della zione delle vocazioni è necessario dedicare particolare attenvocazione cristiana e delle vocazioni consacrate. La “Giornata zione alia dirtstone spirituale, fecondata dalla grazia sacra­ Mondiale d! preghiera per le vocazioni” puo e deve rappresen- ment ale della Penitens a" (Dagli Atti citati). /) L’applicazione dei principi sopra esposti e favorita dai tare una occasione privilegiata, come di fatto awiene, per questo annuncio. 1 Messagg! del Santo Padre ne costitulscono raggruppamenti fiovanili: “I raovimenti di apostolato e le co­ munita di base dovrebbero normalmente contribute al mani­ un esempio illuminante. b) Offrire, nello stesso “Piano”, una chiara sintesi dottri­ festarii di vocazioni ecclesiastiche. Perô a condizione che que­ nale a uso dei sacerdoti, religiosi, religiose, genitori, laid par- sti gruppl siano radicat! nella fede, assidui alia preghiera e all'ascoito della Parola di Dio, aperti alia comunione con la tkolarmente impegnati in questo apostolato. c) prevedere l’claborazlone e diffusione di speciali sussidi Chiesa universale” (Dagli Atti citati). Questi gruppi dovrebbe­ per la catechesi, ad atti a vari live Hi d! età e di cultura. Esisto- ro trovare U terreno ideale “particolarmente nella parrocchia, la quale, con la sua florente vita cristiana, deve attrarre i gio­ no esperienze esempiari in diverse diocesi. d) Programmmaxe U buon uso di altri mezzi di comunica- vani ed indirizzarli ad una attiva partecipazione” (Dagli Atti xtone sociale, per destare intéressé nel pubblico; creare un cli­ citati). g) L’applicazione dei principi sopra esposti è particolama di simpatia ve no le persone consacrate; deporre i germi d! akune co no see nz e che potranno svilupparsi in altre occasioni. mente favorita dalle scuole cattoliche, nelle quali, sia Tattua2) La vocas Ione e le vocas Ioni nella liturgia e nella pfe- zione di un completo “progetto educativo” umano e cristiano, sia Tesempio dei personale ecclesiastico che svolge Ia sua ghiera della comunltà. · La migliore conoscenza dottrinale atuta ! fedeli n corrvinceni che ogni vocazione è dono divino, missione tra i giovani e per i giovani. possono orientare ottiche devo essere chiesto con la preghiera, secondo la volonté mi elementi "a impegnarsi nel servizio di Dio a vantaggio dei espressa dal Signore e la tradizione risalente sgli inizi deUa vropri fratelli”, anche in ordine alie vocazioni consacrate (cfr. Chiesa (cfr. Mt 9. 37-38; Lc 6. 12-15; 10, 2; Gv 17; At 6, 6; S. Congregazione per ITducazione Cattolica, La Scuola Cat­ 13, 1-3). Il Condlio fa appello a questo dovere (cfr. Optatam tolica, 19 marzo 1977, specialmente nn. 34-47). tottus, n. 2; Ad gentes, n. 36; Presbyterorum ordinis, η. 11). h) L’applicazione dei principi sopra esposti è in modo priVI sono perô as petti da illustrare, perché il dovere della pre­ vilegiato dalle Istituzloni speciflche preparatorie al ghiera va oltre le pie pratiche di singole persone e gruppi. Fra- Seminariofavorita maggiore e agli Istituti di formazione religiosa e tkamente, il “Piano” diocesano dovrebbe: missionaria (Seminari minori, Scuole apostoliche, ecc.). (Cfr. a) sottolineare che il dovere della preghiera per le vocazio­ Optaram totius, n. 3; S. Congregazione oer le Chiese Orienta­ ni rientra nel dbegno divino di salvezza universale, che si at- li, Decreto Orientalium Religio serum Supremi Moderatores, tua anche con te noatra cooperatione; che pertanto questo 27 giugno 1972: AAS 64 (1972) 738-743; S. Congregazione dovere apparite ne a tuna ta comunltà, riguarda tutte 1e voca- per l Religiosi e gli Istituti Secolari, Istruzlone Renovationis xlonl. per ü bene di tutta te Chiesa; causam, 6 gennaio 1969. I, n. 4: AAS 61 (1969) 107-108; S. b) che questa preghiera deve chiedere tutto clô che è ne­ Congregazione per ITducazione Cattolica, Ratio fundamenta­ cessario non solo per U sortere delle vocazioni. ma anche per lis institutionis sacerdotalis, 6 gennaio 1970, nn. 11-19: AAS te peneverenxa del chtemati, per te loro santifîcazione. per te 62 (1970) 338-342). fécondité dette loro misiione; i) L’applicazione dei principi sopra esposti deve conseguic) che questa preghiera della comunitâ trova la masrima re il risultato di orientare alia vita ecclesiastica elemento accutapresrione nella assemblea eucartsdca, dove la Parola di Dio rat timente scelti, ossia dotati di buone qualité, sostenuti da î annuncteta. dove il sacrificio del Sianore si offre, dove Egli valide motivazionl, liberamente decisi a seguire una vocazione tteMu è présente alla Iode e alla supplica della comunitâ (cfr. consacrât a solo per i fini soprannaturali per cui la vocazione Sacrvianctum Concilium, n. 7). La “Giomata Mondiale di consacrata sussistc. “Sarebbe cosa vana perseguirc come sco- 7393 7394 1978 IAN 7 17 po dell’attivité per le vocazioni il numero dei candidati, se non si avesse prima di tutto la preoccupazionc di çuardare al­ la qualité dei soggctti, al loro equllibrio psichico, alia loro ma· tuntà, alla loro apertura mentale, al loro senso apostolico, al­ ia profondità della loro fede e alia testimonianza della loro vi­ *' (Dagli Atti citati). L’accurata scelta portera, con il divino ta aiuto, i suoi frutti: maggiorc sérénité negli aspiranti e nei can­ didati, perseveranza plu sicura, buon ordine negli Istituti format ivi, prestigio dello stato ecclesiastico, edificazione dei fedeli c. in definitiva, un vantaggio per lutta la Chiesa. 4) Lo strumento operativot lOpera delle vocazioni secon­ do il Concilio. - L’azione pastorale per le vocazioni è complessa. Esige quindi un minimo di organizzazione. Le diocesi avevano awertito questa nécessita e nel corso degli ultimi due secoli avevano creato uno stramento idoneo: 1’Opera delle vo­ cazioni. Cio fa onore al senso apostolico delle Chiese locali ed è un segno della presenza dello Spirito. Sulla base di quella tradizione viva nelle diocesi U Sommo Pontefice istitui, pres­ so la S. Congregazione dei Seminari e delle Université degli Studi, la “Pontificia Opera delle Vocazioni Ecclesiastiche", per 1'ultcriore promozione dellOpera in ogni parte della Chie­ sa (cfr. Motu Proprio Cum Nobis, 4 novembre 1941: AAS 33 (1941) 479; Statuti e Nonne esecutive: AAS 35 (1943) 369373). Cfr. anche il documento della S. Congregazione per le Chiese Orientali. 25 agosto 1954, inviato a tutti i Gerarchi Orientali). Il Concilio prese atto di queste istituzioni centrali e periferiche e delineô un progetto di Opera delle vocazioni idoneo ad affrontare le nuove nécessita. Il Concilio infatti vuole (“mandat‘9 che d’ora innanzi 1’Opera delle vocazioni promuova e diriga, sotto l’autorità dei Pastori, tutta l’attività pastorale per le vocazioni; con l’impiego di tutti i mezzi necessari e utili; a servizio di tutte le vocazioni; non solo nelTinteresse della Chiesa particolare, ma per il bene della Chiesa universale, guardando oltre i limiti delle diocesi, nazioni, famiglie religiose, riti, con particolare sollecitudine verso quelle Chiese che si trovassero in maggiore difficoltà (Cfr. Optatam totius, n. 2). 11 “Piano” diocesano deve traduire in pratica fedelmente questo mandato dei Concilio: a) se lOpera diocesan a rion es 1st esse ancora, prevedeme l'istituzione. (Non c’è problema di nome: l’Opera puô assu­ mere diverse denominazioni, secondo le usanze locali). b) Se già esiste, adeguarla, se necessario, alie direttive dei Concilio. c) E quindi: stabilire il raolo delle persone che ne assumono la responsabilité per incarico del Vescovo diocesano, al quale devono rendere conto. Preparare program mi. Elaborare sussidi pastorali. Dare esecuzione al “Piano” diocesano. Attuare il “Piano” anche nelle parrocchie. d) Fare il possibile affinché lOpera diocesana sia unitaria per tutte le vocazioni e agisca con la collaborazione dei rapp resent anti di tutti i settori. Il Santo Padre ha raccomandato ai Superiori Religiosi e ai Moderatori di Istituti Secolari di intraprendore una nuova “azione in profondità” per le vocazio­ ni sacerdotali e religiose nella Chiesa particolare, ed ha aggiunto: “Questa azione guadagnerà certamente efficacia, se tutte le energie esistenti nella Chiesa locale accetteranno di essere opportunamente coordinate dalla guida sapiente del Vescovo, come già disponeva il Condlio Vaticano 11 (cfr. Op­ tatam totius, η. 2), stabilendo in concreto che le diverse ini­ tiative fossero dirette *in maniera metodlca e armonica’ dal1’organismo diocesano, che va sotto il nome di Opera delle vo­ cazioni {ibid.). Cio si risolverà anche in vantaggio delle vostre rispettive Famiglie religiose”. (Cfr. AAS 68 (1976) 568). 4. Conclusioni operative II “Piano” diocesano per le vocazioni deve guardare lontano nel tempo. Frattanto esistono, forse, situazioni che richiedono decisioni urgenti. Occorre quindi che il “Piano” annund ale une iniziative che meritano priorité. A titoto diesempio: se vi è una certa indifferenza da parte della comunitâ, si agisca per superaria. Alcuni Pastori hanno indetto, a tale fineç un :CONST. AAS 70 (1978) 385-386 Questa triplice capacità che il “recettore” deve oggi acqui­ site per essere un cittadino maturo e responsabile - h capaci­ SANCTAE MARIAE A PATROCINIO té, cioè, di comprendere il linguaggio dei mass-media, di sceBONAERENSIS UCRAINORUM gliere opportunamente edi saper giudicare - determina il dia­ Exarchates apostoli eus pro fidelibus Ucrainis in logo con il “comunicatorc”. Tale dialogo deve, poi, trovare le Argentina degentibus ad dignitatem eparchiae evehitur forme adatte, corrette e rispettose ma franche anche e decise, per intervenire, allorché lo richicdano le circostanze. PAULUS EPISCOPUS Noi non ignoriamo le difficoltà che, nella concreta situa­ zione dei mondo contemporaneo, ogni “recettore”, a cominServur Servorum Dei - Ad perpetuam rei memoriam ciare da qucllo cristiano, incontra nelfassicurarsi le necessarie capacità per Tesercizio dei suoi diritti e dei suoi doveri, in Cum, praeterito exeunte saeculo, haud pauci a Galiti ae conformité con le proprie aspirazioni Ma, se è vero che il fu­ terris ad latissimas Argentinae oras appulissent, operis impen­ turo deUa famiglia umana dipende, in vasta misura, dalTuso dendi causa vitaeque prosperitatis inveniendae; cumque iis che essa saprà fare dei propri mezzi di comunicazione, c ne­ deinceps alii tam plurimi se adiunxissent, ut, ad eorum spiri­ cessario riservare alia formazione dei “recettore” una consituales necessitates aptius consulendum, oportuerit peculiaris derazionc prioritaria sia nelTaro bito dei ministero pastorale, constitueretur pro cunctis fidelibus Ucrainis ca in natione de­ sia. in generale, neU’opera educativa. gentibus exarchatus apostolicus, Nos ad altiora et digniora La prima educazione in questo campo deve awenire alprocedi posse censuimus, eundem videlicet exarchatum ad eTinterno delle Famiglic: capire, sccgliere e giudicare i mezzi parchiae dignitatem attollendo. Magnopere enim fore spera­ di comunicazione sodale deve rientrare nel quadro globale mus ut vel maiores etiam accessiones res catholicae ibi loco­ delta formazione alia vita. Ai genitori spetta, percio, il com­ rum accipiant. Ex sententia igitur Episcoporum Conferentiae pito di aiutare i propri figli ad operare le scclte, a maturare un Argentinae atque Venerabilis Fratris qui est in ea Natione 344 giudizio, a dialogare con i “comunicatori”. / Nuntius Apostolicus, ea accipientes quae Venerabilis Fra­ ter Noster S. R. E. Cardinalis Praefectus a Publicis Ecclesiae / 386 Questa formazione deve, poi, continuare nella Scuola: il Negotiis rettulit, apostolica Nostra potestate sequentia decer­ Concilio ^cumenico Vaticano II no fa un obbligo specifico nimus et iubemus. Exarchatum ap os to licum quem diximus per te Scuole cattoliche di ogni grado (5) e per te Associazioni ad eparchiae gradum et dignitatem evehimus, cui erit nomen di ispirazione cristiana e di carattere educativo. aggiungendo Sanctae Manae a Patrocinio Bonaêrensis Ucrainorum. Eam in particolare: “Per ottenere più speditamente un tale scopo, praeterea suffraganeam facimus metropolitanae Sedi Bonaënella catechesi si eurino Tesposizionc e la spiegazionc dclla rensi, donec provincia ecclesiastica Ucrainis fidelibus propria erigatur. Eparchiae sedes m urbe Bonaeropoii erit, in qua sacer 3 Cfr. litruxlone Pwrtonde Communio et Pvogrtulo. Ln Praesul domicilium suum habebit et templum cathédrale. EAAS S3 (1971). n. 81. p. 623. parchialcm mensam efficient fidelium sponte oblatae res. Con­ 4 Cfr. Ibid.o. 82. P. 624. sultores eparchiales defigantur, qui Eparchae assistant consilio 5 Cfr. Decr. Inter mtrtflca. n. 16. 7409 7410 1978 MAI 2-11 n. 4566 - 4567 CONVENTIO CUM HERVETIA - PAULUS VI ct opera. Alumni in sortem Domini vocati sedulo curentur et, iudicio Eparchae ipsius, ad magis aptum Seminarium sive pro ecclesiastica sive pro rituali formatione mittantur, usque dum proprium condatur. Sic denique constitutae eparchiae atque eius sacro Praesuli omnia iura et privilegia concedimus, obli­ gationes imponimus, quae in Apostolicis Litteris “Geri Sancti­ tati0, die 11 mensis Iunii anno MCMLVII datis, de ritibus orientalibus deque personis recensentur a can. 392 ad can. 526, nenenon Sacrosancti Concilii Vaticani II decretis et quovis alio Apostolicae Sedis documento exinde prolato continentur. Hanc vero Constitutionem Apostolicam nunc et in posterum efficacem esse et fore volumus, contrariis haud obstantibus. Datum Romae, apud S. Petrum, die vicesimo quarto men­ sis Aprilis, anno Domini millesimo nongentesimo duodeoctogesimo, Pontificatus Nostri quintodecimo. - loannes Card. V1LLOT. Secretanus Status. Petrus Paulus Card. PHILIPPE, S. Congr. pro Ecclesiis Orientalibus Praefectus Eugenius Sevi. Proton. Apost. Marcellus Rossetti. Proton. Apost. 4566 1978 MAI 2.-CONV. cum HELVETIA. AAS70 (1978)468470 Conventio Additicia inter Apostolicam Sedem et Consilium Foederatarum Helvetiae Civitatum de Dioecesi Basiliensi LE SAINT-SIEGE et LE CONSEIL FEDERAL SUISSE en son nom propre et au nom des Cantons de Lucerne, Berne, Soleure, Zoug, Argovie, Thurgovie et Bâle-Campagne, Vu la Convention du 26 mars 1828 entre le Saint-Siège et les Hauts Etats de Lucerne, Berne, Soleure et Zoug sur la ré­ organisation et nouvelle circonscription de l’Evéché de Bâle, eu égard à la Convention du 2 décembre 1828 entre le Nonce Apostolique et le Conseil d’Etat d’Argovie sur l’acces­ sion du Haut Canton d’Argovie au Diocèse de Bâle nouvelle­ ment organisé, eu égard à la Convention du 11 avril 1929 entre le Nonce Apostolique et le Conseil d'Etat de Thurgovie sur l’accession du Haut Etat de Thurgovie au Diocèse de Bâle nouvellement organisé, eu égard à la déclaration du 6 octobre 1929 du Grand Conseil du Canton de Bâle portant adhésion à la convention précitée du 26 mars 1928 pour les communes catholiques du district de Birseck, eu égard à la Convention du 11 juin 1864 entre le Chargé d'affaires du Saint-Siège et le Président du Conseil exécutif du Canton de Berne concernant l’incorporation de l’ancienne partie du Canton de Berne au Diocèse de Bâle. vu les décisions du Grand Conseil du Canton de Bâle-Ville et du Grand Conseil du Canton de Schaffhouse autorisant l'accession de leur canton à l’Evéché de Bâle et tendant à réa469 liser l'adhésion des deux cantons à la convention de 1828,/ désireux d'adapter la convention précitée du 26 mars 1828 à des situations nouvelles, ont résolu de conclure une convention additionnelle et ont désigné à cet effet pour leurs plénipotentiaires respectifs, savoir: Le Saint-Siège, Son Excellence Monseigneur Ambrogio Marchioni, Archevêque titulaire de Severiana, Nonce Aposto­ lique en Suisse, Le Conseil Fédéral suisse. Monsieur l’Ambassadeur Ema­ nuel Diez, Chef de la Direction du droit international public du Département politique fédéral et Monsieur Alfred Wyser, Conseiller d’Etat du Canton de Soleure, lesquels, après avoir échangé leurs pleins pouvoirs trouvés en bonne et du forme, sont convenus des dispositions suivantes; Art. 1. Les populations catholiques des Cantons de BâleVille et de Schaffhouse sont réunies au Diocèse de Bâle, ain­ si que la population catholique de l’ensemble du Canton de Bâle-Campagne. Art. 2. a) Pour chacun des Cantons de Bâle-Campagne, de Bâle-Ville et de Schaffhouse sera nommé un chanoine non résidant. ô) La nomination du chanoine non résidant au Chapitre cathédral aura lieu d’après la procedure prévue â l’article 12 de la convention du 26 mars 1828 pour le Canton de Berne. Tout ce qui a été accordé à ce dernier canton relativement a cette procédure s’appliquera aussi aux Cantons de Bâle-Cam­ pagne. de Bâle-Ville et de Schaffhouse. Art. 3. a) Les Cantons de Bâle-Campagne, de Bâle-Ville et de Schaffhouse perticiperont à tous les droits et avantages ac­ cordés par la convention du 26 mars 1928 aux autres cantons contractais. Ds assumeront toutes les charges et obligations stipulées pour les autres cantons. b) Tout canton non signataire mais situé sur le territoire de la cir/conscription ecclesiastique du Diocèse de Bâte pour- 470 ra adhérer à la convention du 2b mars 1828 modifiée par la présente convention additionnelle. Art. 4. Le serment à prêter par l’Evêque du diocèse aux termes de l’article 14 de la convention du 26 mars 1828 est remplacé par la déclaration solennelle suivante: “Devant les représentants des cantons dont se compose le Diocèse de Bâle, je promets, comme il convient à un evéque, fidélité à la Confédération suisse et aux dits cantons. Je m'en­ gage à faire tout ce qui est en mon pouvoir pour favoriser dans mon Diocèse la bonne entente entre l’Eglise Catholique Romaine et l’Etat ainsi que la paix religieuse et le bien-être du peuple suisse”. Art. 5. La présente convention additionnelle sera ratifiée et les instruments de ratification seront échangés aussitôt que possible à Berne. Elle entrera en vigueur le jour de l'échange des instruments de ratification. En foi de quoi, les plénipotentiaires susnommés ont signé la présente convention additionnelle. Fait à Berne, le 2 mai 1978, en deux exemplaires origi­ naux rédigés en langue française. - Pour le Saint-Siège: Am­ brogio Marchioni, Archevêque de Severina, Nonce Apostoli­ que. Pour le Conseil fédéral suisse: Diez. A. Wyser. Conventione additicia inter Apostolicam Sedem et Consi­ lium Foederatorum Helvetiae Civitatum rata habita, die XIX mensis iulii anno MCMLXXVUI ratihabitionis instrumenta accepta et reddita mutuo fuerunt. Exinde, id est a die XIX mensis iulii anno MCMLXXVUI, huiusmodi Conventio inter Apostoloicam Sedem et Consilium Foederatorum Helvetiae Civitatum vigere coepit, ad normam articuli V eiusdem Pac­ tionis. 4567 1978 MAI ll.-PAULUS VI, MOT. PR. AAS70 (1978)441442 Litterae Apostolicae Motu proprio datae: De sacri Pallii concessione moderanda in Ecclesia Latina PAULUS PP. VI Inter eximia episcopalis officii insignia, quibus va­ riae, primo per Europam deinde per orbem, Ecclesiae earumque Antistites ab Apostolica Sede inde a remo­ tissimis temporibus decorari meruerunt, usus Pallii, <|e veneranda Beati Petri Apostoli confessione sumpti , merito numeratur. Quamquam vero Pallium, “quod significat potesta­ tem archiepiscopalem”2, “solis de iure competit Archiepiscopis”3, quandoquidem per eius traditionem “pontificalis officii plenitudo cum archie psico palis nominis appellatione confertur * ’4, attamen, uti ex hi­ storicis monumentis constat5, perrexerunt Romani Pontifices, pristinum morem secuti, Pallii archiepiscopalis honore non modo episcopales Ecclesias quae lo­ corum commendatione, historiae vetustate et immuta­ ta in Petri Cathedram observantia enitebant ad earum splendorem augendum cumulandumque perpetua con­ cessione decorare, sed etiam praestantia illustrium Epi­ scoporum merita personali privilegio cohonestare®./442 Cum autem Sacrosanctum Concilium Vaticanum II statuisset ut iura ac privilegia Metropolitarum novis 1 Cfr. Pontificale Romanum, pan prima, editio typica. Romae 1962. p. 92. 2 Can. 275 C. L C. 3 Benedictus XIV, De Synodo dloaettana. Ub. II, β, η. 1. 4 Benedictus XIV’. Const. Ad honorandam. 27 martii 1754. § 17. 5 Cfr. Benedictus XIV. Dt Synodo dlotcitana. L c. 6 Cfr. Benedictus XIV, Const, /nfrr conipicuot, 29 aug. 1744. n. 18. π 4568 PAULUS VI: ALLOCUTIO IN DIE REBUS MISSIONALIBUS DICANDA 1978 MAI 14 aptisque normis definirentur7, censuimus interea, quoad Pallii concessionem, privilegia et consuetudines recognoscere, quo luculentius ostenderetur idem esse signum potestatis metropolitanae . Quapropter, auditis quorum interest Romanae Cu­ riae Dicasteriis et Commissionibus Codici luris Cano­ nici et Codici Iuris Canonici Orientalis recognoscendis eorumque sententiis mature perpensis, certa scientia, suprema et Apostolica auctoritate Nostra, pro univer­ sa Ecclesia Latina statuimus ut deinceps sacrum Pal­ lium, abrogatis omnibus privilegiis et consuetudinibus quibus tum quaedam Ecclesiae particulares tum non­ nulli Praesules singulari beneficio nunc fruuntur, tan­ tummodo Metropolitis competat et Patriarchae Hiero­ solymitano latin i ritus9. Ad ecclesias Orientales vero quod attinet canonem 322 Litteris Apostolicis “Cleri Sanctitati” conten­ tum10 abrogamus. Indulgemus attamen ut Archiepiscopi et Episcopi, qui hactenus Pallio decorantur, eodem frui pergant donec Pastores Ecclesiarum in praesenti ipsis commis­ sarum perstabunt. Usus autem sacri Pallii in ordinatione episcopali Summi Pontificis electi, qui nondum sit Episcopus, iure11 tribuitur Decano Sacri Cardinalium Collegii aut illi Cardinali ad quem ritus ordinationnis, ad nor­ mam Constitutionis Apostolicae “Romano Pontifici eligendo” u, celebrare spectat. Hae normae a die, quo Actis Apostolicae Sedis vul­ gabuntur, vigere incipient. Quaecumque vero a Nobis hisce Litteris, motu pro­ prio datis, decreta sunt, ea omnia rata ac firma esse iubemus, contrariis quibusvis, etiam specialissima mentione dignis, non obstantibus. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, die XI mensis Maii, anno MCMLXXV111, Pontificatus Nostri quinto decimo. - PAULUS PP. VI. Pariando di cooperazione missionaria, bisogna tener pre­ sence anzitutto, quale sia lo scopo primario delTazione della Chiesa: fannuncio e la diffusione del Vangelo dei suo divin Fondatore. Laiuto allevangelizzazione. pertanto, non puo essere solo ridotto ad un‘opera di umana civilizzazione, o - co­ me osservammo nel Messageio dello seorso anno — alia promono ne dei “terzo mondo . L’aiuto dei fedeli deve / diriger- 346 si con prioritana preferenza, allevangelizzazione vera c pro­ pria, alia cosiddetta prima evangelizzazione. per fare in modo che in ogni comunita umana siano posti e siano ben visibili i segni permanenti della presenza salvifica di Gesù Cristo per mezzo della Chiesa, la quale è “sacramento universale di salvezza”(l). Awerte, infatti, il Concilio Vaticano II che “fine specifico deU’attività missionaria è 1’evongelizzazione e la fondazione delh Chiesa in quei popoli e gruppi. in cui essa ancora non esiste” (2). E\ dunque. in questa prospettiva chc s’inquadra il neces­ sario aiuto che si chiede a tutti i cristiani. Accade, tuttavia, di frequente che all’azione evangelizzatrice debbano accompagnant iniziative di urgente necessità, dirette allo sviluppo materiale e culturale delle persone e dei popoli in via di sviluppo. Ma anche in questi casi è necessario conservare alTannuncio dei Vangelo e alia fondazione delle Chiese locali il carattere pre minente, in modo che l’aiuto tecnico o economico appaia come logica conseguenza della predicazione della legge dell’amore, appresa alia scuola di Cristo. Π soccorso recato dai Missionari si présentera, allora, nella forma di dedizione squisitamente fraterna, per cui, anche do­ ve Gesù Cristo non si è ancora manifestato nella sua trascendente pienezza. il seme è già gettato, e la porta alia successi­ va predicazione ê già aperta. Ora, per poter attuare questo piano operative, occorre che ci sia h corresponsabilità di tutto il Popolo di Dio, ed è que­ sta una prestazione urgente che spetta a quanti presiedono a ciascuna delle Comunità, in cui si articola la Chiesa. I primi chiamab a collaborare sono i Sacerdoti, i Religiosi ed i laici che vogliono vivere in coerenza la loro vocazione battesimale. Senza questa dimensione missionaria l’aiuto che dalle antiche Chiese giunge ai singoli individui e ai popoli bisognosi potrebbe perdere quel valore di gratitudine a Dio per il dono inestimabile delh fede e di autentico amore dei prossimo, quale gli 7 Cone. Oecum. Vat. II, Deci, de past. Eplscop. munere stessi offerenti intendono. in Eccteiia Chrütui Do mln ut, n. 40; AAS 58 (1966). p. 694. La predkazione dei Vangelo non puo limitarsi all’annun8 Cfr. Can. 275 C. I. C. cio formale della Paroh di Dio, ma deve tendere, altresi, alia 9 Cfr. Hui IX. Litt. Apost. Nulla celebrior. 23 luL 1847: creazione della Comunità cristiana. ponendola in condizione Acfa Pli IX. pan I, vol. 1, p. 62. di “prowedere da sola, per quanto è possibile, alie proprie 10 Cfr. AAS 49 (1957), p. 529. necessità" (3), che sono, primariamente, / il continuo e ordi- 347 11 Cfr, Can, 239 § 2. C. I. C. nato incremento delle vocazioni sacerdotali e religiose, 1’awio 12 AAS 67 (1975). pp. 644-645. Adn. M. COSTALUNGA In LOivervator· romano, 21 Iu- e lo sviluppo di adeguate iniziative sui piano religioso, cultu­ rale, assis te nziale, ecc. L’aiuto missionario dei fedeli dovrà, Qllo 1978 p. 1, et In Notlt. 14 (1978) 321-323; L. de ECHE­ VERRIA in REDC 34 (1978) 330-344; P. TOCANEL In Adunque. essere orientato verso queste Chiese particolari di più poll 51 (1978) 346-350. recente fondazione. le quali, attesa una tale origine, hanno bisogno dei calore delleffettiva comunione e dei concreto soccorso delle Chiese sorelle. 4S68 Taie preferenza dell’indirizzo caritativo, ben lung! dal far dimenûcare le altre istituzioni missionarie esistenti nel mon­ do, è garanzia, per h generosità che in essa si rivela, della 1978 MAI 14.-PALLUS VI, NUNT. AAS 70 (1978) 345-349 protezione della Prowidenza divina. Nuntius scripto datus occasione oblata diei, qui per totum ca­ Tra le forme di assistenza aile Chiese giovani è da ricordatholicum orbem ad missionales res provehendas celebrabitur: re quella piuttosto diffusa, al giorno d’oggi, del cosiddetto De ratione, formis modoque exercendi cooperatio­ “gemelhggio”: un fatto, questo, da giudicare corne autentico nem missionalcm inter diversa Ecclesiae membra e positivo, quando con esso non si dimentica lo scopo fonda­ mentale della cooperazione, diretta aile necessità urgenti di A tutti i nostri Fratelli e Figli In Cristo! Tra le sollecituditutta h Chiesa missionaria. Sta di fatto, pero, che alcune ni dei nostro ministero apostolico sono particolarmente pré­ Chiese, pur bisognose di assistenza, hanno una certa esitaziosent! al nostio spirito h premura in favore delle Missioni e lo ne per il “gemclhggjo’*, quasi che temano di ricevere aiuto da studio dei derivanti problemi, sia per l’importanza che h cau­ una Chiesa particolare, mentre preferiscono quello. rispettoso sa missionaria ha nella realtà viva delh Chiesa, sia per h sensi- . ed anonimo, proveniente dalla Chiesa universale. Da simile atbüita e h generosità che al riguardo è dimostrata, con cre­ teggiamento puo seguire che alcune Chiese giovani finiscono scente fervore, da tutto il Popolo di Dio. per essere dimenticate. Riprendiamo, pertanto, molto volentieri questo inesauriVogliamq. pertanto, ribadire il principio che ogni Chiesa bile terna in occasione della Giomata Missionaria Mondiale, locale, sia di antica che di recente fondazione, deve sentire anche perché siamo deuri che le considerazioni che farcmo, l’urgenza di essere evangelizzatrice, cioè attiva ed alacre nel come I suggenmenti che proponemo, saranno ogçetto di dili­ suscitare ed animare le diverse iniziative di apostolato. In que­ gente riflessione da parte dei Sacerdoti, dei Religiosi e di tut­ sto contesto. la giovane Chiesa, mentxe deve esprimere ncoti i cooperatori delle Missioni Cattoliche. noscenza alla Comunità ecdesiale che le viene in soccorso, Il tema sul quale desideriamo richiamare l’attenzione é aplungi dall’cssere. per cosi dire, atrofizzata nel suo movimento punto quello della cooperazione. intesa come 1‘aiuto specifico e dixetto che u offre per l’evangelizzazione nei luoghi di mis­ 1 D«cr. Ad gentet, n. 1. sione Speriamo cosi che più chiare ed urgenti risultcranno le 2 Ibid., n. 6. 3 Decr. Ad ffentci, n. 15. motivazioni e i criteri di un taie ünoevno ecclcsiale. 7413 7414 1978 MAJ 14 SACRAE CONGREGATIONES PRO RELIGIOSIS ET PRO EPISCOPIS di crescita, sentira anch'essa il bisogno di una sua collabora­ zione generosa per la crcscita della Chiesa in tutto il mondo. E’ anche da tener présenté, a tale proposito, che il pro­ gresso economico in alcune regioni, nelle quali il cristianesimo si è stabilito da tempo, consente il sorgere c il fiorire di istituzioni quahficate per l’assistenza e la beneficenza. Tuttavia, i responsabili di siffatti organismi non sempre sono in gra­ do d *individuare, tra i destinatari dei soccorsi, quelli che ne sono più bisognosi; altre volte l’intervento benefico, per insuffidente intesa tra l’istituzione erogante e le comunità aiutatc, non consegue l’effetto auspicato: quello di sviluppare il senso di vigile responsabilité nella creazione delle proprie strutture. Appunto per owiare ai rischi di un aiuto che polrebbe di348 mostrarsi / particolaristico e dispersivo, risulta évidente Γορportunità che ci sia un superiore coordinamento tra le varie forme di soccorso e di assistenza. Lo spirito dell’aiuto, che noi vogliamo race om and are e promuovere, è precisamente quello delle Pontificie Opere Missionarie, la cui importanza abbiamo più volte posta in rilievo. Queste Opere, infatti, sono nate nel seno stesso della Comunità cristiana, alio scopo di incoraggiare la coscienza missionaria di tutto il Popolo di Dio, ed è stato per questa lo­ ro natura univesale e, letteraim en te, cattolica che i nostri Predecessori hanno attribuito ad esse il titolo di Pontificie. Con taie denominazione, non semplicemente onorifica o decorativa, le Pontificie Opere Missionarie esprimono e testimoniano la totale loro disponibilità nel prestare aiuto fedele a Colui che “presiede alla carità universale'’. Atteso il loro carattere pontificio, le medesime Opere sono anche episcopali, cioè al servizio della collégialité épiscopale e di ogni singolo Vescovo, in quanto questi è principio di unità nelle propria Chiesa loca­ le e responsabile neU’evangelizzazione universale. Tali Opere sono, dunque, nelTambito della cooperazione missionaria, il mezzo privüegiato a disposizione di tutto il Popolo di Dio. Se nelTattività missionaria diretta la preferenza va agli Isti­ tuti sotto la direzione dei Vescovi delle Chiese particolari, nella cooperazione missionaria la priorité, da parte della Co­ munità cristiana, spetta aile Pontificie Opere Missionarie. A ragione veduta, perciô, il Condlio Vaticano II ha affermât© che “a queste Opere deve essere giustamente riservato il pri­ mo posto, perché costituiscono altrettanti mezzi sia per infondere nei cattolici, fin dalla più tenera été, uno spirito veramente universale e missionario, sia per favorire un‘adeguata raccolta di sussidi a vantaggio di tutte le Missioni e secondo 1e necessità di ciascuna" (4). L’annuncio e la diffusione del Vangelo, oggi più che mai. nchiedono una programmazione a vasto raggio, comprensiva ed antiveggente, alla quale concorrano tutte 1e forze cattoliche, mentre il necessario lavoro di sintesi - corne servizio del primato universale del Sommo Pontefice e della collégialité episcopale - è affidata al Dicastero missionario, al quale ap­ punto “spetta di regolare e coordinare, in tutto quanto il mondo, sia l’opéra missionaria in se stessa, sia la cooperazione 349 missionaria” (5). / E’ auspicabile, pertanto, che nei programma di rinnovamento pastorale che si va attuando nelle diverse Nazioni c Diocesi, sia riconosciuto aile Pontificie Opere Missionarie, che fanno capo alla S. Congregazione per l’Evangelizzazione dei Popoli, Veffettivo posto preferenziale che il Concilio Vati­ cano Il e noi abbiamo ad esse confermato. In tal modo, l'aiuto qualitativo e quantitative alla causa del Vangelo non regi­ stres soluzioni di continuo, sia per la maggiore diligenza tecnico-organizzativa dei promotori, sia per l’accresciuto senso di responsabilité da parte dei fedelL Con questi pensieri. Fratelli e Figli carissimi in Gesù Cri­ sto, invochiamo su di voi e sul vostro impegno missionario i continui aiuti della divina assistenza, mentre di gran cuore impartiamo la propiziatrice Benedizione Apostolica. Dato a Roma, presso San Pietro, nella Solennité di Pente­ coste, 14 maggio dell’anno 1978, decimoquinto del Nostro Pontificate. - PAULUS PP. VI. 4 5 Decr. Ad gentet. n. 38. rbld. n. 29. 4569 1978 MAI 14.-SS.CC REL-· EP.,NOR-AAS 70 (1978) 473-506 Notae directivae pro mutuis relationibus inter Episcopos et Religiosos in Ecclesia 7415 η. 4569 Prooemium Mutuae relationes inter varia populi Dei membra peculia­ rem animi attentionem his temporibus excitaverunt. Concilia­ ris enim doctnna de Ecclesiae mysterio et instantes humanae culturae mutationes ad huiusmodi maturitatem condiciones rerum perduxerunt, ut nova omnino enascerentur problema­ ta, quorum nonnulla certe positiva, subtiliora tamen et impli­ cata evaderent. In his vero mutuae inter Episcopos et Religio­ sos relationes ponendae sunt, quae specialem sollicitudinem suscitant. Nam sine dubio non parva admiratione afficietur, si quis tantummodo illud perpenderit — cuius vim intellegere operae pretium reapse esse videtur -, in toto scilicet terra­ rum orbe Religiosarum magis quam decies centena milia esse (l.000.000), nempe singulas sorores in ducenas quinquagenas (1/250) mulieres catholicas, ac Religiosorum circiter esse du­ centa septuaginta milia (270.000); horumque sacerdotes tri­ cenas quintas partes centesimas et sextam (36,6%) ex omni­ bus Ecclesiae sacerdotibus constituere, immo in quibusdam regionibus vel dimidiatum numerum exsuperare, sicut, ex. gr., in Africanis terris et in aliquot regionibus Americae Latinae. Binae Sacrae Congregationes, pro Episcopis et pro Religio­ sis et Institutis Saecularibus, decimo exacto anno a promulga­ tione Decretorum Christus Dominus et Perfectae caritatis (d. 28 m. oct. a. 1965) Conventum Plenarium mixtum celebrave­ runt (dd. 16-18 m. ocL a. 1975), auditis et cooperantibus Conferentiis nationalibus Episcoporum, Con/siliis Religioso- 474 rum simul et Unionibus intemationalibus Superiorum Prae­ positarumque Generalium. Hic vero Plenarius Conventus has praecipuas quaestiones aggressus est; a) quid Episcopi ex Religiosis exspectent; b) quid Religiosi ex Episcopis; c) quaenam concreta media requirantur ad ordinatam ac fe­ cundiorem operam inter Episcopos et Religiosos obtinendam sive in ambitu ipsius Dioeceseos sive in ambitu nationali et in­ ternational!. Postea, criteriis generalibus statutis atque variis peractis additamentis ipsi rerum propositarum textui iam Patribus subiecto. Plenarius Conventus quemdam elaborandum tex­ tum decrevit, qui pastorales orientationes exhiberet. Nunc exspectatum documentum in lucem edimus, quod redactum quoque est ex opera Sacrarum Congregationum pro Ecclesiis Orientalibus et pro Gentium Evangelizatione. Argumentum actum definitos limites aperte habet: sermo enim fit in ipso de relationibus inter Episcopos et Religiosos cuiusvis ritus et cuiusvis territorii eo praesertim consilio, quo aptior fiat easdem exercendi modus. Illae directe respiciuntur relationes, quas inter locorum Ordinarios et Religiosorum In­ stituta necnon Societates vitae communis vigere oporteat; de Institutis Saecularibus, proinde, nihil directe dicitur, nisi quod ad generalia tantum principia spectat circa vitam conse­ cratam (cfr. PC, 11) eorumque insertiones in Ecclesias parti­ culares (cfr. CD, 33). Textus duas complectitur partes, quarum una doctrinalis est, altera normative-. eiusque autem propositum illud est, ut linea quaedam directiva producatur, quae magis meliusquc in dies efficaciam habeat applicandi renovantia principia Conci­ lii Oecumenici Vaticani II. Pars I: Quaedam doctrinae e/ementa Priusquam definiantur aliquae pastorales ordinationes drca nonnullas exortas quaestiones in relationibus habendis in­ ter Episcopos et Religiosos, brevis quaedam doctrinae synthe­ sis ostendenda esse videtur, quae principia easdem relationes regentia determinare valeat. Horum autem principiorum com­ pendiosa expositio amplam doctrinalem documentorum Con­ cilii tractationem praesumit. 1. Concilium in lucem protulit singularem Ecclesiae con­ stitutionis naturam, eam ostendens tamquam t[vsteriunt (cfr LG. 1). Inde enim / a Pentecostes die (cfr. LG. 4) in mundo 475 exstat Populus novus qui. a Spiritu Sancto vivificatus, aduna­ tur in Christo in accessu ad Patrem (cfr. Eph. 2, 18). Huius autem Populi membra ex omnibus gentibus convocata sunt atque tam penitus ad unitatem coalescunt (cfr.LG, 9), ut haec quibuslibet sodologicis formulis simpliciter explicari nequeat, in ipsa quidem vera novitas in est, quae humanum ordinem transcendit. Itaque in hoc uno transcendentiae prospectu mu­ tuas relationes inter varia Ecclesiae membra recte interpreta­ ri possumus. Elementum igitur, in quo haec originalis natura fundatur, est ipsius Spiritus Sancti praesentia: Tpre enim est vita et robur Populi bei atque eius Communionis cohaesio. M16 n 4569 SACRAE CONGREGATIONES PRO RELIGIOSIS ET PRO EPISCOPIS 1978 MAI 14 (cfr. 1 Cor, 12-13; Col. 2, 19). Ideo in his nequit esse vera er­ ga Spiritum docilitas absque erga Dominum fidelitate, qui Il­ lum mittit; a Christo enim torum corpus, per nexus er coniunctiones subministratum et constructum, crescit in augmen­ tum Dei (Coi. 2, 19). Propterea organica Ecclesiae communio non est tantum­ modo spiritualis, id est quoquo modo enata a Spiritu Sancto atque suapte natura ecclesialibus auibuscumque muneribus prior eorumque parens, sed est simul hierarchica, quatenus vi­ tali motu a Christo-Capite derivata. Dona ipsa a Spiritu illata utique sunt ex Christi voluntate et naturaliter ad compaginem Corporis directa, cuius functiones et actiones vivificentur. Christus Corporis Caput est, principium, primogenitum ex mortuis, ut sit in omnibus primarum tenens (cfr. LG,1\ Coi., 1, 15-18). Itaque organica Ecclesiae communio, sive in suo aspectu spirituali sive in hierarchica natura, a Christo Eiusque Spiritu simul originem vimque ducit Recte igitur et iure Pau­ lus Apostolus voces in Christo et in Spiritu intime ac vita­ liter convergentes saepius enuntiavit (cfr. Eph. 2, 21-22; et passim in Epistolis). Quod inter varia membra diversitatem affert - dona scili­ 6. Dominus ipse in Ecclesia sua varia ministeria instituit, cet, officia, munera - velut reciprocum complementum est et quae ad bonum totius Corporis tendunt (LG, 18); ex quibus reapse ordinatum ad unam communionem et missionem eius­ episcopale ministerium est ceterorum omnium fundamentum. dem Corporis (cfr. LG, 7;/L4, 3). Sit igitur quis in Ecclesia Episcopi autem, in communione hierarchica cum Romano Pastor, Laicus aut Religiosus, hoc secum non fert communis Pontifice, Collegium Episcopale constituunt, ita ut in solidum dignitatis membrorum differentiam (cfr. LG, 32), sed potius manifestent et ad effectum perducant Christi-Capitis munus exprimit quasi quamdam commissuram nexuum ac functio­ in Ecclesia-Sacramento; nam in Episcopis, quibus presbyteri num alicuius vivae compaginis. assistunt, adest in medio credentium Dominus lesus Christus, 3. Novitas Populi Dei, sub duplici eius aspectu, visibilis Pontifex Summus ... (Episcopi) ipsius Christi Magistri, Pasto­ scilicet compaginis socialis et invisibilis praesentiae divinae in ris, et Pontificis partes sustinent et in eius persona agunt (LG, mutua utriusque intima conexione, ipso Christi mysterio 21; cfr. 27, 28; PO, 1; CD, 2;PO, 2). Nemo alius nisi Episco­ comparanda esse videtur; quare sicut natura assumpta Verbo pus in Ecclesia organicam fecunditatis (cfr. LG, 18; 19), uni­ 476 Divino ut vivum organum salutis. Ei in/dissolu büiter unitum, tatis (cfr. LG, 23) et spiritualis potestatis (Cfr. LG, 22) fun­ inservit, non dissimili modo socialis compago Ecclesiae Spiri­ ctionem adeo fundamentalem explicat, ut in omnem ecclesiatui Christi, eam vivificanti, ad augmentum corporis inservit lem activitatem influat. Quamvis enim in Populo Dei plurima (LG, 8; cfr. Eph. 4, 16). Mutua igitur duorum elementorum alia munera ac incepta tribuantur explenda, tamen Romano intima conexio illam confert Ecclesiae sacramentalem natu­ Pontifici et Episcopis, sicut Capiti in Corpore, ministerium ram, qua quemlibet prospectum simpliciter sociology cum ipsa competit discriminandi vel componendi (cfr. LG, 21), quod prorsus excedit. Etenim Concilium affirmare potuit Populum secum fert specialium Spiritus donorum abundantiam ac pe­ Dei in mundo esse ut sacramentum visibile salutiferae unitatis culiare charisma ordinandi diversa / munera in intima animi 478 (LG, 9; cfr. LG, 1; 8; 48; GS, 12; AC, 1;5) pro omnibus po­ docilitate erga unicum vivificantem Spiritum (cfr. LG, 12; pulis et omnibus hominibus. 24; etc.). Praesentes autem sociales evolutiones culturaeque muta­ 7. Episcopus, cooperantibus presbyteris, fidelium commu­ tiones, quas nosmetipsi spectamus, etsi in Ecclesia exigunt, ut nitati tripliciter inservit: docendo, sanctificando, gubernando non pauci fortasse humani eius aspectus aptius renoventur, (cfr. LG, 25-27; CD, 12-20; PO, 4-6). Non autem de tribus tamen ne minimum quidem detrimentum inferre valent huic ipsius peculiari structurae universalis Sacramenti salutis·, im­ ministeriis agitur; sed. cum Christus in Nova Lege tria mune­ ra, et Magistri et Litantis et Pastoris, inter se radicitus confu­ mo illae quae ex mutationibus sunt promovendae simul effi­ derit, de ingenito uno et unico ministerio agitur. Itaque mini­ cient, ut clarius haec natura manifestetur. sterium episcopale indivisa ratione in variis suis functionibus exerceri debet. 4. Omnia membra, Pastores, Liici et Religiosi, participant, singula pro suo cuiusoue modo, sacramentalem Ecclesiae na­ Sin autem res ipsae interdum postulaverint, ut unus ex tri­ turam; itemque singula, iuxta munus ipsorum proprium, si­ bus his aspectibus in evidentiore luce ponatur, numquam ta­ gnum debent esse ac instrumentum sive unionis cum Deo sive men reliqui duo separandi vel neglegendi erunt, ne intima to­ salutis mundi. Omnes enim simul duplicem habent vocatio­ tius ministerii ullo modo infirmetur integritas. Episcopus igi­ nis aspectum: tur non solum gubernat nec tantum sanctificat nec tantum a) ad sanctitatem: in Ecclesia omnes, sive ad Hierarchiam docet, sed, presbyteris adiuvantibus, una atque indivisa ratio­ pertinent sive ab ea pascuntur, ad sanctitatem vocan­ ne et docendi et sanctificandi et gubernandi gregem pascit. tur (LG. 39). Proinde Episcopo, vi ipsius ministerii, specialiter responden­ b) ad apostolatum: Ecclesia tota a Spiritu Sancto ad coo­ dum est de omnium suorum fidelium in sanctitate incremen­ perandum compellitur, ut propositum Dei effectu compleatur to, prout ipse praecipuus est dispensator mysteriorum Dei (LG. I7,cfr. A4, 2;AG, 1,2.3.4;5). suique gregis perfector secundum propriam uniuscuiusque vo­ Propterea, antequam donorum et officiorum et munerum cationem (cfr. DC, 15); ergo etiam, et praesertim, secundum diversitas consideretur, ut fundamentum affirmanda est com­ vocationem religiosam. munis vocatio ad unionem cum Deo propter mundi salutem; 8. Spectatis Romani Pontificis et Episcoporum functioni­ quae quidem vocatio expostulat in omnibus, quasi signum bus ac muneribus circa religiosorum praxim, concrete et cla­ participationis in eccletiall communione, primatum vitae in rius petefit ecclesialis eius dimensio, indubia scilicet vitae reli­ Spiritu, quo haec in privilegio habentur: auditio Verbi, inte­ giosae conjunctio cum Ecclesiae vita et sanctitate (cfr. LG, rior animi oratio, conscientia w pro membro totius Corporis 44). Etenim Deus, sacra operante Hierarchia, Religiosos con­ gerendi ac unitatis sollicitudo, fidelis adimpletio propriae secrat suo Ipsius altiori servitio in Populo Dei (cfr. LG, 44); imissionis, sui ipsius donum in servitio atque humilitas paenitemque Ecclesia, per ministerium suorum Pastorum, profes­ lentiae Ex ipsi igitur communi baptismal! vocatione ad vi­ sionem religiosam non tantum sua sanctitate ad status canoni­ tam in Spiritu exigentiae clarificantes atque efficaciores in­ ci dignitatem erigit, sed eam ut statum Deo consecratum et­ fluxus exoriuntur quoad relationes inter Episcopos et Reli­ iam actione sua liturgica exhibet (LG, 45; cfr. SC, 80; 2). giosos habendas. Praeterea Episcopi, ut membra Collegii Episcopalis, cum Summi Pontificis voluntate in his consentiunt: nempe in e5. Organica inter varia Ecclesiae membra communio ita est ipsius Spiritus Sancti fructus, ut absolute praesumat histo­ v mge lie orum consiliorum praxi legibus sapienter moderanda (cfr. LG, 45). in regulis propositis authentice approbandis (cfr. ricum lesu Christi inceptum eiusque paschalem exodum. EtLG, 45)), ita ut et agnoscatur et conferatur Institutis pro­ 477 enim Spintus Sanctus est Spi/ritus Domini: lesus Christus. dextera Dei exaltatus (Act. 2. 33), Spiritum a Patre promis­ pria singulorum missio eorumque promoveatur sollicitudo in sum in discipulos suos efjudit (LG. 5). Si Spiritus est veluti a- ■novis fundandis ecclesiis (cfr. AG, 18; 27) ac ipsis committan­ nima Corpons (cfr LG, 7), Christus est revera Caput (cfr. LG, tur. prout res postulaverit, peculiaria mandata et munera; in 7), ex utroque igitur procedit organica membrorum cohacsio opera praestanda, ut Instituta secundum spiritum Fundatoeius missionis vigor, eius variorum donorum fons, eius mira­ bilis unitatis vinculum, eius potentiae creativae lux et pulchri­ tudo, eius amoris flamma (cfr. LG, 4; 7; 8; 9; 12; 18; 21). Spi­ ritualis enim et pastoralis redanimatio hisce recentioribus an­ nis ex Spiritus Sancti praesentia - quam nonnulli quidem in­ quietantes abusus qui irrepserunt minime obscurare viden­ tur - peculiare tempus privilegii manifeste exprimit (cfr. Evangelii nuntiandi, 75) propter renovandam nuptialem juven­ tutem Ecclesiae ad eius Domini diem venus prodeuntis (cfr. Ap. 22,17). 2. In Ecclesiae mysterio unitas in Christo mutuam vitae communionem inter membra requirit Nam placuit Deo ho­ mines non angulatim, quasi mutua conexione seclusa, sancti­ ficare et salvare, sed eos in populum constituere (LG, 9). Ipsa vivificans Spiritus Sancti praesentia (cfr. LG, 7) organicam in Christo cohaesionem instruit: Ipse Ecclesiam in communione et ministratione unificat, diversis donis hierarchicis et charismaticis instruit ac dirigit et fructibus suis adornat (LG, 4 ;cfr. Eph. 4,11-12; 1 Cor. 12,4; Gal. 5, 22). 7417 7418 ;jii^ 1978 MAI 14 SACRAE CONGREGATIONES PRO RELIGIOSIS ET PRO EPISCOPIS rum crescant atque floreant, auctoritate sua invigilante er 479 protegente (LG, 45); in praefinienda nonnullorum Insti/tutonim exemptione ab Orainariorum loci iurisdictlone, intuitu utilitatis communis (LG, 45) Ecclesiae universalis et quo me­ lius incremento et perfectioni religiosae conversationis con­ sulatur (CD, 35, 3). 9. Breves hucusque peractae considerationes super *commu nione hierarchica in Ecclesia haud parum lucis afferunt ad re­ lationes inter Episcopos et Religiosos excolendas: a) Caput Corporis ecclesialis est Christus, Pastor aetemus, qui Petrum ct Apostolos eorumque successores, videlicet Ro­ manum Pontificem et Episcopos, praeposuit, eos sacramentaliter constituens ut sui ipsius Vicarios (cfr. LG, 18; 22; 27) at­ que congruis charismatibus replens; nec quisquam alius pote­ statem habet exercendi in Populum Dei ullum sive magisterii sive sanctificationis sive gubernationis munus, nisi cum illis participando et communicando. b) Anima Corporis ecclesialis Spiritus Sanctus dicitur; nul­ lum Populi Dei membrum, cuilibet explendo ministerio ope­ ram suam impendat, universa habet ipsum dona, officia, mu­ nera, sed cum ceteris convenire debet. Diversitas in Populo Dei sive donorum sive functionum simul conspirant seseque invicem complent in unam communionem ac missionem. c) Episcopi, in communione cum Romano Pontifice, a Christo-Capite munus (LG, 21) accipiunt discernendi dona et competentias, multiplices vires simul ordinandi. Populum to­ tum dirigendi, ut m mundo tamquam signum ac salutis instru­ mentum vivat. Ipsis igitur concreditum quoque est munus cu­ randi religiosa charismata; eo magis quod indivisum ipsum pa­ storale ministerium perfectores totius gregis eos efficit. Ita­ que, vitam religiosam provehendo eamque iuxta proprias defi­ nitas notas protegendo, Episcopi genuinum implent munus pastorale. d) Pastores omnes, haud immemores Apostoli exhortantis, ne sint ut dominantes in cleris, sed forma facti gregis ex *ani mo (1 Pt. 5, 3), recte conscii erunt de primatu vitae in Spiri­ tu, quae postulat, ut simul sint rectores et membra, partes quidem, sed et fratres, fidei magistri, at praecipue condiscipu­ li coram Christa perfectores utique fidelium, sed et veri te­ stes suae ipsorum sanctificationis. 10. Status religiosus non est intermedius inter clericalem et laicalem condicionem; sed ex utraque parte exoritur quasi pro tota Ecclesia peculiare donum (cfr. LG, 43). Ipse consistit in sequela Christi mediante publica evangelicorum consiliorum in vita communi professione, castitatis sci480 licet et paupertatis et / oboedientiae, et suscepta voluntate omnia reiciendi impedimenta, quae a caritatis fervore et divi­ ni cultus perfectione retrahere valeant (cfr. LG, 44). Religio­ sus enim Deo summe dilecto totaliter mancipatur, ita ut ipse ad Dei servitium Eiusque honorem novo et peculiari titulo re­ feratur; quod eum Ecclesiae eiusque mysterio speciali modo coniungit ac impellit, ut indivisa deditione ad totius Corporis bonum operetur (cfr. LG, 44). Exinde manifeste apparet vitam religiosam modum quem­ dam esse peculiarem participandi sacramentalem Populi Dei naturam. Consecratio enim eorum, qui religiosa vota profiten­ tur, ad illud praesertim contendit, ut ipsi mundo praebeant visibile testimonium dc inscrutabili mysterio Christi, quem in semetipsis revera exhibeant vel in monte contemplantem, vel turbis Regnum Dei annuntiantem, vel aegrotos et saucios sa­ nantem ac peccatores ad bonam frugem convertentem, vel pueris benedicentem et omnibus benefacientem, semper au­ tem voluntati Patris qui eum misit oboedientem (LG, 46). 11. Multa sunt ac diversa, secundum propriam cuiusque indolem. Religiosa Instituta in Ecclesia (cfr. PC, 7; 8; 9; 10); unumquodque autem suam propriam vocationem affert ut donum a Spiritu suscitatum, operam praestantibus praeclaris viris ac mulieribus (cfr. LG, 45; PC, 1 ; 2)., et a Sacra Hierar­ chia authentice approbatum. Ipsum Fundatorum charisma (Evang. test. 11 ) videtur esse quaedam Spiritus experientia, propriis discipulis tradita, qui secundum eam viverent, eam custodirent altioremque redde­ rent et constanter augerent simul cum Christi Corpore iugiter crescente. Propterea Ecclesia propriam indolem variorum In­ stitutorum religiosorum tuetur et fovet (LG, 44); cfr. CD, 33; 35. I; 35, 2 etc.). Haec autem propria indoles illum secum fert peculiarem quoque stilum sanctificationis et apostolatus. qui suam definitam traditionem ita constituit, ut eius obiectiva elementa convenienter deprehendi possint. Necesse ergo est hoc tempore evolutionis culturalis et re­ novationis ecclesialis identitatem cuiusque Instituti adeo in 7419 η. 4569 tuto servari, ut vitari periculum possit non satis definitae cuius­ dam condicionis, qua Religiosi in vitam Ecclesiae modo vago et ambiguo inserantur, cum in debita consideratione non ha­ beantur definiti operandi modi eorum indolis proprii. 12. Quodvis authenticum charisma secum fert vim quam­ dam germanae novitatis in Ecclesiae vita spirituali atque pecu­ liaris operositatis, / quae circumcirca incommoda fortasse vi- 481 detur et difficultates quoque suscitare potest, cum non sem­ per ac statim facile sit dignoscere cius ortum a Spiritu. Charismatica nota cuiusvis Instituti propria exigit, sive in Fundatore sive in ipsius discipulis, continuam recognitionem fidelitatis erga Dominum, docilitatis erga Spiritum Eius, ani­ mi ad rerum adiuncta prudenter intenti atque in signa tempo­ rum provide intuentis, voluntatis sese Ecclesiae inserendi, conscientiae oboediendi sacrae Hicrarchiae, audaciae in rebus inceptis, constantiae sese donandi, humilitatis in rebus adver­ sis perferendis: congrua vero genuini charismatis collatio cum novis rerum aspectibus et cum animi laboribus secum fert quemdam constantem historicum nexum inter ipsum chari­ sma et crucem, quae, absque ulla repulsarum excusatione, perutilis est ad vocationis sinceritatem discernendam. Singulis quoque Religiosis dona propria certe non desunt, quae quidem a Spiritu provenire solent eo consilio, ut ditetur, evolvatur et florescat Instituti vita in communitatis cohaesione et in testimonio renovationis exhibendo. Huiusmodi au­ tem donorum agnitio eorumque rectus usus perpendentur ex ipsa eorum ostendenda congruentia sive cum Instituti communitaria conformatione sive cum Ecclesiae necessitatibus iuxta legitimae auctoritatis sententiam. 13. Superiores munus suum serviendi et dirigendi explent intra religiosum Institutum secundum propriam ipsius indo­ lem. Eorum autem auctoritas a Spiritu Domini procedit in conexione cum sacra Hierarchia, quae canonice Institutum erexit eiusque specialem missionem authentice approbavit Nunc autem, spectata condicione communi cuncto Popu­ lo Dei, prophetica scilicet, sacerdotali et regali (cfr. LG, 9; 10; 34,35, 36), utile videtur esse competentiam auctoritatis reli­ giosae adumbrare, eam per analogiam comparando cum tripli­ ci pastoralis ministerii perfunctione, scilicet docendi, sanctifi­ candi et regendi, quin utraque auctoritas confundatur aut aequiparetur: a) quoad munus docendi: Superiores Religiosi competen­ tiam habent ct auctoritatem magistri spiritus secundum evangelicam proprii Instituti conformationem; quare in eius ambi­ tu veram explere debent spiritualem directionem totius Con­ gregationis et singularum ipsius Communitatum; quam qui­ dem ipsi perficient in sincera concordia cum authentico Hicrarchiae magisterio, scientes sibi grave mandatum exse­ quendum esse in ambitu evangclicae formae a Fundatore statutae. / 482 b) Quoad munus sanctificandi: Superiores peculiarem competentiam atque mandatum habent perficiendi, distinctis tamen muneribus, in iis quae ad incrementum vitae caritatis secundum Instituti propositum spectant, sive circa sodalium formationem, et initialem ct continuam, sive circa commu­ nitatis et singulorum fidelitatem erga evangelica consilia iuxta Regulam exsequendam. Hoc vero munus, si recte expletum crit, nutabitur a Romano Pontifice et ab Episcopis tamquam pretiosum auxilium in praecipuo eorum sanctificationis mini­ sterio. c) Quoad munus regendi: Superiores servitium explere de­ bent propriam Communitatis vitam ordinandi, Instituti mem­ bra disponendi eiusque peculiarem missionem curandi et au­ gendi atque providendi, ut idem actuose inseratur ecclesiali actioni sub Episcoporum ductu. Exstat igitur ordo Institutorum internus (cfr. CD, 35, 3), qui proprium competentiae campum habet, ad ejuem genuina quaedam autonomie spectat, quae tamen in Ecclesia num­ quam ad independentiam redigi potest (cfr. CD, 35, 3 et 4>. Congruus vero autonomiac gradus eiusque definita competen­ tiae descriptio in iure communi atque in Regulis, seu Constitutionibus, uniuscuiusque Instituti continentur. 14. Ex his considerationibus circa religiosam vitam actis aliquas adnotationes explicativas desumere possumus: a) Reliposi eorumque Communitates vocantur, ut in Ec­ clesia manifestum testimonium praebeant plenae exsistentiae atque primarius labor impendendus in propria eorum vivendi forma. Ipsi vero, quaecumque est propria sui Instituti tndolev, consecrantur, ut pilam profiteantur in Ecclesia-Sacramento mundum transfigurari Deoquc offerri non posse sine spiritu bcatitudinum (LG, 31). 7420 n. 4569 SACRAE CONGREGATIONES PRO RELIGIOSIS ET PRO EPISCOPIS 1978 MAI 14 ministerii sive Episcoporum sive Presbyterorum, verum etiam peculiarem vitae formam ac munera Religiosorum, exigendo non faciles accommodationes praesertim ab illis Institutis vi­ tae activae, quae in ambitu international! operantur. Quoad igitur relationes inter Episcopos et Religiosos, prae­ ter functionum (cfr. AA, 2) et charismatum (cfr. LG, 2) di­ versitates, etiam concretae differentiae in nationum ambitu exstantes accurate perpendendae sunt. 18. Ex exigentia inserendi mysterium Ecclesiae in singu­ los regionum ambitus necessario exoritur problema de mutuo influxu inter universalitatis et singularitatis v alo res in Popu­ lo Dei. Concilium Vaticanum II non solum de universali Ecclesia locutum est, sed etiam de Ecclesiis particularibus et localibus, quas exhibuit tamquam unum e.x aspectibus renovantibus ec­ clesialem vitam (cfr. LG, 13; 23; 26; CD, 3. 11; 15;AG, 22; PC. 20). Itaque suam positivam significationem habere potest quidam décentrationis processus, qui certos / influxus secum 435 fert etiam in mutuas relationes inter Episcopos et Religiosos (cfr. Evangelii nuntiandi, 61-64). Particularis quaeque Ecclesia elementis humanis validis di­ tatur. quae propria sunt ingenii ac naturae uniuscuiusque na­ 15. Una est Populi Dei missio, quae quasi cor totius eccle­ tionis. Huiusmodi tamen elementa non sunt consideranda sialis mysterii constituit. Pater erum sanctiflcavit Filium et tamquam indicia divisionis vel part i cularis mi vel nationalism!, misit in mundum (Io. 10, 36) mediatorem Dei et hominum sed tamquam expressiones varietatis in eadem unitate ac ple­ (cfr. AG, 3), ac die Pentecostes misit Christus Spiritum Sanc­ nitudinis illius incarnationis» qua integrum Christi Corpus di­ tum a Patre, qui sahitifierum opus suum intus operaretur Ec­ tatur (cfr. UR, 14-17). Universalis enim Ecclesia non est clesiamque od propriam dilatationem moveret (AG, 4). Sic ?[uaedam particularium Ecclesiarum summa vel foederatio Ecclesia, per totum suae historiae decursum, in Christo et per cfr. Evang. nunt., 62), sed praesentia tota et aucta universa­ Spiritum natura sua missionaria est (AG, 2. cfr. LG. 17). Om­ lis unius Sacramenti salutis (cfr. Evang. nunt, 54). Haec au­ nes, et Pastores et Laici et Religiosi, pro sua cuiusque vocatio­ tem multiformis unitas valde concretas exigentias secum fert ne, ad apostolicum munus vocati sunt, quod a Patris caritate in muneribus Episcoporum et Religiosorum adimplendis: profluit; Spiritus autem istud munus alit, ecclesiastica Institu­ ta, quasi anima eorum, vivificando et eumdem missionis ani­ a) Episcopi eorumque cooperatores Presbyteri ante omnes respondere debent sive de culturalibus loci valoribus recte di­ mum, quo ipse Christus actus fuerat, in cordibus fidelium in­ stillando (AG, 4). Missio ergo Populi Dei numquam solum in scernendis in suae Ecclesiae vita sive de claro universali pro­ exterioris vitae actione consistere potest, quoniam apostolispectu ipsis derivante ex missionali munere Successorum Apos to lorum, qui ad universum mundum missi sunt (cfr. CD, 6; cus labor redigi pronus nequit ad solam, etsi validam, huma­ nam provectionem, cum pastoralia quaeque et missionaria in­ LG, 20, 23; 24; AG, 5; 38). b) Dein Religiosi, etiamsi ad Institutum iuris pontificii cepta radicitus insidant in mysterii Ecclesiae participatione. pertineant, se sentire debent reapse participes dioecesanae Missio enim Ecclesiae ex natura sua non est nisi missio ipsius Christi in historia mundi continuata; proinde imprimis consi­ familiae (cfr. CD, 34) et necessariae adaptationis onera su­ scipere. opportune etiam faveant localibus vocationibus sive stit in comparticipatione oboedientiae Illius (cfr. Hebr. 5, 8). qui Patri pro mundi vita Seipsum obtulit. pro clero dioecesano sive pro vita consecrata; insuper vero, suarum Congregationum candidatos ita instituant, ut ab his 16. Missio, quae a Patre originem ducit, ab illis, quicum­ ea revera degatur vita, quae sit secundum genuinam ipsius loci que missi sunt, exigit ut caritatis conscientiam exerceant in oculturam, rimulque tamen attente vigilent, ne quis umquam rationis dialogo. Propterea, hisce apostolicae renovationis aberret et ab impulsu missionali ipsi religiosae vocationi in­ temporibus, sicut semper in quovis missionali munere, prin­ haerente et ab unitate et indole uniuscuiusque Instituti ceps locus tribuendus est contemplationi Dei. meditationi Eius propria. consilii salutis atque considerationi signorum temporum in 19. Eminet igitur, praesertim pro Episcopis et Religiosis, Evangelii luce, ut et qualitas et abundantia orationis ali et au­ missionale evidens munus in ipso eorum ministerio atque cha­ geri possint. rismate ingenitum. Hoc autem munus onerosius fit in dies, Omnes profecto necessitas urget orationem aestimandi et dum hodiernae culturae condiciones evolvuntur, duobus prae­ ad eam recurrendi. Episcopi eorumque cooperatores Presby­ cipuis inditis notis, materialism! scilicet, qui populares coetus teri (cfr. LG, 25; 27. 28. 41). orationi et ministerio verbi in­ invadit etiam in regionibus ex traditione Christianis, et incre­ stantes (Act. 6, 4), dispensatores mysteriorum Dei (1 Cor. 4, menti communicationum inter nationes, quibus cuncti popu­ 1), laborem impendunt, ut omnes quorum cura sibi est com­ li. etiam non Christiani, alii cum aliis facillime coniunguntur. missa unanimi sint in oratione atque Sacramentorum recep­ Praeterea profundae rerum mutationes, humanorum valorum it 4 tione in gratia crescant ac fideles Domino sint testes (CD, 15)./ augmentum et multiplices nostrorum temporum necessitates Religiosi autem, prout vocati ut sint quasi perit issimi quique (cfr. GS, 43-44) urgentius postulant, ut ex una parte plurimae orationis (Paulus VI, 28.X.1966), Deum ... ante omnia quae­ pastorales traditionis activitates renoventur, ex altera etiam rant ac diligant et in omnibus rerum adiunctis fovere studeant novi praesentiae apostolicae moduli excogitentur. / In his re- 486 vitam absconditam cum Christo in Deo (Coi. 3, 3). unde pro­ rum adiunctis necessitas urget cuiusdam apostolicae sollertiae fluit et urgetur proximi dilectio (PC, 6). in novis ecclesialibus experimentis ingeniose et audenter inve­ Divina Providentia disponente, non pauci ex christifideli­ niendis sub impulsu Spiritus Sancti, qui suapte natura creator bus hodie intime urgentur, ut in unum se colligant, Evange­ lium audiant, profunde meditentur altiusque contemplentur. est. Atque speciali ratione fecunditas alacriter inveniendi et Quapropter, pro missionis efficacitate, omnino curandum est. excogitandi cum natura charismatica vitae religiosae praeclare ut omnes, praesertim Pastores, ad orationem attendant, itemconsentit (cfr. Pars I, n. 12). Etenim ipse Summus Pontifex que Religiosa Instituta integram servent suae ad Deum dedi­ Paulus VI iure haec affirmavit: ob ipsam suam consecratio­ tionis formam, sive provehendo praeclaram partem, quam in nem religiosam, illi [Religiosi| potissimum liberi sunt sponte­ hoc campo retinent Communitates vitae contemplativae (cfr. que valent omnia deserere et abire usque ad terminos orbis, PC, 7 et AG, 18), rive efficiendo, ut Religiosi actioni apostoli­ ut Evangelium praedicent. Illi sunt in opere alacres, atque eo­ cae dediti suam intimam cum Christo unionem alant eiusque rum apostolatus saepe excellit propriis sui ingenii consiliis et aperte testimonium praebeant (cfr. PC, 8). inceptis, quae admirationem inspicientibus movent (Evang. nunt., 69). 17. Apostolicus labor in diversis culturae condicionibus exprimi debet. Quare in ipsa missionis unitate animadvertun­ 20. Ecclesia non ad hoc instituta est. ut sit activitatum tur differentiae, quae ... non sumuntur ex intima natura ipsius organizatio, sed potius ut vivum Christi Corpus ad testimo­ missionis, sed ex condicionibus in quibus missio haec exerce­ nium perhibendum. Ipsa tamen concretum opus necessarie tur. Dependent vero hae condiciones sive ab Ecclesia, rive et­ conficit praefiniendi et coordinandi multiplicia munera atque iam a populis, a coetibus vel ab hominibus ad quos missio di­ remua, quae simul in unam pastoralem actionem convergant, rigitur (AG, 6). Quae differentiae, concretae quidem, etsi in qua statuuntur quaenam sint optiones sequendae et qui­ nam labores apostolici vint ceteris anteponendi (cfr. CD, 11; contingentes, valde afficiunt non modo exercitium pastoralis b) Unumquodque Institutum propter Ecclesiam est eam· que suis propriis notis locupletare tenetur secundum peculia­ rem quemdam spiritum specialemque missionem. Exinde Re­ ligiosi renovatam ecclesialem conscientiam excolant, operam praestando ad aedificationem Corporis Christi, perseverantes in fide erga Regulam suisque Superioribusobtemperantesfcfr. A?» 14; 35,2). c) Religiosorum Superiores grave habent officium, tamâuam primarium susceptum, omni studio curandi sodalium fislitatem erga Fundatoris charisma, illam promoventes reno­ vationem. quam Concilium praecepit ac tempora ipsa expo­ stulant. Sedulo ergo operam dabunt, ut sodales aptius dirigan433 tur ac instantius excitentur ad hunc finq/n obti/nendum. Propterea officium in privilegio habebunt convenientem et tempo­ ribus aptam formationem perficiendi (cfr. PC, 2 d. 14; 18). Pro certo denique habentes vitam religiosam suapte natura secum ferre peculiarem sodalium participationem. Superiores eam animandam curabunt, cum efficax renovatio et recta ac­ commodatio obtineri nequeant, nisi cooperantibus omnibus Instituti sodalibus (PC, 4). 7421 7422 1978 MAJ 14 SACRAE CONGREGATIONES PRO RELIGIOSIS ET PRO EPISCOPIS 30, 1.35, 5; 4G, 22; 29). Hodie enim instanter quaerendum est, secundum varios aspectus ecclesialis vitae, ut congrua et inveniendi et exsequendi ratio inchoetur, quo aptius pro di­ versis rerum adiunctis cvangelica missio expleri possit. Huiusmodi vero auspicabitis coordinationis praecipua Cen­ tra exstant: Sancta Sedes, Dioecesis (cfr. CD, 11) et in ordine suo Conferentia Episcoporum (cfr. CD, 38). Apud autem haec Centra aliae quoque compages cooperationis constituun­ tur iuxta e cc le siales et regionales exigentias. 21. In vitae religiosae ambitu eriguntur a Sancta Sede, sive intra locorum fines sive inter universas nationes, Consilia Su­ periorum Maiorum et Generalium (cfr. PC, 23; REU, 73, 5); quae quidem suapte natura et auctoritate differunt a Confe­ rentiis Episcoporum. Primarius enim eorum finis est vitae reli­ giosae provectio in compagem missionis ecclesialis insertae; atque eorum actio in eo est, ut offerantur servitia communia, fraternitatis incepta, cooperationis consilia, servata utique propria uniuscuiusque Instituti indole. Hoc plane efficiet, ut etiam valida auxilia offerantur pastorali coordinationi, prae­ sertim si statis temporibus congrua quoque recognitio fiat to­ tius operandi rationis atque in primis mutuae curentur rela­ tiones inter Episcoporum Conferentias et Superiorum Maio487 rum Consilia iuxta ea quae a Sancta Sede praescribuntur. / 22. Summus Pontifex, spectata ipsius Ecclesiae utilitate (cfr. LG, 45, CD, 35, 3), non paucis Religiosorum Familiis exemptionem concedit, quo aptius Instituta suam identita­ tem exprimere valeant necnon generosius et latius communi bono inservire possint (cfr. Pani, n. 8). Exemptio vero nullum impedimentum per se infert sive pastorali coordinationi sive mutuis bonisque relationibus in­ ter Populi Dei membra. Ipsa enim ordinem Institutorum in­ ternum potissimum respicit, quo melius in iisdem omnia sint inter se apra et conexa atque incremento et perfectioni reli­ giosae conversationis consulatur; necnon ut de illis disponere possit Summus Pontifex in bonum Ecclesiae universae, alia vero competens Auctoritas in bonum Ecclesiarum propriae jurisdictionis (CD, 35, 3;cfr.CD, 35,4;£ccf Sanctae, 1,25-40; Evang. nunt., 69). Religiosa igitur Instituta exempta, fidelia erga peculiarem suam indolem ac munus (PC, 2, b), ante omnia excolere de­ bent specialem adhaesionem Romano Pontifici et Episcopis, revera suam libertatem et alacritatem apostolicam libenti ani­ mo praestando secundum religiosam oboedientiam; itemque plena conscientia et studio laborem impendent, ut in familia dioecesana specificum quoque testimonium ac genuinam mis­ sionem sui Instituti effingere atque exprimere valeant; semper denique apostolicam illam sagacitatem ct sedulitatem insti­ mulabunt, quae propriae sunt eorum consecrationis. Profecto Episcopi agnoscent et magni aestimabunt quan­ topere Ecclesias particulares specifice adiuverint ii Religiosi, in quorum exemptione quodam modo inveniunt signum et­ iam illius pastoralis sollicitudinis, quae stricte coniungit eos cum Romano Pontifice propter universalem in cunctos popu­ los sollertem curam (cfr. Pars I, n. 8). Haec exemptionis renovata conscientia, si revera cum va­ riis pastoralis muneris collaboratoribus concorditer communi­ catur, non parum conferre poterit ad incrementum sive apo­ stolicae alacritatis sive missionalis zeli in omni Ecclesia par­ ticulari obtinendum. 23. Quae superius circa ecclesialem missionem considerata sunt has congruas directivas notas suggerunt: а) in primis ipsa natura apostolicae actionis exigit, ut Epi­ scopi principem locum tribuant mentis recogitationi et ora­ tionis vitae (cfr- LG, 26; 27; 41); deinde expostulat, ut Reli­ giosi, secundum indolem propriam, penitus renoventur et ora­ tioni assidue instent. б) Speciali cura promovenda sunt varia ad vitam contem­ plativam radicandam incepta (AG, 18), quia ipsa praeclaram 488 retinet partem in / Ecclesiae missione, quantumvis actuosi apostolatus urgeat necessitas (PC, 7). Omnium enim ad carita­ tis perfectionem vocatio (cfr. LG, 40) radicali modo collu­ stratur, praesertim in hodierni materialism! ingravescente pe­ riculo. ab Institutis ad contemplationem integre ordinatis, in auibus apertius, uti S. Bernardus ait, causa diligendi Deum, Deus est; modus, sine modo diligere (De diligendo Deo. c. 1 ; PL, 182 n. 584). c) Actio Populi Dei in mundo est sua natura universalis et missionalis sive propter ipsam Ecclesiae indolem (cfr. LG, 17) sive propter mandatum Christi, qui Apostolatui contulit uni­ versalitatem nullis finibus circumscriptam (Evang. nunt.. 49). Opus erit igitur, ut Episcopi ct Superiores curent hanc di­ 7423 η. 4569 mensionem conscientiae apostolicae atque ad eam fovendam concreta incepta provehant. d) Ecclesia particularis illud spatium historicum consti­ tuit, in quo aliqua vocatio revera sese exprimit suumque apostolicum laborem efficit; illic enim, intra fines determinatae culturae, Evangelium nuntiatur idemque recipitur (cfr. Evang. nunt., 19; 20; 29; 32; 35; 40; 62; 63). Propterea necesse est, ut in formatione perficienda prae oculis debite habeatur haec quoque magni momenti definita res in pastorali renovatione. e) Influxus reciprocus inter utrumque polum, inter scili­ cet vivam alicuius particularis culturae com participationem et universalitatis aspectum fundamentum invenire debet in in­ concussa aestimatione et in assidua custodia illorum unitatis valorum, quibus nullo prorsus modo renuntiandum est, sive dc unitate agitur Catholicae Ecclesiae — pro omnibus fideli­ bus - sive de unitate uniuscuiusque Instituti Relgiosi - pro eiusdem sodalibus Illa autem localis Communitas, quae ab ista unitate secesserit, in duo discrimina veniet: hinc discri­ men cuiusdam arefacientis disgregationis illinc autem di­ scrimen, ne suam libertatem amittar, cum separata a capite ... sola obnoxia est multimodis illorum viribus, qui eam in servi­ tutem redigere et quaestui habere conentur (Evang. nunt, 64). f) Hisce nostris praesertim temporibus exigitur in Religio­ sis eadem illa charismatica genuinitas, vivax et ad excogitan­ dum ingeniosa, quae potissimum in Fundatoribus excellit, quo melius ac sedulo ipsi apostolicum Ecclesiae laborem im­ pendant in medio eorum, qui hominum pars maior revera sunt hodie et a Domino prae ceteris dilecti: parvuli et paupe­ res (cit.Mt. 18, l-6;£c. 6. 20). / 469 Pan II: Ordinationes et normae Recentium annorum experientia, principiis hucusque ex­ positis perspectis, ad nonnullas ordinationes et nonnas redi­ gendas induxit ad praxim praecipue spectantes. Exinde pro­ fecto efficietur, ut mutuae inter Episcopos et Religiosos rela­ tiones ulterius perfici possint pro ipsa Corporis Christi aedifi­ catione. Varias autem directivas notas ostendemus tribus di­ stinctis momentis sese invicem complentibus: a) secundum aspectum formationis; b) secundum aspectum operationis; c) secundum aspectum coordinationis. Textus praesumit iuridicas praescriptiones iam constitutas casque interdum refert; nihil ergo prorsus derogat ex superio­ ribus Sanctae Sedis documentis de hac materia videntibus. Romanus Pontifex et Episcopi explent in Ecclesia offi­ cium Magistronlm authenticorum et Sanctificatorum totius gregis (cfr. Pars I, nn. 5-9). Sua vice. Superiores Religiosi spe­ cialem habent auctoritatem ad proprium Institutum mode­ randum et pergravi onerantur munere specifice sodales for­ mandi (cfr.PC. 14; 13,etParsI, nn. 10-14). Episcopi et Superiores igitur, utrique secundum proprium officium, sed inter se convenientes et concorditer adlaborantes, veram prioritatem muneribus formationis conferant. 24. Episcopi, in concordi quoque animo cum Superiori­ bus Religiosis, promoveant, praesertim inter dioecesanos pre­ sbyteros, inter zelantes laicos et inter locorum Religiosos et Religiosas, vivam conscientiam ct experientiam mysterii at­ que structurae Ecclesiae, vivificae inhabitationis Spiritus San­ cti. communiter apparando vel speciales circulos vel spiritua­ li tatis congressus. Atque assidue quooue instent, ut oratio, si­ ve personalis sive publica, magis magisque aestimentur et au­ geatur, peculiaribus etiam inceptis diligenter paratis. 25. Communitates Religiosae, pro sua parte, praesertim contemplativae, servata videlicet in proprium ipsarum spiri­ tum fidelitate (cfr. PC, l.AG, 40), hominibus nostrorum temporum opportuna praestent auxilia ad orationem atque ad vitam spiritualem peragendam, ita ut ad instantem medita­ tionis altiorisque fidei necessitatem, pressius hodie percep­ tam. respondere valeant. Occasionem quoque et commodita­ tem iisdem offerant, ut suis ipsarum liturgicis actionibus con­ venienter adesse possint, sertatis quidem clausurae et debitis exigentiis et statutis nonnis. / 490 26. Superiores Religiosi omni studio curent, ut niœ con fratres et consorores fideliter perseverent in prop na vocatio­ ne. Congruas quoque foveant accommodationes culturabbus, socialibus ct oeconomicis condicionibus iuxta temporum exi­ gentias, providentes tamen, ne ullo modo ad mores religiosae consecrationi contrarios deferantur. Culturales autem accom­ modationes et confratrum studia alicuius speci aluatK>nis ver­ sentur in materiis proprie coniunctis cum specifica Instituo 7424 η. 4569 SACRAE CONGREGATIONES PRO RELIGIOSIS ET PRO EPISCOPIS vocatione, eademque praefiniantur non quasi quaedam false intellectae sui ipsius expressiones, ita ut fines personales obti­ neantur, sed ut vere ad exigentias aposrolicorum proposito­ rum ipsius Religiosae Familiae respondere valeant in harmo­ nia cum Ecdesiae necessitatibus. 27. Dum Religiosorum et Religiosarum continua formatio promovetur, insistendum est in renovando testimonio pau­ pertatis et servitii erga indigentiores; atque prospiciendum quoque est, ut in renovata oboedientia et castitate Communitatesciarum fiant signum amoris fraternitatis atque unitatis. In Institutis vitae activae, in quibus tamquam elementum essentiale vitae religiosae apostolatus exstat (cfr. PC, 8; AG, 25), in ipsa evolvenda formatione, sive initiali sive continua, idem apostolatus in congruam lucem proferatur. 