UNION ACADÉMIQUE INTERNATIONALE CORPUS PHILOSOPHORUM MEDII AEVI ACADEMIARUM CONSOCIATARUM AUSPICIIS ET CONSILIO EDITUM ARISTOTELES LATINUS EDITIONI CURANDAE PRAESIDET L. MINIO-PALUELLO XXVI 1-3 FASCICULUS PRIMUS BRUXELLES LEIDEN DESCLÉE DE BROUWER E. J. BRILL 1974 ARISTOTELES LATINUS XXVI 1-3 FASCICULUS PRIMUS ETHICA NICOMACHEA Praefatio QUAM CONSCRIPSIT RENATUS ANTONIUS GAUTHIER LEIDEN BRUXELLES E. J. BRILL DESCLÉE DE BROUWER 1974 ARISTOTELES LATINUS : Vol. XXVI.1-3 : ETHICA NICOMACHEA Ce volume sera publié en cinq fascicules contenant respectivement : premier fascicule : Introduction pour le volume entier ; deuxième » : Première traduction des livres II et III (' Ethica Vetus ’) et ce qui reste d’une deuxième traduc­ tion de l’ouvrage entier (' Ethica Nova ’, ' Ethica Borghesiana ' Ethica Hoferiana ’) ; troisième » : Texte pur, originaire, de la version complète due à Robert Grosseteste ; quatrième cinquième » » : Texte révisé de la version de Grosseteste ; : Indices Verborum (latin-grec et grec-latin) de tous les textes. This volume will be published in five fascicules, i.e. : first fascicule : General introduction ; second » : Oldest translation of books II and III (* Ethica Vetus ’, and what remains of the second oldest, complete, translation (' Ethica Nova ’, ' Ethica Borghesiana ’, ' Ethica Hoferiana ’) ; third » : Complete version by Robert Grosseteste (original text) ; fourth » : Revised text of Grosseteste’s version ; fifth » : Indices Verborum (Latin-Greek and Greek-Latin) of all the texts. L. S. Huius seriei volumen XXVI.1-3 Ethicorum Nicomacheorum latine e graeco sermone aetate media redditorum textus omnes editori nostro notos continet in quinque fasciculos divisum quorum singuli haec amplectuntur : primus — Praefationem (= pp. l-ccxx) ; secundus — Translationem Antiquissimam librorum II et III (' Ethi­ cam Veterem ’), una cum Translationis Antiquioris libro I (' Ethica Nova ’) et reliquiis ceterorum librorum Hoferianis ac Borghesianis (= pp. 1-136) ; — Translationis Roberti Grosseteste Lincolniensis f Libri Ethicorum ’) textum purum (= pp. 137-370) ; quartus — Translationis eiusdem Lincolniensis textum ab ignoto quodam recognitum eumque late vulgatum (= pp. 371588); tertius quintus — Indices verborum latino-graecum et graeco-latinum (=pp. 589-751). L. M.-P. INDEX SIGLORUM Codicum descriptiones inveniuntur in praef., p. xvi-xx (V = Ethica Vetus), lix(N = Ethica Nova), cx (Nb = Ethica Borghesiana), cxv (Nh = Ethica Hoferiana) clii-clxviii (L1, L2, Rp, Rt = Lincoln., recensiones pura, corrupta et recognita) lxh Aj Ap Aw Rp VN N V KP V L1 Rp L2 L1 L1 VN L1 L1 Rp L1 T,2N>' Bq Bz Cc C/ Ci Cw Db By Eo Ff Fh Hr Jo Rp VN Kc V Kd VN Kf Ki VNRp VN Kj VN Kk V Km V Kn Kp N VN Kr L1 Ks L1 Kt L1 Ku L2 Kv Kw Rp Kx Rp L2 Ky Lc Rp VN Lo N Lx N Ly My V N L1 Na NI L2 VN No Oa V V Oc L1 Ok L1 Oq Or V Assis. 280 Patav. Ant. XVII.370 Abrinc. 232 Abrinc. 232 Basil. F.I.30 Brux.1986-95 Cusanus181 Cantabr. Fitzw. CMF 14 Vat. Chis. E.VII.225 Cantabr. Dom. P. 116 Dubi. C.2.8 Paris. B.N. lat. 11116 Eton.122 Flor. Laur. LXXIX.13 Flor. Nat. CS I.V.21 Cantabr. (Am.) Hof. Venet. 2488 Laudun. 435bis Laudun. 461 Paris. B.N. lat. 6576 Paris. Ars. 812 Vat. Lat. 3070 Cantabr. S.Joh. 120 Cremii. 123 Claustron. 1098 Bern. A 91 Cremif. 123 Paris. Ars. 698 Paris. B.N. lat. 16582 Paris. B.N. lat. 17832 Paris. B.N. lat. 12954 Paris. B.N. lat. 16584 Paris. B.N. lat. 17810 Cracov. 50I Lips. 1336 Lond. B.M.Reg. 12.D.XIV Lond. B.M.Reg. 12.F.XIX Lond. B.M.Reg. 12.D.II Monae, clm. 9678 Neapol. VIII.G.4 Neapol. VIH.G.27 Norimberg. Cent. V.59 Oxon. Bodl. Auct. F.5.29 Oxon. C.C.C. in Oxon. Ball. 116 Oxon. Omn. An. 84 Oxon. Bodl. Rawl, D 893 V Oxon. Bodl. Seld. s. 24 Os L2 Vat. Ottob. 2524 Ou VN Paris. B.N. lat. 6293 Pf VN Vat. Pal. 986 Pl VN Vat. Pal. 988 Pt Pw Rp Vat. Pal. ion VN Paris. Maz. 3470 Pz Flor. Laur. S.Cr. VIII d.6 V Qo V Flor. Laur. S.Cr. XIII s.12 Qf L2 Abrinc. 222 Qg Paris, B.N. lat. 8802 V Qh VN Carolop. 39 Qi VN Audom. 620 Qj VN Audom. 625 Qk VN Paris. B.N. lat. 6569 Qi Qm VN Paris. B.N. lat. 12950 VN Paris. B.N. lat. 13937 Qn VN Vindoc. 171 Q° VN Berol. lat. Qu. 341 QP VN Cantabr. Gonv. 341 /537 Qi VN Cantabr. Gonv. 458 /396 Q? VN Cantabr. Gonv. 494 /263 0« VN Erford. Ampl. Fol. 39 0® V N Flor. Laur. Ashb. 1557 Qw VN Laudun. 433 Qx VN Audom. 598 Qy VN Paris. B.N. lat. 3572 Qz L2 Rotom. I.40 Rf Rh V N,Nb Vat. Borgh. 108 L1 Remens. 876 Rh Se URp Hispal. 82.1.5 Sh Rp Plag. 22 Cpl 21 L1 Stockh. V.a.3 St L1 Tolet. 95.14 Tc Rt Tolet. 47.9 Tp Tu Rp Turon. 685 L1 Venet. 3215 Ue L1 Vat. Lat. 2171 Ut Vk Rp Vindoc. 105 N Vindob. Nat. 234 Fj Guelferb. 577 Helmst. N Wo Wq VN Vindob. Nat. 2370 V Vat. gr. 1342 Yg Ym V N Yalens. Marst. 11 L2 Vat. Lat. 2995 Yt Yu L2 Rt Vat. Lat. 2996 PROOEMIUM En habes, Lector Benevole, Ethicorum Nicomacheorum textus omnes et totos — quatenus quidem ad hunc diem detecti sunt — quales ad verba mentemque Aristotelis ante saeculum decimum quintum latine redditi fuerunt, nunc primum ad artis criticae regulas editos. Quot libros sive graecos sive latinos'per decennia fere duo editor noster tractaverit ad textus recognoscendos et restituendos, quantam et qualem operam huic muneri explendo dederit singula quaeque quinque fasciculorum pagina patefacit. Mihi tamen pauca hic addere liceat ne memoria pereat virorum duum qui primi studuerunt ut Ethica haec in Aristotelis Latini serie formam dignam haberent, et qui in Aristotele Latino promovendo inter primos fuerunt : Conceptum Marchesi Siculum dico et Aetium Franceschini Tridentinum. Marchesi, doctrina exemplo consilio Remigii Sabbadini, magistri primum deinde et soceri, fructus et instinctus, latinis et graecis litteris per saecula decimum tertium, quartum, quin­ tum in Italia renatis studium et operam conferens, quibus Ethicorum Aristotelicorum textibus usus esset Dantis Aligherii magister Brunettus indagavit ; latiusque rem persecutus inter alia primus Ethicam Veterem et Novam a.D. mcmiv edendas curavit. Quod si docendi munera et impatiens frenorum curiositas ad fere innumera alia vel edenda vel conscribenda compulerunt, eum spes non fefellit plura conferendi ut Ethicorum historia latina cognosceretur ; in eo itaque studio discipulos nonnullos Patavii — quam sibi secundam agnovit patriam — apud uni­ versitatem amicos adscivit, quorum amarissimus fuit et ad hunc diem, non obstante magistri obitu, amantissimus est Aetius Franceschini. Inde factum est quod a.D. mcmxxx, quo primum Academiarum Consociatarum Consilium ad Aristotelem Latinum edendum viros doctos selegit, Conceptus Marchesi, in hanc rem advocatus, sibi in societatem Aetium Franceschini addidit ut simul Ethica Nicomachea ederent eique suasit ut Roberti Grossaetestae translationes omnes indagaret. Eodem anno — VIII PROOEMIUM Marchesi auctore — electus est Franceschini qui codices aristo­ télicos latinos per totam Italiam perquireret, inspiceret, descri­ beret, et eodem Marchesi consulente eius editionem Ethicae Veteris et Novae revisere et Grossaetestae integram translationem e libris manu scriptis transcribere coepit. Opere de Roberto interprete et recensione codicum italicorum a.D. mcmxxxiv perfectis, Franceschini usque ad annum infaustum Mcmxl, inter munera multa et onera gravia, suis editionibus aristotelicis parandis studuit et discipulis nunc suis necnon amico cuidam quondam condiscipulo hortandis, ut Latino Aristoteli operam darent. In hoc magister noster Marchesi quantum potuit adiuvit, sed praepotentium iniquitas his etiam rebus obstare valuit. Bello furente ambo periculum vitae adeuntes animum et vires in libertatem servandam intenderunt ; armis denique pacatis, mirabili cum amore fraterno et concorditer ad civitatem resti­ tuendam operati sunt, alter Mediolanensem universitatem catholicam regendo et in illa docendo, alter in extrema Senatus italici parte pro communi aequalique omnium iure verbis, politica arte, purissimo corde usque ad mortem (a.D. mcmxlvii) pugnando. Quamvis saepius valetudine infirmior, in Aristotelis Latini studio et opera procedere conatus est Franceschini ; etenim e consiliariis fuit in Academiis Consociatis, et Aristotelis ipsius Latini praeses a.D. mcml-mcmli ; nonnulla etiam usque ad annum mcmlvi de rebus nostris scripsit et aliquid edidit. Sed, post quam anno mcmlix exeunte ad novam vitam editionum aristotelicarum series redacta est, Aetius, timens ne labor Ethicorum edendorum per multos annos intermissus numquam vel sero nimis a se resumi posset, quamvis dolentissimus obstare noluit quominus pars haec a Renato Gauthier ederetur. Hoc ergo opus ad finem nunc demum perductum amico gratum fore sperq ; grates certe hoc loco ipse illi ago et — si fas est — communi magistro vita defuncto, quorum exemplo motus Aristotelem Latinum adivi, post quadraginta fere annos hodie relicturus. Oxoniae, Id. Nov. mcmlxxiii. L. M.-P. TABULA FASCICULI PRIMI Index siglorum......... .•..................................................... vi Prooemium ........................................................................ vu Praefatio ........................................................................ ix Capitulum I : De translatione antiquissima librorum II et III sive ' Ethica Vetere ’ ( V) .................... xvi 1. De codicibus recensendis .......................................................... 2. De codicibus recte aestimandis ............................................. De codicibus melioris notae : xxi — De duabus classibus codicum : De priore classe AyYg : xxvm — De altera classe OsQh : xxxn — De codicibus deterioribus : xxxvi — Adfinitates codicum : xlii ................................................. 3. De codice Graeco ab Ethicae veteris interprete usurpato 4. De interpretis adnotationibus .................................................. 5. De Ethica vetere nescimus a quo saec. xnex. confecta . . xvi xxi xliii li lv Capitulum II : De translatione antiquiore (IV) .... lviii A. De translatione libri I sive ' Ethica Nova ’ (Nn).. lviii 1. De codicibus recensendis .......................................................... 2. De codicibus recte aestimandis ........................’.................... De codicibus melioris notae : lxii — De codicum adfinitatibus : De codicibus VqQvQi : lxix — De codicibus QpYm : lxxi — De codicum classe QoQwMyRhin- et QwMyRh**- : lxxv — De codicibus deterioribus : lxxxi — De archetypi mendis : xc — Adfinitates codicum : xcv 3. De codice Graeco ab Ethicae novae interprete usurpato .. 