1978 MAI 14 tiis formationis respondere debeant, necnon officialibus ipsis atque subsidiis aptius adhibendis. In apparandis, reformandis et ad exsecutionem adducen­ dis harum studiorum sedium Statutis clare definiantur iura et officia singulorum participantium, munera quae, vi ipsius mi­ nisterii, ad Episcopum vel ad Episcopos pertineant, modi rationesque operandi atque amplitudo de re respondendi Su­ periorum Religiosorum partem habentium; ita ut obiectiva et integra doctrinae expositio promoveatur una cum Ecclesiae Magisterio concinnata. Deinde secundum criteria generalia competentiae et auctoritatis atque iuxta Statutorum normas prospiciatur, ut horum Centrorum labores et incepta diligen­ ter curentur. Verumtamen in tota hac nec levi parvi facienda materia semper observentur normae ac dispositiones Sanctae Sedis. 28. Ad Episcopos spectat, utpote qui magistri authentici 32. Pastoralis praxis adaequata renovatio in Dioecesibus et perfectionis moderatores sint pro omnibus Dioece se os altiorem postulat omnium rerum illarum cognitionem, quae membris (cfr. CD, 12; 15; 35, 2;ZG, 25; 45),etiam fidelita­ ad ipsius loci vitam humanam et religiosam concrete respi­ tem erga religiosam vocationem in spiritu uniuscuiusque Insti­ ciunt, ita ut exinde quaedam obiectiva et congrua theologica tuti custodire. In quo pastorali munere exercendo Episcopi recogitatio exoriatur, operationum * statuantur. prioritates ap­ relationes cum Superioribus Religiosis» quibus omnes sodales ta pastoralis actionis ratio praefiniatur, denique, statis tempo­ in spiritu fidei sese subiciunt (cfr. PC, 14), promovendas cura­ ribus, quod actum sit examinetur. Hoc autem opus ab Epi­ bunt in manifesta doctrinae et propositorum communione scopis, cooperantibus idoneis personis etiam ex Religiosis ecum Summo Pontifice atque Sanctae Sedis Dicasteriis et cum lectis, exigere potest, ut aliquae studii Commissiones atque ceteris Episcopis ac locorum Ordinariis. Episcopi, una cum proprio clero, firmi sint vitae consecra­ pervestigationis Centra constituantur et sustineantur. Quae tae assertores, Religiosarum Communitatum defensores, vo­ quidem incepta magis magisque necessaria apparent sive ad aptiorem personarum institutionem assequendam sive ad ra­ cationum educatores, efficaces tutores cuiusvis peculiaris Re­ tionalem ipsius praxis pastoralis structuram efficiendam. ligiosarum Familiarum naturae sive in campo spirituali sive in campo apostolico. 33. Religiosorum peculiare ac grave officium est atten­ tam mentem docilemque animum habere ad Hierarchiae Ma­ 29. Episcopi et Superiores Religiosi, utrique secundum gisterium atque facilius Episcopis reddere exercitium ministe­ proprias singulorum competentias, cum zelo cognitionem rii doctorum authenticorum ac testium divinae et catholicae promoveant doctrinae Concilii et pontificiorum documento­ Veritatis (cit. LG, 25) in suo respondendi onere circa fidei rum de Episcopatu, de Vita religiosa et de Ecclesia particula­ doctrinam docendam, sive in Centris, ubi eadem excolitur, si­ ri, necnon de reciprocis habendis relationibus. Propterea haec ve in adhibendis instrumentis ad eam tradendam. 491 incepta auspicanda esse videntur: / n) Quoad librorum et documentorum publicationes, quae a) conventus Episcoporum et Superiorum Religiosorum, curantur apud officinas librarias Religiosorum et Religiosa­ quo altius haec argumenta simul ab omnibus perspiciantur; rum vel Institutionum catholicarum aediumque editricum ab b) speciales cursus ad novas aptioresque conformationes iisdem gestarum, serventur nonnae a Sacra Congregatione pro obtinendas pro dioecesanis presbyteris, pro religiosis et laicis Doctrina Fidei data (d. 19 m. martii a. 1975) circa competen­ apostoheis operibus deditis; tem auctoritatem pro Sacrae Scrupturae texti/bus, iisdemque 493 c) studia atque experimenta peculiariter apta ad formatio­ etiam translatis, approbandis, pro Liturgiae et orationum nec­ nem Religiosorum coadiutorum.quosvocant.et Religiosarum, non catechismi libris aliisve quibusvis operibus, quae quidd) cura conficiendi idonea pastoralia documenta, in Dioe­ piam speciatim contineant ad religionem morumque honesta­ cesi, in Regione vel Natione, quae ad fructuosam fidelium re­ tem attinens. Istarum autem nonnarum praetermissio, specio­ cogitationem haec argumenta praebeant. se interdum aut callide excogitata, magnum quoddam fideli­ Haec autem renovationis institutio cavendum est ne pau­ bus detrimentum affert» cui totis viribus sincere resistere cis tantum circumscribatur; sed providendum, ut omnibus praesertim Religiosis necesse est eam habendi facultas detur atque munus omnium sodalium b) Etiam cum agifur de documentis et inceptis ex religio­ commune fiat. sis institutionibus, vel localibus vel nationalibus, prolatis, Opportunum quoque videtur esse hoc plenius doctrinae quae, quamvis publico non sint destinata, tamen aliquid pon­ studium sufficienter diffundere adhibendo publicas editiones, deris in re pastorali exercere possint, ut scilicet nova atque instrumenta communicationis socialis, conferentiae, exhorta­ tiones. etc. gravia problemata de re sociali et oeconomica et politica, cum fide et vita religiosa quoquo modo conexa, semper necessaria 30. Praefiniatur iam inde a prioribus gradibus initialis for­ servetur concordia cum Ordinariis competentibus. mationis, sive ecclesiasticae sive religiosae, studium systematic) Praeterea Episcopi, attente quoque perpensa peculiari cum Mysterii Christi, naturae sacramentalis Ecclesiae, mini­ nonnullorum Institutorum missione, exhortentur Religiosos sterii episcopalis et vitae religiosae in Ecclesia. Propterea: et Religiosas eisque faveant, quibus praestans exercendus sit a) Religiosi et Religiosae iam inde a novitiatu formentur apostolatus in campo edi tori alium artium et communicatio­ ad pleniorem conscientiam habendam atque sollicitudinem num socialium, hac super re ampliorem apostolicam coopera­ pro Ecclesia particulari, fidelitatem simul augendo erga pro­ priam peculiarem vocationem; tionem promoveant, praesertim in ambitu national! ; itemque b) Episcopi curent, ut dioecesanus clerus penitus intelle­ de pe nonarum huius industriae peritarum formatione solliciti gat hodiernas ad vitam religiosam pertinentes quaestiones et sint, non solum quoad technicam competentiam, sed etiam et urgentem missionalem necessitatem, utque aliquot etiam pa­ peculiariter quoad ecclesialem earum responsabilitatem. rentur selecti presbyteri, qui operam suam praestare valeant 34. Gravis error esset independentes reddere - multoque ad spiritualem Religiosorum ct Religiosarum adiuvandum gravior invicem opponere - vitam religiosam et ecclesiales profectum (cfr. OT, 10; AG, 39), quamvis hoc munus com­ structuras, quasi binae res exstare possent, altera charismatimittere saepius conveniat religiosis presbyteris prudenter se­ ca, altera vero institutionalis; sed utraque elementa, dona sci­ lectis (cfr. Pars II, n. 36). licet spiritualia ct ecclesiales structurae, unam, quamvis com­ 31. Plenior sacerdotalis et religiosae vocationis maturitas plexam, realitatem efformant (cfr. LG. 8). pendet quoque, et quidem definitive, ex institutione doctri­ Quapropter Religiosi et Religiosae, dum peculiarem exhi­ nali. quae frequenter vel in studiorum sedibus gradus universibent operum sollertiam ac futuri temporis prospectum (cfr. tariI traditur vel in scholis superioribus vel In peculiariter ido­ Pars I, nn. 1 CM ♦), strenue sint fideles Instituti intentioni eius­ que spiritui h perfecta oboedientia atque adhaesione auctori­ neis Institutis. tati Hierarc’àae (cfr. PC, 2; EG, 12). Episcopi et Religiosorum Superiores in hoc partem haben­ 35. Eriscopus, prout Diocceseos Pastor, et Superiores Re­ tes efficaciter cooperentur ad vitam harum studiorum sedium ligiosi, quatenus de proprio Instituto responsores, Religioso­ alendam atque congruam carum efficientiam sustinendam, rum ac Religiosarum partidpationem.in Ecclesiae particularis praesertim cum ipsae uni vel compluribus Dioecesibus atque vita promoveant eorumque cognitionem circa directivas nor­ 492 Congregationibus Religiosis inser/viant, caedemque melius mas atque dispositiones ecclesiasticas: pariterque foveant, providere valeant sive magisterii praestantiae sive docentium praesertim Superiores, unitatem supemationalem in proprio praesentiae ccterorumque omnium, qui rite instructi exigen- 7425 7426 J· 1978 MAJ 14 SACRAE CONGREGATIONES PRO RELIGIOSIS ET EPISCOPIS Instituto et docilitatem erga supremos eius Moderatores (cfr. 494 PorsZ.nn. 15-23)./ Ecclesia in Spiritu vivit et in Petri atque Apostolorum eo­ rumque Successorum fundamento ita consistit, ut episcopale ministerium profecto evadat principium directivum pastora­ lis sollertiae totius Populi Dei. Ecclesia igitur operatur in har­ monia sive cum animante Spiritu sive cum operante Capite in Corpore (cfr. Pars /, nn. 5-9). Quod quidem definitas conse­ cutiones affert Episcopis et Religiosis m eorum inceptis et ac­ tivitatibus explendis, quamvis ipsi propria singulorum com­ petentia gaudeant, utrique secundum suum officium. Nonnae, quae hic exponuntur, ad bina exigentiarum gene­ ra referuntur in agendorum campo: pastoralium scilicet et re­ ligiosarum. 36. Concilium haec asserit: Religiosi ct Religiosae peculia­ ri ratione ad familiam dioecesanam pertinent, magnum auxi­ lium sacrae Hierarchiae afferunt, atque in dies, auctis aposto­ latus necessitatibus, magis magisque afferre possunt ac debent (CD, 34). In territoriis, ubi plures vigent ritus. Religiosi, cum activi­ tates expleant pro fidelibus diversi a proprio ritus, illis obtem­ perabunt normis, quae praevisae sint in relationibus habendis cum Episcopis diversi ritus (cfr. EccL Sanctae, 1, 23). Urget necessitas, ut haec criteria reapse applicentur, non solum in conclusionis gradu, sed etiam in rerum agendarum programmate praefiniendo atque elaborando, firmo tamen re­ stante munere in deliberando Episcopi proprio. Religiosi presbyteri, ob ipsam unitatem presbyterii (cfr. LG, 28, CD, 28; 11) et quatenus animarum curae partem ha­ bent, vera quadam ratione ad clerum Dioecesis pertinere di­ cendi sunt (CD, 34); possunt ideo et debent prodesse, quo melius Religiosi et Religiosae una cum clero et locorum Epi­ scopis invicem uniantur et actuose in operando coordinentur. 37. Foveantur inter clerum dioecesanum et Religiosorum communitates renovata fraternitas et cooperationis vincula (cfr. CD, 35, 5). Proinde in magna aestimatione quaeque sub­ sidia habeantur, quamvis simplicia nec vere formalia, quae ad mutuam fiduciam, ad apostolicam unanimitatem et fraternam concordiam (cfr. ES, I, 28) augendam iuvent. Hoc sane non modo genuinam Ecclesiae particularis conscientiam corrobo­ rabit, verum etiam unumquemque instimulabit ad redden­ da ac petenda laeto animo servitia, ad cooperandi studium alendum, necnon ad humanam et ecclesialem communitatem, in cuius vitam insertus sit, quasi quamdam propriae vocatio495 nis patriam diligendam. / 38. Superiores Maiores magnam adhibebunt curam, ut non solum dotes et facultates suorum confratrum cognoscant, verum etiam apostolicas Dioecesium necessitates, in quibus proprium Institutum vocatum est ad operandum. Exoptan­ dum ergo est, ut concretus et plenarius habeatur dialogus in­ ter Episcopum et Superiores variorum Institutorum in Dioe­ cesi praesentium, ita ut, praesertim quoque spectatis precariis quibusdam rerum condicionibus necnon instante vocationum crisi, sodales Religiosi aequiore atque utiliore ratione distribui possint. 39. Tamquam privilegiatus cooperationis campus inter Episcopos et Superiores Religiosos habendum est opus pastora­ le pro vocationibus prosequendis (cfr. PO 11;PC, 24;OT, 2). Hoc autem opus pastorale in concordi Christianae communi­ tatis actione consistit pro omnibus vocationibus, adeo ut Ec­ clesia secundum Christi plenitudinem Eiusque Spiritus cha­ rismatum varietatem aedificetur. Qua in ro illud prae ceteris ponderandum est, Spiritum Sanctum, qui ubi vult spirat (Io. 3, 8), ad maius Ecclesiae bo­ num christifideles ad varia munera variosque status vocare. Cui divinae actioni, uti patet, nullum obstaculum ponendum est, sed, e contra, providendum, ut unusquisque maxima li­ bertate suae vocationi respondeat. Historia teste, ceteroquin, abundanter patet hanc vocationum diversitatem, et in specie coexistentiam et collaborationem utriusque cleri, dioecesani scilicet et religiosi, haud cedere in detrimentum Dioecesium, quin immo eas novis thesauns spiritualibus ditare earumque vitalitatem apostolicam nonnihil augere. Plura itaque incepta sub Episcoporum ductu sapienter componere oportebit, iuxta scilicet munera, quae ad parentes et educatores, ad Religiosos et Religiosas, ad presbyteros ce­ te rosque omnes in actione pastorali operantes spectant. Prop­ terea hoc munus coniunctim et concorditer atque plena uniuscuiusque opera perficiendum erit; omniumque vero eo­ dem convergentes labores ipse Episcopus dirigat, haud obliviscens eosdem labores radicitus a Spiritus motione orisdnem 7427 η. 4569 trahere. Qua igitur spectata re, urget necessitas frequenter quoque promovendi communis orationis incepta. 40. In praxi pastorali renovanda et in operibus apostolatus acommodandis plane considerandae sunt profundae in ho­ diernum mundum inductae mutationes (cfr. GS, 43; 44); qua­ re difficiliores quandoque rerum condiciones sunt obeundae, praesertim pro urgentibus animarum necessitatibus et cleri penuria (Eccl. Sanctae, I, 36). / 496 Episcopi, in dialogo cum Superioribus Religiosis cumque omnibus operantibus in campo pastorali Dioeceseos, conentur discernere quid Spiritus exigat modosque excogitent no­ vas parandi apostolicas quas vocant praesentias, ita ut diffi­ cultates in ipso Dioeceseos ambitu enatas obire valeant. Hoc autem studium de apostolica praesentia renovanda minime ef­ ficere debet, ut illa manens adhuc efficacia aliarum apostola­ tus formarum, quae traditionis sunt propriae, scholarum scili­ cet (cfr. S. Congr. pro Ed. Cath., La Scuola Cattolica, 19.3. 1977; LOsservatore Romano, 6.7.1977), missionum, opero­ sae praesentiae in nosocomiis, servitiorum socialium, etc., omnino neglegatur; istae autem omnes traditionis formae opus est, ut sine cunctatione et iuxta Concilii directivas nor­ mas temporumque necessitates diligenter et opportune accommodentur. 41. Nova vero apostolica incepta, quibus iugiter initium detur, intento studio delineentur. Episcoporum est, ex una parte, non Spiritum exstinguere, sed omnia probare et quod bonum est tenere (cfr. 1 Ths. 5, 12,et 19-21 \LG, \2),ita ta­ men ut spontanea navitas eorum qui in opere partem habent servetur ac foveatur (AG, 30); Superiores Religiosi, ex altera parte, alacri cooperentur animo et in dialogo cum Episcopis ad solutiones explorandas, ad programmata de optionibus ac­ tis disponenda, ad experimenta, vel prorsus nova, ineunda» semper tamen agendo sive pro urgentioribus Ecclesiae neces­ sitatibus sive iuxta Magisterii normas et orientationes ac pro­ prii Instituti indolem. 42. Num quam praetermittatur studium auxilia vicissim re­ ciprocandi inter Episcopos et Superiores in obiective perpen­ dendo et aeque iudicando nova iam inchoata experimenta, ut non solum evasiones ac frustrationes, sed etiam discriminum ac digressionum pencula vitentur. Horum igitur inceptorum recognitio statis temporibus fiat; atque, nisi res ad bonum exitum pervenerit (cfr. Evang. nunL, 58), humilitas quidem, et simul etiam necessaria firmitas ad­ hibeatur, ut recognitum experimentum vel corrigatur vel suspendatur vel aptius dirigatur. 43. Non parum fidelibus detrimento erit quod aberrantia quaedam incepta aut aliquorum factorum ambiguitates diu­ tius tolerentur. Episcopi igitur et Superiores, invicem inter se fiduciam alentes ac secundum uniuscuiusque implenda munia et auctoritatem exercendam, omni studio providebunt, ut manifesto consilio clarisque dispositionibus, semper quidem in caritate, sed etiam in debita fortitudine, hiusmodi errores et praecaveantur et corrigantur. / 497 Praesertim in campo liturgico necessitas urget remedia fe­ rendi ad nonnullos abusus, sub alterutro signo adactos. Epi­ scopi, prout authentici Ecclesiae localis Liturgi (cfr. SC, 22; 41; LG, 26; CD, 15, cfr. Pars I, nn. 5-9), et Religiosorum Su­ periores, quoad suos sodales, invigilent, ut conveniens cultus renovatio fiat, ac tempestive interveniant, ut quoscumque de­ flexus et abusus in hac tam significanti et centrali parte (cfr. SC, 10) corrigantur vel removeantur. Inde ipsi quoque Reli­ giosi memores sint suum esse officium legibus et normis ob­ temperandi Sanctae Sedis necnon Episcopi loci decretis de publico cultu exercendo (cfr. EccL Sanctae. I, 26; 37; 38). 44. Quoad Religiosorum pastoralem praxim Concilium ex­ presse declarat: Omnes Religiosi, exempti et non exempti, Ordinariorum locorum potestati subsunt in iis quae ad publi­ cum exercitium cultus divini, salva quidem Rituum diversita­ te, ad curam animarum, ad sacram praedicationem populo tradendam, ad christifidelium, praesertim puerorum, religio­ sam et moralem educationem, catecheticam institutionem et liturgicam efformationem atque ad status clericalis decorem spectant necnon ad varia opera in iis quae sacri apostolatus exercitium respiciunt. Religiosorum quoque scholae catholi­ cae Ordinariis locorum subsunt ad earum generalem ordina­ tionem er vigilantiam quod attinet, firmo tamen iure Religio­ sorum quoad earumdem moderamen. Pariter Religiosi tenen­ tur servare ea omnia quae Episcoporum Concilia aut Confe­ rendae ab omnibus servanda legitime edixerint (CD, 35. 4; cfr. 35, 5 et EccL Sanctae, I. 39). 45. Relationes inter Episcopos ct Superiores, quoubeno- 7428 η 4569 SACRAE CONGREGATIONES PRO RELIGIOSIS ET EPISCOPIS res in dies fructus afferant, semper terendae erunt personas et Instituta benevole prosequendo, persuasum habendo Religio­ sis docilitatem erga Magisterium praestandam esse et oboe­ dientiam Superioribus, reciproca voluntate efficiendo, ne al­ teri olteronim competentiae fines transcendant 46. Quoad Religiosos, qui apostolicas activitates explicant extra proprii Instituti opera, substantialis eorum vitae com­ munitatis participatio tuenda est atque eorum fidelius erga proprias Regulas vel Constitutiones: quam obligationem ipsi Episcopi urgere ne omittant (CD, 35, 2). Nullum apostolicum opus fieri debet occasio de propria vocatione deflectendi. Quod pertinet ad statum quorumdam sodalium religioso­ rum, qui a proprii Superioris auctoritate se subtrahere atque 498 ad auctoritatem Epi/scopi recurrere velint, singuli casus ob­ jective considerentur; at necessarium est, ut, congrue vicissim commutatis consiliis ac sincere solutionibus inquisitis. Episco­ pus sententiam defendat, quam competens Superior tulerit, nisi forte ipsi aliqua iniustitia inesse videatur. 47. Episcopi corumque immediati cooperatores curent, ut non modo satis perspectam habeant propriam singulorum In­ stitutorum indolem, sed certiores quoque fiant de praesenti eorumdem sutu deque renovationis criteriis. Vicissim Reli­ giosorum Superiores, praeter aptiorem doctrinae perspectio­ nem de Ecclesia particulari, curent etiam, ut et ipsi revera cer­ tiores fiant de praesenti pastoralis actionis sutu deque apo­ stolico praestituto programmate in Dioecesi, in qua operam suam praestare debeant Si forte cuidam Instituto contigerit, ut alicuius operis ge­ stionem amplius sustinere nequeat, tunc eius Superiores ma­ nifestent, tempestive et confidenter, impedimenu ad opus persequendum, saltem in eadem formx praesertim si ob per­ sonarum penuriam hoc fuerit; Ordinarius loci, ex parte sua, illius supprimendi operis petitionem benigne consideret (cfr. Eccl. Sanctae, 1, 34, 3) et cum Superioribus solutionem con­ venientem ex communi concordia quaerat. 48. Necessitas, penitus percepta bonamque spem suppedi­ tans etiam pro vita actuosa et apostolico dynamismo Eccle­ siae localis, ea est, qua mutuae notitiarum communicationes ac profundiores consensiones fovendae curentur inter varia Religiosa Instituta in Dioecesi operantia. Superiores igitur operam suam impendant, ut modis et rythmis convenientibus hic dialogus ad effectum perducatur. Quod quidem fiduciam fovebit et aestimationem ac reciproca danda auxilia et altius problematum studium necnon mutuam experientiarum com­ municationem, unde evidentior fiat communis evangelicorum consiliorum professio. 1978 MAI 14 cificum testimonium ab ipsis qua mulieribus consecratis da­ tum magis quam propter utilia et generose allata servitia. 51. In aliquibus regionibus quaedam animadvertitur in­ ceptorum alacritas ad nova Religiosorum Instituta condenda. Illi. quos penes est competentia authenticitatem dignoscendi cuiusque fundationis, perpendere debent, humiliter quidem, sed et objective et constanter, atque futura tempora penitus perspiciendo, omnia indicia circa credibilem Spiritus Sancti praesentiam sive ad eius charismata ... cum gratiarum actione ac consolatione accipienda (LG, 12) sive etiam ad vitandum, ne incaute oriantur instituta inutilia aut sufficienti vigore non praedita (PC. 19). Cum enim de cuiusdam Instituti ortu iudi­ cium fit ex una eius utilitate et operandi commoditate vel simpliciter ex agendi modo alicuius personae, quae phaeno­ mena cuiusdam devotionis per se ipsa ambigua experitur, tunc certe detorqueri quodam modo videtur genuinus vitae religio­ sae sensus in Ecclesia (cfr. Pars I, nn. 10-14). / 500 Ad iudicium autem ferendum de genuino charismate hae sequentes notae praesumuntur: a) singularis eius a Spiritu origo, distincta quidem, etiamsi non seiuncta, ab innatis et acquisitis personae dotibus, quae in operando et moderando ostenduntur; b) profundum animi studium sese Christo configurandi ad aliquem Eius mysterii aspectum testificandum; c) fructuosus amor in Ecclesiam, qui plane abhorreat a quavis in illa excitanda discordix Praeterea germana Fundatorum configuratio postulat, ut de viris et mulieribus agatur, quorum probata virtus (cfr. LGt 45) sinceram docilitatem ostendat sive in sacram Hierarchiam sive in quod in ipsis tamquam Spiritus donum exstet. Cum igitur de novis fundationibus agatur, omnino requiri­ tur, ut omnes, qui aliqua parte in diiudicando fungi debeant, suam sententiam afferant spectata prudentia, patienti ponde­ ratione et aequa exigentia. De hoc praesertim respondeant Episcopi. Apostolorum successores, quorum auctoritati ipse Spiritus etiam charismaricos subdit (LG, 7), et quibus profec­ to competit, in communione cum Romano Pontifice, consilia evangelica ... interpretari, eorum praxim moderari et etiam stabiles inde vivendi formas constituere (LG, 43). Varia et fecunda Ecclesiarum vitalitas quoddam coordina­ tionis studium requint ad plurima servitii atque stimuli pasto­ ralia instrumenta renovanda, creanda et perficienda. Quorum aliquot considerabimus ad eorum diversum gradum: dioecesa­ num. nationalem. universalem. 52. In quavis Dioecesi Episcopus percipere conetur quod Spiritus, etiam per eius gregem et peculiariter per personas ac Familias Religiosas in ipsa Dioecesi praesentes, manifestare velit. Propterea necesse est, ut relationes sinceras et familiares cum Superioribus et Superioriisis excolat, quo melius suum pastoris ministerium in Religiosos et Religiosas explere possit (cfr. CD. 15; 16). Eius enim proprium officium est vitam con­ secratam defendere, Religiosorum fidelitatem et authentici­ tatem promovere ac fovere, eosque adiuvare, ut in suae ipsius Ecclesiae communionem atque in evangelizandi actionem, se­ cundum videlicet propriam eorum indolem, sese inserere va­ leant Quod quidem Episcopo adimplendum est cum Episco­ pali Conferentia uniter cooperando et in concinentia cum Ca­ pitis Collegii Apostolici voce. Religiosi vicisrim Episcopum habeant et Pastorem totius dioecesanae / Communitatis et sponsorem suae ipsorum fide- 501 litatis erga propriam vocationem m servitio pro Ecclesia locali adimplendo. Ipsi vero Episcoporum postulationibus votisque 49. In amplo pastorali Ecclesiae campo locus novus con­ stitutus est. isque valde insignis, mulieribus tribuendus. Iam sollertes Apostolorum adiutnees (cfr. Act. 18, 26; Rom. 16, 1 ss.), mulieres hodie operam suam apostolicam in ecclesiaJem communitatem inserere debebunt, fideliter mysterium suae et creatae et revelatae identitatis persequentes (cfr. Gen. 2;Eph. 5.1 Tm. 3; etc.) animumque intendentes ad crescen­ tem suam in civili societate praesentiam. Idcirco Religiosae, in fidelitate erga suam vocationem ac secundum peculiarem mulierum indolem et ad concretas quo499 que Ecclesiae et / mundi exigentias respondentes, novas apo­ stolicas servitii formas invenient ac proponent. Imitantes Mariam, quae in Ecclesia, inter credentes, ver­ ticem caritatis occupat, simuloue illo fragrantes spiritu, genui­ ne humano, sincerae animi affectionis ac sollicitudinis, qui veprompte ac fideliter obsecundent, ut ampliores partes in salu­ lut insignis exstat carum nota (cfr. Paulus VI, Sermo ad Con­ tis humanae ministerium suscipiant, salva Instituti indole et gressum nationalem Centri Italici mulierum, “LOsservatore secundum Constitutiones (CD, 35,1). Romano”, 6-7-X11-1976), longa collustrante historia, quae spectanda de earumdem inceptis testimonia perhibet in apo­ 53. Prae oculis habeantur quae Litterae Apostolicae Eccle­ stolica volvente activitate, Religiosae magis magisque et esse siae Sanctae Motu Proprio datae admonentes statuunt: a) Omnes Religiosi, etiam exempti, tenentur legibus, de­ ct videri poterunt tamquam praeclarum signum Ecclesiae fi­ delis, soUertis et fecundae in Regno nuntiando (cfr. Declar. In­ cretis et ordinationibus, ab Ordinario loci latis, quoad varia opera, in iis quae sacri apostolatus exercitium respiciunt, nec­ ter insigniores. S. Congr.pro Doctr. Fidei, d. 15 m. oct. x 1976). non actionem pastoralem et socialem ab Ordinario loci prae­ 50. Episcopi, una cum suis cooperatoribus in re pastorali, atque Superiores et Supcriorissae curent, ut aptius cognosca­ scriptam aut commendatam. b) Item tenentur legibus, decretis et ordinationibus ab Or­ tur. penpiciatur ac foveatur apostolicum Religiosarum servi­ dinario loci vel a Conferentia Episcoporum latis - vel, iuxta tium. Propterea non solum perpenso Religiosarum numero quae quidem le­ (cfr. Prooemium), sed praesertim earum momento in Eccle­ loca, a Synodo Patriarchal! (cfr. CD, 35, 5) ges varia respiciunt elementa ibi relata (ES, 1,25,1 -l,a, b.c,d). siae vita, contendant, ut ad effectum mature perducatur prin­ 54. Expedit ut in Dioecesi officium habeatur Vicarii Epi­ cipium maioris carum ecclesialis promotionis, nc Populus Dei scopalis pro Religiosorum et Religiosarum Institutis ad servi­ dio peculiari privetur adiumento. quod ipsae unae, donorum tium cooperationis in hoc campo praestandum ipsi pastorali /r nia eisdem qua mulieribus a Deo datorum, conferre valeant. Semper tamen hoc procuretur, ut Religiosae in magna aesti­ Episcopi mimsteno (cfr. Pars I, nn. 5-9), quod quidem offi­ cium nullam Supenorum auctoritatis partem capit. Proprium matione habeantur et iure meriloque probentur propter spe- 7429 7430 1978 MAI 14 SACRAE CONGREGATIONES PRO RELIGIOSIS ET PRO EPISCOPIS est uniuscuiusque residcntialis Episcopi distincte praefinire huiusmodi muneris peculiares functiones atque illud, attento studio, competenti personae concredere, quae vitam religio­ sam penitus cognoscat et aestimet atque augere cupiat. Ad hoc autem munus explendum magnopere commenda­ tur, ut congrua ratione (v. gr. ut consultores vel huiusmodi) varia quoque Religiosorum genera intersint: sacerdotes scili­ cet, confratres laici et Religiosae, dotibus quidem praediti ne­ cessariis. * Vicarius igitur Episcopalis pro Religiosorum et Religiosa­ rum Congregationibus hoc habet mandatum, ut sil auxilio ad i|uoddam explendum munus, proprium per se et exclusivum Episcopi, curandi scilicet religiosam vitam in Dioecesi eam3ue in totam pastoralem actionem inserendi. Quare exoplanum quoque videtur esse, ut Episcopus Religiosos et Religio­ sas prudenter consulat de candidato eligendo. 55. Eo consilio, ut Dioeceseos Presbyterium debitam uni­ tatem exprimere valeat et varia ministeria melius promovean­ tur, Episcopus dioecesanis presbyteris omni cura suadebit, ut illi et grato animo agnoscant fructuosam pro sua Ecclesia ope502 ram Religiosorum et Religiosarum et / libenter probent eo­ rum designationem ad ampliora munera fungenda, quae cum propria eorum vocatione et competentia conguere possint. 56. In presbyterorum Consiliis prospicialur ut congrua Religiosorum sacerdotum praesentia intersit; itemque Religio­ si, tam presbyteri quam laici,et Religiosae in Consilia pastora­ lia pro aequa portione cooptentur (cfr. PO, 1\CD, 21, ES, I, 15 et 16). Ad hanc congruitatem et proportionem aeque defi­ niendam circa praesentiarum numerum Ordinarius loci neces­ saria criteria et modos opportune statuat. 57. Ad quamdam pastoralis cooperationis stabilitatem fo­ vendam, a) consideretur differentia inter Opera propria alicuius In­ stituti et Opera concredita alicui Instituto ab Ordinario loci. Illa enim a Superioribus Religiosis dependent iuxta eorum Constitutiones, licet quoad rem pastoralem subiciantur Ordi­ narii loci jurisdictioni ad normam iuris (cfr. ES, I, 29). b) Pro quavis commissione operis apostolatus ab Ordina· rio loci alicui Instituto facienda, servatis ceteris de iure ser­ vandis, ineatur conventio scripta inter ipsum et competentem Instituti Superiorem, qua, inter alia, perspicue definiantur quae ad opus explendum, ad sodales eidem addicendos et ad res oeconomicas spectant (ES, I. 30, § 1). c) Pro hisce autem operibus, sodales Religiosi vere idonei a proprio Superiore religioso, mutuis praehabitis cum Ordina­ rio loci consiliis, seligendi sunt atque, si de munere ecclesia­ stico alicui sodali conferendo agitur, ab ipso Ordinario loci Religiosus nominari debet, praesentante vel saltem assentiente proprio Superiore, ad certum tempus mutuo consensu de­ finitum (ES, I, 30, § 2). 58. Servata semper facultate res secus disponendi aptiusque reformandi secundum instantes Institutorum renovatio­ nis exigentias, opportunum esse videtur exacte praestituere quaenam sint et opera et praesertim officia singulis commit­ tenda Religiosis, pro quibus aliqua scripta conventio necessa­ ria putetur, ut v. gr. pro parochis (cfr. ES, 1, 33), decanis, vi­ cariis episcopalibus, adsistentibus Actionis Catholicae, secre­ tariis actionis pastoralis, directoribus dioecesanis, docentibus Catholicae Studiorum Universitatis, catechistis professionali­ bus, directoribus Collegiorum Catholicorum, etc., intuitu quoque sive stabilitatis titularium sive cessionis bonorum in casu alicuius supprimendae operae. Si quis sodalis religiosus a munere sibi concredito remo­ vendus sit, hoc dispositum recolatur: Gravi vero de causa qui- 503 cumque sodalis reli/giosus a munere commisso amoveri potest tam ad nutum Auctoritatis committentis, monito Superiore religioso, quam Superioris, monito committente, aequo iure, non requisito alterius consensu; nec alter alteri causam iudicii sui aperire eoque minus probare tenetur, salvo recursu in devolutivo ad Apostolicam Sedem (ES, I, 32). 59. Religiosorum et Religiosarum consociationes ad gra­ dum dioecesanum perutiles esse videntur; ideoque fovendae sunt, semper tamen earum indole et specificis finibus spectatis, a) sive ut instrumenta mutuae sodalitatis et vitae religio­ sae promovendae et renovandae in fidelitate erga Magisterii ecclesiastici praescriptiones et in obsequio in uniuscuiusque Instituti indolem; b) sive ut instrumenta ad problemata mixta pertractanda inter Episcopum et Superiores, necnon ad activitates Familia­ rum Religiosarum coordinandas cum pastorali Dioeceseos ac­ tione sub Episcopi moderamine, absque ullo praeiudicio quo­ 7431 η. 4569 ad relationes et conventiones ab ipso Episcopo cum singulis Institutis directe gerendas. 60. In Episcoporum Conferentiis alicuius nationis vel ter­ ritorii (cfr. CD, 37) ipsi Antistites munus suum pastorale coniunctim exercent ad maius bonum, quod hominibus praebet Ecclesiae, provehendum (CD, 38). Similiter munus suum pa­ storale, quoad proprium ritum, exercent Synodi Patriarchies (cfr. OE, 9), et in relationibus inter diversos ritus, in ambitu peculiaris eorum compositionis, interrituales Ordinariorum Conventus (cfr. CD, 38). 61. In pluribus Nationibus vel territoriis, procurante Sacra Congregatione pro Religiosis et Institutis Saecularibus - et in territoriis a Sacris Congregationibus pro Gentium Evangelizatione et pro Ecclesiis Orientalibus dependentibus authentico proprii Sacri Dicasterii consensu - Sancta Sedes instituit Consilia seu Conferentias Superiorum Maiorum (sive Religio­ sorum sive Religiosarum sive utrorumque). Quae quidem Consilia diligentem considerationem intendere debent in In­ stitutorum diversitatem, communem consecrationem fovere omniumque vires, in opere apostolico impensas, immittere in pastoralem Episcoporum coordinationem (cfr. n. 21). Quo igitur efficientius suo munere fungantur Consilia Su­ periorum Maiorum, maximae utilitati esse videtur opportu­ nam quamdam statis temporibus eorum activitatis recognitio­ nem fieri atque aptius ordinari, iuxta quidem diversam Insti­ tutorum missionem, congruam distributio/nem distinctarum 504 Commissionum vel aliorum huiusmodi coetuum rite conjunc­ torum cum iisdem Superiorum Maiorum Consiliis. 62. Relationes inter Superiorum Maiorum Consilia ct Sy­ nodos Patriarch ales, pariterque relationes inter eadem Supe­ riorum Maiorum Consilia et Episcoporum Conferentias nec­ non Conventus Interrituales, ordinentur secundum criteria, quae relationes definiunt inter singula Religiosorum Instituta et Ordinarium loci (cfr. ES, I, 23-25; 40); deinde nonnae quo­ que additivae definiantur iuxta diversas regionum exigentias. 63. Cum maxime intersit, ut Consilia Superiorem Maio­ rum confidenter et diligenter cooperentur cum Conferentiis Episcopalibus (cfr. CD, 35, 5, AG, 33), optatur ut quaestio­ nes, quae ad utramque partem pertinent, in Commissionibus mixtis ex Episcopis et Superioribus vel Superiorissis Maiori­ bus constitutis, pertractentur (ES, II, 43), vel in aliis formis ad Continentium, Nationum aut Regionum condiciones ac­ commodandis. Huiusmodi autem mixta Commissio ita erit apparanda, ut efficienter suos fines assequi valeat, quasi organum quoddam reciproci consilii, coordinationis, mutuae communicationis, studii et recognitionis, etiamsi ius definitive decernendi sem­ per Consiliis seu Conferentiis relinquendum sit, secundum proprias competentias. Omnium igitur operam et actionum apostolicarum coordi­ nationem promovere Sacris Pastoribus competit in sua cuius­ que Dioecesi; itemque Patriarchalibus Synodis et Episcopo­ rum Conferentiis in proprio territorio (cfr. CD, 35, 5). Pro quaestionibus ad Religiosos ct Religiosas attinentibus, Episcopi, si necessitas vel utilitas rem postulaverit - quod quidem in pluribus locis factum est -, idoneam Commissio­ nem in sinu Conferentiae Episcopalis instituent. Huius autem Commissionis praesentia non modo non impedit Commissio­ nis mixtae functionem, sed potius eam requirit. 64. Participatio Superiorum Maiorem, vel - ad Statuto­ rum normas - eorum delegatorum, etiam in aliis diversis Commissionibus Conferendarum Episcopalium et Conven­ tuum In terri tu alium Ordinariorum locorum (ut. ex. gr.. in Commissione pro Institutione vel pro Salute vel pro lustitia et Pace vel pro Communicationibus socialibus, etc.) ad rem pastoralem valde opportuna esse videtur 65. Reciproca praesentia per delegatos sive Conferentiarum Episcoporum sive Conferendarum seu Consiliorum Supe­ riorum Maiorum in / singulis utroremque Unionibus seu Con- 50Ô ventibus commendanda est. opportunis quidem praestitutis nonnis quoad necessitatem, qua unaquaeque Conferentia de argumentis propriae competentiae per se sola agere possit. 66. Quod attinet ad ambitum supernationalem, continen­ tal em vel subcontinentalem. inter varias conglobatas Nationes institui possunt, probante Sancta Sede, coordinatione formae sive Episcoporum sive Superiorem Maiorum. Quaedam autem idonea coniunctio, ad hunc gradum, singulorum servitii Cen­ trorum haud parum confert ad ordinatam atque concordem Episcoporum et Religiosorum operam obtinendam. In ouibus locis illae organizitionis formae in ambitu continental! iam TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE π. 4570 exstiterint, ibi huiusmodi cooperationis munere ipsi eorum Comitatus seu Consilia permamentia proficue iungi poterunt. 67. Ad gradum universalem Petri Successor suum pro­ prium ministerium exercet pro universa Ecclesia; inexercen­ da, autem, supreme, plena et immediata potestate in univer­ sam Ecclesiam, Romanus Pontifex utitur Romanae Curiae Dicastenis (CD, 9). fpse Summus Pontifex aliquas cooperationis formas Reli­ giosorum cum Sancta Sede promovit, cum Consilium Unionis tam Superiorum quam Superiorissarum Generalium apud Sa­ cram Congregationem pro Religiosis et Institutis Saecularibus approbavisset (cit. ES, II, 42) et cum Religiosorum repraesen­ tantes apud Sacram Congregationem pro Gentium Evangelizatione introduci iussisset (cfr. ES, III, 16). Conclusio Dialogus et cooperatio iam ad varios gradus sunt in actu; sed non est dubium, quin amplius provehi debeant, * ut uberio­ res fructus afferant. Quapropter hoc commonendum esse vi­ detur, in cooperandi scilicet actione tunc veram efficacitatis vim haberi, cum qui in operando primas partes agant, pro cer­ to habeant eandem vim ex ipsa eorum animi persuasione et formatione in primis exoriri. Omnia enim melius progredien­ tur, si penitus ipsis persuasum fuerit de huius cooperationis necessitate atque natura et momento, de reciproca fiducia, de uniuscuiusque muneris respectu, de mutuis consultationibus in inceptis ad quemvis gradum statuendis et instruendis. Tum vero mutuae relationes inter Episcopos et Religiosos, sincera et alacri voluntate peractae, non parum valebunt ad aequius et aptius dynamicam Ecclesiae-Sacramenti vitalitatem expli506 candam in eius mirabili salutis missione. / Paulus Apostolus, vinctus in Domino, Romae ad Ephesios scribens, sic eos monebat: Obsecro vos,... ut digne ambuletis vocatione aua vocati estis, cum omni humûitate et mansuetu­ dine, cum longanimitate, supportantes invicem in caritate, sol­ liciti servare unitatem Spiritus in vinculo pacis (Eph. 4. 1-3). Haec omnia et singula Summo Pontifici subiecta fuerunt, qui die 23 m. aprilis a. 1978 benigne appro­ bavit ac decrevit ut publici iuris fierent. Datum Romae, ex aedibus Sacrae Congregationis pro Reli­ giosis et Institutis saecularibus, die 14 m. maii a. D. 1978, in Sollemnitate Pentecostes. - Sebastianus Card. BAGGIO, Prae­ fectus S. Congr. pro Episcopis. Eduardus Card. PIRON1O. Praefectus S. C. pro Religiosis et Institutis saecularibus. Adn. AUCTORES VARII in ISCRIS 4 (1978) 99-230; AUCTORES VARII In Vida ni. 44 (1978) 328-394; AUC­ TORES VARII In Confer 18 (1979) 11-222; D. ANDRES In REDC 34 (1978) 548-657; J. BEYER In PrM 68 (1979) 563611: G. CAPRILE In La Clv. Catt. 129 (1978-11) 377-393; C. GORRICHO In CpR 60 (1978) 178-186; J. JUKES In CR 63 (1978) 472-477, 64 (1979) 21-31, 40-41; R. LETTMANN In PrM 68 (1979) 549-561; J. OSES In Vida nl. 45 (1979) 197-212, E. P. PIRONIO In SCRIS 4 (1978) 93-97 et In Vida nl. 44 (1978) 93-97: L. RENARD In VI· cons. 50 (1978) 362-369, J. TOMKO In SCRIS 4 (1978) 131-165 et In L’Oiservaton romano 15 luglio 1978, p. 5-6; L'Osnrvaton roma280'»959,,° 1978’ °’ 2: J’ LOPEZ'GAY ,n ISCRIS 5 (1979) 4570 1978 MAI 20.-SIGNATURA APOSTOLICA, SENT. PART.· M1AMIEN. · Incardinationis Sacerdos tacite ipso iure incarditus censetur dioecesi in qua, legitime transmigratus, per quinquennium per­ manserit, neutro praemonito Ordinario in scriptis contradicente FACTI ADUMBRATIO Inctrdlnatus erat Archidioecesi Miamensi Antonius X sa­ cerdos et vicarius paroecialis triginta septem annos natus, cum per Apostolicam Constitutionem Cum Ecclesia Sancta Dei diei 2 martii 1968 ex dismembratione dioecesium Mia­ mensis et S. Augustini duae novae dioeceses creatae sunt S. Petri in Florida et Orlandensis. Vi huius Constitutionis prae­ dictus sacerdos adseriptus est dioecesi S. Petri in Florida, quamvis ipse dum futura praevidebatur dioecesium dismembntto ab Archiepiscopo Miamensi frustra petierat ut in aliam paroeciam transferretur, quae permansura fuisset sub ditione Archiepiscopi. 7433 1978 MAI 20 Interea rev. Antonius X haud bonae salutis causa in vale­ tudinarium loci “Fort Lauderdale” deductus fuit, ibique ma­ nens renuntiavit officio pastorali sibi ab Archiepiscopo Mia­ mensi iam concredito, quod tamen id temporis erat sub ditio­ ne Episcopi S. Petri in Florida. Tum autem, die scilicet 9 au­ gusti 1968, petiit et obtinuit a novo Ordinario excardinationem a dioecesi S. Petri in Florida ut Archidioecesi Miamensi iterum in cardinari posset. Quam incardinationem die 15 au­ gusti 1968 postulavit. Die 25 novembris 1969 Archiepiscopus Miamensis, exqui­ sito et praehabito consensu Ordinarii S. Petri in Florida, etsi prudens existimavit petitam incardinationem comperendina­ re, petenti contulit officium auxiliarii addicti administrationi paroeciali S. lonnis Baptistae in “Fort Lauderdale' *. Die 5 maii 1971 rev. Antonius X cum consensu Ordinarii S. Petri in Florida et assensu Administratoris paroecialis S. loannis Bap­ tistae, iterum petiit incardinationem et collationem alicuius paroeciae. Sed die 14 maii 1971 Vicarius Generalis rescripsit Archiepiscopum probare quidem laborem apostolicum ab oratore peractum, propensum esse ad concedendam incardina­ tionem. sed antea opportunum censere ut petens servitium in aliqua paroecia tanquam ’Vicarius oeconomus’* praestaret. Revera die 28 maii 1971 ipse “vicarius oeconomus” paroeciae Assumptionis in loco “West Hollywood’’ renuntiatus est, et die 15 februarii 1973 ad novam paroeciam Assumptionis in loco “Pompano Beach’* tanquam hospes auxilium praestans in labore pastorali assignatus fuit. Mense mart io 1975 (dies in actis deest) rev. Antonius X. annuntians cum gaudio Archie­ piscopo Miamensi suum iubilaeum sacerdotale denuo et magis expresse suam petitionem porrexit ut Archidioecesi incardinaretur: quam postulationem die 21 octobris eiusdem anni it e ravit postquam suam firmam voluntatem et Summo Pontifi­ ci et aliis eximiis personis manifestavit, auxilii petendi causa penes reticentem Archiepiscopum Miamiensem, cui inutiliter rem commendavit vir eminens. Denique rev. Antonius X ad Archiepiscopum Miamensem die 3 decembris 1975 scribens sese Archidioecesi incardinatum declaravit vi Motu Proprio Ecclesiae Sanctae, I, art. 3 § 5 cum, petita ab ipso ad normam legis in card in at io ne cum expressa licentia Episcopi S. Petri in Florida et post quin­ quennium legitimae commorationis, nullam scripto responsio­ nem intra quadrimestre, uti lex praescribit, ab Archiepiscopo Miamensi recepisset. Post haec rev. .Antonius X e dioecesi commorationis ab Archiepiscopo expulsus est: contra quod decretum die 3 iunii 1976 ipse ad S. Congregationem pro Clericis recursum inter­ posuit. Rescripsit vero S. Congregatio Ordinario Miamensi die 20 iunii 1977 petitionem rev. Antonii X sustineri non posse neque legitime affirmari ipsum esse “ipso facto” incardinatum Archidioecesi Miamensi. Recurrente rev. Antonio X con­ tra hanc S. Congregationis declarationem seu decretum ad Nostrum Supremum Tribunal inter terminos, scilicet die 9 au­ gusti 1977 per adv. Marium Mantovani, Procuratorem suum, Congressus die 20 decembris 1977 statuit recursum admitten­ dum esse ad disceptationem, indeque die 2 ianuarii 1978 con­ cordatum est dubium, cui respondendum est: “An constet de illegi timitate vel in procedendo vel in decernendo, relate ad actum Sacrae Congregationis pro Clericis diei 20 iunii 1977”. AD IUS QUOD SPECTAT Missis, ut satis notis, principiis iuris et doctrinae, quae in­ cardinationem et ex cardinationem respiciunt, aliqua Patres Cardinales censuerunt recolere et enuntiare circa incardinatio­ nem illam tacitam, quae iure per Motu Proprio Ecclesiae San­ ctae, I, art. 3 § 5, in exsecutionem Decretorum Concilii Vari­ cam II, introducta est. Lex recitat: “Clericus ... qui a propria dioecesi in aliam legitime transmigraverit, huic dioecesi, trans­ acto quinquennio, ipso iure incardinatur, si talem voluntatem in scriptis manifestaverit tum Ordinario dioecesis hospitis tum Ordinario proprio, neque alteruter ipsi contrariam scripto mentem inter quattuor menses significaverint'’. Merito id statuit legislator, ne incertae per longum tempus protrahantur in alienis dioecesibus clericorum commoratio­ nes, utque incardinationis institutum firmius maneat. Quod certo certius non impedit quominus clerici alicuius dioecesis in alienae dioecesis territorio apostolice laborent, de permis­ sione sui Ordinarii et Ordinarii dioecesis hospitis quin ulla excardinatio et nova incardinatio sequatur; sed si hoc a clerico iustis de causis petitur, etsi ad suae stabilitati consulendum, pronus necesse est ut Ordinarii sive a quo sive ad quem men­ tem suam modo certo et definito exprimant, ne incertae res diu maneant et practice habeantur vel clerici vagi (qui iure prohibentur) nulli Superiori subditi, vel clerici de suo statu numquam securi. Quattuor igitur conditiones ad hanc tacitam incardinatio­ nem ius requirit: 1 - ut dencus hanc voluntatem manifestet in scriptis: quae manifestatio fieri potest sive dum decurrit quinquennium, si- 7434 1978 MAI 20 TRIBUNAL SIGNATURAE APOSTOLICAE ve quinquennio exacto. Nil profecto refert utrum hanc volun­ tatem manifestaverit clericus formaliter, an vero precibus ad hoc porrectis. Ipsum desiderium, quod Ordinario ob quandam erga eundem reverentiam manifestatur, dummodo id fiat scripto neque ambigue, iure sufficit ut conditio prima adim­ pleatur; 2 - ut manisfestatio scripto fiat sive Ordinario hospiti, sive Ordinario proprio, vel eodem vel diverso tempore; 3 - ut quinquennium commorationis legitimae in dioecesi hospite transactum sit. Ius non exigit ut in dioecesi hospite quis munus aliquod pastorale occupaverit: exigit tantum commorationem» non solum materialem sed formalem seu de consensu utriusque Ordinarii habitam, neque interruptam per interventum alterutrius Ordinarii eam prohibentis, vel aliis de causis extra tamen legitimas permissiones vel necessitates; 4 - ut contrariam mentem alteruter Ordinarius intra qua­ drimestre a petitione facta et elapso quinquennio, scripto non manifestaverit. Qua de re potest quispiam petere quid veniat nomine mentis, quae in vocabulario diversas habet significa­ tiones, ut ecce cogitationem vel modum cogitandi, indolem, animi dispositionem, opinionem, iudicium, consilium, propo­ situm, voluntatem seu intentionem, desiderium. Sed in con­ textu legis et attenta firmitate ct certitudine, quam legislator instituto incardinationi dare intendit, mens hic aliud significa­ re non potest nisi intentionem seu voluntatem. Haec autem voluntas scripto pandenda est petenti, ne incertae res ma­ neant. Quod superest, nil vetat quominus Episcopus per per­ sonam, quae eius vices gerat, dummodo tamen scripto, con­ trariam suam mentem oratori manifestet. IN FACTO Nullum dubium est in casu quin rev. Antonius X e dioece­ si S. Petri in Florida ad Arch idi oece sim, cui usque ad annum 1968 incardinatus fuerat, scilicet Miami ensem legtime trans­ migraverit: ab Ordinario suo excardinationem petiit et recepit inde a die 9 augusti 1968: et ab hoc tempore permansit cum permissione sui antiqui Ordinarii, in Archidioecesi Miamensi, primum in nosocomio tum autem in diversis paroeciis ad ob­ eunda officia sibi ab Ordinario Miamiensi commissa. Ipse Pu­ blicae Ad minis tra tionis Patronus hoc admittere debet. Nullum pariter dubium est quin Recurrens incardinatio­ nem petierit in Archidioecesi Miamiensi, quae per aliquot an­ nos sua dioecesis fuerat et a qua, contra suam voluntatem ex­ presse manifestatam, vi dismembrationis canonicae, avulsus fuerat. Petitionem multoties et multifariam fecit, scripto, ore, multiplicatis at inutiliter intercessoribus, variis occasionibus captis, ultima quidem sui iubilaei sacerdotalis, quando magis formaliter, transacto iam quinquennio legitimae commoratio­ nis, suam instantiam renovavit. Quod ipse Patronus Publicae Administrationis aeque admittit. De commoratione quinquennali, non solum materiali, sed et formali, prouti in iure diximus, quaevis assumitur compu­ tatio, sive a die 9 augusti 1968, quando, commorando in no­ socomio sito in territorio miamiensi, petiit et statim obtinuit ab Ordinario S. Petri in Floerida excardinationem ut suae an­ tiquae dioeesi incardinari iterum posset, sive a die 25 novem­ bris 1969 cum obtinuit ab Ordinario Miamiensi primum offi­ cium in paroecia S. loannis Baptistae, ea profecto admitenda est. cum terminus ad quem sii mensis martius 1975, quando Recurrens, cum consensu sui Ordinarii S. Petri in Florida formaliter (antea enim iam petierat) incardinationem in sua antiqua dioecesi quaesivit. Neque valet dicere quinquennium nondum elapsum esse cum rev. Antonius X anno 1973 offi­ cium par oeci ale reliquit: requiritur enim quinquennium commorationis legitimae, et non muneris, prouti in iure dic­ tum est. Neque item dicatur tempus interruptum fuisse quo­ tiescumque Archiepiscopus ^Miamiensis non complevit deside­ rium rev. Antonii X incardinationem petentis. Id enim impe­ diebat vel retardabat quidem incardinationem expressam, sed 'non interrumpebat legitimam commorationem, quam ante quinquennium denegatam fuisse ab Archiepiscopo Miamiensi nullibi ex actis constat. Sed venimus ad elementum magis discussum, scilicet ad manifestationem mentis Archiepiscopi Miamiensis contrariam incardinationi, quae scripto facienda erat. Admittere quidem possumus Ordinarium Miamiensem ob varias rationes (v. c. modum agendi rev. Antonii X in schola, aliquibus non probatum; eius actuositatem non semper mode­ ratam in colenda devotione erga “la Madonna dei Poveri”) se­ se propensum non sentire incardinationi concedendae, ideoque rev. Antonio X apud ipsum instanti pro quibusdam nego­ tiis, memorasse suum Ordinarium, ad quem recurreret, esse 7435 n. 4570 adhuc Episcopum S. Petri in Rorida. Ex aliquo autem “Me­ morandum” Vicarii Generalis in Curia exsistenti sub die 15 octobris 1975 scriptum invenimus inter alia respicientia dic­ tam devotionem: “Dissi (ad Antonio X) che pensavoche l'Arcivescovo desiderava che lui ritomasse alia propria diocesi di St. Petersbourg e che 1’Arcivescovo non sarebbe stato dispo­ sto ad affidare a lui un incarico nelTArchidiocesi di Miami”. Sed haec omnia non respondent condicioni iuridicae requisi­ tae. Quod Archiepiscopus propensum non sese habeat conce­ dendae incardinationi, non necessario significat ipsum eam denegasse. Quod Archiepiscopus memoraverit rev. Antonio X quibusdam ocasionibus, ipsius Ordinarium esse adhuc Episco­ pum Sancti Petri in Rorida, est res facti, quae certe vera erat, donec incardinatio ab Ordinario Miamiensi concederetur, sed non demonstrat contrariam voluntatem. Quod denique spectat “Memorandum” a Vicario Generali subsignatum die 15 octobris 1975, valorem iuridicum habere non potest, sive quia iam septem menses elapsi erant ab in­ stantia incardinationis per Recurrentem porrecta (10 martii 1975) sive quia agitur tantum de Memorandum pro Archiepi­ scopo in quo describitur colloquium habitum cum rev. Anto­ nio X, sive denique quia inibi mentio fit de propria opinione (“pensiero”) relate ad desiderium Archiepiscopi ut petens rediret in suam dioecesim. In colloquio habendo Vicarius Ge­ neralis forsan consilium Archiepiscopi exsequutus est, qui in alio Memorandum diei 25 iunii 1975 suo Vicario Generali suggerebat: “Casualmente dovresti ricordare al P. Antonio X che il suo Ordinario è il Vescovo Me Laughlin. Di conseguenza io non interferiro in alcun modo” (documentum non ap­ paret subsignatum). Sed colloquium Vicarius Generalis habuit cum rev. Antonio X solum die 14 octobris 1975, ergo post elapsum tempus a iure praescriptum pro responsione negativa danda. Ceterum neque ex colloquio rev. Antonius X didicit Archiepiscopum esse incardinationi contrarium, si post heb­ domadam, scilicet die 21 octobris 1975, iterum atque iterum suam instantiam renovavit, memorans anniversarium concele­ bra tionis factae in peregrinatione romana et preces ab omni­ bus fusas ut Archiepiscopus valetudinem recuperaret, et ve­ niam petens ob defectuj venerationis in Archiepiscopum et· que gratias agens quod ob datum “Imprimatur” imagini “del­ la Madonna del Povero” huius devotionem valde auxerit. His in negotiis, quando lex aliquas conditiones ad validitatem ex­ quirit, inter quas est manifestatio scripta mentis Ordinarii, haec manifestatio clare et certe et quidem scripto, non vagis et forte ambiguis verbis, ipsi petenti facienda est. Hanc scriptam responsionem frustra exquisivit Sacra Congregatio pro Clericis, et in actis non invenimus, nisi, uti dictum est, “iMemorandum” illud a Vicario Generali subsignatum, quod numquam, uti paret, Recurrenti ostensum est, et ceterum est exaratum ultra terminos fure praescriptos. Neque obidas rev. Antonium X novam epistulam Archie­ piscopo d. 21 octobris 1975 scripturum non fuisse si certum se habuisset de obtenta ex iure incardinatione. Profecto id temporis Recurrens nesciebat quid ius statue­ ret, novit postea consultatione facta. Sed nihilominus favo­ rem iuris consecutus est, cum statutum iuris, si omnes condi­ tiones servatae sunt, ipsis cedant nescientibus vel de re non cogitantibus. Decretum igitur, quo S. Congregatio pro Clericis decretum expulsionis Archiepiscopi Miamiensis confirmat, legitimitate caret in decernendo, sive quia quinquennium non recte com­ putavit (terminus enim ad quem protrahendus est ad mensem martium 1975, et non finiendus cum die 8 februarii 1973, quando Recurrens exoneratus fuit a munere Vicarii Coopera­ toris, manente tamen legitima commoratione, eo vel magis quod d. 15 februarii 1973 assignatus est tamquam hospes au­ xilium praestans in labore pastorali, paroeciae Assumptionis loco “Pompano Beach1*), sive quia mens contraria Archiepiscopi patefacta est rev. Antonio X nec clare, nec^ue univoce, neque scripto, post transactum quadrimestre ab instantia in­ cardinationis per Antonium X porrecta. Quibus omnibus, tum in iure tum in facto perpensis, nos infrascripti Cardinales ludices Supremi Tribunalis Signaturae Apostolicae, pro tribunali sedentes ac Deum solum prae ocu­ lis habentes, Christi nomine invocato, declaramus et definiti­ ve sententiamus, proposito dubio respondentes: Constare de illegitimitate in decernendo relate ad actum S. Congregationis pro Clericis diei 20 iunii 1977. - Pendes Card. FELICI, Praefectus et Ponens. (Sequuntur ceterae Car­ dinalium subsignationes). · Prot. N. 9375/77 C.A.! Communication·! 10 (197·) 152-158. Adn. Atm. COLAGIOVANNI In Mt 104 (1979) 7436 η. 4571 PONTIFICIA COMMISSIO PRO MIGRATIS ”Si abbia un particolare interessamento per quei fedeli che. a motivo della loro condizione di vita, non possono godere a sufficienza dclla comune ordinaria cura pastorale dei parroci o ne sono privi dei tutto; comc sono moltissimi emi­ granti, gli esuli. i profughi. i marittini. gli addetti a trasporti aerei, i nomadi e altre simili categorie di uomini. Si promuovano metodi pastorali adatti per sostenere la vita spirituale dei turisti. Le conferenze episcopali e specialmen te quelle na­ zionali dedichino premurosa attenzione ai più urgenti pro­ blemi riguardanti le predette categorie di persone e con op­ portuni mezzi e direttive, in concordia di intenti c di sforzi, prowedano adeguatamente alia loro assistenza religiosa, te­ nendo present! in primo luogo le disposizioni date o da darsi dalla Sede Apostolica, adattate convenientemente alie situazioni dei tempi, dei luoghi e delle persone”. 4571 1978 MAJ 26.-COM. pro MIGR-.CIRC. AAS 70(1978) 357-378 De principiis modisque exercendi pastoralem sollecitudinem Ecclesiae erga migrantes et itinérantes in huius tempons socialibus adiunctis Lettera circolare alie Conferente episcopali: “Chiesa e mobflitâ umana” 1. Nella sua sollecitudine di recare a tutti gli uomini il Messaggio si salvezza (1), la Chiesa si préoccupa delle situazioni conseguenti ai fenomeni deUa mobilita umana (2). Vede in essi un riflesso fondamentale degli “strati di umanità che si trasformano" (3), e ne condivide i problemi con senti ta partecipazione. In particolar modo é consapevole, la Chiesa, che la mobili­ ta dei popoli, come si svolge nel nostro tempo, riveste aspetti multiformi, talvolta contrastant!, dovuti essenzialmente alia diversita di origine: altro é infatti la mobflitâ determinata dal­ la libera scelta degli intéressât!, altro è la mobilita che nasce da costrizione, di qualunque natura essa sia: ideologica, poli­ tica, economica. ecc. Questa basilare distinzione è sempre tenuta présente nel servizio ecclesiale all "intero mondo migratorio, con preferenza. in senso evangelico, per le categorie più povere. disagiate 358 o emarginate. / 2. I principali raggruppamenti delle odwme trasmigrazioni umane possono essere elencati, anche se non esaurientemente.come segue: gli emigranti comunemente intesi, che, lasciata labituale residenza, cercano all’estero nuove ragioni c strumenti di vi­ ta (4); si tratta in gran parte di lavoratori, ma anche di tecnici delle imprese, di esuli e profughi in cerca di libertà; ad essi vanno aggiunti i giovani studenti, che si recano all’estero per un perfezionamcnto tecnico e cultu rate (5); i marittimi del trasporto e della pesca, che si affidano allé acque, ibitu alm ente distaccati dal nucleo familiare e dalla naziooe di origine (6); gli aeronaviganti, che la professione porta a soleare i cieli ed a toccare rapidamente punti estremi del globo, ivi compresi i pisseggeri ed i componenti il tessuto delle stazioni æroportuali (7); i nomadi, che vivono peregrinando quasi sempre estranei alla società, la quale difficilmente ne comprende l’identità etnica e culturale (8); i turisti, che vengono a contatto con ambienti e società nuove, per ragioni di svago, di cura, di arricchimento cultura­ le, di peregrinazione religiosa (9). Vi si possono aggiungere tutti coloro che abitualmente si servono di mezzi autostradali. 3. Llntcnsificani c l’eVolversi dei fenomeni, nella dinamica di un mondo in trasform azione, pongono esigenze e inter­ rogativi a cui La saggezza pastorale intende dare risposte ade­ quate. Ecco la nécessita di approfondite considerazioni, desti­ nate a rinnovare Γ antico impegno deUa Chiesa c ad awalorarlo nella luce di una più matura consapovolezza e di una più 359 ricca esperienza. / Il criterio di fondo è stato indicato dai Concilio Vaticano Secondo, il quale, nel Decreto “Christus Dominus” sulTuffido pastorale dei Vescovi. n. 18, cosi si esprime: 1978 MAI 26 I 4. I program mi pastorali, attuazione dellansia evangelizzatrice, devono tener conto deUa situazione di fatto. E’ quin­ di opportuno uno sguardo preliminary alla mobilita umana, per meglio comprendeme la portata e gli influssi. La mobilitâ é insieme causa ed effetto dell era tecnica e scientifica, che alcuni detmiscono post-industriale. Essa va in­ du bbiamen te inserita tra i “rapidi e profondi mutamenti che progressivamente si estendono alllntero universo”, come af­ ferma il Concilio Ecumenico Vaticano Secondo (10). e qualificano il presente periodo di storia. Si tratta di un fenomeno moito complesso ed anicolato. nel quale emergono molteplici elementi sempre oggetto di valutazione da parte degli studiosi. Basti accenname qualcuno: la tendenza a favorite Punita giuridica e politica della famiglia umana; il notevole incremento degli accordi e degli scambi cultural!, l’interdipendenza degli Stati, specialmente per l’aspetto economico, h costituzione di imprese multinazionali; lo squilibrio tra Paesi abbondantemente prowi/sti di risorse e 360 Paesi poveri, gli sforzi per garantire sempre più largamen te i benefici sociali; il progresso dei mezzi di comunicazione e di diffusione (11). L’intrecdo di taluni di questi elementi - e si vede quanto differenti in se stessi e per h loro portata - produce spin te o occasioni al movimento, dentio o fuori i confini nazionali; movimento, pertanto, che assume un volto polivalente ed obbiiga a discemervi cio che puô essere fattore di promozione e di etevazione e ciô che, invece, puo segnare il cammino involutivo dell’uomo (12). Benché in forme e misure diverse, la mobilità è diventata generale destino. AlTimponente numero degli immediati pro­ tagonist!, bisogna aggiungere - e sono ancora di più - coloro che ne sono coinvolti di riflesso: le famiglie, in pruno luogo, e poi gli operatorie gli addetti ai vari settori dei movimento, ecc. Ma soltanto ricordando le famiglie si pone in luce un implicanza di vastissima portata umana, sociale, morale e religiosa. 5. Al di là degli aspetti ricordati, c’è qualche cosa di più profondo. La mobilita invita ad un’approfondita comprensione dei mondo in cui viviamo, e di cui vediamo evolversi sotto i nostri occhi le strutture. L’economia c diventata planetaria; la politica, per essere reaEstica, assume dimensioni mondiali; la vita sociale trova i suoi centri di animazione a livello mondiale. E’ a questa evoluzionc dei mondo che bisogna riferirsi, oltre che alia mobili­ ta delle persone (13). Ormai è impossibile essere indifferenti alTinterpenetrazio1 Cfr. Mt. 28.16-20; Mc, 16,15. ne di razze, civilizzazioni, culture, idéologie. Il mondo è di2 Cfr. Decreto dei Concilio Ecumenico Vaticano Secondo full·Ufficio pastorale dei Vescovi Chrietue Dominus n. 18. De­ ventato piccolo, le frontière tendono a cadere, lo spazio è ricreto dei Concilio Ecumenlco Vaticano Secondo suU'attlviU dimensionato, le distanze svaniscono, la vita fa sentire le pro­ mbaionaria deUa Chiesa Ad gentes diu in it ut n. 38: Motu Pro­ prie ripercussioni fin nelle zone più lontane: viviamo tutti in prio dl S. 8. Paolo VI Eceletiae Sanctae 1, 9, AAS 58 (1966) p. 763: Motu Proprio di S. S. Paolo VI Apoitollcae * . Caritati un solo villaggio. AAS 6Ù (1970) pp. 193-197. 6. Più delle dimensioni e dei ritmo deUa mobilita, impor­ 3 Eaortazione Apostolica dl S. S. Paolo VI Euangelii nun­ ta la qualità del mutamento che essa opera nelTuomo (14). E’ tiandi n. 19, AAS 68 (1976) p. 18. 4 Cfr. Costituzione Apostolica dei Papa Pto ΧΠ Exiul Fa­ un mutamento pro/fondo, che incide sui modo di pensare e 361 milia, AAS 44 (1952) pp. 649 aa.; Motu Proprio dl S. S. Paolo sullo stile di vivere, e quindi comporta contemporaneamente VI Paetoralit migratorum cura, AAS 61 (1Ô69) pp. 601-603; luci e ombre. Islruzione deUa S. C. per I Vescovi De pastorali migratorum cura. AAS 61 (1969) pp. 614-643. 5 Cfr. Enclclica del S. Padre Paolo VI Populorum progra·•io n. 68. AAS 59 (1967) p. 290. 6 Cfr. Cort. Ap. Kxiul Familia pa»inr. Letet Operit Apoftolatue Mari·, AAS 50 (1958) pp. 375-383; Normae et fa­ cultate· pro maritimorum atque navigantium spirituali cura garenda. AAS 69 (1977) pp. 737-746. 7 cL· Coit. Ap. Ex»ul Familia. AAS 44 (1952) p. 670. 8 Cfr. Coftituzion· Apoftolka de) S. Pedie Paolo VI Re gimini Ecctevlae uniuena· n. 52. AAS 59 (1967) pp. 885 o. 9 Cfr. Dfrettorio delle Sacr» Congregazione per U Clero Peregrinane In terra. AAS 61 (1969) pp, 361-384. 7437 10 Coitituzione Partorale dei Concilio Ecumenico Vaticano Secondo Gaudium et epee n. 4. 11 Cfr. Cort. part. Gaudium et «pe· nn. 6. 16. 25. 26: EnciPapa ΧΧΙΠ Pacem In terrli. AAS 55 (1963) p · 29 a· 12 Cfr. Dirett. gen. Peregrinant in terra nn. 8-12: Irtr De pattoraii migratorum cura nn. 2-3. 13 Cfr. Cort. past. Gaudium et ipei n. 63; Lettera AnnHn. AA3d63 097?) ro To&OR Octogetlma adienien, n^. ΛΛϋ no (1® 4 1/ PP· iUb. 14 Cfr. Cort. Dart. Gaudium et idf· nn. 6-8. 7438 PONTIFICIA COMMISSIO PRO MIGRATIS 1978 MAI 26 Il senso del prowisorio invita a prcferire gli aspetti di novita, talvolta oscurando la stabilita e la gerarchia dei valori. Lo spirito si fa più ciritico c disponibile, più sensibile e aper­ to, più pronto al dialogo. In questo clima l’uomo puo essere indotto ad approfondire le proprie convinzioni, come puô indulgere ad un facile reiativismo. La mobilita determina un certo sradicamento dalTambiente originario, un’accentuata solitudine, un isolamento nelTanonimato. Ne puô derivare sia il rifiuto più o meno consapevole dei nuovo contesto, sia la sua accettazione acri tic a in polemica con l’espcrienza precedente, sia un atteggiamento pas­ sivo, fonte di alienazione culturale e sociale. 7. La mobilita in quanto tale non puo essere ritenutanemica délia fede; e la Chiesa si sforza prudentemente di valorizzame quelle virtualité, che la rendono strumento di evangelizz azione. In determinate situazioni, tuttavia. Ia pratica religiosa é sovente compromessa (15). La rottura dei legami tra la fede e cultura, che e il “dramma della nostra epocar’ (16). vi trova acuta accentuazione, venendo meno facilmente 1’equilibrio tra i gesti della nuova vita ed i gesti cristiani di ieri. E più si fa rapido il passaggio da una société di tipo familiare, rurale, semplice, tradizionale a una società extrafamiliare, industria­ le, complessa, dinamica, ricca, più si fanno dure le crisi, più diventa difficile proteggere Punita della coscienza personale. Resta, in ogni caso, lo choc di un mondo nuovo, con il suo universo culturale ed il suo sistema di valori e di modelli. Da qui quel ripiegamento di mentalité, in cui la ricerca reli­ giosa non riesce sempre a trovare sbocco, come dimostrano le non infrequenti simpatie verso idéologie secolari e pseudo-religiose. In simili condizioni. la fede non puô più essere soltanto un’eredità da conservare o da pre servare; e una realtà da ap­ profondire, sviluppare, diffondere. Il cristianoè cosi obbliga­ to a verifîcare personalmente la fede in un contesto, talvolta, di vera e propria diaspora. Ne deriva 1’esigenza che ia pastorale di questi strati delTumamtâ debba adeguarsi alia loro situazione spirituale, peres362 sere in grado di scoprirvi, immettervi e costruirvi la fede./ II 8. La Chiesa, “segno e strumento dell’unità di tutto il ge­ nere umano’’ (17), sentendosi intimamente coinvolta dalla evoluzione délia civilté, di cui la mobilita umana è una compo­ nente rilevante, si interroga suile esigenze della sua presenza in questo mondo nuovo, in cui si nflette, in certo senso, il suo volto di pellegrina sulla terra (18). In tal modo essa rivive una volta di più il mistero del suo Divino Fondatore, mistero di vita e di morte (19). Ieri, per raggiungere il mondo pagano, ha cercato di spogliarsi della fisionomia giudaica; per andare incontro ai barbari, ha abbandonato Timpronta atlinta dalla mentalité romana; per essere disponibile aiTintera umanité, si è sforzata di aprirsi a tutte le culture. Una disposizione analoga la guida oggi, per fermenta­ re con il Vangelo la realtà delle trasmigrazioni, e fare possibilmente di esse un mezzo per 1’adempimento della sua missione. 9. Impegno preminente è la proclamazione della Buona Novella. *E ben vero che taluni fenomeni, come per esempio l’emigrazione, il nomadismo, la vita marittima, ecc. comportano situazioni di ingiustizia. A queste la Chiesa è profondamente sensibile, ed è convinta di dover esprimere tale sensi­ bilité nei modi conformi alla pienezza della sua vocazione. Ri­ tiene quindi suo dovere specifico e primario proclamare incessantemente la “lieta notizia”, con la testimonianza e con 1'annuncio csplicito della Parola di Dio (20). “La storia della Chiesa, a partire dal discorso di Pietro la mat tina di Penteco­ ste, si mescola e si confonde con la storia di questo annuncio” (21); in molti casi la mobilité umana è stata determinan­ te o almeno ha esercitato un notevole influsso sulla nascita e lo sviluppo di nuove Chiese. Nel tempo presente 1'imponente aumento del movimento ed il suo affermais! in una densa variété di forme costituiscono un evento singolare nella storia dei cammino ecclesiale. che accentua la grave parola di San Paolo: “Guai a me se non 363 predicassi il Vangelo” (22) J 15 Cfr. Istr. De paetorali migratorum cura η. 4. 16 Esort. Ap. Evangelii nuntiandi η. 20. 17 CostituzJone *dogmatic del Concilio Ecumenico Vatica­ no Secondo Lumen gentium η. 1. 18 Cfr. Ib. 9 e 48. 19 Cfr. Decreto Ad gente» dlvinttu» n. 5. 20 Cfr. Esort. Ap. Evangelii nuntiandi nn. 21-22. 21 Ib. 22 1 Cor. 9. 16. 7439 η.4571 Senza voler anticipare ciô che â dira nella terza parte,par­ iando concretamente delTazione della Chiesa. bisogna affermare preliminarmente l’importanza insostituibile della dimen­ sione spirituale, la quale si attua, oltre che nella predicazione, nella catechesi, nella vita liturgica e sacramentate, in una pa­ rola, nella santificazione delle anime e délia società. Anche per questo vasto e complesso mondo della mobilité la Chiesa deve essere sale e luce. 10. Pur nulrendo identico affetto per tutte le categorie umane interessate a questi fenomeni, è naturale che la sua sollecitudine debba rivolgersi innanzitutto ai suoi figli. Il fondamentale impegno, che si impone nel présente con­ testo storico, consiste nel riannodare i vincoli tra la fede e la vita (23). Ecco subito la nécessita di cercare Ia corrispondenza intercorrente tra la condizione della mobilita e la vita cristiana. Ora, la vita cristiana è essenzialmente la Pasqua vissuta con Cristo, ossia un passaggio, una sublime migrazione verso la Comunione totale dei Regno di Eho, dove tutto e tutti siano restaurati nel Cristo (24). La mobilita, da parte sua, mette alla prova la consapevolezza dell’uomo di appartenere ad un popolo, suite orme, in certo senso, del popolo eletto, che ottenne la liberazione dal­ la schiavitù e collaboro al disegno di Dio nel pelle grin aggio verso la terra pro messa (25). 11. Il cristiano deve quindi essere aiutato ad affrontare la nuova condizione; a superare i disagi conseguenti.e, soprattut­ to, a valorizzame 1 ’implicita dimensione liberatrice, in relazione al disegno di salvezza. Sull’esempio di Mosê, intento al grido del suo popolo, la Chiesa intensifica 1'ascolto delle ansie del mondo della mobilité, e le fa proprie. Inoltre, poichè la mobilité - come, del resto, a suo modo, la stabilita - com­ porta serie tentazioni, cerca di premunire il credente di fronte aile varie forme di idolatria, e di pericoli a cui si trova esposto (26). 12. Infine - ed è di somma importanza - il soffio profetico della Chiesa tende costantemente all’obiettivo della libe­ razione dal peccato e della conversione (27). Esso trova parti­ colare significazione nel movi/mento, che richiamaal senso i- 364 tinerante della vita e quindi allo sbocco finale del pellegrinaggio terreno, il cui compimento sarà il ritomo a Dio (28), nel­ la partecipazionc alia Pasqira del Signore. 13. I fenomeni dclla mobilité umana sono come crocicchi in cui vengono a contatto, talora in modo permamente, varie confessioni e denominazioni cristiane. Il significatoc le dimen­ sioni ccumeniche si presentano in tutta la loro portata (29). 11 comune obiettivo delle religioni cristiane di pre servare e approfondire la fede in Dio Redentore tra gli assalti delTinvadente secolarismo (30), e Hmpegno, pure comune, in azioni destinate alia piena liberazione e promozione umana, secondo 10 spirito e le norme della retta coUaborazione ccumenica, richiamano pressante men te 1’urgenza di porre fine alio scanda­ lo deUc divisioni tra cristiani. Acquista cosi nuovo vigore la consapevotezza che il dove­ re di lavorarc per IWione costituisce un grande motivo di crédibilité, secondo h suprema preghiera del Signore: “Come tu. Padre, sei in me e io in Te, siano anche essi in noi una cosa sola, perché il mondo creda che Tu mi hai mandato” (31): 11 segno deUa fede è l’unité deUa Chiesa. 14. Né si tratta di orizzonte ecumenico soltanto. Va altresî ricordato il dialogo con i non cristiani. che la moderna mo­ bilité umana coinvolge sempre più, talora anche in aree geografiche di tradizione cattolica. Nel suo intéressante anelito di intensificazione deUa frateUanza dei popoli, e con il dovuto rispetto dei valori autentici insiti nelle diverse religioni (32). 23 Cfr. Esort. Ap. Evangelii nuntiandi n. 29. 24 Cfr. Phil. 3, 10. Rom. 8. 17; Cost. part. Gaudium et ipe» n. 22. 25 Cfr. Oen. 12. 1-4; E». 14. 27-31; Ebrel 11. 8-10. 26 Cfr. Istr. De paeto noli migratorum cuna η. 4. 27 Cfr. Cort. dogm. Lumen gentium n. 48; Esort. Ap. E· vangelii nuntiandi n. 36. 28 Cfr. Cost, dogmatica Lumen gentium n. 49; 1 Giov. 3. 2» Rom. 8, 29. 2 Tim. 11-12, TH. 2. 13; Eaort. Ap. Evangelii nuntiandi n. 28. 29 Cfr. Decreto dei Concilio Ecumenico Vaticano II «u ΓΕcumenismo Unitati» redintegratio n. 9; Decreto dei Concilio Ecumenico Vaticano Second© su Γ Apo sto la to dei laici Apo etolicam actuogitatem η. 27; Istr. De paetorali migratorum eu ra n. 13; Direttorio gen. Pertgrinan» in terra nn. 8 e 27; Nor­ mae et facultate» pro maritimorum atque navigantium gpiri tuali cura gerenda art. 12. 30 Cfr. Decr. Ad gente» divin itu» n. 20. Esort. .Ap. Evange lii nuntiandi n. 54. 31 Giov. 17. 21. 32 Cfr. Dichlararlone dei Concilio Ec. Vat. Secondo tuDe Relixionl noD-cristiane Nottra aetate nn. 1 e 5 7440 η. 4571 PONTIFICIA COMMISSIO PRO MIGRATIS 1978 MAI 26 universale, abbracciante le dimensioni dell'in fera famiglia dei popoli al di sopra di ogni egoismo classista o nazionalista (43)./ 367 Esiste, inoltre, una relazione inscindibfle tra diritti c doveri delTuomo. Afferma il Santo Padre: “Se i diritti fondamen­ tal! dell’uomo rappresentano un bene comune di tutta l'uma­ ni ta in cammino verso la conquista della pace, é necessario che tutti gli uomini. nei prendere sempre maggiore coscien­ za di taie realtà, siano consapevoli che in questo campo, par­ iare di diritti è come enunciate dei doveri” (44). 18. E’ pure importante sottolineare che la difesa dei dirit­ ti e lo stimolo ali ’osservanza dei doveri non si limitano unicamente alla persona umana individualmcnte considerata, ma abbraccianoi diritti e i doveri delle collettività, dei gruppi e delle minoranze. A tale proposito Paolo VI proclama: ‘‘Noi non possiaamo rimanere indifferenti dinanzi alTurgente csigenza di costruire una convivenza umana che ovunque garantisca, alla collettività e particolarmente aile minoranze, il dintto alla vita, alla dignità personale e sociale, allô sviluppo in un ambiente protetto e migliorato e alloua ripartizione delle risorse deUa natura e dei frutti délia civilia” (45). 19. Nell’in ten to di progredire sulle vie del Concilie Ecu­ menico Varicano Secondo, 1e Chiese locate rawisano nella mobilità un incitamento alla visione plenaria del bene comu­ ne e alia promozione dell’universale fratellanza cristiana. La tentazione di chiudersi in visioni particolaristiche, dimentiche delle nécessité delte altre Chiese, non avrebbe senso. E’ quindi necessario un atteggiamento di continua conver­ sione missionaria e apostolica, per cui: a) la Chiesa di partenza si sente obbligata a preparare c seguire i suoi fedeli che, per qualsiasi ragione, si recano altrove; b) la Chiesa di arrivo si rende profondamente sensibile ai nuovi doveri di servizio, particolarmente a coloro che prendonodimorasul suo territorio;/ 368 c) ambedue alimentano la propria responsabilità pastorale nella luce di un vivo e concreto senso di réciprocité. Si realizza cosi nella Chiesa locale Tunità nella pluralité, cioè quelTunità, che non è uniformité, ma armonia, nella quale tutte le legittime diversité sono assunte nella comune ten­ sione unitana. 20. Dal fatto che Tuomo si sposta, sorge Tele men tare esigenza di raggiungerlo nei luoghi in cui vive più o meno temporaneamente. e di rispondere agli specifici problemi pastora­ li sgorganti dalla sua condizione. “Alla mobilité del mondo modemo - afferma il Santo Padre Paolo VI - deve corrispondere la mobilité pastorale della Chiesa” (46). E’. alla base, una questione di mentalità. Occorre infatti uno sforzo non lieve per superare abitudini radicate nella statl· cité. Basti pensare, per esempio, aile difficoltà che si frappongono ad una distribuzione del clero adeguata alla crescita de­ gli agglomerati urbani, conseguente alla diserzione delle cam­ pagne (47). Con questo non vie ne minimamente diminuito Tapprezzamento delle realtà territoriali, nemmeno della parrocchia, che ne è l’espressione più accessibile. Il luogo, anche nella mobili­ tà, resta una realta. Ma h mobilità spinge a concezioni, prima ancora che a istituzioni, ultraterritoriali. Ciô corrisponde, del resto, alla mutata funzione del luogo, divenuto, per effetto della mobilité, intermediario di molteplici influenze. Nella visione pastorale, diocesi e parrocchia non si defîniscono soltanto in termini geografici.esse sono chiamate ad estendersi fin là dove si recano o vivono tanti loro fedeli. 