4. De interpretis adnotationibus .................................................. lviii lxii xcvi civ B. De librorum II-X reliquiis................................... cx 1. De Ethica Borghesiana (Nb) .................................................. De Ethicae Borghesianae testibus : cx — De codice Graeco ab interprete usurpato : exi — De interpretis adnotationibus : cxiv 2. De Ethica Hoferiana (Nh) ...................................................... Quae ratio Ethicae Hoferianae cum Ethica nova interce­ dat : cxvi — De Ethica vetere ab Ethicae Hoferianae cx cxv X TABULA interprete recognita : cxx — De Ethica Hoferiana cum Borghesiana comparanda : cxxiv — De aliis librorum Ulex.-X reliquiis : cxxv — De codice Graeco ab Ethicae Hoferianae interprete usurpato : cxxvm — De Ethicae Hoferianae aetate et origine : cxxix 3. De translationis Antiquioris aliis reliquiis ........................... De paucis verbis in codicibus Yg et St adservatis : cxxxiv — De verbis apud Michaelem Scotum adservatis cxxxv C. De translationis antiquioris interprete................ cxxxiv CXXXVIII De alio translationis Antiquioris interpreto et alio Anti­ quissimae : cxxxvni — De Michaele Scoto translationis Antiquioris interprete c. annos 1215-1220 : cxlii Appendix : De particulis librorum I et III ab Hermanno Alemanno ex Arabico translatis .. CXLVII Capitulum III : De translatione Lincolniensi sive de Libro Ethicorum a Roberto Grosseteste translato CLII A. De Libri Ethicorum codicibus ........................... CLII 1. De codicibus manu scriptis recensendis ................................ 2. De antiquioribus editionibus ................................................... CLXIX B. De translationis Lincolniensis recensione pura (L1) CLXXI 1. De codicibus recensionis L1 recensendis ................................ 2. De codicibus recensionis L1 in classes distribuendis ........... De classe CwFhUt(Eo) : clxxiv— De exemplari Parisiaco in 60 pecias partito (Lp) : clxxvi — De classe NaDb : CLXXIX — De classe StTc : clxxx — De classe KtUeOk : clxxxi — De classe Ff, Montispr. : clxxxii — De classe Vat.Pal.lat.lO17,Vat.lat.21O4,Vigovn.F.63'^- : clxxxhi---De libro episcopi : clxxxiv — Stemma codicum : clxxxvi 3. De translationibus antiquioribus a Roberto recognitis . . . 4. De codicibus Graecis a Roberto Grosseteste usurpatis . . . 5. De ipsius Robert! Grosseteste Notulis ................................... 6. De translatione Lincolniensi c. 1246-47 absoluta ............... CLXXI CLXXIV C. De translationis Lincolniensis editione minore (L2) CLII CLXXXVII CXCV cc CCI CCI De recensionis L2 codicibus recensendis : cci — De codicibus recensionis L2 in classes distribuendis : ccm — De codicibus contaminatis : ccv — De recensionis L2 codicibus recte aestimandis : ccvm — De recensionis L2 origine et aetate : ccix — Stemma codicum : ccx. D. De translationis Lincolniensis recensione recogni­ ta (R) ................................................................ i. De recensione Parisiaca (Rp) .................... De exemplaribus Parisiacis (Kp1,8,4 et Rp3) : ccxi — De exemplaris antiquioris Rp1,2,4 testibus : ccxm — De codicibus ab exemplari Rp3 descriptis : ccxiv — De CCXI CCXI TABULA 2. 3. 4. 5. 6. codicibus recensionis Parisiacae in classes distribuendis : In pecia i : ccxv — In peciis 2-17 : ccxix De recensione Toletana (Rt) ......................................................... De antiquioribus editionibus in classes distribuendis .... De classe Parisiaca : ccxxvi — De classe Veneta : ccxxix De Libri Ethicorum recogniti notis......................................... De Libro Ethicorum ab uno atque eodem viro docto recog­ nito : ccxxxil — De recensione L2 Libri Ethicorum recogniti fundamento : ccxxxil — De correctionibus viri docti supra versus vel in marginibus adpositis : ccxxxin — De codicibus Graecis a viro docto qui Librum Ethicorum recognovit usurpatis : ccxxxv De Libro Ethicorum a nescio quo viro docto recognito . . De Libro Ethicorum recognito edendo.................................. Indices praefationis ......................................................... 1. Translationum loci qui in praefatione fusius explicantur 2. Nomina scriptorum qui in praefatione laudantur Errata ................................................................................ XI ccxxin ccxxv ccxxxi ccxxxix ccxlvi ccxlix ccxlix ccl ccliii PRAEFATIO PRAEFATIO Cum iam diu inter homines peritos constaret Ethicorum Nicomacheorum libros II et III e Graeco sermone in Latinum translatos in publicum saeculo XII exeunte vulgatos esse, post demum, saeculo XIII ineunte, librum I (quae propterea Ethi­ corum Nicomacheorum particulae iam ante medium saeculum XIII prior Ethica vetus, altera Ethica nova vocatae sunt) 1, nuperque certiores nos fecerit A. Pelzer 2 librorum VII et VIII particulas in latinum translatas adservari in codice Vaticano Borghesiano 108 (quas particulas idcirco G. Lacombe 3 Ethicam Borghesianam vocavit), modo librorum II-X pauca verba, a translatione aliqua ignota mutuata, in codice Cantabrigiensi (Amer.) Hoferiano Typ233H praesertim adservata comperi, quae verba translationis antiquioris perfectae reliquias esse conieci 4. A prima igitur translatione antiquissima saeculo XII exeunte confecta eaque imperfecta, cum ex libris II et III tantum constet (haec est Ethica vetus, quam siglo V designabo), distinguendam esse duxi secundam translationem antiquiorem saeculo XIII ineunte confectam et hanc aliquo modo perfec­ tam, cuius tamen tantum supersunt liber I, qui sub nomine Ethicae novae late divulgatus est, et librorum II-X reliquiae, hae sunt particulae longiores librorum VII et VIII quae Ethica Borghesiana vocantur nec non pauca verba librorum II-X quae in codice Hoferiano praesertim adservantur : omnes enim hae 1 Vide C, Marchesi, L’Etica Nicomachea nella tradizione latina Medievale (Documenti ed Appunii), Messina 1904. 2 A. Pelzer, Les versions latines des ouvrages de morale conservés sous le nom d’Aristote en usage au XIIIe siècle (« Revue Néo-scolastique de Philoso­ phie » XXIII, 1921, pp. 316-341, 378-412, praecipue pp. 329-335 ; quod opus­ culum typis denuo mandatum est in A. Pelzer, Études d’histoire littéraire sur la scolastique médiévale, Louvain-Paris 1964, pp, 120-187, vide praecipue pp. 135-141)3 G. Lacombe..., Aristoteles Latinus : Codices I, Romae 1939, p. 67. 4 R. A. Gauthier, Arnoul de Provence et la doctrine de la fronesis, vertu mystique suprême («Revue du Moyen Age Latin» XIX, 1963, pp. 129-170; vide praecipue p. 135 cum adn. 21). ETHICA NICOMACHEA XVI particulae unius atque eiusdem translationis perfectae membra dispersa esse videntur (quas ideo omnes siglo N designabo). Tertia denique Ethicorum Nicomacheorum translatio est illa quae Translatio Lincolniensis dicitur, hic est Liber Ethicorum a Roberto Grosseteste episcopo Lincolniensi saeculo XIII medio translatus. Cuius tamen in codicibus complures recen­ siones inveniuntur : auctoritate praecipua est illa recensio pura quae sola vera Roberti verba servavit (quam siglo L1 designabo), sed multo vulgatiores fuerunt diversae recensiones Libri Ethi­ corum a Roberto olim translati, iam autem ab ignaris ama­ nuensibus corrupti, quarum praecipua (quam siglo L2 designa­ bo) a quodam viro docto ad normam duorum codicum Graeco­ rum recognita fuit1 (quae recensio recognita siglo R designatur). Proinde de tribus translationibus ordine tractemus oportet : i. De Translatione Antiquissima (F) ; 2. De Translatione Anti­ quiore (N) ; 3. De Translationis Lincolniensis, a) recensione pura (L1), b) recensione corrupta (L2) et eadem tandem reco­ gnita (R). CAPITULUM I DE TRANSLATIONE ANTIQUISSIMA librorum II et III sive f Ethica vetere ’ i. De codicibus recensendis Ethicam veterem ex toto vel ex parte adservant codices qua­ draginta octo, quos infra enumerabimus. Litterae vel signa in marginibus adposita haec significant : ft f * 0 ~ = = = = Ethicam veterem totam contuli Ethicae veteris librum I (Eth. Nie. II) contuli codicem ipsum inspexi photographiis maioribus usus sum photographiis minoribus usus sum 1 Haec recensio recognita anno 1934 a v.d. Aetio Franceschini reperta est ; vide E. Franceschini, Aristotele nel Medioevo Latino (« Atti del IX Congresso Nazionale Ital. di Filosofía, Padova 20-23 Settembre 1934, XII », Padova 1935, p. 13) ; vide insuper infra p. ccxxxix. TRANSL. ANTIQUISSIMA : ' ETHICA VETUS ’ XVII Uniuscuiusque codicis descriptioni, uncis quadratis inclusum, numerum adieci quo, in huius corporis primis voluminibus, quae « Aristoteles Latinus : Codices » inscribuntur, codex signatus est (signa superposita significant : 1 = Pars prior ; 2* = Pars posterior ;s = Supplementa altera) x. tt Ay + Qy *t Qi *t Qk f Qp t B? t 07 t Qr f Qs f Kk *f Qi ■f Kn ft Km i. Abrincbnsis, bibi, municipalis, 232, f. 82r-8g'F, ex monasterio S. Michaelis in Periculo Maris : saec. xriex[A.L.1 408] 2. Audomarbnsis, bibi, municipalis, 598, f. 239r-25oT, ex monasterio S. Bertini Audomarensi : saec. xmex[A.L.1 426] 3. Audomarbnsis, bibi, municipalis, 620, f. I58v-i73v, ex monasterio S. Bertini Audomarensi : saec. xiii. [A.L.1 430] 4. Audomarbnsis, bibi, municipalis, 625, f. 23r-32v : saec. xm, manu Anglica exaratus, ex monasterio S. Bertini Audomarensi. [A.L.1 432] 5. Berolinensis, bibi. Germanicae publicae, lat. Qu. 341, f. 38r~5or, a librario Germanico, ut videtur, exaratus : saec. xmex[A.L.1 822! Eadem manu atque Ethica nova quae superius habetur ; inscriptio, f. 38» : «Incipit liber secundus ethicorum»; I. 42* : «Incipit tercius » ; f. 4&v : « Incipit quartus » (36.23 (< Quoniam »). 6. Bruxellbnsis, bibi, regiae, 1986-95 (2905), f. 28gr-295v, manu Gallica exaratus : saec. xm. [A.L.1 168] Explicit ex abrupto 25.1 «magis autem assimulantur» (in A.L., verbum « Nova » corrigendum est in « vetus »). 7- Cantabrigiensis, bibi. Collegii Gonvillae et Caii, 341 /537, f. 190’2ior : saec. xmex[A.L.1 226] 8. Cantabrigiensis, bibi. Collegii Gonvillae et Caii, 458 /396, f. 72’8gv : saec. xm'»-, olim abbatis monasterii de Begeham, ordinis Premonstratensis [A.L.1 229! 9. Cantabrigiensis, bibi. Collegii Gonvillae et Caii, 494 /263, f. ig8r2ior : saec. xiuex[A.L.1 236] 10. Cantabrigiensis, bibi. Collegii S. Johannis, 120, L i86ra-igirt> : saec. xmex[A.L.8 2037] Excerpta tantum. n. Carolopolitanus, bibi, municipalis, 39, f. I4iv-i52’: saec. xm, ex monasterio Bellavallensi ordinis Premonstratensis. [A.L.1 465] 12. Claustroneoburgensis, bibi, monasterii, 1098, f. 3iva-32vb : saec. xiii ’ [A.L.1 51] Continet tantum initium libri, a duobus librariis exaratum, quorum prior scripsit f. 3iv (5.4-7.15 «intendere»), alter vero f. 32 (7.15II.13 «philosophantes »). 13. Cremifanensis, bibi, monasterii, 123, f. io8v-n6v : saec. xm [A.L.1 52] 1 G. Lacombe, A. Birkenmajer, M. Dulong, Aet. Franceschini, L. MinioPaluello, Aristoteles Latinus. Codices. Pars prior, Romae 1939 (2a ed. BrugesParis 1957) ■ Pars posterior, Cantabrigiae 1955 ; Supplementa altera, BrugesParis 1961. 0