21. Un’esigenza elemcntare è la preparazione dei fedeli al­ te esperienze deUa mobilité. Questo è compito délia pastorale ordinaria, un aspetto fondamentale di essa, che rientra quin­ La concreta applicazione di questi diritti - e la saçgezza di nei terni délia catechesi, della predicazione, della formaziopastorale lo tiene présente - si inscrisce nei concetto di bene h Chiesa nwisa in taie fenomeno una nuova dimensione alla 365 sua tensione missionaria e al suo ministero di salvezza (33). ! 15. Secondo gli orientamenti del Condlio Vaticano II (14) e nella linea più volte affermais e chiarita da Paolo VI, la Chiesa si sente intimamcnte solidale con il genere umano (35), partecipe delle “gioie e speranze, delle tristezze e angosce de­ gli uomini del nostro tempo” (36). La Chiesa, corne proclama il Santo Padre nell'Enciclica\ Ecclesiam Suam, “si fa messaggio: la Chiesa si fa colloquio’.’ (37). Questo è Tatteggiamento suo anche verso il mondo della mobilita, i cui fenomeni includono, pur se in forme diverse, la speranza di un awenire migliore, il bisogno di superare certi mali, I’aspirazione all'unità e alla fratellanza. Ben Iungi dote 'uniform arsi ai critep mondani, la Chiesa si studia di servire Dio nello spado degh uomini toccati dal mo vimento, consapevole che i suoi figli stessi popolano quello spazio oggi più di ieri. Da qui la sua preoccupazione di trova­ re il linguaggio adatto aile varie situazioni socio-spirituali, sen­ za che sia mai messo in ombra - corn e naturale - il contenuto essenziale délia fede. 16. Ma la Chiesa ha anche il compito di animare Tintera vita sociale. Essa rivolge quindi la sua attenzione al mondo in movimento, per restaurare in esso la pace che, corne sottolinea Giovanni XXIII nella Pacem in terris, riposa su quattro pilastri: la verità, la giustizia, la carità, la liberté (38). GH spostamenti umani comportano molteplici possibili­ té di apertura, di incontro, di unità; ma si urtano spesso con manifestazioni di razzismo individuate e collettivo, frutto di una mentalità irrigidita in schemi chiusi, prop ri di una società travagliata da profond! squilibri. Questi gravi probtemi, che sono costantemente seguiti dal· la Santa Sede, vanno tenuti present! nelte istanze pastorali, a tutti i Irvelli. La mobilità offre occasioni di formare gli uomi­ ni a vivere le relazioni interpersonal! secondo i valori essen­ ziali alla pace. E’ la dimensione sociale, per cosî dire, dell'e366 vangelizzazione./ 17. L’annuncio del Vangelo comporta ed esige la salvezza integrate dell’uomo, la sua autentica ed effettiva “liberazione” (39), per il raggiungimento di condizioni confacenti con la sua piena dignità. La conoscenza che, nei Cristo, la Chiesa ha acquistato del· Tuomo e che ne fa un’ “esperta in umanité” (40), la obbliga ad annnunziare solennemcnte i diritti fondamental! dell’uo­ mo (41), ad etevare la sua voce profetica quando questi diritti sono conculcati, ed a operare con costanza e lungimiranza per l’elevazione umana. Una particolare sensibüità ha manifestato per il mondo del lavoro, con specifico riguardo agli emigranti, ed il supre­ mo Magistero ha incessanternente proclamato i diritti dell uomo, anche superando in talune materie 1e formulazioni storiche, con riferimento alte situazioni derivate dai fenomeni del­ la mobilità. Nucleo centrale delle affermazioni ecclesiali è h dignità délia persona umana, senza possibilité di discri min azioni. Scaturiscono da qui i diritti essenziali, universali e irrinunciabili, che si possono sinte tic amente indicare come segue: il diritto a dim orare liberamente nei proprio paese, ad avere una patria, a emigrare all’interno e all'estero e a stabilirvisi per motivi tegittimi, a convivere ovunque con la propria famiglia. a disporre dei béni necessari alla vita; il diritto delTuomo a conservare e sviluppare il proprio patrimonio etnico, culturale, lin guis tico, a professare pubblicamente la propria religione, ad essere riconosciuto e trattato in conformité alla sua dignità di per­ sona in ogni circostanza (42). 33 Cfr. Esort. Ap. Evangelii nuntiandi η. 53. 34 Cfr. fpecialxnente Cost. dogm. Lumen gentium nn. 8, 9, 38. Cost. past. Gaudium et spe» nn. 2 e 40-43. 35 Cri. Omella del S. Padre Paolo VI a conclusione del Concilio Ec. Vat. Secondo, AAS 58 (1966) p. 6. 36 Cost. past. Gaudium et spee n. 1. 37 AAS 56 (1964) p. 639. 38 Cfr. AAS 55 (1963) p. 266. 39 Cfr. Esort. Ap. Evangelii nuntiandi n. 30-39. 40 Paolo VI, Mesaaggio all'Assemblea delle Nazioni Unite. AAS 57 (1965) p. 878. 41 Cfr. Cost. past. Gaudium cf spes n. 41. 42 Cfr. Cost. past. Gaudium et spe· η. 25-29, 63-69; Deer. Apottolicam actuosltatem n. 11; Dlch. Nostra aetate n. 5. Pto XlL Radiomessaggio nei Cinquantesimo della ‘'Rerum Nova­ rum'. AAS 33 (1941) p. 203; Radio mewa delle migrazioni» come fattore di unité del mon­ nazioni religiose, sera opportuno studiare i modi migliori con do, consentendo Fincontro di culture diverse, in operosa e se­ cui mantenere e far progredire nella fede gli sposi ed i figli (32). rena convivenza. 9. I non credenti Numerosi sono tra i migranti anche i 3. Migranti provenienti da zone agricole Llmpatto con la non credenti, o almeno coloro che, pur professando Ideal! di dviltà urbana e molto più violento per coloro che provengoservizio e di dedizione altruistica, fanno astrazione dalla né­ no da zone agricole, tanto più se dai Paesi emergenti. Per essi, cessité di ricorrere a concetti trascendenti e a Dio. e con Ia loro collaborazione. occorre trovare i metodi adatti Nei loro confront! si impone 1’esigenza della testimonianad una formazione umana coerente con la nuova realta divi­ za; testimonianza che, alla occorrenza, si traduce in preoccuta, secondo lo spirito dei Vangelo e per il Vangelo. pazione per tutti i problemi umani dei migranti, in partecipa4. / più poveri e gli analfabeti I doveri della carité e della zione agli sforzi intesi a migUorarne le condizioni di vita, in giustizia si esprimono in privilegiata sollecitudine per i phi po­ denuncia profetica delle situazioni globali di ingiustizia di cui veri, e tra essi gli analfabeti, i quali senza colpa sono rimasri possono essere vittime !n stridente contraddizione con il Van­ lontani dalle fonti delFlstruzfone. Le Chiese locali non posso­ gelo. Si âpre cosi Ia strada alia testimonianza dei valori cristiano sottrarsi alFobbligo di prowedere o di partecipare alie ini­ ni, suscettibüe di aperture, dialoghi e confront! in vista di senziative necessarie per far loro superare la triste condizione in nbiiizzazione e onentamento verso lo scoprimento delle riccui si trovano loro malgrado. chezxe della fede. 5. / fanciullL II dramma dei fanciulli giunti all’estero in età di formazione scolastica, è di trovarsi divisi tra due lingue e 10. Situazioni familiari anormali Non è raro, specialmente in quei Paesi che negano ai migranti il diritto di avere con sé la due culture, quella della famiglia e quella delFambiente, che rappresentano rispettivamente il mondo di ieri ed 11 mondo di famiglia, si cremo situazioni Tamilian detenorate: convrvenze oggi. illegittime, figli naturali, divorziatt risposatisi, ecc. Un’attenLa formula dei blculturalismo domanda di essere valorizzione pastorale, fatta di estrema sensibilité e delicatezza, non zata anche in ogni at t ivit à merente alia pastorale. uo non essere accordât a a chi vive in tali situazioni, spesso Le scuole, in particolare, devono consentire Π perfezionalestricabtli. Senza abbandonarsi né al permissiyismo lassista mento nella lingua e nella cultura materna e. nello stesso tem­ né alla facile démagogie, occorrerà studiare iniziative che si po» Fadeguamento nella misura indispensabtle alie condizioni &refiggano, oltre alie possibili soluzioni umane di questi prodei coetanel dei paese di immigrazione. lemi, ia conservazione e la maturazione della fede. In questa prospettiva vanno considerate di grande valore 11. Emigra:ioni interne. Pur non presentando sempre i le iniziative educative e scolastiche, che. suDa scia della tradi­ problemi pastorali tipici delle migrazioni all’estero, le emigra­ zione cattolica, vengono attuate a favore dei figli dei migran­ tioni interne, notevolmente cresciute per llnflusso deU’urbati. Esse devono poter fare assegnamento sul più ampio e gene­ nesimo e dell’industrializzazione, richiedono dai pastori d’ani­ roso sostegno delle Chiese locali. me una cura particolare attenta. Qui non ha luogo ordinaria6. GU studenti esteri. Llntensificato intreccio degli scam­ mente la diversité di nazîonalità e di lingua, né si verificano le bi cultural! a raggio intemazionale ha notevolmente accredifficoltà inerenti alFespatrio. Possono tuttavia avere inciden­ sciuto il numero dei giovani che, provenienti specialmente dai ts le diversité di mentalité e di cultura con il rischio di creare Paesi emergenti, cercano all’estero il proprio perfezionamento isole nel tessuto ecclesiale. culturale: giovani che non evadono in una irresponsable fuga Le comunitâ di partenza e quelle di residenza hanno, quin­ di cervelli, ma affrontano gravi disagi per lo sviluppo della lo­ di. peculiari responsabilité verso questi migranti, e sono chiaro société di origine. mite ad assotverle in stretta e generosa collaborazione. PartiLa solitudine conseguente alTespatrio, il ruolo umano e colarmente le comunita cristiane di residenza non possono cristiano che Ii attende nel loro Paesi al termine degli studi, la non dispiegare tutte le loro risorse per attuare gli strumenti di loro stessa vulnérabilité sono altrettanti elementi che configuun’autentica accoglienza cristiana. rano la spécificité dell’azione pastorale a loro favore. Più di Da notare che talvolta Femigrazione interna rappresenta altri studenti, infatti, essi sono oggetto di soUecitazione e di il preludio déll’emigrazione all’estero, e lo sbocco per emigra­ pressioni diverse; più facilmente essi rischiano di restare vit­ ti che rimpatriano. time di correntl ideoloriche. Inohre, avendo conosciuto un mondo nuovo, con un uvello di vita più elevato, essi sono talVisione globale volta tentati di rinunciare alia cultura originaria e di abbandonare ogni idea di rimpatrio. Sol tanto un tipo di pastorale che Mentre si cerca di far fronte alla variété delle esigenze che tenga conto di simili fattori, puô essere in grado di rispondere 1’emigrazione presents nei singoli ambienti con la sua fisionomia molteplice. non si puo mai perdere di vista la globalité aile nécessita spirituali di questa gioventù, la cui quatificazionc di straniera non puo essere minLmizzata. del fenomeno. Llmpegno delle singole Chiese concorre ad un impegno più generate, che consiste nel far si che il fatto mi7. Esuti e Rifiigiati. Oltre ai disagi propri dell’emigrazione, gratorio, rise at t at o dai persistenti aspetti negativi, possa esse * gli emigranti per ragioni ideologiche vivono il dramma deUa re dewero dezno dell’uomo, e diventi sempre più, per 1’umaprivazlone dei diritto di avere una patria (30). e all’estero essi nité e per la Chiesa, un fattore di crescita spirituale e di unité. operano per ottenere al loro Paesi le essenziali liberti umane. La loro situazione è particoiarissima, e merita di essere consi­ derata non soltanto con comprensione, ma con accentuata ammirazione. La condizione di esuli e di rifugiati. sia essa riconosciuta giuridicamente o soltanto de facto, stimola pressantemente Fazio ne ecclesiale per le necessarie garariZie di promozione umana nelle istanze opportune. La pastorale non potrebbe fare astrazione da forme speciII - APOSTOLATO DEL MARE flche. valorizzstrici delle speranze e degli anelitiche questi fra­ telli port ano in cuore. e vivamente sensibili alla peculiarità dei loro problemi 1. Il mondo maritrimo. Il fatto che (’Apostolatus Maris, Molto più che per i migranti ordinari, in questi casi si rivecome altre iniziative pastorali e missionarie della Chiesa, sia la di importanza determinante la buona accoglienza fin dalnato dal senso dl responsabilité e dalla sollecitudine apostoli­ 1'lnizio. A questo riguardo va rilevato il valore dei contatti nei ca di persone e di istituzioni part ico lari, costituisce un aspetcampi dei rifugiati. to di sempre viva attualità e un forte richiamo al valore delLa difficoltà e spesso l’impossibilité di mantenere il dialoFimpegno spontaneo in questo vasto settore. {u con le Chiese originarie, fa st chc la responsabilité pastorabull i scia iniziale. un lungo cammino è stato percorso con ï d riversi interimente sulla Chiesa di arrivo. Compiti delicati generoso spirito di servizio, che ha suggerito opportuni adatle incombono, incominciando dalla prowista di sacerdoti del­ tamenti alia evoluzione delle situazioni. la loro lingua e mentalité, fino alia realizzazione di strutture Questa evoluzione à assai notevole nel nostro tempo. Per ed Iniziative pastorali veramente consentanee alie esigenze di effetto dei progresso tecnico la vita e la professione marittiqueste persone e di questi gruppi. studiando contlnuamente I ma st sono vincolate sempre più al mare, nducendo al minimo i tempi di sosta nei porti, mentre, con 1’affacciarsi sempre più modi migliori affinche essi si trovino a proprio agio. intenso dei Paesi emergenti a questo genere di attivité, si è ac8. Matri/noni misti. L’incontro con fedeli non cattolici e con non cristiani, dei quale Ia mobilita umana in genere offre mSt^AASMCm8ftp d258%59dre P* ° 10 £ 30 De iwtorali m tarai orum cura 6. 7453 32 Cfr. Utr. De pati orati migratorum cura n. 31. 4. 7454 PHEW--- 1978 MAI 26 PONTIFICIA COMMISSIO PRO MIGRATIS centuata la fisionomia cosmopolite del mondo marittimo. Ne deriva un nuovo incitamento all’azione evanzelizzatrice. Per afferrare adeguatamente la dimensione pastorale da svolgere a favore del mondo del mare è essenziale tcner pre­ sente che per il marittimo il lavoro sul mare, o in collogamento con il mare, è la vita. Elemento unificante è l’appartenenza al mare o ai grandi fiumi. 11 protagonista è l’uomo del mare, ben diverso dall’uomo della terra. Costretto al ritmo che il mare gli impone, separato dal mondo della terra ferma, privo, molto spesso, di radice fissa, se non quella della famiglia, membro di un raggruppamento ristretto, maschile, costretto a svolgere anche lavoro affidato, a terra, gencralmente alla donna, ed instabile, spesso chluso, il marittimo è vincolato ad un genere di vita molto particolare. Questo genere di vita va dal Lavoro suile navi di passeggeri (ora adibite essenzialmentc al turismo), aile navi di trasporto mer * cl (spesso negli interponti senza quasi vedere il mare), alla pesca sia spicciola, a poca distanza da terra e da casa, sia in alto mare con frequenti ritomi, o nel campo della grande industria, con le navi officina che rimangono per lunghi mesi isolate in aperto oceano. 2. Una pastorale spectflca. Lo sforzo pastorale deve tenere in conto l’irriducibile peculiarity del mondo marittimo e adattarsi alla diversity delle sue situazioni. Non va perô dimenticato che. pur rispettando le spécifici­ té tipiche del mondo marittimo, e necessario vigilare perché esso non si ripieghi in un complesso di isolamento. Una sempre adeguata ed aggiomata conoscenza è indispen­ sable per seguime i cambiamenti e valutame con sano reali­ sm o le conseguenze, alio scopo di permettere aile attività pa­ storali un vero impatto con una realtà umana tanto mutevole. A questo riguardo sembra utile includere nell'equipaggiamen­ to pastorale un ufficio di studio, che agisca nelTarco delle di­ scipline interessate, a live 11 o sia nazionale, sia intemazionale. 3. Una pastorale coordinata Agli effettl apostolici, è un fatto determinante che i marittimi e naviganti siano destinati ad incontrarsi con numerose Chiese locali. Ne emerge la nécessita di una pastorale che sia contemporaneamente unitaria negli orientamenti essenzlali. e variata nelle forme. E’ quindi necessaria una pastorale coordinata, affinché la responsabilité della Chiesa verso i marittimi sia esercitata concretamente dalHnsieme delle Chiese locali e dagli stessi Ve­ scovi, con la più stretta collaborazione dei cappellani e con l’aiuto dei laici impegnati. Questa responsabilita si rivolge a tutti i marittimi, anche a quelli che provengono da nazioni este­ ra. Iniziative locali prive di legami organici ed attuate in ma­ niera dispersiva, non sarebbero in grado di fare fronte alla rea­ le situazione del mondo marittimo. Per facili tare questo coordinamento la Pontificia Commis­ sione (1) si fa un dovere di mantenersi in costante contatto soprattutto con le Commissioni episcopali, i Vescovi Promotori e le direzioni nazionali dell’Apostolato del Mare, anche ai fini di una efficace animazione ed adeguata promozione. L’opera della Commissione episcopale o del Promotore episcopale é di valore essenziale, sia per lo stimolo ed 11 coordi­ namento delle attività locali entra il raggio nazionale, sia per i contatti con la Santa Sede, e quindi con la Chiesa universale. La responsabilité ed i compiti spettanti in genere aile Com­ missioni e ai Vescovi Promotori, trovano in questo settore am­ ple e precise applicazioni: la ricerca dei cappellani e l’eventuale loro assegnazione, d’intesa con gli Organi interessati *, la sol­ lecitudine di seguire 1 cappellani nelle loro nécessita e proble­ mi. Né c di minore importanza lo sforzo di promuovere e di­ fendere la sensibilité delle comunitâ cristiane aile esigenze pa­ storali del mondo marittimo ed aile gravi questioni che lo pervadono, di cui resta fondamentale Televazione umana del ma­ rittimo. Particolare rilievo acquista la figura del direttore naziona­ le (2), al quale incombe il compito di attuare concretamente le direttive ed i programmi fissati dalla Commissione o dal Promotore episcopale. Per evidenti ragioni di ultraterritorialità, spetta al Direttore nazionale d'intesa con 1 Ordinario in­ téressât o di assegnare i cappellani di bordo, i quali ricevono le facoltà, che già non siano concesse ex iure dei C. J. C., direttamente dalla Santa Sede. Per i cappellani dei porto la competenza sia della nomina che dell'assegnazione è delTordinario locale, a cui la direzione nazionale è chiamata a prestare la propria collaborazione (3). La responsabilité delle diocesi direttamente coinvolte con i problemi deUa pastorale marittirna (4). puo esercitarsi ora più agevolmente in virtù delle facoltà e dei privilegi concessi ai Vescovi dal Santo Padre Paolo VI con il Motu Proprio “Pasto­ rale munus’’ (5). 1 Cfr. Motu Proprio del S. Padre Paolo VI Apostolicae cantatu AAS 62 (1Ô70) p. 193; Normae et Facultates pro Maritimorum atque navigantium spirituali cura gerenda, n. 3. AAS 69 (1977) pp. 737-746 2 Cfr. Normae ct Facultates n. 7. 3 Cfr. Cost. Ap. Exsul Familia Tit. II, cap. ΙΠ. n. 25. * Nor moe et Facultates n. 8. 4 Cfr- Normae et Facultates n. 6. 5 AAS 56 (1964) pp. 5-12. 7455 n. 4572 Quanto all’esercizio del ministero sacerdotale, oltre alla formula del cappellano di porto e dei cappellano di bordo sui­ le navi passeggeri, le condizioni attuali dei mondo marittimo suggeriscono di prendere in considerazione la possibilité della presenza sacerdotale anche suile grandi navi da trasporto. 4. Comunltà di bordo. Dal momento che il marittimo trascorre in mare la maggior parte dei suo tempo, e perché è il mare ad induire di piu nella sua anima, é indipensabile che quanto si intraprende come opera di evangelizzazione, anche dalla terraferma, sia aperto a questa dimensione esistenziale. Da qui anche l’importanza di orientare la stessa vita in mare in modo da favorire lo sviluppo umano e spirituale di tutti. Ci si adopererà dunque a stimolare i marittimi cristiani a vive­ re le loro responsabilité umane e cristiane ed a sostenerli nei loro sforzi. Preoccupati di renderli attivi nell’animazione di tutta la vita di bordo. sia nella organizzazione del lavoro che nella vita comune e del tempo libero, non si dimenticherà U loro ruolo, di attuare effettive comunitâ cristiane, nella loro situazione di gruppi privi di sacerdote e di vita sacramentale, con tutti i mezzi possibili si saprà aiutarli a vivere comunitariamente la loro esistenza cristiana. “In assenza del sacerdote i laici stessi possono invitare i loro colleghi alla preghiera". ha sottolineato Paolo VI nel dicorso al XV Congresso mondiale dell'Apostolatus Maris (6). 1 cappellani cercheranno di fomire il materiale più idoneo, perche questa attività sia nutrita abbondantemente della Parola di Dio, si articoli e si inserisca in tutta la vita della Chiesa. In questa prospettiva di servizio alla comunitâ di bordo, che richkde d'essere nutrita costantemente della sacra parola e sostenuta dal sacramento dellTEucarestia, assume grande rilieve la figura del diacono, anche per quanto riguarda l'esercizio delle virtù cristiane, e particolarmente della carità fratema. 5. Sensibilità delle comunitâ di terra Non sarebbe, tuttavia, il caso di promuovere una Chiesa del mare. Occorre invece far si che, nella comunione ecclesiale, i marittimi possano ritrovarsi. pienamente accettati quali sono, con tutti i membri del Popolo di Dio. Cio esige una apertura reale da parte delle comunltà cri­ stiane di terra e la loro solidarieté con questi assenti. "Il laicato marittimo — rie o rd a il Santo Padre - ha bisogno delle co­ munita cristiane" (7). Il dedicare una domenica dell'anno liturgico al mondo del mare, come dimostrato ampiamente in alcuni Paesi, sembra un mezzo prezioso per meglio sensibllizzare le Chiese locali al loro dovere di fraternité nei riguardi dei marittimi. Allô stesso modo, coloro che si trovano direttamente im­ pegnati nella pastorale del mondo marittimo saranno incoraggiati a non considerare il loro compito apostolico corne qualcosa a sé, al di fuori di tutti i legami effettivi e profondi con la pastorale d’insieme delle città dei porti: la presenza del ma­ rittimi, corne la realtà umana di un porto, non possono d’al­ tro nde non infiuenzare il programma pastorale della Chiesa locale. La pastorale marittima, In altri termini, e parte attiva della pastorale d’insieme; a tutti i protagonist! dell'evangelizzazkl·· ne del mondo marittimo, sacerdoti, reliçiosi, laici, non puô non essere dato spazio in tutte le istanze in cui essa viene ela­ borata: consigli presbiterali e pastorali, diocesani o di zona. 6. Împegni concreti delle comunitâ cristiane. Le cpmunità cristiane, una volta sollecitate alla loro responsabilité nei ri­ guardi di questi assenti, hanno doveri precisl nei loro confronti. Senza un valido appoggio da terra, l’evangelizzazione del mondo marittimo non potrebbe agevolmente attuani. In par­ ticolare è importante la pastorale dei marittimi presenti nel loro porto: sacerdoti e laici saranno disponibili in queste ore, che sono di maggiore isolamento, per stare al loro fianco, vùitandoli su Ile navi o ospedali, e creando ed animando centri di accoglienza. Si farà tutto il possibile per rendere realm en te significativi di cristiana ospitalità i clubs o centri Stella Maris, in grado di procurare a tutti i marittimi sia moment! di dlstenzione, sia quelle fonti d! in form azione e di cultura aile quali non posso­ no regolarmente attingere nel mare. "Con tutti questi mezzi - rileva il Sommo Pontefice - la Chiesa testimonia la omni­ présente carità del Signore, cercando di rispondere il più ge nerosamente possibile aile lerittime aspiration! e aile molte­ plici nécessité dei marittimi * ’ (8). Si tratta, in breve, di creare tutta una rete d’amie il La attraverso il mondo, di une amicizla suscettibile di promuovere innumerevoli inziative che diano loro la certezza ed il gusto di essere parte integrante della comunitâ degli uomini e della Chiesa. A questo scopo, i clubs o centri Stella Maris svolgono un ruolo non soltanto di servizio, ma soprattutto di animatio­ ne e di formazione cristiana ed apostolica. Se i marittimi devono vivere la Chiesa nei lunghi period! di diitacco anche dal­ le nutrienti fonti della vita cristiana, quali sono le comunitâ diocesane e parrocchiali, deve essere nei centri Stella Marii che essi trovano sostegno ed alimento spirituale, no ne he h vera e continua maturazione religiosa di cui hanno bisogno. 6 AAS 64 (1972), p. 603. 7 Ibidem. 8 Ibidem. η. 4572 PONTIFICIA COMMISSIO PRO MIGRATIS 1978 MAI 26 marittimo: i servizi di armamento, eli armatori, i responsabili Anche gli organismi nazionali ed internazionali dell’apodelle organizzazioni professionali, i funzionari di ogni settore stolato laico possono, nel loro ambito, aiutare il mondo ma­ rittimo nelle sue esigenze di evançelizzazione, e procurargii i govemanti ed i legislatori, tutti hanno una propria responsabilita, i cristiani, in rapporto ai postulati concreti de! Vange­ quei mezzi pedagogic! che non gli e sempre facile trovare du­ lo, e gli altri in conformité alla morale naturale ed agli impe­ rante le nrngazioni. rativi della giustizia e della concordia sociale. 7. Présenta della Chiesa nelle scuole nau fiche Ma la for­ In particolare è necessario che sia as&icurata la presenza mazione del marittimo inizia prima dell’imbarco. Durante i della Chiesa nelle istanze internazionali, in cui si decide la periodi scolastici di preparazione dei marinai e degli uffîaali sorte umana del mondo marittimo. la presenza della Chiesa assicura una azione educativa intégra­ 12. Assistenza spirituale ai pescatori. Una cura pastorale le. Questo tipo di insegnamento dovrebbe essere taie da agede! tutto speciale è richi est a dal mondo della pesca, (che ragvolare il passaggio alla nuova situazione, o aime no attenuame gruppa un numero di persone quattro volte superiore a quello le difficoltà di impatto. E’ quindi di primaria incidenza lo stimolo della scuola ad una fede personale, ad un cristianesimo del mondo marino mercantile). Questa cura pastorale va ade­ guata aile varie condizioni di vita nelle quali si trovano que­ vissuto, ad una responsabilité apostolica condivisa con gli altri. Non è sufficiente, anche se tahrolta imposto dalle necessi­ sti gruppi: se operanti - come già accennato — accanto aile coste ed a poca distanza dalle loro case e famiglie; o impegnatà, fl pure e semplice insegnamento religioso. La solitudine dei giovani spesso si fa più acuta durante le ti per lunghi mesi in alto mare per la grande pesca; o collegati prime navigazioni, quando essi si sentono isolati in un mondo aile navi-fabbriche delle grand! flotte in pieno oceano. adulto. Una particolare cura fa si che, nella dispersione, i vin13. Cura pastorale dei battellieri. La situazione di coloro coli reciproci possano essere mantenuti, ed essi si aiutano viche, comunemente chiamati battellieri, navigano su fîumi e cendevofmente a vivere nella fedeltà la nuova esperienza. canali a bordo di chîatte, si awicina in certo modo a quella dei marittîmi, in quanto il loro mestiere li obbliga a continua S. Problemi e ruolo della famiglia. La vit a del mare tocca mobilita suU’acqua, con tutti i problemi della navigazione. Ma profondamente anche Tesistenza delle consorti e dei figh dei la loro situazione è anche differente.per il fatto che il lavoro marittîmi: insorgono spesso problemi di ordine psicotogico, si svolge in maniera più ristretta e piu lenta, ad un ritmo più morale e spirituale, che richiedono un’attenzione delicata. Le umano, e soprattutto perché awiene ancora spesso nel qua­ spose dei marittîmi vanno aiutate ad assolvere la maggiore redro della famiglia. sponsabüità che loro incombe nella guida del focolare e nelSe ne deduce la necessità di una pastorale particolare nei I educazione del figli, senza diminuire la responsabilitàdel ma­ criteri di quella marittima: ricorrono anche qui, con gli adatrittimo stesso come padre di famiglia. Esse hanno bisogno di tamenti appropriât!, le esigenze di una pastorale di insieme. E essere incoraggiate ad aiutarsi vicendevolmente di fronte alla dovranno essere affrontât! e risolti adeguatamente certi pro­ loro singolare situazione, e a tutte le conseguenze che ne derivano. blemi, come la scolarizzazione dei bambini, ai quali lo studio impedisce di vivere la vita itinérante dei genitori. Parimenti la sposa del marittimo è chiamata ad esercitare un influsso suï marito, in modo da favorirne l'inserimento 14. Solidarietâ con le Chiese dei Paesi emergenti. L’ingresnella vita cristiana ed apostolica completa. La pedagggia imso dei Paesi emergenti ne! mondo marittimo e della pesca po­ piegata nelle associazioni delle mogli dei marittîmi comporta ne gravi problemi pastorali a queUe Chiese. le quali purtroppo una speciale attenzione a questa missione. D’altronde gli sfornon dispongono di uomini e di risorse nella misura necessana zi intrapresi tendono sempre alla famiglia intesa nella sua unit à. per far rronte alla nuova situazione. La solidarietâ ecclesiale domanda aile Chiese dei Paesi be9. Ampiezza dell'orùzonte apostolico. Nel mondo maritti­ nestanti, oltre ad aiuti economic!, di traduire in atto la pro­ mo, per la sua dimensione intemazionale, si affiancano cristia­ pria vocazione missionaria, mettendo a disposiziqne sacerdoti ni, non cristiani e non credenti, a vohe anche nella vita comu­ e laid adeguatamente formati nella pastorale marittima, pronne di bordo. 1 cristiani devono essere aperti aU’incontro con ti ad assumersi anche la responsabilité di collaborare frateraltre Chiese ed altre fedi, préparât! al dialogo, e pertanto adenalmente nella preparazione di future nuove leve dell’apostogua lamente^ ist ru it i nelk venta della fede cattolica. per non cadere nellirenismo, o peggio, soccombere alla tentazione del lato. relatnnsmo. che sfocia inevitabilmente nell’agnosticismo pratfco. Tutto Questo forma il campo della specifica catechesi C e da sggiungere che molto dipende dai cappellani. Per adempicre la loro missione è necessaria ad essi una conoscenza aperta e précisa della mentalità umana e religiosa dei marittiΙΠ-PASTORALE DELL'AVIAZIONE mi, ancor piu che una buona pratica, necessaria anch’essa. delle Ungue piu comuni. Una formazione specifica a tale ministère spesso non puô 1. L *orizzonte apostolico. II Concilio, trattando dei grup­ essere ottenuta a liveUo diocesano; ma rende necessarie inizia­ pi di fedeli che richiedono “un particolare interessamento” tive a più vasto raggio. per il fatto che “non possono godere a sufficienza della co­ L’apostolato marittimo offre anche molteplici possibilité mune ordinaria cura pastorale dei parroci o ne sono privi del di incrementare lo spirito ecumenico: numerose realizzazioni, tutto’*, indica espressamente ‘*gli addetti a trasporti aerei” (1). nell’ambito caritativo e sociale, possono svolgersi senza che In tal modo il decreto sull’ufficio pastorale dei vescovi addita ne soffra 1 Identità delle differenti confessioni. Il movimento allo zelo ed alla riflessione apostolica il mondo deU’aviazione ecumenico ne sarà awantaggiato. civile. L’aiuto reciproco è richiesto dai fatti, che possono conLa complessità di questo mondo in cui l’apostolato dell’adurre a scambi amichevoli ira i responsabili delle comunità viazione è chiamato ad operare e particolarmente la novita cristiane e delle altre comunità reUglose, in piena lealtà di in­ non rendono facile, oggi, una précisa ed esauriente specifîcatenti e di metodi (9). zione delle opportune strutture da far sorgere. Alcune sono già in funzione, e figurano in queste pagine. 10. Speciale sollecitudine per i più povert Speciale solleciAltre sono lasciate alla creatività, anch’essa operante, di ani­ tudine va accordata ai più poveri e ad alcuni strati umani che me zelanti, le quali cominciano a raccogliere i frutti delle loro costituiscono queUo che si potrebbe chia mare proletariate esperienze. marittimo. Su alcune navi, dette di comodo, che raggruppano Nato come semplice assistenza religiosa nei più grandi aé­ m mod opera intemazionale in gran parte proveniente da raesi privi di grande awenire economico immediato, o soltanto so- roport!, l’apostolato della aviazione civile va gradualmente as­ vrappopolati, le condizioni dl lavoro e di vita sono aleatorie; sumendo la fisionomia di una vera e propria pastorale delle varie componenti della vita aviatoria. l’aggravio degli orari di lavoro, la difficoltà di comunicazione a bordo, la mancanza di sicurezza sociale e Tincertezza del2.1 destinatari I destinatari sono le persone coin volte dalITmpiego contribuiscono a determiinare un clima di disagio l’aeronautica e legate all'attivita aviatoria. In pratica, anche se morale. l’elenco puô risultare incompleto, possiamo pensare a tutti colore che popolano gli aeroporti: dirigenti, funzionari, imInoltre in alcuni Paesi. di tradizione marittima, le possibipiegatl, tecnici, lavoratori, prestatori d opera di ogni ramo, Utâ dl reclutamento locale dei marinai si sono ridotte fino a addetti ai vari tipi di servizi; pilot!, hostesses, assistenti di vo­ rendere necessario U ricorso a stranieri. Questi ultimi, oltre lo. ingegneri e commissar! di bordo; viaggiatori; giovani che aile difficoltà della vita di mare, esperimentano queUe proprie nelle apposite scuole si preparano aile professioni aeronaudegli emigranti, lontani per mesi, se non per anni, dalle lore tiche. famiglie o dai loro paesi. Tenendo perq présente che parte di questo personale, e VI sono anche settori di miseria, come queUi formati da precisamente i piloti e gli assistenti di volo, sono costretti a piccoU pescatori, i quali praticano una pesca empirica e poco lunghe assenze per ragioni di servizio. le famiglie. corne quel­ remunerative. le dei marittîmi, rientrano, indirettamente, tra i destinatari. Si applica qui la costante lezione delTesperienza, la qualc 3. Nel quadro della Pastorale d'insieme". La natura spe­ insegna la fragüità di un’evangelizzazione che non raggiunga cifica della pastorale della aviazione non ne fa un corpo sepa­ la realtà umana in tutte le sue dimension! (10). rato o isolato dal tessuto generale: domanda di essere conce11. Evangelitzatione e profesione marittima. Lasalvezzain pita ed attuata neU’ambito della missione ecclesiale. Gesù Cristo richiede d'altrunde dl essere récita alla professio­ V! Qn Problem» preliminare di sensibilité. Il ne marittima in se stessa (11). GU appartenenti ali ambiente popolo d» Dio e chiamato a scoprire ed awalorare le occasioni 9 Ctr. Normor et Facultate· n. 12. di evaneelizzazione che il mondo aviatorio présenta. 10 Cfr. Exhort. Ap. Euangelii nuntiandi nn. 30 e 31. 1 Decr. ChrUtur Dominus n. 18. 11 Cfr. Decreto Apoetolicam actuoiitatem n. 7. 7457 7458 1978 MAI 26 PONTIFICIA COMMISSIO PRO MIGRATIS L’enorme incremento dei traffico aereo ed il moltiplicarsi e lo svilupparsi delle aerostazioni, mentre inseriscono sempre più il movimento nel novero nuovo dei mezzi e dello stile di vita, inducono a renders! maggiormente conto dei suo influs­ so sulla mentalità e pratica religiosa, ed a rispondere ai bisogni pastorali. Sarebbe superfluo rilevare la diretta responsabilita della Diocesi nel cui ambito c situato l’aeroporto. Ma non raramente un aeroporto appartiene alia giurisdizionc di due o piu dio * cesi, ed a volte serve una intera nazione. In questi casi ί pro­ blemi che ne scaturiscono possono essere risolti mediante una reciproca Intesa, in spirito eminentemente pastorale, avendo in vis ta unicamente il bene delle anime. ln tal modo è piu facile cogliere la connessione tra Ia pa­ storale dell'aviazione e altre forme particolari, come: la pasto­ rale dei turismo. Ia pastorale dei mondo dei lavoro e dell’emigrazione; in una parola.la pastorale delFatcoglienza cristiana. 4. Il Cappellano d'aercrporto. Emerge cosi la figura dei cappellano di aeroporto come Relegato dei ia Chiesa diocesana per il mondo dell’aviazione e dci suoi utenti, qualunque sia Ia condizione giuridica della cappellania: parrocchia territoriale, vicaria, missione con cura d’anime, ecc. (2). 11 reciproco e persistente vincolo tra diocesi e cappellano è un elemento preliminare perché questi possa essere in grado di svolgere il proprio compito. Da qui l’opportunité di ade­ guata rappresentanza nei consigli presbiterale e pastorale, di relazioni permanenti con organi pastorali che abbiano riflessi sulla sua attivita, quali quelli per la pastorale dei turismo, dei lavoro, delTemigrazione, ecc. In un ambiente complesso come quello aeroportuale, l’esercizio dei ministero sacerdotale esige una seria formazione, basata suile virtù umane e soprannaturali (3). Esso si rivolge ai singoli e alia comunita dell'aeroporto, dal più modesto lavoratore al dirigente, per trasmettere a tutti il messaggio di salvezza e tutti invitare alia pratica cristiana, sforzandosi di attuare vincoli di reciproca fraternité, e di far si che i cristiani vivano la propria vocazione in ordine alia evangelizzazione. Generose esperienze in corso mostrano l’efficacia della presen­ za dei sacerdote e la nécessité che egli, in si delicato campo di lavoro, possa valersi di collaborator! religiosi e laici. 5. Cappella. E’ desiderabile un locale di preghiera e di racco gli men to all Interno dell’aeroporto, oppure, se cio fosse vietato da particolari disposizioni, nelle immediate vicinanze. L’ubicazione dovrebbe essere tale da consentire facile ac­ cesso a tutte le categorie, tanto della zona doganale, quanto delle altre. E’ anche importante che ne siano adeguatamente segnalate in più lingue la Dresenza e la dislocazione. e che sia­ no indicati gli orari delle funzioni. Se il luogo di preghiera è esteso ad altre confessioni, sia assicurata ai cattolici la possibilita di adorare ITucarestia in una parte dignitosa delTedificio. η. 4572 cui le famiglie vrvono e dei loro problemi coniugali ed educativi. Alio stesso modo non si possono dimenticare i problemi particolari dei non coniugati, e tra essi dei più giovani, come le hostesses. 9. Accoglienza dei passeggeri Una certa disponibilité spon­ tanea nella accoglienza dei passeggeri non esclude una oppor­ tuna organizzazlone, per non lasciare deluse possibili attese e privi di risultati promettent! incontri. Mediante informazioni e collegamenti, il servizio religioso nelFaeroporto puo svolge­ re un ruolo molto attivo verso certe categorie di passeggeri; in contatto con organismi pubblici e privati di studenti e di mi­ granti, con le agenzie di viaggio e quelle che organizzano viaggi di gruppi, principalmente di giovani, con gli organizzatori di congressi o di pelle grin aggi, si possono meglio predisporre adeguati servizi. D’altra parte, per far fronte agli imprevisti — malattie, que­ stioni sociali, varie difficolté — e 'consigli ab ile una certa rete organizzativa, mediante volontari scelti tra il personale ed un segretariato anche modesto, in grado di collaborare con il cappellano, o di supplirlo in casi urgenti, specialmente fuori delrorario degli abituali servizi aeroportuali. Perché questisia­ no fedeli alia loro missione, é necessario che il cappellano si mantenga in costante contatto con essi: servizi sociali, infermerie ed orcanizzazioni di accoglienza. Con i frequentatori regolari delraeroporto (uomini d’affari, funzionari) possono essere stabiliti legami piu assidui, che permetteranno di mettere a frutto il tempo morto delTattesa delle partenze per uti­ li conversazioni. La presenza del cappellano e la pace della cappella posso­ no offrire molto ai viaggiatori in transito o in attesa, talvolta presi da nervosismo e inquietudine. Liberati dalle diverse apprensioni, essi possono allora essere più disponibili ai richiami interion, propri della psicologia delrattesa. In tal modo la pa­ storale dell’aviazione si rivela come vero apostolato della grazia attuale. 10. La dimensione interconfessionale. Negli aeroporti, spe­ cialmente internazionali, si incontrano seguaci di tutte le re­ ligioni. L’ecumenismo, e più ampiamente la collaborazione interconfessionale, non è percio un’opzione facoltatlva. Essa richiede apertura ai bisogni religiosi che possono manifestarii, e collaborazione attiva per cercare le risposte che si impongono. Ci si ingegnera per favorire le possibilité di conoscenza, di dialogo, di parteclpazione e di preghiera comune, rispettando le direttive e le norme emanate in materia dalla Chiesa. Né si potré non tenere conto dei non cristiani e dei non credenti i quali, nei momenti di solitudine in mezzo a una folia cosmopolita, possono essere raggiunti dagli impulsi della grazla. IV. PASTORALE DEI NOMADI La disponibilité, vicino alla cappella, di un locale atto a ricevere individualmente le persone e utilizzabile anche per in1. Complessità dei mondo dei nomadi E’difficile pariare contri di gruppi, è di aiuto alia missione dei cappellano. Sono pure di grande utilité, in ordine agii scopi apostolici, ambienti genericamente dei nomadi, talmente grandi sono le differenche, specialmente ai passeggeri che ne hanno il desiderio o ze tra i gruppi, che possono a buon diritto awalersi di questo appellativo. Carat te ristiche essenzialmente divergenti si rivel’occasione, consent ano di ritirarsi per pause di silenzio, di golano tra i nomadi in permanente nomadismo e quelli che han­ dere di una biblioteca e di riviste religiose. no iniziato a sedentarizzarsi; tra quelli che vivono in stato pri­ 6. Collaborazione tra cappellani. I membri dei personale di volo, chiamati a spostamenti incessant!, ad assenze ripetu- mitivo e lontani dalla société industriale e quelli che. per na­ te e, per gli equipaggi di lungo corso, relativamente lunghe, e tura e per motivi commerciali, si trovano, se non vicini, almecostretti a periodi di riposo tn terra straniera, richiedono una no a contatto con il mondo moderno, ecc. Le riflessioni qui cura più attenta e un’azione condotta solidalmente dai cap­ proposte vanno pertanto riferite a ciascuna categoria, in rap­ pellani attraverso il mondo. I cappellani dal canto loro, hanno porto alia natura e alie forme concrete dei nomadismo. 2. La promozione umana integrate. I vincoli intercorrenti bisogno di aiutarsi nella comune responsabilité con la saggezza e la pmdenza dei caso, pienamente concordi nelllntento tra l’evangelizzazione e la promozione umana (1) trovano nel dei bene delle anime. Essi non possono ignorare specialmente nomadismo un campo particolare di applicazione. il personale straniero dl passaggio. Per limitaret ai problemi che esercitano immediati riflessi 7. Al di fuori delCaeroporto. L’aéroport o non é il solo suU’attivita pastorale, dobbiamo ricordare la necessità di stra­ luogo, né sempre il più indicato, per intrattenere relazioni i- menti normativi, rispettosi della dignité umana. che tutelino deali con il personale di volo; questo infatti non vi giunge che la liberta dei nomadi nella scelta dei mezzi di sussistenza. di >er la partenza, e si affretta a lasciarlo una volta terminato il cul è un aspetto ineludibile la formazione professionale per avoro. Ecco l’opportunité di estendere le relazioni con gli e- coloro che intendono a dat tarsi alla civiltà industriale. Di non minore incidenza è il problema della scolarizzazioquipaggi al di fuori dell’aeroporto, nei luoghi di residenza per ne del bambini, il quale richiede di essere risoito in modi çhe. i nazionali, nei luoghi di soggiomo e riposo per gli altri. Da cio appare 1’importanza de! contatti con essi fin dal periodo anziché mortificare, siano atti ad avvalorare le peculiarity etdella loro formazione scolastica e durante i tempi di riciclag- niche di questi gruppi minoritari. gio professionale. Anche se non svolge incarichi nelle scuole, 3. Grado di emarginazione e di cultura. L'accostamento il cappellano cerca di interessarsi perché queste preparino be­ pastorale non puo non tenere conto del grado di emarginaxione alia vita di domani ed aile responsabilité che gli allievi do­ ne. I gruppi più chiusi in se stessi do man dano presenze conti­ vranno assumerai. nue, molto vicine alia loro vita, che possono giungere anche 8. Contatti con le famiglie dei membri degli equipaggi Le alla convivenza (2). Per quelli che, di fatto o intenzionalmenconseguenze che ricadono sulle mogli e sui flgli del membri te, si trovano frammisti ad altre popolazioni, è necessario un degli equipaggi non possono essere trascurate: il genere di vi­ duplice sforzo, rivolto sia agli stessi gruppi nomadi, sia alie ta imposto al capofamiglia non è privo di ripercussioni sul rit- comunité cristiane di accoslienza, affinche vengano eliminati mo stesso della vita familiare e su tutti i componenti. Al cap­ gli ostacoli creati dalle differente di mentalité, spesso carie he pellano, sia che intervenga direttamente, sia che trovi la col- di diffidenza o di sfiducia, e ili men tat i da pregiudizi e da sen laborazione dei parroci, si dischiude una delicata prospettfva timenti razzistici o di orgoglio tribale. pastorale, che deve tenere ben conto dei contesto concreto in L accostamento pastorale deve tener conto anche del gra do di cultura di base di questi gruppi, orient an do vi le proipet 2 Cfr. Instr. De paetorali migratorum cura n. 39 e Direttive di servizio e d’impegno. Per quelli che ne rnanca&sero r torio Generale Peregrinam in terra n. 22. f 3 Cfr. Decreto dei Concilio Ecumenico Vaticano Secondo sul ministero e la vita dei Presbiteri Preibyterorum * Ordini nn. 3 e 6. 7459 1 Cfr. Exhort. Ap. Evanfelii nuntiandi nn. 29-3β. 2 Cfr. Decreto Ad gentet dû'initue n. 10. 7460 n 4572 PONTIFICIA COMMISSIO PRO MIGRATIS pre ii mm ire un’adeguata iniziazione alla conoscenza ed alia pratios della lingua e deUa scrittura. 4. Valorizzazione del patrimonio etnico originario. In nesiun modo lo sforzo pedagogic© puo conduire alla negazione ed alia distruzione dei loro patrimonio spirituale: è un princi­ pio basilare d rispetto e la valorizzazione di tutto cio che, nel­ la loro cultura e nelle loro tradizioni, è compatibile con il Vangelo e Ia morale cristiani (3). La chiarezza di concetto e di linguaggio induce, pertanto, ad abbandonare termini come integrazione e assimilazione, che Jegittimano in qualche modo procedimenti forzati, direc­ ti o indirecti. Ha invece v alo re ITmpegno per il libero inserimento.che tiene in onore la loro originaria identité. 5. L'organizsazlone pastorale. La peculiare delicatezza di questo settore apostolico postula una speciale attenzione da parte dei Pastori. E' quindi più che opportunoI’approntamento. se già non esistono, di istituzioni a raggio nazionale e diocesano, là dove la presenza del nomadismo sia pronunciata, in grado di attuare gli strumenti pastorali idonei e di sostenere le iniziative particolari. Tutto cio anche pereducaree farprogredire la sensibilité delle comunità cristiane verso i fratelli nomadi. Figura tipka è quelli del sacerdote che si dedica alia cura pastorale dei nomadi, recando in mezzo a loro la materna premura della Chiesa ed il messaggio di evangelizzazione e di sal· vezza. E' quasi superfluo notare quanto 1'eserdzio dei ministero presbiterale supponga una particolare vocazione nonché una speciale preparazione e adeguata iniziazione in questo campo e la nécessita di una cooperazione costante di religiose e di laid. Al cappellano dei nomadi le Chiese locali devono simpatia e apprezzamento per la difficile missione, sostegno nelle sue nécessita, fraterna accoglienza, solidale inserimento nel presbiterio. Le esperienze pastorali in atto mostrano sempre più la esigenza di lavorare per suscitare vocazioni sacerdotali e religiose dal mondo nomade stesso. 6. Catechesi adeguata cd iniziazione catecumenale. Spesso il fondo defla ment alit à religiosa di alcuni gruppi di nomadi nasconde tutta una tradizione pagana, talora carica di superstizloni, con elementi di sincretismo o concessioni a riti ma­ gici (4). D'altra parte questa mentalité comporta un insieme di va­ lori religiosi naturali, sui quali fare assegnamento, per basarvi una catechesi che permetta 1’accesso al cristianesimo. * importante quindi favorire gli studi “socio-culturali’’ e, E insieme, Tapprofondimento teologico per adeguare riflessioni pastorali, al fine di individuate le più appropriate vie della fede. In questo contesto, sono comprensibili le rise n e per una sacramentalizzazione troppo rapida, quando almeno essa non cortisponde ad una prtliminare maturazione deUa fede. Sembra necessario iwiare questi çruppl aile tappe di un’iniziazione catecumenale, rispettosa dei tempi necessari. per permettere loro, senza che siano avulsi dal loro ambiente, di accede­ re in modo permanente ad un’esistenza autenticamente cristiana (5). 1978 MAI 26 bilità di ferie e di pensionamento, lo sviluppo dei mezzi di co­ municazione e di trasporto, la valorizzazione del fenomeno in funzione terapeutica. l’apertura culturale alla conoscenza di popoli e comunità diverse. Né va dimenticato lo sforzo per il superamento delle barrière nazionali, in una nuova concezione della “famiglia umana”. Prerogative di pochi in passato, Ü turismo è oggi un fatto molto comune, ed ha assunto secon­ de un’espressione ripresa anche dal Santo Padre Paolo VI, una “dimensione planetaria” (3). In moite società il turismo è ormai annoverato tra i diritti del lavoratore ed è entrato negli ordinamenti del lavoro (4). Dal punto di sista culturale, poi, è frequentemente ritenuto una componente irrinunciabile délia formazione dei giovani e délia formazione permamente degli adulti. Questo nuovo tipo di migrazione interpella la Chiesa e la stimola ad una presenza evangelizz at rice, allo scopo di testimoniare il Cristo e di servire il cristiano nei luoghi di questa intensa peregrinazione (5). I fedeli infatti, quali “araldi itine­ rant! di Cristo” (6), ovunque si trovino. sono tenuti a rendere a Dio il culto dovuto, a leggere negli awenimenti e nelle meraviriie dei creato il messaggio de! creatore, e ad esprimere, ne­ gli incontri umani. Ia propria fede, annonciatrice del Regno di 2. / valori dei turismo. La Chiesa. senza minimizzarne gli aspetti meno positivi, rawisa ne! turismo, considerato in sé stesso, certi valori, che si prestano ad essere sviluppati dal punto di vista umano e spirituale. 11 turismo, infatti, favorisce l’unité délia comunità uma­ na. la solidarietà delTuomo con l'uni verso, la t ras form azione ed elevazione del livello sociale di vita. In particolare. se è be­ ne impiegato, esso concorre alla reciproca conoscenza tra gli uomini ed ail’incremento della carit à nella comprensione dei problemi comuni, e, specificamenCe, nell’esercizio dell'ospitalità; ri duce la distanza tra le nazioni e le classi sociali; con­ corre al superamento dei pregiudizi e delle chiusure tra i po­ poli; crea nuove fonti di lavoro; contribuisce a sanare situa­ zioni storiche di povertà; promuove e intensifîca il senso dell*universale solidarietà. In paesi chiusi ail’evangelizzazione e privi di libertà religiosa, il turismo dei cristiani si puo risolvere in autentica testimonianza, coefficiente prezioso di evangelizzazione. .Aieune forme particolari del turismo, poi, accentuano nell'uomo la consapevolezza della sua appartenenza ad un ordine creato di cui puo rendent maggiormente conto nella contem­ plazione dell’univeno (7). Sempre se impiegato con saggezza e discernimento, è strumento di recupero defle energie fisiche e psichiche, di sosta del ritmo talvoîta alienante dell’attivita moderna, fonte di prowidenziale riposo, mezzo per sviluppare taluni aspetti della personalità (8). Esso présenta occasioni propizie per l’adempimento della missione evangelizz at rice. 3. Dimensione moltepUce. Nel turismo si sviluppano espe­ rienze che fanno parte integrante delTesistenza, collegate con le esigenze dei vivere quotidiano. Esso offre alTuomo un’oec asio ne per interrogarsi sui suoi problemi più importanti, sui suoi orientamenti, bisogni. doven. In alcune circostanze e soltanto questo il tempo che consente una j>iu intensa relazione con la propria famiglia, e crea possibilita incisive per 1’educa7. Crist(an izz are la cultura Più il gruppo vive chi uso in se zione dei figli e per il dialogo tra familiari (9). stesso. tenendo conto che è ricco di un vero patrimonio spiri­ Il turismo comporta dunque moite dimensioni: umana. fa­ tuale, meno è possibile limit ani ad una prospettiva d’evangemiliare. sociale, spirituale, religiosa e politica, ecc. e si espri­ lizzazione dl tipo individuate. Al contrario si rende necessario me in una ricca variété di forme. uno sforzo particolarmente in vista di cristianizzare progressi4. Turismo sociale. Particolare rilevanza ha assunto il tu­ vamente i co st uni e, più profondamente. 1’universo culturale rismo sociale o di gruppo. 1 viaggi in gruppo, a scopi di escurdi questi gruppi. S’impone un discernimento, che impedisca sione, di cultura, di vacanza. di pellegrinaggio, ecc. sono ac­ di riflutare come non valide un insieme di tradizioni. ma favo­ cessibili a persone dei ceti medi o meno abbienti, e consentorises una progressiva purificatione dei contenuto religioso ori­ no esperienze prive dei rischi tipici de 11’itinerario singolo o ginale e dei riti nei quali si esprime (6). improwisato: navi passeggeri e voli ‘charters’ assicurano, con 8. U pcllegrinaggio. Nella tradizione di queste popolazioni, una riduzione delle spese, un’organizzazione efficiente, che il pellegrinagiio rimane un mezzo privilégiât© d'espressione libera i singoli da ogni preoccupazione. co mu nit aria della fede. La esperienza dimostra che esso puo S. Adeguata formazione cristiano. Come ogni fenomeno ucostituire una solida base per attuare una catechesi vera e pro­ mano. e forse più di altri fatti sociali contemporanei, il turismo pria. c per contribuée alla promozione intégrale. è ambivalente. Molto spesso, purtroppo, esso è concepito ed attuato su schemi di vita non regolata e come mezzo di eva­ sione dai doven familiari, religiosi e sociali. Da qui la nécessi­ ta di discrezione e di saggezza, e, aneor prima, di un’adeguata V-PASTORALE DEL TURISMO formazione. perché esso possa essere fonte di autentico progresso (10). 1. Un fenomeno di massa 11 turismo, realtà tipica deUa Spetta alTeducazione cristiana far si che aspetti deteriori vita moderna (l), è diventato un fenomeno dl massa, colleva­ non abbiano il soprawento. Anche in questo campo la Chiesa to a situazioni che hanno profondamente modificato lo stile ha Ia missione di svolgere un’opera liberante di redenzione dei ed U tenore defla société. Le cause principali del suo incremento, in quanto espresdone specifica o quali fle at a del tempo libero (2). sono te con­ 3 AAS 59 (1967) p. 429. dizioni di lavoro dei mondo industriale, con le relative oossi„ 4 Cfa Caidtaale Sectario dl Stato al 71. Catholiques de France”. 3 Cfr. Coat. past. Gaudium et «pca n. 53; Exhort. Ap. Evangeiii nuntiandi n. 20. 2Coud(um “ 2-3; Exhort. Ap. 4 Ctr. Exhort. Ap. Evangelii nuntiandi n. 48. 6 Decr. Apoatolfcam actuoeitctem n. 14; cfr Cost Dom 5 Ctr. ibidem n. 47. aiT^O^ttarinel^^ 0^· Ap ^angriii * ^ nunfandi 6 Cfr. ibidem n. 48. 21 « "OiPtrettorio gen. Pengrinant in terra n, 7 1 Cfr. Direttorio jen. Peregrinam in terra n. l.Coet. past. Gaudium et epee n. 18. 2 Glovuud ΧΧΠΙ. Dtecono al partecipanU al ILI■ Conms•o Intemazionate dei Turismo aoclaie. 26 maggio 196 2. Dl· •eonl e Minajii1. voL IV p. 296. 10 Cfr. DLrett. aen. Peregrinam in terra n. 12. Î,.n 7461 7462 1978 MAI 26 PONTIFICIA COMMISSIO PRO MIGRATIS naturale e di portecipazione dei sopronnaturale (11). L'azione vivificante della Grazia e Hlluminazionc della fede aiutano l’uomo a non essere un banale cliente del turismo, un passivo consumatore del tempo libero, ma un intelligente c valido oPeratorc di bene, pronto a cogliere nella vacanza il segno delapppello olla festa del Signore (12). 6. Componente essenziale deUa pastorale ordinaria. NelTapplicarsi a questo fenomeno, Ia pastorale tiene presenti al­ cuni elementi concreti: - 1'ampiezza dei turismo e la sua importanza come fatto umano; - ia consapevolezza acquisita dalla mentalité moderna; - la pluralité delle forme e 1’incidenza sulla vita tanto nell'ambiente di partenza quanto in quello di accoglienza; — il fatto turistico nella sua globalité e soprattutto la compagine dei suoi componenti: i turisti stessi, i lavoratori addetti, i teorici e gli organizzatori, le strutture politiche e sociali (13). Intesa come un momento specifico per la formazione del­ la personality del cristiano, la pastorale del turismo è una com­ ponente essenziale della pastorale ordinaria, soprattutto per quanto riguarda ii retto giudizio sui valori dei turismo, la pre­ parazione dei cristiano all'uso equilibrato, che non puo tradursi in oltraggio alia poverté, Tassistenza spirituale ai turisti. agli operatori, al personale dipendente, fanimazione dell’apostolato laico, Tagevolazione dei culto ai fratelli che non sono in piena unione con noi (14). 7. Studio e approfondimento. Non si deve dimenticare tuttavia che il turismo rimane un fatto sostanzialmente nuovo e, per di più, in continua evoluzione. Esso domanda alla Çhiesa universale ed alie Chiese particolari un costante sforzo di studio e di approfondimento. in relazione alie modificazioni cultural! e sociali che ne derivano, ed esercitano un forte in· flusso sugli aspetti religiosi (15). L’approfondimento teologi­ co è la base per orientare aaeguatamente le coscienze e con­ sentire una vera maturazione spirituale. La ricerca si svolge in funzione della pastorale, e pertanto, si appoggia anche alie scienze umane, quali, per esempio, la sociologia, la psicologia dell’homo ludens e, per quanto attiene a particolari settori, la deontologia delle professioni. La pastorale, in altri termini, domanda di potersi valere di uno studio accurato dell’uomo, globalmente inteso, e coinvolto variamente nel fatto turistico, per trovare le vie migliori con cui accostarlo al Vangelo ed al messaggio cristiano. 8. Responsabilité dette comunità cristiane. Anche l'atteggiamento verso i turisti è frutto di una coscienza di Chiesa, è parte deU'integrité della concezione cristiana. La cura pastorale ordinaria è chiamata a suscitare ed awalorare la coscienza missionaria dei fedeli, per vivificare i diversi servizi dell'ospi tali ta , allargare il raggio del dialogo, dare spazip a contattl umani improntati a disinteresse, amicizia e carité specialmente verso i fratelli meno dotati. In particolare incombe un sano orientamento delle forme di svago e degli strumenti cultural! che incidono sullo stile della vita turistica. I gio va ni cattolici, per la loro sensibilité e capacité, possono attuare modi speciali di presenza cristia­ na (16). 9. Celebrazione della Liturgia. E' impegno precipuo far si che la celebrazione della Liturgia, specialmente festiva e domenicale, realizzi 1'autentico spirito comunitario nella singolare opportunité costituita da persone di diversa lingua e provenienza, raccolte a significare l'unita e la universalité del po­ polo di Dio. A questo scopo, richiedono di essere particolarmente cu­ rate le celebrazioni in più lingue, tenendo come base il latino, affinchè, nella misura del possibile, nessuno possa sentirsi in qualche modo estraneo alia assemblea cultuale. 10. Gli edifîcl di culto. La funzione degli edifici di culto - chiese, oratori, cappelle — come richiamo al sacro e come ambienti di preghiera, di raccoglimento, di accoglienza, non puo essere minimizzata nel contesto di questa pastorale. Le segnalazioni stradali, ormai diffuse in molti paesi, che. in di ca­ no in più lingue la prossimita di chiese e gli orari dei servizi religiosi, costituiscono un prezioso orientamento. Ma sono di fondamentale importanza il decoro della Casa di Dio, 1’ordine, la propriété e 1'insieme degli elementi che creano il tipico clima di sacralité, capace di suscitare impressioni positive an­ che nel visitatore curioso o distratto. e di mettere sulle labbra di tutti gli accent! del linguaggio orante. 11. Feste e ricorrenze particolari. La pastorale dei turismo non si esaurisce nelTatto liturgico. Non raramente il tempo 11 Cfr. Exhort. Ap. Evangelii nuntiandi n. 33. 12 Cfr. S. S. Giovanni XXIII, DUconi e Meuaggi. vol. IV pp. 296-297. 13 Le espressioni dei turismo sembrano particolarmente soggette all Influenza dei mass-media. Una pastorale adeguata dovrà teneme conto, e valu tare l’importanza e la responsabili­ té dell’azione del cristiano sui mezzi di comunicazione in quanto possibili strumenti della evangelizzazione. Cfr. Paolo VI. Euangelii nuntiandi 45. Motu Proprio In fructibus multis, AAS 56 (1964) pp. 289-292 14 Cfr. Dirett. gen. Pcrcgrinans in terra n. 18. 15 Cfr. Cost. past. Gaudium et spes n. 14. 16 Cfr. Dirett. gen. Peregrinam in terra nn. 34-37. 7463 η. 4572 delle vacanze si rivela adatto per una ripresa della vita sacra­ ment ale; altre volte coincide con i tempi forti deLTanno litur­ gico: Natale, Pasqua, Pentecoste ecc. Taluni fedeli, inoltre, attendono il momento ed il luogo delle ferie per awenimenti sacramentali, quali il Matrimonio, la prima Comunione. Ia Confermazione e coinvolgono parenti ed amici. Sono occasioni, una volta impensate, da yalutarsi con molta cura. Deve essere assicurata e provata perô un’ad eguit a ca­ techesi preparatoria da parte dei pastori d'anime delle parocchie di provenienza, favorendo inoltre il reinserimento degli interessati nella loro parrocchia di residenza. Resta comunque il ruolo catecumenale di cui la Chiesa d’accoglienza puo essere soggetto attivo. E' buon alleato il clima di distensione di maggiore personalizzazione e di diretto annuncio, che puà essere offerto nelle zone turistiche, rispetto oll'anonimato che spesso caratterizza le espressioni negli agglomerati urbani. 12. La dimensione ecumenica. Nel turismo, forse più che in altri fenomeni, è cospicua la componente dî fratelli appar­ tenant! ad altre confessioni e comunità. Incombe quindi tnaggiormente il dovere della sensibilité e della cooperaziope ecu­ menica, secondo le direttive delle competenti autorité ecclesiatiche. Spetta agli Ordinari, in particolare, di giudicare l’opportu­ nité di contatti con i ministri di altre confessioni, alio scopo di assicurare la celebrazione dei servizi religiosi per gli ospiti non cattolici, e di adottare le iniziative idonee (17). 13. Il turismo nei paesi in via di sviluppo. La crescito dei turismo diretto verso i paesi in via di sviluppo, offre occasio­ ni preziose di dialogo con ii mondo missionario e le giovani Chiese. Non è raro che lo stile dclla vacanza e le espressioni guidate dell'ambiente turistico provochino una controtestimonianza, specialmente quando 1'incontro con la popolazione mostra un’eccessiva disparité tra ricchezza e p overt a, tra consue­ tudini e costumi dei diversi paesi. Un'attenta preparazione convincere il cristiano che egli, quasi missionario ed evan^clizzatore, deve realizzare qui una autentica testimonianza di fede e, nel contempo, scoprire il volto della Chiesa missionaria. In tal modo gli sarà facile tene­ re sommariamente in onore gli intenti della carità cristiana, per comprendere, al di là delle tentazioni tipiche dei consumismo turistico, i traguardi della promozione umana ed evangelica (18). Tanto le Chiese dei paesi cmergenti quanto quelle di par­ tenza hanno il grande compito di far si che il turismo favorisca un vero dialogo ed un proficuo scambio sui valori di cui ogni cultura è depositaria. 14. Pastorale degli operatori turistici. Un’attenzione spe­ ciale va dedicata a coloro che in qualsiasi forma si dedicano alia organizzazione dei turismo e possono costituire un’ampia porzione dei laicato cattolico in questa grande impresa pasto­ rale (19). Hanno in mano gli strumenti per la qualificazione dei turismo e dispongono di formidabili possibilité di influsso. La pastorale trova un primo raggio di azione nelle scuole che abilitano all’esercizio delle professioni connesse con il fe­ nomeno, mediante una presenza discreta ed efficace, capace di orientare la formazione in senso spirituale ed etico-professionale. E continua attraverso opportuni contatti ed iniziative a vario livello. Di grande interesse si rivelano gli incontri tra operatori turistici cristiani per la loro corresponsabilizzazione ad una appropriata pastorale d’insieme (20). 15. Gli animatori. Con la crescita dei turismo sociale, si è affermai a Ia professione de^li “animatori”. Essi non sono soltanto “guideb con il compito di conduire ai luoghi e monu­ menti storici e fornirne la illustrazione; le loro mansioni sono più numerose e dettagliate: intrattenere il turista, assisterio durante il viaggio, coprire con iniziative appropriate i tempi lasciati alia libera disponibilité. E' facile comprendere come un'adeguata sensibilltzazione cristiana di questa categoria abb ia stretto e tabo It a determi­ nante rapporto con l’efficienza pastorale. 16.1 lavoratori dei turismo. Né vanno dimenticati coloro che prestano la loro opera al servizio delle attivita turistiche, specialmente negli alberghi di ritrovo. La peculiarita della lo­ ro situazione, particolarmente quando si tratta di personale estero. richiede adeguate iniziative pastorali, le quali devono most rare 1'affezzione della Chiesa quanto più si tratti di ele­ menti bisognosi. 17.1 giovani. L’industria turistica si rivolge con forme al­ ie tt anti alia gi oven tu incrementando in tal modo quel turismo che i ziovani praticano spontaneamente. L’Intéressé pastorale è dovuto sia al fatto in se stesso. sia alie prospettive determinate da) turismo giovanile. come pa­ trimonio di riserva dei turismo di domani. 17 Cfr. ibidem n. 27. 18 Cfr. Decr. Ad gentet n. 37: “Sari utilhalmo mantenere i contatti senza tuttavia traacurare I‘opera miaaioiiaria uni va rsale. con i miasionari che hanno avuto ortaine dalla comunità st essa, o con una diocesi dl mlutone, parent la comunione tra le comunità diventi visibile e tomi a van gag gio di una recipro­ ca édifie azione”. 19 Cfr. Dirett, gen. Peregrinant in term n. 34 20 Cfr. ibidem n. 26. 74M Tv··» n. 4573 SS. CC. PRO RELIGIOSIS ET PRO GENTIUM EVANGELIZATIONE 18. Turismo religioso II turismo cosiddetto religioso si svolge con i mezzi tipici del turismo moderno, rendendo pos­ sibile ad un maggior numero di persone di frequentare santua ri o di commpiere visite di preghiera a luoghi cari alla pieté cristiana. Spesso i santuari si trovano al centro di un fenomeno piu vasto, costi tuito da semplici visitatori ai quali il luogo sacro offre di per $é una testimonianza. Imphciumente il turista fa appello al santuario, alia stessa maniera del peUegrino, sebbene per diversa motivazione. 1 pellegrinaggi e le visite diventano occasione di evangelizzazione. La pastorale dei sacramenti, la predicazione, la for­ ma delle celebrazioni liturgiche, se debitamente curate, posso­ no offrire risposte a cio che di più valido si trova nella ricerca deU'uomo, e dei cristiano, e puo essere risvegilato dalla voce det luogo sacro. Nei santuan inoltre possono trovare spazio fadlmente Ia riflessione. Televazione, il senso della canta ver­ so i povert ed i malati, la meditazione cristiana sui problemi dei mondo, al fine di tradurli in preghiera e co glie re — nel con­ teste del pellecinagjoo come momento forte del ritmo religio­ so oeHa vita -T annuncio stimolante del kericma, I giovani sono spesso protagonisti delle forme più moder­ ne e vivaci del pellegrinaggio. 1 santuari possono offrire loro lo spunto per una nscoperta di alcuni valori cristiani e Γορportuniti di sen tini in comunione con il più ampio mondo dei fratelli, che ivi si radunano. VI. APOSTOLATO DELLA STRABA 1978 IUN 3 nisti del traffico stradale. Tuttavia sono condizionati dagli imprevisti del servizio e della disponibilité che devono tenere In serbo. Se viene valorizzata la loro responsabilité umana e cri­ stiana, essi possono costituire una lunga catena della fraterni­ té da creare sulle strade. 5. Assistera religiosa sulla strada. L’Apostolato della stra­ da è chiamato a moltiplicare le iniziative per una migliore ass is ten z a religiosa sulle strade stesse. Alcune autostrade, maggiormente frequentate, sono state dotate di cappelle in luoghi strategic!, facilitando cosi l’esercizio della pratica religiosa specialmente la domenica. In questo senso sono enormemente aumentate lun^o le strade, all’entrata dei paesi e delle citté, uniformi pannelli con segnalazione dei luoghi e degli orari delle Messe, In alcuni paesi, sono state prowiste cappelle-roulottes che si spostano secondo la densita del traffico. Sono stati pure diffusi piccoli manifesti, da applicare bene in evidenza sulla vettura, per awertire che. in case di inciden­ te grave, è desiderato il ministero di un sacerdote cattolico. Altrove si è preferito stampare una corta d‘identité cattolica da conservare con i documenti. In alcune diocesi è stato raccommendato ai sacerdoti di tenere sempre nella loro automo­ bile rOlio Santo, per casi di nécessita. Tutte queste iniziative partono da uno stesso intento: ten­ dere présente, riconoscibile la Chiesa sulle strade percorse da­ gli uomini e mettere alla portata di coloro che si spostano il soccorso religioso. 6. Formazione cristiana alla fratemità sulla strada. In misure più o meno ampie, tutti siamo utenti della strada molto più che nel passato, grazie alla meccanizzazione ed aile moltiplicate esigenze. La strada è ormai un fattore che influenza la nostra psicologia. prima del sistema di vita. Occorre, quindi, una matura consapovolezza di tutto cio che questo fenomeno comporta, dei rischi e pericoli, corne delle possibilité di bene, in modo che la strada diventi il luogo in cui viene esercitata concretamente la fratemità cristiana nella luce delle virtù so­ ciali — gentilezza, cortesia. adattamento — e soprattutto la carità verso il prossimo, carità che previene, soccorre, aiuta (1). 1. Un nuovo campo di aoostolato. In tempi di mobilita le grandi arterie st r ad ili e autostradali assumono un ruolo pri­ mario tra i mezzi di scambio commerciale e di comunicazione in genere, e, anche nei paesi prowisti di buone reti ferroviarie, diventano un settore vitale intensamente e variamente popolito. Lo dimostra il vertiginoso ed incessante au mento dei 1 Allocuzione del Santo Padre Paolo VI all'Automobile traffico stradale a raggio locale ed intemazionale. Club dItalia, il 30 novembre 1972. Cfr. Insegnamenti di Pao­ Numerose sono le categorie dei protagonisti: gli autolo V7.VO1.X, 1972, p. 122. trasportatori di merci a lungo raggio, che compongono la • Praesidibus Conferentlarum episcopalium: e follis ab Ip­ vasta rete dei traffico intemazionale ed intercontinentale; gli sa Pontificia Commissione de spirituali migratorum atque It I•utisti dei servizi pubblici, automobili e autopullmans; i tunsti narantium cura editis, Città del Vaticano 1978. p. 49-123. in cerca delle varie forme di svago. di riposo, di arricchimento culturale; gli addetti alia sicurezza dei traffico, ai distributori 4573 di carburante, alie officine mec caniche, ai caselli, al soccorso stradale, ai posti di ristoro.ecc. I problemi che suscita e le occasioni apostoliche che pré­ 1978 IUN 3.-SS.CCREL.-GENT. EVANG., INSTR. PART.· senta questo mondo denso e articolato non possono essere Principia et criteria quibus ordinari debet vita et acti­ estranei alla soDecitudine della Chiesa. vitas religiosorum in Africa actuali, praecipue quoad 2. Riflessi sulla vita religiosa. Autisti e camionisti devono eorum institutionem, relationes cum ecclesiis focali­ far fronte ad una lavoro pesante, solitario, carico di responsa­ bilité. LIntensité e llrregolariti del ritmo hanno inevitabili ribus, et notam africanam * ipsis propriam percu&sioni sul modo di concepire e praticare la religione. L'assenza di un legame stabile con la comunità cristiana 3 Giugno 1978 del luogo di residenza determina a lungo andare un certo allontanamento dalla pratica religiosa. Inoltre il fatto di vivere RELIGIOUS LIFE IN AFRICA nel perenne viavai non créa di per sé una volonté di radicarsi, anzi proietta in una certa superficialité ed in un certo relati­ — To the Conferences of Religious, Men and Women, in Africa vism© di convinzionL — To the Religious Institutes which took part in the Meetings 3. Specifico impegno pastorale L’attenzione pastorale, che ha sempre present! i problemi umani, sociali e religiosi di Dear Fathers, Sisters and Brothers of Africa. From Octo­ queste professioni, si esprime in una preoccupazione crescen­ ber 1076 until February 1977, the representatives of the Sa­ te nei loro riguardi. I punti di incontro di autisti e camionisti cred Congregation for Religious and Secular Institutes together non potrebbero essere trascurati: parcheggi loro riservati nella with the Sacred Congregation for the Evangelisation of Peo­ citté o in periferia o sulle austostrade, aree di assembramento ples, had the opportunity of taking part in four meetings (Naipresso I mercati urbani, stazioni di attesa per camions presso bori, Kinshasa, Ibadan, Dakar) with the many Religious Con­ le banchine di grandi porti o aerostazioni di carico, stazioni di ferences of Men and Women Religious and with a number ispezione doganale, ristoranti ed alberghi che li ospitano e li of Religious Institutes. These meetings had been organised portano a ritrovarsi in fraternité, ecc., sono luoghi in cui puo following a request made in Rome at a meeting of Major Reli­ svolgersi l’animazione cristiana. gious Superiors in October 1972. The pattern of these meetings Non è quindi fuori di luogo illustrare ai pastori, aile cowas that of the meeting of Religious Conferences in Europe rnunité cristiane. ai movimenti ed organizzazioni apostoliche held in Ocotber 1976. questo settore generalmente poco conosciuto. e promuovere In this present document both of the Sacred Congregations fjartlcolari iniziative, corne per esempio una Giomata annuawould like to pursue the enriching dialogue they began with e. Sara pure utile il coordinamento di esperienze pionieristiyou during the meetings in Africa and offer some suggestions che in atto. and directives of a general nature which are the outcome of Anche qui è desiderabile che nei Paesi di gran traffico stra­ these meetings. dale, la gerarchia affidi ad un officio centrale il compito di di­ The meetings themselves, the first of their kind in Africa, rigere tale attivité apostolica, valutando anche il ruolo deicap· constitute an historical event in the Religious life of the con­ pellani addetti, in certi Paesi, alla Polizia della strada. E si puo tinent: seeing you at home in your own country, gave us a comprendere.l'utilité di un ampio scambio di informaziom, in better understanding of what is taking place within the Reli­ modo che la conoscenza di quanto viene compiuto in alcune gious life in Africa and helped us take a greater share in your Chiese locali favorises in altre la nascita e lo sviluppo di que­ problems and hopes. sto apostolato. il quale potré, a poco a poco, costltuire una As regards those who came to these meetings with exten­ qualificata via di fraternité e d’evangeliazazione. sive international commitments, they have been in a position to enrich one another through the experience they have. The 4. Gli addetti ai servùi autostradali. Numerosi sono i servi­ determination to develop an authentic Religious life among tor! della strada, corne già accennato. La pastorale li ha pre­ Africans was manifest throughout the meeting and was unani­ sent!, sia per le condizioni del loro lavoro,sia per Tapporto chç mously accepted in the discussion that took place. Religious da esu *1 puô attondere ai fini di una umanizzazione ed evanlife in Africa seems to be enjoying a real Springtime with all aelizeazione della mobilité stradale. Certo, essendo residenti that this conjures up by way of vitality and promise for the m puni! flMi, osai non mancano dell’ordinario sostegno della future. parrocchla, contrariamente a quanto succede per i professio- 7465 7466 1978 IUN 3 SS. CC. PRO RELIGIOSIS ET PRO GENTIUM EVANGELIZATIONE We are your debtors for the encouragement that your dy­ namism has brought us. Everywhere we went, we found the same fundamental de­ sire to make Jesus Christ the focal point of Religious life, in the conviction that by professing the Evangelical Counsels within an Institute, a Religious ‘ reproduces more perfectly the image of Christ indissolubily bound to the Church, His Spouse” ( Lumen Gentium 44). This love of Christ which is the basic guarantee of an au­ thentic Religious life, is what you desire to achieve through your unswerving loyalty to the Church, and to your African brothers in whose eyes you are specially chosen witnesses to the Gospel. We felt your concern for a better knowledge of the Word of God and your desire to give to the Liturgy, and the Holy Eucharist in particular, the central place which is theirs in the life of every consacrated man or woman. Let the­ re be no mistake about it, we are dealing with a kind of life that is something which must go on developing and growing. All throughout the meetings, this important idea came up time and time again: the Religious life is something that must keep on growing just like the seed of which Our Lors spoke. It is your faithful response to this divine calling which will make of whatever you undertake a testimony to your intimate fellowship with the Lord and to your growth in his love. It is our desire that this Religious life which is inseparable from the life of the Church (Lumen gentium 44) may con­ tinue to develop both in its quality and in the number of those whom Christ calls to follow him more closely. We felt that it was your desire also. During the meetings, three points were more especially emphasised as being of primary importance for such growth and we are pleased to say they meet with our entire approbation and encouragement.They are: 1. Forma­ tion. 2. The contribution made by Religious life to the local Church. 3. The Africanisation of Religious life. 1. - Formation It was strongly emphasised that the function of the novi­ tiate, and there is nothing that can take its place, is to provi­ de a first initiation to the Religious life. This purpose, however, cannot be achieved unless a candidate, really called by God, is able gradually to reach the stage where he can fulfil the obligations of the Religious life. With this in mind and it would be of great benefit for the discernment of vocations, there should be a well-planned pe­ riod of postulantship during which the candidate would be given, under the guidance of qualified educators an experience of Christian living and a first-hand knowledge of the institute concerned. The very purpose for which the novitiate is established demands that contemplation, sound doctrinal and spiritual training be given a privilege place as also the exercise of frank and open fraternal charitv. In those Institutes which do apostolic work, an initiation in the aposolate should also be planned whereas the study of purely academic subjects will be deferred until later. The need for arranging one or two years'additional training after the novitiate has been admitted by all. This period should be devoted not only to the pursuit of the religious initiation begun in the novitiate but also to laying down a solid founda­ tion of theological and biblical knowledge, to developing the candidate's personality as well as to ensuring a more direct preparation for the specific apostolate of the Institute. It is greatly to be desired that these years of training be introduced everywhere in keeping with the directives given by Perfectae caritatis (η. 18) and Ecclesiae Sanctae (Π, VII, 35). There are various ways of implementing this: one full unbroken year when the Institute is able to set aside times for more intensive training, theological sessions, pastoral and spiritual meetings etc. where the young Religious from several Congregations can be brought together for a time. This is something which should often be organised on the diocesan level and Γη many cases will be the only way of doing something really serious in places where the Institutes have only a few candidates in training. A faithful, generous and dynamic answer to what their vocation demands of them, the rapid evolution of the world in general and of Africa in particular makes such ongoing for­ mation of Religious every day more necessary. It will now be understood how absolutely necessary it is to prepare men and women of great spiritual and human worth for this training work. They could benefit greatly from the collaboration oi priests as spiritual directors, and occasionally from the help of the diocesan clergy but with the preference being given to Religious. The reason is that the latter, by their very vocation, are better prepared to understand Religious and to direct them. Superiors must not be afraid of presenting to the bishops the names of persons capable of such work or of calling on the Superiors of other Congregations to help out by sending other Religious (men and women) to help out in this work, not forgetting to train some within their own Congregations. As far as their means allow, the two Roman Congregations will help these projects which are the more likely to be suc­ cessful as the Superior ot those Institutes with a more nu­ 7467 n. 4573 merous personnel show willing and help out. and the bishops support interdiocesan collaboration. 1 - The Contribution Religious Life makes to the local Church Members of Religious Congregations of men or women make a great contribution to the Church's apostolate in every sector, finding “in their consecrated life a privileged means of effective evangelisation” ( Evangelii nuntiandi 69). Conse­ quently it is difficult to measure “the immense contribution which they have made and continue to make to evangelisa­ tion” (ib. 69). This apostolic contribution will be all the more fruitful to the extent that the action of the Holy Spirit is respected and to the extent that, in the way they live and in what they do, these Religious remain faithful to the charism of their Institute (Perfectae caritatis 2b, Christus Dominus 35). According to the teachings of the Second Vatican Coun­ cil (Ad gentes) the responsibility for directing and coordi­ nating the apostolate in his diocese belongs to the bishop, but he must always discharge his respousability whith due respect to the charism of each Institute (Christus Dominus 33 and 35) and to the apostolic initiative of those who collabo­ rate with him (Ad gentes 30). These requirements were em­ phasised durint the meetings. b) On the other hand, the Religious Institutes in Africa bringing together, as they do, in one Community, members of different ethnic origins, are called to give a living witness to Christian unity and fraternity. May it always be possible to apply to them what was said of the first Christians: “They were all of one heart” (Acts 2, 46). c) Finally everyone can see what a great contribution is made by the Africans who enter local or international Reli­ gious Institutes to the missionary spirit of the Church in their home continent. “Thanks to their religious consecration they are, more than anybody else, willing and free to leave all and go to announce the Gospel to the very ends of the earth” (Evangclii nuntiandi 69). Several African diocesan Congregations have in fact already sent several of their members to other countries on the African continent. May this missionary spirit develop throughout Africa! To facilitate the work of evange­ lisation and allow those who preach the Gospel greater freedom of movement, it might be a good thing if Institutes which are spread over several dioceses weregranted Pontifical recognition. a) 3. · The Africanisation of Religious Life Africanisation of this kind demands that one’s consecration to God be lived within a specifically African socio-cultural context and that it be seen by those around us as authentic love for God and for our neighbour. Africanising Religious life also means integrating into it those African cultural values which are in agreement with the Gospel. “The Church'looks with great respect on traditional African moral and religious values” (Paul VI, Africae terra­ rum, p 14: Documentation Catholique. 1967, col. 943). You do not have, therefore, to renounce your cultural values but you should examine them carefully in order to discern what is good and true in them and then give them a new meaning by your Religious life. Certain of them may be assimilated immediately, the natural feeling Africans have for the presen­ ce of God, their joy, readiness to share, hospitality fostered by the clan system, value placed on fecundity etc. All this de­ mands research and effort and you are aware of it. Above all, you must remember that every culture, just li­ ke every man,needs to be converted in spirit and in truth (Jn. 4, 24) and that the passage from African values to the Reli­ gious life will always demand a higher qualitative standard and must trascend the real values so far accepted. We have paid very close attention to the desire you ex­ pressed for this so necessary Africanisation. Just as we must make every effort in order to be generous in our evangelisa­ tion of other cultures so too our religious consecration must take account of the socio-cultural context within which we live (Ad gentes. 18;Populorum progressio. 40). This is an indispensable condition for our consecration to be seen as a witness (Ad gentes. 20; Evangelii nuntiandi. 69). Continue your study of this aspect of Religious life but do not forget that true consecration to God is based, above all. on supernatural values which are universal and fundamental and common to all Religious. This africanisation must extend to all the various types of vocation. Until recently, African religious vocations were res­ tricted to becoming Brothen or Sisten but. as Cardinal Plgnedoli the then Secretary of the Sacred Congregation for the Evangelisation of Peoples, pointed out, it is now desirable that many young Africans should serve God as Religious priests ‘‘It is in the interest of the local Church to encourage such vocations", it is stated in this document. Moreover we have understood that this is what your desire and we approve it, namely to see this /Xfricanisation extend not only to Institutes made up only of Africans but also those which have an inter­ national membership. These Institutes can, by accepting Africans attracted by the charism which is theirs, contribute a great deal to the smooth development of the Religious life in Africa They thus 7468 t η. 4574 -4575 SACRA CONGR. PRO SACRAMENTIS - PAULUS VI 1978IUN 23-24 give to the Religious life a dimension that is universal and open parazione del regime patrimoniale che easi intenaano fare a norma delTarticolo 43 della Lewe 19 maggio 1975, n. 151, at­ it up to authentic pluralism. tinente alia riforma dei diritto di famiglia. In order to ensure the smooth development of Religious life especially with reference to the three points made above, Detto articolo recita: “La scelta del regime di separazione puô anche essere dichiarata nelTatto di celebrazione dei ma­ a striking emphasis has been put by all concerned on the need for collaboration which is absolutely necessary may be trimonio”. La competente Autorité i talian a, con la quale Ia implemented in several ways. Santa Sede si era messa in contatto per ottenere le necessarie precisaxioni, ha notificato ufficialmente tramite 1’Ambasciaa) By setting up teams of “animaton” (men and women) ta d’Italia presso la Santa Sede, che la citata disposizione di with complementary competence who, because of their ex­ legge, nell'intenzione del legislatore, si estende anche all’atto perience and spiritual maturity can contribute to the first di celebrazione dei matrimonio canonico concordatario. training and to the ongoing training of the Religious. These Questo Dicastero, pertanto, d'accordo con il Consiglio teams comprising at least one African Religious must be mo­ per gli Affari Pubblici della Chiesa e sentita Ia Conferenza Ebile so as the better to serve several dioceses and perhaps, at piscopale Italians dispone che il sacerdote di fronte al quale si times, several countries. The two Roman Congregations are celebra il matrimonio annoti. ove richiesto. sull’atto destinato disposed to help the setting up of these teams, either by in­ a produrre gli effetti civili la dichiarazione degli sposi stessi tervening with the Superiors General or by providing finan­ relativa al regime di separazione patrimoniale. L’annotazione cial help; b) by establishing some intercongregational centres for re­ sari fatta a tergo del Mod. XV, di cui al Cap. IV dell’Istruzione 1 luglio 1929 della S. C. dei Sacramenti, secondo 1'esemnewal sessions, years of renewal etc. plare di cui si unisce copia. c) finally, the Conferences of Religious (men and women) Sacra Congregazione per i Sacramenti e U Culto Divino, which should exist in every country and in which all Religious 23 giugno 1978. Institutes in the country should take part, are called upon to foster this collaboration by their very nature. They can con­ •Ordinariis locorum Italiae, Prot. N. 114/78: Notlzlario tribute a lot towards a happy development of Religious life in dalla Confaranza episcopale Italia na. ann. 1978 num. 7 p. 114. the countries where they exist. These Conferences are a pri­ me means for oromoting collaboration between the Episcopal Conferences. On the one hand mixed commission are set up 4575 by these Conferences to deal with matters concerning both partiM Œccletiae Sanctae Π, 43), on the other hand it is de­ sirable that a delegation from the Major Superiors (men and women) should take part in meeting of the Episcopal Confe­ 1978 IUN 24.-PAULUS VI, LITT. AAS 70 (1978) 454-455 rences and viceversa. Regula Ordinis Franciscani Saecularis approbatur May those Institutes which are the most favoured as re­ et confirmatur gards personnel be generous in their collaboration in this work of fraternal assiste nee. The setting up of teams and giving help to Trianing Centres should, or so it seems to us, be given PAULUS PP. VI priority at the present time; d) this collaboration which is so necessary should serve as a warning to us not to fritter away our forces. It is not neces­ sary, nor is It even desirable, that each diocese should feel obliged to have its own diocesan Congregation. The Religious life is above all a gift of the Holy Spirit to the Church (Lumen gentium, 43; Perfectae caritatis, 1). It must not therefore have its origin in tne mere desire to orga­ nise the diocese as would be the case in building a minor se­ minary. Moreover such a scattering of resources would damage the quality of the training and ultimately harm the quality of Relirions life itself. we hope that these meetings will not end there but that others can be held. We benefited a great deal from them and they helped us to understand your problems and your hopes. May they contribute to the development of Religious life by creating an increasingly effective harmony between the uni­ versal and fundamentovalues of Religious consecration and that balanced Africanisation which has been the object of so much deep study! These meetings have also demonstrated that an important element in the Ufe of the Church in Africa is harmonious collaboration, based on mutual understanding, between the bishops and Religious Institutes whatever thetr origin may be. These meeting would not have been the succès they were without the collaboration of all concerned and without that spirit of frank simplicity which characterised them and without the perfect material organisation which made everything run so smoothly. Here we would like to express our gratitude to all con­ cerned especially to all the Religious, men and women, to the Representatives of the Holy See and the bishops who either made these meetings possible or encouraged them. May the Lord bring to full realisation the good wishes we offer on your behalf for the maintenance of a high standard of authentic Religious life in Africa. - E. Card. PIRON1O, Prefect. Agnelo Card. ROSSI, Prefect D, S. Lourdusamy, Se­ cretary Ad perpetuam rei memoriam. — Seraphicus Patriarcha, Sanctus Frandscus Assisiensis, dum vitam agebat, et post pre­ tiosam mortem, non solum permultos alliciebat, qui in reli­ giosa a se condita familia Deo deservirent, sed etiam plurimos Lricos adduxit, ut ipsius instituta, quantum in mundo Geri posset, obirent. Etenim, ut verbis utamur Pii XI, Decessoris Nostri, “videtur ... nullus fuisse, in quo Christi Domini imago et evangelica vivendi forma similior, quam in Francisco, atque expressior eluxerit. Propterea, qui se ipse appellavit magni Regis Praeconem, idem recte alter Christus nuncupatus est, quod se quasi reviviscentem Christum aequalium suorum so­ cietati et saeculis praestitit futuris: unde consecutum, ut is vi­ vat hodie ante oculos hominum in omnemque victurus sit po­ steritatem” (Litt. EncycL Rite expletis, 30 Apr. 1926,AAS, |18] 1926, p. 154). Laetamur sane quod “chansma Franciscanum” hac ipsa aetate, qua tot serpunt doctrinae placita, tot propensiones aluntur, quae animos a Deo rebusque supernis abalienant, adhuc servetur in bonum Ecclesiae humanaeque consortionis. Laudabili ergo studio sociaque opera quattuor Ordines Francise ales per decennii spatium sunt annisi, ut no­ vam Regulam Tertii Ordinis Saecularis seu, ut nunc appella­ tur, Ordinis Franciscani Saecularis elaborarent. Id / enim ne- 455 cessarium visum est ob mutatas temporum condiciones et propterea quod Concilium Oecumenicum Vaticanum Secun­ dum praecepta suasionesque, ad rem pertinentia, salubriter edidit. Itaque dilecti filii Ministri Generales quattuor Ordinum Franciscalium preces Nobis adhibuerunt, ut sic concinnatam Regulam probaremus. Nos vero, exempla quorundam Deces­ sorum Nostrorum secuti, ex quibus Leo XIII id postremo praestitit, huiusmodi postulationibus libenti animo obsecun­ dare decrevimus. Quae cum ita sint, Nos fore confisi, ut vitae forma, ab admirabili illo Viro Assisiensi praedicata, nova qua­ dam impulsione praeclare florescat et vigeat, e consulto Sa­ crae Congregationis pro Religiosis et Institutis Saecularibus, * Prot. N. AG 9-1/76.3181/781 Blblloqrafla missionaria 42 (1978) 318-324. quae de exemplo sibi proposito diligenter cognovit, omnibus attente perpensis, certa scientia et matura deliberatione No­ stra deque Apostolicae potestatis plenitudine, harum Littera­ 4S74 rum vi. Regulam Ordinis Franciscani Saecularis approbamus et confirmamus eique Apostolicae sanctionis robur adicimus, dummodo conveniat cum exemplo, quod in tabulario eius­ 1978 IUN 23. SC pro SACRAMENTIS, NOTIF. PART.· dem Sacrae Congregationis pro Religiosis et Institutis Saecu­ Parochus in Italia, si rogatus a contrahentibus, adnotare debet in documento celebrati matrimonii canoni­ laribus asservatur, cuiusque prima verba sunt “Inter spiritua­ les familias”, extrema vero ‘ad normam Constitutionum, pe­ ci voluntatem nubentium instituendi separationem tenda”. Hisce simul Litteris et auctoritate Nostra abrogamus bonorum patrimonialium priorem Regulam Tertii Ordinis Franciscani Saecularis, qui di­ cebatur. Statuimus denique, ut hae Litterae firmae sint suos­ Da piu parti d’Italia è stato posto a questa Sacra Congreque effectus nunc et in posterum plene consequantur; contra­ gaxione il questo se sia consentito ai nubendi che scelgono il riis quibuslibet nihil obstantibus. matrimonio religioso concordatario di far registrare nelTstto Datum Romae, apud Sanctum Petrum, sub anulo Piscato­ matrimoniale canonico - da trasmettere poi al Co mune per la trascnxlone nei registri di stato civile - la dichiarazione di *eris. die XXIV mensis Iunii, anno MCMLXXVin, Pontificatus 7469 7470 1978 IUN 26 - IUL 7 SACRA CONGR. PRO RELIGIOSIS - CONVENTIO CUM BAVARIA Nostri sexto decimo. - loanncs Card. VILLOT, Secretarius Status. 4576 1978 IUN 26.-SC pro RELIGIOSIS, RESCRIPTUM. PART.· Confirmatur facultas eligendi Superiores Maiores per suffragium universale et directum omnium Provinciae vel Custodiae sodalium Roma, 26 giugno 1978 Reverendo Padre, Con lettera in data 13 corrente mese, veniva presentata la domanda per prorogare la facolta conces­ sa con Rescritto, pari protocollo, dei 24 novembre 1975, con­ cernente il “suffragio universale” nella elezione di Superiori Magglori delle Province e Custodie. In merito, questa Sacra Congregazione, considerato 1'esito positivo delle esperienze effettuate nel trascorso triennio, concede Ia proroga richiesta, secondo le modalité approvate dal Capitolo generale ordinario celebrato in Assisi nei mese di maggio dei corrente anno. La suddetta facoltà si intende prorogata per Ia stessa dura­ ta in cui rimangono in vigore ad experimentum le Costituzioni deirOrdine, cioè fino al prossimo Capitolo generale ordina­ rio dei 1984. Colgo la circostanza per professarmi con deferenti ossequi devotissimo nel Signore. - Agostino Mayer, Secretarius. Basil Heiser, O. F. M. Conv., Subsecretarius * Ministro Generali O. F. Μ. Conv., Prot. N. C. 86-1/75: COFMConv. 75 (1978) 139-140. n. 4576-4578 4577 1978 IUN 26.-SC pro RELIGIOSIS, RESCRIPTUM. PART.· Nonnullae innovationes contra ius commune religio­ sorum permittuntur, sed denegantur facultates quae tempus ad quod constitui debent Superiores, et as­ sumptionem sodalium non clericorum m munus Supe­ rioris localis modificare intendebant Roma, 26 giugno 1978 Reverendo Padre, Con riferimento ad alcuni articoli delle Costituzioni emendati dal Capitolo generale ordinario, tenuto in Assisi nel mese di maggio corrente anno, questa Sacra Con­ gregazione si da premura di cominicarLe quanto segue. 1) Innanzitutto viene approvata: - la decisione concer­ nente i compiti ed i limiti del Présidente del Capitolo provin­ ciale ordinario; — la modifica circa la composizione dei Capi­ tolo provinciale ordinario (n. 182, 2) e di quello straordinario (n. 182, 3); — la correzione, che migliora il testo delle Costi­ tuzioni n. 34, 1. 2) Per quanto riguarda Invece Ia modifica apportata al n. 163, 2, finché rimane in vigore il diritto attuale, occorre attenersi al can. 505 e al n. 19 del Motu Proprio “Cum admotae". 3) Inoltre relativamente ai fratelli non chierici, in favore dei quali viene chiesta la facoltà di poter essere eletti guardiani, questo Dicastero, in base a quanto disposto dal Decreto “Clericalia Instituta’, ritiene inopportuna una concessione in termini generali; tuttavia, come venne segnalato con lettera prot. C. 86 - 1/75 in data 20 agosto 1975, singoli casi potran­ no essere presi in benevola considerazione. 4) In fin e questa Sacra Congregazione ben volentieri con­ cede che le Costituzioni ad experimentum possano essere pro­ rogate fino al Capitolo generale ordinario dei 1984. Mi è gradita la circostanza per professarmi con distinti ossequi devotissimo nel Signore. - Agostino Mayer, Secretarius Basil Heiser, O. F. M. Conv., Subsecretarius. * Ministro Generali O. F. Μ. Conv., Prot. N. C. 86-1/78: COFMConv. 75 (1978) 140-141. 4578 ê 1978 IUL 7.-CONVENTIO SOLLEMNIS CUM BAVARIA. AAS 70 (1978) 770-775 Conventio inter Sanctam Sedem et Bavariam ad immutationes quasdam inducendas in Concordatum die XXIX m. Martii a. MCMXXIV initum ACCORDO tra la Santa Sede e la Repubblica di Baviera con cui si apportano modifiche al Concordato con la Baviera del 29 marzo 1924. Fra la Santa Sede, rappresentata dal suo plenipotenziario Mons. Guido Del Mestri, Arcivescovo titolare di Tuscamia, Nunzio Apostolico nella Repubblica Federate di Germania, e la Repubblica di Baviera, rappresentata dal Signor Dr. h. c. Alfons Goppel, Présidente dei Ministri, viene concluso il seguente Accordo: La conclusione del nuovo ordinamento della formazione degli insegnanti in Baviera presuppone che il Concordato del 29 marzo 1924 tra Santa Sede e Repubblica di Baviera, modi771 ficato con gli accordi del 7 ot/tobre 1968 e del 4 settembre 1974, venga adeguato alia nuova situazione. II Govemo Bava­ rese, pertanto, prima dell’approvazione delle nuove disposizioni légistative, ha chiesto alia Santa Sede di consentire alla modifica del Concordato con la Baviera. La Santa Sede si è dichiarata a cio disposta. Nel desiderio di attuare un’amichevole collaborazione, la Santa Sede e la Repubblica di Baviera hanno deciso di modifi­ care il Concordato del 29 marzo 1924, modificato da ultimo con ΓAccordo del 4 settembre 1974, come segue: I. All’art. 3 § 2 le parole “ad impartire l’insegnamento in modo autonomo” vengono sostituite con le parole “ad impar­ tire l’* insegnamento ’. II. All'art. 4 i § § 2 e 3 ricevono la formulazione seguente: “§ 2. L’insegnamento nei Dipartimenti di Teologia catto­ lica delle Alte Scuole di cui alTart. 3 § 1 deve inoltre corrispondere alte esigenze della formazione degli insegnanti, nella misura in cui gli studenti seguono i coni di: 7471 VERTRAG zwischen dem Heiligen Stuhl und dem Freistaat Bayern zur Anderung des Bayerischen Konkordates vom 29. Màrz 1924. Zwischen deni Heiligen Stuhl, vertreten durch dessen Bevollmachtigten, den Apostolischen Nuntius in der Bundesrepublik Deutschland, Guido Del Mestri, Titularerzbischof von Tuscamia. und dem Freistaat Bayern, vertreten durch den Minister· prasidenten Dr. h. c. Alfons GoppeL wird nachstchender Vertrag geschlossen: Der Abschluss der Neuordnung der Lehrerbildung in Ba­ yern setzt voraus, dass das am 29. Màrz 1924 zwischen dem Heiligen Stuhl und dem Freistaat Bayern abgeschlossenc Konkordat, geandert durch die / Vertrage vom 7. Oktqber 77> 1968 und vom 4. September 1974, den neuen Gegebenheiten angepasst wird. Die Bayerische Staatsregierung hat deshalb vor Verabschiedung der neuen Gesetzesbcstimmungen den Heiligen Stuhl çebeten, einer Anderung des Bayerischen Kon­ kordates zuzustimmen. Der Heilige Stuhl hat sich dazu bereit erklârt. In dem Wunsch, frcundschaftliche Zusammenarbeit zu pflegen, haben der Heilige Stuhl und der Freistaat Bayern beschlosscn, das Konkordat vom 29. Marz 1924, zuletzt gean­ dert durch den Vertrag vom 4. September 1974, ute folgt zu ândem: I. In Artikel 3 § 2 werden die Worte “zu selbstandiger * ’ ersetzt durch das Wort “zur”. IL In Artikel 4 erhalten die § § 2 und 3 folgende Fassung “§ 2. Das Le h range bo r in den katholisch-theologischen Fachbereichcn der in Artikel 3 § 1 genannten Hochschuten muss femer den Erfordemissen der Lehrerbildung entsprechen. so writ Studenten 7472 a) katholische Rebgionslehre als Unterrichtsfach, b) katholische Rebgionslehre im Rahmen der Didaktiken der Grundoder Hauptschule oder c) katholische Théologie im Rah/nen des erziehungswis- 772 se n sch aft b ch en Studiums studieren. a) Rebgione cattolica quale materia di insegnamento, b) Religione cattolica nel ouadro delle didattiche della ‘•Grundsdiule” o "Hauptschule’, oppure 772 d Teologia cattolica nel quadro ! dello studio delle sden­ ze pedagogiche. § 3. Per le cattedre di cui ab’art. 3 § 4 vale in modo analogo il § 2 lettered ec”. ΠΙ. All’art. 5 il § 1 riceve la formulazione seguente: **§ 1. Lo Stato garantisce llstituzione ed il funzionamento di un Complesso Accademico ecclesiastico, racccolto in un unico Comune, avente c) i seguenti corsi di studio a bvello scientific©: Teologia cattolica, corsi di studio per Magistero con indirizzo umanistico, secondo disposizioni più particolari ad opera di Scam­ bio di Note tra la Nunziatura Apostolica ed il Govemo Bavarese, § 3. Fur die in Artikel 3 § 4 genannetn Lehrstühle gilt § 2 Buchstaben b und c entsprechend”. III. In Artikel 5 erhàlt § 1 folgende Fassung: "§ 1. Der Staat gewahrleistet die Errichtung und den Betrieb einer ortbeh zusammengefassten kirchbchen Gesamm th och schule a) mit folgenden wissenschaftbchen Studiengângen: Kathobsche Théologie, Lehramtsstudiengange mit Schwerpunkt in den Geisteswissenschaften nach naherer Bestimmung durch Notenwechsel zwischen der Apostolischen Nuntiatur und der Bayerischen Staarsregierung, b) mit folgenden Fachhochschulstudiengagen: Religionspâdagogik und kirchbche Bildungsarbeit, Sozialwesen. b) i seguenti coni di studio a livebo professionale superiore:. Pedagogic rebgiosa ed attività formativa della Chiesa, Atti­ vità sociali. L’erezione ed il funzionamento del Complesso Accademi­ co ecclesiastico restano garantit! a condizione che esso venga gestito nel quadro delle leggi vigenti per tutti ed a tenore del­ le speciab norme del presente Accordo”. Questo Accordo, i cui testi itabano e tedesco fanno ugual· mente fede, dovrà essere ratificato e gb Istrumenti di ratifica 773 dovranno essere scambiati a Bonn. / L’accordo entra in vigore il giorno dello scambio degb Istrumenti di ratifica. In quanto le norme del presente Accor­ do si riferiscono al nuovo ordinamento della formazione degb insegnanti, esse entreranno in vigore il Ie ottobre 1978. Errichtung und Betrieb der kirchlichen Gesamthochschulc bleiben gewàhrleistet, solange und soweit sie im Rahmen der fur allé geltenden Gesetze und nach Massgabe der besonderen Bestimmungen dieses Vertrages untcrhalten wird”. Dieser Vertrag, dessen itabenischer und deutscher Text gleiche Kraft haben, soil ratifiziert und die Ralifikationsurkunden sollen in Bonn ausgetauscht werden. / 773 Der Vetrag tritt mit dem Tag des Auslausches der Ratifikationsurkunden in Kraft. Soweit sich die Bestimmungen des Venrages auf die Neuordnung der Lehrerbildung beziehen, treten sie am 1. Oktober 1978 in Kraft. Zu Urkund dessen wurde dieser Vertrag unterzeichnet Geschehen in doppelter Urschrift. München, den 7. Jub 1978. - Dr. h. c. Alfons Goppel. In fede di che il presente Accordo è stato sottoscritto. Fatto in doppio originale. Monaco, 7 lugbo 1978. - Guido Del Mestri. SCHLUSSPROTOKOLL PROTOCOLED FINALE NeU’atto di sottoscrivere il presente Accordo sono state fatte le seguenti concordi dichiarazioni che costituiscono par­ te integrante dell'Accordo stesso e completano il Protocollo Finale all’Accordo del 4 settembre 1974 per la modifica ed il completamento del Concordato Bavarese del 29 marzo 1924 come segue: Bei der Unterzeichnung der vorstehenden Vertrages sind folgende übereinstimmende Erklârungen abgcgeben worden, die einen integrierenden Best and teil des Vertrages bilden und das Schiussprotokoll zum Vertrag vom 4. September 1974 zur Anderung und Ergânzung des Bayerischen Konkordates vom 29. Marr 1924 wie folgt ergânzen: All’art. 5 § § 1 e 2 viene aggiunto il seguente comma 2: “(2) L’ente gestore del Complesso Accademico ecclesiasti­ co prende parte aile consultazioni comuni tra Ministero bava­ rese per l’istruzione ed il Culto ed Alte Scuole per stabibre ed aggiomare i piani stataü concernenti le Alte Scuole. Nel fissare gli scopi del potenziamento del Complesso Accademico ec774 clesiastico es/so si attiene, nei corsi di studio garantit! dallo Stato, al quadro del piano generale bavarese per le Alte Scuo­ le. Salva la natura e le finabtà del Complesso Accademico ec­ clesiastico, il suo ente gestore contribuira per quanto possibi­ le a che la Reoubbbca di Bavière ottenga sowenzioni di terzi per le spese del Complesso Accademico ecclesiastico” Zu Artikel 5 § § 1 und2es ward folgender Absatz 2 angefügt : "(2) Der Trâger der kirchbchen Gesamthochschule wird an den gemeinsamen Beratungen des Staatsministeriums für Unterricht und Kultus mit den Hochschulen über Aufstellung und Fortschreibung der staatbcghen Hochschulplanungen beteibgt. Bei der Festlegung der Ausbauziele der kirchbchen Gesamthochschule / halt er sich in den gewahrleisteten Stu- 774 diengângen an den Rahmen der bayerischen Hochschulgesamtplanung. Unbeschadet der Natur und der Ziele der kirch­ bchen Gesamthochschule wird deren Trager nach Mogbchkeit dazu beitragen, dass der Freistaat Bay em Zuschüsse Dritter zu den Kosten der Gesamthochschule erhàlt”. AU’art. 5 § 1 viene aggiunto il seguente comma 6: M(6) Qualora l’accesso a singob corn di studio nelle Alte Scuole tedesche sia limitato perché il numero dei candidati supere il numero complessivo dei posti disponibili, il Com­ plesso Accademico ecclesiastico accogbe i candidati nelTam­ bito del numero di immissioni per esso elaborato. Nel com­ puto di tale numero vengono applicati gb stessi criteri in uso nelle Alte Scuole statab. 11 Complesso Accademico ecclesia­ stico partecipa, in quanto necessario, al processo centrale di distribué one. Restano impregiudicati i diritti delTente gesto­ re dei Complesso Accademico ecclesiastico di cui al comma 5, recondo periodo”. AU’art. 5 § 2 (1) Per il computo debe spese comparebib vengono apphcatl i vilori indicativi, vigenti per le Alte Scuole bavaresi statafi, relativi al personale, alie superflei ed ai costi. (2) Il potenziamento dei Complesso Accademico û attua in corrispondenza di tempo con lo sviluppo dei sistema stata776 le delle Alte Scuole. L’ammontare complessivo dei rim/borso 7473 1978IUL 7 CONVENTIO CUM BAVARIA π. 4578 Zu Artikel 5 § 1 es ward folgender Absatz 6 angefügt: “(6) 1st der Zugang zu einzelnen Studiengângen an deutschen Hochschulen beschrankt, well die Zahl der Studienbewerber die Gesamtzahl der vcrfügbaren Studienplàtze übersteigt, làsst die kirchbche Gesamthochschule die Bewerber im Rahmen der für sie ermittelten Zulassungszahlen zu. Bei der Berechnung der Zulassungszahlen werden die gleichen Grundsatze wie bei den staatbchen Hochschulen angewendet. Die kirchbche Gesamthochschule beteibgt sich, soweit erforderlich, am zentralen Vergabeverfahren. Die Rechte des Tra­ gers der Hochschule aus Absatz 5 Sats 2 werden dadurch nicht bcnihrt”. Zu Artikel 5 § 2. (1) Für die Bemessung des vergleichbaren Aufwandes werden die für die staatbchen bayerischen Hochschulen geltenden Personal-, Flàchen- und Kostentichtwerte angewendet. (2) Der Ausbau der Gesamthochschule erfolgl zeitbch abgestimmt mit der Entwicklung des staatbchen Hochschulwessens. Der Gesamtbetrag des Kostenersatzes fur die Investitionen / wird in einem angrmessenen Verhâltnis zu den Auf-775 7474 1978 IUL 7 - 31 COMM. DECR. INTERPRETANDIS - S. C. PRO RELIG. - PAULUS VI - SECR. STATUS dclle spese per gli investimenti viene stanziato in congruo rap­ porte alie spesc dello Stato per le Alte Scuole statali. E * da te­ ner présente il grado di potenziamento raggiunto. All’art. 7 § 7 Si c d'accordo in linea di principio tra le Parti contraentl che gli ecclesiastici, in base alla loro formazione professionane, sono qualificati per l'insegnamento délia Religione in tut­ te le scuole. Di conscgucnza, l’assunzione degli stessi anche in futuro sarà, a suo tempo, regolata tra Chiesa e Stato. Monaco, 7 luglio 1978.- Guido Del Mestri. n. 4579 - 4583 wendungen des Staates für die staatlichen Hochschule bereitgestellt. Der erreichte Ausbaustand ist zu berücksichtigen. Zu Artikel 7 5 7 Zwischen den Vertragspartnem besteht grundsâtzlich Einverstandnis darüber, dass Geistliche aufgrund ihrer Berufsausbildung für den Religionsunterricht an allen Schulen befâhigt sind. Uber die Verwendung dersclben auch in der Zukunft werden zur gegebenen Zeit zwischen Kirche und Staat die cntsprechenden Regclungen getroffen. München, den 7. Juli 1978. - Dr. h. c. Alfons GoppeL Conventio inter Apostolicam Sedemet Bavariamratahabita,die XXVII,mensis septembre, anno MCMLXXVIII, Ratihabitionis Instrumenta accepta ei reddita mutuo fuerunt. Exinde, i. e., a die XXVII mensis Septembris et, quoad normas de nova ordinatione efformationis magistrorum, a die i mensis Octobris, anno MCMLXXVIII, huiusmodi Conventio inter Apostolicam Sedem et Bavariam pacta vigere coepit secundum quod in eadem Pactione statutum est. Adn. In AKKR 147 (1978) 570-578. 4579 4582 Responsum ad propositum dubium: 1978 IUL 23.-PAULUS VI, LIT. AP. AAS 70 (1978)455456 Nuntiatura Apostolica in Republica Sanctissimae Trinitatis et Tabacensi constituitur De procedura sequenda in remotione parochorum PAULUS PP. VI 1978 IUL 7.-C0MM. INTERP., RESP. AAS 70 (1978) 534 Patres Pontificiae Commissionis Decretis Concilii Vaticani Il Interpretandis, proposito in plenario coetu quod sequitur dubio, respondendum esse censuerunt ut infra: De procedura sequenda in remotione parochorum D. - Utrum Episcopus dioecesanus, ad removendum ab officio parochum renuentem offerre suam renuntiationem ob expletum septuagesimum quintum aetatis annum, sequi de­ beat proceduram de qua in Litteris Apostolicis die 6 augusti 1966 Motu Proprio datis Ecclesiae Sanctae, I, n. 20, § 1, an valeat immediate declarare eum ab officio decessisse. R. - Affirmative ad primam partem ; negative ad alteram. Ss.mus Dominus Noster Paulus Pp. VI in Audientia die 7 iulii 1978 infrascripto impertita supradictam decisionem ra­ tam habuit, adprobavit et publicari iussit. - Pericles Card. FE­ LICI, Praeses. Adn. P. TOCANEL In Apoll 51 (1978) 351-352. Ad perpetuam rei memoriam. - Commune omnium bo­ num quaerendum, numquam neglegimus ea persequi consilia aut incepta, quae Nobis videntur magno esse momento ad pu­ blicas necessitudinis rationes inter / quam plurimas Nationes 458 et Apostolicam Sedem fovendas vel magis mazisque prospe­ randas. Hanc ipsam ob causam nunc animum Nostrum no mi­ na tim in Rempublicam Sanctissimae Trinitatis et Tabacensem intendimus ibique, hasce per Litteras de more datas, Aposto­ lica potestate Nostra Nuntiaturam Apostolicam erigimus, cuius sedes in urbe Portu Hispaniae recte collocabitur; eidem­ que novae Nuntiaturae eadem, ut par est, officia deferimus eademque privilegia atque indulta, quae talium Sedis Aposto­ licae Legationum sunt propria. Quae singula edicimus, statui­ mus, decernentes ut Apostolicae hae Litterae Nostrae sive nunc sive in posterum suam habeant vim. Contrariis nihil ob­ stantibus. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, die XXIII mensis Iulii, anno MCMLXXVIII, Pontificatus Nostri sexto decimo. - loannes Card. V1LLOT, Secretorius Status. 4580 4583 1978 IUL 13.-SCpro RELIGIOSIS, RESCRIPTUM. PART.· Confirmatur facultas exquirendi, nonnullis in casibus, consilium vel consensum Consiliorum Superioris Ma­ ioris religiosorum ope epistulae vel telephoni Romae, 13 iulii 1978 Reverendissime Pater, Haec Sacra Congregatio, mature perpens is expositis in litteris tuis diei 30 iunii 1978, circa modalitates vel media quae adhiberi possint ad consensum vel consilium exquirendum Definitorum, attentis omnibus ad rem facientibus, rescribit: “Licet Superiori Maiori Definitorum ope epistulae aut ope colloquii telephonic!, si praesertim plures insimul participant, consensum vel consilium exquirere, quando urgente necessita­ te. vera et realis difficultas adsit simul convocandi; exceptis casibus in quibus votum secretum, iure communi vel particu­ lari, requiritur”. Praesentibus valituris usque ad proximum Capitulum Generale. Quae dum Tibi significo, fausta omnia a Domino appre­ cor, ac permaneo Paternitatis Tuae Rev.mae addictissimus. - P. Aelius Gambari, Subsecretorius. G. Bolduc, C. S. V., Offi­ cialis. * Procuratori Generali O. F. M. Conv., Prot. N. C. 86-1/75 (12495/69): COFMConv. 75 (1978) 141. 4581 1978 IUL 19.-CONV. cum HELVETIA. AAS 70 (1978) 470 Ratihabitio Conventionis Additiciae inter Sedem Apostolicam et Consilium Foederatarum Helvetiae Civitatum Vide textum supra sub die 2 Maii 1978: LE 4566. 1978 IUL 31.-SECRETARIA STATUS, NORMAE, PART.· Normae dantur sequendae in licentia concedenda pro documentis Arcnivorum ecclesiasticorum Italiae photomechanice reproducendis Norme per la riproduzione fotomeccanica dei documenti degli Archivi ecclesiastici In riposta a richieste relative alla microfilm atura di fondi archivistici di Enti ecclesiastici, a chiarimcnto e completamento delle Istruzioni deila Pontificia Commissione per gli Archivi ecclesiastici d’Italia (5. XII. 1960: A.A.S., 1960, p. 1022 ss.) e delle direttive emanate in varie occasioni dalla Segreteria di Stato, si stabilisce quanto segue: Art. 1. Gli Arcbivi ecclesiastici sono disponibili alia ricerca degli studiosi nel rispetto delle fin alita degli Enti da cui prom an ano, sotto la responsabilità di chi Pre sie de agli Archivi stessi. Le Autorità ecdesiastiche dispongano tempestivamente, perché la selezione dei materiale da conservam negli archivi venga compiuta da persone competenti e di fiducia. 11 mate­ riale selezionato, anche se riprodotto, non deve essere dis trutto. Art. 2. La riproduzione dei fondi archivistici a mezzo di operazioni fotomeccaniche (microfilm, fotocopie, xerugrafie) a scopo conservativo da parte dei singoli Enti è raccomandata, a scopo di ricerche di studio, chiaramente indicate, é permessa, con il permesso deU’Autorità competente La riproduzione di interi fondi archivistici a κορο di ri­ cerca da compiersi per conto di Istituti scientific! o di privati puo essere concessa sol tan to dagli Ordinari, dupo prerio e maturo esame della richiesta. η. 4584 · 4587 S. C. PRO RELIGIOSIS - IO ANNES PAULUS I · S. C. PRO INST. CATHOLICA Art. 3. La riproduzione fotomeccanica dei fondi archivistid a scopo conservativo non è sottoposta a limiti di tempo. Per scopo di ricerca e studio è stabilito un limite minimo di 70 anni, con scatto di apertura di died in dieci anni; ferme re­ stando le disposizioni in vigore per gli Archivi della Curia Ro­ mana. I documenti riservati o segreti non siano concessi alio stu­ dio e alia riproduzione; sono pero am messe eccezioni, per una ricerca scientifica indicata, previo esam e della richiesta da parte dell’Archiviste o di un incaricato di fiducia. Documenti di carattere privato e riservato che si riferiscono a individui, Famiglie, Enti non possono concedeni senza previa espressa licenza degli interessati. La riproduzione dei registri p moechi ali si puo concedere fino al limite di 70 anni. Art. 4. Le operazioni di riproduzione devono essere com­ pete da personale specializzato. Si prendano ampie garanzie per la conscrvazionc dei materiale archivistico, e si abbia spe­ ciale riguardo per le condizioni generali dei documenti (stato di conservazione, fragility del materiale, le rilegature, le mi­ niature ecc.). Se gli Enti ecclesiastici non dispongono di propria attrezzatura per la riproduzione è ammesso che il lavoro si eseguisca da altri Enti con personale qualificato e garantito, sotto la responsabilità dell Archivista. * D lavoro sia compluto nella sede delTarchivio o in un centro ecclesiastico di comodo accesso, garantendo il sollecito ritomo dei materiale alia sua sede. Precise condizioni, debitamente pattuite e sottoscritte, siano poste a chi rivolge domanda, specialmente quando sia richiesta la riproduzione di fondi e di parte cospicua di essi. Dette condizioni riguardano: j) gli scopi di lucro o di me­ ra ricerca scientifica; b) la messa a disposizione dei pubbiico in centri di studio; c) gli usi che si intendono fare dei docu­ menti ottenuti. Si richieda la cessione di una copia delle riproduzioni (per i microfilm normalmente in negativo da conservarsi nelTarchivio). Si stabilises inoltre: a) il rimbono delle spese di riprodu­ zione per i lavori compiuti direttamente dai servizi ecclesiasti­ ci; b) il risarcimento per eventual! danni recati al materiale riprodotto; c) un congruo compenso se Ftmpresa ha scopo di lucro. - ί locorum, Prot. N. 352.779/210: NotlzlaΟΡ/Λ’ί Confertnzi episcopal· Italiam, ann. 1978 num. 8 p. 128-129. 4584 1978 AUG 21.-SC pro RELIGIOSIS, RESPONSUM. PART.· Quaestio de accessu Fratrum Laicorum ad officia re­ giminis in Ordine Fratrum Minorum proponi nequit ante promulgationem Codicis iuris canonici recogniti In merito mi pretio comunicarLe che tutta questa questio­ ne I id est accessus Fratrum Laicorum ad officia regiminis in Ordine) è alio studio della Pontificia Commissione per la re­ visione dei Codice di Diritto canonico ed à, pertanto. necessa­ rio attendere le conclusioni prima di prendere una decisione. • Ad Procuratorem Generalem O.F.M.,Prot.N. 10465/75: AOFM 98 (1979) 26. 4585 1978 SEP 12.1OAN.-P AULUS 1, UT. AAS70 (1978)759-760 Nuntiatura Apostolica in Insulis Fisiensibus constituitur IOANNES PAULUS PP. 1 Apostolicarum vi, in regione, quam diximus. Nuntiaturam Apostolicam constituimus, cidemquc omnia et singula deferi­ mus iura, privilegia, honores et praerogativas, quae solent huiusmodi Legationibus conferri. Decernimus praeterea, ut conditae Nuntiaturae Apostolicae sedes in urbe principe Suvae ponatur. Quae vero per praesentes Litteras Apostolicas statuimus, firma sint omnino nunc et in perpetuum, vimque suam habeant contrariis quibuslibet non obstantibus. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, sub anulo Piscato­ ris, die ΧΠ mensis Septembris, anno MCMLXXVUI, Pontifi­ catus Nostri primo. - loannes Card. VILLOT. Secretorius Status. 4586 1978 SEP 2l.-SC INST. CAK DECR. AAS 70(1978)996-997 Sacrae Theologiae Facultas, in Studiorum Universita­ te Milevitana adhuc vigens, Ordinarii loci auctoritati obnoxia declaratur Melitensis Ditio, in ipsis Ecclesiae incunabulis Paulo Apo­ stolo auctore celebris, dein vero ob inclytum Sancti loannis Hierosolymitani Ordinem praeclarissima, felicia incrementa indesinenter cepit in Christiana Religione colenda ac diffun­ denda, recentiore quoque aetate. Non parum ad id contulit Collegium a Societate lesu a. D. MDXCII in insulae urbe capi­ te conditum, quod postea, lesuitis Patribus e Milevitanis fini­ bus expulsis. Frater Emmanuel Pinto, laudati Ordinis Magi­ ster Magnus, Summi Pontificis Clementis XIV auctoritate a. D. MDCCLXIX Facultatis Theologicae dignitate ornavit at­ que cum aliis academids Scholis in Melitensem studiorum Universitatem felidter constituit. Nunc vero, plus quam ducentis transactis annis, quibus volventibus Theologica haec Facultas in Catholicae Ecclesiae praesidium firmam deditamque suam operam impendit, iuridica hac conditione, sibi per duo saecula comparata, a Civili loci Auctoritate hoc anno ipsa destituta est, / tantummodo a- 997 cademicorum graduum diplomatumque ac aliorum quorum­ libet scholae testimoniorum agnitione publica retenta. Sacra Congregatio pro Institutione Catholica, quae perac­ tam privationem maerenti animo conqueritur quaeque tamen spem firmam alit rem in pristinum quam primum redituram, ne interim academica Sacrae Theologiae studia in discrimen versentur eiusque studentes damno quomodolibet afficiantur, hoc Decreto Sacrae Theologiae Facultatem, in studiorum Milevilanae Universitatis gremio hucusque vigentem, exinde unicae Exc.mi Ordinarii lod auctoritati obnoxiam esse decla­ rat decemitque; quam etiam tamquam canonicam Facultatem plene agnoscit, iuxta academicam Ecclesiae legem de studiis ecclesiasticis rite ordinandam, praesertim ad curriculi structu­ ram quod attinet, ad Docentes, ad condiciones pro examini­ bus ad gradus fideliter implendas. Insuper, Sacra eadem Con­ gregatio memoratum Ordinarium loci, Archiepiscopum Meli­ tensem pro tempore, memoratae Facultatis Magnum Cancel­ larium constituit renuntiatque. omnibus eidem agnitis atque tributis iuribus ac officiis huiusmodi muneri inhaerentibus, ate omnia Facultatem omnimode tutandi ac promovendi nec­ non diligenter invigilandi, ut academica Ecclesiae lex ab om­ nibus quorum interest ad amussim fideliterque expleatur. Ce­ teris servatis de iure servandis, in primis peculiaribus Faculta­ tis Statutis, iuxta eandem academicam Ecclesiae legem excu­ sis atque ab hac Sacra Congregatione approbatis; contrariis quibuslibet minime obstantibus. Datum Romae, ex Aedibus Sacrae Congregationis pro In­ stitutione Catholica, d. XXI m. Octobris (Septembris) a. D. MCMLXXVUI, in festo sancti Mattaei Apostoli.-Gabriel Ma­ ria Card. GARRONE, Praefectui. A. M. Javierre. Archiepisco­ pus tit. Matensis. a Secretis. Ad perpetuam rei memoriam. - Cum probe noverimus adsiduum inter Apostolicam Sedem et Nationes usum pacis prosperitatisque semina plurima inferre tum societati civili tum ipsi Ecclesiae, omni propterea diligentia studemus, ut haec Petri Sedes arctiora unitatis vincula cum Rebuspublicis conserat. Libenti igitur animo sententiam accipiendam esse 780 censu imus Sacrae Congregationis pro Gentium Evange/lizatione quae, ad aptius efficaciusque Sanctae Ecclesiae regimini in Statu Insularum Hsiensium consulendum, proposuit ut ibi­ dem Nuntiatura Apostolica conderetur. Quae cum ita sint. Nos, certa scientia ac matura deliberatione, harum Litterarum 7477 1978 AUG 21 - SEP 27 4587 1978 SEP 27.-CONV. cum BAVARIA. AAS 70 (1978) 775 Ratihabitio Conventionis inter Sedem Apostolicam et Bavariam die 7 iulii 1978 habitae Vide textum supra sub die 7 Iulii 1978: LE 4578. 7478 1 978 OCT 13 - NOV 24 SS. CC. PRO S ACR. ET CULTU - PRO DOCTR. FIDEI - IO ANNES PAULUS Π 4588 1978 OCT 13.-SC pro SACRAM.-CULTU, RESCR. PART.· Facultas datur celebrandi Missam cum “musto” loco vini, atque sumendi tantum speciem panis in Missae concelebratione PRECES - T. D., sacerdos Congregationis Mission ariorum Pretiosissimi Sanguinis, humiliter implorat indultum adhiben­ di in sacrosancto Missae Sacrificio mustum seu succum ex uva expressum loco vini cum, ob peculiarem propriae valetudinis condicionem, nullimode potus alcoholicos sumere possit. RESCRIPTUM - Die 13 Octobris 1978, Sacra Congregatio pro Sacramentis et Cultu Divino, vigore facultatum sibi tribu­ tarum, attentis in supplici libello expositis et commendatione Revjni Procuratoris Generalis Congregationis Missionariorum Pretiosissimi Sanguinis, votis annuens, Superiori Generali dic­ tae Congregationis Pretiosissimi Sanguinis benigne facultatem concedit permittendi pro suo prudenti iudicio ut presbyter orator in Missae celebratione “musto” ex genimine vitis loco vini licite uti possit. Quoties vero idem sacerdos concelebrat eidem licebit sacram Communionem tantummodo sub specie panis assumere. Revera in omnibus quodeumque scandalum aut admiratio christifidelium vitentur et insuper curetur ne notitia huiusmodi concessionis inopportune divulgetur. Praesentibus valituris exposita necessitate perdurante. - A. Innocenti, Secretorius * Superiori Generali Congregationis Pretiosissimi Sangui­ nis, Prot N. 1563/78. 4589 1978 OCT 21. - SC pro DOCTRINA FIDEI, RESP. PART.· In matrimonio contracto cum dispensatione ab impe­ dimento disparitatis cultus, pars non baptizata, quae non se convertit ad fidem catholicam, non potest pe­ tere dissolutionem matrimonii in favorem fidei Romae. 21 octobris 1978 Excellentissime ac Reverendissime Domine, Acta proces­ sus in causa dissolutionis in favorem Fidei matrimonii contrac­ ti praevia dispensatione ab impedimento disparitatis cultus in­ ter Bisono Slamet, non baptizatum, et Ursulam, catholice baptizatam, ad hanc Sacram Congregationem rite pervenerunt. Actis maturo examini subiectis, hoc Sacrum Dicasterium ita respondendum esse censuit: “Gratiam dissolutionis matrimonii in casu concedi nequire ut pars oratrix, non baptizata, quae ad veram fidem non se convertit, denuo, novas cum muliere catholica nuptias ineat”. Ut res clarius evadat, prae oculis habenda stricta interpre­ tatio η. V “Instructio pro solutione matrimonii in favorem Fidei” ab hac Sacra Congregatione prolata, i. e. “In matrimo­ nio iam contracto cum dispensatione ab impedimento dispa­ ritatis cultus, pars non baptizata, quae non se convertit ad fi­ dem catholicam, non potest petere dissolutionem matrimonii in favorem Fidei”. Hanc occasionem nactus, impensos aestimationis meae sensus Tibi obtestor ac permaneo Excellentiae Tuae Reveren­ dissimae addictissimus - J. Hamer. • Episcopo Ordinario Friburgensl, Prot. N. 1095/78 m: AKKR 147 (1978) 479. 4590 1978 NOV 24.-IOANNES-PAULUS II, ALLOC. PART.· Allocutio ad Unionem Superiorum Generalium religiosorum: Criteria proponuntur ad recte perpendendum sensum charismatis et vocationis propriae in servitium eccle­ siae per apostolatum et unionem cum Deo Figii carissimi 1. Questa è per me la prima occasione d’incontro con i Su­ periori Generali degli Ordini maschili, incontro al quale do una particolare importanza. Quando vi vedo qui radunati. appaiono davanti ai miei occhi magnifie he figure di Santi, dei grandi Santi che hanno dato origine alie vostre Famiglie reli­ giose: Basilio, Agostino. Benedetto; Domenico. Francesco. 7479 n. 4588 - 4590 Ignario di Loyola, Francesco di Sales, Vincenzo de * Paoli, Giovanni B. de la Salle, Paolo della Croce, Alfonso M. de’ Liguori; e poi più vicino a noi: Giuseppe Benedetto Cottolengo, Giovanni Bosco, Vincezo Pallotti; per non pariare dei recentissimi, la cui santità attende ancora il giudizio definitivo del­ la Chiesa, ma il cui infiusso benefico è testimoniato dallo stuolo di anime generose, che hanno scelto di seguime l’esempio. Tutti questi nomi - e non ne ho ricordato che alcuni - testimoniano che le vie della santità, alla qualc sono chiamati î membri del Popolo di Dio, passavano e passano, in gran parte, attraveiso la vita religiosa. E non bisogna meravigliafeene, da­ to che la vita religiosa é impostata sulla più précisa “ricetta” della santità, che é costituita daU’amore realizzato secondo i consigli evangelici Inoltre, ciascuno dei Vostri Fondatori, sotto l’ispirazione dello Spirito Santo promesso da Cristo alla Chiesa, è stato un uomo che possedeva un carisma particolare. 11 Cristo ha avuto in lui un eccezionale “strumento” per la sua opera di salvezza, la quale spedalmente in questo modo si perpetua nella storia della famiglia umana. La Chiesa ha assunto via via que­ sti carismi, li ha valutati e, quando li ha trovati a utentici, ne ha ringrariato il Signore ed ha cercato di “metterli al sicuro” nella vita della comunità, perche potessero sempre dare frutti. Lo ha ricordato il Concilio Vaticano II, sottolineando corne la Gerarchia Ecclesiastica, alla quale spetta il compito di pa­ scere il Popolo di Dio e di condurlo a pascoli ubertosi, “do­ cumente seguendo gli impulsi dello Spirito Santo, accoglie le regole proposte da esimi uomini e donne, e ulteriormente or­ dinate le approve autenticamente; e con la sua autorità vigile e protettrice viene pure in aiuto agli Istituti, dovunque eretti per l’edifîcazione del Corpo di Cristo, perché abbiano a cre­ scere e fiorirc secondo lo spirito dei fondatori” (Cost. dogm. Lumen gentium, n. 45, 1). Questo è cio che desidero anzitutto constatare ed esprimere durante ü nostro primo incontro. Non intendo fare qui un richiamo “al passato^ inteso corne un periodo storico con­ cluso in se stesso; intendo riferirmi “alla vita” della Chiesa nella sua più profonda dinamica. Alla vita, cost come essa si présenta davanti a noi, oggi, portando con sé la ricchezza del­ le tradizioni del passato, per offrire a noi la possibilità di usufruirae oggi. 2. La vocazione religiosa è un grande problema della Chie­ sa del nostro tempo. Proprio per questo e innanzitutto neces­ sario riaffermare con forza che cssa appartiene a queUa pienezza spirituale che lo Spirito stesso - spirito di Cristo - su­ scita e plasma nel Popolo di Dio. Senza gli Ordini religiosi senza la vita “consacrata”, attraverso i voti di castità, di po­ verty e di ubbidienza, la Chiesa non sarebbe pienamentc sc stessa. I Religiosi infatti “con la stessa intima natura del loro essere si co Hoc ano nel dinamismo della Chiesa, assetata deli’Assoluto di Dio, chiamata alla santità. Di questa santità essi sono testimoni. Incamano la Chiesa in quanto desidera di abbandonarsi al radicalismo delle beatitudini. Con la loro vita sono il segno della totale disponibilità verso Dio, verso la Chiesa, verso i fratelli” (Esortaz. Apost. Evangelii nuntiandi, n. 69). Accettando questo assioma. dobbiamo con tutta la perspicacia interrogarci su come la vocazione religiosa debba essere oggi aiutata a prendere coscienza di se stessa cd a matu­ rare, come debba “funzionare” la vita religiosa nelTinsiemc della vita della Chiesa contemporanea. A questa domanda stiamo sempre ce rcan do - e giustamente - una risposta. La troviamo: a) nell’insegnamento del Concilio Vaticano Π; b) ncll’esortazione ^Evangelii nuntiandi"; c) nelle numerose enunciazioni dei Pontefici. dei Sinodi e delle Conferenze Episcopali. Questa risposta c fondamentale e multiforme. Un postula­ to pero sembra puntualizzarsi particolarmente in essa: se tut­ ta la vita della Chiesa ha due dimensioni, quella verticale e quella orizzontale, gli Ordini religiosi debbono tener conto anzitutto dclla dimensione verticale! E' noto che gli Ordini religiosi hanno sempre fatto gran conto della dimensione verticale, en t ran do nella vita coi Van­ gelo e dandone testimonianza coi proprio esempio. Col Van­ gelo autenticamente riletto: in base cioc ali'insegnamento del­ la Chiesa e nella fedeltà al suo Magistero. Cosi deve esser ogp Testificatio — sic, contestatio - non' Su ogni comunità. su ogni religioso pesa una particolare corresponsabili ta per l’auten tic a presenza di Cristo, che é mite e limite di cuore. nel mondo di oggi — di Cristo Crocifisso e Risorto - Cristo tra i fratelli. Lo spirito di massimalismo evangclko. che u differen· zia da qualsiasi radicalismo socio-politKo La t'süenziOM testl· *480 ο 4591 JOANNES PAULUS II: ALLOCUTIO AD JURIS PERITOS CATHOLICOS monianza di povertà e di distacco, di purezza e di trasparenza, di abbandono nell’ubbidienza”, che i Religiosi sono chiamati a rendere, “puô diventare, oltrc che una provocazione al mondo ed alla Chiesa stessa, anche una predicazione éloquen­ te, capace di impressionare anche i non cristiani di buona vo­ lontà. sensibili a certi valori” (Esortaz. Apost. Evangelii nun­ tiandi, n. 69,2). 3. Il documento comune dclla S. Congregazione per i Reli­ giosi e gli Istituti Secolari e della S. Congregazione per i Ve­ scovi indica quale deve essere il rapporto degli Ordini e delle Congregazioni religiose nei riguardi del Collegio Episcopale, dei Vescovi delle singole diocesi e delle £ on ferenze Episcopa­ li. *E un documento di glande importanza, al quale converrà dedicare un'attenzione particolare in questi prossimi anni, ccrcando di porsi nell’atteggiamento interiore della massima disponibilità, in armonia del resto con queüa dociütà umile e pronta, che deve costituire una nota distinta dei Religioso autentico. Ovunque vi troviate nel mondo. voi siete, con la vostra vocazione, "per la Chiesa universale", Mmeno la vostra mis­ sione "in una determinata Chiesa locale". Quindi - la vostra vocazione per h Chiesa universale si realizza entro le strutture della Chiesa locale. Bisogna far di tutto, affïnche “la vita consacrata” si sviluppi nelle singole Chicse locali, affinché contribuisca alledificazione spirituale di esse, affinehé costi tuisca la loro particolare forza. L’unità con Ia Chiesa universale, attraverso la Chiesa locale: ecco h vostra via. 4. Prima di concludere, permettetemi di ri torn are su di un punto che ritengo fondamentale nella vita di ogni Religioso, c^ualunque sia la Famiglia alla quale egli appartiene: intendo nferirmi alia dimensione contemplativa, aU’impegno deUa preghicra. Il Religioso è un uomo consecrato a Dio, per mez­ zo di Cristo, nella carità deUo Spirito. E’, questo, un dato ontologico che chiede di emergere alia coscienza e di orientare la vita, non solo a beneficio della singola persona, ma anche a vantaggio dellmtera comunità, che nelle anime consacrate sperimenta ed assapora in modo tutto particolare la presenza vivificante dello Sposo divino. 1978 NOV 25 4591 1978 NOV 25.-IOANNES PAULUS IL ALLOC PART.· Allocutio ad Iuris peritos Catholicos Italiae coram admissos: De sana libertate tutanda in operibus socialibus adsistentiae praestandis ab Institutis, etiam privatis Illustri Signori e Figli carissimi. E * per me una profonda gioia ricevere oggi voi Giuristi cattolici italiani, venuti a Roma per il XXIX Convegno Nazionale deUa vostra Unione, la quale fin dai suo sorgere ha, possiamo dire, anticipato gli orientamenti dei Concilio Vaticano Secondo in merito alia missione dei Laicato cristiano. Personalità insigni per fede ardente, per profondo pensiero filosofico ed in discussa competenza tecnico-giuridica, hanno voluto impegnarsi, mediante il vostro benemerito Sodalizio, a “contribuite alTattuazione dei principi dell’etica cristiana nella scienza giuridica, nell’attività legislati­ ve giudiziaria ed amministrativa» in tutta la vita pubblica e professionale’*, come recita il vostro Statuto alTarticolo due. Ed è per me di grande conforto non soltanto la vostra qualificata presenza in questa Udienza, ma il sapere che in questi tient'anni l’Unione si è impegnata a dare una ispirazione cristiana in molteplici campi della vita sociale. Ne sono segno e dimostrazione gli atti dei Convegni di studio e le pubblicazioni, cui l’Unione ha dato vita, tutti caratterizzati dallo spirito di servizio nei confront! della persona umana, ai fini delTaffermazione e promozione dei suoi diritti e dei suoi va­ lori inalienabili di libertà, di inviolabilità, di sviluppo. Ma é soprattutto di conforto la costante fedeltà dimostrata alia Chiesa, al Papa, ai Vescovi, di cui la vostra Unione ha accolto sempre con rispelto, amore e devozione gli insegnamenti e gli orientamenti, senza cedere alie lusinghe ed alie tentazioni di malintese autonomie nel propone e nel difendere i principi dell’etica naturale e cristiana, che reggono l’istituto matrimoniale, e nelTaffermare altresî l’inviolabilità e la sacraütà della vita umana fin dal concepimento nel costu­ me e nella legge. La vostra Unione ha reputato un onore, pri­ ma ancora che un dove re, accogliere e seguire la parola del Vi­ Non dovete perdo temere, figli carissimi, di ricordare frecario di Cristo. E questa autorevole parola non vi è mancatain quentemente ai vostri Confratelli che una pausa di vera adorazione ha maggior valore e frutto spirituale della più intensa passato: Pio ΧΠ, Giovanni XXIII e Paolo VI hanno pronun­ attività, fosse pure la stessa attivita apostolica. E’ questa la tiato, in occasione dei Convegni della Unione, discorsi di alto “contestazione” più urgente che i Religiosi devono oppone contenuto dottrinale, offrendo principi ed indicazioni illu­ ad una società nella quale l’efficienza è divenuta un idolo, sul minanti di universale validità circa i gravi problemi, che la vita cui altare non raramente si sacrifica h stessa dignità umana. della società pone al ^iurista cristiano. Mi piace ricordare il diLe vostre case devono essere soprattutto centri di preghiescorso - sempre cosi attuale - rivoltovi da Paolo VI, di vene­ ra, di raccoglimento, di dialogo — personale e comumtario rata memoria, il 9 dicem bre 1972, in occasione del vostro con Colui che è e deve restare il primo e principale interlocuConvegno sulla "Difesa del diritto alia nascita”. tqre nell’operoso susseguirsi delle vostre giomate. Se saprete E la parola del Papa non vuole mancare oggi, in occasione ali men tare questo “clima” di intensa ed amorosa comunione del Convegno, che ha come tema “La libertà dell’assistenza”. con Dio, vi sarà possibile portare avant!, senza tensioni trauTale argomen to — cosi dellicato e vivo - va senz'altro afmatiche o pericolosi sbandamenti, quel rinnovamento della frontato dal giurista in tutta la su a complessa problematica vita e della disciplina, al quale il Concilio Ecumenico Vatica­ giuridica (costituzionalistica, tecnico-legislativa, filosoficono Il vi ha imoeznato. L’anima che vive nell’abituale contatto giuridica), ma non puo essere adeguatamente studiato senza con Dio e si muove entro il caldo raggio del suo amore sa guarchiamare in causa il progetto di società, che si vuole realizdarsi agevolmente dalla tentazione di particolansmi e ai conzare e, prima ancora, la visione della persona umana - dei trappoeizioni, che creano il rischio di dolorose divisioni; sa in­ suoi diritti fondamental! e delle sue libertà - che qualifica lo terpretare nella çiusta luce evangeHca l’opzione per i più postesso progetto di società. ven e per ogni vittima dell'egoismo umano, senza cedere a raLa società é fatta per l’uomo, “hominis causa omne jus dicalizzazioni socio-politiche, che alla lunga si rivelano inop­ constitutum est”. Al servizio dell'uomo è posta la società con portune, controproducenti e generatrici esse stesse di nuove le sue leggj, per la salvezza dell’uomo è stata da Cristo fondasopraffazioni; sa awicinani alla gente ed inserirsi in mezzo al ta la Chiesa (cfr. Cost. dogm. Lumen gentium, n. 48; Cost, popolo, senza mettere in questione la propria identità religio­ past. Gaudium et spes, 47). Percio anche la Chiesa ha una sua sa. né offuscare quella “onginalità specifica” della propria vo­ parola da dire in merito a taie argomento. cazione, che deriva dalla peculiare “sequela di Cristo” povero, E deve, anzitutto, dire che il problema della “libertà delcasto ed obbediente. l’assistenza” in uno Stato moderno, che voglia essere demo­ Ecco, figli carissimi, le riflessioni che mi premeva di sotcratic©, rientra nel più ampio discorso dei diritti deD’uomo, toporre alia vostra considerazione in questo nostro primo delle libertà civili e della stessa libertà religiosa. incontro. Sono certo che non mancherete di impegnarvi a L’uomo è essere intelligente e libero, per naturale destinatrasmetterle ai vostri Confratelli, arricchendole dell’apporto zione ordinato a realizzare le potenzialità della sua persona nella libertà. Espressioni di questa sua connaturale socialità della vostra esperienza e della vostra saggezza. Vi assista nel vostro delicato compito la Vergine Santa’ Ella, che il mio Presono la società naturale fondata sui matrimonio uno e indis­ solubile quale è la famiglia, le libère formazioni intermedie; la decessore Paolo VI di venerata memoria nella sua Esortazione comunità politica, di cui lo Stato nelle sue varie articolazioni Apostolica Marialis cultus indicava come la Vergine in ascoL istituzionali è la forma giuridica. Questo deve assicurare a tut­ to. Ii Verpne in preghiera. Ia Vergine che genera Cristo e lo ti i suoi membri la possibilité di un pieno sviluppo deUa loro offre per la salvezza dei mondo, resta il modello insuperabile persona. Cio esige cne a coloro, i quali si trovano in condiziodi ogni vita consacrata. Sia Lei a farvi da guida nell'ascesa, fani di nécessita e di bisogno per malattia, povertà, menomazioticosa ma affascinante. verso 1’ideale della piena assimilazioni di vario genere, siano offert! quei servizi e quegli aiuti, che ne a Cristo Signore. sono richiesti dalla loro particolare situazione. Prima ancora Accompagne l’augurio con la mia Apostolica Benedrzione. che obbligo di giusüzia da parte dello Stato, è questo un obbligo di solidarietà da parte di ciascun cittadino. • LOsservitora ramano, 25 nov. 1978. 7481 7482 1978 NOV 27- DEC 8 IOANNES PAULUS II: ALLOCUTIO ET NUNTIUS SCRIPTO DATUS Per il credente, poi, è un’esigenza insopprimibile della sua fede in Dio Padre, il quale chiama tutti gli uomini acostituire una comunione di fratelli in Cristo (cfr. Mt. 23, 8-9); è una gioiosa obbedienza al comando biblico: “Deus mandavit illis unicuique de proximo suo” (cfr. Sir. 17, 12);è la œalizzazione piena del desiderio di scoprire, di incontrare Cristo nel prossimo sofferente: “Ogni volta che avete fatto queste cose a uno solo dei miel fratelli più piccoli, l’avete fatto a me” (cfr. Mt. 25,34-40). Su tutto questo si fonda il doverc dell’assitenza, ma anche la sua insopprimibile libertà. Il cristiano, singolo o associato, deve essere libero di offrire servizi di assistenza in conformité delle proprie capacité e della propria ispirazione ideale. Deve essere libera la Chiesa, la quale - corne già “fin dalle sue prime origini, unendo insieme Γ “agape” con la Cena Eucaristica — si manifestava tutta unita nel vincolo della carità attomo a Cristo, cosi, in ogni tempo, si riconosce da questo conlrassegno della carità, e mentre gode delle iniziative altrui, rivendica le opere di carità corne suo dovere e diritto inalienabile” (Decr. Apostolicam actuositatem, numero 8). Queste libertà non sarebbero rispettate, né nella lettera né nello spirito, se prevalesse la tendenza ad attribuire alio Stato ed aile altre espressioni territoriali del potere pubblico una funzione accentratrice ed esclusivista di organizzazione e di gestione diretta dei servizi o di rigidi controlli, che finirebbe con lo snaturare la funzione legittima loro propria di promozione, di propulsione, di integrazione e anche — se necessa­ rio - di sostituzione delTiniziativa delle libere formazioni so­ ciali secondo il pnncipio di sussidiarietà. L’Episcopato Italiano - come è noto - ha manifestato anche recentemente le sue preoccupazioni per il pericolo rea­ le che siano ristretti gli spazi effettivi di libertà, che sia ridotta e sempre più limitata la libera azione delle persone, delle famiglie, dei corpi intermedi, delle stesse associazioni civili e religiose, a favore del potere pubblico con il risultato di “deresponsabilizzare e creare pericolosi presupposti di una collettività, che perde l’uomo, sopprimendo i suoi diritti fonda­ mental! e le sue libere capacita di espressione” (Comunicato della C.E. I., del gennaio 1978). Come pure, lo stesso Episcopato Italiano ha espresso la preoccupazione che opere benemerite, le quali, per secoli, sotto Timpulso della carità cristiana si sono prese cura degli orfani, dei ciechi, dei sordomuti, degli anziani, di ogni genere di bisognosi, grazie alla générosité dei donatori ed al sacrificio personale, talvolta eroico, di religiose e di religiosi, e che in ragione di disposizioni legislative avevano dovuto assumere, loro malgrado, la figura giuridica di Istituzioni pubbliche di Assistenza e Beneficenza - con una certa garanzia, peraltro, per i loro fini islituzionali - siano soppresse o comunque non suffi ciente mente garantite. Il Papa non puo rimanere estraneo a queste preoccupazio­ ni, che toccano la possibilité stessa per la Chiesa di svolgere la su a missione di carità, e che toccano al très i la libertà oei cattolici e di tutti i cittadini. singoli o associati, di dar vita ad n· pere conformi aile loro idealita, nel rispetto delle giuste le| ed a servizio del prossimo indigente. Auguro pertanto che fl vostro Convegno abbia un felice successo nello studio di un tema, che coinvolge la natura stes­ sa della Chiesa nel suo originario impegno ai donazione agli altri; che la vostra benemerita Unione continui a dare alla società italiana un fecondo contributo di idee, di proposte, ma soprattutto una testimonianza di ispirazione e ai vita cri­ stiana specialmente in campo professionale. Con tali voti ben volentieri e di gran cuore vi imparto la Benedizione Apostolica, che intendo estendere a tutti i giuristi cattolici ed alie persone che vi sono care. * L'Ossarvatore romano, 26 nov. 1978. 4592 1978 NOV 27.-IO AN .-PAUL. II, ALL. AAS 71 (1979) 4446 Allocutio ad eos lectissimos Viros, qui praesunt Operi Funda­ to "Latinitas”, ad victoresque Certaminis Vaticani XXI, una cum Card. Pericle Felici coram admissos: De momento et usu linguae latinae, maxime quod Ecclesiam attinet Venerabilis Frater Noster ac dilecti filii. Libenter vos salu­ tamus, qui linguae Latinae excolendae et provehendae ope­ ram datis: nominarim Venerabilem Fratrem Nostrum Peri­ clem Cardinalem Felici, qui Romani huius sermonis cultor pe­ ri tissi mus esse cognoscitur, moderatores et socios Operis Fun­ 7483 n. 4592 - 4593 dati, quod, “Latinitas” / appellatum, a Paulo VI, Decessore *5 Nostro bonae memoriae, provido consilio est conditum; ex quibus nonnulli in Nostra Secretaria Status documentis Lati­ nis componendis insistunt; necnon victores Certaminis Vati­ cani vicesimi primi. Quod quidem Certamen, Pio XII probante et iuvantc olim institutum, valde laudamus, cum linguae Latinae studiosos ex­ citet ad impensiorem eiusdem sermonis cognitionem et usum. Non est qui ignoret haec tempora studiis Latinis minus fa­ vere, cum homines, qui nunc sunt, in artes technicas sint procliviores et sermones vulgares habeant potiores. Verumtamen nolimus a gravibus documentis Decessorum Nostrorum discedere, qui momentum linguae Latinae, hac etiam aetate, maxime quod ad Ecclesiam attinet, saepius in luce posuerunt. Est enim sermo Latinus lingua quaedam universalis, nationum fines transcendens atque talis, ut Sedes Apostolica in litteris et actis, ad universam Familiam catholicam spectantibus, eo adhuc firmiter utatur. Est etiam animadvertendum fontes disciplinarum ecclesia­ sticarum maximam partem lingua Latina esse conscriptos. Quid vero dicendum de praeclaris operibus Patrum aliorum­ que magni nominis scriptorum, qui hunc sermonem adhibue­ runt? Verae quidem scientiae compos non est putandus, qui linguam eiusmodi scriptionum mente non comprehendit, sed solum versionibus, si quae sunt, niti debet; quae tamen raro plenum sensum textus primigeniii praebent. Hac dc causa Concilium Vaticanum Secundum sacrorum alumnos meri­ to monuit: “eam linguae Latinae cognitionem acquirant qua tot scientiarum fontes et Ecclesiae documenta intelligere possint” (1). Ad iuvenes ergo imprimis convertimur, qui hac aetate, qua litterae Latinae et humanitatis studia multis locis, ut notum est, iacent, hoc veluti Latinitatis patrimonium, quod Ecclesia magni aestimat, alacres accipiant oportet et actuosi frugife­ rum reddant. Noverint ii hoc Ciceronis effatum ad se quodam modo referri: “Non ... tam praeclarum est scire Latine, quam turpe nescire” (2). Omnes autem vos, qui hic adestis, et socios, qui vobis opi­ tulantur, adhortamur, ut pergatis nobilem laborem et attolla­ tis facem Latinitatis, quae est etiam, licet arctioribus quam antea finibus circumscriptum, vinculum quoddam inter homi­ nes sermone diversos. Scitote beati Petri / in summo ministe- 46 rio apostolico successorem incepti vestri felices exitus precari, vobis adesse, vos confirmare. Cuius rei auspex sit Apostolica Benedictio, quam vobis singulis universis libentissime in Do­ mino impertimus. 1 Decr. Optatam totius, 13. 2 Brutus, 37. 140. 4593 1978 DEC 3.-IOAN.-PAUL. II, NUNT. AAS 71 (1979)57-66 Nuntius scripto datus ob diem 1 mensis Ianuarii a. 1979, paci inter nationes fovendae dicatum '. De necessitate fovendae doctrina factisque pacis inter populorum gentes, deque, in primis, recta educatione animorum versus pacem curanda, et de “operibus” pa­ cis, a Christianis praecipue, praestandis A Voi tutti che desiderate la pace! La grande causa della pace tra i popoli ha bisogno di tutte le energie di pace prescnti nel cuore dell’uomo. E’ a liberare ed a ben indirizzare tali forze - ad “educarle” - che il mio Predccessore Paolo VI, poco prima dclla morte, voile fosse dedicata la Giomata Mon­ diale 1979: “Per giungere alia pace, educare alia pace”. Lungo tutto il cono dei suo Pontificato, Paolo VI cammino con voi sui sen fieri difficili della pace. Egli condivideva le vostre ango see, quando essa era minacciata; soffriva con colo­ ro che erano travolti dalle sventure dclla guerra; incoraggiava tutti gli sforzi per ristabilirc la pace . conservavi in tutte le drcostanze la speranza, con energia indomabile. Convinto che Ia pace c opera di tutti, egli lanciô nel 1967 1’idca di una giomata Mondiale della Pace, nel desiderio che voi ve ne appropriaste come di una vostra stessa iniziativa. Da ali ora. ogni anno, il suo Messaggio ha offerto ai rcsponsabili delle Nazioni e delle Organizz azioni Intemazionali 1‘occasione per rinnovare ed esprimere pubbbeamente ctô che legittima b loro autorità; il far progredire e far convivere padficamcnte uomini liberi, giusti e tra loro fratelli. Le comunità più diver­ se si sono incontrate per salutare il bene inestimabile delh pa­ ce e per confermare la loro volontà di difenderla e di leniria. 