tf> XVIII f Kr f Qv f Qw tf Qe tt Qf *f Qx *f Kc ♦ f Kd f Lo f Mv I No Oa ff Or ETHICA NICOMACHEA 14. Cremifanensis, bibi, monasterii, 123, f. 238r-249r : saec. xm [A.L.1 52] Alia manu haec folia et f. 108-116 (cf. cod. sup.) scripta sunt et duo­ rum codicum qui non nisi casu coniuncti sunt partes esse videntur. 15. Erfordiensis, bibi, urbicae, Amplon. Fol. 39, f. 209v-285r : saec. xmex-, a librario Parisino exaratus, e libraria Collegii Portae caeli Erfordiensis. [A.L.1 873] 16. Florentinus, bibi. Mediceo-Laurentianae, Ashburnham 1557, f. 2Or5ir : saec. xinex. [A.L.2 1331] 17- Florentinus, bibi. Mediceo-Laurentianae, S. Crucis VIII dext. 6, f. 325r_337r (sign. 336-348 antiquiore computatione) : saec. xm. [A.L.2 1353] In descriptione A.L., delendum est verbum «mutilus» (adnotatio quam in summo f. 32s1- scriptam legimus intellegenda est sic : « Hic deficit principium istius libri » [hoc est Ethica nova]) 1^- Florentinus, bibi. Mediceo-Laurentianae, S. Crucis XIII sin. 12, f. I4iv-i54v : saec. xm [A.L.?- 1373] 19. Laudunensis, bibi, municipalis, 433, f. 233r-247v : saec. xniex-, ex bibi, ecclesiae cathedralis B. Mariae Laudunensis. [A.L.1 484] 20. Laudunensis, bibi, municipalis, 435bis, f. i63r-i68r : saec. xm, ex bibi, ecclesiae cathedralis B. Mariae Laudunensis. [A.L.1 487] Continet tantum Ethicae veteris librum I (= Eth. Nie. II), sed integrum (5.4 « Dupplici » - 22.16 « inueniemus. Explicit»; cum folii i68r duae partes vacent, librarius librum II (Eth. Nie. III) de industria omisisse videtur. 21. Laudunensis, bibi, municipalis, 461, f. 55ra-6ova : saec. xm, ex bibi. ecclesiae cathedralis B. Mariae Laudunensis. [A.L. deest] Continet tantum excerpta ex Ethica vetere. Inscriptio : « Incipit de libro Aristotilis de ethicis. Duplici...»; subscriptio :«... ad puerilia peccata, transferimus. Explicit de ethicis». 22. Londinensis, musei Britannici, Regius 12.D.XIV, f. I52v-i57r: saec. xmex-, e « claustro Roffensi » [Rochester]. [A.L.M 312] 23. Mellicensis, bibi, monasterii, 839 (olim 916 Q.53), f- 2i2v : saec. xiv. [A.L.S 2018] 24. Monacensis, bibi, publicae Bavaricae, clm. 9678, f. I7V~3OV : saec. xm, ex bibi, monasterii S. Petri in superiore Altaich [Oberaltaïch] [A.L.1 1045] In descriptione A.L., legendum est : 3. Ethica nova, f. Í2r-i7v. 3bis Ethica vetus {ed. brevior), f. I7V-3OV. 25. Norimbergensis, bibi, municipalis, Cent. V, 59, f. 2Ó3r-275v : saec. xm. [A.L.1 1091] Post ultima verba Ethicae veteris (in ed. breviore) « ad puerilia peccata transferimus », adpositi sunt ultimi versus libri III Eth. Nic. iga34-bi8 «habent... hec igitur nobis dicta sint de temperan­ cia », sed manu posteriore et in translatione Lincolniensi. 26. Oxoniensis, bibi. Bodleianae, Auct. F. 5. 29, f. i59r_I73v : saec. xm, a librario Anglico exaratus. [A.L.1 322] 'i']. Oxoniensis, bibi. Bodleianae, Rawlinsouianus D 893, f. i28r : saec. xm, a librario Anglico exaratus. [A.L.1 337] 0 <£ TRANSL. ANTIQUISSIMA : * ETHICA VETUS * tt Os 28. tt Ou 29. *t Ki 30. *t 31. *t Qz 32. *t Pf 33. *t Ql 34. *t 35- *tt Qh 36. *t Oy 37. *t Qm 38. *t Qn 39- t Ap 40. XIX Continet septem et viginti ultimos versus Ethicae veteris (47.1748.17 • esse, non autem nomen habet... ad puerilia peccata transferimus »). Subscriptio : « finis Monomachie siue ethice Aristotilis ’i. Oxoniensis, bibi. Bodleianae, Seldenianus sup. 24, f. 27v-4Ov : saec. xiiex-, a librario Anglico exaratus ; ex monasterio S. Albani. [A.L.1 340] Oxoniensis, bibi. Collegii Corporis Christi, m, f. 28rr-294v : saec. xm. [A.L.1 358] Parisinos, bibi. Arsenalis, 812, f. gv-nr : saec. xinex-, a librario Gallico exaratus ; ex conventu Parisiens! ordinis fratrum heremitarum S. Augustini. [A.L.l>s 513] Codex verba Ethicae veteris habet usque ad tria prima verba versus vicesimi secundi folii nr «Ideo oportet agi» ( = 8.19-20), postea autem verba Libri ethicorum ab anonymo recognitum (in recen­ sione Parisiaca Rp). a verbis « qualiter confestim ex iuuenibus » (= 399.7). Ci. infra, p. l.x-I.xi. Parisinos, bibi. Mazarineae, 3470, f. 204r-282va : saec. xm, a librario Gallico exaratus. [A.L.1 532] Parisinos, bibi, nationalis, lat. 3572, f. 2c>4r-2o8r : saec. xmex[A.L.1 541] Parisinos, bibi, nationalis, lat. 6293, f. I53v-i7or : saec. xmex[A.L.1 550] Parisinos, bibi, nationalis, lat. 6569, f. 34T-43V : saec. xiiimed-, a librario Gallico exaratus. [A.L.1 591] Parisinos, bibi, nationalis, 6576, f. iy2v-iyy'r : saec. xm, a librario Anglico exaratus. [A.L.1 593] Explicit ex abrupto post verba «Circa uerum igitur» (18.6). Parisinos, bibi, nationalis, lat. 8802, f. 27r-40r : saec. xmin-, a librario Anglico exaratus. Codex fuit « publicae Bibliothecae Academiae Oxoniensis », nec non Francisci Babington (t 1563), Thomae Allen (f 1632), Kenelmi Digby (f 1665) qui eum in Galliam transporta­ visse videtur, denique Rogerii de Gaignières qui eum bibliothecae Regiae anno 1711 legavit, in quam ingressus est post eius mortem, anno 1715. [A.L.1 613] Parisinos, bibi, nationalis, lat. 11116, f. 1321-140'' : saec. xm, ex conventu Augustinorum S. Dionysii Remensi. [A.L.1 616] Explicit ex abrupto post verba « dominus non inebriandi » (enim w.), 34.1-2. Parisinos, bibi, nationalis, lat. 12950, f. mv-i25r : saec. xm, ex monasterio S. Germani de Pratis. [A.L.1 622] Parisinos, bibi, nationalis, lat. 13937, f. I02r-i76v : saec. xm, ex monasterio S. Germani de Pratis. [A.L.1 629] Patavinos, bibi. Antonianae, XVII, 370, f. A-B : saec. xmex' [A.L.2 1503] Ethica vetus in editione longiore (usque ad verbum « ideo », 130.14) continetur in foliis loco integumenti codici additis A (init.) et B (final.), quae folia olim plicata unum fasciculum quattuor foliorum constituebant ; nunc autem hoc ordine legenda sunt : Bv sup., Br <¡4 <-/> tf, p XX ETHICA NICOMACHEA *t Rh sup., Ar sup., Av sup., Av inf., Ar inf., Br inf., Bv inf. ; in f. Bv sup. multa verba legi non possunt. 41. Vaticanus, bibi. Apostolicae, Borghesianus 108, f. 203r-282v : saec. (/> *t W Xinex-. a librario Gallico exaratus. [A.L.M 1728] 42. Vaticanus, bibi. Apostolicae, Palatinus lat. 986, f. ipiMpS7 : saec. *t 43. tt 44- Kj 45. I Wq 46. *t Qo 47. f Ym 48. xmex-, a librario Italico exaratus. [A.L,2 1772] In f. igir-i94v habentur verba Ethicae veteris usque ad. 21.15 « a magis contrario » ; desunt a 21.15 « quemadmodum et Calipso » usque ad 34.8 « pocionibus » ; deinde legenda sunt folia 198, 197, 196 et I95r, in quibus habentur verba Ethicae veteris a 34.9 «et in talibus » usque ad finem. Vaticanus, bibi. Apostolicae, Palatinus lat. 988, f. 223r-236r : saec. xni. [A.L.2 1774] A duobus librariis (Germanicis, ut videtur) exaratus, quorum prior usque ad f. 228r8 « fientis » (21.23), alter a verbis «quidem quo ad nos « (pro « circa nos », 21.23) scripsit. Vaticanus, bibi. Apostolicae, Vaticanus graecus 1342, f. 35r-48r, in marginibus et inter versus : saec. xiiiex-, a librario Italico exaratus. [A.L. : deest] Codex f. 28r-97r Ethicorum Nicomacheorum verba Graeca saec. XIII med. vel ex. scripta continet et ab editoribus textus Graeci Ethicorum siglo Pü designatur ; in marginibus et inter versus foliorum 35r-35v adposita sunt Ethicae veteris multa verba a 5.5 « intellectualis » usque ad 6.22 « attribuere » ; deinde in marginibus f. 35V“3ÓV textus integer a 6.22 « secundum » usque ad 11.3 « adve­ niunt » ; denique in marginibus f. 37r-38r textus integer a 11.13 «Quid est virtus» usque ad 15.4-5 «circa hec unq» (pro «inq»), postremo inter versus f. 38v~48r scripta sunt pauca tantum verba Ethicae veteris, quorum ultimum est «puerilia» (48.17). Vaticanus, bibi. Apostolicae, Vaticanus lat. 3070, f. 43v~47v : saec. xin, alibrario Italico exaratus *. [A.L.2 1886] Explicit ex abrupto post verba « Cuius exterius principium et nil conferente» (25.12). ViNDOBONENSis, bibi, nationalis Austriacae, 2370, f. i46r-i55v : saec. xniex[A.L.1 114] ViNDOCiNENSis, bibi, municipalis, 171, f. I72r-i83r : saec. xni. [A.L.1 784] Yalensis sive Neo-Portuensis, bibi. Marstonianae, 11, f. 57r-66r : saec. xniex., longis lineis a librario Germanico, ut videtur, exara­ tus ; ex monasterio Montis S. Georgii (= St-Georgenberg, nunc Fiecht in Austria). [A.L.S 2013] 1 Codicem Kj saeculo XII-XIII scriptum esse adseveravit Aristoteles Latinus. Codices. Pars posterior, n. 1186 ; codex tamen saeculo XII exeunte vel XIII ineunte scriptus esse vix potest, cum eadem manu exaratam praebeat Ethicam novam, quae non nisi saeculo XIII ineunte (circa annos 1215-1220 ?) confecta esse videtur (vide infra, pp. cxlh-cxlvii), et insuper Ethicae veteris et Ethicae novae verba iam vitiosiora habeat. 0 (f> TRANSL. ANTIQUISSIMA : ' ETHICA VETUS ’ XXI Codices praeterea duo, qui in huius corporis catalogo codicum Aristotelicorum latinorum recensiti erant, deperditi sunt (Magdeburgensis, Gymnasii Ecclesiae cathedralis, 165, saec. XIII, L. 1,31000 ; Mettensis, bibi, municipalis, 269, saec. XIII, A. A.L.1,3 491). 2. De CODICIBUS RECTE AESTIMANDIS De codicibus melioris notae Ex superiore indice apparet, Ethicae veteris codices anti­ quiores esse codices Ay et Os, qui saeculo XII exeunte scripti sunt ; proxime quos ponendus est codex Qh, qui 'saeculo XIII ineunte scriptus est. Sed, quod maius est, codices AyOsQh non solum aetate, sed etiam auctoritate aliis antecellunt ; quorum tamen auctoritatem adsequitur codex Yg, qui, etsi tempore in postremis est, integritate emendatorum verborum in princi­ pibus est habendus. Codices ergo AyYgOsQh melioris notae esse satis ostendunt loci haud pauci in quibus cum Ethicorum Nicomacheorum verbis quorum testes sunt codices Graeci, praecipue codex Ob (cuius classis fuit codex quo Ethicae veteris interpres usus est ’), consentiunt, ceteris pluribus vel etiam omnibus dissen­ tientibus. Exempli gratia infra adieram insigniores secundi libri locos qui eius rei sunt signa : Numeris paginae et versus huius editionis significantur ; signa significant : [ ] locus in codice deest ; * vera verba non loco posita vel aliter paululum adulte­ rata habet codex post cuius siglum stellula ponitur (variarum lectionum quae in nonnullis codicibus manu recentiore adpositae sunt rationem non duxi). 5.17 quidem Kf*KkQjQq\ om. horum Ay[Yg]Os KfKkKrQnQw Wq] eorum2 6.3 quidem Ay[Yg]OsQh NoOaPtPzQkQyQpYm] om. 6.18 ha­ bet Ay[Yg]Os LoQnJ om. 6.24 set multum AyYgOsQh Dy*KdKfKm*LoPf* Qr*Qj 7.9 et2 AyYgOs Dÿ] om. 7.14 aliqua AyYgOs KfPf*Qr*PtQjQm\ om. 8.5 his AyYgOs KmPtQjQn\ om. (eisdem suppi. QlQpYm) manifes­ tis AyYg*OsQh KiKmKnOaPtPzQeQfQiQjQsQvQz] -tum, -te, etc. 8.6 Fit AyYgOsQh Bz*Oc*KfKjMyQeQi*Qp*YmQkQyQjPfQrQvQzWq] Qui 8.7 po­ test hec AyYgOsQh KcKfQlQj*Qp*Ym*QsRh] inv. 8.13-14 Qui quidem Ay Yg*OsQh KcPfQeQf*QoQz] Quisquis, Quicumque, Qui 9.17 connutritur Ay YgOs KkKnOaPzQeQkQyQvWq] comittitur, etc. difficile AyYgOs BzOcKcKf 1 Vide infra, pp. xliii-li. 2 Gr. tovtcüv ; Ethicae veteris interpres pronomen Graecum otiros pronomine Latino « hic » centies quinquagies reddidit, pronomine « is » semel tantum. XXII ETHICA NICOMACHEA KrPlPtQjQlQnQoQp*Ym*QqQwQxQzRhWq} -illime, -illimum 9.20 esse AyYg OsQh KmPtQeQsQvQz'] est, est esse, etc. 9.21 operacionibus AyYgOs BzOcKf KkPtQjQlQpYmQxWq] + vdi maleAyYgOs KkOaOc*PlPtQjQlQpYmQz] + ve\ 9.22 velAyYgOs KfOaPt]oin. (etKrQj) 10.4 Qui quidem enim Ay[Yg]OsQh BzOcLoQiQlQoQx'} Qui quidem, Qui, Et qui, Et enim qui, etc. 10.15 quod AyYgOsQh KcMyPtQeQz (quidem K?*Qj*y] om. 10.18 ea qualiter AyYgOs ApDyKdKfOaQjQlQpYmQm] equaliter, qualiter, etc. 10.19 si AyYgOsQh KnQz] set, set si, nisi, etc. 11.1 potest AyOsQh KcKdKfKmKnLoNoPzQeQf QjQ^QyQvQwQz~\ prodest 11.2 Que AyYgOsQh KcKfKjKnMyOaPtPzQeQi QnQs legisse. XXIV ETHICA NICOMACHEA 5.12 milies] decies milies Yg 6.10 Similiter] + autem (8è NbP1 2KbPbMb : 81) 0bLb) [Yg]ApPtQo autem] enim et [Yg]Oa: enim tantum DyKdKjKrPtQiQw 6.16 Facientes] + autem DyKiOcQkQyQpYm 1 6.24 sic2] + bene (? ; etîKbPb : evOvs cett.) Yg 7.3 domine] 4- sunt proprie et (ccctí Kvpiai nal) Yg ■ sunt tantum add. ante domine g/gm, post KfMyQjQsQwWq 7.4-5 Secundum igitur] quidem igitur secundum (ro pèv o$v Kara) Yg 7.10 ea autem que in] ea que autem in que (rd 8’ eï rats) Yg 7.12 tocius sermone] toto sermone Yg : omni sermone LoPIQm ' et omni sermone QhQiQv 7.16 etsi talis sit] et sit si {legendum si sit) talis Yg 7.20 Superflua enim] enim superflua (rá r« ydp vireppáXXovra) Yg 7.21 utique (89 Ob)] autem (Se ceti.) KcKiKrQlQq 7.22 potus] etpraem. Yg KiKjQo vel] et Yg DyOcQpYmQs 7.23 Commensuratus autem] autem commensuratus (rd 8è avpperpa) Yg facit ... salvat] faciunt ... salvant Yg 2 igitur] 4- et Yg 7.27 semotus est] semotus (dneyopevos) YgPfQvQy 8.1 omnes] omnem (nâaav Kb) LoQv 8.2 enim] autem (8e KbPb) KcKkKmQjQlQnQvRh 8.5 manifestis] -tioribus Yg 8.8 ex removeri enim] ex enim remocione (sk re ydp tov dneyeadai) Yg 8.21 vel] et Yg DyPlQlQoQs 8.26 Medicine autem] autem medicine (at 8e larpeiat) Yg 8.27 et2] om. DyKfQkQyQlQnQoQrQs 9.g malicia autem] autem malicia (17 8¿ KaKÍa) YgQq 9,ii que] -¡- existentibus (dvrajv ante rájv ObL°NbP2Mb} Yg 9.12-13 hec quidem omnia (ravra pèv irdvra ObLbKbPb Mb)] hec omnia quidem hec (cf. navra pev ravra NbF2) Yg : hec omnia quidem QeQv 9.21 vel2 (9 Z,b)] et (/cat ObP2KbP*>) Yg 10.1 Circa difficillimum autem] circa autem dif. (nept 8¿ to yaXendirepov) Yg Pl 10.9 iusta quidem] quidem iusta (rd pev binata} Yg 3 ApDyLoKnQeQlQvQwQzWq 10.16 in1 (eirl ObEbMb)] et in (ent re NbP2KbPb) Yg 10.20 set 4- et Yg OaQkQyQn 10.21 si3 (edv Mb)] et si (/cal èàv ObLbW>P2 : edv Kat KbPb) Yg* 4 KjKnNoPfQrPIPtQiQkQyQnRh IO.22-23 habendum artes] artes habendum Yg QpYm 12.5 veK] et Yg Ap* KcKjOaOcPfPtQjQlQnWq 12.9 Secundum virtutes autem] secundum autem virtutes Yg NoQjQpYmWq 12.11 quia possumus] posse (rep búvaadat) Yg 12.14 diximus] 4- autem [Yg] ApKdKjKyOaPIPtQjQlQpYmQmQoQsQxWq 12.20 manifestius] -tum Yg KjPt 13.6 accipimus] accipiunt Yg Qm I3.7 medium] -|- est Yg DyPzQm : 4- et Os 13.18 auferendum] 4- est Yg BzQo : estpraem. Km 13.19 superfluitas] 4- quidem PfQqQs 14.2 autem] 4- et Yg ApDyBzKrPIPtPzQjQs 14.4 superfluitas quidem] quidem super­ fluitas fi) pèv vnepftoXrf) Yg 14.5 Medium autem] autem medium (ró 8« péaov) Yg5 14.21 significat] significans Yg Qq 15.2 et] non (? ov% : ovbf codd.} Yg deficiencias] -cie Yg ApKmQjQpYm 15.10 non est] post (ri) fortitu­ dinis [Yg] PI 21.19 mala] malorum [Yg] Q-mWq : malarum Os 21.26 magis] maxime [Yg] DyQq 22.1 et nos pati] pati et nos [Yg] KjKmMyQfQjQqQs 22.8-9 qui parum quidem] qui quidem parum [Yg] KjKrQeQf : quidem qui pa­ rum QhQz 1 Verbum «autem» (Sè) om. AyYg MyQmWq Qz ; « enim » arbitratu suo supplent cett. 2 Gr. noteî ... sed post subiectum pluralis numeri neutri generis rd avpperpa (an in superiore loco legendum « autem commensurata » ?) 3 Forsitan in 10.10 pro « et casta », quod habet Yg, exemplum quo usus est habuerit « autem casta » {rd 8¿ crw^pova) ; cf. infra, adn. 5. 4 Verbum « et » tantum habet Yg, omissis tamen verbis superioribus « prop­ ter hec, tercium autem si » ; verba « propter hec » omittit etiam Ay, sed forsi­ tan supplenda sint verba : « «(tercium autem si) et », quod verbis Graecis codicis Pb congrueret. 5 Verbum « autem » in « et » correxit Yg2 ; cf. supra, adn. 3. TRANSL. ANTIQUISSIMA : ' ETHICA VETUS ’ XXV Apparet ergo in 58 locis qui supra recensiti sunt codicem Yg cum verbis Graecis Ethicorum Nicomacheorum plerumque consentire (43 perfecte + 1 quodam modo = 44 ; deest 8 in locis ; a Graeco dissentit 6 in locis), alios autem non nisi raro ; cum Graeco enim consentiunt : Yg consentiente (44) : Pl 5 (42) : DyQjWq 5 : KjPtQpYmQs 4 : Qm 2 (42) : ApQo 3 ( + 1) : KnPfQnQy 3 : Ki 1 /20 (reliqui loci desunt) : Ql 2 (41) : BzNoOa OcPzQkQqQrQwRh 2 : Qv I (+2) : KmLoQeQi 1(41): KcKJKrMyQz 1 : KdKk QfQz o. Yg absente (8) : Kj 3 (4 1) : PtKr 2(41): ApOaPlQfQjQmQoQqQsWq 2 : Dy 1 (41) : KmMyQeQlQpYmQx r : KcKdQiQw (1) : cett. o. Yg dissentiente (6) : Ql 3 : Ki 2 /4 : DyKcOcQkQnQqQvQy 2 : KfKkKmKrLoPf QjQoQpYmQrQsRh 1 : cett. o. Accedit illud etiam quod non nullis in locis codex Y g verba Graeca Ethicorum Nicomacheorum aliis verbis reddit, quae tamen verbis Graecis pariter respondent, velut : O4a24 oiarrep oi aypoi/eoi 8.1 ut ruricole] qu^emadmodum s>iluestres Yg (? de lectione dubius sum) O4az8 viro tmv a.vrá¡v 8.4 ab eisdem ipsis] per eadem i Yg O5ai6 eyepcro 10.8 genita est] fit Yg O5b2o rà ... ytvóp¿va II.14 ea que ••• fiunt] facta Yg o8b2 órt toi? av^aívovaiv 19.5 in his que accidunt] in accidentibus Yg oga2 Apaavr-ij? 20,16 procacitas] audacia Yg 09a 15 euKarâ^opot 20.28 habiliores ferri] labiliores Yg 09b 12 cv K€aXaia) 22.3 in capitulo] summarie Yg Non sane praetereundum est quod codex Yg simul et verba Latina Ethicae veteris in marginibus vel inter versus, et verba Graeca Ethicorum Nicomacheorum in media pagina habet ; potuit ergo verba Latina Graecis verbis accomodare, cum praesertim librarium qui verba Latina scripsit litteras Graecas aliquantulum scivisse ex hoc appareat quod quando verba Latina inter versus scribit, ea loco fere scribitl. Re quidem vera paucis in locis librarius verba Latina Ethicae veteris, quae verbis Graecis respondebant, sed qualia erant in codice quo interpres usus est (qui eiusdem classis ac codex Ob erat), verbis Graecis quae in suo codice habentur (qui unus atque idem codex siglo Pb, quando de verbis Graecis agitur, et siglo Yg, quando de Latinis, designatur), accommodavisse videtur, velut : 6.16 fimus post iniusti (Ob)] post (15) hominibus (Pb~j Yg 8.22-23 Pas’ siones et actus (Obj) actus et passiones (P'>) Yg 10.14 quid et gramaticale 1 Notandum tamen quod verbum 15.10 « indigentie » supra verbum oqazi vnepfloXijs (= 15.T4 «superfluitatis») scriptum est, cancellatum tamen, an priore vel recentiore manu, non liquet. XXVI ETHICA NICOMACHEA (ti Kai ypap,p,a.?i.Kov Ob)] quid gramaticale aliquid (of. nal ypap,pa.TtKÓv ti _Pb) Yg II.17 odium amiciciam (O13)] amiciciam odium. (Fb) Yg 14.13 mali autem omnifariam (<9b)] omnifarie autem mali (Pb) Yg Pluribus tamen in locis librarius verba Latina ad normam verborum Graecorum sui codicis non correxit, et litteras Graecas, etsi ad intelligendum quibus verbis Graecis verba Latina Ethicae veteris responderent satis, ad ea tamen emendanda vel ad varias lectiones codicis Pb in Latinum sermonem convertendas parum scivisse videtur, quod maxime apparet quando supra verbum Graecum codicis Pb verbum Latinum quod verbum alterius codicis reddebat, vel etiam exempli mendum, scribit, velut : vero O3bi5 p¿y (vide 6.15-16 : « vero » ex linea 16, pro (15) « quidem ») habet O4a¿3 ¿iroXavcov (vide 7.27: «habet» verbo codicis Mb exóp.evos respondere videtur) inanes O7a3© Koivorepot (vide 15.18 :« inanes » verbo codicis Ob KevÚTepoi respondet; emissione in Pb koi- in k€- manu recentiore correctum esse videtur) 07613 irpoatpeaei (vide 16.9 : « emissione » verbo ceterorum codicum Trpoeaei respondet) o8b8 disputantes StcAo/xevoi (vide 19.II :« disputantes » respondere videtur verbo biaXeyóp,evoi, quod habet codex Mb) Nec praetermittendum est codicem Yg aliqua omisisse, spatio vacuo relicto, velut : 9.17 ideo difficile *** hanc passionem (repellere cum.) *♦* enim parum (Miloni quidem om.) 13.ii-i2 vel parum Quod signum esse videtur, librarium qui codicem Yg descrip­ sit eum e quodam codice, cuius verba hic illic legere non potuit, exscripsisse, nec ad ea verba ex verbis Graecis quae ante oculos habebat supplenda suffecisse L Ex quibus omnibus conligi potest librarium qui codicem Yg descripsit Ethicae veteris verba fere non correxisse, sed e quo1 Verba codicis Yg aliorumque verbis Graecis congruentia quandoque eadem sunt ac verba libri Ethicorum a Roberto Grosseteste translati ; ne tamen transla­ tionem Lincolniensem ad Ethicae veteris verba corrigenda eos adhibuisse putemus, hoc prohibemur quod ii et translatio Lincolniensis non concurrunt nisi in lectionibus minoris momenti, cum iisdem in locis translatio Lincolniensis varias lectiones maioris momenti praebeat, velut : 6.16 Facientes + autem : Ope­ rantes autem L 164.14 7.3 ut] et ut Yg : et huius L 165.2 7.23-24 Sic igitur in castitate] Sic igitur et in castitate Yg : Ita igitur et in temperancia L 165.21 8.20-21 ut gaudeant vel tristantur] ut gaudeant et tristantur Yg : Quare et gaudere et tristari L 166.13 10.20 set si qui operatur] set et si qui operatur Yg : set et si operans L 168.2 12.26 sic erit manifestius, si inspexerimus] hic erit manifestum, si inspexerimus Yg : hic erit manifestum, si speculati fuerimus L I69.24. TRANSL. ANTIQUISSIMA : ' ETHICA VETUS ’ XXVII dam antiquo exemplo religiosissime exscripsisse, quod etiam comprobatur eo quod codex Yg cum codice Ay saepius stat, ut infra (p. xxvin-xxix) ostendemus. Ut tamen rationem adieramus, cur codex Yg nonnumquam verbis Graecis artius adhaereat, veri similius nobis videtur conicere Ethicae veteris interpretem adversaria prius neglegenter scripsisse, in quibus (forsitan inter versus codicis Graeci) Ethica Nicomachea verbum e verbo exprimeret, quorum adversario­ rum testis est codex Yg, deinde adversariorum inconditum