7484 π. 4593 10 ANN ES PAULUS Π: NUNTIUS IN DIE PACIS FOVENDAE lo raccolgo dalle mini del mio venerato Prodecessore il bastone di pellegrino della pace. Sono anclfio in cammino, al vostro franco, con in mano il Vangelo della pace: “Beati gli operatori di pace”. Vi invito, pertanto, a celebrare, aU’inizio del 1979, la Giomata Mondiale, poncndola, secondo l* ultimo desiderio di Paolo VI, sotto il segno dell’educazione alia pace. I. Un compito faticoso 1978 DEC 8 primo compito e vantaggio di un'educazione degna di questo nome c di rivolgere lo sguardo al di là delle tristi realtà imme­ diate o, piuttosto, dim parare a riconoscere, all’intemo stesso delle csplosioni di violenza omicida, il cammino discreto della Îiace, che giammai si arrende, che instancabilmente gu arisec le erite, che conserva e fa progredire la vita. Allora, il cammino verso la pace apparirà possibile e desiderabile, deciso e già vittorioso. Impariamo, anzitutto, a rileggere la storia dei popoli e delTumanità secondo schemi più veri di quelli di una semplice concatenazione di guerre c di rivoluzioni. Certo, il rumore de­ le battaglie domina la storia; ma sono le pause deUa violenza che hanno permesso di attuare quelle durature opere culturali, che fanno onore alTumanità. Anzi, se si son potuti trovare, nelle guerre e nelle rivoluzioni stesse, dei fattori di vita e di progresso, questi derivano da aspirazioni di un ordine ben di­ verso da quello délia violenza: aspirazioni di natura spi/ritua- 60 le quali la volontà di veder riconosciuta una dignità comune a tutta l'umanità, di salvaguardare l'anima e la libertà di un po­ polo. Laddove tali aspirazioni erano presenti, esse operavano come elemento regolatore in seno ai conflitti, impedivano fratture irrimediabili, conservavano una speranza, preparayano una nuova favorevote occasione per la pace. Laddove, invece, mancavano o si altemavano nell’esaltazione délia violen­ za, esse lasciavano libero il campo alla logica della distnizione, la quale ha condotto a durature regressioni economiche e cultural! e alla scompma di intere civiltà. Voi, che siete responsabili dei popoli, sappiate educare voi stessi ail'amore della pace, mdividuando e tacendo emergere nelle grandi pagi­ ne délia storia nazionale Fesempio di quei vostri prodecessori, la cui gloria è stata di far germinare frutti di pace: “Beati gli operatori di pace Oggi voi contribuirote all’educazione alla pace, dando il maggior riîievo possibile ai grandi compiti pacifici, che s’impongono alla famiglia umana. Nei vostri sforzi per giungere a una gestione ragîonevole e solidate delTambiente e del patri­ monio comuni delTumanità, alTabolizione della miseria che opprime milioni di uomini, alTaffermazione di istituzioni ca­ paci di esprimere e far crescere Tunità délia famiglia umana a livello regionale e mondiale, gli uomini scopriranno Taffascinante richiamo della pace, che ê riconciliazione tra di loro e riconcüiazione con il loro conteste naturale. Incoraggiando contro tutte le démagogie correnti la ricerca di forme di vita più rempbei, meno abbandonate aile spinte tiranniche degli istinti di possesso, di consumo, di dominio, più disponibili ai ritmi profond! délia creatività personale e deil’amicizia, voi aprirete per voi stessi e per tutti uno spazio immenso aile insospettate possibilité della pace. Giungere alia pace: é la sintesi ed il coronamento di ogni nostra aspirazione. La pace - come noi stessi intuiamo - è ptenezza ed è gioia. Per instaurarla tra gli Stati, si moltiplicano i tentativi negli scambi bilaterali o multilateral!, nelle con58 ferenze intemazionali, e vi / sono anche alcuni che assumono in prima persona iniziative coraggiose per stabilire la pace o all on tan are la minaccia di una nuova guerra. Si rivela, perô, al tempo stesso, che sia lc persone singole sia i gruppi non finiscono mai di regolare i loro conflitti segreti o paled. Sarobbe, dunque, la pace un ideale al di fuori della nostra portata? Lo spettacolo quotidiano delle guerre, delle tensioni, delle divisioni semina il dubbio e lo scoraggiamento. Focolai di discordia e di odio sembrano addirittura essere attizzati artificialmente da certuni che non ne portano poi Je conseguenze. E troppo spesso i gesti di pace sono ridicolmente impotenti a cambiare il cono delle cose, quando non sono sopraffatti ed, in fine, riassorbiti dalla logica dominante dello sfruttamento e deUa violenza. Qui, ad esempio, la timidezza e la difficoltà delle riforme necessarie awelenano le relazioni tra i gruppi umani. pur uniti tra loro da una lunga ed esemplare storia comune. nuove volonté di potenza propendono a ricorrere alia costrizione del numero o alla forza brutale, per sbloccare situazioni, sotto lo sguardo impotente, ed a volte interessato e complice, di altri Paesi, vicim o lontani; i più forti come i più deboli non han­ no più fiducia nelle procedure pazienti della pace. D’altronde, la paura d'una pace mal sicura, esigenze d'ordine müitare e politico, interessi economic! e commerciali conducono alia creazione di arsenali od alia vendita di armi di spaventosa capacità distruttiva: la corsa agli arm amenti preva­ le all ora sui grandi compiti pacifici, che dovrebbero unire i popoli in una solidarieta nuova, fomenta sporadic! ma san­ guinosi conflitti ed accumula le più gravi minacce. E’ vero: ad un primo sguardo, la causa della pace soffre di un handicap scoraggiante. E tuttavia in quasi tutti i discorsi pubblici, a livello sia na­ zionale che intemazionato, raramente si è tanto pariato di pa­ ce, di distensione, di Intesa, di soluzioni ragionevoli dei con­ flitti, conformemente alia giustizia. La pace e diventata lo slo­ gan che rassicura o che vuolc sedurre. Questo è, in un certo senso, un fatto positivo: Topinione pubblica delte Nazioni Quanto è deprimente per Πηdividuo la sensazione che i non sopporterebbe più che si facesse Tapologia deila guerra, e modesti sforzi in favore della pace, nella sfera ristretta delle neppure chc si corresse il rischio di una guerra ofTensiva. responsabilità di ciascuno, sono resi vani dai grandi dibattiti Ma per nccoglicre la sfida che s'impone a tutta Tumamu, poÛtici mondiali, prigionieri di una logica di semplici rapport! di fronte al difficile compito deila pace, non bastano te paro­ di forza e di cona agü arm amenti, altre ttanto è liberatore lo le. sincere o demagogichc che siano. In particolare. a livello spettacolo di istanze intemazionali sinceramente convinte cir­ degli uomini politici, degli ambienti o dei centri da cui, più o ca le possibilité della pace e appassionatamente dedite aco59 meno direttamente. più o meno se/gretamente, dipendono i struire la pace. L’educazione alla pace puô allora beneficiate passi decirivi verso li pace o, al contrario, il prolungamento anche di un rinnovalo intéressé per gli esempi quotidiani dei delte guerre o delle situazioni di violenza, è necessario che pesemplici operatori di pace a tutti i livelli: sono quegli indivi­ nctri il vero spirito di pace. E‘ necessario, come minimo, che dui e quelle famiglie che, mediante il dominio delle proprie ci si trovi d'accordo nell’appoggiarsi su alcuni principi, elemenpassioni, l’accettazione c il rispetto vicendevoli, raggiungono tari ma fermi, quali, ad esempio, i seguenti: gli affari degli uomini devono essere trattati con umanità, e non mediante la la pace interiore e la irradiano; sono quei popoli, spesso poven e provati, la cui saggezza / millenaria s’è plasmata attomo al 61 violenza, te tensioni, le liti ed i conflitti devono essere revolati bene supremo della pace, popoli che hanno saputo resistere mediante negoziati ragionevoli, e non mediante la forza. le opspesso aile ingannevoli seduzioni di progressi rapidi raggiunti poslzioni ideologiche devono essere tra loro confrontate in un con la violenza, convint! che simili guadaçni avrebbero porta­ clima di dialogo e di libera discussione; gli interessi legi trimi di determinati gruppi devono tener conto anche degli interes­ to con sé i germi awelenati di nuovi conflitti. Si, pur non ignorando il dramma delle violenze, apriamo si legitümi degli altri gruppi parimenti implicati e delle supe­ gli occhi nostri e quelli delle giovani generazioni a queste vi­ riori esigenze dei bene comune; il ricorso alie armi non puo sioni di pace , esse eserciteranno un’attrattiva decisiva. Soprat­ essere considerato come lo strumento appropriate per risolve· re i conflitti; i diritti umani imprcscrittibili devono essere sal- tutto. csselibereranno la aspirazione alla pace, chc è costitutiva delTuomo. Queste energie nuove faranno inventare un vaguardati in ogni circostanza; non è permesso uccidere per nuovo linguaggio di pace e nuovi gesti di pace. impone una soluzione. Il linguaggio è fatto per esprimere i pensieri del cuore e Ogni uomo di buona volonti puo ritrovare questi principi per unite. Ma, quando é prigioniero di schemi precostituiti, di uminità nella sua propria coscienza. Essi comspon dono al­ esso a sua volta trascina il cuore sulla sua propna china. Ocfa volonti di Dio sugli uomini; c perché diventino salde concorre, dunque, agite sul linguaggio per agite sul cuore e svenvinzloni presso i potenti e presso I debolL cos! da impregnate tare le insidic del linguaggio stesso. tutte 1c azioni, occorre ridare ad essi tutta la loro forza. E' ne­ E facile consta tare tino a che punto Tironia acerba e la cessaria uni paztente c lunga educazionc a tutti i livelli. durezza nei çiudizi, nella critica degli altri e soprattutto del11. L’educazionc alia pace Per vincere questo spontaneo sentimento d impotenza, il 7485 1 estraneo , la contestazionc e la rivendicazione sistematichc invadono te mutue relazioni pariate e spengano con la carita sociale la giustizia stessa. A furia di esprimere tutto in ter- 7486 1978 DEC 8 IOAN NES PAULUS II: NUNTIUS IN DIE PACTS FOVENDAE mini di rapporti di forza. di lotto di gruppi e di classi, di amici e nemici, si crea il terreno propizio allé barrière sociali, al disprezzo, persino alTodio e al terrorisme e alia loro apologia somiona o aperta. Al contrario, da un cuore dedito al valore superiore deUa pace derivano la preoccupazionc di ascoltare e di capirc, il rispetto dcU’altro, la dolcezza che c forza vera. la fiduaa. Un taie linguaggio mette sulla via della obbiettività, della verità e della pace. E * grande, a questo proposito, il compito educalivo dei mezzi di comunicaeione sociale, corne ha pure notevole influenza il modo con cui ci si esprime negli scambi e nei dibattiti dei confront! politici, nazionali e inter * nazionali. Voi, che siete responsabili delle Nazioni e delle Or * ganizzazioni Internazionali, sappiate trovare un linguaggio nuovo, un linguaggio di pace: esso apriré da solo un nuovo spazio alla pace. Sia il quadro aperto dalle visioni di pace, sia Tapporto of­ ferto dal linguaggio di pace, devono esprimersi in gesti di pa­ ce. Mancando questi, le convinzioni si vanificano sul nascere e il linguaggio di pace diventa retorica condannata ad un rapido discredito. Possono essere molto numerosi gli operatori di pa­ ce, sol che prendano coscienza delle loro possibilité e respon­ sabilità. E1 la pratica della pace che porta alla pace: a coloro che cercano il tesoro della pace, essa insegna che taie tesoro si rivela e si offre a coloro che realizzano modestamente, gior62 no per giorno, tutte quelle forme di pace, di cui erano capaci./ Genitori ed educatori, aiutate i fanciuUi ed i giovani a fa­ re Tcsperienza della pace nelle mille azioni quotidiane, che sono a loro portata: nella famiglia, neUa scuola, nei gioco, nei cameratismo, nei lavoro di gruppo, nelle competizioni sporti­ ve, nelle molteplici forme di conciliazione e riconciliazione nécessaire. L’ “Anno Intemazionale dei Fanciullo”, che lc Nazioni Unite hanno indetto per il 1979, dovrebbe attirare Tattenzione di tutti sul contributo originale dei fanci ulli stessi alia pace. Giovani, siate dei costruttori di pace! Voi siete operatori a pieno titolo in questa grande opera comune. Resistete alie comodità che addormentano nella triste médiocrité e alie violenze sterili con cui talvolta certi adulti, che non sono in pace con se stessi, vogliono strumentizzarvi. Seguite le strade suile quali ci spinge il vostro senso deila gratuita, deila gioia di vive­ re, deila compartecipazione. Voi amate investire le vostre energie nuove - chc sfuggono agli apriorismi discriminatori negli incontri fraterni al di là delle frontière, nelTapprendimento delle lingue straniere che facilitano la comunicazione, nei servizio disinteressato ai Paesi più poveri. Voi siete le pri­ me vittime deila guerra che spezza il vostro slancio. Voi siete la magnifica occasione per la pace. Uomini impegnati nella vita professionale e sociale, spesso è difficile per voi realizzare la pace. Non c’è pace senza giusti­ zia e senza liberta, senza un coraggioso impegno per promuo­ vere Tuna e Paîtra. La forza che allora si esige deve essere paziente senza rassegnazione né scoraggiamento, ferma senza provocazione, prudente per preparare attivamente Tauspicato progresso, senza dissipare le energie in fiam male di indignazione violenta, che subito si spengono. Contre le ingiustizie e le oppressioni, la pace è costretta ad aprirsi una strada adottando un'azione risoluta. Ma questa azione deve già portare Timpronta dei fine a cui si indirizza, e cioè una migliore accettazione reciproca delle persone e dei gruppi. Essa trovera una regolazione nella volonté di pace che sgorga dalle profondité delTuomo, nelle aspirazioni e nella legislazione dei popo­ li. E * questa capacité di pace, coltivata e disciplinata, che illu­ mina nei trovare, di fronte alie tensioni e agli stessi conflitti, le tregue necessarie a sviluppame la logica féconda e costrut· tiva. Cio che awiene nella vita sociale interna dei Paesi ha una considerevole ripercussione - per il meglio e per il peggio sulla pace tra le Nazioni. Ma - conviene ancora insistervi - questi molteplici gesti 63 di pace / rischiano di essere scoraggiati ed in parte annullati da una politica intemazionale, che non trovi, al suo livello, la stessa dmamica di pace. Uomini politici, responsabili dei Po­ poli e delle Organizzazioni Internazionali, io vi esprimo la mia stima sincera ed offre il pio pieno sostegno ai vostri sfor­ zi, spesso sfibranti, per mantenere o ristabilire la pace. An­ zi, cosdente che ne va di mezzo la félicita e addirittura la soprawivenza delTumaniti e persuaso deila grave responsabili­ té che mi incombe di fare eco all appello fondamentale di Cri­ sto: “Beati gli operatori di pace”, oso incoraggiarvi ad andare più lontano. Aprite nuove porte alla pace! Fate tutto ciô che e in vostro potere per far prevalere la voce del dialogo su quella della forza. Che tutto ciô trovi un’applicazione, anzitutto. a livello interiore: come possono i popoli promuovere 7487 n.4593 veramente la pace intemazionale, se essi stessi sono prigiomeri di idéologie, secondo cui la giustizia e la pace non si ottengono se non riduccndo alTimpotenza coloro i quali, già per prindpio, vengono considerati indegni di essere costruttori del loro proprio destino o collaborator! validi del bene comune? Nei colloqui con 1c parti contrarie, siate persuasi che Tonore e Tefficacia non si misurano sul metro delllnflcssibilité nella di­ fesa degli interessi, ma sulla capadtà di rispetto, di veriti, di bcnevolcnza e di fraternité fra le parti, in una parola sulla lo­ ro umanité. Fate gesti di pace, anche audad, che rompano con le concatenazioni fatali c con il peso delle passioni ereditatc dalla storia; poi tessete pazientementc la trama politka, cconomica e culturale della pace. Create — Tora è propizia e il tempo stringe - delle zone di disarmo sempre piu vaste. Abbiatc il coraggio di riesaminare in profondità l’inquiétante problema del commercio delle armi. Sappiate scoprire a tem­ po e siste marc con sérénité i conflitti latenti, prima che essi scatenino le passioni. Date dei quadri istituzionali adatti aUe solidarietà regionali c mondiale. Rinunziate a strumentalizzare, per conflitti di intéressé, valori legittimi ed anche spiritua­ li che vi si degradano, inasprendoli. Vigilate perché la légiti­ ma passione nei comunicare le idee si eserdti per la via della persuasione, e non sotto la pressione delle minacce e delle armi. Facendo coraggiosi gesti di pace, voi farcte emergere le aulentiche aspirazioni dei popoli e troverete in esse come dei potenti alleati per lavorare allo sviluppo pacifico di tutti. Voi educhcrete voi stessi alia pace, desterete in voi ferme convin­ zioni e una nuova capacité dIniziativa a servizio della grande causa della pace. / 64 III. 11 contributo specifico dei cristiani Tale opera di cducazione alia pace - tra i popoli, nei pro­ prio Paese, nei proprio ambiente, in se stessi - e proposta a tutti gli uomini di buona volonté, come ricorda Tenciciica Paccm in terris di Giovanni XXIII. Essa, è, in gradi diversi, a loro portata. E poiché “la pace sulla terra (...) non puô né fondais! né consolidais! se non nei rispetto assoluto delTordine stabilito da Dio” (1), i credenti trovano nella loro religione lumi e inviti e forze per lavorare nell educazione alia pace. H genuino sentimento religioso non puo che promuovere la vera pace. I pubblici poteri, riconoscendo — confè loro dovere — la liberté religiosa, favoriscono lo sbocciare dello spirito di pace nei profondo del cuore c neU'ambito delle istituzioni educative, promosse dai credenti. I cristiani, da parte loro, so­ no specificamentc cducati da Cristo e da Lui awiati ad essere operatori di pace: “Beati quelli che operano per la pace, per­ ché saranno chiamati figli di Dio” (2). Al termine di questo messaggio, c comprensibile chc io rivolga una particolare attenzione ai figli della Chiesa, per incoraggiare il loro contribu­ to alla pace c situarlo nei grande disegno di Pace rivclato da Dio in Gesù Cristo. L’apporto specifico dei cristiani e della Chiesa all ’opera comune sarà tanto più sicuro quanto più si nutrirà aile loro proprie sorgenti, alla loro propria speranza. Cari Fratelli e Sorellc in Cristo, Taspirazionc alla pace che voi condividete con tutti gli uomini, corresponde alla chiama­ ta iniziale di Dio a formare un’unica famiglia di fratelli. crea­ ta ad immagine dello stesso Padre. La Rivelazione insiste sulla nostra liberté e sulla nostra solidarietà. Le difficoltà chc incontriamo nei cammino verso la pace, sono legate in parte al­ la nostra debolezza di creature, i cui passi sono necessariamente lenti e graduai!; sono aggravate dai nostri egoismi, dai nostri peccati di ogni genere, dopo quel peccato di ongine. che ha segnato una rottura con Dio, determinando una rottura anche tra i fratelli. L’immagine délia Torre di Babele descri· vc bene la situazione. Ma noi crediamo che Gesù Cristo, con il dono délia sua vita sulla croce, c diventato la nostra Pace: Egli ha abbatuto il muro di odio, che separava i fratelli nemi­ ci (3). Ri suscita to ed entrato nella gloria del Pa/dre, l gli ci as- 65 socia mistenosamente alla sua Vita: ricondliandoci coo Dk>, Egli ripara le ferite del peccato e della divisione e ci rende ca­ paci di inscrivere nelle nostre société un abbozzo di quell uni­ té che ristabilisce in noi. I più fedeli discepoli di Cnsto sono stati operatori di pace, fino a perdonare ai lore nemici. flno ad offrire talvolta la propria vita per essi. Il lore esempio traccia la via per un umaniu nuova, che non si iccontenta più di compromessi prowisori, ma rcaluza la più profonda fraterni­ té. Noi sappiamo che Ü nostro cammino verso la pace tulla 1 Enclcl. ciLjcftr. AAS 55 (1963), p. 257. 2 Mt 5, 9; cfr. Lc. 10. 5 ecc. 3 Cfr. £? 2. 14 7488 π. 4594-4596 JOANNES PAULUS II - SACRA CONGR. PRO INSTITUTIONE CATHOLICA terra, senza perdere la sua consistenza naturale né le sue pro­ prie difficoltà, è inglobato entro un altro cammino, quello deDa “salvezza”, che trova compimento in una eterna pienez­ za di pace, in una comunione totale con Dio. E cosi il Regno di Dio, che é Regno di pace, con la sua propria sorgente, i suoi mezzi e il suo fine, permea già tutta l’attività terrena sen­ za dissolveni in essa. Questa visione di fede ha una profonda inddenza sull ’azione quotidiana dei cristiani Certamente, noi avanziamo lungo i sentieri della pace con Je debolezze e tra gli incerti tentative di tutti i nostri compagni di strada. Noi soffriamocon esri per le tragiche assenze di pace; ci sentiamo spinti a rimediarvi ancora più risolutamenter per Tonore di Dio e per Tonore dell’uomo; non pretendiamo di trovare nella lettura del Vangelo formule già pronte per realizzare - al giorno d’oggi - questo o quel progresso nella pace, Noi, pero, troviamo quasi in ogni pagina del Vangelo e deDa storia défia Chiesa, uno spirito, quello deU'amore fritemo che educa potentemente alla pace. Noi troviamo nei doni defio Spirito Santo e nei Sacramenti, una forza, ahmenuta alla sorgente divina. Noi troviamo nel Cristo una speranza. GH insuccessi non potranno rendere vana Topera per la pa­ ce, anche se i risultati immediati si rivelano fragili, anche se siamo persegui uti a causa della nostra testimonianza in favo­ re della pace. Il Cristo Salvatore unisce al suo destino tutti coloro che lavorano con amore per la pace. La pace é opera nostra: essa esige, da parte nostra, unazione coraggiosa e soiidale. Ma la pace è insieme e pnma di tutto un dono di Dio: essa esige la nostra preghiera. I cristia­ no devono essere in prima linea tra coloro che pregano ogni giomo per la pace, e devono anche educare a pregare per la pace. Essi ameranno pregare con Maria, Regina della Pace. A tutti, cristiani, credenti e uomini di buona volontà, io dico: Non abbiate paura a puntare sulla pace, a educare alia 66 pace! Laspirazione / alia pace non sarà giammai delusa. D la­ voro per la pace, ispirato dalla carità che non tramonta. produrra i suoi frutti. La pace sarà Tultima parola della Storia. Dal Vaticano, 8 dicembre 1978. - IOANNES PAULUS PP. IL 4594 1978 DEC 13.- IOANNES PAULUS II, DECRETUM. PART.· Erigitur canonice, ad instar Praelaturae nullius. Ponti­ ficium Institutum “Notre Dame of Jerusalem Center” dictum, ad peregrinos aliosque fideles in Terra Sancta recipiendos et per animationem religiosam et culturalem pastoraliter curandos exempt comme une “Praelatura Nullius”. La juridiction spiri­ tuelle sera exercée par le Délégué' Apostolique en tan que “Praelatus” ayant le chargé d’affaires du Saint-Siège corne Vicaire Général. Nous consacrons ce Centre à Notre-Dame de Jérusalem, Regina pacis, et nous l’offrons au monde comme un lieu de fécond déveoippoment spirituel. Fait au Vatican, le 13 décembre 1978. - JEAN-PAUL IL _ / 9°c- Ç *ath.76 Cath. loc. dt. (1979) 336 (verslo gallica). Adn In Doc. 4595 1978 DEC 18.-SC pro 1NSTIT. CATH-, DECR. PART.· ’’Ratio Studiorum”, a Conferentia Episcopali Galliae pro Seminariis propriis parata, canonice adprobatur Rome, le 18 décembre 1978 Excellence, La S. Congrégation a examiné avec soin la •‘Ratio studiorum * ’ préparée pour les Séminaires de France et approuvée par la récente Assemblée épiscopale de Lourdes. Nous ne pouvons que vous féliciter vivement d'avoir pu mener à bout, avec la collaboration constante des responsa­ bles des Séminaires, et sous le contrôle actif de l'épiscopat, une oeuvre de cette envergure et de cette qualité. Ce travail, heureusement et sagement conduit à son terme malgré sa difficulté, pourra servir d'exemple et d’encourage­ ment à d'autres Conférences qui n'ont pas encore perçu la gravité de cet aspect de la formation des futurs prêtres, ou plutôt qui ont pu hésiter devant une telle entreprise. La Con­ grégation pour ITducation catholique avait voulu y aider par trois documents consacrés successivement à l’enseigne­ ment de la philosophie, de la théologie et du Droit canon: nous ne pouvons que constater avec satisfaction combien la “Ratio’’ a cherché a rester en plein accord avec les textes con­ ciliaires et avec ceux qui ont voulu en orienter la mise en oeuvre. Nous voulons souligner en particulier inspiration fran­ chement et courageusement pastorale d'un texte qui, selon la ligne du Concile, veut, dans la fidélité aux principes, garder en toutes choses le souci des réalités: celle des hommes à qui te prêtre portera la lumière de la foi, celle des contextes de pensée qui sont aujourd’hui les leurs. La “Ratio” donne sa □lace de ce point de vue à l’enseignement de la philosophie si fortement requis par le Concile mais toujours en danger d'ê­ tre sacrifié, soit dans sa spécificité, soit dans sa durée. En marquant notre accord avec ce beau decument et en félicitant tous ceux qui ont porté la responsabilité et la peine de l'établir, il ne nous reste qu’à formuler deux voeux. Le premier, que l’on puisse, avec la grâce de Dieu, persé­ vérer patiemment et courageusement à la réalisation d’un tel programme, et dans le même esprit dans lequel il a été prépa­ ré, en particulier dans une collaboration étroite avec l’épis­ copat. Le second, que ce document contribue à éclairer l’opinion en France sur la qualité de l’effort qui s'accomplit dans les Séminaires, en dissipant des préjugés gravement préjudiciables aux vocations. Veuillez agréer. Excellence, les remerciements que nous vous offrons ainsi qu’à vos collègues, avec l’assurance de mes sentiments dévoués et respectueusement fraternels. - G. M. Card. GARRONE. Considerant que les Papes ont toujours porté un intérêt particulier à la Terre Sainte; Ayant devan tes yeux tes initiatives de notre prédécesseur le Pape Paul VI; Guidé par l’esprit de son Exhortation Apostolique sur la Terre Sainte Nobis in animo du 25 mars 1974; Nous érigeons par les présentes “Notre Dame of Jerusalem Center” comme Institut Pontifical en accord avec le Droit ca­ non latin; Nous le créons comme une entité légale ayant pleine capa­ cité pour traiter, procéder et agir en tant que personne légale. 1. Les buts de l'institut Pontifical Notre Dame of Jerusa­ lem Center sont de nature religieuse, culturelle et éducative. Le Centre, qui sera divisé en différentes sections (tels que maison d’accueil pour les religieux et pèlerins, centre de pro­ motion artistique et professionelte. centre d’animation religieuse et culturelle, etc.), est situé sur notre propriété à Jeru­ salem, désignée sous te nom de NotreDame. face à la PorteNeuve. 2. Notre Dame of Jerusalem Center dépend directement du Saint-Siège et sera donc dirigé et représenté en tant qumstitution, à tous égards et exclusivement, par un chargé d'affai­ res spécial du Saint-Siège. Notre Dame of Jerusalem Center étant un organisme à buts religiex et culturels, le chargé d’affaires du Saint-Siège doit être considéré comme un attaché culturel de la Déléga­ tion apostolique. Le chargé d’affaires peut pour un temps déléguer des pou­ voirs à des tierces parties et révoquer une telle délégation. 3. Le chargé d’affaires du Saint-Siège sera conseillé par un comité local, dont tes membres seront choisis parmi les communautés chrétiennes de Jérusalem et nommés par le Dé­ légué Apostolique à Jérusalem. 4 Notre Dame of Jerusalem Center doit être considere comme un Lieu saint oecuménique; il est en conséquence 7489 1973 DEC 13-19 • Ad Praesldem Conferentlae episcopalis Galliae. Prot. N. 1897/65/FRA: Doc. Cath. 76 (1979) 373-374. Adn. Vide tex­ tum ^Rationis studiorum' apud Doc. Cath. 76 (1979) 374-389. 4596 1978 DEC 19.-I0AN.-PAUL. Π, ALL. AAS71 0979) 109-111 Allocutio ad sacros Praesules, qui Consilium efficiunt Conferentiarum Episcopalium Europae, occasione habita ipsorum coetus coram admissos: De apertura et collaboratione fraterna inter Episcopos per Consilia Conferentiarum Episcopalium ultranationalia significanda et exercenda pro uniuscuiusque dicionis evangelizatione Chers Frères, Je suis très heureux de vous recevoir, car j’attribue une grande importance à ces réunions plénières de votre Conseil, auxquelles participent / des Evêques délégués 110 des Conferences episcopales de l’ensemble du continent européen 7490 1978 DEC 21 1. Cette collaboration s'effectue conformément aux sta­ tuts qui ont été canoniquement approuvés par le Saint-Siège, le 10 janvier 1977· Elle consiste à échanger régulièrement des informations^ des experiences et des points de vue sur les prin­ cipaux problèmes pastoraux qui se posent dans vos pays. Elle vous amène aussi à assumer ensemble des devoirs qui prennent une dimension européenne. C’est l'une des façons d'incarner la collégialité dans le ca­ dre de laquelle l'enseignement du Concile Vatican II peut porter tous ses fruits. La collégialité signifie ouverture récifiroque ct coopération fraternelle des Evêques au service de ’évangélisation, de la mission de l’Eglise. Une ouverture et une coopération dc ce genre sont necessaires, non seulement au niveau des Eglises locales et de l'Eglise universelle, mais aussi au niveau des continents, comme en témoignent la vita­ lité d'autres organismes régionaux — même si les statuts sont un peu différents - tels que le Conseil Episcopal Latino-A­ méricain (C.E.L.A.M.), le Symposium des Conférences Epis­ copales d'Afrique et de Madagascar (S.C.E.A.M.) ou la Fédé­ ration des Conférences des Evêques d'Asie (F.A.B.C.), pour ne citer que ces grandes Assemblées. Le Pape et le Saint-Siège se font un devoir de promouvoir de tels organismes, aux di­ vers échelons de coopération collégiale, étant entendu que les instances régionales ou continentales ne se substituent pas à l’autorité de chaque Evêque ni de chacune des Conférences épiscopales pour ce qui est des décisions, et qu’elles situent leur recherche dans le cadre des orientations plus générales du Saint-Siège, en liaison étroite avec le Successeur de Pierre. Et dans le cas présent, la dimension européenne apparaît au Pape très importante et même nécessaire. 2. Le Conseil des Conférences Episcopales d’Europe (C.C. E.E.), parmi ses nombreux échanges et acitivités, a pris une initiative importante: il organise, tous les trois ans, un sympo­ sium des Evêques d'Europe. Le symposium prévu pour cette année n’a pu avoir lieu à cause de la mort de mes deux prédé­ cesseurs et des conclaves qui ont suivi; la préparation se pour­ suit sur le thème: la jeunesse et la foi. C’est un thème très im­ portant: il faut l'aborder avec beaucoup d’objectivité et avec l’espérance des apôtres qui savent que le message du Christ peut et doit toucher les jeunes de chaque génération. J’ai eu la chance de participer au Symposium dc 1975 et 111 d'y pronon/cer une conférence. Je désire rappeler au moins quelques-unes des pensées qu’avait alors exprimées Paul VI en nous recevant. Il s'agissait de pensées regardant l’Europe, son héritage chétien et son avenir chrétien. Il nous invitait à “ré­ veiller l'âme chrétienne de l’Europe où s'enracine son unité’’; à p un fier et à ramener à leur source les valeurs évangéliques encore présentes mais comme désarticulées, axées sur des ob­ jectifs purement terrestres; à réveiller et fortifier les conscien­ ces à la lumière de la foi prêchée à temps ct à contretemps; à faire converger leur flamme par dessus toutes les barrières...(1 ). Paul VI, dans la ligne de ces pensées, a établi saint Benoit comme patron de l’Europe, et désormais, la quinzième cente­ naire de la naissance de ce saint se fait oroche. 3. L’Europe n’est pas le premier berceau du christianisme. Même Rome a reçu l'Evangile grâce au ministère des Apôtres Pierre et Paul, qui sont venus ici de la patrie de Jésus-Christ. Mais, de toute façon, il est vrai que l’Europe est devenue, du­ rant deux millénaires, comme le lit d’un grand fleuve où le christianisme s’est répandu, rendant fertile la terre de la vie spirituelle des peuples et des nations de ce continent et sur cette lancée, l'Europe est devenue un centre de mission qui a rayonné vers les autres continents. Le Conseil des Conférences épiscopales d’Europe consti­ tue une représentation particulière des Episcopats catholiques de l’Europe. Nous devons souhaiter que tous les Episcopats soient pleinement représentés dans cette organisation, avec la possibilité d’y partieper effectivement. C’est seulement dans ces conditions que l’analyse des problèmes essentiels de l’Eglise et du christianisme puet être complète. Il s'agit bien des problèmes essentiels de l’Eglise et du christianisme, abordes aussi dans une perspective oecuménique. Car s’il est vrai que toute l’Europe n’est pas catholique, elle est presque toute chrétienne. Votre Conseil doit devenir en quelque sorte pépipière où s'exprime, se développpe et mûrit, non seulement la conscience de ce que le christianisme était hier, mais la responsabilité de ce qu’il doit être demain. Cest dans ces sentiments que je vous présente mes voeux de Noël et du nouvel An. à l’intention de chacun d'entre vous, de votre Conseil, de tous les Episcopats que vous repré­ sentez et de toutes les nations de ce continent, auquel la Pro1 Cf. AAS 67 (1975). pp. 588-589. 7491 η. 4597 SACRA CONGREGATIO PRO RELIGIOSIS vidence a lié l'histoire du christianisme d’une façon aussi éloquentc. 4597 1978 DEC 21.-SC pro RELIGIOSIS, RESPONSUM. PART.· Elapso tempore ad experimenta concesso, textus defi­ nitivus Constitutionum Institutorum religiosorum submitti quantocius debet approbationi pontificiae Rome, le 21 décembre 1978 Excellence, Je vous remercie de votre lettre du 4 décem­ bre dernier, concernant l'approbation des Constitutions des Instituts religieux, qui a retenu l'attention de la Sacrée Con­ grégation pour les Religieux et les Instituts séculiers. 1. - Selon les dispositions du Motu Proprio Ecclesiae Sanc­ tae (II, η. 6), il revient au deuxième Chapitre général ordinai­ re suivant le Chapitre spécial de soumettre à l'approbation du Saint-Siège le texte définitif des Constitutions rénovées. Comp­ te tenu du rithme habituel des Chapitres, 4, 5 ou 6 ans, les Congrégations disposent donc après la conclusion du Chapitre spécial, de 8, 10 ou 12 ans environ pour effectuer les modifi­ cations opportunes. 2. - La durée et les limites de cette période devaient per­ mettre une réflexion approfondie sur la vocation propre de l'institut, ainsi que la réalisation d'expériences, tout en évi­ tant les inconvénients d’une prolongation exagérée de législa­ tion incertaine ou mal définie, prejudiciable au développe­ ment normal de la vocation des religieux et au bien réel de leurs communautés. 3. - C'est pourquoi, dans les demandes qui lui sont présen­ tées en vue de la prolongation des expériences, cette Sacrée Congrégation examine très attentivement les raisons invoquées afin d'eliminer, dans la mesure du possible, celles qui, pour des opinions “idéologiques'' (comme le mythe du “ongoing process’’) favoriseraient une instabilité non justifiée ou té­ moigneraient d'une crainte excessive devant la difficulté de l’entreprise. 4. - C’est ainsi, par exemple, que le désir manifesté par quelques Instituts d attendre la promulgation du nouveau co­ de pour la rédaction de leurs Constitutions ne semble pas de­ voir être retenu. En effet, le nouveau code n’apportera pas de modifications substantielles de base à la législation en vigueur, et si quelques articles réclament des changements, il sera tou­ jours facile, le moment venu, de faire les mises au point né­ cessaires. Il faut d'ailleurs observer à ce propos que le schéma du nouveau code qui circule depuis deux ans, n’est pas définitif et qu'il recevra une reélaboration assez importante. 5. - D’autre part, quand des conditions vraiment spécia­ les, ou les études sur le charisme du fondateur, ou encore les structures d'une Congrégation, ou le concept de sa mission ré­ clament un supplément de réflexion, il apparaît généralement qu’un délai de deux ou trois ans est suffisant pour oermettre de les mener à terme, sans prolonger jusqu’en 1986-87 la pé­ riode expérimentale. En regie générale, cette Sacrée Congrégation limite aux années 1983 ou 1984 les prolongations retenues opportunes. Si le Chapitre ordinaire n’est pas prévu pour cette date, les Instituts envisagent assez facilment de convoquer un Chapi­ tre extraordinaire, amplement justifié par l’importance de la question à traiter. 6. - Il convient d’ailleun de remarquer à ce propos que bon nombre de religieux estiment le moment venu de présen­ ter clairement aux jeunes qui s'interrogent le visage caracté­ ristique de leur Congrégation et par conséquent, de se donner des Constitutions stables dont ils ont compris tout l'intérêt. Désireux en outre d’exprimer par écrit ce qu’ils ont de meil­ leur en eux, les Instituts sentent vital pour eux-mêmes de “dire leur projet", de le faire reconnaître et approuver par ITglise Cette attitude constatée depuis quelque temps incite ce Dicastére â soutenir et encourager les efforts réalisés un peu partout pour h préparation des Constitutions définitrves d’autant plus que les Instituts ayant déjà obtenu l'approba­ tion. en ont éprouvé une grande satisfaction et une vitalité accrue. 7492 η. 4598-4599 SS. CC. PRO INSTIT. CATHOLICA · PRO SACRAMENTIS ET CULTU 1978 DEC 22 DEC ... Je profite volontiers de h circonstance pour me redire de Votre Excellence, Je fraternellement dévoué dans le Seigneur. - Augustin Mayer, Secrétaire. Elio Gambari. Sous-secretaire rum purificatione. XV- De calicis velo cooperiendi. XVI - De mentione Sanctorum in Prece eucharistica • Secretario S. Congregationis pro Gentium Evangelizatio­ ne, Prot. N. SpR 361/75: ISCRIS 5 (1979) 240-242. Adn. In ISCRIS 5 (1979) 233-240. Sigla: MR IGMR 4598 1978 DEC 22. - SC pro INSTIT. CATH., DECR. PART.· Studium Theologicum Fuldense in Facultatem Theo­ logicam canonice erigitur Insigne Fuldense Studium Theologicum venerabilem suam persequitur scientificam traditionem a S. Bonifacio saeculo VIII incoeptam annoque Domini DCCXLII Scholae Mona­ sticae erectione necessariis studiorum mediis solidatam. Quae Schola, suum aetatis florem Abbate Rabano Mauro moderan­ te attingens, subsequentibus saeculis in suo opere explendo excelluit et saeculo XVI, catholicae restaurationis tempore a Summis Pontificibus promotae, novo impulsu aucta est. Huiusmodi incrementum signum fuit eiusdem erectio, a. D. MDCCXXXn peracta, in universitatem peculiari vinculo Summo ipsi Pontifici coniunctam. Cum vero a. D. MDCCCV civiliter suppressa sit, eius munera in Fuldensi Seminario quo­ dammodo perrexerunt. Saeculo dein XIX ineunte, in eodem Seminario in Superiorem Scholam Philosophicam Theologi­ cam feliciter constituta est. Recentioribus iam annis elabentibus, sacrorum hoc studio­ rum domicilium tale momentum adeptum est, ut a Germani­ ca Episcopali Conferentia (tignum omnino haberetur quod ad dignitatem Facultatis efferri posset. Quapropter Sacra Congregatio pro Institutione Catholica, cum compererit in hoc Studio omnia adesse ac servari quae a nonnis academicis Sanctae Sedis requiruntur, quoad praeser­ tim selectorum docentium numerum, postulatis Episcopi Fuldensis, Exc.mi ac Revjni Domini Eduardi Schick, perlibenter annuens, auctoritate a Summo Pontifice Johanne Paulo div. Prov. Pp, II sibi concredita, in Dei Optimi Maximi doriam Ec­ clesiaeque decus ac incrementum. Studium Theologicum Fuldense in Facultatem Theologicam hoc decreto canonice erigit erectumque declarat, ad quin­ quennium auidem atque experimenti gratia, facta eidem po­ testate academicos Sacrae Theologiae gradus Diplomatis, Li­ centiae ac Doctoratus ad normam canonicarum de studiis su­ perioribus legum conferendi. Insuper idem Dicasterium Episcopum Fuldense pro tem­ pore, Ordinarium loci, eiusdem facultatis Magnum Cancella­ rium statuit, nominat atque renuntiat, omnia ipsi agnoscens tribuensque huiusmodi muneris officia ac jura, in primis ca­ tholicae doctrinae orthodoxiam, morum probitatem ecclesiaiticamque disciplinam diligenter promovendi ac vigilanter tu­ tandi, Docentibus quibuslibet missionem canonicam ante­ quam nominentur concedendi et pro necessitate revocandi, peculiaria Facultatis Statuta. Studiorum Ordinationes atque Programmata Sacrae Congregationi eidem approbanda vel op­ portune immutanda proponendi; ceteris servatis de iure ser­ vandis, contrariis quibuslibet minime obstantibus. Datum Romae, ex aedibus Sacrae Congregationis, d. XXII m. Decembris a. D. MCMLXXVUI. - Gabriel M. Card. GARRONE, Praefectus. Antonius M. Javier re Ortas, Archiep. tit Me tensis, a Secretis. OM = Mtoa/e Romanum, editio typica altera 1975: sequitur numerus paginarum. ■ Inititutio generatu MUsalit romani, in MR 1975: sequitur numerus articuli; = Ordo MUsae, in MR 1975: sequitur numerus pa­ ragraph!. I - De gestibus et corporis habitibus DUBIUM 1. Contingit in coetibus liturgi cis magna varie­ tas gestuum et corporis habituum in cursu celebrationis. Exempli gratia debentne fideles: a) stare durante oratione su­ per oblata? b) genuflectere post Sanctus ac tota Prece eucha­ ristica durante? c) sedere post communionem? RESP. Ut assolet, IGMR dat regulas simplicissimas ad has quaestiones solvendas (IGMR 21): a) Fideles stant dum ora­ tiones praesidentiales proferuntur, ergo etiam durante oratio­ ne super oblata; b) Item, fideles stant durante tota Prece eu­ charistica, excepta consecratione. Practice, fideles genuflexi manent ab epiclesi ante consecrationem usque ad acclamatio­ nem post consecrationem, c) Fideles sedere possunt durante silentio post communionem. Ea quae supra definiuntur minime supervacua censenda sunt, quia eo tendunt, ut unitas sese gerendi habeatur in coetu qui Eucharistiam celebrat, et ideo manifestetur unitas in fide et in cultu communitatis. Videntur saepe fideles, statim post Sanctus, et adhuc saepius post consecrationem, corporis habi­ tu diverso quasi oblivisci se esse participes Liturgiae Ecclesiae, quae est summa actio communitatis, et non tempus sese alie­ nandi in actionem devotionis privatae. Il - De incensatione DUBIUM 2. In Missa cum populo modo sollemniore cele­ branda, adhibentur diversi modi turificandi oblata et altare: alter simplex ac planus, alter idem ac ritus turificandi prae­ scriptus in praecedenti MissalL Quinam usus sequendus est?. RESP. Numquam obliviscendum est Missale Pauli Papae VI, inde ab anno 1970, successisse in locum illius, qui impro­ prie “Missale S. Pii V" nuncupatur (1), idque ex Intern, sive pro textibus, sive pro rubricis. Ubi rubricae Missalis Pauli VI nihil dicunt aut parum dicunt singillatim in nonnullis loch, non ideo inferendum est quod oporteat servare ritum anti­ quum. Proinde, non sunt iterandi gestus multiplices atque im­ plexi turificationis iuxta praescripta Missalis prioris (cf. Missa­ le Romanum, Typis Polyglottis Vaticanis, 1962: Ritus servan­ dus VII et Ordo incensandi, pp. LXXX-LXXXIII). In turificando, celebrans (IGMR 51 et 105) hoc simplici modo procedat: a) erga oblata: triplici ductu turificat, sicut agit diaconus erga Evangelium; b) erga crucem: triplici ductu turificat, quando ahte eam celebrans venit; c) erga altare: pas­ sim turificat a latere, dum circuit altare, nulla distinctione facta inter mensam et latera. III - De loco e quo Verbum Dei annuntiatur DUBIUM 3. In casu quo presbyter qui, parvo adstante coetu, celebrat, sine sede celebranti destinata ac sine loco proprio pro Liturgia verbi peragenda, potestne sacerdos: a) ad altare permanere durante ipsa Liturgia Verbi? b) ponere Mis­ sale in latere dextro vel in medio altaris? c) quodnam latus sinistrum vel dextrum altaris nuncupatur? RESP. a) Normae liturgicae visentes plane distinguunt ab altari locum verbi proclamandi (IGMR. 257-272). Si loca nondum aptata sunt iuxta instauratam Liturgiam — quod sine mora fieri debet - opus est saltem sedem pro celebrante et Ïiluteum mobilem pro lectore disponere. Ubi ipse celebrans ector esse debeat, praesertim pro Evangelic, proclamet ex pluteo mobili. In casu perraro, quo ne scamnum quidem poni possit, presbyter potest ad altare consistere, Missali et Lectio• AKKR 147 (1978) 480-481. nario super altaris “tegite” exstantibus. b) Hoc “tegile" manifeste collocari debet in loco aptiore ad celebrantis lectionem, verbi gratia in medio altaris. Usus collocandi “tegile” in latere sinistro pervenit ab aetate qua ca­ 4599 lix ab Initio Missae erat in medio altaris. Quod quidem nunc, post instaurationem liturgicam, minime obtingit, cum calix collocetur in abaco, extra altare. 1978 DEC - · SCpro SACR. et CULTU DIV., RESP. PART.· c) Nuncupatur altaris latus sinistrum quod a sinistra, dex­ Responsa ad proposita dubia ad Ordinem Missae: trum quod a dextra celebrantis est. I · De gestibus et corporis habitibus. II - De incensatioDUBIUM 4. Alicubi, sublata sunt genuflexoria in eccle­ ne. Ill - De loco e quo Verbum Dei annuntiatur. IV - De siis, quapropter fideles tantum stare vel sedere possunt, non sine detnmento reverentiae et adorationis Eucharistiae debitae. lectionibus proferendis. V - De Missis concelebratis. RESP. SuppeUex aedium sacrarum aliquam relationem VI · De doxologia Canonis proferenda. Vll - Dc Άhabet ad consuetudinem uniuscuiusque locL Exempli gratia, gnus Dei * ad fractionem panis. Vlll - De ritibus con­ in Oriente inveniuntur tapeta; Romae in basilicis, nostris tan­ clusionis. IX - De percutione pectoris in quibusdam tum diebus, plerumque scamna habentur, quae genuflexoriis formulis Missae proferendis. X - De aestibus reveren­ carent, idque ad ingentes multitudines accipiendas. Nihil im­ tiae cum inclinatione corporis. XI - De elevatione et pedit quominus fideles genuflexi maneant humi ad suam adoiunctione manuum. XII - De positione manuum ante ? Yld« Pet?vJr?.unel: i fcolutton du Jfü„| Ro Communionem. ΧΠ1 - De 'Gloria * et ’Credo * recitan­ iaS XXU1- ’UP" pp' 246 258 ; pnwertim p. Zob, tuo anno ίσοΖ. do alternarim cum populo. XIV - De vasorum sacro- 7493 7494 1978 DEC ... SACRA CONGREGATIO PRO SACRAMENTIS ET CULTU DIVINO η. 4599 rationem manifestandam, quantumvis res incommoda inve­ niatur. In casibus, in quibus genuflect! non possit (cf. IGMR 21), profunda inclinatio et modus digne sese gerendi, signa erunt reverentiae et adorationis manifestandae tempore conse­ crationis et communionis. pretari posset veluti signum desiderii, quod coetus haberet magis magisque actioni liturgicae participandi, opus tamen est, ut coetus hoc faciat recte et secundum veritatem. Haec apparens progressio est reapse regressio: etenim manifestat oblivionem partis quae unicuique obtingit in liturgica celebra­ tione. Cf. Const. Sacrosanctum Concilium, 28: ... quisque, IV - De lectionibus proferendis sive minister sive fidelis, munere suo fungens, solum et totum id agat, quod ad ipsum ex rei natura et normis liturgicls per­ tinet. Accidit quod in hoc tertio casu, plerumque Arnen finale a DUBIUM 5. Ante biblicas lectiones, interdum presbyteri vel lectores laici proclamant subtitulos peri copae vel etiam ru­ bricam: Prima lectio, altera lectio, etc. Fas est hanc consuetu­ dinem sequi? RESP. Patet quod non. Sicut omnes rubricae, tituli prima lectio, secunda lectio sunt indicationes in commodum legen­ tis. Circa subtitulos, qui constant, vel ex sententia e textu de­ cerpta, vel ex compendio ipsius lectionis, sunt pariter indica­ tiones utiles ad delectum peragendum inter diversos textus, praesertim in Communibus. Unicus titulus proferendus, ille est quo liber biblicus vel, si casus fert,eius auctor enuntiantur. Exempli gratia: Lectio Episcolae scundae beati Pauli apostoli ad Timotheum ... Lectio sancti Evangelii secundum Marcum. V · Dc Missis concelebratis DUBIUM 6. In concelebrationibus peragendis, modi dif­ ferentes inveniuntur in sequentibus actionibus: □) Interdum, probe distinguitur vox celebrantis principalis, dum concele­ brantes submissa seu modesta voce Precem eucharisticam pro­ ferunt. Alibi, e contra, quoddam quasi certamen elatarum vo­ cum auditur, dum unusquisque ceteros quasi superare conten­ dit. b) In epiclesi peragenda ante consecrationem, non omnes celebrantes manus protendunt erga oblata ad invocandam ac­ tionem Sancti Spiritus, dum diligentissimi sunt in proten­ denda manu durante consecratione, c) In ipsa epiclesi non­ nulli manum retrahunt simul ac celebrans principalis signave­ rit super oblata, dum alii porrectas tenent manus donec tex­ tus epiclesis finiatur. Quidam modus sequendus est? RESP. Ad optimum secernendum in hac varietate, satis erit perpendere naturam functionum, quae peraguntur ab uno­ quoque, et naturam gestuum ipsis respondentium. a) Iuxta IGMR 170, coetus fidelium distincte percipere debet vocem praesidentis: quod obtineri potest mediante microphonio sensibili et bene collocato, et praesertim ex mo­ destia vocum concelebrantium (submissa voce). Alio quin, in secundo casu considerato, unitas tenoris et rytmi ad intelle­ gendum textum ex parte coetus obtineri nequit. b) Illud satis curiosum est, quod Missalis normae contem­ plantur casum plane oppositum quam qui supra consideratur: durante epiclesi consecrationis omnes celebrantes debent im­ ponere manus super oblata (IGMR 174a, 180a, 184a, 188a: manibus ad oblata extensis) in invocanda actione Spiritus sanctificantis; dum consecratione durante, concelebrantes tendunt manum dexteram ad panem et calicem, si opportu­ num videtur (IGMR 174c, 180c, 188c): idque cum recitant verba Domini, scilicet usque ad “Hoc facite in meam com­ memorationem" inclusive. c) Actus imponendi manus debet comitari verba precis. Hac de causa rubricae Ordinis Missae (90, lo3, 110, 119) in­ dicant finem huius actus per verba: fungit manus, VI - De doxologia Canonis proferenda DUBIUM 7. In proclamanda vel cantanda doxologia qua Prex eucharistica concluditur, revera satis diversi usus obser­ vantur: a) Interdum haec conclusio dicitur vel canitur a solo celebrante principali, b) De more dicitur vel canitur ab omni­ bus concelebrantibus, c) Alicubi haec conclusio dicitur aut canitur ab universo coetu. Quaenam regula sequenda est? RESP. In omni coetu, praesidentis est ex more aperire et claudere actionem, cuius causa congregatur. In casu Euchari­ stiae, pars essentialis totius celebrationis est plane Prex eucha­ ristica, quae pergit a praefatione ad doxologiam finalem in­ clusive. Proinde, praesidentis est aperire hanc Precem per praefationem, quam sequitur Sanctus, ubi intervenit coetus, deinde profertur Vere Sanctus (aut parilis textus) a solo prae­ sidente. Circa conclusionem, tres casus supra relati has ani­ madversiones postulant: a) Iure competit praesidenti, qui Precem eucharisticam aBsruit, ipsam quoque claudere in recitanda doxologia finali. oc demum in pnmis indicat IGMR 191: Doxologia finalis Precis eucharistica * a solo celebrante principali... profertur. b) Secundus casus est potissimum in casu, qui quidem u- sus celeriter et universaliter diffusus est inter concelebrantes proclamantes aut cantantes simul hanc conclusionem. Hic usus pariter est iuxta IGMR 191, ubi in secunda parte talis usds significatur: ... aut ab omnibus concelebrantibus una cum celebrante principali profertur. c) Secus ac in duobus prioribus casibus, proclamatio vel cantus huius conclusionis ab universo coetu peracta, est ex­ tensio illegitima, non modo sub simpligi aspectu disciplinari cum sit contra normas nunc vigentes, sed altiore quoque ra­ tione, qua nimirum pugnat cum ipsa natura ministeriorum et textuum. Etiamsi extensionem ad universum coetum aliquis inter­ 7495 nemine vel vix umquam dicitur aut canitur. Si e contra obsercantur indicationes datae in Ordine Missae (100, 108, 115, 124: Populus acclamat: Arnen) adhiberi possunt, ad amplifi­ candam hanc responsionem, cantus ornati qui vim et sollem­ nitatem afferunt acclamationi totius populi (2). VII - De “Agnus Dei” ad fractionem panis DUBIUM 8. Quoties dicendum aut canendum sit Agnus Dei, ex iis quae in Ordine Missae innuuntur? RESP. Ratio huius testus est comitari fractionem panis consecrati donec particula immittatur in calicem (IGMR 56e). Practice, duo casus considerandi sunt: a) Si praesidens est unicus celebrans, vel si pauci adsint concelebrantes, tunc fractio panis satis celeris est. De more Agnus Dei ter dictum vel cantatum, ut dicitur in Ordine Mis­ sae 131, sufficit ad comitandam actionem. b) In casu quo multi sint concelebrantes vel fractio panis diutius prorogetur, tunc potest pluries iterari Agnus Del us­ que ad finem fractionis, secundum rubricam OM 131: Quod etiam pluries repeti potest ... et iuxta indicationem IGMR 56e: Haec invocatio repeti potest quoties necesse est ... VIII - De ritibus conclusionis DUBIUM 9. Usus benedictionum sollemnium et precum super populum quae in Missali Romano inveniuntur (in edi­ tione typica altera 1975, pp. 495-511) conclusionem Missae maiori amplitudine et sollemnitate exornat. Hic ritus finalis magis in dies invalescit, deinceps ac textus vertuntur et in Missalis uniuscuiusque regionis inseruntur. Habetur tamen et­ iam in hac re praxis diversa: a) Celebrans omittit salutationem Dominus vobiscum, quae praecedit benedictionem, b) Diaconus vel celebrans omittit invitatorium: Inclinate vos ad benedictionem,ut in Mis­ sali (MR 495 et 507). c) Presbyter omittit extendere manus super populum (MR 495 et 507). d) Ad benedictionem, pre­ sbyter quandoque verbis utitur: Benedicat vos .... quando­ que: Et benedictio Dei... RESP. Dubia orta ex his differentiis, etiam in hoc casu, solvi possunt ex attenta lectione Missalis Romani: a) Rubricae Missalis (IGMR 124; Ordo Missae 142) presse statuunt conclusionem celebrationis sic evolvendam esse: primum salutatio (sacerdos... salutat populum), deinde bene­ dictio (subdit... bendicens), postea valedictlo (statim subiungit). Praeterea, loco formulae consuetae benedictionis: Bene­ dicat vos .... quae sequitur salutationem celebrantis, potest as­ sumi aliqua e benedictionibus sollemnibus vel e precibus su­ per populum. Patet has formulas stare pro textu benedictio­ nis ordinariae. Ipsis proinde praeponenda est salutatio cele­ brantis: Dominus vobiscum. b) Rubrica quae est in capite huius partis Missalis habet: ... dicere potest invitatorium: Inclinate vos ad benedictionem (MR 495 et 5)7). Ergo diaconus, vel sacerdos celebrans, libere potest hoc invitatorium recitare, vel aliis verbis enuntiare, ve! omnino omittere. c) Ex adverso, eadem rubrica indicat explicite: Sacerdos, manibus super populum extensis, dicit benedictionem. Sacer­ dos igitur tenet manus extensas super populum durante tota benedictione, populo interim respondente Arnen ad singulas partes ipsius benedictionis. Eundem gestum peragit etiam su­ per coetum durante oratione super populum. d) Celebrans dicit de more: Benedicat vos ... (MR editio typica altera, pp. 495-506). IX - Percutio pectoris DUBIUM 10. In quibusdam formulis proferendis, uti v. g. Confiteor, Agnus Dei. Dominus non sum dignus, tum ex par­ te sacerdotum tum ex parte fidelium gestus verba comitantes non semper lidem habentur: nonnulli in supradictis formulis dicendis triplici ictu pectus sibi percutiunt, alii vero semel. Quisnam usus legitime retinendus videtur? RESP. Haec in casu meminisse iuvabit: i) Gestus et verba saepe saepius vim sibi Invicem conferunt. 2) Hac in materia, ut m ceteris, liturgica instauratio veritatem et simplicitatem prosecuta est. secundum illud Sacrosancti Concilii: Ritus ** no­ bili simplicitate fulgere debent —** (Sacrosanctum Conci­ lium, 34). Dum in Missali Romano, auctoritate Concilii Tridenttal promulgato, gestus etiam minimi frequentissime verba proee2 Videatur exempli gratia, triplex Arnen. quod canitur a populo in Miscis a Summo Pontifice celebratis, aut stmplictue Arnen in Mlsaale Gallicum 1974. p. (130) relatum. 7496 η. 4599 SACRA CONGREGATIO PRO SACRAMENTIS ET CULTU DIVINO quebantur, Missalis Romani, auctoritate Concilii Vaticani II instaurari, rubricae discretione perspicuae inveniuntur quoad gestus. Quibus dictis: a) Verba mea culpa, mea culpa, mea maxima culoa quae in Confiteor inveniuntur, huiusmodi rubrica in Missali Roma­ no instaurato introducuntur: Omnes simul... perçu tien tes si­ bi pectus, dicunt ... (OM, n. 3). In priori Missali, eodem loco, rubrica sic sonabat: Percutit sibi pectus ter. Non videtur igi­ tur quod ter sibi pectus percutere aliquis debeat, in proferen­ dis latino vel alio sermone talibus verbis, etiamsi dicatur meo culpa, mea culpa, mea maxima culpa. Sufficit quod percutio pectoris flat. Patet etiam quod unus tantummodo aestus sufficit in illis linguis, in quibus verba ad culpam manifestandam simplicio­ re modo reudita sunt, uti, verbi gratia, lingua anriica: “ I have sinned through my own fault , vel lingua gallka: “Oui, j’ai vraiment péché”. b) Missalis Romani instaurati discretio manifestatur prae­ cipua etiam in ceteris memoratis textibus, scilicet Agnus Dei et Domine non sum dignus, qui verbis aliquomodo paeniten­ tiae et humilitatis fractionem panis et invitationem fidelibus ad Eucharistiam suscipiendam comitantur. Uti dictum est in responsione n. 2 Commentariorum “No­ titiae”, 1978, p. 301: ubi rubricae Missalis Pauli VI nihil di­ cunt, non ideo inferendum est quod servare oporteat anti­ quas rubricas. Missale instauratum antiquum non supplet, sed substituit. Revera Missale prius ad Açnus Dei indicabat: ter pectus percudens·, et in proferendo triplex Domine, non sum dignus percudens pectus... ter dicit. Cum vero Missale novum nihil de hoc dicat (OM 131 et 133), nulli ratio postulat ut his invocationibus gestus aliquis adiungatur. X · Gestus reverentiae 1978 DEC ... Proinde ritus pristinus retinendus non est, qui inter alia hoc in momento celebrationis significabat: fungit manus ante pectus et caput inclinat, cum dicit: Gratias agamus ... b) Ad benedictionem in fine Missae quod attinet, novus OM dicit tantummodo (n. 142): Sacerdos benedicit populum dicens ... dum rubricae prioris Ordinis, post dimissionem Ite, Missa est, sic indicabant gestum benedictionis quinque evolu­ tum temporibus: Elevatis oculis, extendens, elevans, et /un­ gens manus, caputque Cruci inclinans, dicit: Benedicar ... et versus ad populum ... prosequitur: Pater ... Nunc vero sim­ plex gestus ille requiritur, qui a respondenti rubrica indicatur, scilicet signum crucis super populum facit, dum verba Pater, et Filius·:., profert. XII - Positio manuum DUBIUM 13. Immixtione peracta, durante oratione Do­ mine lesu Christe vel Perceptio corporis, nonnulli celebran­ tes manus iunctas super altare adhuc imponunt atque, capite inclinato, textum orationis secreto proferunt. Estne modus iste adhuc servandus? RESP. Vestigia rituum antiquorum iterum his in rebus de­ prehenduntur. Ad dubium solvendum attendendae sunt sem­ per normae OM, cura habita ne quid adiungatur et principio a Summo Pontifice loanne XXIII humaniter dato etiam hac vi­ ce prae oculis habito: “Conforta et difficilia, simplicia red­ dite: simplicia autem nolite perturbare". Vetus Ritus servandus revera circa hanc orationem ita In­ dicabat (X. 3): Tunc manibus lunetis super altare positis, ocu­ lisque ad Sacramentum intentis, inclinatus dicit secreto ... OM Pauli VI (n. 132) pressius definit quod in n. 114 dicitur IGMR: "Sacerdos, deinde, manibus lunetis, dicit secreto' *. Quapropter celebrans positione erecta stat, manibus ante pec­ tus lunetis. DUBIUM 11. Quidam gestus reverentiae ponendi sive ex parte celebrantis sive ex parte fidelium, in desuetudinem ali· ouomodo venerunt, uti, verbi gratia, inclinatio corporis pro­ funda, facienda loco genuflexionb antea adhibitae ad verba XIII “Gloria” et “Credo” quae Mysterium Incarnationis in professione fidei annunclat. Suntne gestus isti adhuc servandi? DUBIUM 14. Quando Gloria et Credo non canuntur sed tantummodo proferuntur, aliquando celebrans recitationem RESP. Patet quod homo fidem suam necnon devotionem altematim instituit cum populo de his textibus. Cum vero aet reverentiam non tantum verbis sed etiam gestibus et habitu corporis exprimere debet. Hoc autem maiore cura fleri opor­ gatur de hymno atque fidei professione, quae coetum univer­ tet, cum aestus qui post restaurationem liturgicam praescri­ sum aliquomodo secum trahunt, quaeritur num huiusmodi praxis secundum rubricas inveniatur. buntur, minus frequenter et simpliciores indicentur. Ita OM et IGMR nonnulla momenta assignant, in quibus RESP. Rubricae OM, modo practico exaratae, de hymno gestus verba comitari debeant. Sufficit recolere n. 234 IGMR Gloria haec tantummodo habent: cantatur vel dicitur hvmnus ad huiusmodi casus diversos agnoscendos: (n. S); et quoad Credo: fit... professio fidei (n. 15). Ut ple­ Inclinatio capitis fit cum Divinae Personae simul nominan­ rumque evenit, IGMR progressum indolis spiritualis manife­ tur, ad nomen lesu, Beatae Mariae Virginis et Sancti, in cuius stat (nn. 31 et 43), qui naturam coram unit ariam his textibus honorem Missa celebratur. propriam inducit, formam dialogi in proferendo minime ex­ Inclinatio corporis seu profunda fit ad altare, si tabernacu­ cludens. Et re vera: lum cum Sanctissimo Sacramento non adsit; ad orationes a) Quoad Gloria, IGMR 31, ratione servata valoris, haec Munda cor meum. In spiritu humilitatis. Supplices re roga­ habet: Cantatur vel a coetu fidelium, vel a populo altematim mus, ad verba Er incarnatus est... homo factus est in profes­ cum schola, vel ab ipsa schola. Si non cantatur, recitandum sione fidei. Hoc in casu etiam rubrica Ordinta Missae n. IS ha­ est ab omnibus, simul aut altematim. Ita hymnus Gloria po­ bet: Omnes se inclinant. tius cani debet. Alioquin ab omnibus recitatur sive una simul Meminisse iuvabh quod in Nativitate Domini, tum ad Mis­ sive altematim. Celebrans autem seipsum sociabit in casu sive sam in Vigilia, tum ad Missam In nocte, in aurora, in die, ad cantui sive communi proclamation! coetus, aut uni e coeti­ verba Et incarnatus est genuflectitur (cfr. MR, pp. 153, 155, bus, qui dialogum inter se faciunt, aut ipse hymnum profert 156, 157); similiter ad Missam in Annuntiatione Domini (cfr. altematim cum coetu. MR, p. 538). Pro consecratione panis et vini, in eodem n. 234 praescri­ b) Quoad Credo, IGMR 44 dicit: Symbolum autem dicen­ bitur: “Sacerdos parum se inclinat cum, in consecratione, ver­ dum est a sacerdote cum populo ... Si vero in cantu profertur, ba Domini profert’’ (IGMR 234b). Insuper Ipse genuflectit de more ab omnibus aut altematim cantetur. Ergo, sive canta­ post ostensionem hostiae, post ostensionem calicis (IGMR tus sive recitatus. Credo est cuncti coetus liturgici, qui ipsum 233); genuflexus adorat (OM 91-92.104-106,111-112,120-121). proclamat per modum unius (ab omnibus), vel cantat duobus alternantibus choris. Ad concelebrantes quod attinet, ipsi stant ad elevationem hostiae et calicis, ea aspicientes, ac postea profunde se incli­ nantes (IGMR 174c, 180c. 184c, 188c). Similiter ante communionem, gestus reverentiae et fidei XIV - De vasorum sacrorum purificatione ponitur sive ex parte celebrantis sive ex parte fidelium, qui Eucharistiam accipiunt. Ita pro celebrante IGMR 115 et OM DUBIUM 15. Distributione Communionis expleta, saepe 133 dicunt: ... sacerdos genuflectit, accipit hostiam, etc.; si­ conspicitur sacerdos purificans vasa sacra (calicem, patenam militer pro concelebrantibus a Missali statuitur: Concelebran­ et oyxidem) In medio altaris. Nonne locus et tempus ad hoc tes ... genuflectunt et Corpus Christi reverenter ex altari acci­ faciendum aptiora eligi possunt? Potesne alius minister vasa piunt (IGMR 197). Ad fiaeles vero quod attinet, quando Eu­ sacra purificare? charistia stantes accipiunt, aliquod signum reverentiae facere RESP. a) Serventur indicationes in IGMR contentae. debent (IGMR 244c, 245b, 246b. 247b). Principium generale habetur in n. 2 38: Kara sacra purifican­ XI - Elevatio ct iunctio manuum tur a sacerdote vel a diacono vel ab acolytho post Commu­ nionem vel post Missam, quantum fleri potest ad abacum. In­ DUBIUM 12. Nonnulli celebrantes consuetudinem ha­ dicatio relate ad tempus (post Communionem vel post Mis­ bent manus elevandi, deinde eas coniungcndi. durante dialogo sam) completur a n. 229 quoad locum: Purificatio calicis flt qui Praefationem antecedit, et Initio benedictionis ultimae. ad larus altaris. Quo praescripto innuitur quod celebrans Alii vero gestus huiusmodi neglegunt. Quid vero faciendum? numquam stat in medio altaris, dum vasa sacra purificat (cf. etiam n. 120). RESP·, Ut plerumque accidit, agitur de habitu qui e rubri­ cis Missalis prioris provenit. Servandae autem sunt Indicatio­ b) Alia peculiaria aliis in locis eiusdem IGMR inveniuntur. nes OM, quae in duobus allatis casibus clarae sunt: Quoad sacerdotem in n_ 120: Distributione Communionis ex­ a) ad dialogum Praefationis quod attinet, n. 27 (MR 392) pleta, sacerdos. ad altare reversus. colligit fragmenta, si quae sint, deinde stans ad latus altaris, vel ad abacum, purificat pa­ exacte dicit: — manus extendens, dicit: Dominus vobiscum. tenam velpyxidem asper calicem, postea purificat calicem... - manus elevans. prosequitur: Sursum corda. - manibus ex­ et... pu rifleat orio exterget. Si vasa purificata sunt ad altare a tensis, subdit: Gratias agamus Domino Deo nostro. — prose­ ministro deferantur ad abacum. Ucet tamen vasa purificanda. quitur Praefationem, manibus extensis. 7497 7498 1978 DEC praesertim si sint plura, opportune cooperta, /n altari vel ab aco super corporale relinquere eaque post Missam, populo di­ misso, purificare. Quoad diaconum in n. 138: Distributione Communionis expleta, diaconus cum sacerdote ad altare revertitur, colligit fragmenta, si quae sint, deinde portat calicem et alia vasa ad abacum, tbique ea purificat et de more componit... Licet ta­ men vasa purificanda, opportune cooperta, in abaco super corporale relinquere, eaque, post Missam, populo dimisso, pu­ rificare. Quoad acolythum in n. 147: Distributione Communionis expleta, sacerdotem vel diaconum in vasis sacris purificandis et componendis adiuvat. Absente vero diacono, acolythus va­ sa sacra ad abacum defert ibique purificat et componit. Quae de sacerdote, de diacono et de acolytho dicuntur, valent etiam pro ministro extraordinario qui legitime Com­ munionem distribuit (cf. S. C. de disciplina Sacramento­ rum, Instr. Immensae caritatis, 294-1973; Rituale Roma­ num, De sacra Communione et de Cultu mysterii eucharistici extra Missam, 2 l-VI-1973, n. 17). Confer insuper IGMR n. 299 ad sacerdotem quod attinet Missam sine populo celebrantem, nn. 202-206 ad Missam con­ celebratam quod attinet. XV - De calicis velo DUBIUM 16. Permultis in locis rare adhibetur velum ad calicem cooperiendum qui in abaco ante Missam paratur. Num normae recentiores datae sunt ad usum huiusmodi sup­ primendum? RESP. Nulla norma ne recens quidem data est, quae n. 80c IGMR immutet, ubi legitur: Calix cooperiatur velo, quod potest esse semper coloris albi. XVI · De mentione Sanctorum in Prece eucharistica DUBIUM 17. In Prece eucharistica 111, ubi de intercessio­ nibus, ponitur haec parenthesis: "Cum Sancto N. : Sancto diei vel patrono". Quomodo interpretanda verba haec? Sem­ per mentio fieri debet Sancti diei vel patroni? Etiam domini­ ca et diebus sollemnioribus? Num etiam de Beatis mentio fieri potest? RESP. a) Verba supra relata, ut bene notatur, intra parenthesim ponuntur; mentio ergo Sancti diei vel patroni ad libi­ tum consideranda est. Tamen ne omittatur semper, quia men­ tio Sancti quiddam magis perspicuum relate ad participantes, ad locum, ad circumstantias suppeditat. b) Sancti diei vel patroni mentio ergo fieri potest semper, etiamsi Missae celebratio in eius honorem impediatur, et do­ minica et diebus sollemnioribus. Peculiaria personarum et locorum adiuncta suadere pos­ sunt quandoque mentionis omissionem, exempli gratia si mentio Sancti parum cogniti fidelium admirationem movere potest. Celebrans semper caveat re suam propriam devotio­ nem fidelibus imponat. c) Quae de Sanctis dicta sunt, de Beatis praedicari pos­ sunt, sed tantummodo pro locis et modis iure statutis (cf. Co­ dex iuris canonici, can. 1277, § 2). ♦ Notlt. 14 (1978) 300-307, 334-338, 593-595. 7499 η. 4600 SACRA CONGREGATIO PRO RELIGIOSIS 4600 1978 - ~ - SEDES APOSTOLICA, NOT1FICATIO. PART.· Summa pecuniae per tabellam diversarum regionum ordinata, ultra quam requiritur beneplacitum aposto­ li cum pro bonis ecclesiasticis et religiosis alienandis aliisque contractibus extraordinariae administrationis perficiendis Africa meridionale.......................... 25.000 Rand Angola e Sao Tomé.......................... 4.000.000 Esc. Argentina......................................... 100.000 S USA Australia . ................................ 1.000.000 $ Austr. Austria............................................... 5.000.000 Sch. Brasile............................................... 100.000 SUSA Belgio e Lussemburgo..................... 2.500.000 Fr. b. Canada........................................... . 300.000 $ Can. Chile.................................................. 100.000 $ USA Colombia............................................ 10.000.000 Pes. col. Cuba.................................................. 50.000 S USA El Salvador......................................... 40.000 Col. saiv. Equatore................. .......................... 25.000 SUSA Filippine............................................ 1.000.000 Pes. fil Francia............................................ · 1.000.000 Fr.fr. Germania:alienazioni...................... 500.000 D. M. mutui............................. 1.000.000 D. M. Giappone............................................ 50.000.000 Yen Gran Bretagna: Conf. Ep. Inglese . . 100.000 Lst " " Conf. Ep. Scozzese . 50.000 Lst. Honduras............................................ 50.000 Lamp. Irlanda............................................... 300.000 Lst. Italia.................................................. 100.000.000 Ur. it Malta.................................................. 100.000 Lst Messico............................................... 50.000 S USA Mozambico...................................... 700.000 Esc. Neozelanda................................................. 50.000 $ Neoz. Nicaragua......................................... 30.000 S USA Olanda............................................... 1.000.000 FL Panama............................................... 30.000 $ USA Papuasia, N. Guinea Austr., Is. Salom. 50.000 S USA Paraguay............................................ 10.000 S USA Peru..................................................... 50.000 S USA Portogallo......................................... 3.000.000 Esc. Portorico............................................ 250.000 S USA Santo Domingo................................ 100.000 S USA Spagna............... ’.............................. 21.000.000 Ptas. Svizzera............................................ 200.000 Fr. sv. Uruguay............................................ 50.000 S USA USA (facoltà al Delegato Ap.). . . . 500.000 $ USA Venezuela......................................... 50.000 S USA N. B. Per i pacsi non elencati, fino a nuova disposizione indistintamente vale la somma (o équivalente) di 15.000 S USA * E follis a Sacra Congregation * pro Religiosis vulgatis. 7500 INDEX CHRONOLOGICUS DOCUMENTORUM DOCUMENTA AD ANNOS 1932 - 1972 PERTINENTIA QUAE IN HOC VOLUMINE QUINTO REFERUNTUR 2?^ ZQhcSSBSKK· 'S' Num. Annus Mens. Dies 4107 4108 4108 4109 4110 4111 4112 4113 4114 4115 4116 4117 4118 4119 4120 4121 4122 Columna ..................... SC pro Negotiis ecclesiasticis extraordinariis. Deer. Quae in nonnullis, Decretum circa proponendos ad episcopale ministerium in Hispania..................................................... 6359-6361 1940 Nov 9 SC Religiosorum, Rescr. 1940 Nov 9 SC Religiosorum, Rescr., Facultas datur sodalibus Sacri Ordinis Cisterciensis ut, non obstante voto sollemni paupertatis, possint acqui­ rere, retinere et administrare bona temporalia.................................... 1947 Nov 6 SC Relig io so rum. Lit. Cire. Le gravi condizioni, Normae, etiam poena­ les, statuuntur circa religiosos commercium illicitum et operationes oeconomicas contra canones exercentes: Circa il commercio illecito e le operazioni finanziarie e valutarie............. 6361-6364 1947 Nov 19 Signatura apostolica. Resp., In excutiendis testibus per litteras rogatorias praesentia Notarii semper requiritur, facta tamen facultate adhibendi virum quemlibet laicum, dum praesentia Defensoris vin­ culi modo a iure praeviso definiri potest.............................................. 1948 lun 4 SC S. Officii, Resp., Matrimonium illius qui utriusque epididymi exstir­ patione laborat non est impediendum................................................. 1950 Feb 9 SC Religiosorum. Litt. Cire. In data, Nonnae dantur ad recte utüiterque compilandam formulam “Relationis quinquennalis” et “Rela­ tionis annualis” Sacrae Congregationi pro religiosis mittendae .... 1950 Mar 1 SC Sacramentorum. Rescr., Normae et facultates particulares conce­ duntur Ordinariis locorum Poloniae servandae in causis de dispensa­ tione super matrimonio rato et non consummato............................... 1950 Iui 17 Secretaria status. Instr., Instructiones pro Dioecesium regimine et potestatis iurisdictionis continuitate tuendis in peculiaribus adiun­ ctis extenduntur ad Sinas............................ 6369-6370 1952 Feb 6 SC S. Officii, Resp., De matrimonio mulieris catholicae cum futuro polygamo contrahendo.............................................................................. 1953 Apr 3 SC S. Officii, Normae, Novae normae de processibus instruendis in cau­ sis nullitatis onerum e sacra ordinatione promanantium. Nuove nor­ 1953 Mai 2 SC me per i processi sulla nullità degli oneri deila sacra Ordinazione. . . Religiosorum, Normae, Criteria et Normae apud Sacram Congre­ 6361 6364 6365 6365-6367 6367-6369 6370 6370 gationem vigentia pro reelectione et confirmatione Superiorissarum Generalium.................................................... 6371-6372 1955 Iui 21 Pius XII, Rescr., Rota Romana declaratur competens ad videndum sub­ ordinate de inconsummatione matrimonii et ad dispensationem Ssjno consiliandam, etiamsi S. C. pro Sacramentis dederit antea iu­ dicium negativum circa eandem quaestionem.................................... 6372 1964 Feb 2 SC S. Officii. Normae, Proponitur “Quaestionarium” cum normis ad processus de sacerdotibus lapsis apparandos....................................... 6373-6374 1964 Iui 15 SC Studiorum, Instr., Normae dantur circa usum spectaculorum televisivo-oinematographicorum in Collegiis et Convictoriis ecclesiasticis 6374 1964 Iui 15 SC Studio r um. Instr., Normae statuuntur de extra-collegialitate pro cle­ ricis Romae studia peragentibus.................. 6374-6376 1966 lui 6 SC Studiorum, Litt. Cire., Directio ac moderatio Seminariorum Regio­ nalium Italiae in Conferentiarum Episcopalium Regionalium juris­ dictionem transferuntur............................... 6376 ccxcv INDEX CHRONOLOGICUS DOCUMENTORUM Num. Annus Mens. DI«L 4123 1966 Oct 12 4124 1966 Oct 28 4125 1968 Mar 19 4126 1968 Iul 6 4127 1968 Nov 7 4128 1 969 Iul 16 4129 1969 Nov 12 4130 1970 Mar 5 4131 1970 Apr 15 4132 1970 Apr 16 4133 1970 Apr 30 4133 1970 Apr 30 4134 1970 Sep 22 4135 1970 Oct 7 SC Studiorum. Lift. Cire. Saepe saepius. De ratione qua experimenta quae­ dam contra nonnas vigentes in effectum deduci debeant ad Seminaria dioccesana renovanda......................................................................................................... SC pro Doctrina fidei. Resp., Quaestiones de quibus Ordinarius loci in proprio “voto”, distincto a “voto” Defensoris vinculi, referre debet ex­ presse cum Acta mittit ad S. Congregationem pro solutione matrimonii in favorem fidei....................................................................................................................... Paulus VI, Nuntius scripto datus universis catholicis christifidelibus, ob diem celebrandam ecclesiasticis iuvandis vocationibus per totum terra­ rum orbem dicatam: De necessitate sacerdotum seu ministrorum sacerdo­ tii ministerialis, et de libertate servanda in sacerdotalibus vocationibus promovendis.......................................................................................................................... SC pro Institutione catholica. Litt. Cire. Questa Sacra Congrega­ zione, Criteria et normae suadentur servandae in Seminariis Regionalibus Italiae transferendis et ordinandis sub iurisdictione Conferentiarum Epi­ scopalium Regionalium...................................................................................................... SC pro Institutione catholica. Litt. Cire. Inter varia. De constituen­ dis peculiaribus Commissionibus “technicis” pro Seminariis deque speci­ fica educatorum praeparatione promovenda............................................................ SC pro Institutione catholica. Litt. Cire. Π Santo Padre, Criteria et normae indicantur de candidatis ad Diaconatum permanentem apte, ra­ tione etiam studiorum, instituendis.............................................................................. SC pro Sacramentis. Resp.,Potestas dispensandi super matrimonio rato et non consummato pertinet ad potestatem vicariam Romani Pontificis. . . . Signatura apostolica. Decisio, Tribunal Vicariatus Urbis non est ha­ bendum tamquam tribunal Apostolicum ideoque delegatione indiget Or­ dinarii loci ad actus processuales extra proprium territorium peragendos . Secretaria status. Litt.. Ortus» natura ac vis Litt. Ap. “Matrimonia mixta”, die 31 martii 1970 Motu proprio editarum, una cum mente legislatoris, explicantur..................................................................................................... SC pro Doctrina fidei. Normae, Statuuntur criteria generalia pro causis dispensationis ab omnibus oneribus e sacra ordinatione manantibus .... SC pro Institutione catholica. Litt. Cire. La recente pubblicazione. Arctiores suadentur interponendae SC pro Institutione catholica. Litt. Cire. La recente pubblicazione, Arctiores suadentur interponendae relationes inter dioeceses Italiae ad Seminaria Regionalia sustentanda et promovenda............................... SC pro Sacramentis. Resp., Potestas dispensandi super matrimonio rato et non consummato pertinet ad personam Romani Pontificis.......................... SC pro Doctrina fidei. Resp., Rationes exprimuntur quibus Romanus Pontifex non intendit facultatem concedere ut ipsi Ordinarii locorum sol­ vere valeant matrimonia rata in favorem fidei....................................................... SC pro Episcopis, Notif., De titulo tribuendo Episcopis officio renuntian­ tibus..................................................................................................................................... 4137 1970 Nov 21 SC pro Institutione catholica. Litt. Cire. Ci permettiamo. Normae circa inscriptionem alumnorum ecclesiasticorum in Athenaeis Romanis sub nonnullis appositis condicionibus iterum sanciuntur................................... 4138 1970 Nov28 Signatura apostolica.Sent., Nullitas matrimonii inter orthodoxos de­ claratur ex defectu formae seu ritus sacri in eius celebratione......................... 4139 1971 Iul 13 SC pro Doctrina fidei, Resp.. Negatur facultas dispensandi a forma cano­ nica in matrimoniis mixtis celebrandis contra nonnas a Conferentia Epi­ scopali pro territorio proprio legitime statutas.................................................... 4140 1971 Aug 20 Secretaria status, Rescr.. Secretaria Generalis Synodi Episcoporum in­ stituitur, et “Ordo Synodi Episcoporum celebrandae”, die 24 iunii 1969 recognitus additamentis immutatur.......................................................................... 4141 1971 Nov 12 SC pro Clericis. Decisio, Exemplar proponitur Conventionis de cessatione iuris patronatus deque modo eam perficiendi....................................................... 4142 1971 Dec 30 Signatura apostolica. Epist., Animadversiones nonnullae significan­ tur Ordinariis locorum Neerlandiae circa ea quae in administranda justi­ tia urgentius corrigenda sunt et reformanda......................................................... Columna 6376 5377 6377-6379 6379-6382 6382 6382=6384 6384 6384-6387 6387-6388 6389 6389-6392 6392 6392 4136 1970 Nov 7 4143 1972 Feb 2 SC pro Religiosis. Notif., Officium reddendi rationem administrationis bo­ norum Ordinario loci non tenet Religiones iuris pontificii........................ 4144 1972 Feb 19 Signatura apostolica. Sent.. De appellatione contra decisionem Con­ gressus Signaturae Apostolicae ad collegium iudicans Cardinalium . . . 4145 1972 Mar 21 Sign atura apostolica. Decisio, Rectoris Seminarii dioecesani remotio et dimissio contentionem adversus Ordinarium loci offert tramite ad­ ministrativo, non vero processu judiciali, dirimendam................................ 4146 1972 Mar 29 SC pro Doctrina fidei. Decr., Conversio partis oratricis ad fidem catholi­ cam ponitur ut condicio necessaria ad solvendum matrimonium in favorem fidei........................................................................................................... CCXCV1 6392-6393 6393-6394 6394-6399 6399-6400 6400-6401 6401 6402-6404 6404 6404-6409 6409-6410 6410 INDEX CHRONOLOGICUS DOCUMENTORUM Columna Num. Annus Mens. Dies Declaratur valor sensusque declarationis die 26 aprilis 1971 datae circa condicionem sacerdotum qui publice respuerant doctrinam Encyclicae “Humanae vitae”. Appunto circa la dichiarazione a proposito dei “caso di Washington ”................................................. 4148 1972 lui 4 Signatura apostolica, Decr,, Approbantur Tribunalia regionalia in Corea ad causas ecclesiasticas tractandas et decidendas.......................... 4149 1972 lui 7 Signatura apostolica, Decr., Approbantur Tribunalia interdioecesana in Alta Volta et Niger ad causas matrimoniales videndas....................... 4150 1972 lui 1ÛSC pro Religiosis, Litt. Cire., Criteria et normae proponuntur ad Acta Ca­ pitularia religiosorum recte paranda et redigenda, in textum Constitu­ tionum deinde inserenda.............................................................................. 4151 1972 lui 10 Signatura apostolica, Decr,, Approbantur duo Tribunalia interdioecesana in Graecia ad omnes causas matrimoniales videndas.................. 4152 1972 lui 24 Signatura apostolica, Litt. Cire. Visis actis, Animadversiones fiunt Ordinariis locorum circa rectam iustitiae administrationem a propriis Tribunalibus et circa patentes auferendos abusus.................................... 4153 1972 Aug 28 Sig n atu r a apostolic a, Decr., Approbatur erectio Tribunalis provincia­ lis lalapensis pro omnibus causis ecclesiasticis in prima instantia .... 4154 1972 Sep 4 SC pro Doctrina fidei, Resp., De potestate dispensandi in matrimoniis mixtis super impedimentum si pars acatholica baptismum prolis in Ec­ clesia catholica renuat................................................................................ 4155 1972 Oct 17 Signatura apostolica. Decisio, Motu proprio “Causas matrimoniales” abrogat normas de domicilio et quasi-domicilio in determinando foro competenti in causis matrimonialibus nullitatis vinculi.......................... 4156 1972 Dec 5 Signatura apostolica. Decisio, Concilium Vaticanum II non mutavit doctrinam circa structuram iuridicam vinculi matrimonialis ideoque matrimonium nequit declarari nullum ex sic dicta “impotentia morali” . 4157 1972 Dec 12 Signatura apostolica. Sent., De proprietate bonorum ad beneficium paroeciale spectantium deque modo adquirendi bona temporalia in Ecclesia per legitimam praescriptionem.................................................... 4158 1972 Dec 19Signatura apostolica, Resp., Responsa ad proposita dubia circa ratio­ nem causae incidentalis et causae conexae determinandi competen­ tiam tribunalis............................................................................................. 4159 1972 .......... SC pro Institutione catholica. Nonnae, Notio et exsecutio Affiliationis Studiorum Theologicorum ad Facultatem ecclesiasticam Theo­ logiae .............................................................................. .. ............................ 4160 1972 .......... SC pro Institutione catholic a. Nonnae, Notio et exsecutio Affiliationis Biennii Philosophici ad Facultatem ecclesiasticam Philosophiae . . . 4161 1972 .......... Sedes apostolic a. Formula, Formula proponitur qua iusiurandum fideli­ tatis ab iis dandum erit qui Episcopi dioecesani nominati sunt............. 4147 1972 Mai 21 SC pro Clericis, Deci., 6410-6412 6412 6412-6413 6413-6415 6415-6416 6416-6417 6417 6417-6418 6418-6420 6420-6427 6427-6432 6432-6433 6433-6435 6436-6439 6440 LEGES ECCLESIAE ANNIS 1973 - 1978 EDITAE 4162 1973 lan 8 4163 1973 lan 20 4164 1973 lan 20 4165 1973 lan 22 4166 1973 lan 25 4167 1973 lan 29 4168 1973 lan 31 4169 1973 Feb 8 Com. decretis conc. vat. ii interpretandis. Responsum ad pro­ positum dubium.De iure accusandi matrimonium....................................... Secretaria status. Resp., Religiosi ad Diaconatum admissi caelibatum 6441 rite promittere debent, non obstante voto castitatis professionis religio­ sae iam emisso .................................................................................................. 6441-6442 SC pro Cultu divino, Deci., De sollemnitate Immaculatae Conceptionis B. Mariae Virginis anno 1974 celebranda........................................................... 6442 SC pro Institutio ne catholica, Litt. Cire., In mentem revocantur nor­ mae vigentes quae regulant locum commorationis, inscriptionem acadcmicam et assiduam frequentiam lectionibus alumnorum ecclesiasticorum studia superiora in Athenaeis Romanis peragentium.................................... 6442-6444 SC pro Clericis. Litterae circulares ad Patriarchas, Primates, Archiepisco· pos, Episcopos aliosque locorum Ordinarios: De Consiliis Pastoralibus iuxta placita Congregationis Plenariae mixtae die 15 Martii 1972 habitae. Normae statuuntur novae circa compositionem, naturam, munera mo­ dumque procedendi Consilii Pastoralis in unaquaque Dioecesi.................. 6444-6449 SC pro Sacramentis. Instr. Immensae caritatis. Instructio de Communio­ ne sacramentali quibusdam in adiunctis faciliore reddenda. ....................... 6449-6454 SC pro Cultu divino, Resp., Sacerdos qui Missam bis in dic iam litavit. nequit deinde eodem die concelebrare........................................................... 6454 Paulus VI, Allocutio ad Praelatos Auditores et Officiales Tribunalis sacrae Romanae Rotae, a Beatissimo Patre novo litibus iudicandis ineunte anno coram admissos: De natura pastorali iuris Ecclesiae, dc natura et evolu­ tione aequitatis canonicae, deque valore pastorali muneris judicandi .... 4170 1973 Feb 13 Paulus VI. Litt. Ap. Id semper. In Insula Cypro Nuntiatura Apostolica constituitur....................................................................................................... 6454-6460 6460 ccxcvu INDEX CHRONOLOGICUS DOCUMENTORUM Num. Annus Mens, Dies SC pro Religiosis. Resp., De formula Professionis religiosae a Sancta Sede approbanda et ab omnibus Instituti sodalibus adhibenda................................... 4172 1973 Feb 17 SC pro Gentium evangelizatione. Facult., Facultas datur admini­ stratoribus Apostolicis non Episcopis conficiendi Olea sacra.......................... 4173 1973 Feb 22 Paulus VI, Epistula E.mo P. D. Carolo S. R. E. Cardinali Confalonieri, Sa­ crae Congregationis pro Episcopis Praefecto: Volumen quod inscribitur “Directorium de pastorali ministerio Episcoporum” laudatur et eiusdem natura illustratur................................................................................................................ 4174 1973 Feb 22 SC pro Episcopis. Normae, Directorium de pastorali ministerio Episco­ porum.................................................................................................................................... 4175 1973 Feb 26 Secretaria status. Rescr., Dispensatur ad cautelam, usque ad expletam Congregationem Generalem, votum speciale sodalium Societatis lesu ‘de non relaxanda paupertate’............................................................................................... 4176 1973 Feb 27 Paulus VI, Motu pr. Quo aptius. Litterae Apostolicae Motu proprio datae: Munera Cancellariae Apostolicae in Secretariam Status seu Papalem transferuntur............................................ .......................................................................... 4177 1973 Mar 2 Paulus VI, Litt. Ap. Catholica Ecclesia, Nuntiatura Apostolica in Bangladesa constituitur...................................................................................................................... 4178 1973 Mar 5 Paulus VI, Litt. Ap. Quoniam universae. Nuntiatura Apostolica in Austra­ lia conditur ......................................................................................................................... 4179 1973 Mar 10 Paulus VI, Nuntius scripto datus universis christifidelibus cunctoque clero, ob diem celebrandum ecclesiasticis iuvandis vocationibus per totum terra­ rum orbem dicatum: Dc natura vocationis ecclesiasticae qua mysterii fidei....................................................................................................................................... 4180 1973 Mar 19 SC pro Cultu divino. Normae, Normae de Patronis constituendis................ 4181 1973 Mar 23 SC pro Doctrina fidei. Deci., Declaratio de tuenda Sacramenti Paeni­ tentiae dignitate contra eos qui technicis instrumentis imprimunt et evul­ gant sacramentales confessiones................................................................................... 4182 1973 Mar 24 Paulus VI, Allocutio Em.mis Patribus et Exc.mis Praesulibus e Consilio Se­ cretoriae generalis Synodi Episcoporum, qui conventui Romae habito in­ terfuerunt: De evangelizatione mundi nostrae aetatis deque interventu membrorum Synodi Episcoporum necnon Patriarcharum orientalium in electionem Romani Pontificis............................................................................ ... 4183 1973 Mar 25 SC pro Curru divino. Normae, Normae de coronatione Imaginis Beatae Mariae Virginis.................................................................................................................. 4184 1973 Apr 4 Signatura apostolica. Decr., De transitu ab ordine administrativo ad iudicialem deque potestate Signaturae Apostolicae concedendi commis­ sionem ad Rotam Romanam in causis tantum iudicialibus............................... 4185 1973 Apr 6 Sign atura apostolica. Decr., Cum locus commorationis partis conven­ tae ignoratur, ideoque Ordinarii loci consensus, ubi ipsa degit, exquiri ne­ quit, Commissio pontificia non requiritur ad competentiam tribunalis in­ ducendam .......................................................................................................................... 4186 1973 Apr 7 Com. 'lUSTiTiA et pax*. Deci., Réflexions de son Eminence le Cardinal Maurice Roy à l’occasion du dixième Anniversaire de l'Encyclique “Pa­ cem in terris” du Pape Jean XXIII - 11 avril 1963 - 11 avril 1973: De doctrina sociali Encyclicae “Pacem in terris” sedulo perpendenda atque recte applicanda in novis adiunctis temporum et societatis actualis............ 4187 1973 Apr 11 SC pro Doctrina fidei. Litt. Cire. Haec Sacra Congregatio, Doctrina de indissolubilitate matrimonii a Magisterio Ecclesiae proposita deque solli­ citudine pastorali erga eos qui in matrimonio irregulari vivunt, confirma­ tur contra nonnullas contrarias insurgentes opiniones....................................... 4188 1973 Apr 14 Signatura apostolica. Sent., Ad quemnam pertineat proprietas bo­ norum quae tribuuntur paroeciae, quam religiosi regunt aut ministerio scholastico adiuvant....................................................................................................... 4189 1973 Apr 18 Com. decretis conc. v at. ii interpretandis. Responsa ad proposi­ ta dubia: 1 · De poena excommunicationis latae sententiae declaranda. II - De cessatione post quinquennium a commisso munere............................... 4190 1973 Apr 23 SC pro Institutione catholica. Epist., Animadversiones fiunt in do­ cumentum quoddam naturam et rationem Universitatis Catholicae in mundo huius temporis definire intendens.............................................................. 4191 1973 Apr 24 Secretaria status. Notif., Institutum, cui nomen “Pontificia Opera di Assistenza” in Italia conditum, a suis muneribus cessavisse declaratur . . . 4192 1973 Apr 27 SC pro CULTU divino. Litterae circulares ad Conferentiarum Episcopa­ lium Praesides: De precibus eucharisticis.............................................................. 4193 1973 Apr... SC pro Cultu divino. Responsa ad proposita dubia: 1 - Circa recitationem oralem Liturgiae Horarum in privato. 11 - Circa calendarium particula­ re adhibendum a religiosis qui proprio gaudent calendario. HI - Circa dedicationem ecclesiae concathedralis celebranda in tota dioecesi............... 4194 1973 Mai 1 PAULUS VI, Litt. Ap. Quantum prosperitatis. Mutantur sedes Nuntiaturae Apostolicae Littoris Eburnei et Dahomeianae ........................................................ 4195 1973 Mai 9 PAULUS VI, Allocutio habita christifidelibus in Basilica Vaticana coram ad­ missis in qua: Beatissimus Pater nuntiat Se universale lubilaeum in an­ num MCMLXXV inducturum, nonnullis mutationibus inductis.................. Columna 4171 1973 Feb 14 ccxcvni 6460-6461 6461 6461 -6462 6462-6539 6539-6540 6540-6542 6542 6542-6543 6543-6545 6545-6547 6547 6547-6549 6549-6550 6550 6550-6551 655 1-6572 6572-6573 6573-6576 6576-6577 6577-6578 6578 6578-6583 6584-6585 6585-6586 6586-6588 INDEX CHRONOLOGICUS DOCUMENTORUM Num. Annus Mens. Dies Columna 4196 1973 Mai 9 SC pro Doctrina fidei. Resp., Ad Missae celebrationem adhiberi possunt variae vini formae, dummodo re vera sint “vinum ex vite·’.......................... 4197 1973 Mai 15 Conventio inter Sanctam Sedem et Rhenaniam-Palatinatum de scholis catho­ licis........................................................................................................................ 4198 1973 Mai 21 Paulus VI, Litt. Ap. Qui benignissima, In Africa Occidentali Nova Aposto­ lica Delegatio constituitur “in Togo et Guinea" cognominata cui duae hae regiones subiciuntur.................................................................................. 4199 1973 Mai 21 Paulus VI, Litt. Ap. Ex quo, E Delegatione Apostolica “Africae Occidenta­ lis" nova constituitur Delegatio Apostolica “in Mali et Mauritania" co­ gnominata .......................................................................................................... 4200 1973 Mai 21 Conventio inter Sanctam Sedem ct Saxoniam Inferiorem qua nonnullae im­ mutationes inducuntur in Concordatum die XXVI Februarii anno MCMLXV initum............................................................................................. 4201 1973 Mai 24 Paulus VI, Motu pr. Magisterium vitae, Pontificium Athenaeum Salesianum Studiorum Universitatis titulo et honore decoratur.................................... 4202 1973 Mai 24 SC pro Sacramentis , et pro Clericis. Decr. Sanctus Pontifex, Declara­ tio de praemittendo sacramento Poenitentiae primae puerorum Commu­ nioni ..................................................................................................................... 4203 1973 Mai 25 Paulus VI, Allocutio ad summos Moderatores Institutorum religiosorum, annitente S. Congregatione pro Religiosis et Institutis saecularibus, Romat coetum habentes: De nexu inter professionem consiliorum evan- gelicorum et Ecclesiam..................................................................................... 4204 1973 Mai 29 SC pro Doctrina fidei, Decr,, Decretum quo hodierna disciplina sepultu­ rae ecclesiasticae eorum qui, hora mortis, in condicione matrimoniali irre­ gulari inveniuntur, aliquatenus mitigatur, praenuntiatur proxime edendum............................................................................................................... 4205 1973 Apr-Mai ... SC pro Doctrina fidei. Resp., Normae canonicae circa eos, qui sec­ tis massonicis adhaerent, immutatae manent................................................. 4206 1973 Mai ... SC pro Cultu divino. Resp., Responsa ad proposita dubia de integritate servanda in libris liturgicis edendis................................................................ 4207 1973 lun 19 Paulus VI, Litt. Ap. Maternas curas, Collegio Slovenico in Urbe Pontificii nomen tribuitur................................................................................................ 4208 1973 lun 20 Paulus VI, Litt. Ap. Qui in beatissimi, In Nova Zelandia Apostolica Nuntia• tura constituitur, Sede in urbe vulgo Wellington posita............................... 4209 1973 lun 20 Consilium pro publicis ecclesiae negotiis. Epist,, Praenuntiatur normas processuales peculiares quibus Tribunalia ecclesiastica Statuum Foederatorum Americae Septemtrionalis nunc utuntur, cessare debere a die prima mensis Iulii anni 1974...................................................................... 4210 1973 lun 20 SC pro Institutione catholica. Decr. Catholicae Theologiae, Theolo­ gica Facultas in Pontificia studiorum Universitate Aequatoris erigitur . . . 4211 1973 lun 21 SC pro Cultu divino, Decr. Eucharistiae sacramentum. Ritus qui inscri­ buntur “De sacra communione et de cultu mysterii eucharistici extra Mis­ sam" vulgantur editione quae typica declaratur, et ipsius ritus “Praeno­ tanda Generalia" transcribuntur..................................................................... 4212 1973 lun 24 SC pro Doctrina fidei. Deci. Mysterium Ecclesiae, Declaratio circa ca­ tholicam doctrinam de Ecclesia contra nonnullos errores hodiernos tuen­ dam. 1. De unica Christi Ecclesia. 2. De infallibilitate Ecclesiae univer­ sae. 3. De infallibilitate magisterii Ecclesiae. 4. De dono in falli bili tat is Ecclesiae non extenuando. 5. De notione infallibilitatis Ecclesiae non corrumpendo. 6. De Ecclesia cum sacerdotio Christi consociata............... 4213 1973 lun.......... SC pro Episcopis. Notif., Usus locutionis “Ecclesia latino-americana" non est fovendus ad Ecclesiam Catholicam in America Latina expri­ mendam ............................................................................................................. 4214 1973 Iui 12 Sollemnis conventio inter Sanctam Sedem et Rempublicam Columbianam. 4215 1973 lui 15 4216 1973 Iui 17 4217 1973 Aug 29 4218 1973 Sep 8 4219 1973 Sep 10 Concordato fra la Santa Sede e la Repubblica di Colombia. Concordato entre la Repùblica de Colombia y la Santa Sede..................................................... Secretaria status. Rescriptum ex Audientia, De opportunitate trans­ 6588 6587-6596 6597 6598 6597-6600 6599-6602 6602-6603 6603-6606 6606 6606-6607 6607-6608 6608 6608-6609 6609-6610 6610-6611 6611-6620 6620-6630 6630 6629-6640 ferendi competentiam circa causas inconsummationis matrimonii ad unam tantum Sacram Congregationem........................................................... 6639 Signatura apostolica. Decisio, Causae separationis coniugum, etiam hispanorum, tractari possunt via administrativa, quo in casu non appli­ cantur normae de foro competenti pro causis nullitatis matrimonii.......... 6639-6642 SC pro Cultu divino. Decr. Cum necesse, De editione typica altera “Ordi­ nis baptismi parvulorum" cum nonnullis variationibus ct additamentis in­ ductis .................................................................................................................. 6642-6643 Paulus VI, Motu pr. Cum matrimonialium, Litterae Apostolicae motu pro­ prio datae: Normae quaedam statuuntur ad processus matrimoniales apud Ecclesias Orientales expeditius absolvendos......................................... 6643 *6646 Paulus VI, Allocutio Instituti iuris internationalis sodalibus Romae coetum habentibus: De principiis iuridicis, socialibus et humanis, quibus commu­ nitas internationalis debet hodie ordinari...................................................... 6646-6649 CCXC1X INDEX CHRONOLOGICUS DOCUMENTORUM Num. Annus M*nt< jSSL xime celebranda in id contendere debet ut Societas lesu, ratione fini In­ stituti proprii consentanea, vitam suam suumque apostolatum accommo­ det ad mundi huius aetatis postulata............................................................................ 4221 1973 Sep H Paulus VI, Allocutio iis qui interfuerunt Conventui intemationali secundo iuris canonici Mediolani habito: De sensu iuris canonici in Ecclesia sub lu­ ce theologiae et ecclesiologiae actualis......................................................................... 4222 1973 Sep 19 Paulus VI, Allocutio iis. qui interfuerunt conventui Instituti rei aero nauti­ cae civili intemationali accurandae: De mediis adhibendis causisque ex­ stirpandis ut violentia in aeronautica navigatione tuto vitari possit............. 4223 1973 Sep 20 SC pro Doctrina fidei, Decr. Patres Sacrae Congregationis, De sepultura ecclesiastica non deneganda iis manifestis peccatoribus, qui signa dede­ re poenitentiae..................................................................................................................... 4224 1973 Sep 24 S. Paenitentiaria. Decr. Statuitur opus requisitum ad lucrandum “Do­ num indulgentiae” in vanis ecclesiis localibus Anni Sacri occasione............. 4225 1973 Sep 24 Signatura apostolica, Decr., Approbatur erectio Tribunalis regionalis et interritualis primae instantiae in Turchia pro causis universis.................... 4226 1973 Sep 24 Signatura apostolic a, Decr, Approbatur erectio Tribunalis regionalis et interritualis secundae instantiae in Turchia pro universis causis................ 4227 1973 Sep 27 Secretaria status, Epist. Il Santo Padre, De criteriis hodie sequendis in musica sacra comparanda et exsequenda.................................................................. 4228 1973 Oct 4 SC pro Doctrina fidei, Notif. Condicio schismatica confirmatur coetus Christianorum qui olim “Ecclesia antiqua catholica”, nunc vero “Ecclesia cathobca latina” nuncupatur.......................................................................................... 4229 1973 Oct 10 Paulus VI, Litt. Ap.Kerha Christi. Delegatio Apostolica in Africa Media et Occidentab deinceps “Delegatio Apostohca in Nigeria et Ghana” cogno­ minabitur............................................................................................................................... 4230 1973 Oct 17 Secretariats ad Christianorum unitatem fovendam. No­ tif, Communicatio quoad interpretationem Instructionis de peculiaribus casibus admittendi abos Christianos ad communionem eucharisticam in Ecclesia Cathobca die 1 mensis Iunii 1972 editae. Nota su alcune interpretazioni della Istruiione sui casi particolari di ammissione di altri cri­ stiani alia comunione eucaristica nella Chiesa Cattolica ”................................... Signatura apostolica. Sent., De ratione debitorum inter Canonicum et Capitulum affirmanda vel neganda in casu........................................................... 4232 1973 Oct 25 SC pro Religiosis, Decr. Sacra Congregatio, Statuta “Unionis Superiorissarum Maiorum Italiae” (USM1) definitive adprobantur......................................... 4233 1973 Oct 25 SC pro Cultu divino. Litt. Cire. Cum toto. Litterae circulares de nonnis servandis quoad bturgicos Ubros in vulgus edendos, illorum translatione in Unguas hodiernas peracta........................................................................................... 4234 1973 Oct 31 Com. decretis conc. vat. ii interpretandis. Responsa ad proposi­ ta dubia: De appellationibus in causis matrimoniabbus...................................... 4235 1973 Nov 1 SC pro Cultu divino. Normae, Directorium de Missiscum pueris................... 4236 1973 Nov 8 SC pro Religiosis. Rescr. Facultas datur ut sodales Tertii Ordinis saecula­ ris S. Francisci professionem anticipare possint.................................................... 4237 1973 Nov 12 Ratihabitio Conventionis inter Apostohcam Sedem et Rhenaniam-Palatinatum diei 15 maii 1973 ............................................................................................................ 4238 1973 Nov 12 Signatura apostolica, Decr., Approbatur erectio Tribunalium regio­ nalium in Algeria ad videndas universas causas, additis nonnullis facultati­ bus territoriis missionum iam concessis................................................................... 4239 1973 Nov 15 Signatura apostolica. Decr., Approbatur erectio Tribunalis interdioecesani primae instantiae pro dioecesibus Rhedonen., Briocen., Veneten. et Corisopiten, in Gabia cum competentia in universas causas......................... 4240 1973 Nov 20 SC pro Clericis. Resp., Quando quibusque sub regulis praedicatio verbi Dei committi potest laicis in actionibus bturgicis publice peragenda................... 4241 1973 Nov 24 Signatura apostolica. Sent., Admittitur error in procedendo et in decernendo ex eo quod recurrens punitus fuerat poena canonica quin ipse antea audiretur quinque responsabbitas in debeto satis demonstra­ retur................................................................................................................................... 4242 1973 Nov30 Ratihabitio conventionis inter Apostolicam Sedem et Saxoniam Inferiorem diei 21 Maii 1973 initae.............................................................................................. 4243 1973 Dec 2 SC pro Cultu divino, Decr. Reconciliationem inter. Novus Ordo Faenitentiae cum normis promulgatur. I - Decretum de novo ‘Ordine Paenitentiae”. Il · Ordo Paenitentiae........................................................................................ 4244 1973 Dec 6 SC pro Doctrina fidei, Instr. Ut notum est. Instructio pro solutione ma­ trimonii in favorem fidei, et Normae procédurales pro conficiendo pro­ cessu dissolutionis vinculi matrimonialis in favorem fidei................................. 4245 1973 Dec 6 Signatura apostolica, Decisio, Episcopus providere potest aequae di­ stributioni redituum ex beneficiis vacantibus provenientium........................ 4246 1973 Dec 8 PAULUS VI, Nuntius scripto datus ad universos homines, praesertim christifideles, calendis ianuariis diem fovendae paci per totum terrarum orbem dicatum celebraturos: De possibilitate et necessitate acquirendae et firmandae verae pacis in mundo......................................................................... Columna 6649-6651 6651-6657 6657-6659 6659 6659-6660 6660 6660-6661 6661-6662 6662 6662-6663 6663-6665 4231 1973 Oct 20 ccc 6665-6671 6671 6672-6673 6673 6673-6683 6683 6683 6684 6684 6685-6686 6687-6691 6691 6691-6702 6702-6705 6705-6707 6707-67 11 INDEX CHRONOLOGICUS DOCUMENTORUM Columna Num. Annus Mons. Dios XXVIIIgeneralis coetus Nationum Coniunctarum Praesidem, XXV exple­ to anno a declaratione universali quoad iura hominum edita: De necessi­ tate aedificandae communitatis humanae quae omnibus hominibus tri­ buat exercitium iurium personae humanae propriorum.............................. 6711-6713 4248 1973 Dec 13 Paulus VI, Litt. Ap. Quod pastorale, In Republica Ciadensi constituitur Delegatio Apostolica....................................................................................... 6713-6714 4249 1973 Dec 13 Paulus VI, Litt. Ap. Catholicarum rerum. Delegatio Apostolica in Republi­ ca Congica conditur.......................................................................................... 6714 4250 1973 Dec 14 Paulus VI, Allocutio habita iis qui in Gregonana Studiorum Universitate "Cursui renovationis canonicae pro iudicibus aliisque tribunalium admi­ nistris" interfuerunt: De coniunctione iuris canonici cum Ecclesiae mysterio............................................................................................................ 6714-6716 4251 1973 Dec 15 Secretaria status, Normae, Nonnae statuuntur quibus in posterum ordinabitur Bibliotheca Ambrosiana, quae curae et administration! Archiepiscopi Mediolanensis plene committitur................................................... 6716-6717 4252 1973 Dec 17 SC pro Religiosis, Rescr., Facultas datur religiosis a votis temporariis gau­ dendi voce actica et passiva in eligendis repraesentantibus Provinciarum ad Capitulum Generale, et voce tantum activa in Capitulo Generali.......... 6717 4253 1973 Dec 25 SC pro Institutione catholica, Decr. Quae lucernae. Facultas Theolo­ gica in helvetica urbe Lucemensi in perpetuum canonice erigitur............. 6718-6720 4254 1974 lan 4255 1974 lan 4256 1974 lan 4257 1974 lan 4258 1974 lan 4259 1974 lan 4260 1974 lan 4261 1974 lan 4262 1974 lan 4263 1974 lan 4264 1974 lan 4265 1974 lan ■· 4266 1974 lan 1 SC pro Institutione catholica, Decr, Rhetorum Curia, Institutum superius sacrae Theologiae in Rhetorum Curia (Chur, Schweiz) canonice erigitur............................................................................................................... 1 SC pro Institutione catholica, Litt. Cire., Schola practica linguae latinae Romae constituitur pro alumnis Universitates Romanas adituris . . . 2 SC pro Doctrina fidei, Notif., Novae nonnae notificanturpro solutione matrimonii in favorem fidei, iuxta quas non amplius requiritur conversio partis oratricis ad fidem catholicam................................................................ 9 SC pro Clericis, Rescr., Prorogatur facultas satisfaciendi praecepto paschali fidelibus concessa qui Missiones et Exercitia spiritualia a sacerdotibus O. P. praedicata frequentaverint..............................................................*. . . 10 SC pro Cultu divino, Decr. Constitutio Apostolica,, Vacatio legis de Or­ dine Unctionis infirmorum prorogatur........................................................... 19 SC pro Religiosis, Normae, In exclaustratione ad nutum Sanctae Sedis re­ ligiosis imponenda, modus servandus est ad instar dimissionis religioso­ rum votorum simplicium sequendus............................................................. 23 Signatura apostolica, Decr., De iudicialibus expensis determinandis in causa apud Signaturam Apostolicam inter Canonicum et Capitulum acta, in casu....................................................................................................... 25 SC pro Doctrina fidei. Deci.. Declaratio de sensu tribuendo adprobationi versionum formularum sacramentalium................................................... 25 SC pro Religiosis, Deci. La Sacra Congregazione, De suosiaio caniauvo praestando iis qui Institutum religiosum derelinquunt. Aiuto da darsi a coloro che escono dalTIstituto.............................................................. .. 26 Signatura apostolica, Sent., Declaratur constare de matrimonii nullitate, in casu, ob vim et metum mulieri incussum.................. .................... 26 Signatura apostolica. Sent., Determinatur summa creditorum paro­ chi in paroeciam quam olim rexerat, et in favorem cuiusdam nosocomii, quod in proprietatem Eparchiae transfertur.................................... ............ 28 Signatura apostolica, Decr., Recursus ad Signaturam Apostolicam in­ terpositus declaratur desertus ex eo quod recurrens nullum posuerit ac­ tum ad recursum intra praescriptum tempus prosequendum............... .. 31 Paulus VI, Allocutio ad Praelatos Auditores, Advocatos et Officiales Tribu­ 6719-6720 6720-6721 6722 6722 6722-6723 6723 6723 6723-6724 6724-6726 6726-6727 6727-6730 6731-6733 nalis Sacrae Romanae Rotae, a Beatissimo Patre novo litibus iudicandis ineunte anno coram admissos: De natura sacra potestatis et activitatis 4267 1974 4268 1974 4269 1974 4270 1974 4271 1974 iudicialisin Ecclesia.................................................... ............. ............. 6733-6736 Feb 2 Paulus VI, Adhortatio Ap. Marialis cultus, Adhortatio Apostolica ad Epi­ scopos universos pacem et communionem cum Apostolica Sede haben­ tes: De Beatae Mariae Virginis cultu recte instituendo et augendo............... 6736-6764 Feb 4 Secretaria status. Rescriptum ex Audientia, Instructio de secreto pon­ tificio, materia et obligatione accuratius definitis, congruentius obser­ vando ................................................................................................................. 6764-6766 Feb 14 Com. decretis conc. vat. ii interpetandis. Responsum ad propo­ situm dubium : De decreto ratihabitionis in causis matrimonialibus.......... 6767 Feb 20 SC pro Religiosis, Litt. Cire., Condiciones quibus moniales donum lubilaei Anni Sancti acquirere possunt................................................................ 6767-6768 Feb 23 Signatura apostolica. Sent., Factorum iuridicorum declarandorum damnarumque Incidentis: Querelae nullitatis adversus decretum Excel­ lentissimi Decani Rotae Romanae, quo libellus reicitur............................... 6768-6774 CCC! » INDEX CHRONOLOGICUS DOCUMENTORUM Num, Annus Mens. Die * Signatura apostolica. Sent., Datur sententia circa recursum contra decretum Congressus; circa querelam nullitatis decreti Rotae Romanae ob defectum legitimitatis partis et motivorum decidendi; circa incompe­ tentiam Signaturae ad recipiendas appellationes formales a decretis ro­ talibus..................................................................................................................................... 4273 1974 Feb ... SC pro Cultu divino, Epist. De calendariis particularibus dioecesium et Familiarum religiosarum, atque Missarum et Officiorum Propriis quam­ primum recognoscendis.................................................................................................. 4274 1974 Feb ... SC pro Cultu divino. Responsa ad proposita dubia circa: 1 - Missam in nocte Nativitatis Domini celebrandam vespere vigiliae. 2 - Benedictionem cinerum, palmarum ct candelarum extra Missam. 3 - Homiliam ab Episco­ po sedendo habendam. 4 - Materiam cerei seu candelarum pro Missae celebratione......................................................................................................................... 4275 1974 Mar 2 SC pro Religiosis, Decr. Processus iudicialis, De dimissione religiosorum qui vota perpetua nuncupaverunt in religione clericali exempta................... 4276 1974 Mar 18 Paulus VI, Allocutio Em.mis Patribus, Exc.mis Patriarchis, Praesulibus at­ que Membris Pontificiae Commissionis Codici /uris Canonici Orientalis recognoscendo, Romae plenarium coetum habentibus: De patrimonio disciplinae orientalis tuendo ac hodiernae vitae postulatis aptando............. 4277 1974 Mar 21 Paulus VI, Rescriptum ex Audientia. Rescriptum ex Audientia Sanctissi­ mi quo facultas tribuitur Signaturae Apostolicae videndi via administrati­ va causas nullitatis matrimonii in nonnullis casibus et condicionibus .... 4278 1974 Mar 21 SC pro Religiosis, Resp., Numerus annorum curriculi studiorum pro Ordi­ nibus sacris recipiendis manet immutatus, ita tamen ut alumni, expleto tertio theologiae anno, recipere valeant Diaconatum............................................ 4279 1974 Mar 26 Secretaria status. Facult., Nonnullae facultates tribuuntur Signaturae Apostolicae circa prorogationem competentiae in pruna, secunda et tertia instantia.............................................................................................................................. 4280 1974 Mar 28 Paulus VI, Allocutio die 28 Martii habita ad Illustrissimos Viros Antonium Carrilo-Flores et Raphaelem Salas, praesidentes celebrationibus mundialis Anni de expendendis populorum quaestionibus: De principiis quae multi­ tudinis hominum populationisque incrementum regere ac solvere debent . 4281 1974 Mar... SC pro Religiosis, Notif, Criteria proponuntur circa habitum, praeser­ tim religiosarum, proprium induendum vel deponendum................................... 4282 1974 Apr 1 Signatura apostolica, Decr., Recursus ad Rotam contra decretum Tribunalis inferioris vim suspensivam amittit ob desertionem partis re­ currentis et ob terminos legales iam elapsos .......................................................... 4283 1974 Apr 8 Paulus VI, Allocutio habita Radiotelevisificarum stationum moderatoribus e tota Europa atque America Septemtrionali Romae coadunatis, annitentc Pontificio Consilio instrumentis communicationis socialis praeposito: De momento mediorum communicationis socialis in mente et iudicio ho­ minis moderni recte instituendo................................................................................. 4284 1974 Apr 14 SC pro Cultu divino, Epist., Volumen /ubilate Deo inscriptum, in quo Cantus Missae et Cantus varii praebentur, ad Ordinarios mittitur................... 4285 1974 Apr 26 Sc pro Doctrina fidei. Decr., Solvitur in favorem fidei matrimonium in­ ter duas partes non baptizatas initum in Gallia, absque praevia conversio­ ne oratricis ad fidem catholicam, additis nonnullis notandis pro diversita­ te casuum ......................................................................................................................... 4286 1974 Apr... SC pro Cultu divino. Responsa ad proposita dubia: De Missis ad diversa et Votivis et de Missis Defunctorum........................................................................ 4287 1974 Mai 4 Signatura apostolica. Decr., Nova causae propositio conceditur ob facta non satis considerata, ob dolum partis, ob motiva sententiarum in­ ter se differentia, atque ob errorem facti et perversionem factorum............. 4288 1974 Mai 15 SC pro Sack amentis, Instr. Sacramentalem indolem, Instructio de canoni­ ca celebratione matrimonii coram solis testibus, in casibus particularibus . 4289 1974 Mai 22 Consilium pro publicis ecclesiae negotiis, Epist., Facultates pe­ culiares Tribunalibus ecclesiasticis Statuum Foederatorum Americae Septemtrionalis prorogantur usque dum novus Ordo procedendi in causis matrimonialibus promulgetur........................................ ............................................ 4290 1974 Mai 23 Paulus VI, Litt. Apostolorum limina. Litterae Apostolicae sub plumbo datae: Universale lubilaeum Anni Sacri Millesimi nongentesimi septuage­ simi quinti indicitur...................................................................................................... 4291 1974 Mai 23 SC pro Religiosis, Decr. Il felice sviluppo. Conferentia mundialis Institu­ torum saecularium canonice erigitur....................................................................... 4292 1974 Mai 24 SC pro Cultu divino. Resp.. Denegatur facultas celebrandi Missam Tridentinam iuxta Missale Romanum a S. Pio V probatum..................... 4293 1974 Mai 25 SC pro Doctrina fidei. Notif. Confirmantur praecedentes declarationes quae fideles a cultu erga “Dominam omnium populorum" retrahebant . . 4294 1974 Mai 29 SC pro Religiosis, Resp., Criteria nonnulla et normae proponuntur circa religiosorum absentiam legitimam a domo, iuxta diversos subiectomm ca­ sus ordinandam............................................................................................................... Columna 4272 1974 Feb 23 CCC1I 6774-6779 6779 6779-6780 6780-6781 6781-6784 6784-6785 6785 6785-6786 6786-6788 6789 6789-6791 6791-6793 6793-6795 6795 6796-6797 6797-6798 6798-6800 6800-6801 6801 -6811 6811 6811-6812 6812 6812-6814 INDEX CHRONOLOGICUS DOCUMENTORUM Num. Annus Mens. Dios Columna 4295 1974 Mai 31 SC pro Gentium evangelizatione, Decr. Π Cardinale Prefetto. Erigi­ tur canonice in Urbe ‘’Centrum internationale animationis missionariae... 6814 4296 1974 Mai ... SC pro Cultu di vino. Responsa ad proposita dubia: De Missa diei Domini­ cae et Festi de praecepto vespere diei praecedentis anticipata............. 6814- 6815 4297 1974 lun 1 Signatura apostolica. Sent.. Violatio legis affirmatur ob arbitrarie mutatam dimissionem sororum in saecularizationem, et ob inobservan­ tiam legum quae cum dimissionem tum saecularizationem Sororum 6815- 6818 regunt.......................................................................................................... 4298 1974 lun 2 SC pro Institutione catholica. Decr. Sacra Congregatio. Facultati sa­ crae Theologiae Cracoviensi (Krakow) titulus “Pontificius” confertur . . . 6&18 4299 1974 lun 2 SC pro Institutione catholica. Decr. Sacra Congregatio, Titulus ‘Pontificius' Facultati Theologicae Vratislaviensi (Wroclaw) conceditur . . 6818- 6819 4300 1974 lun 2 SC pro Institutione catholica. Decr. Posnaniensis urbs. Canonice eri­ gitur Facultas Theologica in Seminario Metropolitano Posnaniensi (Poz­ 6819- 6820 nan) et titulo ‘Pontificio’ decoratur........................................................ 4301 1974 lun 13 Paulus VI, Motu pr. Firma in traditione. Litterae Apostolicae motu proprio datae: Quaedam capita de facultatibus ad Missarum stipendia perti­ nentibus statuuntur........................................................... 6820- 6822 4302 1974 lun 13 Secretaria status, Facult., Facultates circa Missarum stipendia a Sum­ mo Pontifice Sacris Romanae Curiae Congregationibus concessae et nor­ 6822-6824 mae de earum usu........................................................... 4303 1974 lun 14 Consilium pro arte sacra in italia, Litt. circ., Normae dantur pro tutela et conservatione patrimonii historico-artistici ecclesiarum Italiae. 4304 1974 lun 17 4305 1974 lun 21 4306 1974 lun 29 4307 1974 lun 5 4308 1974 Iui 8 4309 1974 Iui 18 4310 1974 Iui 19 4311 1974 Aug 28 4312 1974 Sep 4 Norme per la tutela e la conservazione dei patrimonio storico-artistico della Chiesa in Italia................................................................................................... Secretaria status. Normae, Nonnae authentice explicantur a Curia 6824-6829 dendam in Scholis publicis, institutionem magistrorum in disciplinis religionis catholicae, et horum condicionem academicam, oeconomicam et socialem intra novas normas a Statu Bovariae datas, ordinationem studiorum in Universitatibus Scholisque Superioribus regulantes......... pro Doctrina fidei. Responsa ad proposita dubia circa solutionem matrimonii in favorem fidei: 1 - Dispensatio ab impedimento disparitatis 6837-6850 Romana servandae in usu facultatum a Summo Pontifice eidem tributa­ rum circa Missarum stipendia ....................................................... 6830- 6831 Signatura apostolica. Decisio, Incompetentia tribunalis declaratur ad videndam causam nullitatis matrimonii ex eo quod fundabat competen­ 6831- 6832 tiam in commoratione partis actricis...................................................... Com. de migratorum atque itinerantium cura. Normae. Nor­ mae quibus cleri incardinatio et itinera in transmarinis dioecesibus ordi­ nantur secundum Concilium Vaticanum secundum . *......................... 6832- 6833 SS. CC. pro Clericis et pro Religiosis. Litt. circ., Pecuniae summa sta­ tuitur pro bonis ecclesiasticis alienandis absque licentia Sanctae Sedis in 6833- 6834 Italia et in aliis pluribus nationibus........................................................ SC pro Religiosis. Rescr., Facultas datur ut effectus iuridici voti sollem­ nis paupertatis aequiparari possint effectibus voti simplicis............... 6834- 6835 SC pro Doctrina fidei. Notif., Lex canonica sustinetur prohibens catho­ licos nomen dare quibuscumque associationibus massonicis............... 6835 Signatura apostolica. Decisio, Nullitas matrimonii declaratur, modo administrativo, ob impotentiam mulieris, inspectis tantum relationibus peritorum, et partium honestate personali........................................... 6835- 6836 SC pro Cultu divino. Deci., De Missa cum paramentis sacris celebranda 6836- 6838 deque nova casulae forma quae aliquando adhiberi licet.................... Conventio inter Sanctam Sedem et Bavariam ad immutationes et additamenta quaedam inducenda in Concordatum die XXIX Martii anno MCMXXIV initum, addito Protocollo finali: Circa materiam religionis catholicae tra­ 4313 1974 Sep 16 SC cultus cum parte acatholica quae obtinuit dissolutionem matrimonii in favorem fidei concedenda est a Sede Apostolica. 2 - Orator acatholicus petere potest dissolutionem matrimonii si ipse novas nuptias inire inten­ dat cum parte valide baptizata. 3 - Pars non catholica potest esse oratrix si parata sit ad fidem catholicam amplectendam. 4 - Novae normae pro­ cédurales in his casibus sequendae vigere incoeperunt a die 26 oct. 1973 . 4314 1974 Sep 17 SC pro Doctrina fidei. Resp., In dissolutione matrimonii in favorem fi­ dei contracti cum dispensatione ab impedimento disparitatis cultus, pars oratrix est pars catholica........................................................................... 4315 1974 Sep 26 SC pro Cultu divino, Resp., Sanctissima Eucharistia asservari nequit in ta­ bernaculo transparent!, materia vitrea vel vitro simili confecto.......... 4316 1974 Sep 27 Paulus VI, Allocutio habita Em.mis Patribus Cardinalibus et Exc.mis Prae­ sulibus, cum prima haberetur congregatio tertii generalis Coetus Synodi Episcoporum: De necessitate, universitate et finibus evangelizationis, quae recentiora et valida apostolatus incepta prosequi etiam debet... 6851 6851 6852 6852-6856 anu INDEX Num. Annus Mens. Dies 4317 1974 Oct 1 4318 1974 Oct 1 4319 1974 Oct 2 4320 1974 Oct 10 4321 1974 Oct 18 4322 1974 Oct 22 4323 1974 Oct 25 4324 1974 Oct 26 4325 1974 Oct 28 4326 1974 Oct 31 4327 1974 Nov 1 4328 1974 Nov 1 4329 1974 Nov 9 4330 1974 Nov 13 CHRONOLOGICUS DOCUMENTORUM Columna Secretaria status. Facultas Facultas datur Signaturae Apostolicae per­ mittendi ut viri laid assumantur ad munus iudicis assessoris vel instruc­ toris in causis ecclesiasticis non matrimonialibus.......................................... 6856 Vicariatus urbis. Normae, Facultates conceduntur sacerdotibus, qui Romam peregrinantur. Anno Sancto lubilaei 1975 perdurante.............. 6856-6857 Paulus VI, Allocutio habita Moderatoribus et Membris e "Consilio de Lai­ cis", qui plenario Coetui Romae interfuerunt: De officiis Consilii de Lai­ ds in testimonio vitae obtinendo ab iis qui baptizati sunt in Ecclesia .... 6857- 6859 Signatura apostolica, Litt. Cire., Signatura Apostolica ea tantum de­ creta ratihabitionis sententiarum primi gradus causarum matrimonialium transmittet ad effectus dviles obtinendos in Italia, quae motiva decisionis exprimant.................................................................................................................... 6859 Ratihabitio conventionis die 4 septembris 1974 initae inter Sanctam Sedem et Bavariam............................................................... 6859 Paulus VI, Notif, Constituuntur Commissiones singulae pro relationibus religiosis curandis cum populis Islamicis el hebraeo.................................... 6859- 6860 Synodus episcoporum. Deci.. Declaratio quam Patres Synodales fideli­ bus praebent, circa Evangelizationem Ecclesiae in huius temporis societa­ te et mundo................................................................ 6860- 6863 Paulus VI, Allocutio Em.mis Patribus Cardinalibus et Exc.mis Praesulibus e Synodo Episcoporum, cum tertius generalis Coetus exitum haberet '. De fructibus e Synodo ortis pro Ecclesia nostrae aetatis deque nonnullis ob­ servationibus in sententias aliquas durante Synodo prolatas praemitten­ dis ut doctrina Synodi recte intellegatur............................................................ 6863-6867 SC pro Cultu divino. Notif., De obligatione adhibendi novum Ordinem Missalis Romani in celebrationibus cum populo, relicta tamen facultate permittendi usum veteris Missalis in celebrationibus sine populo........... 6868 SC pro Religiosis. Notif, Nulla apparet valida ratio ad ritum professionis religiosae mutandum, ita ut vota acceptentur a celebrante, non vero a Su­ 6868- 6869 periore religioso interno......................................................................................... Secretaria status. Rescr., Rescriptum Pontificium quo Conferentiae Episcoporum Canadiens! facultates tribuuntur circa processus instruen­ dos in causis matrimonialibus................................................................................ 6869- 6870 SC pro Cultu divino. Normae. Preces eucharisticae approbantur pro Mis­ 6870- 6873 sis cum pueris et de reconciliatione.................................................................... Paulus VI, Allocutio habita Exc.mis viris qui ex universo terrarum orbe Ro­ mae interfuerunt Conventui alimentis in mundo procurandis: De mediis quibus utendum est ad alimenta universo mundo procuranda, salvis ma­ 6873-6878 nentibus normis ethicae naturalis propriis....................................................... Com. decretis conc. vat. n interpretandis. Responsum ad pro­ positum dubium: De Diaconi facultatibus quoad sacramentalia et bene­ 6878- 6879 dictiones .............................................................. 4331 1974 Nov 17 Paulus VI, Litt. Ap. In vertice, In Mozambico conditur Delegatio Aposto­ 6879 lica ................................................................................................................................ 4332 1974 Nov 18 SC pro Doctrina fidei. Decl., Declaratio de abortu procurato...................... 6879- 6888 4333 1974 Nov 22 SC pro Cultu divino. Decr. Cantus faciliores. Editio typica altera Gradu a6888-6891 lis simplicis novaque eiusdem ordinatio cantuum promulgatur............. 4334 1974 Nov 23 Signatura apostolica. Sent., Nullitas matrimonii inter schismaticos armenos contracti declaratur ob defectum formae seu ritus sacri.......... 6891-6895 4335 1974 Nov 30 SC pro Cultu divino, Decr. Concilii Oecumenici, Decretum quo Missale Ambrosianum instauratum confirmatur.................................................................. 6896 4336 1974 Dec 1 SECRETARIATUS ad CHRISTIANORUM UNITATEM FO VEND AM . Normae, Secretariats ad Christianorum unitatem fovendam /Commissio pro religiosis necessitatibus cum Hebraeismo fovendis): Criteria et normae practicae proponuntur circa applicationem Declarationis Concilii Vatica­ ni 11 “Nostra aetate” de relationibus Ecclesiae catholicae cum religione Judaeorum. Orientations et suggestions pour l'application de la Déclara­ tion conciliaire “Nostra aetate" (N. 4).................................. ..................... 6896-6899 4337 1974 Dec 3 Paulus VI. Allocutio sodalibus e Societate lesu qui ad religiosae suae com­ munitatis Praesidum Coetum Romam convenerunt: De tribus interroga­ tionibus: “Unde venitis”. “Qui estis”, “Quo pergitis” recte respondendis in Societate lesu renovatione perficienda..................................................... 6900-6908 4338 1974 Dec 3 Secretaria status. Epist., Sedes Apostolica extensioni quarti voti ad omnes indistincte sodales Societatis lesu contraria declaratur................ 6908-6909 4339 1974 Dec 5 SC pro Religiosis. Resp., Nonnae proponuntur consiliandae circa habitum religiosorum proprium gestandum............................................................................ 6909 4340 1974 Dec 7 Commissio biblica. Normae, Ratio periclitandae doctrinae apud Pontifi­ ciam Commissionem Biblicam.................................................................................. 6910-6912 4341 1974 Dec 8 PAULUS VI, Nuntius scripto datus ad universos homines, praesertim christifideles. calendis ianuariis diem fovendae paci per totum terrarum orbem di­ catum celebraturos: De reconciliatione inter homines qua modus foven­ dae paci.............................................................................................................................. 6912-6915 CCCIV r INDEX CHRONOLOGICUS DOCUMENTORUM Num. Annu> Mons. Dies 4342 1974 Dec 10 4343 1974 Dec 12 4344 1974 Dec 16 4345 1974 Dec 23 4346 1974 Dec 30 4347 1974 Dec 31 4348 1974 .......... 4349 1974 .......... 4350 1974 .......... 4351 1975 Ian 11 4352 1975 Ian 25 4353 1975 Ian 30 Columna Doctrina proponitur Ecclesiae circa iura quae hominis propria declarantur, et circa adspectus sociales, pastorales 6915-6943 et apostolicos praedicta iura hominum in Ecclesia respicientes.......... Paulus VI, Const. Ap. Cum in Sudania, sudaniensis. In Sudania Hierarchia ecclesiastica constituitur.............................................................. 6943- 6944 Paulus VI, Allocutio membris Commissionis Theologicae Internationalis Romae plenarium Coetum habentibus: De actu morali iudicando iuxta principia religionis Christianae................................................................ 6944- 6946 SC pro Religiosis. Rescr., Facultas datur ut sodales, durante Anno Sancto, recipere valeant ordinem Presbyteratus, expleto tertio anno theologiae, nonnullis condicionibus expressis........................................................... 6946-6947 Paulus VI, Litt. Ap. Quoniam consulendi. In Republica Guineana-Bissagensi Delegatio Apostolica conditur............................................................. 6947 Consilium pro publicis ecclesiae negotiis. Facult., Signaturae Apostolicae tribuitur potestas nonnullas facultates speciales Tribunalibus inferioribus concedendi pro causis matrimonialibus tractandis.......... 6947 SC pro Religiosis. Normae, Exemplar seu Schema pro conficiendis Statu­ tis Foederationum monialium proponitur............................................. 6948-6953 SC pro Cultu divino. Normae, Ordo celebrandi matrimonium coram teste qualificato laico....................................................................................... 6954-6956 Vicariatus urbis. Normae, Normae statuuntur liturgico-pastorales circa celebrationem Sacramenti Baptismi et Confirmationis in Basilicis Patriarchalibus....................................................................................................... 6956-6960 Paulus VI, Allocutio sodalibus Primarii Consilii italicae Actionis catholicae: De missione Ecclesiae active participanda a laicis in hora praesenti, ser­ vata communione cum Hierarchia constituta, Spiritu Sancto movente ac 6961-6964 duce............................................................................................................ SC pro Institutione catholica. Decr. Grandaevum insigneque. Facul­ tas Theologica in “Kirchliche Gesamthochschule Eichstâtt’’, in Bavaria, 6964-6965 canonice erigitur............................................................... Paulus VI. Allocutio ad Praelatos Auditores et Officiales Tribunalis Sacrae Com. iustitia et pax\ Decl.. Romanae Rotae, a Beatissimo Patre novo litibus iudicandis ineunte anno coram admissos: De valoribus quos iudices tutari debent; de ratione pa­ 4354 1975 Feb 15 4355 1975 Feb 15 4356 1975 Feb 15 4357 1975 Feb 21 4358 1975 Feb 22 storali in munere administrandae iustitiae insita deque observationibus nonnullis circa novum inductum procedendi modum pro causis matri­ 6965-6968 monialibus .................................................................................................. Conventio inter Sanctam Sedem et Rempublicam Lusitanam ad immutandum articulum XXIV Concordati die VII Maii MCMXL initi matrimonium ca­ nonicum respicientem. Protocollo Addizionale al Corcordato fra la Santa 6967-6968 Sede e la Repubblica Portoghese dei 7 maggio 1940.................................. Paulus VI, Epist. Ap. Abbiamo ricevuto, Summus Pontifex Congregatio­ nem Generalem Societatis lesu instanter dehortatur nc quartum votum ad omnes indistincte sodales extendat, immutando “Formulam Instituti” 6967-6969 hucusque vigentem..... .. .......................................................................... SC pro Doctrina fidei. DecL Sacra Congregatio, Declaratio de duobus operibus Professoris loannis Kung, in quibus continentur nonnullae opinio­ nes quae doctrinae Ecclesiae Catholicae opponuntur......................... 6969-6970 Conventio inter Apostolicam Sedem et Saravicam Civitatem de scholis catho­ licis, addito Protocollo Additional!. Accordo fra la Santa Sede ed il Saar­ land circa le scuole private in gestione della Chiesa Cattolica............... 6971-6974 SECRETARIATUS AD CHRISTIANORUM UNITATEM FOVENDAM. Criteria proponuntur ad collaborationem oecumenicam Chri­ stianorum suadendam et ordinate applicandam apud ecclesias nationales, regionales et locales. La collaboration oecuménique au plan régional, au Normae, 4359 1975 Feb 25 plan national et au plan local.......................................................................................... Paulus VI, Litt. Ap. Quoniam Romano, In Angoliae territorio Delegatio A- 6975-6990 6991 postolica constituitur.............................................................. 4360 1975 Feb 26 SC pro Doctrina fidei. Deci., Nonnullae dantur interpretationes norma­ rum de inscriptione christ i fidelium in sectis massonicis....................... 6991 4361 1975 Feb ... SC pro Cultu divino. Responsa ad proposita dubia: 1 - De anniversario Dedicationis ecclesiae cathedralis in Dominica per annum celebrando. 2 - De patrino Confirmationis. 3 - De professione religiosa a celebrante Eucharistiam non recipienda. 4 - De processione cum Sanctissimo intra septa ecclesiae peragenda................................................................................ 6991-6993 4362 1975 Mar 1 SS. CC. pro Clericis et pro Religiosis. Normae, Schema conventionis in paroecia religiosis committenda ab Episcopo et Superiore religioso, in Italia, subsignandae........................................................................ .. . . . 6993-6995 4363 1975 Mar 1 SC pro Institutione catholica. Litt Cire., De sensu et munere Semi­ nariorum et Collegiorum Romae exsistentium ad alumnos ecclesiasticos educandos deque criteriis mediisque aptioribus adhibendis ad alumnis in­ stitutionem clericalem idoneam praebendam pro ministerio in huius tem­ poris mundo et ecclesia exercendo.................................... 6995-7003 CCCV --^4 INDEX CHRONOLOGICUS DOCUMENTORUM Num. Annus Mens. 0<β£ 4364 1975 Mar 7 4365 1975 Mar 11 4366 1975 Mar 13 4367 1975 Mar 19 4368 1975 Mar 19 4369 1975 Mar 19 4370 1975 Mar 27 4371 1975 Apr 2 4372 1975 Apr 15 4373 1975 Apr 15 4374 1975 Apr 15 4375 1975 Apr 21 4376 1975 Apr 23 Paulus VI, Allocutio coram Praeposito et Assistentibus Generalibus Socie­ tatis lesu habita'. “Formula Instituti” Societatis lesu retinenda est adhuc valida, nec innovari debet ratione mutatae horum temporum condicionis. SC pro Episcopis. Decr. Ad consulendum. Constituitur Visitator Apostolicus in Germania oro clero et fidelibus dioecesis Varmiensis cum jurisdictio­ ne personali cumulata cum territoriali Ordinarii loci............................................ SC pro Doctrina fidei. Resp., Responsa ad quaesita Conferentiae Episco­ palis Americae Septemtrionalis circa sterilizationem in nosocomiis catho­ licis........................................................................................................................................... Paulus VI, Litt. Ap. Quoniam pro, Delegatio Apostolica in Antillis consti­ tuitur ..................................................................................................................................... SC pro Doctrina fidei, Decr. Ecclesiae pastorum. Decretum de Ecclesiae pastorum vigilantia circa libros...................................................................................... SC pro Gentium evangelizations, Antillarum: Decr. Sacra Congrega­ tio, Decretum de nova erectione Delegationis Apostolicae Antillarum . . . SC pro Cultu divino. Decr. Cum Missale, De editione typica altera Missa­ lis Romani, cum Variationibus et additamentis inductis................ .................. SC pro Institutione catholica. Litt. Cire. Postremis hisce, De doctri­ na Iuris canonici candidatis ad sacerdotium apte tradenda atque deinde peramanter colenda . ........................................................................................................ Ratihabitio conventionis inter Sanctam Sedem et Saravicam civitatem................ SC pro Cultu divino. Facult., Facultas datur utendi in propria dioecesi Precibus eucharisticis quas Sedes Apostolica iam concesserat nonnullis dioecesibus Helvetiae........................................................................................................ SC pro Religiosis. Epist., Episcopus potestate gaudet supprimendi ‘Frater­ nitatem sacerdotalem Sancti Pii X'............................................................................. Signatura apostolica. Normae, Normae servandae in exsequendo Re­ scripto Pontificio Conferentiae Episcopali Australiae die 1 nov. 1974 cir­ ca causas matrimoniales concesso................................................................................ Ratihabitio conventionis inter Sedem Apostolicam et Rempublicam Lusi­ tanam .................................................................................................................................... Com. decretis conc. vat. ii interpretandis. Responsa ad proposi­ ta dubia: 1 - Circa facultatem presbyteri, ab Episcopo deputati, confir­ mandi apostatam a fide readmissum in Ecclesiam. 2 - Circa cessationem officii Episcopi Auxiliaris cessante munere Episcopi dioecesani................... 4378 1975 Apr ... SC pro Cultu divino. Responsa ad proposita dubia: 1 - Circa Communio­ nem iterandam in Missa conventual! vel communitatis ab iis qui Missam iam litaverunt. 2-CircaMissam cotidianam cum pueris adhuc retinendam . 4379 1975 Mai 2 Secreteria status. Epist., Nonnullae fiunt animadversiones in Decreta Congregationis Generalis Societatis lesu, simulque probatur ad experi­ mentum decretum “ de paupertate”, facta Praeposito Generali facultate dispensandi in materia................................................................................................... 4380 1975 Mai 6 Commissio cardinalium. Decisio, “Fraternitas sacerdotalis Sancti Pii X supprimenda declaratur una cum propriis Seminariis........................................ 4381 1975 Mai 13 Paulus VI, Epist. Ap. E' con sentiment!, Epistula E.mo P. D. Leoni losepho S. R. E. Cardinali Suenens, Mechliniensi-Bruxellensi Archiepiscopo, ob Marianum ex omnibus nationibus Conventum peragendum: De relationi­ bus Spiritum Sanctum inter et Beatam Mariam Virginem, praesertim in missione Ecclesiae implenda...................................................................................... Columna 7003-7004 7004 7005-7006 7006 7006-7008 7008-7009 7009-7012 7012-7016 7016 7016-7017 7017 7017-7018 7018 4377 1975 Apr 25 SC pro Religiosis, Litt. circ.. De institutione tradenda alumnis religiosis in Collegiis Orbis commorantibus deque disciplina in iisdem domibus forma­ tionis servanda ................................................................................................................ 4383 1975 Mai 18 Secretariatus ad Christianorum unitatem fo vend am. Litt. circ.. Proponitur ut festum Paschatis celebretur quotannis die Dominica post secundum sabbatum mensis aprilis.................................................................. 4384 1975 Mai 21 Secretaria status. Facult. Tribuuntur Signaturae Apostolicae faculta­ tes: transferendi causas de uno in aliud tribunal, dispensandi a legibus processu alibus. et sanandi nullitates actuum iudicialium................................. 4385 1975 Mai 31 SC pro Religiosis. Epist.. Confirmatur suppressio ‘Fraternitatis sacerdota­ lis Sancti Pii X’, et eiusdem erectio in Institutum perfectionis praecluditur . 7018-7019 7019-7021 7021-7022 7022-7023 7023-7025 4382 1975 Mai 16 SC pro Cultu divino. Deci., Duo opera circa Preces Eucharisticas repro­ bantur eorumque lectio, etiam privata, non suadetur....................................... 4387 1975 lun 10 Signatura apostolica. Decr., Signatura Apostolica declaratur incompetens ad videndum recursum adversus decisionem Commissionis Cardi­ nalium a Summo Pontifice specialiter constitutae............................................. 4388 1975 lun 20 SC pro Religiosis. Normae. “Decretum laudis’ supprimitur, et novus mo­ dus procedendi statuitur in recognoscenda Institutis religiosis condicione “iuris pontificii”............................................................................................................ 4389 1975 lun 21 SC pro Doctrina fidei. Epist.. Probantur decisiones Episcopi condicio­ nem supematuralem apparitionum “de Kérizlnen negantes........................ 7026-7029 7029-7030 7030 7030-7031 4386 1975 Mai ... cccvi 703 1 7031-7032 7032 7032 INDEX CHRONOLOGICUS DOCUMENTORUM Columna Num. Annus Mens. Ples Paulus VI, Epist., A notre Frère dans TEpiscopat, Marcel Lefebvre, ancien Archevêque de Tulle: Hortatur Episcopum ut publice se submittat oboe­ 4390 1975 lun 29 4391 1975 lun 29 4392 1975 Iui 2 4393 1975 lui 11 4394 1975 Aug 1 4395 1975 Aug 6 4396 1975 Aug 15 4397 1975 Sep 3 4398 1975 Sep 6 4399 1975 Sep 8 4400 1975 Sep 8 4401 1975 Sep 25 4402 1975 Sep 26 4403 1975 Sept 4404 1975 Oct 1 4405 1975 Oct 11 4406 1975 Oct 18 7033-7034 dientiae et decisionibus Romani Pontificis........................................... SC pro Episcopis, Decr. Ad Romanam Ecclesiam, Decretum de visitatione 7034-7036 Ss. Liminum deque relationibus dioecesanis........................................ Ratihabitio conventionis inter Sanctam Sedem et Rempublicam Columbianam die 12 iulii 1973 initae, nonnullis additis declarationibus circa sen­ sum aliquorum articulorum.....................................................................r 7036- 7037 Paulus VI, Const. Ap. Constans Nobis, Sacris Congregationibus de Discipli­ na Sacramentorum et pro Cultu Divino suppressis nova inde erigitur Sacra 7037- 7039 Congregatio Sacramentis Divinoque Cultui moderandis....................... Signatura apostolica. Normae, Normae servandae in applicando Re­ scripto Pontificio Conferentiae Episcopali Statuum Foederatorum Ameri­ cae Septemtrionalis die 22 maii 1974 circa causas matrimoniales tractan­ 7039- 7040 das concesso.......................................................... Paulus VI, Allocutio Moderatoribus Studiorum Universitatum, quas Socie­ tas lesu regit in universo terrarum orbe: De momento Universitatum catholicarum in Ecclesia huius temporis................................................ 7040- 7043 SC pro Institutione catholica. Decl., Exprimuntur et explicantur cri­ teria et rationes quibus Ecclesia prohibet ne sacerdotes ad statum laica7043- 7044 lem reducti theologiam doceant in Facultatibus Ecclesiae.................. SC pro Religiosis, Rescr. Facultas datur ut Episcopi O. F. M. Conv., mu­ nere suo expleto et Religioni plene incorporati, omnia iura habeant et 7044- 7045 exerceant religiosorum, voce activa et passiva non excepta.................. Paulus VI, Litt. Np.Quamtum pacis. In Taprobanensi Republica seu vulgo 7045 Sri Lanka Nuntiatura Apostolica constituitur...................................... Paulus VI, Epist. A notre Frère dans FEpiscopat. Marcel Lefebvre, ancien Archevèque-Evêque de Tulle: Hortatur Episcopum ut modum se gerendi erga Sedem Apostolicam deponat, et huius de facto decisiones admittat. . 7045- 7046 SC pro Sacramentis divinoque cultu. Monitum, Monitum pro Or­ dinariis Italiae circa modum celebrandi matrimonium concordatarium. . . 7046 Vicariatus urbis. Normae, Normae statuuntur circa celebrationem et binationem Missae, et circa administrationem sacramenti Paenitentiae, 7046- 7047 Romae, pro sacerdotibus vigentes........................................................... SC pro Religiosis, Decr. Moniales Ordinis, Adprobantur ad septennium Constitutiones recognitae Monialium Ordinis Clarissarum Capuccinarum . 7047 ... Consilium de familia. Instr., Instructio de relationibus inter matri­ monium et sacramentum in praesentibus societatis adiunctis . Le mariageSacrement. Réponse de FEglise aux appels de la Famille......................... 7047- 7053 Paulus VI, Const. Ap. Romano Pontifici eligendo. Constitutio Apostolica De Sede Apostolica Vacante deque electione Romani Pontificis.......7053-7072 Secretaria status, Epist. Confirmatur obligatio substituendi Missale 7072-7073 Romanum Sancti Pii V cum Missali Romano Pauli VI......................... Paulus VI, Nuntius scripto datus ad universos homines, praesertim Christifideles, calendis ianuariis diem fovendae paci per totum terrarum orbem celebraturos: De pace pressius persequenda deque cursu ad bellica arma 4407 1975 Oct 27 4408 1975 Oct 29 4409 1975 Oct ... 4410 1975 Nov 4 4411 1975 Nov 8 4412 1975 Nov 8 4413 1975 Nov 1 2 4414 1975 Nov 14 4415 1975 Nov 17 7073- 7075 mitigando.................................................................................................. Secretaria status. Epist. Notae fiunt decisiones Sedis Apostolicae cir­ ca “Fraternitatem sacerdotalem S. Pii X' , quae canonice suppressa de­ claratur, et circa eius fundatorem, cuius modus procedendi erga Roma­ 7076- 7077 num Pontificem improbatur................................................................... SC pro Sacramentis divinoque cultu, Notif. De Commemoratione omnium fidelium defunctorum anno 1975 in die Dominica celebranda . . 7077 SC pro Sacramentis cultu que divino. Responsa ad proposita dubia: 1 - De stipendio non percipiendo pro Missa binata in concelebratione. 2 - De modo peragendi exsequias durante Triduo Paschali. 3 - De Missa celebranda vespere diei 7 dec. 1975 in concurrentia Dominicae Adventus cum Sollemnitate Imm. Conceptionis B. V. Mariae...................................... 7077- 7078 SC pro Religiosis. Rescr.. Conceditur facultas percipiendi eleemosynam 7078- 7079 cum bis aut ter celebratur........................................................................ Signatura apostolica. Sent., Decretum dimissionis cuiusdam sororis declaratur irritum ob errorem in procedendo circa modum dimittendi so­ rores religiosas a votis perpetuis.......................................................... 7079- 7083 Consilium de laicis, Decr.. Statuta Piae Unionis “Militia Mariae Imma­ culatae” adprobantur..................................................................... 7083- 7084 SC pro Sacramentis cultuque divino, Resp.. Forma extraordinaria celebrationis matrimonii coram solis testibus sustinetur et ulteriores ip­ 7084 sius formae limitationes denegantur...................................................... S. Paenitentiaria, Facult. Prorogantur facultates, a S. Paenitentiaria confessoribus concessae, vulgo dictae “Pagella”.................................... 7084- 7085 SC pro Religiosis, Resp., Denegatur indultum subdelegandi Superioribus Provincialibus facultatem dispensandi a votis temporaneis............... . 7085 CCCVH INDEX CHRONOLOGICUS DOCUMENTORUM Columna ------------------------------------ 4416 1975 Nov 19 4417 1975 Nov 19 4418 1975 Nov 24 4419 1975 Nov29 4420 1975 Nov30 Facultas datur Signaturae Apostolicae per­ mittendi, nonnullis sub condicionibus, ut viri laici munere fungantur Promotoris justitiae et Defensoris vinculi........................................................... 7086 SC pro Institutione catholica, Resp.. Animadversiones fiunt in no­ vam rationem instituendi candidatos ad sacerdotium a Conferentia Epi­ scopali Galliae propositam............................................................................... 7086-7087 SC pro Religiosis, Rescr. Facultas datur eligendi Superiores Maiores O, F. M. Conv. per suffragium universale et directum ab omnibus Provinciae vel Custodiae Fratribus........................................................................................ 7087 Signatura apostolica. Sent.. Infirmatur sententia tribunalis inferioris nullitatem matrimonii declarantis e capite impotentiae sic dictae ‘mora­ lis’, ob defectum nempe communionis vitae amorisque coniugalis............. 7087-7096 Paulus VI, Epist. We write, Summi Pontifias rescriptum ad litteras Suae Secretaria status, Facult. Gratiae Rev.mi Doctoris Friderici Donaldi Coggan, Archiepiscopi Cantuariensis: De sacerdotali mulierum ministerio deque rationibus ob quas Ec­ clesia Catholica mulieres ad tale sacerdotium non admittit.......................... 4421 1975 Dec 1 Paulus VI, Litt. Ap. Cum in Oceania, In Papua Nova Guinea et Insulis salomonicis Delegatio Apostolica conditur........................................................... 4422 1975 Dec 8 Paulus VI, Adhort. Ap. Evangelii nuntiandi. Adhortatio Apostolica ad Epi­ scopos, Sacerdotes et Christifideles totius Catholicae Ecclesiae. * De evan­ 4423 1975 Dec 29 SC gelizatione in mundo huius temporis.......................................................................... pro Doctrina fidei. Deci. Persona humana, Declaratio de quibusdam quaestionibus ad sexualem ethicam spectantibus......................................... 4424 1975 ......... Secretaria status. Formulae relationis quinquennalis Sedi Apostolicae mittendae ab Ordinariis circumscriptionum ecclesiasticarum quae conti­ nentur intra ambitum Sacrae Congregationis pro Episcopis, Sacrae Con­ gregationis pro Ecclesiis Orientalibus, et Sacrae Congregationis pro Gen­ tium Evangelizatione ..................................................................................... 4425 1975 ......... SC pro Cultu divino, Normae, Nonnae servandae, ut aliqua ecclesia loca­ lis titulo Basilicae Minoris decoretur, recognoscuntur.................................. 4426 1976 lan 9 Conventio Addititia inter Apostolicam Sedem et Rempublicam Austriacam circa rem patrimonialem. Secondo Accordo Addizionale fra la Santa Sede 4427 1976 lan 27 SC e la Repubblica Austriaca alla Convenzione fra la Santa Sede e la Repubblica Austriaca per il Regolamento di Rapporti Patrimoniali dei 23 Giugno 1960 .................................................................................................................... pro Episcopis, Litt. Cire. Monentur Episcopi, sacerdotes atque utrius­ que sexus religiosi ut vestem seu habitum sacerdotalem vel religiosum unhiscuiusque proprium deferant cum simplicitate et dignitate.................. 