dicendi genus, Latinum praecipue verborum ordinem resti­ tuendo (vide 7.4-5, I0- 20.23 8.26 9.9 IO.9 14.5), perpolivisse, cuius libri perpoliti testes sunt ceteri codices. Quod si, dum librum Latiniorem redderet, a verbis Graecis aliquótiens impru­ dens interpres discessit, nihilominus tamen ut authentica habenda sunt libri perpoliti verba, quem ipse scriptor postremo elaboravit et ad edendum praeparavit. Verum tamen, etsi codex Yg archetypo propior videtur, ceteri codices qui cum Graeco paucis in locis stant, codicibus AyOsQh distantibus, archetypo propiores non videntur, immo ab eo remotiores. Aut enim, cum mendis scateant, casu cum Graeco consentiunt (nec mirum, cum de particulis quae tam in Graecis quam in Latinis codicibus omitti, addi vel confundi solent, velut kcú, 8e, 84, yáp, « et », « enim », « igitur », « autem », vide inter locos quos supra p. xxiv adtuli 6.10,16 7.21 8.2,27, plerumque agatur) 1, aut contaminata sunt. Ut enim codices non nullos contaminatos esse credamus, adducemur si ani­ madverterimus eos non nullis in locis lectiones conflatas habere, velut : 5.13 eorum. AyOsQh ■multi : aliorum YgQmKcPfQr : aliorum eorum Ym 8.6 Fit AyYgOsQh pauci : Qui KmOaQf multi : fit. Qui BzOcQi : qui ... fit Ym 9.20 esse AyYgOsQh pauci : est OaQf multi : est esse KfLoQoQqQx : est ... esse KjMyQlQ-nQpYm 10.13 supponente AyYgQh plerique : apponente Os : supponente vel apponente BzDy 10.17 in AyYgOsQhKmQfQz : nichil 1 Casu codices deteriores cum Graeco consentire ex hoc apparet quod saepius non cum codice 0b, cuius classis fuit codex quo Ethicae veteris interpres usus est, sed cum aliis consentiunt; sic 6.10, post «Similiter» supplent «autem» cum N^P^K^P^M^ (Se), quamvis ObLb habeant Si) ; 7.21 pro « utique », quod verbo codicis Ob 81) respondet, habent «autem», quod verbo Se ceterorum codi­ cum respondet ; 8.2 pro « enim » (yàp 0b) habent « autem », (Sè _KbPb) ; non ergo germana Ethicae veteris verba habent (nec verba ad normam alterius codicis Graeci recognita, cum varias lectiones maioris momenti non habeant). XXVIII ETHICA NICOMACHEA KjOa multi : nichil in BzOc : vel QrNo : vel in Dy 10.19 si AyYgOsQh KnQz : set KmBzOc plerique : set si Qx 12.8 quidem passiones YgOsQh pauci : passiones quidem AyKcKfQvQx : quasdam passiones OaQe multi : pas­ siones quasdam KjQs : quasdam passiones quidem BzOcQo 12.25 bene AyOsQh nonnulli : bonum YgOa multi : bonum ... bene Km 13.11 forsitan et hoc Ay{Yg)OsQh multi : et hoc forsitan OaKcQv pauci : et hoc forsitan et hoc QkQy 14.15 que AyYgOsQh pauci : quo KmOaOc plerique : que quo Qn 15.4 est AyYgOsQh pauci : enim QeOaOc multi : est enim KjQi : enim est Dy : enim... est My 15.13 defeccio AyOsQh plerique : indigencia OcQo : indigencia defeccio Dy 16.15 enim AyOsQh multi : quidem OaQfLoNoQkQr : quidem enim PzQn 17.21 autem AyKmQfBzOc pauci (deest Os) : aliter Qh LoNoPIPzQeQp : autem aliter QjQkQyQmQq : autem et aliter Qz : aliter autem Ym : aliter quidem Pt : aliter quoniam Kj 17.24 in lusu AyOsQh plerique : circa lusum Oa : in usu ApPzQfQo : in usum lusum Qn 17.24 au­ tem AyOaPlQeQoQs : quidem OsQh cett. : autem quidem Qm 18.13 agrí­ eos (-cus) et ... agrikia (-cia) AyOsQj : agricolus et agricolia Qh plerique : agricus vel agricolus et ... agricolia PI : agricolus et... agricolia vel agricus et agricia PfKk 18.18 adulator AyYgOsQkQy : blanditor(um) Qh plerique : blanditor vel adulator KjQjQl 21.3-4 quidem igitur AyOs nonnulli : igitur quidem Qh plerique : igitur quid PtPzQnQw(Qr) : quidem igitur quid Ql 21.16 prohibe Ay(Yg)OsQhQe : prohibet Kj : prohibere KmLoMyQl : iubet OaQf Bz plerique : prohibere iubet Oc Ex quibus apparet lectiones conflatas habere codices : BzOcDyQnYm 4 : Kj 3 (4-i) : Ql 3 : MyQkQyQiQjQmQoQx 2 : PfKk unam, sed insignem (I8.13) qui omnes contaminati videntur. De ceteris, qui unam tantum lectionem conflatam habent, dubitari potest an contaminati sint ; hi sunt KfKmLoPzQpQz. Haec satis ostendunt codices AyYgOsQh melioris notae codices habendos esse ; de his autem qui ad eos propius acce­ dunt, postquam de codicum classibus actum erit, rectius iudicemus. De duabus classibus codicum De priore classe AyYg Pro certo adfirmare licet codices AyYg ex uno atque eodem exemplo pendere et ex his duobus priorem classem codicum fieri, cum haud paucis in locis simul stent, quos infra recensebo : vel operantes 5.18 tradimus] traducimus AyYg 5.21 agentes Os : operantes AyYg : agentes cett. 6.16 Facientes Ay Yg MyQmWqQz : ¿-enim, autem, vero cett. 6.26 gracia est] est gracia (+ est Yg) AyYg 7.7 autem] om. AyYg BzOc 7.8 ea que om. {suppi, s.l. Ay) AyYg necessario super TRANSE. ANTIQUISSIMA : ' ETHICA VETUS ’ XXIX certitudinaliter Ay, ante, et Yg : om. cett. 7.12 qui] quam (+ quidem Yg) AyYg 8.8 removeri] remocione AyYg 8.12 poterimus] possumus Ay Yg BzOcKiKmLoPfQvQfQiQIQoQsQvQxWq : possimus KcKn 8.16 et] om. AyYg 8.19 autem om. AyYg KdKiNoPlQnQpYmQz 8.23 om­ nem ... passionem et omnem actum AyYg QlQnQqQx: omni ... passioni et omni actui cett. 8.25 per] propter AyYg KjKmOa hec AyYg : hec + ad invicem cett. 9.13 autem] om. AyYg est2] om. AyYg KjKkMyQnQo QpYmQqQr IO.20 qui AyYg ; quidem Qh : quis cett. prius] primum AyYg 13.5 autem] om. AyYg KfQfQiQmQoQsQv : vero KcLoPt 14.4 et indigencia AyYg Qn : defectio vero Os : et defectio (-tus) Qh plerique 14.6 est igitur] inv. AyYg BzMyQfQlQrQw : igitur om. Oc. 14.17 vero] autem AyYg DyQm : quidem My 15.19 concordari] considerari (-re 1Yg) AyYg 21.27 plebis senes] senes plebis Ay Yg DyKcNoQz 22.9 excedit (-ens Yg) AyY'g : secedit (cecidit, recedit) OsQh plerique Communes igitur lectiones 26 habent AyYg, quarum habent etiam codices Ki 2 /12 : Qn 4 : My 3 (4-1) : BzQfQlQmQoQrQz 3 : Oc 2 (4-1) : DyKjKmNoQi QpYmQqQsQxQvWq 2 : Kk 1 /16 : KcKdKfLoOaPfPlQw I : cett. o Sed, quod maius est, lectiones communes non solum haud paucas, sed etiam insignes habent codices AyYg, sive cum Graeco consentiunt (velut 8.25 « hec » 10.20 22.9), sive a Graeco dissentiunt (velut 15.19), ceteri vero codices cum eis communes lectiones habent non nisi paucas easque nullius fere momenti (praeter codicem Qn qui cum AyYg communem lectionem unam insignem, 14.4, habet), et tales quales ex fortuita concursione mendorum quae diversi librarii separatim commiserunt acci­ disse possunt. Sequitur ut codices Ay et Yg inter se cognati appareant, hi autem qui cum eis plures lectiones communes habent, velut KiQnMy, eis quodam modo adfines aut potius ab eis contaminati esse possint, ceteri vero non nisi casu cum eis aliquo tiens stent. Eadem concludemus, si lectiones proprias codicis Ay, quas alii pauci etiam habent, inspexerimus, velut : 5.12 eum] post quis Ay KdKi 6.7 non bene hoc] hoc non bene Ay KcKmMyPfQrPtQfQiQnQsQv : hoc bene non BzKdKfOaQpYmQqQwQxWq : hoc non Dy 6.17 fortes ... timidi] inv. Ay MyQm 6.20 quidem] vero AyLo : autem Qo 8.27 ut et] inv. Ay QjQpYm : etiam ut Pt : et om. pleri­ que 9,7 Supponitur] -natur Ay BzOcPfPIPtQeQlQmQnQpYmQqQxWq 9.10 adhuc] om. Ay Qm (suppi, s.l. Ay} 10.21 propter hec] om. Ay QkQy (pro propter hec tercium autem si tantum et hab. Yg} 11.6 quod Ay QjQmQzOa : om. PlQoQy : quoniam cett. (deest Yg} 11.8 bonus] iustus (exp.) bonus Ay : iustus QwWq 11.24 quidem] om. Ay KcKkKrNoPIPtQiQj QlQpYmQmQoQq 12.23 hoc] om. Ay ApDyKcKfKrLoMyOaQlQkQyQoQpYm QsQx (suppi, s.l. Ay) 13.9 comedere] 4- est Ay ApPfQrPlQx 13.15 quod2 XXX ETHICA NICOMACHEA om. Ay MyQj {suppi, s.l. Ay) 14.23 suscipit] post passio Ay Qz 15. i hec] om. Ay QhlDyKr : ista Yg 15.16 et Ay KvNoPzQf : in, et in, etiam cett. 15.17 enim] om. Ay DyKkQfQjQmQs 16.2 in2] om. Ay BzOa QfQwRh 16.14 disposiciones] posi- Ay QhKdQeQfQi 16.20 au­ tem] om. Ay KdKfMyOcQpYmQqQv. : ante inhonorem KvQe : quidem LoOa 17.16 vocabimus] dicemus Ay Lo 17.24 autem Ay OaPlQeQoQs : quidem OsQh plevique : autem quidem Qm 18.10 quod Ay KjLoOaOcPlPt QmQqQs : qui, que, etc. cett. 18.16 qui2 Ay QmQsQwRhQx : quod, ita quod, que, etc. cett. 20.22 esse] om. Ay KkKrLoOaQnMyPfQjQz : non loco hab. KmNoOcPtQlQpYmQkQyQsQwRh 21.10 omnis] + est Ay DyMyQlQqQr 21.12 quantum ... quando] inv. Ay ApKcPtQlQnQf 21.21 et ipsi] post habiles Ay KjQz : om. BzMy 22.7 quidem] om. Ay KrMyPtQjQnQpYmQe QwRh Igitur ex 30 lectionibus propriis codicis Ay quas recensuimus, habent codices : Mjy 8 (+1) : Kd 3/10 : Qm 8 : Ki 1 /4 : Qj 7 : Pt 6 ( + 1) : KfKrOaQqQsYm 6 : Kk 3/15 : PlQlQnQp 5 : DyKcLoPfQeQwQxQz 4 : ApOcQiQoQvRh 3 : Bz 2 ( +1) : KfKjNoQhQkQyQvWq 2 : KmPz 1 : Kn o Quo confirmatur (vide p. xxix) paucos codices, imprimis MyQmKi, quodam modo, sive ex eadem stirpe pendent, seu potius ab ea contaminati sunt (cf. p. xxvm) codici Ay aliquantulum adfines esse, ceteros vero cum Ay non nisi casu rarius congruere. Restat ut postremo lectiones proprias codicis Yg, quas pauci alii codices etiam habent, recenseamus : 5.8 assuetudine1] consuetudine Yg DyKdKfKkNoQkQyQzRh 5.9 quo­ niam] quod Yg ApKjLoQoQqQy : quia Qk 5.12 assuescetur] -citur Yg KcKkKmKrLoMyOaQiQkQyQoQqQrQsQwQzWq : -cit KdKf 5.13 eorum] aliorum Yg KcPfQmQr : aliorum eorum Ym 6.13 non sic haberet] sic non esset YgMy 6.15 hominibus] omnibus YgOc 6.24 difíert] diffe­ runt YgApQn 7.23 et auget] om. Yg KkNoOaPz 8.17 enim1] om. YgKkPf 8.27 a] in YgMy 9.i est] om. YgKm 9.2 habet] habent Yg KrQpYmQx vero] om. Yg Qh1 NoOcQeQpYm : autem KcKj MyQmQq 9.5 inpassiones] et passiones YgQn : ut pas- Kc 9.10 eis] hiis Yg MyQmWqOcQjQlQnQpYmQkQyQoQqQvRh 9.14 autem] om. Yg Qh KjMyOcQeQkQyQnQq delectationem] -nes Yg KcKnKrMyNoQp 9.20 igitur] om. YgKfKrQm 10.1 dicit] dixit Yg KjMyPfQrQpYmQqQz : om. OsQh 10.8 et] om. Yg KcKr 10.14 et1] om. Yg ApDyBzOcKcKj KmKvMyQmPlQjQpYmQqQvQwWq 10.20 si] om. YgOc 11.1 aut] vel YgQn 11.19 potencias] potestas YgQv : positas Qm 12.2 quidem om. Yg KkPlQiQnQpYmWq 12.19 eius] suum YgAp 12.21 autem] om. Yg MyOcPfQrPzQeQkQyQnQpYmQq et1] om. Yg OcPtQjWq et2] om. Yg ApKcKfKjOaOcPfQrQeQlQpYmQsWq 12.25 bene] bonum Yg ApDyKmMyOaQjQpYmQrQvWq : bonum non loco BzKjLoPtQfQmQoQqQs suum] om. YgDyKm 13.11 forsitan] forsan Yg OaQmQn accep­ turo] om. YgApQo 13.22 et] om. Yg ApKjKkKvQjQpYmQsQwRhQx 14.1 et3] om. Yg DyKcQq 14.6 aliqua] om. YgP/QrQs 14.7 modis] TRANSL. ANTIQUISSIMA : ' ETHICA VETUS * om. YgKd 14.9 ideo et] inv. Yg PfQq : om. Kc : et om. Kk ludo Yg MyQm XXXI 17.24 lusu] Ergo ex 39 lectionibus propriis codicis Yg quas recensuimus, habent codices : Kk 6 /18 : My 11 : Qp io : Ym 9 (4- 1) : OcQr 9 : ApQq 8 : KcPfQnWq 7 : KjQm 6 : Kr 5 (+1) : DyKmOaQj 5 : Kd 2 /17 : NoQeQHQyQs 4 : KfQoQwQz 3 : LoPIPzQhQiQvQxRh 2 : Kn 1 /23 : BzPtQl 1 : QfKiOs o Ut tamen horum numerorum aestimationem rectius ineamus, recordemur oportet codicem Yg plus quam 100 lectiones pro­ prias habere, quarum communes cum eo alii codices non habent nisi has quae in codicibus neglegentia amanuensium accidere solent (praeter codicem My qui cum Yg unam lectionem insi­ gnem — 6.13 — communem habet), quod eo notabilius videtur quo plures lectiones insignes habet Yg. Etsi enim in scribendo Yg neglegentia saepius labitur, ita ut unam litteram, syllabam vel vocem peccet (velut cum « illiberabilis » pro I6.10 « illi­ beralis », aut «intellectibilis» pro 18.18 « indelectabilis » scribit), vel unum aut pauca verba omittat, maioris tamen momenti lectiones proprias habet, quarum non nullas iam commemora­ vimus \ has autem in aliis codicibus numquam scriptas legimus. Notatione dignae sunt imprimis variae lectiones codicis Yg quae nequaquam inanes esse videntur, immo laboris interpretis monumenta, velut cum praeverbium omittitur : 7.17 inspiciendum (^€3a22 avrov ObLbNb) : om. ceti. 6.1 artibus aliis (o3a32 râ>v Tcxvcüv -raw aXXaiv ObLb) : tv âXXcov cett. 6.3 igitur (O3a34 0bLb} : Sè cett. (om. Mb} 6.16 fimus (O3bi6 hic 0bLb) : ante (15) hii ceti. 6.26 neque (O3b2y ovSe ObLb) : ov cett. 8.1 insensibilis (O4a24 avatad-qTos ObLb) : + rts cett. 8.22 si (O4bi3 el ObLbP2Mb'} : at Kb : d at NbPb 8.22-23 passiones ... actus (04^4 ObLbP2Mb) : inv. cett. 9.14 enim (O4b34 yàp ObLb) : re yàp cett. 10.14 si quid et gramaticale (o5a’4 ¿áv tc ko.1 ypap.