4428 1976 lan 30 Signatura apostolica. Decr., matriten.. Conflictus corripetentiae inter duo Tribunalia inferiora committitur solvendus tribunali superiori. . 4429 1976 lan ... SC pro Sacramentis cultuque divino. Responsa ad proposita dubia: 1 - De Sanctorum celebratione in Liturgia Horarum recte ordinanda. 2 - De muneribus diaconi in communitatibus sacerdotum.......................... 4430 1976 Feb 9 Paulus VI, Allocutio ad Praelatos Auditores, Advocatos et Officiales Tribu­ nalis Sacrae Romanae Rotae, a Beatissimo Patre novo litibus iudicandis ineunte anno coram admissos: De pondere amori coniugali tribuendo in 4431 1976 Feb 20 4432 1976 Feb 20 4433 1976 Feb 22 4434 1976 Feb 22 natura matrimonii determinanda et in causis matrimonialibus decidendis . Paulus VI, Facult, Facultates renovantur Signaturae Apostolicae tributae circa prorogationem competentiae Tribunalium inferiorum in prima, se­ cunda et tertia instantia............................................................................... SC pro Religiosis, Litt. Mens declaratur Sanctae Sedis circa habitum reli­ giosum a sodalibus Institutorum perfectionis gestandum............................ SC pro Gentium evangelizatione. Litt. Cire., De contributo oeco­ nomico· Dioecesium in favorem Missionum comparando et Sanctae Sedi mittendo...................................................................................................... SC pro Institutione catholica. Instr. Tra imolteplici. De formatione theologica candidatis ad sacerdotium ministeriale tradenda. La formazio­ 4435 1976 Feb 25 SC ne teologica dei futuri sacerdoti................................................................................ pro Gentium evangelizatione. Instr., Instructio circa admissio­ 7096 7096-7097 7097-7125 7125-7135 7136-7145 7145-7146 7147-7148 7147-7149 7149 7150 7150-7153 7153 7153-7154 7154-7155 7155-7175 nem alumnorum, qui Romae studiis vacare intendunt, in Pont. Collegium Urbanianum et in Collegium S. Petri Apostoli............................................ 7176-7178 4436 1976 Mar 15 SC pro Gentium evangelizatione. Decr. H Centro Internazionale. Statuta “Centri Internationalis animationis missionariae” in Urbe erecti adprobantur................................................................................................. 7178-7179 4437 1976 Mar 22 Paulus VI, Litt. Ap. Australian, terram. Circumscriptiones ecclesiasticae Australiae a iure missionali ad ius commune deducuntur........................... 7179 4438 1976 Mar 23 Paulus VI. Epist. /Lr the tenth anniversary. Alterum Summi Pontificis ad Suam Gratiam Rev.mum Doctorem Fridericum Donaldum Coggan, Axchiepiscopum Cantuariensem, datum rescriptum. De mulierum sacerdo­ tio ministerial!............................................................................................................... 7179-7180 CCCVI11 • W S, INDEX CHRONOLOGICUS DOCUMENTORUM Num. Annui Mens. Ples Columna 4444 1976 Apr 29 4445 1976 Apr 29 4446 1976 Mai 1 4447 1976 Mai 7 4448 1976 Mai 8 4449 1976 Mai 10 4450 1976 Mai 13 4451 1976 Mai 14 4452 1976 xMai 21 4453 1976 lun 5 4454 1976 lun 11 4455 1976 lun 28 4456 1976 lun 30 4457 1976 lun ... 4458 1976 Iul 1 4459 1976 Iul 14 4460 1976 Iul 28 4461 1976 Aug 2 4462 1976 Aug 15 4463 1976 Aug 20 bilitate missionali christifidelium in mundi evangelizatione per Pontificia Opera Missionalia praesertim exercenda........................................................ Paulus VI, Litt. Ap. Qui mentem, Nuntiatura Apostolica in Republica Ghanensi constituitur............................................................................................ Paulus VI, Litt. Ap. Usu iam dudum, Nuntiatura Apostolica in Nigeria constituitur....................................................................................................... SC pro Gentium evangelizatione. Normae, Statuta Pontificalium Operum Missionalium recognita adprobantur. I - Decretum adprobationis. II - Statuta (Statuts)................................................................................................ Com. ‘IUSTITIa et pax.. Decl., Doctrina et criteria Sedis Apostolicae pro­ ponuntur circa armorum instrumentorumque belli deminutionem inter po­ pulos et nationes curandam. Le Saint Siège et le Désarmement.................... Signatura apostolica. Sent., Religiosus, etsi motiva dimissionis a reli­ gione dederit sufficientia, declaratur dimissus illegitime, in casu, ob alle­ gatam apostasiam a religione, quia, subductus certe illegitime ab oboe­ dientia proprii Superioris Maioris, commorabatur de facto in quadam propriae religionis domo.................................................................................. Signatura apostolica. Normae, Novae statuuntur normae servandae pro causis nullitatis matrimonii ob defectum formae seu sacri ritus apud orientales orthodoxos....................................................................................... Paulus VI, Litt. Ap. Quo expeditius, In Republica Capitis Viridis Nuntiatu­ ra Apostolica conditur ..................................................................................... Ratihabitio conventionis inter Apostolicam Sedem et Rempublicam austriacam die 9 ianuarii 1976 initae........................................................................ Secret aria status, Rescr. Dispensatur ad casum norma‘Ordinis Syno­ di Episcoporum” electionem Episcoporum deputatorum atque^horum substitutorum respiciens.................................................................... .*........... SC pro Sacramentis cultuque divino, Litt. Cire. Decem iam annos. De linguis vulgaribus in Sacram Liturgiam inducendis................................. SC pro Doctrina fidei, Decr. Accidit in diversis, Decretum de Missa pu­ blice celebranda in Ecclesia Catholica pro aliis Christianis defunctis.......... Paulus VI, Const. Ap. Cum apostolicum, eparchia apostolica in foederatis americae septemtrionalis civitatibus, Exarchatus Apostolicus pro fidelibus ritus byzantini Melchitarum in Foedera­ tis Americae Septemtrionalis Civitatibus ad Eparchiae gradum attollitur. Paulus VI, Chir. Romani sermonis, chirographum pontificium : Ci­ pus Fundatum “Latinitas” constituitur propriis Statutis munitum.......... SC pro Institutione catholica et Consilium de laicis, Litt. Cire., Normae et criteria proponuntur ad curam pastoralem in magistros et alumnos Universitatum studiorum apte exercendam............................... 7183-7187 7187 7187-7188 7188-7192 7192-7200 7200-7205 7206 7206-7207 7207 7207 7207-7209 7209-7210 7210 7210-7211 7211-7218 Com. decretis conc. vat. ii interpretandis. Responsa ad proposi­ ta dubia: I - De exceptione suspicionis adversus Cardinales Signaturae A- postolicae. II - De motivis exprimendis in decreto ratihabitionis in causis matrimonialibus sub sanctione nullitatis........................................................ SC pro Institutione catholica. Litt. Cire.. De criteriis praxique ho­ die sequendis in vocationibus adultorum ad sacerdotium curandis et insti­ tuendis ............................................................................................................... Conventio inter Sanctam Sedem et Hispanam nationem circa modum nomi­ nandi Episcopos. Accordo fra la Santa Sede e lo Stato Spagnolo. Acuerdo entre la Santa Sede y el Estado Espanol........................................................ SC pro Doctrina fidei et Vicariatus urbis. Decr., Religiosus sacer­ dos loannes Baptista Franzoni reducitur ad statum laicalem cum dispen­ satione ab oneribus cum sacra ordinatione conexis...................................... Paulus VI, Epistula ad Exc.mum D. Marcellum Lefebvre: Summus Pontifex hortatur Episcopum ut a suo procedendi modo coram Ecclesia recedat . . Ratihabitio conventionis inter Apostolicam Sedem et Nationem Hispanam die 28 iulii 1976 initae.......................................................................................... 7218 7218-7222 7221-7224 72?3-7225 7225 722$ cccix m Christifidelibus die rei missionali provehendae per totum orbem dicato recurrente: De vocatione universali, munere, collaboratione et responsa- ■ M M M HKM M C 4439 1976 Mar 25 SC pro Institutione catholica. Litt. Cire. A seguito. Incompatibilitas declaratur cumulandi in eadem persona munera Professoris ordinarii vel extraordinarii in Universitatibus Pontificiis................................................... 7180-7181 4440 1976 Mar 26 Paulus VI, Rescr., Facultas tribuitur Signaturae Apostolicae concedendi ut religiosa mulier ex Sororibus selecta exercere possit munus Defensoris vinculi................................................................................................................. 7181 4441 1976 Apr 1 Secretaria status. Normae, Statuta Pontificiae Academiae Scientia­ rum. Statuto della Pontificia Accademia delle Scienze.............................................. 7182-7183 4442 1976 Apr 5 SC pro Doctrina fidei. Resp., Pars non baptizata petere nequit dissolu­ tionem matrimonii in favorem fidei, nisi convertatur; pars vero catholica eandem dispensationem petere potest dummodo non intendat novas nup­ tias contrahere cum dispensatione ab impedimento disparitatis cultus ... 7183 4443 1976 Apr 14 Paulus VI, Nuntius scripto datus universis sacris Praesulibus et catholicis INDEX CHRONOLOGICUS DOCUMENTORUM Num. Annus Mens. Dies 4464 1976 Aug 20 4465 1976 Aug 31 4466 1976 Sep 10 4467 1976 Sep 17 4468 1976 Oct 8 4469 1976 Oct 10 4470 1976 Oct 11 4471 1976 Oct 15 4472 1976 Oct 23 Columna Principia dantur et decisiones quae respiciunt constitutionem Facultatis Theologiae apud Universitatem civilem Marianopolitanam existentis; excluduntur, in casu, eius constitu­ tio non-canonica aut independens, atque exercitium muneris Professoris in eadem Facultate Theologica ab illis sacerdotibus qui matrimonium le­ gitime contraxerunt. . ................................................................................. SC pro Episcopis. Notif De titulo tribuendo Episcopis Coadiuloribus cum iure successionis............................................................................................. SC pro Gentium evangelizatione, Litt. Cire., Nonnae suadentur ser­ vandae pro relationibus coordinandis Sacrae C. pro Gentium Evangeliza­ tione cum Pontificiis Operibus Missionariis, et inter varia Pontificia Opera Missionaria....................................................................................................... SC pro Doctrina fidei. Decr., Decretum circa quasdam illegitimas ordi­ nationes presbyterales et episcopales............................................................. Paulus VI, Litt. Ap. Quandoquidem nullum, In Republica Islandiae Apo­ stolica excitatur Nuntiatura............................................................................ Sancta sedes, Notif, Nonnulla festa de praecepto suppressa declarantur pro Italia......................................................................................................... Paulus VI, Epit. Ap. Cum te die Errores modusque procedendi Epi­ scopi M. Lefebvre improbantur, et media proponuntur quibus ipse eiusdemque Seminaria redire possint in communionem totalem Ecclesiae catholicae ................................................................................................... SC pro Doctrina fidei, Deci Inter insigniores. Declaratio circa quaestio­ nem admissionis mulierum ad sacerdotium ministeriale............................... SC pro Institutione catholica. Notif., VI, Motu pr. Catholica Ecclesia, De Abbatiarum nullius dioeceseos innovatione.................................................................................................... 4473 1976 Oct 28 SC pro Gentium evangelizatione. Decr. Militantis lesu, novae zelandiae. Decretum de erectione Vicariatus Castrensis............................. 4474 1976 Nov 10 SC pro Religiosis. Rescr., Facultas anticipandi professionem tribuitur Ter­ tio Ordini saeculari Sancti Francisci............................................................. 4475 1976 Nov 12 SC pro Religiosis. Notif Criteria et normae S. C. pro Religiosis proposi­ ta memorantur circa habitum a religiosis gestandum. Problema dell'abito Paulus 4476 1976 Nov 19 SC religioso................................................................................................................................. pro Gentium evangelizatione. Instr. De munere et officio femi­ narum in gentibus hodie ab Ecclesia evangelizandis.................................... 4477 1976 Nov20 SC pro Episcopis. Rescr. Facultas datur Conferentiae Episcopali erigendi canonice in personam moralem Institutum vulgo dictum “Caritas ita­ liana” ............................................................................................................. 4478 1976 Dec 1 Paulus VI, Allocutio ad legatos Sedium Academicarum, sive Universitatum 7225-7238 7238-7239 7239 7240 7240 7241 7241-7246 7247-7257 7257-7258 7258-7259 7259 7259-7260 7260-7267 7267-7268 sive Facultatum, studiis ecclesiasticis provehendis, apud Aedes Vaticanas ob II internationalem Conventum, favente Sacra Congregatione pro Insti­ tione Catholica, congregatos: De evangelizatione mundi exercenda ab U- niversitatibus et Studiorum Facultatibus Ecclesiae per earum munus doc­ trinale et paedagogicum................................................................................ 4479 1976 Dec 8 Paulus VI, Nuntius scripto datus universis Christifidelibus omnibusque bo­ 7268-7270 nae voluntatis hominibus Calendis Januariis a. 1977 diem celebraturis ad pacem fovendam per totum orbem terrarum dicatum: De relationibus 4480 1976 Dec 10 4481 1976 Dec 10 4482 1976 Dec 10 4483 1976 Dec 11 4484 1976 ......... exsistentibus inter tutelam pacis et tutelam vitae humanae....................... 7270-7274 Paulus VI, Motu pr. Apostolatus peragendi. Consilium de Laicis nova certaque ratione ordinatur Pontificium Consilium pro Laicis in posterum ap­ pellandum .................................................................................................... 7274-7276 Paulus VI, Motu pr. Justitiam et pacem. Pontificia Commissio a lustitia et Pace certa ac definita ordinatione donatur .................................................. 7276-7278 SC pro Religiosis. Rescr., Facultas datur ut Definitorium Generale vel Pro­ vinciale exquirere possit, in casu exceptional!, consilium vel consensum Consiliariorum absentium ope instrumenti telephonic!.............................. 7278 SC pro Religiosis. Rescr., Sanantur defectus in erectione, novitiatu et professione Sodalitatum et Sodalium Tertii Ordinis Saecularis Sancti Francisci...................................................................................................... 7278 SC pro Religiosis,Normae, Nonnae servandae in dimissione reliziosarum a votis perpetuis. Procedura da seguire in caso di dimissione di una religio­ sa di voti perpetui......................................................................................................... 4485 1977 lan 6 7278-7280 VI, Const. Ap. Ficariae potestatis, Vicariatus Urbis nova ratione or­ dinatur ........................................................................................................ 7281-7286 4486 1977 lan 10 SC pro Episcopis, Decr. Europae sacrorum, europae. Consilium Conferentiarum Episcopalium Europae una cum eiusdem Statutis adprobatur. . 7287 4487 1977 lan 14 SC pro Doctrina fidei. Epist., In mentem revocantur condiciones et nor­ mae absolutionis sacrament alis impartiendae pluribus in communi fide­ libus ............................................................................................................. 7287-7288 cccx Paulus INDEX CHRONOLOGICUS DOCUMENTORUM Columna Num. Annus Mens. Oles 4488 1977 lan 21 4489 1977 lan 25 4490 1977 lan 25 4491 1977 lan 28 4492 1977 lan 31 4493 1977 lan ... 4494 19.77 Feb 4 VI, Rescr., Consanguinitas in primo gradu lineae collateralis, non­ nullis in casibus ac datis condicionibus, dispensari potest ad matrimo­ nium ineundum................................................................................................. SC pro Clericis, Rescr. Facultas datur ut praeceptum audiendi sacrum in diebus festis anticipari possit sabbato seu vigiliis eorum, in omnibus Ita­ liae Dioecesibus.................................................................................................. SC pro Gentium evangelizatione, Litt. Cire., Mens et criteria S. Con­ gregationis pro Gentium Evangelizatione aperiuntur circa habitum reli­ giosum in territoriis sic dictis Missionum gestandum.................................... Secretaria status. Rescriptum ex Audientia, Dies statuitur a quo vige­ re incipiet lex de nova ordinatione Vicariatus Urbis.................................... Paulus VI, Litt. Ap. Vehementi flagrantes In Republica Populari Congensi Nuntiatura Apostolica constituitur.......... SC pro Sacramentis cultuque divino. Responsum ad propositum dubium: De celebratione exsequiarum pro iis, qui proprii cadaveris cre­ mationem elegerint......................................................................................... Paulus VI, Allocutio ad Tribunalis Sacrae Romanae Rotae Decanum, Prae­ Paulus 7288 7288-7289 7289 7289 7289-7290 7290 latos Auditores, Officiales et Advocatos, novo Litibus ludicandis ineunte anno: De modis quibus protectio iustitiae, qua subsidium pastorale, informatum iustitia, perfici debet a iure et a Tribunalibus Ecclesiae deque principiis et spiritu quibus informatur Codicis iuris canonici recognitio . . 7290-7293 4495 1977 Feb 10 SC pro Sacramentis cultuque divino, Decr. Operi Dei. Decretum quo “Thesaurus Liturgiae Horarum Monasticae” confirmatur pro Confoe­ deratione Ordinis Sancti Benedicti................................................................ 7294 4496 1977 Feb 14 Com. decretis conc. vat. ii interpretandis. Responsum ad pro­ positum dubium : De Ordinario loci commorationis habitualis partis con­ ventae, cuius consensus requiritur ad competentiam determinandam in causis nullitatis matrimonii............................................................................ 7294-7295 4497 1977 Feb 19 Paulus VI, Allocutio ad eos, qui Conventui Internationali interfuerunt, in urbe Roma favente Pontificia Universitate Gregoriana habito, exeunte saeculo ex quo Facultas Iuris Canonici eodem in Athenaeo constituta est: 4498 1977 Feb 28 4499 1977 Feb ... 4500 1977 Mar 4 4501 1977 Mar 7 4502 1977 Mar 7 4503 1977 Mar 15 4504 1977 Mar 18 4505 1977 Mar 19 4506 1977 Mar 26 4507 1977 Mar 31 4508 1977 Mar 31 4509 1977 Apr 2 4510 1977 Apr 20 4511 1977 Apr 23 De momento pastorali iuris canonici in Ecclesia........................................... SC pro Clericis, Rescr., Obligatio servandi sub praecepto nonnulla festa in Italia non amplius urgeri declaratur................................................................ SC pro Sacramentis cultuque divino. Responsa ad proposita dubia: 1 - De usu instrumentorum musicorum, quae discos phonographicos vel cistulas musicas (“musicassette”) vocant in sacra Liturgia. 2 - De silentio organi in Prece eucharistica proferenda........................................................ SC pro Religiosis. Epist., Normae et criteria proponuntur sequenda circa habitum a religiosis gestandum.............................................. ......................... Paulus VI, Litt. Ap. Cum probe, Nuntiatura Apostolica in Papua Nuova Guinea constituitur.......................................................................................... Paulus VI, Litt. Ap. Quo aptius,Delegatio Apostolicain Insulis Salomonicis constituitur....................................................................................................... Secretariatus ad unitatem 7295-7297 7297 7297-7298 7298-7299 7299 7299-7300 Christianorum fovendam, Cire., De statuendo die celebrationis Paschae eodem pro omnibus Christianis . . Secretaria status, Resp., Disciplinam hucusque Romae vigentem circa admissionem candidatorum ad Ordines et ministeria sacra non expedit derogare............................................................................................................ SC pro Institutione catholica. Instr., De Schola catholica deque eius momento, munere et quaestionibus in hodiernae Ecclesiae missione ab­ solvenda, et huius temporis mundi necessitatibus succurrendis.................. Paulus VI, Allocutio ad Regionis Centralis Galliae sacros Praesules, visita­ tionis "Ad limina" occasione coram admissos: De ministerio sacerdotali denegando uxoratis, de celebratione dominicali absque sacerdote deque catechesi Christiana undequaque fovenda................................. .. ................. SC pro Sacramentis cultuque divino. Litt. Cire. In quibusdam. Confirmatur Decretum “Quam singulari” circa obligationem pracmittendisacramentum Confessionis primae puerorum Communioni sacramentali. SC pro Gentium evangelizatione. Normae. Normae proponuntur cir­ ca sorores autochthones Romam petentes ibique commorantes studiorum peragendorum causa. I - Litterae ad Legatos Pontificios missae. II - Nor­ mae servandae. III - Elenchus quaestionum................................................ Signatura apostolic a. Decisio, Decretum, quo reicitur recursus adver­ sus ratihabitionem sententiae primi gradus nullitatem matrimonii affirman­ tis, appellari nequit............... .. ....................................................................... SC pro Gentium evangelizatione. Normae, Cursus speciales institu­ tionis superioris pro catechistis a territoriis missionum provenientibus in­ stituuntur Romae penes Pontificiam Universitatem Urbanianam. Paulus VI, Allocutio ad medicos catholicos Flandrensis Occidentalis regio­ nis, coram admissos: De humana vita ab eius origine contra fautores ab­ ortus tuenda...................................................................................................... 7300 7300-7301 7301-7313 7313-7316 7316-7317 73 18-7321 *73 7321 7323-7324 7324-7325 cccxi INDEX CHRONOLOGICUS DOCUMENTORUM Num. Annus Mens. Dies 4512 1977 Mai 4513 1977 Mai 4 9 4514 1977 Mai 12 4515 1977 Mai 13 4516 1977 Mai 20 4517 1977 Mai 20 4518 1977 Mai 27 4519 1977 Mai 29 4520 1977 lun 6 4521 1977 lun 15 4522 1977 lun 21 4523 1977 lui 4524 1977 lui 4525 1977 lui 1 15 16 4526 1977 Aug 6 4527 1977 Sep 24 Paulus VI, Allocutio ad eos habita, qui prope Romam Capitulo Generali interfuerunt Ordinis Cisterciensium Reformatorum: De valore vitae con­ templativae in Ecclesia huius temporis tuendo ac renovando.................. Paulus VI, Litt. Ap. Pro Nostra, Circumscriptiones ecclesiasticae Daniac, Finlandiae, Islandiae, Norvegiae et Sueciae a iure missionali ad ius com­ mune deducuntur ..................................................................................................... Paulus VI, Nuntius scripto datus in diem 'Communicationibus socialibus1 quotannis dicatum, toto orbe terrarum undecies celebrandum: De prin­ cipiis iuridicis et moralibus quibus regi ac ordinari debet ars notitias at­ que res publice vulgandi.......................................................................................... SC pro Doctrina fidei, Decr. Sacra Congregatio, Decretum circa impo­ tentiam quae matrimonium dirimit..................................................................... SS. CC. pro Sacramentis et pro Clericis, Responsum ad propositum dubium: An liceat Primam Communionem receptioni sacramenti Paeni­ tentiae anteponere..................................................................................................... Signatura apostolica. Normae, Normae servandae in exsequendo Re­ scripto Pontificio die 1 novembris 1974 Conferentiae Episcopali Cana­ diens! circa causas matrimoniales concesso...................................................... Paulus VI. Allocutio membris Pontificiae Commissionis Codici Iuris Cano­ nici recognoscendo, plenarium coetum habentibus: Ecclesia, societas a Christo instituta, et vita ecclesialis sine ordinatione iuridica nequit exsi­ stere ............................................................................................................................... SC pro Sacramentis cultuque divino, Decr. Dedicationis ecclesiae. Ordo Dedicationis Ecclesiae ct altaris recognitus promulgatur. I - De­ cretum promulgationis “Ordinis”. II - Ordo Dedicationis Ecclesiae et altaris............................................................................................................................ Signatura apostolica, Notif., Sententiae nullitatis matrimonii ob de­ fectum formae seu ritus sacri inter orientales hortodoxos non sunt am­ plius mittendae ad Signaturam Apostolicam pro earum adprobatione . . . SC pro Doctrina fidei. Epist., Opus inscriptum “The Church and the Homosexual”, a loanne McNeil redactum et de homosexualitate agens, declaratur doctrinam moralem proponere continuo magisterio Ecclesiae contrariam................................................................................................................... SC pro Religiosis, Rescr., Facultas datur percipiendi eleemosynam pro Missis binatis et trinatis, exclusis parocho et vice-parocho....................... Vicariatus urbis, Notif., Normae statuuntur de praxi Romae probata in sacra Communione fidelibus distribuenda.................................................. SC pro Religiosis, Rescr., Formula professionis religiosae in usum commu­ nem pro fratribus omnium Ordinum S. Francisci adprobatur................. SC pro Episcopis, Facult., Facultates habituales Ordinariorum locorum pro­ rogantur donec novus Codex iuris canonici promulgetur.......................... Com. ‘IUSTitia et pax.. Instr., Doctrina et mens Ecclesiae proponitur, occasione conventus internationalis de iuribus maris, circa destinationem universalem bonorum, quae in mundo, et praesertim in maribus conti­ nentur. A propos de la Conférence du droit de la mer: La destination universelle des biens............................................................................................... SC pro Episcopis, Decr. Apostolatus maris. Pastoralis maritimorum et navi­ gantium cura ex integro reordinatur, novis datis normis ac concessis fa­ cultatibus atque privilegiis sacerdotibus eam gerentibus. I - Decretum de pastorali maritimorum et navigantium cura. II - Normae, facultates et privilegia........ .......................................................................................................... Columna 7325- 7326 7326- 7327 7327- 7329 7329 7329- 7330 7330- 7331 7331- 7332 7332- 7343 7343 7343-7346 7346 7346- 7347 7347 7347- 7348 7348- 7352 7352-7357 SC pro Gentium evangelizatione, Decr. Visitator Apostohcus pro ndelibus Sinarum gentium in diaspora exsistentibus nominatur, et Instruc­ 7357- 7358 tio datur circa eiusdem officium et potestatem................................................... 4529 1977 Oct 7 SC pro Sacramentis cultuque divino, Decr. Celebratio Baptismatis, Decretum de celebratione Baptismatis Domini ubi occurrat cum Sollem­ 7358 nitate Epiphaniae.......................................................................................................... 7358- 7359 4530 1977 Oct 17 SC pro Episcopis. Notif., De sede ac titulo tribuendo Praelatis nullius............. 4531 1977 Oct 17 SC pro Religiosis, Rescr., Prorogatur facultas percipiendi eleemosynam 7359 cum bis ac ter celebratur Missa, exceptis Parocho et Vice Parocho............... 4532 1977 Oct 19 SC pro Doctrina fidei. Resp., Denegatur facultas derogandi articulum V “Instructionis pro solutione matrimonii in favorem fidei”, seu permit­ tendi partem catholicam, quae solutionem prioris matrimonii cum di­ spensatione ab impedimento disparitatis cultus contracti iam obtinuerat, novas inire nuptias cum persona non baptizata.................................................. 7359- 7360 4533 1977 Oct 20 SC pro Religiosis, Rescr., Facultas datur ut Superiores religiosi locales constitui possint ad quadriennium.......................................................................... 7360 4534 1977 Oct 27. SC pro Sacramentis cultuque divino, Litt. Cire. Novit profecto. Criteria et normae Conferentiis episcopalibus dantur ad nova ministeria laicis, mulieribus quoque, in propriis regionibus committenda..................... 7360-7361 4535 1977 Oct 28 Synodus episcoporum. Nuntius scripto datus Synodi Episcoporum ad Populum Dei: De catechesi hoc nostro tempore tradenda praesertim pue­ ris atque iuvenibus......................................................................................................... 7361-7368 4528 1977 Sep 26 CCCXIl INDEX CHRONOLOGICUS DOCUMENTORUM Num. Annus Mens. Dies Columna Pars açatholica, cuius matrimonii nullitas accusata fuerat a Promotore iustitiae, iure gaudet libere ipsa appellandi, quin egeat aliqua concessione.......................................................................... 4537 1977 Nov 12 Signatura apostolica, Deci., De munere Defensoris vinculi Diacono permanenti committendo................................................................................ 4538 1977 Nov 12 Consilium pro familia. Instr., Praemissa competentia et nova ordina­ tione Consilii pro familia, criteria proponuntur quae pastoralem in fami­ liam Christianam actionem dirigere debent. La famiglia nella Pastorale 4536 1977 Oct 31 Signatura apostolica. Deci, della Chiesa. Sguardo d ïnsieme sulla IV Assemblea generale dei Comitato per la famiglia (10-11-12 Novembre 1977).............................................................. 4539 1977 Nov 19 SC pro Episcopis, Rescr., Facultas datur Conferentiae Episcopali Italiae ut duae ex tribus partibus suffragiorum non requirantur pro nonnullis deci­ sionibus ferendis............................................................................................... 4540 1977 Nov 19 SC pro Episcopis. Decr. Italiae sacri, Decretum quo nova Statuta Confe­ rentiae Episcopalis Italiae recognoscuntur, et textus proponitur eorumdem Statutorum recognitorum. I - Decretum de Conferentiae Episcopalis Italiae Statutorum recognitione. II - Statuta Conferentiae Episcoporum Italiae recognita............................................................................................... 4541 1977 Nov24 SC pro Sacramentis cultuque divino. Litt. Cire., Normae dantur pro celebratione Missae die in universo mundo paci fovendae dicato .... 4542 1977 Nov 26 SC pro Gentium evangelizatione, Rescr., Facultas ad casum datur Conferentiae Episcopali erigendi associationem interdioecesanam sacer­ dotum, nonnullis iniunctis condicionibus...................................................... 4543 1977 Dec 8 Paulus VI, Nuntius scripto datus ob diem ad pacem fovendam toto orbe terrarum Calendis lanuariis a. 1978 celebrandum: De violentia abicienda deque pace concilianda..................................................................................... 4544 1977 Dec 8 SC pro Sacramentis cultuque divino, Litt. Cire. Sacrum hoc. Facul­ tas prorogatur per triennium utendi Precibus Eucharisticis pro Missis cum pueris et pro reconciliatione.......................................................................... 4545 1977 Dec 13 Signatura apostolica, Litt. Circulares ad Archiepiscopos et Episcopos dioecesanos: De effectibus, quoad exercitium Jurisdictionis iudicis com­ petentis, recursus ad Romanum Pontificem................................................ 4546 1977 Dec 14 Signatura apostolica. Monitum, Signatura Ap. nonnullas animadver­ siones adnotat circa sensum, rectam applicationem ‘Normarum’ particula­ rium apud Tribunalia ecclesiastica S. F. A. S. in pertractandis causis nulli­ tatis matrimonii vigentium, et circa jurisprudentiam in iisdem causis tenendam............................................................................................................ 4547 1977 Dec 17 Paulus VI, Litt. Ap. Provido consilio, Collegium Sancti Petri Apostoli, in Urbe, Pontificium edicitur................................................................................ 4548 1977 Dec 17 Paulus VI, Litt. Ap. De institutione, Internationale Collegium a S. Paulo gentium Apostolo, in Urbe, Pontificium edicitur....................................... 4549 1977 Dec 21 Signatura apostolica. Decr., Necesse non est, antequam libellus ac­ ceptetur, Advocatum ex officio petenti designare...................................... 4550 1977 Dec... SC pro Sacramentis cultuque divino. Responsa ad propofita dubia: 1. Utrum benedictio abbatialis adhiberi possit etiam pro Abbatibus titularibus. 2. De sacramentis quae in Passione Domini et in Sabbato Sancto celebrari possunt.................................................................................. 4551 1978 lan 2 SC pro Institutione catholica. Lit. circ.,Rogantur Ordinarii locorum ut quantocius redigant programma pastorale dioecesanum de modo agen­ di in vocationibus sacerdotalibus et religiosis cooptandis ac instituendis, et Index proponitur argumentorum una cum modo procedendi in eius evolutione. Programma diocesani per le vocazioni con riferimento ai Tia­ 4552 1978 lan 7 4553 1978 lan 17 4554 1978 lan 18 4555 1978 lan 20 4556 1978 lan 28 4557 1978 lan ... ni di Azione' nazionali degli Episcopati.................................................................... Signatura apostolica. Decr., Signatura Apostolica non videt de recur­ 7368 7368 7368-7374 7374-7375 7375-7379 7379-7380 7380 7380-7384 7384-7385 7385 7385-7386 7386 7386 7386-7387 7387-7388 7387-7396 sibus adversus decisiones rotales quae ad novum examen admittunt cau­ sas matrimoniales............................................................................................ 7396 Paulus VI, Litt. Ap. Patriarchalem Basilicam, Facultas conceditur aperien­ di sepulcrum Sancti Francisci Assisiensis eiusque sacras reliquias inspi­ ciendi et recognoscendi.................................................................................... 7396-7397 SC pro Clericis. Decr., Statuuntur sollemnitates quae sunt infra hebdoma­ dam de praecepto servandae in dioecesibus Mexici...................................... 7397 SC pro Doctrina fidei. Resp., Responsum ad quaesitum circa absolutio­ nem sacramentalem generali modo impertiendam iuxta normas pastora­ les approbatas................................................................................................... 7398 Paulus VI, Allocutio ad Tribunalis Sacrae Romanae Rotae Decanum, Prae­ latos Auditores, Officiales et Advocatos, ineunte anno iudiciali: De dili­ gentia in administranda iustitia adhibenda deque recto usu servando in applicandis recentioribus normis causas matrimoniales spectantibus, in­ specto valore iuris processualis et muneris iudicis in Ecclesia.................... 7398-7401 SC pro Sacramentis cultuque divino. Resp., De die celebrationis B. Μ. V. Reginae Apostolorum, in locis ubi sollemnitas Ascensionis Domi­ ni in sequentem Dominicam transfertur...................................... 7401 CCCXII1 INDEX Num. Annus Mens. Dies CHRONOLOGICUS DOCUMENTORUM Columna SC pro Doctrina fidei, Resp., Observationes fiunt in “Conclusiones Con­ silii presbyteralis 1977“ dioeceseos Liberopolitanae, praesertim circa doc­ trinam rectam de matrimonio christiano, circa fidelitatem et indissolubilitatem matrimonialem, et circa condicionem Christianam eorum qui vitam matrimonialem irregularem ducunt.......................................................... 7401- 7402 4559 1978 Mar 14 SC pro Institutione catholica, Decr. Philosophicorum studiorum. Pontificium Institutum Philosophicum, in Theologica Facultate Universi­ tatis Studiorum Salisburgensis vigens, “Ad instar Facultatis” constituitur. 7402- 7403 4560 1978 Mar 26 SC pro Institutione catholica. Decr. Generosa Africa, Catholicum Institutum Africae Occidentalis (ICAO) in urbe Abidiano situm (Abidja, Cote d’Ivoire) canonice erigitur............................................................................ 7403- 7404 4561 1978 Apr 12 Signatura apostolica, Resp., De recta interpretatione art. 7 Norma­ rum concessarum Conferentiae Episcopali S. F. A. S. pro causis nullitatis matrimonii, circa competentiam Tribunalis ratione commorationis partis 7404- 7405 actricis.......................................................................................................................... 4562 1978 Apr 15 SC pro Doctrina fidei, Notif., Prohibitiones Ecclesiae circa quasdam formas devotionis erga Misericordiam divinam non amplius cogentes de­ clarantur ........................................................... 7405- 7406 4563 1978 Apr 20 Paulus VI, Allocutio ad sacros Praesules districtus Neo-Eboracensis, in Foe­ deratis Americae Septe mtrionalis Civitatibus, oblata occasione eorum visitationis '*Ad limina": In mentem revocantur nonnae disciplinares et pastorales vigentes circa sacramentum Paenitentiae et absolutionem gene­ 7406- 7408 rali modo fidelibus impertiendam........................................................................ 4564 1978 Apr 23 Paulus VI, Nuntius scripto datus die ad rectam instrumentorum Communi­ cationis socialis usum provehendum toto catholico orbe dicato: De rela­ tionibus inter ‘communicatorem’ et ‘receptorem' mediorum communica­ 7408-7410 tionis socialis deque receptoris exspectationibus, iuribus atque muneribus 4565 1978 Apr 24 Paulus VI, Const. Ap. Cum, praeterito, sanctae mariae a patro­ cinio bonaerensis ucrainorum, Exarchatus apostolicus pro fi­ delibus Ucrainis in Argentina degentibus ad dignitatem Eparchiae eve­ 7410- 7411 hitur ............................................................... 4566 1978 Mai 2 Conventio Addititia inter Apostolicam Sedem et Consilium Foederatorum 7411- 7412 Helvetiae Civitatum de Dioecesi Basiliensi..................................................... 4567 1978 Mai 11 Paulus VI, Motu pr. Inter eximia. Litterae Apostolicae Motu proprio datae: 7412- 7413 De sacri Pallii concessione moderanda in Ecclesia Latina.......................... 4568 1978 Mai 14 PAULUS VI, Nuntius scripto datus occasione oblata diei, qui per totum ca­ tholicum orbem ad missionales res provehendas celebrabitur: De ratione, formis modoque exercendi cooperationem missionalem inter diversa Ec­ 7413- 7415 clesiae membra................................................................ 4569 1978 Mai 14 SS. CC. pro Religiosis et pro Episcopis, Normae Mutuae relationes, 4569 1978 Mai 14 SS. CC. pro Religiosis et pro Episcopis. Normae Mutuae relationes. Notae directivae pro mutuis relationibus inter Episcopos et Religiosos in 7415-7433 Ecclesia................................................................................................................................ 4570 1978 Mai 20 Signatura apostolica. Sent., Miamien. - Incardinationis: Sacerdos tacite ipso iure incardinatus censetur dioecesi in qua, legitime transmigra­ tus, per quinquennium permanserit, neutro praemonito Ordinario in 7433-7436 scriptis contradicente..................................................................................................... 4571 1978 Mai 26 Com. de migratorum atque itinerantium cura, Litt. Cire., De principiis modisque exercendi pastoralem sollicitudinem Ecclesiae erga migrantes et itinérantes in huius temporis socialibus adiunctis. Lettera circolare alie Conferenze episcopali ?‘Chiesa e mobilité umana”................... 7437.7448 4572 1978 Mai 26 Com. de migratorum atque itinerantium cura. Instr., Instruc­ tiones et criteria de cura pastorali Ecclesiae gerenda: 1. circa apostola­ tum migratorum; 2. circa apostolatum maris; 3. circa apostolatum ae­ ris, 4. circa apostolatum nomadum; 5. circa apostolatum turismi; 6. circa apostolatum viarum publicarum. I - Pastorale degli emigranti. II - Apostolato del mare. Ill - Pastorale dellaviazione. IV - Pastorale dei nomadi. V - Pastorale del turismo. VI -Apostolato della strada. . . . 7448-7466 4573 1978 Iun 3 SS. CC. pro Religiosis, et pro Gentium evangelizatione. Instr., Principia et criteria quibus ordinari debet vita et activitas religiosorum in Africa actuali, praecipue quoad eorum institutionem, relationes cum ecclesiis localibus, et notam ’africanam’ ipsis propriam. Religious Life in Africa............................................................................................................ 7466-7469 4574 1978 iun 23 SC pro Sacramentis cultuque divino, Notif., Parochus in Italia, si rogatus a contrahentibus, adnotare debet in documento celebrati matri­ monii canonici voluntatem nubentium instituendi separationem bono­ rum patrimonialium............................................................. 7469- 7470 4575 1978 Iun 24 Paulus VI. Litt. Ap. Seraphicus Patriarcha, Regula Ordinis Franciscani Sae­ cularis approbatur et confirmatur............................................................ 7470- 7471 4576 1978 Iun 26 SC pro Religiosis. Rescr., Confirmatur facultas eligendi Superiores Maio­ res per suffragium universale et directum omnium Provinciae vel Custo­ diae sodalium............................................................................................................... 7471 4558 1978 Feb 22 CCCXÎV INDEX CHRONOLOGICUS DOCUMENTORUM Num. Annus Mens. Dios Columna 4577 1978 Iun 26 SC pro Religiosis. Rescr., Nonnullae innovationes contra ius commune re­ ligiosorum permittuntur, sed denegantur facultates quae tempus ad quod constitui debent Superiores, et assumptionem sodalium non cle­ ricorum in munus Superioris localis modificare intendebant.................... 4578 1978 lui 7 Conventio inter Sanctam Sedem et Bavariam ad immutationes quasdam indu­ cendas in Concordatum die XXIX m. Martii a. MCMXX1V initum. Ac­ 4579 1978 lui 7 4580 1978 Iul 13 cordo tra la Santa Sede e la Repubblica di Baviera con cui si apportano modifiche al Concordato con la Baviera dei 29 marzo 1924......................... Com. decretis conc. vat. ii interpretandis. Responsum ad propositum dubium: De procedure sequenda in remotione parochorum. SC pro Religiosis. Rescr., Confirmatur facultas exquirendi, nonnullis in casibus, consilium vel consensum Consiliorum Superioris Maioris religio­ sorum ope epistulae vel telephoni................................................................ 4581 1978 Iul 19 Ratihabitio Conventionis Additiciae inter Sedem Apostolicam et Consilium Foederatarum Helvetiae Civitatum............................................................. 4582 1978 lui 23 Paulus VI, Litt. Ap. Commune omnium, Nuntiatura Apostolica in Republi­ ca Sanctissimae Trinitatis et Tabacensi constituitur................................. 4583 1978 Iul 31 Secretaria status, Normae, Normae dantur sequendae in licentia con­ cedenda pro documentis Archivorum ecclesiasticorum Italiae photomechanice reproducendis. Norme per la riproduzione fotomeccanica dei 4584 1978 Aug 21 SC 4585 1978 Sep 12 4586 1978 Sep 21 4587 1978 Sep 27 4588 1978 Oct 13 4589 1978 Oct 21 4590 1978 Nov 24 4591 1978 Nov 25 4592 1978 Nov 27 documenti degli Archivi ecclesiastici....................................................................... pro Religiosis. Resp., Quaestio de accessu Fratrum Laicorum ad officia 4594 1978 Dec 4595 1978 Dec 4596 1978 Dec 7471-7476 7475 7475 7475 7476 7476-7477 regiminis in Ordine Fratrum Minorum proponi nequit ante promulga­ tionem Codicis iuris canonici recogniti........................................................ 7477 Io annes paulus I, Litt. Ap. Cum probe. Nuntiatura Apostolica in Insulis Fisiensibus constituitur.................................................................................. 7477-7478 SC pro Institutione catholica, Decr. Melitensis Ditio, Sacrae Theolo­ giae Facultas in Studiorum Universitate Milevitana adhuc vigens. Ordi­ narii loci auctoritati obnoxia declaratur...................................................... 7478 Ratihabitio Conventionis inter Sedem Apostolicam et Bavariam die 7 iulii 1978 habitae.................................................................................................. 7478 SC pro Sacramentis cultuque divino. Rescr., Facultas datur cele­ brandi Missam cum "musto” loco vini, atque sumendi tantum speciem panis in Missae concelebratione....................... ........................................... 7479 SC pro Doctrina fidei, Resp., In matrimonio contracto cum dispensatio­ ne ab impedimento disparitatis cultus, pars non baptizata, quae non se convertit ad fidem catholicam, non potest petere dissolutionem matri­ monii in favorem fidei.................................................................................. 7479 Io annes paulus II, Allocutio ad Unionem Superiorum Generalium reli­ giosorum: Criteria proponuntur ad recte perpendendum sensum cha­ rismatis et vocationis propriae in servitium ecclesiae per apostolatum et unionem cum Deo.............................................. ............................ 7479-7481 Ioannes paulus II, Allocutio ad Iuris peritos Catholicos Italiae coram ad­ missos: De sana libertate tutanda in operibus socialibus adsistentiae praestandis ab Institutis, etiam privatis...................................................... 7482-7483 Ioannes paulus II, Allocutio ad eos lectissimos Viros, qui praesunt Operi Fundato "Latinitas", ad victoresque Certaminis Vaticani XXI, una cum Card. Pericle Felici coram admissos: De momento et usu linguae lati- 4593 1978 Dec 7472 nae, maxime quod Ecclesiam attinet........................................................... 8 Ioannes paulus II, Nuntius scripto datus ob diem 1 mensis Ianuarii a. 1979, paci inter nationes fovendae dicatum: De necessitate fovendae doctrina factisque pacis inter populorum gentes, deque, in primis, recta educatione animorum versus pacem curanda, et de "operibus” pacis, a Christianis praecipue, praestandis................................................................ 13 Ioannes paulus II, Decr., Erigitur canonice, ad instar Praelaturae nullius, Pontificium Institutum “Notre Dame of Jerusalem Center” dictum, ad peregrinos aliosque fideles in Terra Sancta recipiendos et per animatio­ nem religiosam et culturalem pastoraliter curandos................................. 18 SC pro Institutione catholica. Decr., “Ratio Studiorum”, a Confe­ rentia Episcopali Galliae pro Seminariis propriis parata, canonice adprobatur................................................................................................................. 19 Ioannes paulus II, Allocutio ad sacros Praesules, qui Consilium efficiunt 7483-7484 7484-7489 7489-7490 7490 Conferentiarum Episcopalium Europae, occasione habita ipsorum coe­ tus coram admissos: De apertura et coll a boration e fraterna inter Episco­ pos per Consilia Conferentiarum Episcopalium ultranationalia signifi­ canda et exercenda pro uniuscuiusque dicionis evangelizatione............... 4597 1978 Dec 21 SC pro Religiosis, Resp. Elapso tempore ad experimenta concesso, textus definitivus Constitutionum Institutorum religiosorum submitti quanto­ cius debet approbationi pontificiae............................................................. 4598 1978 Dec 22 SC pro Institutione catholica. Decr. Insigne Fuldense. Studium Theologicum Fuldense in Facultatem Theologicam canonice erigitur. . . 7490-7492 7492-7493 7493 cccxv INDEX CHRONOLOGICUS DOCUMENTORUM Num. Annus Mens. Dies 4599 1978 Dec ... 4600 1978 ......... cccxvi pro Sacramentis cultuque divino. Responsa ad proposita dubia: 1 · De gestibus et corporis habitibus. II - De incensatione. III - De loco e quo Verbum Dei annuntiatur. IV - De lectionibus proferendis. V - De Missis concelebratis. VI - De doxologia Canonis proferenda. VII - De ‘Agnus Dei‘ ad fractionem panis. VIII - De ritibus conclusivis. IX - De percussione pectoris in quibusdam formulis Missae proferendis. X - De gestibus reverentiae cum inclinatione corporis. XI - De elevatione et iunctione manuum. XII - De positione manuum ante Communionem. XIV - De vasorum sacrorum purificatione. XV - De calicis velo coope­ riendi. XVI - De mentione Sanctorum in Prece euchanstica............. Sedes apostolica, Notif.. Summa pecuniae per tabellam diversarum re­ gionum ordinata, ultra quam requiritur beneplacitum apostolicum pro bonis ecclesiasticis et religiosis alienandis aliisque contractibus extraor­ dinariae administrationis perficiendis........................................................... Columna SC 7493-7499 7500 INDEX INITIORUM QUIBUS DOCUMENTA ET INTERDUM DIOECESIUM ALLEGANTUR Num. Lit. Cire. 25 martii 1976 SC pro Institutione catholica: Incompatibi­ litas declaratur cumulandi in eadem persona munera Professoris ordinarii vel extraor­ dinarii in Universitatibus Pontificiis.............................................................................. Abbiamo ricevuto, Epist. Ap. 15 febr. 1975 Pauli VI: Summus Pontifex Congregatio­ nem Generalem Societatis lesu instanter dehortatur ne quartum votum ad omnes in­ distincte sodales extendat, immutando “Formulam Instituti’* hucusque vigentem . . . Accidit in diversis, Decr. 11 iun. 1976 SC pro Doctrina fidei: Decretum de Missa publice celebranda in Ecclesia Catholica pro aliis Christianis defunctis.................. Ad consulendum, Decr. 11 martii 1975 SC pro Episcopis: Constituitur Visitator Apostolicus in Germania pro clero et fidelibus dioecesis Varmiensis cum jurisdictione personali cumulata cum territoriali Ordinarii loci...................................................... Ad Romanam Ecclesiam, Decr. 29 iun. 1975 SC pro Episcopis: Decretum de visitatio­ ne Ss. Liminum deque relationibus dioecesanis......................................................... Apostolatus maris, Decr. 24 sept. 1977 SC pro Episcopis: Pastoralis maritimorum et navigantium cura ex integro reordinatur, novis datis normis ac concessis facultatibus atque privilegiis sacerdotibus eam gerentibus. I - Decretum de pastorali maritimorum et navigantium cura. Il - Normae, facultates et privilegia......................................... Apostolatus peragendi. Motu pr. 10 dec. 1976 Pauli VI: Consilium de Laicis nova certaque ratione ordinatur Pontificium Consilium pro Laicis in posterum appellandum. . Apostolorum limina. Lit. Ap. 23 maii 1974 Pauli VI: Litterae Apostolicae sub plumbo datae: Universale Jubilaeum Anni Sacri Millesimi nongentesimi septuagesimi quinti indicitur........................................................................................................................... i .4r the tenth anniversary, Epist. Ap. 23 martii 1976 Pauli VI: Alterum Summi Pontificis ad Suam Gratiam Rev.mum Doctorem Fridericum Donaldum Coggan, Archiepiscopum Cantuariensem, datum rescriptum: De mulierum sacerdotio ministeriali..... Australian, terram. Lit. Ap. 22 martii 1976 Pauli VI: Circumscriptiones ecclesiasticae Australiae a iure missionali ad ius commune deducuntur......................................... Cantus faciliores, Decr. 22 nov. 1974 SC pro Cultu divino: Editio typica altera Gra­ dualis simplicis novaque eiusdem ordinatio cantuum promulgatur.......................... Catholica Ecclesia, Lit. Ap. 2 martii 1973 Pauli VI: Nuntiatura Apostolica in Bangladesa constituitur.................................................................................................................. Catholica Ecclesia, Motu pr. 23 oct. 1976 Pauli VI: De Abbatiarum nullius dioeceseos innovatione.................................. .................................................................................. Catholicae Theologiae, Decr. 20 iun. 1973 SC pro Institutione catholica: Theo­ logica Facultas in Pontificia studiorum Universitate Aequatoris erigitur............... Catholicarum rerum. Lit. Ap. 13 dec. 1973 Pauli VI: Delegatio Apostolica in Republica Congica conditur............................................................................................................ Celebratio Baptismatis, Decr. 7 oct. 1977 SC pro Sacramentis cultuque divino: Decretum de celebratione Baptismatis Domini ubi occurrat cum Sollemnitate Epipha­ niae ................................................................................................................................. Chiesa e mobilita umana. Lit. Cire. 26 maii 1978 Com. de migratorum atque iti­ ner antium cura: De principiis modisque exercendi pastoralem sollicitudinem Ecclesiae erga migrantes et itinérantes in huius temporis socialibus adiunctis........ Ci permettiamo, Lit. Cire. 21 nov. 1970 SC pro Institutione catholic a : Nonnae circa inscriptionem alumnorum ecclesiasticorum in Athenaeis Romanis sub nonnul­ lis appositis condicionibus iterum sanciuntur........................................................... Commune omnium. Lit. Ap. 23 iul. 1978 Pauli VI: Nuntiatura Apostolica in Republica Sanctissimae Trinitatis et Tabacensi constituitur ...................................................... Concilii Oecumenici, Decs, 30 nov. 1974 SC pro Cultu divino: Decretum quo Missale Ambrosianum instauratum confirmatur..................................................................... Constans Nobis, Const. Ap. 11 iun. 1975 Pauli VI: Sacris Congregationibus de Discipli­ na Sacramentorum et pro Cultu Divino suppressis nova inde erigitur Sacra Congrega­ tio Sacramentis Divinoque Cultui moderandis........................................................... Columna A scguito, 4439 7180-7181 4355 6967-6969 4454 7209-7210 4365 7004 4391 7034-7036 4527 7352-7357 4480 7274-7276 4290 6801-6811 4438 7179-7180 4437 7179 4333 6888-6891 4177 6542 4472 7257-7258 4210 6610-6611 4249 6714 4529 7358 4571 7437-7448 4137 6393-6394 4582 7476 4335 6895 4393 7037-7039 CCCXVH CUM APOSTOLICAM INDEX INITIORUM ET DIOECESIUM IL CARDINALE PREFETTO Num. Columna Cum apostolicam. Const. Ap. 28 iun. 1976 Pauli VI; Eparchia Apostolica in Foederatis Americae Septemtrionalis Civitatibus: Exarchatus Apostolicus pro fidelibus ritus by­ zantini Melchitarum in Foederatis Americae Septemtrionalis Civitatibus ad Eparchiae gradum attollitur.......................................................................................................... 4455 7210 Cum in Oceania, Lit. Ap. 1 dec. 1975 Pauli VI; In Papua Nova Guinea et Insulis Salomonicis Delegatio Apostolica conditur........................................................................ 4421 7096-7097 Cum in Sudania, Const. Ap. 12 dec. 1974 Pauli VI; Sudaniensis, In Sudania Hierarchia ecclesiastica constituitur. ...... .................................................................................... 4343 6943-6944 Cum matrimonialium, Motu pr. 8 sept. 1973 Pauli VI: Litterae Apostolicae motu pro­ prio datae: Normae quaedam statuuntur ad processus matrimoniales apud Ecclesias Orientales expeditius absolvendos............................................................................... 4218 6643-6646 Cum Missale, Dect. 27 martii 1975 SC pro Cultu divino: De editione typica altera Missalis Romani cum Variationibus et additamentis inductis.................................. 4370 7009-7012 Cum necesse, Decr. 29 aug. 1973 SC pro Cultu divino ; De editione typica altera Or­ dinis baptismi parvulorum’ cum nonnullis variationibus et additamentis inductis. ... 4217 6642-6643 Cum, praeterito. Const. Ap. 24 apr. 1978 Pauli VI: Sanctae Mariae a Patrocinio Bonaerensis Ucrainorum, Exarchatus apostolicus pro fidelibus Ucrainis in Argentina ad dignitatem Eparchiae evehitur................................................................................... 4565 7410-7411 Cum probe. Lit. Ap. 7 martii 1977 Pauli VI: Nuntiatura Apostolica in Insulis Fisiensibus constituitur.......................................................................................................... 4501 7299 Cum te die, Epist. Ap. 11 oct. 1976 Pauli VI: Errores modusque procedendi Episcopi M. Lefebvre improbantur, et media proponuntur quibus ipse eiusdemque Seminaria redire possint in communionem totalem Ecclesiae catholicae......................................... 4470 7241-7246 Cum toto, Lit. Cire. 25 oct. 1973 SC pro Cultu divino: Litterae circulares de normis servandis quoad liturgicos libros in vulgus edendos, illorum translatione in linguas ho­ diernas peracta .............. 4233 6672-6673 De institutione. Lit. Ap. 17 dec. 1977 Pauli VI: Internationale Collegium a S. Paulo gentium Apostolo, in Urbe, Pontificium edicitur..................................................... 4548 7386 Decem iam annos. Lit. Cire. 5 iun. 1976 SC pro Sacramentis cultuque divino: De linguis vulgaribus in Sacram Liturgiam inducendis..................................................... 4453 7207-7209 E' con sentimenti, Epist. Ap. 13 maii 1975 Pauli VI: De relationibus Spiritum Sanctum inter et Beatam Mariam Virginem, praesertim in missione Ecclesiae implenda............. 4381 7023-7025 Ecclesiae pastorum, Decr. 19 martii 1975 SC pro Doctrina fidei: Decretum de Eccle­ siae pastorum vigilantia circa libros.......................................................................... . 4368 7006-7008 Eucharistiae sacramentum, Decr. 21 iun. 1973 SC pro Cultu divino: Ritus qui inscri­ buntur "De sacra communione et de cultu mysterii eucharistici extra Missam” vul­ gantur editione quae typica declaratur, et ipsius ritus “Praenotanda Generalia” tran­ scribuntur................................................................................................................ 4211 661 1-6620 Europae sacrorum, Decr. 10 ian. 1977 SC pro Episcopis: Europae, Consilium Conferentiarum Europae una cum eiusdem Statutis adprobantur.................................... 4486 7287 Evangelii nuntiandi, Adhort. Ap. 8 dec. 1975 Pauli VI: Adhortatio Apostolica ad Epi­ scopos, Sacerdotes et Christifideles totius Catholicae Ecclesiae : De evangelizatione in mundo huius temporis............................................................................................. 4422 7097-7125 Lit. Ap. 21 maii 1973 Pauli VI: E Delegatione Apostolica ‘Africae Occidenta­ lis’ nova constituitur Delegatio Apostolica ‘in Mali et Mauritania * cognominata... 4199 6598 Firma in traditione. Lit. Ap. 13 iun. 1974 Pauli VI: Litterae Apostolicae motu proprio datae: Quaedam capitade facultatibus ad Missarum stipendia pertinentibus statuuntur. 4301 6820-6822 Generosa Africa, Decr. 26 martii 1978 SC pro Institutione catholica: Catholi­ cum Institutum Africae Occidentalis (ICAO) in urbe Abidiano situm (Abidja, Côte d’Ivoire) canonice erigitur....................................................................................... 4560 7403-7404 Grandaevum insigneque, Decr. 25 ian. 1975 SC pro Institutione catholica: Fa­ cultas Theologica in ‘Kirchliche Gesamthochschule Eichstâtt’, in Bavaria, canonice erigitur.................................................................................................................... 4352 6964-6965 Haec Sacra Congregatio, Lit. Cire. 11 apr. 1973 SC pro Doctrina fidei: Doctrina de indissolubilitate matrimonii a Magisterio Ecclesiae proposita deque sollicitudine pa­ storali erga eos qui in matrimonio irregulari vivunt, confirmatur contra nonnullas contrarias insurgentes opiniones............................................................................. 4187 6572-6573 id semper. Lit. Ap. 13 febr. 1973 Pauli VI: In Insula Cypro Nuntiatura Apostolica constituitur............................................................................................................. 4170 6460 Il Cardinale Prefetto, Decr. 31 maii 1974 SC pro Gentium evangelizatione: Eri­ gitur canonice in Urbe ‘Centrum internationale animationis missionariae'.......... 4295 6814 Ex quo. CCCXVI1I IL CENTRO INDEX INITIORUM ET DIOECESIUM MUTUAE RELATIONES Num. Columna Dccr. 15 martii 1976 SC pro Gentium evangelizatione: Statuta ‘Centri Intemationalis animationis missionariae’ in Urbe erecti adprobantur. . 4436 7178-7179 // felice sviluppo, Decr. 23 maii 1974 SC pro Religiosis et institutis saecula­ ribus: Conferentia mundialis Institutorum saecularium canonice erigitur.......... 4291 6811 // Santo Padre, Lit. Cire. 16 iul. 1969 SC pro Institutione catholica: Criteria et normae indicantur de candidatis ad Diaconatum permanentem apte, ratione etiam studiorum, instituendis................................................................................................... 4128 6382-6384 In data. Lit. Cire. 9 febr. 1950 SC Religiosorum : Normae dantur ad recte utiliterque compilandam formulam ‘Relationis quinquennalis' et ‘Relationis annualis’ Sacrae Congregationi pro religiosis mittendae........................................................................ 4112 6365-6367 In Paschae, Epist. Ap. 15 sept. 1973 Pauli VI: Congregatio Generalis Societatis lesu proxime celebranda in id contendere debet ut Societas lesu, ratione fini Instituti propni consentanea, vitam suam suumque apostolatum accommodet ad mundi huius aetatis postulata............................................................................................................. 4220 6649-6651 In quibusdam, Lit. Cire. 31 martii 1977 SC pro Sacramentis cultuque divino: Confirmatur Decretum ‘Quam singulari’ circa obligationem praemittendi sacramen­ tum Confessionis primae puerorum Communioni sacramentali............................... 4507 7316-7317 ln vertice. Lit. Ap. 17 nov. 1974 Pauli VI: In Mozambico conditur Delegatio Apostolica 4331 6879 Immensae caritatis, Instr. 29 ian. 1973 SC pro Sacramentis:* Instructio de Commu­ nione sacramentali quibusdam in adiunctis faciliore reddenda............................... 4167 6449-6454 Insigne Fuldense, Decr. 22 dec. 1978 SC pro Institutione catholica: Studium Theologicum Fuldense in Facultatem Theologicam canonice erigitur.................... 4598 7493 Inter eximia. Motu pr. 1 1 maii 1978 Pauli VI: Litterae Apostolicae Motu proprio datae: De sacri Pallii concessione moderanda in Ecclesia Latina......................................... 4567 7412-7413 Inter insigniores, DecL 15 oct. 1976 SC pro Doctrina catholica: Declaratio circa quaestionem admissionis mulierum ad sacerdotium ministeriale............................ 4471 7247-7257 Inter vana. Lit. Cire. 7 nov. 1968 SC pro Institutione catholica: De constituen­ dis peculiaribus Commissionibus ‘technicis’ pro Seminariis deque specifica educato­ rum praeparatione promovenda................................................................................... 4127 6382 Italiae sacri, Decr. 19 nov. 1977 SC pro Episcopis: Decretum quo nova Statuta Confe­ rentiae Episcopalis Italiae recognoscuntur, et textus proponitur eorumdem Statuto­ rum recognitorum. I - Decretum de Conferentiae Episcopalis Italiae Statutorum re­ cognitione. II - Statuta Conferentiae Episcoporum Italiae recognita............................... 4540 7375-7379 lustitiam et pacem. Motu pr. 10 dec. 1976 Pauli VI: Pontificia Commissio a lustitia et Pace certa ac definita ordinatione donatur................................................................ 4481 7276-7278 // Centro Intemazionale, Lit. Cire. 30 apr. 1970 SC pro Institutione catholica: Arctiores suadentur interponendae relationes inter dioeceses Italiae ad Seminaria Regionalia sustentanda et promovenda.............................................................................. 4133 6389-6364 gravi condizioni. Lit. Cire. 6 nov. 1947 SC Religiosorum: Nonnae, etiam poena­ les, statuuntur circa religiosos commercium illicitum et operationes oeconomicas con­ tra canones exercentes: ‘Circa il commercio illecito e le operazioni finanziarie e valutarie’................................................................................................................................. 4109 6361-6364 La recente pubblicazione, Le Motu pr. 24 maii 1973 Pauli VI: Pontificium Athenaeum Salesianum Studiorum Universitatis titulo et honore decoratur................................................ 4201 6599-6602 Maternas curas. Lit. Ap. 19 iun. 1973 Pauli VI: Collegio Slovenico in Urbe Pontificii nomen tribuitur............................................................................................................ 4207 6607-6608 Matriten., Decr. 30 ian. 1976 Signaturae apostolicae: Conflictus competentiae inter duo tribunalia inferiora committitur solvendus tribunali superiori............... 4428 7149 Melitensis Ditio, Decr. 21 sept. 1978 SC pro Institutione catholica: Sacrae Theo­ logiae Facultas, in Studiorum Universitate Milevitana adhuc vigens. Ordinarii loci auctoritati obnoxia declaratur.................................................................................... 4586 7478 Miamien., Incardinationis, Sent. 20 maii 1978 Signaturae apostolicae: Sacerdos tacite ipso iure incardinatus censetur dioecesi in qua, legitime transmigratus, per quin­ quennium permanserit, neutro praemonito Ordinario in scriptis contradicente.. 4570 7433-7436 Militantis lesu, Decr. 28 oct. 1976 SC pro Gentium evangelizatione: Novae Zelandiae: Decretum de erectione Vicariatus Castrensis.............................................. 4473 7258-7259 Moniales Ordinis, Decr. 26 sept. 1975 SC pro Religiosis; Adprobantur ad septennium Constitutiones recognitae Monialium Ordinis Clarissarum Capuccinarum..................... 4402 7047 Mutuae relationes, Normae 14 maii 1978 SS. CC. pro Religiosis et pro Episcopis : No­ tae directivae pro mutuis relationibus inter Episcopos et Religiosos in Ecclesia.. 4569 7415-7433 Magisterium vitae. CCCXIX r MYSTERIUM ECCLESIAE INDEX INITIORUM ET DIOECESIUM QUO EXPEDITIUS Columna Num. tholicam doctrinam de Ecclesia contra nonnullos errores hodiernos tuendam. 1. De unica Christi Ecclesia. 2. De infallibilitate Ecclesiae universae. 3. De infallibilitate magisterii Ecclesiae. 4. De dono infallibilitatis Ecclesiae non extenuando. 5. De notione infallibilitatis Ecclesiae non corrumpendo. 6. De Ecclesia cum sacerdotio Christi consociata..........................................*......................................................................................... 6620-6630 4212 Novae Zelandiae, Decr. 28 Oct. 1976 SC pro Gentium evangelizatione: Decre­ tum de erectione Vicariatus Castrensis...................................................................................... 4473 7258-7259 Novit profecto, Lit. Cire. 27oct. 1977 SCpro Sacramentis cultuque divino : Cri­ teria et nonnae Conferentiis episcopalibus dantur ad nova ministeria laicis, mulieri­ bus quoque, in propriis regionibus committenda .................................................................. 4534 7360-7361 Operi Dei, Decr. 11 febr. 1977 SCpro Sacramentis cultuque divino: Decretum quo ‘Thesaurus Liturgiae Horarum Monasticae’ confirmatur pro Confoederatione Or­ dinis Sancti Benedicti...................................................................................................................... 4495 7294 Patres Sacrae Congregationis, Decr. 20 sept. 1973 SC pro Doctrina fidei; De sepultu­ ra ecclesiastica non deneganda iis manifestis peccatoribus, qui signa dedere poeni­ tentiae................................................................................................................................................. 4223 6659 Palriarchalem Basilicam, Lit. Ap. 17 ian 1978 Pauli VI; Facultas conceditur aperiendi sepulcrum Sancti Francisci Assisiensis eiusque sacras reliquias inspiciendi et re­ cognoscendi ........ 4553 7396-7397 Persona humana, Deci. 29 dec. 1975 SC pro Doctrina fidei: Declaratio de quibus­ dam quaestionibus ad sexualem ethicam spectantibus........................................................ 4423 7 125-7135 Philosophicorum studiorum, Decr. 14 martii 1978 SCpro Institutione catholica : Pontificium Institutum Philosophicum, in Theologica Facultate Universitatis Studio­ rum Salisburgensis vigens, ‘Ad instar Facultatis’ constituitur................................................. 7402-7403 4559 Posnaniensis urbs, Decr. 2 iun. 1974 SC pro Institutione catholica: Canonice erigitur Facultas Theologica in Seminario Metropolitano Posnaniensi (Poznan) et ti­ tulo‘Pontificio * decoratur............................................................................................................ 4300 6819-6820 Postremis hisce. Lit. Cire. 2 apr. 1975 SCpro Institutione catholica: De doctri­ na Iuris canonici candidatis ad sacerdotium apte tradenda atque deinde peramanter colenda.............................................................................................................................................. 4371 7012-7016 Pro Nostra, Lit. Ap. 9 maii 1977 Pauli VI: Circumscriptiones ecclesiasticae Daniae, Finlandiae, Islandiae, Norvegiae et Sueciae a iure missionali ad ius commune deducuntur. 7326-7327 4513 Processus iudicialis, Decr. 2 martii 1974 SC pro Religiosis: De dimissione religiosorum qui vota perpetua nuncupaverunt in religione clericali exempta.................................. 4275 6780-6781 Provido consilio. Lit. Ap. 17 dec. 1977 Pauli VI; Collegium Sancti Petri Apostoli, in Ur­ be, Pontificium edicitur.............................................................................................................. 4547 7386 Quae in nonnullis, Decr.............SC pro Negotiis ecclesiasticis extraordina­ riis: Decretum circa proponendos ad episcopale ministerium in Hispania...................... 4107 6359-6361 Quae lucernae, Decr. 25 dec. 1973 SC pro Institutione catholica: Facultas Theo­ logica in helvetica urbe Lucernensi in perpetuum canonice erigitur..................................... 4253 6718-6720 Quandoquidem nullum. Lit. Ap. 8 oct. 1976 Pauli VI: In Republica Islandiae Apostoli­ ca excitatur Nuntiatura................................................................................................................ 4468 Quantum pacis, Lit. Ap. 6 sept. 1975 Pauli VI: In Taprobanensi Republica seu vulgo Sri Lanka. Nuntiatura Apostolica constituitur.................................................................................. 7240 4398 7045 Quantum prosperitatis, Lit. Ap. 1 maii 1973 Pauli VI: Mutantur sedes Nuntiaturae Apostolicae Littoris Eburnei et Dahomeianae....................................................................... 4194 6585-6586 Questa Sacra Congregazione, Lit. Cire. 6 iul. 1968 SC pro Institutione catholica: Criteria et nonnae suadentur servandae in Seminariis Regionalibus Italiae transferen­ dis et ordinandis sub iurisdictione Conferentiarum Episcopalium Regionalium... 4126 6379-6382 Qui benignissima. Lit. Ap. 21 maii 1973 Pauli VI: In Nova Zelandia Apostolica Nuntia­ tura constituitur, Sede in urbe vulgo Wellington posita......................................................... 4198 Qui mentem. Lit. Ap. 29 apr. 1976 Pauli VI: Nuntiatura Apostolica in Republica Ghanensi constituitur........................................................................................................................ 4444 Quo aptius, Motu pr. 27 febr. 1973 Pauli VI: Litterae Apostolicae Motu proprio datae; Munera Cancellariae Apostolicae in Secretariam Status seu Papalem transferuntur ... 7187 4176 Quo aptius. Lit. Ap. 7 martii 1977 Pauli VI: Delegatio Apostolica in Insulis Salomonicis constituitur ......................................r................................................................................. 4502 Quo expeditius. Lit. Ap. 13 maii 1976 Pauli VI. In Republica Capitis Viridis Nuntiatura Apostolica conditur cccxx 6597 6540-6542 7299-7300 4450 7206-7207 QUOD PASTORALE INDEX INITIORUM ET DIOECESIUM VISIS ACTIS Num. Columna Lit. Ap. 13 dec. 1973 Pauli VI: In Republica Ciadensi constituitur De­ legatio Apostolica........................................................................................................... 4248 6713-6714 Quoniam consulendi, Lit. Ap. 30 dec. 1974 Pauli VI: In Republica Guineana-Bissagensi Delegatio Apostolica conditur...................................................................................... 4346 6947 Quoniam pro, Lit. Ap. 19 martii 1975 Pauli VI: Delegatio Apostolica in Antillis con­ stituitur.............................................................................................................................. 4367 7006 Quoniam Romano, Lit. Ap. 25 febr. 1975 Pauli VI: In Angoliae territorio Delegatio Apostolica constituitur...................................................................................................... 4359 6991 Quoniam universae, Lit. Ap. 5 martii 1973 Pauli VI: Nuntiatura Apostolica in Austra­ lia conditur ...................................................................................................................... 4178 6542-6543 Reconciliationem inter, Decr. 2 dec. 1973 SC pro Cultu divino: Novus Ordo Poeni­ tentiae cum normis promulgatur. I - Decretum de novo Ordine Paenitentiae’. II - Or­ do Paenitentiae................................................................................................................ 4243 6691-6702 Rhetorum Curia, Decr. 1 ian. 1974 SCpro Institutione catholica: Institutum su­ perius sacrae Theologiae in Rhetorum Curia (Chur, Schweiz) canonice erigitur... 4254 6719-6720 Romani sermonis, Chirogr. 30 iun. 1976 Pauli VI: Opus Fundatum ‘Latinitas’consti­ tuitur propriis Statutis munitum................................................................................... 4456 7210-7211 Romano Pontifici eligendo. Const. Ap. 1 oct. 1975 Pauli VI: Constitutio Apostolica de Sede Apostolica Vacante deque electione Romani Pontificis............................ 4404 7053-7072 Sacra Congregatio, Deci. 15 febr. 1975 SCpro Doctrina fidei: Declaratio de duobus operibus Professoris loannis Küng, in quibus continentur nonnullae opiniones quae doctrinae Ecclesiae Catholicae opponuntur................................................................. 4356 6969-6970 Sacra Congregatio, Decr. 13 maii 1977 SCpro Doctrina fidei: Decretum circa impo­ tentiam quae matrimonium dinmit.............................................................................. 4515 7329 Sacra Congregatio, Decr. 19 martii 1975 SC pro Gentium evangelizatione: De­ cretum de nova erectione Delegationis Apostolicae Antillarum............................... 4369 7008-7009 Sacra Congregatio, Decr. 25 oct. 1973 SCpro Religiosis: Statuta ‘Unionis Superiorissarum Maiorum Italiae’ (USMI) definitive adprobantur............................................ 4232 6671 Sacra Congregatio, Decr. 2 iun. 1974 SC pro Institutione catholica: Facultati sacrae Theologiae Cracoviensi (Krakow) titulus ‘Pontificius’ confertur.................. 4298 6818 Sacra Congregatio, Decr. 2 iun. 1974 SC pro Institutione catholica: Titulus ‘Pontificius’ Facultati Theologicae Vratislaviensi (Wroclaw) conceditur............... 4299 6818-6819 Sacramentalem indolem, Instr. 15 maii 1974 SCpro Sacramentis: Instructio dc cano­ nica celebratione matrimonii coram solis testibus, in casibus particularibus.......... 4288 6798-6800 Sacrum hoc. Lit. Cire. 8 dec. 1977 SCpro Sacram entis: Facultas prorogatur per trien­ nium utendi Precibus Eucharisticis pro Missis cum pueris et pro reconciliatione.. 4544 7384-7385 Saepe saepius, Lit. Cire. 12 oct. 1966 SC Studiorum: De ratione qua experimenta quaedam contra normas vigentes in effectum deduci debeant ad Seminaria dioecesa­ na renovanda .................................................................................................................. 2123 6376 Sanctae Mariae a Patrocinio Bonaérensis Ucrainorum, Const. Ap. Cum praetento: Exarchatus apostolicus pro fidelibus Ucrainis in Argentina degentibus ad dignitatem Eparchiae evehitur................................................................................................................. 4565 7410-741! Seraphicus Patriarcha, Lit. Ap. 24 iun. 1978 Pauli VI: Regula Ordinis Franciscani Sae­ cularis approbatur et confirmatur............................................................................. 4575 7470-7471 Sudaniensis, Const. Ap. 12 dec. 1974 Pauli VI: In Sudania Hierarchia ecclesiastica con­ stituitur........................................................................................................................... 4343 6943-6944 Tra i molteplici. Instr. 