- ab Ethica vetere mutuata, 173.25, ipse Robertus in Rotula, 173.39, explica­ verat. 1 Quam conlationem iam perfeceram quando E. Mioni, Aristotelis codices graeci qui in bibliothecis Venetis adservantur (« Miscellanea erudita « VI), Patavii t958, pp. 87-88 et 101-102, nos docuit pro codice Mb substituendum esse codi­ cem Ga, a quo codex Mb descriptus est. Vide insuper quae scripsi, R. A. Gau­ thier, Aristote. L'Éthique à Nicomaque, t. I, Première partie, Intr., LouvainParis 1970, pp. 310-311, de codice Vb. TRANSL. ANTIQUISSIMA : ' ETHICA VETUS ’ XLV partKov ObLb) : ¿àv (+ Kai KbPb) yp. ti cett. 10.16 in1 (05326 ¿iri ObLbMb} : €7tc re cett. 10.18 ea (o5a28 avrá ObZ.b) : ravrá cett. 10.21 si volens (o5a3i-32 ¿àv irpoaipovpevos ObLbNbE2) : xai -rrpoaipovpevos Kb : Kal ¿àv irpoaipovp.çvos Pb : ¿àv iTp. Kal irp. Mb 11.2 et ex (05124 Kai ¿k ObLb) : ¿k cett. II.17 odium amicitiam (05622 /¿caos- tXíav ObLb) : inv. cett. 12.29 secun­ dum2 (o6a28 nati' ObLb) : irpos cett. 13.6 equaliter (o6a34 tocos' C*bZ,&ATbP2) : iero) cett. 14.1-2 est virtutis (06622 eort tt}$ aperijs ObLbMb) : ¿ni ríjs àpettJs P2 (pm. 2Vb) : ¿¿povai ObNbP2) : 8taepovaai cett. 19.18 magnum (o8bi6 p.<=ya ObMb, s.l.P2) : ov cett. 3. Loci in quibus Ethica vetus cum Ob solo stat. 7.21 utique (O4ai6 817 Ob) : 8e cett. 9.3-4 quando non oportet (04622 ore ov 8eîOb) : + i? ov ôeî cett. 9.13 est2 (04634 ¿an Ob) : om. cett. 11.7 fit (05610 ylvcrai Ob) : + Kal ¿k tov rà aco(f>pova o aivpu>v cett. 13.13 et2 (0665 Kal Ob) : om. cett. 15.7 e^4 (O7aig Kal Ob) : etvai cett. 15.18 ina­ nes (o7a3O Kcvcvnpoi Ob) : Kotvorepoi cett. 17.2 ha6et quid (07625 eyet n Ob) : e%et riç LbKbPbMb : ¿yctv nvà NbP2 17.2 circa2 (07626 Trepe Ob) : irpos ceit. 17.9-10 Et nos autem est quando medium philotimum vocamus, est autem quando aphilotimum (o7632-o8ai Kal i]p.eís 8e ¿anv ort rov p,¿aov iXônp,ov Ob) : Kal ripiéis ¿anv ore ¿-rraivoup.ev rov tXónp.ov Kb : Kal ly/zeí? eanv ore rov p.¿aov ¿iraivoíip.€v fftiXori/iov, cari ôè ore áiXónp.ov Mb : Kal ypsîç 8e can fiev ore top pÀaov iXón[j,ov, ean 8’ ore top at/uXorifjiov marg.] Lb, haec omnia in textu NbP2Pb 17.23 quoniam hee quidem sunt (o8ai2 on at pev etoi Ob) : on r¡ p,¿v ¿on LbNbP2Mb : r¡ p.¿v on ¿art KbPb ETHICA NICOMACHEA XLVI I9.17 opponuntur (o8bi4 ¿.vtikcivtui [+ evavríai] 0b) : evavríai elulv cett. 20.5 Sic (o8b2ó oí™ Ob) : + 8’ cett. 21.8 Ideo (oga24 810 Ob) : 4- nal cett. 21.10 accipere (oga25 Aaj&fr Ob) : om. cett. 4. Menda codicis Ob quae Ethica vetus non habet E I2.3 non (O5b32 ov cett.') : oi?8e Ob 14.7 Adhuc (o6b28 «1 [+ 8è AP] cett.] : on Ob I9.17 Opponuntur (o8bï4 ¿.vrÎKeivrai) : avrÍKetvrai ¿vavríai Ob : evavTÍa.1 elaív cett. (veram stirpis lectionem servavisse videtur Ethica vetus, lectionem autem conflatam habere Ob). 5. Loci in quibus Ethica vetus a codice Ob dissentit et cum aliis consentit. 7.x6 in2 (o4ag em PzMb) : om. cett. 7.27 qui ... habet (O4a23 ó ... l¿€vos Mb) : 6 ... à-rroXavcov 9.11 que (O4b3i róA KbPb) : que + existentibus Yg (ovtüiv TÔ>v cett.] 9.21 vel2 (O5a7 7 Lb) : et Yg (waï. ObP2AbPb) : r¡ ¡ccd NbMb IO.21 hec (o5a32 ravra KbPb) : aura cett. si («àp Mb) : kcu èàv ObLbNbP2 : èàv «al KbPb 11.7 futurus est (05b! 1 /xcAAt/ctcic 2VbPz/PPb) : peA^aeie cett. 12.21 autem (oóaig 8è Nb) : om. cett. et1 («ai P2) : om. cett. 13.20 si autem (oóbi3 el 8’ Ot KbPb) : ei 817 ot ObMb ; oí 8’ LbNbPz 16.8 autem2 (07b! 1 8¿ Kb) : 8¿ avras Ob : 8’ ¿avràs NbPz : 8e aurais- Mb : 8’ ¿au­ rais LbPb 16.12 in1 (07b 14 ev Mb] : om. cett. 17.11 in (o8a2 ¿v cett.) : om. ObLbPb 19.li disputantes (o8b8 ScaAeyo/xevoi AP) : SieAopeuoi cett. 2O.14 opponuntur (oçai avriKCivrai LbPbMb) : avrÎKiirai cett. 21.16 suadet (oga32 TTapatveî KbPb) : Trapijuei cett. De libro III In libro III codicum Graecorum prima classis I71 codicibus KbPb0b constituitur, secunda vero I72 codicibus LbMb, classis denique media codicibus NbP2. Codex ergo quo Ethicae veteris interpres usus est, primae classis est, sed codici Ob propior. Quod ex sequentibus tabulis apparebit. i. Loci in quibus Ethica vetus cum classe KbPb0b stat. 24.2 voluntarium ... involuntarium (ioai4) : inv. LbMb 24.13 exce­ dunt (ioa25 wrcpreivei) : ante Quedam LbMb 25.6-y omnes omnia (robii 1 Animadvertendum est I. Bekkerum in adnotatione critica codici Ob quas­ dam lectiones tacite vel etiam diserte perperam attribuisse, velut : 04a! -n-paKTüjv in textu Bekkerus : tTpaKTccuv KbLbMbin apparatu', re vera irpatcrcov habent codices ?PP2, npa-Krétov codices 0bLbKbPbMb, nec non Ethica vetus 7.8 « facien­ da » ; o6b5 p.èv om Ob adnotavit Bekkerus in apparatu ; re vera p¿v habet Ob ; na22 /lia in textu, ftcaíov NbOb in apparatu Bekkerus ; re vera fila, habent codices ObLblVbP27ïbPbMbl /liaiou habet editio Aldina. TRANSL. ANTIQUISSIMA : ' ETHICA VETUS ’ XLVII ttÓvtgs iravra) ; inv. (navres navres Fa) 25.9 autem (10613 8¿) : 817 IPMb 25.19 sit (10623 effTw) : carai LbMb 26.3 et2 (nar Kal) : om. PbLbMb 26.26 vel2 (na25 r¡ KbObMb) : + 81’ cett. 29.13 nichil (i2ai4 ovOév) '■ + eanv LbMb 29.19-20 consiliaretur aliquis (i2a2o fiovXevaair' av rts) : av ns ft. LbMb 30.22 que (12615 tIvoív) : vivos LbMb 33.7 igitur (13613 apa) : carat PbLbMb 33.18 ipsi causa (13624-25 avrol ainot) : inv. £bMb 33.20 Quecumque autem (i3b2Ó koItoi oaa) : ko'itoi npos a N*P2 : Kaíroi npos ova LbMh 33.22 quodcumque aliud (l3b29 onovv aAAo) : inv. NbP*LbMb 34.4 autem (14a! 8c) : 817 LbMh 34.5 ens (l4a2 ov) : post non ignorare LbMb (om. Nb) 34.14 stuprantem inconti­ nentem (i4ai2 ¿KoXaaralvovra ¿KoXaarov) : inv. LbMb 34.23-24 non adhuc (i4a2i ov/ccti) : ovk LbMb 35.3 inbecillitatem (i4a25 aaflcvctav Kb0b) : + /cat ata^oç P^N^P^U3 : -|- aîa^oy Mb 35.20 et bene (14610-11 koI to cí) : to 8c cv LbMb 36.13 medietas et habitus (14627 p.ea¿T-qs Kat e£ts KbOb) : l¿eaÓTr¡T¿s eiaiv Kai on cfctç cett. 36.14 quoniam1 (14628 ort) : Kal praem. NbP2LbMb 37.1 manifestum factum est (I5a7 ^avcpov yeycVj/rat) : Kal npoTçpov eïpyrai NbP2LbMb 37.4 quidem (i5aio pev KbOb) : om. cett. (isag-io 8to — kokó om. N*) 37.8 enim (i5ai3 yap) : om. LbMb 37.10 ali­ quid simile (i5ai6 n opotov) : inv. LbMb 37.15 in (i5a2o iv) : om. LbMb 37.17 mulieres (152122 yvvaÎKas) : yvvaÎKa NbP2LbMb 37.20 Terribilior (i5a2Ó cf. t^o^epotrepov KhPbOb) '.^o^epcorarov (-tos Mb) NbP2LbMb 37.23 egritudinibus (i5a29 vóaois KbOb) : ev praem. cett. 38.12 Quod (1569 to KbPb0b, sec.m.Mb)'. tío pr.m.Mb\ rd cett. 38.16 virtutibus (15613 rats operáis KbOb) : tt)s aperas cett. (etiam rec.m. marg. Kb) 38.22 et1 (i5bi8 /cat) : om. LbMb 39.14 his (15633 tovtois) : tovtoí LbMb 39.20 hec (i6a4 ravra KbPbOb,pr.m. Mb) : ravra cett. 40.11 et fortes (ióa2i Kal ol ¿vépeloi Kb0b) : ol 8c ávSpcíot cett. 41.5 fortitudo (1664 ávSpcia) : tis LbMb, s.l.P2 disciplinam (1665 éniarTii¿T)v Kb0bMb) : + etvat PbP2Lb (om. Nb) 4I.7 nova (1667 Katva KhPh.pr.m.Qh.Mh) : kcv¿ cett. 41.10 et custodire et percutere (16610 /cat if>vXá£aa9ai Kal nará^ai KbPb0bNb, sec.m.Lb) : om. cett. 41.22 ferunt (16624 ^¿poucnv) : énitf>épovaiv NbP2 : avafápovatv LbMb, s.l.P2 42.7 in2 (16633 e>v) • om- Lb7Ub 42,8 fortitudo (16634 ¿vbpela Kb0b, sec.m.Lb) : ¿rSpeta cett. 42.12 operantur (i7a2 SpcSatv) : + ov &r¡ ovv (om. P2Mb) eanv ávSpcta ra 8t’ aAyijSovoç 77 0vp,ov €^Xavvóp.e.va rrpos rov Ktvbvvov PhNhpzLhMh 42.15 bellicosi (17^.7 p.áyip.01) : p.axóp.evoi praem. P2LbMb 42.20 primitus dicta sunt (i7ai2 irpórepov eip-qp.€va) : rrpoeipi)p.éva NbP2LbMb 42.21 optimi (i7ai3 Kpanaroi) : Kpelrrovs NhP2LbMb 44.14 similiter (17626 op-olios) : + ry àvbpela P2LbMb est : ante circa tristicias NbP2LbMb eisdem ipsis (roïs avroîs) : tovtols NhP2LbMb 44.15 mmc (17628 vvv) : om. LbMb 44.16 et corporales et animales (17628-29 Kal alou)p,aTtKal Kal al i^vx^Kat) : ai t/iv^iKat Kal ai (om. Mb) acvp.aTiKal ?7bP2LbAfb 45.8 vel (i8ai2 r¡) : Kal NbP2LbMb 45.12 in (i8ai6 cf. vaiK¿v Pb0b) : Kal praem. cett. 46.28 si (18626 et) : irrl LbMb et èrrl Pb 46.29 quam2 (18627 • om- NbP2LbMb 47-4 Neque inconti­ nens (18630 ou8’ aKÓXaaros) : ¿KÓXaaros 8c P2LbMb 47.7 absencia (18633 tt¡ ¿rrovaía Kb0b) ’. -|- /cat rá) ¿rréxeadai cett. 48-9 facile (i9a25 p¿8iov) : paov N^P^Lh 48.17 et (T9a34 *<«) : om- P2LbMb XLVin ETHICA NICOMACHEA 2. Loci in quibus Ethica vetus cum Ob et quibusdam aliis stat. 23.18 aliquid (ioa8 rt ObNbP2) : om. cett. 24.17 indicare (10329 to Kpîvai.) : SiaKpîvat KbMb 25.6 sic (lobio ovra) Ob?¿bP2) : avrá> cett. 25.8 de­ lectabile (iobi2 77SÔ Ob2Vb) : 4- Kai KaXov AbPb : + 7} 70 KaXov P2LWb 27.12 operaciones autem (lib2 ai 8¿ irpágets) : Jiare Kal v ovOév pr.m.Lb : ovOèv qpâ>v Mb 30.4 operabilibus (12331 TrpaKTwv) : Kal praem. K*P* 31.24 eorum que (13310 iw) : ¿k praem. KbPbMb 32.8 alii autem aliter (13321 aAA

JibPb 32 .22 autem.1 (13b! 8«) : ovv KbPbLb : yovv JkTb 33.15 quorum (i3b2O <5i>) : aw Kal KbNbP2 : a>v 8è Asp. : om. Pb 35.13 mala facere (i4b4 KaKa ttolcÍv) : KaKoiToteîv KbPbLbMh 36.9 fini (i4b2l r£ reXei PbOb) : r