22 febr. 1976 SC pro Institutione catholica: De forma­ tione theologica candidatis ad sacerdotium ministeriale tradenda : ‘La formazione teologica dei futuri sacerdoti’..................................................................................... 4434 7155-7175 Usu iam dudum, Lit. Ap. 29 apr. 1976 Pauli VI: Nuntiatura Apostolica in Nigeria con­ stituitur. . .. ... 4445 7187-7188 Ut notum est, Intr. 6 dec. 1973 SCpro Doctrina fidei: Instructio pro solutione ma­ trimonii in favorem fidei, et Normae procédurales pro conficiendo processu dissolutionis vinculi matrimonialis in favorem fidei..................................................................... 4244 6702-6705 Vehementi flagrantes. Lit. Ap. 31 ian. 1977 Pauli VI: In Republica Populari Congensi Nuntiatura Apostolica constituitur............................................................................. 4492 7289-7290 Vicariae potestatis. Const. Ap. 6 ian. 1977 Pauli VI: Vicariatus Urbis nova ratione or­ dinatur .......................................................................... 4485 728Ι·7286 Visis actis. Lit. Cire. 24 iul. 1972 Signaturae apostolicae: Animadversiones fiunt Ordinariis locorum circa rectam iustitiae administrationem a propriis Tribunalibus et circa patentes auferendos abusus............................................................. 4152 6416-b4t‘’ Ouod pastorale, INDEX Λ N A L Y T I C U S TITULORUM LEGUM VOLUMINIS QUINTI Abbas titularis: benedictio liturgica 7386. Abbatia nullius dioccescos: innovationes 7257. Abidiana civitas, sedes Instituti Catholici 7403. Abortus: declaratio Ecclesiae 6879; est delictum contra vitam humanam 7324. Absentia legitima religiosorum a domo 6812. Absolutio sacramcntalis pluribus in communi ct generali modo impertienda 7287. 7398, 7406. Academia Scientiarum Pontificia: Statuta 7182. Acatholicus v. Oecumenismus, Pars acatholica. Acceptatio: votorum religiosorum 6868, libelli an­ te nominationem Advocati ex officio dati 7386. Accusatio matrimonii v. Nullitas matrimonii. Acta processualia 6377; - capitularia 6413. Actio Catholica, et missio Ecclesiae 6961. Activitas judicialis v. Administratio justitiae. Actus: moralis 6944, proccssualis 6361. Acquisitio: bonorum v. Modus acquirendi, a profes­ sis votorum sollemnium 6361; - lubilaei v. lubdaeum. Ad limina visitatio 7034. Ad nutum S. Sedis: cxclaustratio 6723. Adiuncta aetatis nostrae v. Aetas nostra. Administratio bonorum: a religiosis 6404, profes­ sis sollemniter 6361, extraordinaria 6833, 7500; -iustitiae a tribunalibus Ecclesiae , cius natura et ratio pa­ storalis 6733, 6965, exercenda diligenter et rcctc 6416, 7398, in Neerlandia 6402; - sacramentorum v. voces singulorum sacramentorum. Administrativus v. voces substantivas. Administrator Apostolicus non Episcopus: 6461. Admissio v voces personarum admissarum. Adprobatio v. Approbatio. Adsistcntia v. Assistentia. Advocatus ex officio post acceptum libellum 7386. Aequator: Universitas studiorum 6610. Aequitas canonica: natura et evolutio 6454. Aérls apostolatus 7448 Aeronautics navigatio civilis: cura pastoralis 6657. Actas nostra, et evangelizatio 6369, 6572, 6649, 6863.6900, 6908, 6967, 7003,7021. Af filiatio ad Facultates studiorum 6433, 6436. Africa: Occidentalis 6597, 6598. 6662, 7403; Media 6662, actualis, et religiosorum familiae 7466. Agnus Dei . et fractio panis 7493. Algeria tribunalia regionalia constituuntur 6684. Alienatio bonorum in Ecclesia 6833, 7500. Alimenta mundo procuranda 6873. Altaris dedicatio 7332 Alto Volta: tribunalia interdioccesana 6412. Alumni v Clerici. Athenaeum, Collegium, etc. Ambrosianus Bibliotheca 6716. Missale 6896. America Annus sacer v. lubilaeum; studiorum v Curriculum. Anticipatio Missae de praecepto 6814, 7288. Antillae: Delegatio Ap. constituitur 7006, 7008. Apostasia a fide catholica 7018; a religione 7200. Apostolatus: incepta 6852; in migrantes, itinéran­ tes. maritimos, aeronautas, nomades, turistas et via­ rum publicarum cursores 7473, 7448; Societatis le­ su renovandus 6649, 6900. 6908, 6967, 7003, 7021. Apparitiones ‘de Kérizinen’ 7032. Appellatio: adversus decisionem Congressus Signa­ turae 6404, in causis matrimonialibus 6673, 7321; ad­ versus decretum Rotale 6774, partis acatholicae 7368. Approbatio v. personas vel res approbatas. Archiva ecclesiastica Italiae: normae 7476. Argentina: Hierarchia pro Ucrainis 7410. Arma bellica minuenda inter nationes 7073, 7192. Armcnus schismaticus: nullitas matrimonii 6891. Ascensio Domini, et festum B. Mariae Virg. 7401. Assistentia socialis privata 7482. Associatio interdioccesana sacerdotum 7382. Athenaeum Romanum: inscriptio alumnorum 6393, 6442; Salesianum 6599. Australia: Nuntiatura Ap. 6542. causae matrimo­ niales 7017, ad ius commune deducitur 7179. Austria: conventio cum Sede Ap. 7147, 7207. America Latina, et Ecclesia Catholica 6630. Amor coniugabs. et matrimonium 7087, 7150 Angolia Delegatio Apostolica constituitur 6991 Animatio missionaria Centrum 6814,7178. Anniversarius. Dedicationis Cathcdralis 6991. de­ cimus encychcae ‘Pacem in terris’ 6551. CCCXXH Bangladesa: Nuntiatura Ap. constituitur 6542. Baptismus: prolis, et matrimonia mixta 6417, par­ vulorum: Ordo 6642, partis actricis, et solutio matri­ monii in favorem fidei 6795. administratio in Basilicis Romanis 6956» Domini: festum in Epiphania 7358. Basilica Patriarchalis administratio sacramento­ rum 6956, - Minor: modus acquirendi titulum 7 145. Basiliensis dioecesis: conventio cum Sede Ap. 7411. Bavaria: conventiones cum Sede Ap. 6837. 7471, 7478; Facultas Theologica 6964. Bellum: arma et instrumenta deminuenda 7192. Benedictio v. voces personarum et rerum. Beneficium paro e dale: proprietas et administra­ tio bonorum 6427. vacans: reditus 6705. Beneplacitum Ap. pro bonis alienandis 6833, 7500. Bibliotheca Ambrosiana: nova ordinatio 6716. Biennium Philosophicum: affiliatio 6436. Binatio Missae: et concelebratio 6457; et stipen­ dium 7077.7078,7346, 7359. in Roma 7046. Bissagensis v. Guineana-Bissagcnsis. Bona temporalia Ecclesiae: acquisitio 6427» aliena­ tio 6833. 7500, - Beneficii paroecialis 6427; pa­ roeciae vel scholae religiosorum 6573, — religio­ sorum. ct professus sollemnis 6361, ct Ordinarius loci 6404, mundi destinatio universalis bonorum 7348. Byzantinus: melchita huius ritus 7218 Caelibatus religiosi Diaconi permanentis 6441. Calendarium liturgicum particulare 6584. 6779. Calix velo cooperiendus 7493. Canadensis Conferentia 6869; dicio 7330 flumrri Πχπαπί columnas huius Votu mini s quinti cancellaria INDEX ANALYTICUS LEGUM Cancellaria Apostolica: cius munera tranfcruntur in Secretariam Status scu Papalem 6540. Candelae pro Missae celebratione: benedictio 6779. Canon Missae 7493 ; - iuris v. Ius canonicum. Canonicus: debita cum Capitulo 6665. Cantus Missae’ et ‘Cantus varii’ 6793; ‘Cantus Gradualis’ denuo ordinantur 6888. Cardinales Signaturae Apostolicae 6404, 7218. Capitis Viridis respublica: Nuntiatura Ap. 7206. Capitulum Canonicorum' debita cum membris 6665; religiosorum: vox professorum temporalium 6717, v. Acta Capitularia. ‘Caritas italiana’ erigitur canonice 7267. Caso di Washington': documenta 6410. Casula pro Missa: nova forma admissa 6836. Catechesis: fovenda 7313, tradenda praesertim pueris ct iuvenibus 7361. Catcchista: cursus pro eius institutione 7323. Cathedralis: eius Dedicatio in dic Dominica 6991. Causae iudiciales: commissae Rotae 6550, transla­ tae de uno in aliud tribunal 7030, conexae et inciden­ tes: competentia tribunalis 6432; v. etiam Processus, Tribunalia, - matrimoniales: facultates Signaturae 6947; v. etiam Matrimonium, Tribunalia; dispensationis super rato et non consumma­ to v. Matrimonium ratum et non consummatum; nullitatis matrimonii: forum competens 6418; appellatio 6673; effectus civilis sententiarum in Ita­ lia 6859; novus modus procedendi 6965, 7398; Re­ scriptum Pontificium concessum Australiac 7017, ct S. F. A. S. [Status Foederati Americac Septcmtrionalis) 7039, 7404, et amor coniugalis 7150; ob defec­ tum formae scu ritus sacri inter orientales 7206; de­ cretum ratüiabitionis 7218; in Canadiens! dicione 7330; admissio ad novum examen 7396; v. Nova causae propositio, Nullitas matrimonii; - separationis v. Separatio coniugum; - solutionis matrimonii v. Solutio matrimonii in favorem fidei; -ordinationis sacrae v. Ordinatio sacra. Celebratio liturgica: sollemnitatis Imm. Concep­ tionis B. Μ. V. 6442; dedicationis concathedralis 6584, et cathedralis 6991; Commemorationis om­ nium fidelium defunctorum 7077; Sanctorum in Li­ turgia Horarum 7 150, exsequiarum pro iis qui crema­ tionem cadaveris elegerant 7290; Dominicae absque sacerdote 7313; Baptismatis Domini 7358; festi B. M. Virginis Reginae Apostolorum 7401; — Missae: vinum 6588, 7479; candelae 6779; in nocte Nativitatis Domini 6779; Tridentinae 6811; paramenta 6836; cum ct sine populo 6868; vespere dierum de praecepto 7077; in Roma 7046, in die fo­ vendae pacis 7379, cum musto 7479, et percussio pectoris 7493, - matrimonii v. Forma canonica matrimonii; - Paenitentiae: novus Ordo 6691; v. Sacramen­ tum Paenitentiae', - Paschalis eodem dic pro omnibus 7300, - Sacramentorum: in Basilicis Patriarchalibus 6956; m Passione Domini ct Sabbato Sancto 7387; v. singula Sacramenta; — Synodi Episcoporum: instituitur Secretaria Ge­ neralis 6400. Censura librorum: vigilantia Pastorum 7006. Centrum internationale animationis missionariae: erigitur 6814, Statuta 7178. Cereus pro Missae celebratione 6779. Cessatio v. voces personarum vel rerum. Charisma religiosorum in servitium Ecclesiae 7479. Christianus non catholicus v Oecumenismus Christus: cius Ecclesia ct sacerdotium 6620. Chur: Institutum Theologiae 6719. CONFERENTIA Ciadcnsis Respublica: Delegatio Ap. erigitur 6713 Cistulae musicae: usus liturgicus 7297. Cincmatographica spectacula in Collegiis 6374. Cineres: benedictio extra Missam 6779. Cistcrcicnsis Ordo; votum paupertatis 6361. Clerici: studia superiora in Athenaeis ct Collegiis Romanis peragentes 6374, 6393, 6442, 6995; incardinatio ct itinera in transmarinis dioecesibus 6832. Coadiutor Episcopus cum iure successionis 7238. Codex iuris canonici v. Ius canonicum. Collaborate : oecumenica 6975 ; missionalis 7183; inter Episcopos ct religiosos 7415, inter ipsos Episopos 7490. Collcgialitas clericorum v. Extra-collegialitas. Collegium ecclesiasticum : spectacula tclcvisivocincmatographica 6374; pro clericis et religiosis Ro­ mae conditum: ratio fundationis ct institutio traden­ da 6993, 7026, Urbamanum: admissio alumnorum 7176, S. Petri Ap. in Urbe: admissio alumnorum 7176; titulo ‘Pontificio’ decorantur Collegia in Urbe: S. Pe­ tri Apostoli 7386, S. Pauli Apostoli 7386, Slovenicum 6608; - iudicans Signaturae Apostolicae 6404 Columbia: conventio cum Sede Ap. 6629, 7036 Commemoratio omnium defunctorum 7077. Commercium illicitum religiosis et clericis 6361. Commissio:technica pro Seminariis 6382; pro rela­ tionibus religiosis curandis cum populo Islamico ct Hebraeo 6859; - Hiblica: ratio periclitandae doctri­ nae 6910; Theologica Internationalis: allocutio pontificia 6944, - Cardinulitia, ct competentia Si­ gnaturae Apostolicae 7031 ; — 'a iustitia et Pace ' nova ordinatione regitur 7276. -causarum: judicialium ad Rotam 6550, matrimonium cum ignoratur commora­ tio partis conventae 6550; - paroeciae religiosis con­ ventio cum Episcopo 6993. Commoratio: clericorum et sororum Romae ratio­ ne studiorum 6442, 7318, - partis conventae vel actri­ cis, ct competentia tribunalis 6550,6831,7294,7404. Communicatio v. Media communicationis socialis. Communio eucharistica sacramentalis: facilior red­ ditur 6449; ritus typice eduntur 6610; danda Chri­ stianis non catholicis 6663, iteranda post Missam cele­ bratam 7019, distribuenda in Urbe 7346, positio ma­ nuum 7493» prima puerorum v. Prima Communio puerorum; - vitae, ct nullitas matrimonii 7087. Communitas: internationalis ordinanda 6646; hu­ mana, et iura hominis 6711 ; sacerdotalis, el diaconus in eadem commorans 7150. Competentia 5. Congregationis pro Sacramentis circa causas dc rato et non consummato omnium per­ sonarum 6639; Consilii pro familia 7366; Rotae Ro­ manae circa inconsummationcm matrimonii 6372, tri­ bunalium: in causis separationis et nullitatis matrimo­ nii 6418, 6639, 7294; c conexione ct incidentia cau­ sarum 6432, c commoratione partis conventae 6550 vel actricis 6831, 7404, c prorogatione lurisdictionis 6785, 7149, 7153, conflictus competentiae inter tribunalia inferiora 7149. Concathedralis: dedicatio liturgica 6584. Concelebratio Missae: et binatio 6454; stipendium 7077, cum sola specie panis 7479. dubia varia lilurgica solvuntur 7493. Conceptio Imm. B. Μ. V.: anno 1975 celebranda 6442, concurrens cum Dominica Adventus 7077. Concordatum: initur cum Columbia 6629, immu­ tatur cum: Saxonia Inferiore 6597, Bavaria 6837, 7471, Lusitania 6967, Hispania 7221. v voces singu­ larum Nationum. Conferentia Episcopalis: nonnae pro territorio proprio 6399, nova ministeria quae laicis committere potest 7360. facultas erigendi ,μίut io nem interdioecesanam 7380, regionalis Italiae 6376. 6379. na tionalis. Australiae 7017. Canadensis 6869,7330. Gal· Numeri signant columnas hutut Valuminii quinti CCCXXIII CONFERENTIA INDEX ANALYTICUS LEGUM liae 7086, 7490, Italiae 7267, 7374, 7375, S. F. A. S. 7005, 7039, 7404, ultranationalis 7490; Europae: Concilium constituitur 7287; - Institutorum Saecula­ rium mundialis canonice erigitur 6811. Confessio v. Sacramentum Paenitentiae. Confessores: facultates seu ‘pagella’ 7084. Confirmatio canonica Superiorissarum Generalium 6371, sacramentalis v. Sacramentum Confirmationis. Conflictus competentiae inter tribunalia 7149. Confoederatio Ordinis Sancti Benedicti 7294. Congensis Respublica: Delegatio et Nuntiatura Apostolica eriguntur 6714. 7289. Congregatio generalis Societatis lesu: dispensatur a voto de non relaxanda paupertate 6539; munus eidem commissum 6649,6900, 6908, 6967, 7003, 7021. Congregationes Curiae Romanae: facultates circa Missarum stipendia 6820, 6822, 6830, S. C. pro Doc­ trina Fidei: acta processualia mittenda 6377; S. C. pro Gentium Evangelizatione: relatio cum Pont. Operibus Missionalibus 7239; S. C. pro Religiosis: relatio an­ nualis et quinquennalis 6365, reelectio Superiorissa­ rum Generalium 6371; S. C. pro Sacramentis: causae de rato et non consummato 6372,6639, supprimitur 7037, S. C. pro Cultu Divino supprimitur 7037; S. C. Sacramentis Divinoque Cultui moderandis erigitur 7037, - religiosae v. Instituta religiosa. Religiosi. Congressus Signaturae Apostolicae: an admittat appellationem 6404» vel recursum 6774. Consanguinitas in primo gradu lineae collatera­ lis dispensari potest 7288. Consensus Consilii per epistulam vel telephonum expressus 7278, 7475, - Ordinarii pro competentia tribunalis 6550. Conservatio patrimonii historico-artistici 6824. Consilium: de Laids 6857, 7274; - DOMINICA rum et navigantium 7352; migrantium, itinerantium 7437; maritimorum, aero nauticorum, nomadum, turistarum et per vias publicas currentium 7448. Curia Rhetorum: Institutum Theologiae 6719. Curia Romana v. Congregationes Curiae Romanae. Curriculum studiorum v. Studia. Cursus ad arma bellica moderandus 7073; — stu­ diorum v. Studia. Cypri Insula: Nuntiatura Ap. conditur 6460. Dahomeiana: Nuntiatura Ap. erigitur 6585. Dania in ius commune transit 7326. Decanus Rotae: impugnatio eiusdem decreti 6768. Declaratio: excommunicationis latae sententiae 6576, factorum iuridicorum et damnorum 6768; de abortu procurato 6879. Decretum: Decani Rotae vel ipsius Rotae impugna­ tum apud Signaturam 6768, 6774; Congressus Signa­ turae 6774; tribunalis quo libellus reicitur 6768, vel impugnatum apud Rotam 6789; ratihabitionis in cau­ sis nullitatis matrimonii 6767, 6859, 7218. ‘Decretum laudis'supprimitur 7031. Dedicatio: ecclesiae et altaris 7332; ecclesiae cathedralis vel concathedralis 6584, 6991. Defectus formae v. Forma matrimonii. Defensor vinculi: et excussio testium per rogatorias 6364; eius Votum' in solutione matrimonii in fa­ vorem fidei 6377; potest esse: vir laicus 7089, quae­ dam selecta soror 7181, vel Diaconus 7368. Defuncti v. Missa defunctorum. Delegatio Apostolica conditur in: Africa Occiden­ tali 6597, Mali et Mauritania 6598, Nigeria et Ghana 6662, Mozambico 6879, Republicis: Ciadensi 6713, Congica 6714 et Guineana-Bissagensi 6947, Angolia 6991, Antillis 7006, 7008, Papua, Nova Guinea et In­ sulis Salomonicis 7096, 7299. Consilium: de Laids 6857, 7274; — pro Laids: Delegatio Ordinarii loci ad actus processuales 6384. constituitur 7274; — de Familia 7368; - Conferentia­ Delictum: responsabüitas 6687. rum episcopalium Europae conditur 7287, et ultranaDesertio causae iudicialis vel recursus 6731, 6789. tionalium 7490; - Pastorale dioecesanum: natura, Destinatio universalis bonorum mundi 7348. compositio modusque procedendi 6444. - Superioris Devotio erga Misericordiam divinam 7405. Maioris: modus exquirendi eius consensum 7278,7475. Diaconatus permanens 6382, religiosorum 6441; Constitutio Patronorum: nonnae liturgicae 6545; tribunalium v. Tribunal. post tertium theologiae annum 6785. Constitutiones religiosorum: et Acta Capitularia Diaconus, facultates quoad sacramentalia et bene­ 6413; Mo ni alium Ordinis Clarissarum Capuccinarum dictiones 6878, et communitas sacerdotalis 7150; adprobantur 7047, quantocius mittendae pro earum potest esse Defensor vinculi 7368. adprobatione ad Sedem Apostolicam 7492. Dies: ecclesiasticis iuvandis vocationibus dicatus: nuntius apostolicus scripto datus 6377, 6543; foven­ Consummatio v. Matrimonium ratum. dae paci: nuntius ap. scripto datus 6707, 6912, 7073, Contractus administrationis oeconomicae extra­ ordinariae 6833,7500. 7270, 7380. Missa 7379; Paschatis idem pro omibus Christianis 7300. Contributum oeconomicum pro Missionibus 7154. Directorium de pastorali ministerio Episcoporum Conventio inter Sedem Ap. et: Columbiam 6629, 7036, Helvetiam 7411, 7475; Hispaniam 7221, 7225; 6461,6462; de Missis cum pueris 6673. Discus phonographicus: usus in Liturgia 7295. Lusitaniam 6967, 7018. Rhenaniam-Palatinarum Disparitas cultus, et solutio matrimonii in favorem 6587, 6691, Saravicam Civitatem 6971, 7016, Saxofidei 6851,7183, 7359, 7479; dispensatio 6417. niam Inferiorem 6597; - inter Episcopum et Superio­ Dispensatio v. singulas materias dispensationis. rem de paroecia committenda religiosis 6993; - de Doctrina Ecclesiae circa ... v. singulas materias. cessatione iuris patronatus 6401. Dolus partis, et nova causae propositio 6797. Conversio partis oratricis acatholicae ad fidem, et Domicilium, et forum competens in causis nullita­ solutio matrimonii in favorem fidei6410,6722,6795, tis matrimonii 6418. 6851.7183.7479. ‘Domina omnium populorum': devotio 6812. Corea: tribunalia regionalia instituuntur 6412. Dominica: Missa anticipata 6814; et Dedicatio caCorpus, eius gestus et motus in Liturgia 7493. thedralis 6991, Adventus, et Imm. Conceptio B. Μ. V. Cracoviensis Facultas Theologica 6818. Creditum parochi in paroeciam 6727. | 7077, in qua celebratur Ascensio Domini 7401; cele­ bratio absque praesentia sacerdotis 7313. Crematio cadaveris, ct exsequiae religiosae 7290. Dimissio. Rectoris Seminarii 6409, religiosorum et Cultus Eucharistiae 6610; B. M. Virginis recte ex­ religiosarum v. Religiosi. colendus 6736, ‘Dominae omnium populorum' 6812. Dioecesis, regimen in adiunctis peculiaribus 6369; Cumulatio iurisdictionis personalis cum territoriali Consilium Pastorale 6442; celebratio dedicationis ec­ 7004, muneris Professoris ordinarii et extraordinarii clesiae concathedralis 6584; calendarium liturgicum in Universitatibus 7180. 6779. incardinatio clericorum 6832; contributum pro Cura pastoralis: alumnorum Universitatum studio­ missionibus 7154, Italiae, et Seminaria regionalia 6389. rum 7211; vocationum adultorum 7218; maritimo­ cccxxiv Numeri signant columnas huius Voluminis quinti DOM US INDEX ANALYTICUS LEGUM Domus religiosa: absentia 6812; formationis: di­ sciplina observanda 7026. Doxologia Canonis: quomodo proferenda 7493. FESTUM cia feminarum 7260; per Universitates catholicas studiorum 7268. Examina apud Commissionem Biblicam 6910. Exarchatus: pro melchitis ritus byzantini in S. F. A. S. 7210; pro ucrainis in Argentina 7410. Exceptio suspicionis contra Cardinales Signaturae Apostolicae 7218. Exclaustratio religiosi ad nutum S. Sedis 6723. Excommunicatio latae sententiae 6576. Exemplar: conventionis de cessatione iuris patro­ natus 6401, Statutorum Foederationum monialium 6948; conventionis de paroecia religiosis committen­ da 6993. Exemptio religiosorum, et eorum dimissio 6780. Expensae iudiciales apud Signaturam Ap. 6727. Experimenta contra ius commune: in Seminariis 6376, in Institutis religiosis 7492. Exsecutio: affiliationis ad Facultatem studiorum 6433, 6436; musicae sacrae 6661; Rescripti Pontificii de causis matrimonailibus concessi: Poloniae 6367, Australiae 7017» S. F. A. S. 7039, Canadensi dicioni 7330. Exsequiae: pro iis qui cremationem cadaveris ele­ gerint 7290;v. Sepultura;durante Triduo Paschali 7077. Extra-collegialitas pro clericis studia Romae pera­ gentibus 6374; - extra-Missam: cultus Eucharistiae 6610, benedictio cinerum, palmarum et candelarum 6779. Ecclesia universalis: et acquisitio bonorum 6427; et professio consiliorum evangelicorum 6603; sine iurc canonico nequit consistere 6651, 6714, 7331; et activitas iudicialis 6733; et evangelizatio societatis ac­ tualis 6860, 6863; et religio ludaeorum 6896; eius missio a laicis participanda 6961; eius missio authenti­ ca 7023, et schola catholica 7301 ; et vita contempla­ tiva 7325, et cooperatio missionalis 7413; et relatio­ nes inter Episcopos et religiosos 7415; sollicitudo erga migrantes, itinérantes, maritimos, nomades 7437; et usus linguae latinae 7483; - eius doctrina circa ... v. singulas materias, — Latina, et concessio Pallii sacri 7412; — Orientales: processus matrimonialis brevior instituitur 6643 ; patrimonium disciplinare 6781 ; — par­ ticularis: 'Ecclesia latino-americana' 6630; ‘Ecclesia antiqua catholica’, et ‘Ecclesia catholica latina * 6662; nationalis, regionalis et localis: collaboratio oecumenica 6975» — localis: et indulgentia Jubilaei 6659, et titulus Basilicae Minoris 7145. Ecclesia aedes sacra: dedicatio cathedralis et con­ cathedralis 6584, 6991; Ordo dedicationis 7332. Editio librorum liturgicorum 6607, 6672; - typi­ ca: rituum ‘de S. Communione et de cultu mysterii eucharistici extra Missam’ 6610; altera: Ordinis bapti­ smi parvulorum 6642, Gradualis simplicis 6888, Mis­ salls Romani 7009. Facta iuridica: declaratio 6768; non satis conside­ Educatores: praeparatio specifica curanda 6382. rata, et nova causae propositio 6797. Effectus iuridici voti paupertatis 6838;recursus ad Facultas studiorum Ecclesiae et evangelizatio mun­ Romanum Pontificem, pendente processu 7385; ci­ di 7268; - Theologiae: affiliatio 6433; erigitur in: viles sententiarum nullitatis matrimonii in Italia 6859; Universitate Aequatoris 6610, in urbe Lucemensi suspensivus v. Suspensio. 6718, in Seminario Posnaniensi 6819, in ‘Kirchliche Gesamthochschule Eichstât’ 6964, in Studio Fuldensi Egressus e religione: subsidium caritativum 6724. Electio: Romani Pontificis 6547, 7053; Superio­ 7493, exsistens in Universitatibus: Marianopolitana rum Maiorum per suffragium universale 7087, 7471; 7225, Salisburgensi 7402, Milevitana 7478;obtinet ti­ deputatorum ad Synodum Episcoporum 7207; Supe­ tulum ‘Pontificium’: Cracoviensis 6818, Vratislaviensis 6818, Posnaniensis 6819; indcpendens seu non-cariorissarum Generalium 6371. nonica non admittitur 7225; nequeunt in ea docere Eleemosyna Missarum v. Stipendium Missae. Emigrantes v. Migrantres. sacerdotes qui ad statum laicalem reducti fuerunt Encyclica: Humanae vitae’ 6410; ‘Pacem in terris’ 7043, 7225, - Philosophiae: affiliatio 6436. Facultates concessae: acquirendi et administrandi in suo decimo anniversario 6551. Eparchia: et creditum paroeciae 6727; pro Ucrai- bona temporalia professis votorum sollemnium 6361; adhibendi virum laicum pro officio notarii 6364; Or­ nis in Argentina 7410. Epidydimus: exstirpatio, et valor matrimonii 6365. dinariis Poloniae 6367; solvendi matrimonium in fa­ Epiphania concurrens cum Baptismate Domini 7358. vorem fidei 6392, v. Potestas; dispensandi a forma ca­ Episcopus dioecesanus: proponendus in Hispania nonica matrimonii 6399; conficiendi Olea Sacra non 6359, officio renuntians 6392; Directorium de eius episcopis 6461, tribunalibus in territoriis missionum ministerio pastorali 6461, 6462;iusiurandum fidelita­ 6684; videndi via administrativa causas nullitatis ma­ tis 6440, et distributio redituum ex beneficiis vacanti­ trimonii 6784; prorogandi competentiam tribunalium bus 6705, habens homiliam 6779; conventio cum Su­ 6785, tribunalibus: Poloniae 6367, Australiae 7017, periore religioso circa paroecias 6993; et cessatio Epi­ S. F. A. S. 6800, 7039, Canadensis dicionis 6869, scopi Auxiliaris 7018; et habitus clericalis 7147; no­ 7330, satisfaciendi praeceptum paschale extra tempus minatio in Hispania 7221 ; illegitime ordinatus 7240; commune 6722; celebrandi Missam tridentinam 6811 ; relationes cum religiosis 7415; collaboratio fraterna ad Missarum stipendia pertinentes 6820, 6822. 6830; inter ipsos 7490; — Auxiliaris: cessatio a munere 7018; sacerdotibus durante lubilaeo universali 6856; assu­ mendi virum laicum ad munus iudicis 6856; diaconis - Coadiutor cum iure successionis 7238; — religiosus, expleto munere, potest gaudere voce activa et passiva quoad sacramentalia et benedictiones 6878; Signatu­ rae Ap. 6947, 7153, 7181. confessariis a S. Paenitenin propria religione 7044. tiaria Ap. 7084;-habituales Ordinariis locorum 7347; Erectio v. personas vel res erectas. Error: circa doctrinam catholicam de Ecclesia sacerdotibus curam maritimorum habentibus 7354; 6620. facti, et nova causae propositio 6797, in proce­ dispendandi v. Dispensatio, ct singulas materias. Familia Christiana: quaestiones actuales 7047; ac­ dendo circa dimissionem sororis 7079. tio pastoralis 7368; — religiosa v. Religiosi. Ethica sexualis: doctrina Ecclesiae 7125. Eucharistia: cultus extra Missam 6610; asservari Fatalia legis, effectus iuridici 6789. nequit in tabernaculo transparent! 6852; v. Commu­ Favor fidei v. Solutio matrimonii in favorem fidei. nio sacramentalis, Preces eucharisticae. Feminae v. Mulieres. Europa: Conferentiae episcopales 7287. Festum . Paschalis eadem Dominica semper ab om­ Evangelizatio in mundo huius temporis: per Eccle­ nibus celebrandum 7029; — de praecepto: Missa anti­ siam 6^47, 6852, 6860, Adhortatio Ap. ‘Evangelii cipata 6818; suppressum in. Italia 7241.7297.’ in Me­ nuntiandi’ 7097, per opera missionalia 7183; per offi­ xico 7397. .\umeri signant columnas huius Voluminis quinti cccxxv FIDELITAS INDEX ANALYTICUS LEGUM IUS Fidelitas: iusiurandum 6818; matrimonialis 7401. Incompatibilitas inter Professores 7180. Fidei favor v. Solutio matrimonii in favorem fidei. Incompetentia Signaturae Ap. circa appellationes Finlandia iure communi regitur 7326. rotales 6774, vel decisionem Commissionis CardinaliFisienses Insulae: Nuntiatura Ap. erigitur 7477. tiae 7031; tribunalis ex commoratione partis actricis Foederatio monialium: Statuta 6948. 6831 ; v. Competentia. Forma canonica matrimonii: inter orthodoxos Inconsummatio matrimonii 6639; competentia 6393, 6394, inter Armenos 6891; in matrimoniis Rotae in materia 6372; v. Matrimonium ratum. mixtis adhibenda 6399; coram solis testibus 6798; Incrementum populationis humanae 6786. coram teste qualificato laico 6954; concordatarii in Indissolubilitas matrimonii reaffirmatur 6572,7001. Italia 7046, 7469; extraordinaria sustinetur 7084; Indulgentia lubilaei 6659; v. lubilaeum. apud orientales orthodoxos 7206; inter orientales Infallibilitas Ecclesiae Christi: errores 6620. 7343, - vini 6588, et casulae pro Missa 6836. Infirmus: Ordo Unctionis promulgatur 6672. Formatio v. Institutio. Inscriptio in Athenaeis Romanis 6393, 6442; in Formula: relationis quinquennalis 6365, 7136; iu- sectis massonicis v. Massoneria. risiurandi Episcoporum 6440; professionis religiosae Institutio: ad Diaconatum permanentem 6382;ho­ 6460, communis pro Ordine S. Francisci 7347; Insti­ minis per media communicationis socialis 6791 ; magi­ tuti proprii Societatis lesu 6649, 6908, 6967, 7003, strorum religionis in scholis Bavariae 6837; vocatio­ 7021,sacramentorum: valor versionum 6723. num adultorum 7218; catechistarum 7323; candida­ Forum competens v. Competentia tribunalium. torum ad sacerdotium vel vitam religiosam: in Semi­ Fractio panis, et ‘Agnus Dei' 7493. nariis vel Collegiis Romanis 6995, 7026, in iure cano­ Franciscus Assisiensis (s.): aperitio sepulcri et re­ nico 7012, in Seminariis Galliae 7086, in Theologia cognitio reliquiarum 7396, v. Tertius Ordo Saecularis. 7155, religiosorum in Africa actuali 7466. Instituta religiosa: formula professionis 6460; ap­ Franzoni loannes Baptista 7223. Frater religiosus laicus, et munera religionis 7477. probatio pontificia 7032; constitutiones 7492; v. Re­ ‘Fraternitas sacerdotalis S. Pii X’: suppressio 7017, ligiosi; — saecularia: Conferentia mundialis 6811. Institutum: rei aêronauticae 6657; ‘Pontificia Ope­ 7022.7030, 7031,7076; v. Lefebvre Marcel. ra di Assistenza’ in Italia cessat 6578; iuris intematioFrequentia studentium lectionibus 6442. nalis 6646; Superius Theologiae in Rhaetorum Curia Fuldense Studium Theologicum 7493. 6719; Philosophicum Salisburgense 7402; Catholi­ Fundatio ‘Latinitas’ erigitur 7210. cum Africae Occidentalis 7403; ‘Notre Dame of Jeru­ Gallia: tribunalia interdioecesana 6684; Seminaria salem Center’ 7489; proprium Societatis lesu 6649, 6900,6908, 6967,7003,7021. 7086, Conferentia Episcopalis 7490. Instrumentum technicum et sacramentum Paeni­ Germania: Visitator pro dioecesi Varmiensi 7004. tentiae 6547; musicum in Liturgia 7297. Gestus corporis in actione liturgica 7493. Insula Cypro: Nuntiatura Ap. 646Q\ Insulae Fisien­ Ghana: Delegatio Apostolica erigitur 6597. ses: Nuntiatura Ap. 7477; Insulae Salomicae: Delega­ Guinea: Delegatio Apostolica conditur 6597. Guineana-Bissagensis Respublica: Delegatio Apo­ tio Apostolica 7096, 7299. Islamismus. et Ecclesia catholica 6859. stolica constituitur 6947. Islandia: Nuntiatura Ap. 7240; regitur iure com­ Gradualis simplicis editio altera typica 6888. Graecia: tribunaliainterdioecesana eriguntur 6415. muni 7326. Italia: Seminaria regionalia 6376, 6379, Pont. Ope­ Habitus: ecclesiasticus gestandus 7047; - religio­ ra di Assistenza 6578; Unio Superiorissarum Maiorum sus v. Religiosi; - corporis in actione liturgica 7493. 6671, patrimonium historico-artisticum Ecclesiae 6824; Hebraeus populus et Ecclesia Catholica 6859,6896. effectus civiles sententiarum 6859; conventio inter EHelvetia: Facultas Theologica Lucemensis 6718; piscopos et Superiores religiosos de paroecia commit­ Institutum Theologicum in Rhaetorum Curia 6719; tenda 6993, celebratio matrimonii concordatarii 7046, Preces eucharisticae 7016; conventio cum Sede Apo­ 7469; festa suppressa 7241, 7297; anticipatio Missae stolica 7411,7475. de praecepto 7288; Conferentia episcopalis 7374, Hierarchia ecclesiastica in Sudania instituitur 6947. 7375; archiva ecclesiastica 7476. Hispania: Episcopi proponendi 6347; causae sepa­ Itinérantes: cura pastoralis 7437;clerici 6832. rationis coniugum 6639; conventio cum Sede Aposto­ lubilaeum universale anni 1975: praenuntiatur lica 7221,7225. 6586; acquisitio indulgentiarum 6659, a monialibus Homo: ct media communicationis socialis 6791 6767, Const. Ap. indictionis 6801 ; facultates sacerdo­ iura propria 6915. tibus concessae 6856; receptio Presbyteratus 6946. Homosexualitas, et magisterium Ecclesiae in mate ‘lubilate Deo’: volumen cantuum adprobatur 6793. 017125.7343. ludaeismus et Ecclesia Catholica 6896. Homilia ab Episcopo sedendo habenda 6779. Iudex: valor pastoralis huius muneris 6454, 6965, Honestas partium consideranda a iudice 6835. 7398; - .Assessor et Instructor potest esse vir laicus ‘Humanae vitae’: Encyclica Ap. impugnata 6410. 6856; valores quos tuetur 6965; iurisdictio post re­ cursum partis ad Romanum Pontificem 7385. ludicialis v. voces substantivas. lalapensis provincia: tribunalia eriguntur 6417. lunctio manuum in actione liturgica 7493. Ignorantia commorationis partis conventae 6550. Ius canonicum : et commercium illicitum religioso­ Imaginis B. Μ. V. coronatio: normae novae 6547. rum 6361 ; natura pastoralis 6454, 7290, 7295 ; sensus Immutationes v. Mutationes. et valor in Ecclesia 6651; fundamentum theologicum Impedimentum matrimoniale v. singulas voces. et ecclesiologicum 6651, pertinet ad mysterium Ec­ Impotentia quae matrimonium dirimit 7329; mu· clesiae 6714; tradendum candidatis ad sacerdotium lieris: probatio ludicialis 6835; moralis, et nullitas 7012; principia quibus recognoscitur 7290; necessa­ rium pro Ecclesia 7331; — hominis: doctrina Eccle­ matrimonii 6420, 7087. Incardinatio clericorum: secundum Concilium Va­ siae 6711, 6915. — internationale: principia quibus ordinari debet 6646, - maris, et destinatio bonorum ticanum 11 6832, tacita seu ipso iure facta 7433. 7348, - missionale et commune 7179.7326; - patroIncensatio in actione liturgica 7493. ecc xx vi iVumeri signant columnar huius Voluminis quinti INDEX ANALYTICUS LEGUM IUS cessat 6401; - processible: valor 7398, v. Pro­ cessus;- pontificium relate ad Instituta religiosa 7032; - accusandi nullitatem matrimonii 6441, et appel­ landi convenit parti acatholicae 7368;- successionis in sede episcopali v. Episcopus Coadiutor. lurisdictio: continuitas in dioecesibus 6369; perso­ nalis cumulata cum territoriali 7004; Conferentiae Episcopalis regionalis 6376, 6379; iudicis post recur­ sum partis ad Romanum Pontificem 7385. lusiurandum fidelitatis Episcoporum 6440. lustitia: quomodo applicari debet 7290; admini­ strata v. Administratio iustitiae, Iudex. Iuvenes: catechesis eis tradenda 7361. Jerusalem Center: Notre Dame of... 7889. natus Kirchliche Gesamthochschule Eichstâtt 6964. Küng loannes: duo eius opera non suadentur 6969. Laicus participat missionem Ecclesiae 6961; vir, et munus notarii 6364 vel iudicis 6856; et praedicatio Verbi Dei 6685; et celebratio matrimonii 6954; et nova ministeria 7360; religiosus frater, et munera regi­ minis 7472, 7477; v. Consilium de Laicis. ‘Latinitas *: opus fundatum cum Statutis 7210. Latinus v. Lingua latina. Lectiones liturgicae: quomodo proferendae 7493. Lefebvre Marcel: suadetur ut acceptet decisiones Romani Pontificis, et recedat ab inoboedientia 7033, 7045, 7225,7241 ;v. ‘Fraternitas sacerdotalis S. PiiX *. Legislator, et motu pr. ‘Matrimonia mixta’ 6387. Legitimitas partis in causa 6774. Lex v. singulas materias; Vacatio legis. Libellus iudicialis: reiectio 6768; acceptatio 7386. Liberopolitana dioecesis: conclusiones eius Consilii presbyteralis non probantur 7401. Libertas: in vocatione sacerdotali curanda 6377; in operibus privatis assistentiae socialis 7482. Libri: vigilantia Pastorum 7006; — liturgici: integre edendi 6607; translatio 6672; v. Opera. Licentia Sedis Ap. pro bonis alienandis 6833,7500. Limina v. Ad limina. Lingua latina: schola practica instituitur 6720; mo­ mentum et usus in Ecclesia 7483; v.4Latinitas *; - ver­ nacula in usu liturgico 6672, 7207. Litterae rogatoriae, et excussio testium 6364. Litus Eburneum: Nuntiatura Ap. conditur 6585. Liturgia: editio librorum 6607; praedicatio laicis commissa 6685; lingua vernacula 6672, 7207; instru­ menta musica 7297 ; — Horarum: recitatio privata 6584; celebratio Sanctorum 7150;— monastica 7294. Locus: ad Verbum Dei nuntiandum 7493; commo­ rationis v. Commoratio. Lucernensis Facultas Theologica 6718. Lusitania: conventio cum Sede Ap. 6967, 7018. Magister: religionis in scholis Bavariae 6837; Uni­ versitatis studiorum: cura pastoralis 7211. Magisterium Ecclesiae: infallibile 6620; circa indissolubilitatem matrimonii 6572; v. singulas materias. Mali: Delegatio Apostolica erigitur 6598. Manus in actione liturgica 7493. Mare: eius bona 7348; Apostolatus maris 7448. Maria Virgo Beata: coronatio imaginum 6549; Ad­ hortatio Ap. de eius cultu 6736; in missione Ecclesiae 7023; sollemnitas eius Imm. Conceptionis 7077; ‘Mili­ tia Mariae Immaculatae’ 7083; Regina Apostolorum: festum concurrens 7401. Mari a no poli ta na Universitas studiorum 7225. Maritimi: cura pastoralis 7352. Massoneria: et normae canonicae 6606; inscriptio catholicis prohibetur 6835, 6991. •Materia secreti pontificii 6764; cerei pro Missa 6779. MORALIS Matrimonium: illius qui utroque epididymo caret 6365, mulieris catholicae cum polygamo 6370; et im­ potentia moralis 6420; et Concilii Vaticani II doctrina 6420; ius accusandi eius nullitatem 6441; irregulare: sollicitudo pastoralis 6572, sepultura ecclesiastica 6606; eius indissolubilitas 6572; canonicum in Lusita­ nia 6967; concordatarium in Italia 7046; et sacramen­ tum 7047; et amor coniugalis 7150; impotentia quae illud dirimit 7329;doctrina Ecclesiae 7401 mixtum: ortus, natura et vis motu pr. ‘Matrimonia mixta’ 6387 ; — nullum v. Nullitas matrimonii; - ratum et non con­ summatum: nonnae pro Polonia 6367; competentia Rotae Romanae 6372; dispensatio 6384, 6392; trans­ latio competentiae in unam tantum S. Congregatio­ nem 6639; - solutum in favorem fidei v. Solutio matrimonii. Mauritania: Delegatio Apostolica conditur 6598. McNeil Joannes: opus eius damnatum 7343. Media communicationis socialis: et formatio homi­ nis 6791; principia quibus informari debent 7327; re­ lationes inter communicatorem et receptorem 7408. Mediolanensis Archiepiscopus, et Bibliotheca Am? brosiana 6716. Melchitae in S. F. A. S. 7210. Metus, et nullitas matrimonii 6726. Migrantes: sollicitudo Ecclesiae 7437, 7448. Milevitana Universitas studiorum 7478. ‘Militia Mariae Immaculatae *: Statuta 7083. Minister sacerdotii ministerialis: necessitas 6377. Ministeriale sacerdotium v. Sacerdotium. Ministerium episcopale: in Hispania 6359\pastora­ le Episcoporum: Directorium 6461,6462;sacerdotale v. Sacerdotium; sacrum: admissio ad illud 7300, com­ mittendum laicis Ί36β,scholasticum religiosorum 6573. ‘Misericordia divina': formae devotionis 7405. Missa dioecesium vel religiosorum propria 6779; in nocte Nativitatis Domini 6779; facultates circa stipen­ dia 6820, 6822, 6830; pro aliis Christianis non catho­ licis 7209; - ad diversa 6795; binata vel trinata: concelebratio 6454, stipendium 7346, 7359;communita­ tis vel conventualis: iteratio communionis 7019; con­ celebrata: dubia 7493; cum pueris et de reconciliatio­ ne: Directorium 6673,6870, Preces eucharisticae 7384, adhuc retinenda 7019; defunctorum 6795, non catho­ licorum 7209, cremationem cadaveris eligentium 7290, eorum qui irregulariter vixerunt 6606; Dominicae vel festi anticipata 6814; tridentina 6811, votiva 6795; v. etiam Binatio, Celebratio, Concelebratio. Missale Ambrosianum recognitum 6896; - Roma­ num: a S. Pio V probatum 6811, quomodo adhiberi licet 6868 ; editio altera typica cum additamentis 7009 ; S. Pii V et Pauli VI 7072. Missio Ecclesiae a laicis participanda 6961. Missionaria animatio v. Animatio missionaria. Missiones: ad populum 6722; - infidelium: facul­ tates tribunalium 6684; contributum oeconomicum et cooperatio inter ecclesias 7154, 7413; habitus a re­ ligiosis gestandus 7289, institutio catechistarum 7323. Mobilitas humana, et Ecclesia 7437, 7448. Modus procedendi: in nominatione Episcoporum Hispaniae 6359, 7221, 7225. in acquisitione bonorum Ecclesiae 6427; in Consilio Pastorali dioccesano 6444; in perficienda conventione de cessatione iuris patro­ natus 6401; in exclaustratione ad nutum S. Sedis im­ ponenda 6723, in solutione matrimonii in favorem fi­ dei 6851; in causis matrimonialibus 6965; in condi­ cione ‘iuris pontificii' Institutis religiosis a Sede Ap. concedenda 7032. Moniales: acquisitio lubilaei 6767; Statuta Foede­ rationum 6948. Moralis v. voces substantivas. Numeri signant columnas huius Columinis quinti CCCXXVII MOTIVA INDEX ANALYTICUS LEGUM Motiva decidendi in sententiis: defectus 6774, et nova causae propositio 6797; in decreto ratihabitionis sententiarum 6859, 7218 ; dimissionis a religione 7200. Mozambicus. Delegatio Apostolica conditur 6879. Mulier, catholica contrahens cum polygamo 6370, impotentia declarata 6835; et sacerdotium ministeriale 7096, 7179, 7247;et munus Defensoris vinculi 7181; et officium evangelizandi 7260; et nova ministeria ei­ dem committenda 7360. Mundus: alimentis muniendus 6873; evangelizandus ab Ecclesia 6860, 7097. Munus: Consilii Pastoralis dioecesani 6444; iudi­ candi: valor pastoralis 6454, viro laico committen­ dum 6856; Cancellariae Ap. transfertur in Secretariam Status 6540; cessat post quinquennium 6576; Pontificiae Operae Assistentiae cessat 6578; missiona­ le fidelium 7183. Musica sacra: compositio et exsecutio 6661. ‘Minicassette’ in Liturgia 7297. Mustum pro Missa loco vini 7479. Mutationes: in Ordinem Synodi Episcoporum 6400; in sedes Nuntiaturae Ap. 6585; in celebratione Jubi­ laei universalis 6586; in Concordata cum :Saxonia Inferiori 6597, Lusitania 6967 et Bavaria 6837, 7471; in ritum professionis religiosae 6868. Mysterium: Ecclesiae, et ius canonicum 6714; eucharisticum v. Eucharistia; fidei in vocatione 6543. ORDO Nuntiatura Apostolica conditur in: Insula Cypro 6460, Bangladesa 6542, Australia 6542, Nova Zelan­ dia 6608, Taprobanensi republica (Sri Lanka) 7045, Ghana 7182, Nigeria 7187, Capitis Viridis republica 7206» Islandia 7240, republica populari Congensi 7289, Papua Nuova Guinea 7299, republica Sanctissimae Trinitatis et Tabacensi 7476, Insulis Fisiensibus 7477; sedes mutatur Littoris Eburnei ct Dahomeianae 6585. Nuova Guinea: Nuntiatura Ap. conditur 7299. Nutum v. Ad nutum Sanctae Sedis. Obligatio, secreti pontificii 6764; usus novi Missa­ lis Romani 6868. Oboedientia Superioribus religiosis 7200. Oecumenismus: Christiani schismatici 6662; Chri­ stiani non catholici, et communio eucharistica 6663; relationes inter Ecclesiam et populos Islamicum et Hebraeum 6859, et religionem ludaeorum 6896; collaboratio oecumenica apud ecclesias nationales, regio­ nales et locales 6975, Missa publica pro Christianis de­ functis non catholicis 7209; celebratio Paschatis eo­ dem die pro omnibus Christianis 7300. Officium Episcopi: renuntiatio 6392; reddendi ra­ tionem administrationis bonorum 6404; proprium re­ cognoscendum 6779; Consilii dc Laicis 6857; Visita­ toris Ap. pro Sinis 7357; regiminis, et Fratres laici re­ ligiosi 7477. Olea sacra confecta ab Administratore Apostolico non Episcopo 6561. Onera ordinationis sacrae: dispensatio 6370, 6389. Nativitas Domini: Missa in nocte 6779. Opera, requisita ad Jubilaeum 6659; - Missionalia Natura. Motu pr. ‘Matrimonia mixta’6387 ; Consi­ lii Pastoralis dioecesani 6444; aequitatis canonicae Pontificia: Statuta recognita 7188, et evangelizatio 6554; pastoralis iuris canonici 6454; Directorii de pa­ mundi 7183, relationes inter se et cum Sacra C. pro storali ministerio Episcoporum 6461, 6462; vocatio­ Gentium evangelizatione 7239; — socialia assistentiae nis ecclesiasticae 6543; Universitatis Catholicae 6577; privatae 7482, v. Pontificia Opera di Assistenza;- pa­ cis 7484; - scripta: a I. Kùng declarantur contraria potestatis et activitatis iudicialis in Ecclesia 6733. doctrinae Ecclesiae 6967; quaedam circa Preces Eu­ Navigantes, cura pastoralis 7352. charisticas reprobantur 7031, v. Libri. Navigatio aêronautica 6657. Orator acatholicus, et solutio matrimonii 6851. Neerlandia: administratio iustitiae 6402. Ordinandus v. Ordines sacri. Nigeria: tribunalia interdioecesana 6412; Delegatio Ordinarius loci: facultates in Polonia 6367; eius et Nuntiatura Apostolica conduntur 6662, 7187. ‘votum’ pro solutione matrimonii in favorem fidei Nomades, cura pastoralis 7448. 6377, et actus processuales extra proprium territo­ Nominatio Episcoporum in Hispania 7221. rium 6394, et potestas solvendi matrimonium in favo­ Normae de ... v. singulas materias. rem fidei 6392; et administratio iustitiae proprii tri­ Norvegia in ius commune transiit 7326. Nosocomium: et summa creditorum parochi 6727; bunalis 6402, 6416, ct administratio bonorum religio­ sorum 6404; et remotio Rectoris Seminarii 6409; catholicum, et sterilizatio 7005. Notae directivae pro relationibus inter Episcopos consensus ad competentiam tribunalis inducendam 6550; et Visitator Ap. personalis 7004, 7357; Italiae, et religiosos 7415. Notarius: et excussio testium per rogatorias 6364; et celebratio matrimonii concord at arii 7046; relatio quinquennalis 7136; commorationis partis conventae vir laicus 6364. 7294, facultates habituales 7347. ‘Notre Dame of Jerusalem Center’ 7489. Ordinatio: Seminarii Regionalis in Italia 6376,6379; Nova causae propositio: motiva concessionis 6797; recursus adversus decreta rotalia quae illam admittunt Communitatis intemationalis 6646; absentiae religio­ sorum a domo 6812; Cantuum Gradualis nova 6888. non sustinetur 7387. Ordines sacri nullitas onerum 6370; causae dispen­ Nova Guinea: Delegatio Ap. 8096; - Zelandta: sationis ab oneribus 6389; curriculum studiorum prae­ Nuntiatura Ap. 6608, Vicariatus Castrensis 7258. mittendum 6785. presbyterales et episcopales illegiti­ Novitiatus: sanatio defectuum 7278. me collati 7240, in Roma 7300; v. singulos Ordines. Novum examen v. Nova causae propositio. Nox Nativitatis Domini: Missa celebranda 6779. Ordo liturgicus: Ordo baptismi parvulorum: editio Nullitas actuum processualium 7030. - matrimo­ typica altera cum additamentis 6642, Ordo Unctionis nii: ex defectu formae inter orientales 6394, 6891, infirmorum: prorogatur eius vacatio legis 6672; Ordo 7206, 7343, ex sic dicta impotentia morali 6420,7087 ; Paenitentiae promulgatur 6691; Ordo novi Missalis accusari potest: libere a parte acatholica 6441, a Romani promulgatur 6868, Ordo celebrandi matrimo­ Promotore iustitiae 7368; nonnae de competentia nium coram teste qualificato laico 6954; Ordo dedica­ 6639; normae processuales pro Ecclesiis orientalibus tionis Ecclesiae et altaris recognitus promulgatur 7332; 6643; ob vim ct metum mulieri incussum 6726; de­ - iuridicus: Ordo Synodi Episcoporum celebran­ cretum ratihabitionis 6767. 7321; via administrativa dae cum variationibus et additamentis 6400, dispensa­ declarata 6784 ob impotentiam mulieris 6835 ; incom­ tur quoad electionem deputatorum in Italia 7207; or­ petentia ex commoratione partis actricis 6831 .facul­ do administrativus et iudicialis 6550; tates concessae Conferentiae Episcopali Canadensi - religiosus: Ordo Cisterciensis: facultates in ma­ 6869, 7330. competentia tribunalis 7294, ct tribuna­ teria voti paupertatis 6361, Ordo S. Benedicti: Litur­ lia S F. A. S. 7385.valor novarum nonnarum proces- gia Horarum 7294; Ordo S. Francisci: formula profes­ walium 7398. onerum s. ordinationis 6370. sionis 7 347, Ordo Fratrum Minorum: accessus Fra CCCXXVIII Numeri signant columnas huius Voluminis quinti ORDO RELIGIOSUS INDEX ANALYTICUS LEGUM QUASI-DOMICILTLM Populatio humana: incrementum 6786. tnun laicorum ad officia regiminis 7477; Ordo FranPotestas: dispensandi super matrimonio rato et ciscanus Saecularis: eius Regula adprobatur 7470; v. non consummato 6384, 6392 Jurisdictionis in dioece­ etiam Tertius Ordo saecularis S. Francisci. Organum musicum durante Prece Eucharistica 7297. sibus continuanda in adiunctis peculiaribus 6369; Vi­ caria Romani Pontificis 6384, 6392; solvendi matri­ Orientales, Orthodoxi v. Ritus sacer. monium in favorem fidei 6392; Signaturae Ap. com­ ‘Pacem in terris’: decimus anniversarius 6551. Paenitentia: peccatoris, et sepultura ecclesiastica mittendi causas ad Rotam 6550; iudicialis est stricte 6659; sacramentum v. Sacramentum Paenitentiae. pastoralis 6733; Visitatoris Ap. in Germania 7004, et pro fidelibus Sinarum 7357. Paenitentiaria sacra: facultates confessorum 7084. Praeceptum audiendi sacrum 7288; Paschale 6722. ‘Pagella’ pro confessoribus 7084. Praedicatio Verbi Dei laicis commissa 6684. Palatinatus v. Rhenania-Palatinatus. Praelatura nullius: erectio ad instar 7489. Pallium sacrum: normae pro Ecclesia Latina 7412. Praelatus nullius: sedes et titulus 7358. Palma: benedictio extra Missam 6779. Praescriptio: modus acquirendi in Ecclesia 6427. Papua: Delegatio et Nuntiatura Ap. 7096, 7299. Praesentia Notarii et Defensoris vinculi in excu­ Paramenta sacra pro Missa 6836. Parochus: credita in paroeciam 6727; in Italia, et tiendis testibus per rogatorias 6364. Preces Eucharisticae: Litterae circulares de earum celebratio matrimonii 7469; remotio: modus proce­ usu 6578 ; pro Missis cum pueris et de reconciliatione dendi 7475,v. Paroecia. Paroecia: proprietas bonorum 6427; concredita re­ 6870, 7384; concessae aliis dioecesibus: usus in pro­ ligiosis 6573, cum inita conventione cum Episcopo pria 7016 ; duo opera circa eas reprobantur 7031 ; usus organi 7297; mentio Sanctorum 7493. 6993, summa creditorum parochi 6727. Presbyter, et Confirmatio apostatae 7018. Pars in causa: legitimitas 6774; pondus eius hone­ Presbyteratus: illegitime collatus 7240; post ter­ statis 6835; - acatholica renuens baptismum prolis 6417, potest accusare libere nullitatem proprii matri­ tium theologiae annum 6946. Prima Communio puerorum: confessio sacramenmonii 6441, et appellare contra sententiam nullitatem declarantem 7368; et solutio matrimonii in favorem fi­ talis praemittenda 6602, 7316, 7329. Privilegia sacerdotibus curam maritimorum haben­ dei 6851,6417, 6722, 6795, 6851,7183,7359,7368, 7479, - actrix: eius commoratio, et competentia tri­ tibus concessa 7352. Procedura in remotione parochorum 7475. bunalis 6831, 7404; - catholica, et solutio matrimo­ Processio cum Ss.mo Sacramento 6991. nii in favorem fidei 7183,7359;— conventa: commo­ Processus: administrativus et iudicialis 6409; iuratio nota vel ignota, et competentia tribunalis 6550, 7294, - oratrix, et solutio matrimonii in favorem fi­ dex potest esse vir laicus 6856; de sacerdotibus lapsis dei 6722, 6795, 6851 ; — recurrens, et deserens recur­ 6373; de dimissione religiosorum exemptorum 6780; sum 6789. de nullitate matrimonii: novae normae pro orientali­ bus 6643, pro tribunalibus S. F. A. S. et dicionis Ca­ Parvulus: Ordo baptismi 6642. Pascha: proponitur celebranda quotannis eadem nadensis 6869; observantia novarum normarum 6965; v. Nullitas matrimonii; de nullitate onerum s. Ordina­ Dominica pro omnibus Christianis 7029, 7300. Passio Domini: administratio sacramentorum 7387. tionis 6370; de solutione matrimonii in favorem fidei Pastoralis theologia: et ius canonicum 6454, 7295; 6702, 6851, v. Solutio matrimonii; valor 7398. Procuratio abortus: doctrina Ecclesiae 6879. et officium iudicis 6454, 6965; dioecesana: program­ Professio religiosa sollemnis, et acquisitio bonorum ma 7387; v. voces substantivas. Patriarchae Orientales: participatio in electione 6361 ; et Diaconatus permanens 6441 ; formula adprobanda et adhibenda 6460; et Ecclesia 6603; anticipata Romani Pontificis 6547. Patrimonium: disciplinae ecclesiarum orientalium 6683, 7259;ritus non mutandus 6868; a Superioribus 6781; historico-artisticum ecclesiarum Italiae 6824; internis, non a celebrante, recipienda 6991; sanatio defectuum 7278; in Ordine S. Francisci 7347. oeconomicum: conventio cum Austria 7147. Professor ordinarius et extraordinarius: cumulatio Patrinus sacramenti Confirmationis 6991. munerum 7180; in Facultate Theologica 7225. Patronus: normae de eorum constitutione 6545. Programma pastorale dioecesanum 7387. Paupertas: effectus iuridici voti 6361,6834. Proles, baptismus in matrimoniis mixtis 6417. Pax inter nationes: possibilis et necessaria 6707; Promotor iustitiae: accusans nullitatem matrimonii et reconciliatio inter homines 6912; pressius perse­ quenda 7073, tuenda 7270, et concilianda 7380;quo­ 7368 ; potest esse vir laicus 7086. Propositio nova causae v. Nova causae propositio. modo fovenda 7484; v. Dies fovendae paci dicatus. Proprietas bonorum: beneficii paroecialis 6427, Patronatus ius cessat: conventio 6401. paroeciae vel scholae religiosis commissae 6573. Peccator, et sepultura ecclesiastica 6659. Prorogatio: vacationis legis 6722; competentiae tri­ Pectus: percussio in Missa 7493. bunalium 6785, 7153; facultatum 6800, 7359. Pecunia, summa pro alienatione 6833, 7500. Protocollum additionale vel finale in conventioni­ Persona humana: tuitio iurium 6711. Perversio factorum, et revisio causae iudicialis 6797. bus Sedis Ap. cum Saravica Civitate 6971, 7016. et cum Bavaria 6837. Philosophia: affiliatio studiorum 6436. Posnanicnsis Pontificia Facultas Theologica, ct Se­ Photomechanics v. Reproductio. minarium 6819. Pius V (s.): Missale Romanum 6811, 7072. Pueri: Directorium de Missis cum illis 6673, 6870, Poena canonica: contra religiosos commercium 7384; Communio, praemissa Confessione sacraexercentes 6361; excommunicationis latae sententiae mentaliprima 6602, 7316, 7329; catechesis tradenda 7361. 6576; applicata antequam reus audiatur 6687. Purificatio vasorum sacrorum 7493. Polonia: facultates Ordinariis concessae 6367. Polygamus contrahens cum catholica 6370. Quaestionarium ad processum de sacerdotibus lap­ Pontifex Romanus v. Romanus Pontifex. sis apparandum 6373; item pro solutione matrimonii •Pontificia Opera di Assistenza’ Italiae cessat 6577. m favorem fidei 6377, v. Solutio matrimonii Pontificius titulus tributus: Collegiis Slovenico ‘Quam singulari’: decretum de prima puerorum 6608, S. Petri 7386 et S. Pauli in Urbe 7386; Faculta­ Communione et confessione 7316, 7329. tibus Theologicis: Cracoviensi 6618, Vratislaviensi Quartum votum v. Societas lesu. 6818 et Posnamensi 6819. Quasi-domicilium. et competentia tribunalis 6418. humeri signant columnas huius Voluminis quinti CCC XXIX QUERELA INDEX ANALYTICUS LEGUM Querela:nullitatis decretorum Rotae 6768, 6774. Quinquennium a munere, et cessatio 6576. SARAVICA CIVITAS Retractatio causae v. Nova causae propositio. Rhetorum Curia: Institutum Theologicum 6719. Rhenania-Palatinatus: conventio 6587, 6691. Ratihabitio conventionis cum: Rhenania-PalatinaRitus: de s. Communione et de cultu mysterii eu­ tu 6691, Bavaria 6859, 7478, Saravica Civitate 7016, charistici extra Missam 6611; professionis religiosae Lusitania 7018, Columbia 7036, Austria 7207, Hispa­ non mutandus 6868; liturgici conclusivi 7493; - by· nia 7225, Helvetia 7475, v. Conventio; - sententiae zantinus. melchitae in S. F. A. S. 7218; - sacer, affirmantis nullitatem matrimonii 6767, 7218. 7321. nullitas matrimonii inter orthodoxos, armenos, orien­ Ratio experimentorum in Seminariis renovandis tales 6394,6891,7206, 7343. Rogatoriae litterae, et excussio testium 6364. 6376; administrationis bonorum 6404; Universitatis Roma: clerici studia superiora peragentes 6374, Catholicae 6577; studiorum v. Studia. 6393; Collegium Slovenicum 6608; schola linguae laRatum et non consummatum v. Matrimonium. tinae 6720; Centrum animationis missionariae 6814; Receptio professionis religiosae 6868, 6991. Recognitio: Ordinis Synodi Episcoporum 6400; sacerdotes peregrini durante lubilaeo 6856, ratio et Officiorum liturgicorum propriorum 6779; Codicis munera Seminariorum 6993 et Collegiorum pro reli­ giosis 7026, celebratio et binatio Missae, administra­ iuris canonici 7290. Reconciliatio inter homines: Missa 6870, 7384; et tio Paenitentiae 7046; admissio ad Ordines sacros 7300; commoratio sororum studiorum causa 7318; pax in mundo 6912. Recursus: ad Signaturam desertus 6731 ; adversus distributio s. Communionis 7346; Collegium S. Petri et Pauli 7386. decretum v. Decretum; vis suspensiva 6789. Romanus Pontifex: potestas vicaria circa dispensa­ Rector Seminarii: remotio et recursus 6409. tionem super rato et non consummato 6384, 6392, et Reditus e beneficiis vacantibus 6705. circa solutionem matrimonii in favorem fidei 6392;eReductio ad statum laicalem v. Sacerdotes. lectio 6547, Constitutio Ap. de eius electione 7053; Reclectio Superiorissarum Generalium 6371, effectus recursus iudicialis ad ipsum 7385. Regionalis v. voces substantivas. Rota Romana: competentia ad videndam inconRegula Ordinis Franciscani Saecularis 7470. Relatio annualis et quinquennalis religiosorum 6365 ; summationem matrimonii 6372; allocutiones pontifi­ ciae 6454. 6733. 6965, 7150, 7290. 7398; commissio dioecesana 7034, quinquennalis 7125. Relationes inter: dioeceses Italiae et Seminaria re­ causarum a Signatura 6550; recursus contra eius de­ gionalia 6389, Ecclesiam Catholicam et populos Isla- creta 6768, 6774; desertio recursus 6789. admittens micum et Hebraeum 6859, 6896, Spiritum Sanctum, causas ad novum examen 7396. B. Mariam V. et Ecclesiam 7023, matrimonium et sa­ Saarland v. Saravica civitas. cramentum 7047, S. C. pro Gentium Evangelizatione Sabbatum Sanctum: sacramenta 7387. et Pont. Opera Missionalia 7239, tutelam pacis et tu­ Sacerdos: lapsus, et processus apparandus 6373; telam vitae humanae 7270, communicatorem et re­ necessitas respuens Encyclicam ‘Humanae vi­ ceptorem communicationis socialis 7408, Episcopos tae' 6410; 6377; Missam bis litans, et concelebratio 6454; et religiosos 7415, religiosos et Africam 7466. facultates durante lubilaeo 6856; reductus ad statum Religio catholica: in scholis publicis Bavariae6837; laicalem: docere theologiam 7043, 7225,1. B. v. etiam Ecclesia, Oecumenismus; - clericalis exemp­ Franzoni nequit 7223. habitus gestandus 7147; vivens in ta, et dimissio 6780; - iuris pontificii, et Ordinarius communitate cum diaconis 7150; et celebratio Domi­ loci 6404, v. Instituta religiosa. Religiosi. nicae 7313; curam habens maritimorum et navigan­ Religiosae feminae v. Religiosi, Sorores. Religiosi: commercium illicitum bonorum 6361; tium 7352; associatio interdioecesana 7380; incardiActa Capitularia: quomodo paranda et redigenda 6413 ; natus tacite ipso iure 7433, concelebrans cum sola Diaconi promittunt caelibatum 6441, formula profes­ specie panis 7479. Sacerdotium ministeriale: necessitas in Ecclesia sionis 6460; paroecia eis concredita 6573: conventio cum Episcopo 6993; calendarium liturgicum 6584, 6377, Christi consociatum Ecclesiae 6620; mulierum 6779,exclaustratio imposita 6723; alienatio bonorum non admittitur 7096, 7179, 7247, institutio canonica 6833, 7500, relationes cum Episcopis 7415; viventes et theologica candidatorum 7012, 7155; vocationes ain Africa 7466;innovationescontra iuscommune 7472; dultorum curandae 7218; et viri uxorati 7313. sensus charismatis et vocationis propriae 7479 ; Consti­ Sacra ... v. Congregatio, Paenitentiaria , etc. tutiones adprobandae 7492, Sacramentalia. et Diaconus 6878. - absentes a domo 6812; commorantes in Colle­ Sacramentum: administratio in Passione Domini et giis Urbis 7026; consiliarii ‘votum’ dantes per epistu­ in Sabbato Sancto 7387; et matrimonium 7047; lam vel telephonum 7475; egressi: subsidium oecono­ - Confirmationis: in Basilicis Romanis 6956; pamicum 6724; Episcopi redeuntes in religionem: vox trinus 6991. apostatae in Ecclesiam readmissi 7018 ; activa et passiva 7044, votorum temporariorum: vox - Paenitentiae: eius dignitas defenditur contra usum instrumentorum technicorum 6547 ; praemitten­ in Capitulis 6717 ; - dimissio: et exclaustratio ad nutum S. Sedis dum primae puerorum Communioni 6602, 7316, 6723, clericorum exemptorum 6780; sororis, et sae- 7329. novus Ordo' promulgatur 6691; administratio cularizatio 6815.7079; illegitima declarata 7200; reli­ in Urbe 7046; modo generali pluribus in communi ad­ giosarum a votis perpetuis: normae servandae 7278. ministrandum 7287, 7398; normae vigentes confir­ mantur 7406, v. voces singulorum sacramentorum. - habitus proprius induendus, gestandus vel depo­ Saecularizatio. sacerdotis v. Sacerdos; sororis, et nendus: criteria et mens Sedis Ap. 6789,6909, 7147, dimissio 6815. 7153.7259, 7298,in territoriis missionum 7289. Salisburgensis Universitas studiorum 7402. Reliquiae S. Francisci Assisiensis recognitae 7376. Sanatio nullitatis actuum processualium 7030; de­ Remotio: Rectoris Seminarii dioecesani 6409; pa­ fectuum in Tertio Ordine Saeculari S. Francisci 7278. rochorum: modus procedendi 7475. Sancta Sedes v. Sedes Apostolica. Renovatio v. singulas personas vel matenas. Renuntiatio Episcoporum officio 6392. Sanctissimae Trinitatis Respublica: Nuntiatura7476. Reproductio photomechanica documentorum 7476. Sanctus in Liturgia Horarum 7150; mentio in Pre­ ce Eucharistica 7493. Responhabilitas missionalis 7183. poenalis 6687. Saravica Civitas: conventio 6971,7016. Reus audiendus ante poenae impositionem 6687. cccxxx Numeri signant columnas huius Voluminis quinti SAXONIA INFERIOR INDEX ANALYTICUS LEGUM SUPERIOR Saxonia Inferior: conventio cum Sede Ap. 6597. cautelam 6539; Congregatio Generalis 6649; quartum votum ad omnes sodales non extendendum 6908, Schema v. Exemplar. Schisma ‘Ecclesiae antiquae catholicae et Eccle­ 6967, 7003, 7021 ; accommodatio eius apostolatus et renovatio prudenter perficienda 6649, 6900, 6908, siae catholicae latinae’ 6662. Schola catholica: in missione Ecclesia 7301; in 6967,7003,7021. Sollemnitas Imm. Conceptionis B. Μ. V. 6442. conventione cum Rhenania—Palatinatu 6587, cum Sa­ Sollicitudo Ecclesiae: erga irregulariter viventes ravica Civitate 6971,7012 et cum Bavaria 6837; ma­ teria religionis tradenda 6837; - practica linguae lati­ 6572; erga migrantes et itinérantes 7437. Solutio matrimonii in favorem fidei: casus 6377, nae 6720; - publica \ religiosis concredita 6573, in Ba­ 6392, 6410, 6851, 7359; novae nonnae procédurales varia 6837. Secretaria generalis Synodi Episcoporum institui­ 6702, 6722, 6851; cum pars acatholica renuit bap­ tur 6400; - Status seu Papalis assumit munera Can- tismum prolis 6417; conversio partis oratricis 6722, 6851, 6795, 7479; inter duas partes non baptizatas cellariae Apostolicae 6540. 6795; condicio partis acatholicae 6417, 6851, 7183, Secretum pontificium: materia et obligatio 6764. Sedes Apostolica: approbat formulam professionis 7359, 7479; solvuntur varia dubia 6851 ;cum pars ca­ religiosae 6460; dat licentiam pro alienandis bonis ec­ tholica 7183 iam obtinuerat solutionem prioris matri­ clesiasticis 6833, 7500; et dispensatio disparitatis cul­ monii 7359, cum matrimonium contractum fuit cum tus 6851 ; et extensio quarti voti ad omnes sodales So­ dispensatione a disparitate cultus 7479; dispensatio cietatis lesu 6908, 6967, 7003, 7021 ; mens circa de­ huius impedimenti pro novo matrimonio contrahendo minutionem armorum bellicorum 7192, et circa desti­ 7183 ; novae nuptiae post solutionem matrimonii 7359. Soror: dimissio, et exclaustratio ad nuntum Sanc­ nationem bonorum mundi 7348; conventiones cum Nationibus v. Conventio; vacans: Constitutio Ap. de tae Sedis 6723 vel saecularizatio 6815, 7079; et mu­ Sede vacante 7053; - Nuntiaturae Apostolicae muta­ nus Defensoris vinculi 7181; dimissa illegitime 7200; normae servandae in dimissione 7278; Romae com­ tur 6585; — Praelati nullius 7358. Seminarista: instituendus in iure canonico 7012, et morans ratione studiorum 7318;v. Religiosi. Species sola panis in concelebratione 7479. in theologia 7155; ratio institutionis in Gallia 7086; admissio ad Ordines sacros 7300. Spectacula televisivo-cinematographica in Collegiis Seminarium dioecesanum: experimenta contra ius ecclesiasticis 6374. Spiritus Sanctus in missione Ecclesiae 7023. commune 6376; Commissio technica 6382; remotio Sri Lanka. Nuntiatura Apostolica erigitur 7045. Rectoris 6409; regionale in Italia 6376, 6379, 6389; Status laicalis v. Sacerdos reductus. spectacula 6374; Posnaniense: Facultas Theologica Status Foederati Americae Septemtrionalis: nor­ 6819; Romae: ratio et munera 6995; Galliae: ratio studiorum 7490; Fraternitas sacerdotalis S. Pii X’ mae processuales speciales 6609, 7404, et facultates tribunalibus concessae 6800, et earum rectus usus supprimitur v. Fraternitas. Sententia iudicialis: motiva differentia 6797; ef­ 7385; sterilizatio in nosocomiis catholicis 7005; cau­ fectus civiles in Italia 6859; nullitatis matrimonii ob sae matrimoniales 7039; Exarchatus pro Melchitis edefectum formae inter orientales 7343. vehitur ad Eparchiam 7210. Statuta: Unionis Superiorissarum Maiorum Italiae Separatio: bonorum et celebratio matrimonii in Italia 7469; — coniugum: causae tractari possunt etiam 6671; Foederationum monialium 6948; Piae Unionis ‘Militiae Mariae Immaculatae’ 7083; Centri intematiovia administrativa 6639. Septa Ecclesiae 6991. nalis animationis missionariae 7178; Pontificiae Aca­ demiae Scientiarum 7182; Pontificalium Operum MisSepulcrum S. Francisci Assisiensis aperitur 7396. Sepultura ecclesiastica: eorum qui vitam matrimo­ sionalium 7188; fundationis ‘Latinitas’7210; Consilii nialem irregularem ducebant 6606; peccatorum qui si­ Conferendarum episcopalium Europae 7287; Confe­ rentiae episcopalis Italiae 7375. gna paenitentiae dedere 6659. Sterilizatio in nosocomiis catholicis 7005. Sexualitas: doctrina catholica tenenda 7125. Stipendium Missae: novae normae et facultates Signatura Apostolica: appellatio a Congressu ad Collegium Cardinalium 6404; commissio causarum ad statuuntur 6820, 6822, 6830; Missae binatae et trinaRotam 6550; expensae iudiciales 6723; recursus de­ tae 7078, 7346, 7359; Missae binatae in concelebra­ sertus 673 1 ; incompetens ad recipiendas appellationes tione 7077,7078. Structura iuridica matrimonii 6420. rotales 6774; facultates eidem tributae: videndi admi­ Studia: superiora clericorum in Roma 6374. 6393, nistrative de nullitate matrimonii 6784, prorogandi competentiam tribunalium 6785, 7153, permittendi 6442, candidatorum ad Diaconatum permanentem ut viri laici assumantur ad officium iudicis 6856 et so­ 6382; theologica et philosophica: affiliatio ad Facul­ rores ad munus Defensoris vinculi 7181, conferendi tatem 6433, 6436; pro ordinandis 6785; in Seminariis * 7490; facultates speciales tribunalibus 6947, transferendi Galliae 7086, cum propria ‘Ratio studiorum causas, dispensandi a legibus processualibus et sanandi sororum Romae commorantium 7318; Studium Ful­ nullitates actuum 7030, 7086; transmissio sententia­ dense 7493. rum ad effectus civiles obtinendos in Italia 6859; in­ Subdelegatio facultatis dispensandi 7085. competens declaratur ad videndum recursum adversus Subsidium caritativum et oeconomicum religiosis decisionem Commissionis specialis Cardinalitiae 7031 ; praestandum cum Institutum proprium derelinquunt exceptio suspicionis contra Cardinales iudices 7218; 6724. pastorale est administratio iustitiae 7290. et sententiae sullitatis matrimonii orientalium 7343; Sudania. constituitur Hierarchia ecclesiastica6943. et applicatio normarum apud tribunalia S. F. A. S. vi­ Suecia: iure commune regitur 7326. gentium 7385; non videt recursuscontradecisionesroSuffragium universale et directum ad eligendos Su­ tales quae causas ad novum examen admittunt 7396. periores Maiores religiosorum 7087, 7471; necessa­ Silentium organi Prece Eucharistica durante 7297. rium pro nonnullis decisionibus ferendis 7374. Sinae: continuatio regiminis dioecesium 6369; Vi­ Summa pecuniae in alienandis bonis ecclesiasticis sitator Ap. in Diaspora 7357. 6833, 7500, creditorum parochi determinatur 6727. Slovenicum Collegium in Urbe 6608. Superior religiosus: acceptat vota professionis reli­ Societas actualis: doctrina Encyclicae ‘Pacem in giosae 6868; conventio cum Episcopo de paroecia terris’ 6551 ; evangelizanda ab Ecclesia 6860; - lesu: acceptanda 6993; - Maior: electio 7087. per suffra­ votum de non relaxanda paupertate dispensatur ad gium universale 7470, 7472; facultas dispensandi a Numeri signant columnas huius Voluminis quinti CCCXXXI 1 SUPERIOR INDEX ANALYTICUS LEGUM votis temporariis 7085; ‘votum’ Consiliariorum per epistulam vel telephonum expressum 7475; - localis: constitutus ad quadriennium 7360; Frater laicus reli­ giosus 7472; - Superiorissa Generalis: reelectio vel confirmatio 6371. Suppressio: ‘Decreti laudis’ in approbandis Institu­ tis religiosis 7032; ‘Fraternitatis sacerdotalis S. Pii X’ 7017, 7022, 7030, 7031, 7076, 7241; SS. Congrega­ tionum pro Sacramentis et pro Cultu Divino 7037; fe­ storum de praecepto in Italia 7241, 7297, et in Mexi­ co 7397. Suspensio recursus: ad Signaturam Apostolicam 6731, ad Rotam Romanam 6789. Suspicio contra Cardinalesiudices Signaturae 7218. Synodus Episcoporum: Secretaria generalis consti­ tuitur 6400; et electio Romani Pontificis 6547; decla­ ratio circa evangelizationem societatis 6860, et circa calechesim pueris et iuvenibus tradenda 7361; eius doctrina recte est intellegenda: allocutio pontificia 6863, electio deputatorum 7207. Tabacensis Respublica: Nuntiatura Ap. 7476. Tabernaculum Eucharistiae: qualitates 6852. Taprobacensis Respublica: Nuntiatura Ap. 7045. Telephonum: usus a Consiliariis 7278, 7475. Televisificum spectaculum in Seminariis 6374. Temporalis v. voces substantivas. Tempus: ad recursum prosequendum apud Signa­ turam 6731; ad quod Superiores Maiores religiosorum constituuntur 7472. Termini legales elapsi: effectus 6789. Tena Sancta: Institutum ‘Notre Dame of Jerusa­ lem Center * erigitur canonice 7489. Territorium proprium: et actus processuales 6384; Conferentiae episcopalis 6399. Tertius Ordo Saecularis S. Francisci: anticipatio professionis 6683, 7259; sanatio defectuum 7278; Regula adprobatur 7470. Testis: excussus vi litterarum rogatoriarum 6364; et forma canonica matrimonii 6798; qualificatus lai­ cus in celebratione matrimonii 6954. ‘The Church and the Homosexual': doctrina operis non probatur 7343. Theologia: affiliatio studiorum 6433; et ius cano­ nicum 6651; Institutum Superius in Rhetorum Curia 6719; tertius annus, et Diaconatus 6785; nequit doce­ ri a sacerdotibus saecularizatis 7043; institutio semi­ naristarum m ea 7155; Facultas v. Facultas Theo­ logiae. ‘Thesaurus Liturgiae Horarum Monasticae’ 7294. Titulus: tribuendus Episcopis renuntiantibus 6392; Universitatis Salesianae 6599; ‘Pontificius’ tribuitur Theologiae Facultatibus: Cracoviensi 6818, Vratislaviensi 6818, Posnaniensi 6819, et Collegiis ecclesiasti­ cis in Urbe: S. Patri Ap. 7176, S. Pauli Ap. 7386; Slo­ vénie! 6608; Basilicae Minoris 7145; tribuendus Epi­ scopis Coadiutoribus 7238; Praelati nullius 7358. Togo: Delegatio Apostolica erigitur 6597. Translatio: jurisdictionis in Seminaria regionalia 1taliac 6376, 6379; munerum Cancellariae Ap. 6540; competentiae 6639; librorum liturgicorum 6672; cre­ ditorum paroeciae 6727; causarum de uno in aliud tri­ bunal 7030. Tribunal: recta administratio justitiae 6402, 6416; competentiae ratione: causarum incidentalium et co­ nexarum 6432, commorationis partis conventae 6550 , et actricis 6831, et recursus ad Rotam 6989 vel ad Romanum Pontificem 7385; inferius et: facultates Signaturae 6947, conflictus competentiae 7149, pro­ rogatio competentiae 7153, - Ecclesiae protegit iustitiam 7290; Vicariatus Urbis: an sit apostolicum 6384; in territoriis Missionum: facultates6684.in S. F. A. S.: et nonnae processuales speciales 6609, facultates CCCXXXII VOCATIO 6800, competentia ratione commorationis partis ac­ tricis 7404; - interdioecesanum in: Alta Volta, Niger 6412, Graecia 6415, Gallia 6684; provinciale lalapense 6417; regionale in: Corea 6412, in Algeria 6684, regionale et interrituale in Turchia 6660, 6661 ; v. Ad­ ministratio iustitiae, Competentia. Tridentina Missa 6811. Trinatio Missae: stipendium 7078. 7346. Triduum Paschale: exsequiae 7077. Turchia tribunalia intemtualia 6660, 6661. Turismus. cura pastoralis 7448. Tutela v. Pax, Patrimonium, Persona, Ucraini:Exarchatuset Eparchia in Argentina 7410. Unctio infirmorum: novus Ordo 6672. Unio Superiorissarum Maiorum Italiae 6671. Universitas studiorum: Catholica in mundo huius temporis 6577, cura pastoralis 7211; Ecclesiae: in­ compatibilitas inter Professores 7180, et evangelizatio mundi 7268; - Aequatoris 6610; Marianopolitana 7225, Milevitana 7478; Salesiana 6599; Urbaniana 7323. Urbs v. Roma. Usus spectaculorum in Collegiis ecclesiasticis 6374; facultatum circa Missarum stipendia 6822, 6830; no­ vae casulae pro Missa 6836, Missalis Romani novi et veteris 6868; Precum Eucharisticarum 7016; instru­ mentorum musicorum in Liturgia 7297. Uxoratus, et ministerium sacerdotale 7313. Vacatio: legis de Ordine Unctionis infirmorum 6722; Sedis Apostolicae 7053. Variationes, in Ordine baptismi parvulorum 6642; Missalis Romani 7009;v. Mutationes. Varmiensis dioecesis: Visitator Apostolicus 7004. Vasa sacra purificanda 7393. Velum ad calicem cooperiendum 7493. Verbum Dei: praedicatum a laicis 6685; locus e quo nuntiari debet in ecclesia 7493. Versio formularum sacramentalium 6723. Vesperae v. Vigilia. Vestis v. Habitus. Via administrativa vel iudicialis: pro causis matri­ monialibus separationis 6639, et nullitatis6835,6784. Viarum publicarum apostolatus 7448. Vicaria potestas v. Potestas vicaria. Vicariatus Castrensis in Nova Zelandia erigitur 7258. Vicariatus Urbis: an eius tribunal sit apostolicum 6384; ordinatur nova ratione 7281. Vigilantia Pastorum circa libros 7006. Vigilia: Nativitas Domini 6778; Dominicae vel festi de praecepto: Missa anticipata 6814. Vinculum matrimoniale: eius structura 6420; v. et­ iam Defensor vinculi. Vinum pro Missa 6588, 7479. Violentia: in acronautica navigatione 6657; abicienda est a societate 7380. Vir laicus et officium: Notarii 6364, ludicis 6856, Defensoris vinculi et Promotoris iustitiae 7086. Vis et metus: nullitas matrimonii 6726, — suspenstva recursus 6731, 6789. Visitatio ss. Liminum reordinatur 7034. VOCATIO WELLINGTON INDEX ANALYTICUS LEGUM 6967, 7003, 7021 ; Votum’ Ordinarii loci et Defenso­ adultorum curanda 7218; missionalis christifidelium 7183, sacerdotalis: libertas in eius promotione 6377; ris vinculi in causis solutionis matrimonii in favorem sacerdotalis et religiosa: cooptatio et institutio 7387; fidei 6377. religiosa propria in servitium Ecclesiae 7479. Votiva v. Missa Votiva. Vox activa et passiva: religiosi votorum tempora­ Votum religiosum: sollemne vel simplex pauperta­ riorum 6717, Episcopi religiosi in propriam religio­ tis: effectus 6361,6834, castitatis, et Diaconatus per­ nem, expleto munere, revertentis 7044. manens 6441; temporarium: et vox in Capitulis 6717, Vratislaviensis Facultas Theologica 6818. facultas dispensandi ab eo 7085 ; perpetuum, et dimis­ Vulgario notitiarum 7327. sio a religione 6780; acceptatur a Superiore interno 6868; quartum et speciale in Societate lesu 6539.6908. Wellington: Nuntiatura Apostolica conditur 6608. Numeri signant columnas huius Voluminis quinti INDEX GENERALIS HUIUS VOLUMINIS Declaratio............................................................. Documenta ad annos 1932 - 1972 pertinentia Annus 1973.......................................................... Annus 1974.......................................................... Annus 1975.......................................................... Annus 1976.......................................................... Annus 1977.......................................................... Annus 1978......................................................... Index chronologicus documentorum............................................................ - Documenta ad annos 1932 -1972 pertinentia quae in hoc volumine quinto referuntur . - Leges Ecclesiae annis 1973 - 1978 editae............................................................................ Index Initiorum et Dioecesium quibus documenta interdum allegantur . Index analyticus titulorum legum Voluminis quinti.................................. Index generalis huius voluminis..................................................................... pag. CCXCIH coi. 6359-6440 coi. 6441-6720 coi. 6720-6960 coi. 6961-7146 coi. 7147-7280 coi. 7281-7388 coi. 7383-7500 pag. CCXCV-CCCXVI pag. pag. CCXCV-CCXCVI1 CCXCVH-CCCXVII pag. CCCXVII-CCCXXI pag. CCCXX11-CCCXXX1II pag. CCCXXXII! Visitator Apostolicus in Diaspora pro fidelibus dioeceseos Varmiensis 7004, et pro fidelibus Sinarum 7357. Vita, contemplativa in Ecclesia 7325; ecclesialis consistere nequit absque ordinatione iuridica 7331; humana tutanda inde ab eius origine 7324, 7331 ; ma­ trimonialis irregularis, et sepultura ecclesiastica 7401 Vitrum pro tabernaculo Eucharistiae 6852. Vocatio ecclesiastica: dies pro vocationibus iuvandis 6377,6543, eius natura qua mysterium fidei 6543 ; iVumen «gnanf columnas huius Voluminis quinti cccxxxin ___________________