v 8è Ka0' eKaerra Ob vel TÓJV kg.6' CKaara 8e Pb, sec.m.P2,sec.m.Lb) : ko.0’ «xam Se KbLb : tójv Se xaG’ eKaara 8è Mb : om. NbP2 37.15 liberales (15320 ¿Xevdepioi) : eXevdepot 7íbMb 39.4 utique (i5b23 817) : 8è KbP2Z,bA7b 39.19 contrarius (1633 ¿vavrlos) ■ evavrtojs A'bLb 39.20 quidem (1634 pèv Pb0b) : 4- o$v cett. 40.16 boni (i6a28 KaXov) : Sta praem. 41.23-24 qui ... feruntur (x6b24~25 01 ... (frepóptevot : (rà êrjpla ...) fiepopeva KbPbLbMb 42.14 autem1 (lyaô 8è ObP2Mb) : 8-q cett. 43.16 et (17b! «at PbOb) : om. cett. 43.22 utique (i7b7 S17 ObNbP2) : 8¿ LbMb : St) KbPb, sec.m.Lb 44.22 talibus (i7b34 tcíJf ToiovTQjv PbOb) : To)v ruyovrcov cett. 45.9 desiderabilium (x8ai3 «ttiOvp,T)Tv NhLbMb 46.26 aut non ut oportet (x8b24 rj py ai? 8eî ObNbP2) : 17 p-q rj M Kb : rj py bec r¡ a> (4pr[ Mb] 8et LbAfb : 7} Pb 46.28 in (i8b25 ¿v PbOb) : eviois cett. 3. Loci in quibus Ethica vetus cum Ob solo stat. 24.17 qualibus (10330 ttoíov 0b) : ttolov cett. 25-5 ea que delectabilia (iobg rà rfica Ob) : 4~ ^a'L KaXà NbP2 : 4“ Kal rà. KaXà hic KbPb, ante lobio Trávra Mb : rà KaXà Kal praem. Lb 27.7 (IIa32 Kai ^b) • KaL an^ invo­ luntaria Kb : om. cett. 29.15 eligendum (12314 npoaiperéov 0b) : Trpoatperóv cett. 3O.17 non credimus enim (I2bio ¿.TuaTovpev yáp ob) : amorouvres cett. 32.15 existentibus (13328 ovatv (9b) : om. cett. 32.20 existons (13333 ivv 0b, sec.m.Lb) : ov {in versu 13332 to airovbaîov pro o axrovbatos) Kb : om. cett. 36.6 si (i4bi9 el 0b) : 17 cett. 37.22 non (15328 ov Ob) : où8è cett. 39.12 iste (i5b3i oíros 0b) : ovra)s KbPb : ovtojs ovtos cett. 39.13 Qua­ propter (i5b32 8to 0b) : 4- Kal cett. 41.4 autem (i6b3 8e 0b) : + Kal cett. 41.8 autem (i6b8 8’ 0b) : 8i) cett. 45.11 his (i8ai5 tovtois Ob) potius quam rocovrocs cett. (vide Indicem Latino-graecum, s.v. hic, talis) huic (i8ai6 Tovrip 0b, sec.m.Lb) : tovtojv cett. 46.16 quedam quibusdam (i8bi4 evia Tl > 5. Menda codicis Ob quae Ethica vetus non habet. 24.4 autem (loaiy 8’) : t’ Ob 26.11 autem (na8 LbP2} non loco KbPb) : re 0b : om. NbMb 36.13 et genus (14626-27 tó tç yévos NbP2LbMb) : to y¿vos .K13 : tov&* tbs Pb : to re d>$ Ob 45.16 autem (i8a22 8’) : om. ObN, pr.m.P2 46.25 in (i8b23 tój) : to ObMb {om. Nb) 46.26 in (18623 tû) ; to ObNb 46.29 et (18627 xai) : om. Ob 47.21 neque2 (i9ai4 ovt’ Kb, vel oiîæ PbNbP2LbMb) : om 3‘ 6. Loci in quibus Ethica vetus a codice Ob dissentit et cum aliis consentit. 28.15 volumus (11628 fiovXóiieda Mb) : 4- /xèv cett. 32.23 autem (1363 ôè Mb) : 817 cett. 33.4-5 et si non operari — in nobis2 (13610-11 Kat el to p/rj irparrtcv — €' rjp-îv : om. KbPbOb (33.4 malum existens etiam om. Kb} 34.6 aliquis (i4a3 tl$ N^P2, ante èartv Pb} : om. cett. 34.7 taies (i4a4 ToiovTovs LbMb>) : tocovtov cett. 34.21 accipere (i4ai8 Xafieîv O1O2B1B2) : fiaXeîv codd. 35.13 nullus (1463 /ujBek) : gif, oùfleis KbPbOb 36.12 dic­ tum est (14626 etpT/Tac P2Mb) : -|- -r¡piv cett. (17 p*v Kb) 36.14 et1 (14628 jcai 06Vb) : om. cett. 37.22 si (i5a2g et Php^P2} : t¡ LbMb : om. KbOb 38.1 qui (i5a32 atPbNbP2) : om. cett. circa, (-rrepc Pb) : napa cett. 38.2 autem (I5a33 8e Mb) : 8rj cett. 38.7 circa (1563 nepe Pb,pr.m.Mb): Trapa, cett. 38.15 suffert (15612 vnopevet PbNbP2) : viropcveî cett. 40.12 Polidamas (i6a23 ïloXvbâpas Pb, pr.m.Lb) : ITovXvSâpas cett. 40.19 in tantum quod (i6a3i oaep) : oaoc KbPbOb 42.6 timere (16632 ^ofieîaOac LbMb) : 8ià to praem. cett. 47.6 tristiciam (18632 rr¡v Xvttt¡v Mb) : 4- 8è cett. 47.23 Quecumque (içaiô ocra PbNbPzLbMb, marg. Ob} : a KbOb 47.25 cupit (igai? opéyerac P2) : ope^erat cett. De interpretis codice Graeco codici Ob coniunctissimo. Patet ergo codicem quo Ethicae veteris interpres usus est codici 0b coniunctissimum esse, quod maxime demonstratur eo quod Ethicae veteris exemplum Graecum ut codex Ob classem mutat, cum in libro II sit secundae classis, in III autem primae L ETHICA NICOMACHEA classis, sed etiam confirmatur eo quod Ethica vetus cum codice 0b solo saepius stat (quindecies in libro II, octo decies in libro III). De interpretis in scribendo libertate. Ut tamen de codice Graeco ab Ethicae veteris interprete usurpato probe indicemus, animadvertendum est interpretem, etsi plerumque verbum pro verbo reddidit, quandam tamen libertatem tenuisse. Ne ergo codici Graeco imputemur lectiones quae interpretis licentiae de verbis Latinis tribuendae sunt, quae frequentius sibi permisit interpres adnotare non inutile est. Quaedam verba (de particulis velut av, ye, re taceo), quae forsitan re­ dundare putaverit, plus quam semel omisit, non solum tis (vide Indicem Graeco latinum, s.v.), sed etiam alia, velut : 25.26 « dicitur » (iob3o jSoiiÀerai Xéyeaôai) ; 32.21 « fit » (i3a34 eoiKC ytveadai) ; 46.25 « Eorum ... qui talia diligunt » (i8b22 twv ... piXoroiovraiv Xeyop.iv animadvertendum est decretistam librum III Ethicorum sub nomine libri « secundi » laudare, quo confirmatur eum Ethicam veterem solam cognovisse. Paulo vero post, alter decretista, Laurentius Hispanus, qui ante 1215 Bononiae Apparatum ad Decretum confecit, et ipse 1 Vide A. Schneider, Die abendlandische Spekulation des zwolften Jahrhunderts in ihrem Verhàltnis zur aristotelischen und jüdisch-arabischen Philosophie («Beitrâge z. Gesch. d. Philos, d. Mittelalters » XVII,4, Münster i. W. 1915), pp. 67-70. 2 Vide R. A. Gauthier, Aristote. L’Éthique à Nicomaque, t. I, Première partie, In.tr., Louvain 1970, p. 112, adn. 90. 3 Cf. S. Kuttner, Repertorium der Kanonistik (1140-1234). Prodromus corporis Glossarum. I (« Studi e testi» LXXI), Città dei Vaticano 1937, p. 36. TRANSL. ANTIQUISSIMA : ' ETHICA VETUS ’ LVII Ethicam veterem adfert cum de actionibus coactione factis agit, quae dici solent non voluntariae « supple : simpliciter. Aristotiles tamen contradicit in ethicis, quia opera coactorum non sunt voluntaria simpliciter, voluntaria autem secundum quid » (vide 24.5-6) L Eodem fere tempore, Alexander Nequam in libro qui Speculum speculationum inscribitur, circa annum 1213 confecto, Ethicam veterem bis laudavit12, et Alfredus Anglicus, in eo libro qui De motu cordis inscribitur, quem circiter annos 1210-1215 « ad magistrum magnum Alexandrum Nequam » misit, verba Ethicae veteris ter adtulit ; bis enim definitionem violenti, auctoris nomine reticito, laudat : « Vio­ lentum vero dicimus cuius exterius est principium nichil confe­ rente vim passo » (vide 25.11-13), et semel Aristotelem sub nomine « Ethici » laudat : « Ethicus enim in anima tria fieri opinatur : potentiam, passionem, habitum» (vide 11.14-15) 3. Usum ergo edicto consecravisse videtur mense augusto anni 1215 Robertus de Courson, cardinalis legatus, qui, cum rationem lecturarum in facultate artium Lutetiae Parisiorum habendarum ediceret, praescripsit : « Non legant in festivis diebus nisi phi­ losophos et rhetoricas, et quadruvialia, et barbarismum, et 1 Cf. S. Kuttner, Kanonistische Schuldlehre von Gratian bis auf die Dekretalen Gregors IX (« Studi e testi » LXXV), Città del Vaticano 1935, p. 49. 2 Vide D. A. Callus, Introduction of Aristotelian Learning to Oxford (« Pro­ ceedings of the British Academy, vol. XXIX», communicated Nov. 1943), London s.a., p. 10. In eo libro qui De naturis rerum inscribitur, circa annos 1197-1204 confecto, Alexander Nequam sub nomine Aristotelis quasdam sen­ tentias morales laudat : « O quam compendiose tangit istos Aristoteles ; ambi­ tiosos, inquit, liberales esse oportet » ; « ut docet Aristoteles, omnis arrogans odiosus est» (ed. Th. Wright, London 1863, pp. 321 et 343) ; quarum ultima non Aristotelis, sed Libri Proverbiorum XVI,5 :« Abominatio Domini est omnis arrogans », aut potius Ciceronis est : « omnis arrogantia odiosa est » (In Q. Caecilium divinatio, c. XI § 36 ; ed. Müller, Lipsiae 1894, M. Tulli Cice­ ronis Scripta... Partis II vol. I, p. 110,12-13), ab Augustino tamen laudata est quasi « cuiusdam saecularis auctoris verba » (In loannis euangelium LVIII.3 ; P.L. 35, 1793) ; prima quoque, si de re magis quam de verbis curamus, fami­ liaris est scriptoribus latinis qui in « largitores » invehunt. 3 Cf. Cl. Baeumker, Die Stellung des Alfred von Sareshel (Alfredus Anglicus) und seiner Schrift De motu cordis in der Wissenschaft des beginnenden XIII. Jahrhunderts (« Sitzungsber. d. kôn. Bayer. Ak. d. W., Philos.-philol. u. hist. Kl., 1913,9»), München 1913, p. 47; Id., Des Alfred von Sareshel (Alfredus 'Anglicus) Schrift De motu cordis («Beitrage z. Gesch. d. Philos, d. Mittelalters » XXIII,1-2), Münster i.W. 1923, pp. 36, 54 et 90. In hoc ultimo opere librum De motu cordis circa annum 1210 potius quam circa annum 1215 confectum esse existimavit vir doctus (p. VII, adn. 4). ETHICA NICOMACHEA LVIII ethicam, si placet, et quartum topichorum »1 ; nam « ethica », quam exponi permisit, Ethica vetus esse videtur. Nil mirum ergo si post annum 1215 Ethica vetus a theologis saepius lau­ datur, a Guidone de Orchellis circa annos 1215-1220 semel : « Teste enim Aristotele, in virtute scire parum operatur, velle autem omne » (vide IO.23-II.2) 2, sed a Guillelmo Antessiodurensi circiter annos 1220-1225 plus quam vicies (notatione dignum est Guillelmum non verba codicum antiquiorum AyOs, sed iam verba codicis Qh et codicum deteriorum habere) 3. CAPITULUM II DE TRANSLATIONE ANTIQUIORE A DE TRANSLATIONE LIBRI I sive ' Ethica nova ’ i. De codicibus recensendis Librum primum Ethicorum Nicomacheorum in latinum sermonem primum translatum seu Ethicam novam ex toto vel ex parte adservant codices quadraginta, quos infra enu­ merabo. 1 Cf. H. Denifle et Aem. Chatelain, Chartularium Universitatis Parisiensis, t. I, Parisiis 1889, p. 78. 2 Vide D. et O. Van den Eynde, Guidonis de Orchellis Tractatus de Sacra­ mentis et eius Summa de sacramentis et officiis Ecclesiae, St. Bonaventure, N.Y., 1953, p. 140 ; L. Hódl, Die Geschichte der scholastischen Literatur und der Théo­ logie der Schlüsselgewalt. 1. Teii («Beitrage z. Gesch. d. Philos, u. Theol. des Mittelalters » XXXVIII, 4), Münster West. 1960, p. 367. 3 Guillelmus Antessiodurensis, Summa aurea, lib. II, tr. XX, c. 2, q. 2 (cod. Paris, B.N. lat. 15739, f. 83™ ; ed. Pigouchet, Paris 1500, f. 78ra) : « ... si alicuius commodi causa, blanditor » (vide 18.18 cum adn. latina) ; cf. etiam ed. Pigouchet, fí. 63’% 8ort>, 9orb, 97™, 97rb, ioirt>, 126™, I20vb(bis), i29ra, T3ora, i54Vd, I55vh> i6iva, 181ra, i8iva, i82rb, i84rb'va, i89rt>, i92va, 205™, 20$™. TRANSL. ANTIQUIOR : LIBER I LIX Litterae vel signa in marginibus adposita haec significant : tt = Ethicam novam totam (vel partem quam habet codex) contuli. * = codicem ipsum inspexi. = photographiis minoribus usus sum. Uniuscuiusque codicis descriptioni, uncis quadratis inclusum, adieci numerum quo in huius corporis primis voluminibus, quae « Aristoteles Latinus. Codices », inscribuntur, codex signatus est (signa superposita significant : 1 = Pars prior ; 2 = Pars posterior ; s = Supplementa altera). ft Aw *]]Qy *tt Qj *tt Qk tf Kp tt QP tt Q<1 tt Qr tt Qs i. Abrincensis, bibi, munie., 232, f. 73r-77r : saec. XIII, ex monasterio S. Michaelis in Periculo Maris. [A.L.1 408] Haec codicis pars alia manp et alio tempore scripta est atque illa quae Ethicam veterem continet, cf. supra, p. xvir, et re vera alius est codex, quem propterea alio siglo designavi. 2. Audomarensis, bibi, munie., 598, f. 25ir-257r : saec. XIIIex-, ex monasterio S. Bertini Audomarensi. [A.L.1 426] Eadem manus exaratus est atque Ethica vetus, quae superius habe­ tur ; inscriptio : « Incipit nova ethica ». 3- Audomarensis, bibi, munie., 620, f. ir-iv : saec. XIII, ex monasterio S. Bertini Audomarensi. [A.L.1 430] Unum tantum folium alicuius codicis perditi, quod codici huic ut antefolium adpositum est ; Ethicae novae (alia manu atque Ethica vetus quae in fine codicis habetur scriptae) finem praebet, ab 89.12 « ad eos quodeumque » ; subscriptio : « Explicit nova ethica aristotilis quam transtulit magister michael scotus de greco eloquio In Latinum ». 4. Audomarensis, bibi, munie., 625, f. i8v-23r: saec. XIII, manu Anglica exaratus, ex monasterio S. Bertini Audomarensi. [A.L.1 432] Eadem manu atque Ethica vetus quae insequitur ; subscriptio : « explicit primus liber monostice aristotilis ». 5. Bernensis, bibi, urbicae, A 91, f. 2r-ior duodecimae partis codicis, a librario Gallico exaratus, saec. XIII. [A.L.2 1151] b. Berolinensis, bibl. Germ. Pubi., lat. Qu. 341, f. 3ir-37v (antiquiore computatione 32-38 in imis fol. sign.), a librario Germanico, ut videtur, exaratus, saec. XIIIex[A.L.1 822] 7- Cantabrigiensis, Coll. Gonv. et Caii, 341/537, f. 180^190^ : saec. XIIIex. [A.L.1 226] Ethica nova eadem manu atque Ethica vetus quae insequitur longis lineis scripta est. 8- Cantabrigiensis, Coll. Gonv. et Caii, 458 /396, f. 63r~72r, olim Abbatis deBegeham ( = Bayham, Sussex), saec. XIIIex[A.L.1 22g] Inscriptio manu saec. XV : Liber Eticorum novus ; subscriptio : « Explicit » [+ manu saec. XV : « liber Eticorum Novum » (!)]. 9. Cantabrigiensis, Coll. Gonv. et Caii, 494/263, f. 2iov-2i6v, a librario Anglico exaratus, saec. XIIIex[A.L.1 236] p LX tt Kk 10. *tt Qi 11. ft Kr 12. tt Qv 13. tt Qw 14. ff Wo 15. *tts* 16. *ttAV 17. tt ¿y 18. ttio ig. tt 20. tt My 21. ff No 22. *tf Ki 23. ETHICA NICOMACHEA Ethica nova eadem manu atque Ethica vetus quae in superioribus fol. habetur scripta est ; subscriptio : « Explicit primus liber Ethi­ corum ». Cantabrigiensis, Coll. S. Johannis, 120 (olim E. 17), f. i84™-i86ra, saec. XIIIex[A.L.S 2037] Excerpta tantum. Carolopolitanus, bibi, munie., 39, f. I34r-I4ir (fol. in codice sign. non sunt et in A.L. false computata), saec. XIII. [A.L.1 465] Subscriptio : « Explicit primus liber monochie Aristotilis ». Cremifanensis, bibi, monasterii, 123, f. 23iv-238r : saec. XIII. [A.L.1 52] Eadem manu scripta est atque Ethica vetus quae insequitur. Erfordiensis, bibi, urbicae, Ampl. Fol. 39, f. 2Óor-2ógr : saec. XIIIex[A.L.1 873] Florentinus, bibi. Laur., Ashburnham 1557, f. 5r-i8v : saec. XIIIex [A.L? 1331] Eadem manu atque Ethica vetus quae sequitur ; subscriptio Ethicae novae : « Explicit ethica nova ». Guelferbytanus, bibi, ducalis, 577 Helmst., f. I48r-I5iv, a librario Gallico exaratus : saec. XIII. [A.L.1 942] Subscriptio : « Explicit L. Ius Philosophie moralis ». Laudunensis, bibi, munie., 433, f. 225r-233r : saec. XIIF* [A.L.1 484] Laudunensis, bibi, munie,, 435bts, f. I55r-ió2r: saec. XIII. [A.L.1 487] Subscriptio : « Explicit Nova ethica ». Londinensis, mus. Britann., Regius 12. D. II, f. 209»’ : saec. XIII. [A.L.1 311] Librarius 25 tantum Ethicae novae versus descripsit (usque ad 66.7 « cognicio eius»), ceteris de industria omissis (cum f. 2ogv non nisi adnotationes logicas habeat). Londinensis, mus. Britann., Regius 12. D. XIV, f. i5Or-i52r, saec. XIIIex [A.L.1,5 312^ Londinensis, mus. Britann., Regius 12. F. XIX, postfolium : saec. XIII. [A.L.1 316J Duo folia cuiusdam Ethicae novae codicis, quae habent Aristotelis verba a 84.g « propter spem », ad 94.9 « plantativum ». Monacensis, bibi. pubi. Bavaricae, clm. 9678, f. i2r-i7v : saec. XIII. [A.L.1 10451 Norimbergensis, bibi, munie., Cent. V, 59, f. z^^r-¿b2x : saec. XIII. [A.L,1 1091] Inscriptio (rubr.) : « L. 1 nove eticorum » /in summo folio : « nove etice »). Parisinus, bibi. Arsenalis, 812, f. 5V-9V : saec. XIIIex[A.L.LS 513J Codex, f.ir-93v, librum Ethicorum a Roberto Grosseteste translatum et ab Anonymo recognitum ab exemplari parisiaco descripsit ; sed quia exemplaris Parisiaci peciam secundam habere forsitan non po­ tuerit, librarius, post peciam primam perfectam completamque, f. 5vlin. 14 « felicitatem omnia existere », Aristotelis verba a quodam Ethicae novae et veteris codice descripsit ; codex ergo finem Ethicae fi rf> rl> fi fi fi fi LXI TRANSL. ANTIQUIOR : LIBER I *tt Pz *tt Qz *tt Pf * tt Ql *tt Kf *tt Av *tt2w *ttÔw *tt^ *tt^ * tt *tt Kj novae (a 80.15 « subhiisque dicta sunt, f. 5V lin. 14) et initium Ethicae veteris usque ad 8.20 (cf. supra, p. xix) habet ; deinde vero libra­ rius a pecia tertia textus recogniti Aristotelis verba rursus descripsit (quae pecia a 8.12 « Signum » incipit, sed librarius per imprudentiam Ethicam veterem paulo ultra scribere perrexit). 24. Parisinus, bibi. Mazar., 3470, f. 282vb-293va ; saec. XIII. [A.L.1 532; Eadem manu atque Ethica vetus quae superius habetur. 25. Parisinus, bibl. nation., lat. 3572, f. 2O2r-2O4r : saec. XIIIex[A.L.1 54L Eadem manu atque Ethica vetus quae insequitur ; subscriptio : « Explicit Nova Ethica ». 26. Parisinus, bibl. nation., lat. 6293, f. I44r-i53r : saec. XIIIex[A.L.1 550I Eadem manu atque Ethica vetus quae insequitur ; inscriptio : « Li­ ber primus ». 27. Parisinus, bibl. nation., lat. 6569, f. 2gr~34r, a librario Gallico exaratus : saec. Xnimed[A.L.1 591] Eadem manu atque Ethica vetus quae insequitur ; subscriptio : « Explicit liber Nove ethice ». 28. Parisinus, bibl. nation., lat. 6576, f. ió3v-i72r, a librario Anglico exaratus : saec. XIII. [A.L.1 593] Eadem manu atque Ethica vetus quae insequitur ; inscriptio : « Incipit liber ethicorum » ; subscriptio : « Explicit primus liber Eticorum Aristotilis ». 29- Parisinus, bibl. nation., lat. 11116, f. I24r-i3iv : saec. XIII. [A.L.1 616J 30. Parisinus, bibl. nation., lat. 12950, f. iO3r-mr : saec. XIII. [A.L.1 622] 31. Parisinus, bibl. nation., lat. 13937, f. i55r-i6zT : saec. XIII. [A.L.1 629] 32. Patavinus, bibi. Anton., XVII, 370, f. Bv sup, col. a : saec. XIIIex[A.L.2 1503] Hab. tantum 24 ultimas lineas Ethicae novae, a 94.2 « autem in ani­ ma nichil minus » ; cf. supra, pp. xix-xx. 33. Vaticanus, bibi. Apostol., Borgh. 108, f. 252r-202r : saec. XIIIex[A.L.M 1728] Alia manu scripta est Ethica nova, alia Ethica vetus quae sequitur et alia Ethica Borghesiana (cf. infra, p. cx). De alia translatione de fine nove ethice, vide infra pp. cxlvii-cli. 34. Vaticanus, bibi. Apostol., Palat, lat. 986, f. i85r-i9ov, a librario Italico exaratus : saec. XIIIex[A.L.2 1772] Eadem manu atque Ethica vetus quae insequitur ; inscriptio : « In­ cipit primus liber ethicorum » ; subscriptio : « Explicit primus liber». 35. Vaticanus, bibi. Apostol., Palat, lat. 988, f. 2i6r-222v : saec. XIII [A.L.2 1774] Eadem manu ac prior pais Ethicae veteris quae insequitur (cf. supra, p. xx) ; subscriptio : « Explicit primus liber ethicorum. Deo gratias ». 36 Vaticanus, bibi. Apostol., Vat. lat. 3070, f. 38r~43r, a librario Italico exaratus : saec. XIII. [A.L.2 1886] f f f f> f> videtur, exaratus : saec. XIII. [A.L.1 96] Explicit ex abrupto post verba « directus est magis» (84.12) ; in­ scriptio : « Incipit primus liber ethice aristotilis phylosophi » ; in marginibus, sed ipsius librarii manu, adpositae sunt non nullae cor­ rectiones et adnotationes (nota «di. » divisiones textus indicat). 38. Vindobonbnsis, bibl. nation., 2370, f. i56r-i6ov : saec. XIII'11[A.L.1 114] Eadem manu atque Ethica vetus quae superius habetur. 39- VINDOCINENSIS, bibi, munie., 171, f. i66r-i72r, a librario Gallico festinanter exaratus, saec. XIII. [A.L.1 784] In hoc codice non nisi casu compacta sunt non nulla Aristotelis opera nec non Commentatorum, quae alia et alia manu alio et alio tempo­ re scripta sunt ; eadem tamen manu scripta est Ethica nova atque Ethica vetus quae insequitur (animadvertendum est duobus mi­ nimum in locis, 79.2 ante « Meminisse », et 81.16 ante « Pluribus », verbum « país » interpositum divisionem textus indicare) ; inscriptio, manu posteriore : « Hic est liber ethice nove ». 40. Yalensis sive Neo-Portuen$is, bibi. Marstonianae, 11, f. 52r-57r, longis lineis a librario Germanico, ut videtur, exaratus : saec. XIIIex[A.L.S 2013] Eadem manu atque Ethica vetus quae insequitur. Codex praeterea unus, qui in huius corporis catalogo codicum Aristotelicorum Latinorum recensitus erat, deperditus est, hic est codex Mettensis, bibi, municipalis, 269, saec. XIII (A.L.x,s49i). 2. De codicibus recte aestimandis De codicibus melioris notae. Ad codices melioris notae reperiendos, omnes locos recensui in quibus pauci tantum codices cum Ethicorum Nicomacheorum verbis consentiunt, quorum testes sunt codices Graeci et praecipue codex 0b, cuius classis fuit codex quo Ethicae novae interpres usus est (vide infra, p. xcvi-c). In libri priore parte (65.1-84.12). Cum tamen codex Vq, qui optimus esse apparebit, post verba 84.12 « directus est magis » (pro « magnis ») desit, separatim priorem Ethicae novae partem (65.1-84.12), quam habet codex Vq, et alteram partem (84.12-95.6), pro qua codex Vq deest, investigandas esse duxi. Hos igitur locos in priore parte recensui (correctiones secunda manu adpositas neglexi ; de signis, vide quae supra, p. xxi, praenotavi) : TRANSL. ANTIQUIOR : LIBER I LXIII 65.10 artibus KpKrPzQo : actibus cett. 65.15 hec KpQlQr : hee cett. 65.16 et] om. Wo 65.i8 sunt Qv LoQxQyRh : post desiderabiliores Aw KjQlQpYm: autem, vel om. cett. 66.i sequitur VqQv PtQqQrQy ■. secuntur cett. esse fines Qp : inv. cett. (fines om. Ym) 66.3 quis VqQv AwKcKpKrLoLyMyRhPlPzWqQiQmQnQsQyWo : om. cett. est QpYm : om. cett. 66.7 Ara KfKpKrLoPfPIQnQpQsQxQyQzWq : Drâ Qv1 : obsc. Dy1 : Ac, Quare, etc. cett. 66.11 autem utique QkQw : autem KcKp : utique cett. 66.12 esse AwDyKfKpPIPtQpYmQrQwQyWo : om. cett. 66.14 quo Kp PzQpYm : ante usque Qk : om. cett. enim] autem Qo (om. QlQrQw) 66.16 Utentem VqQw : Utilitatem cett. 66.17 autem QwQx : + et cett. 66.19-20 idem est uni VqDy : idem uni PtQr : uni idem est, uni et eidem, etc., cett. 67.1 Supposicio Vq : Supposito cett. 67.2 Dicetur LoQoQpYm : Dicitur cett. 67.3 sic] om. K/Pl 67.5 scrutatur Vq NoQpYmQrQs Wo : -bitur cett. 67.10 et2 Wo : om. cett. 67.11 concludere VqQv LoPtQoQwQpQrQyRhWo : + vel concludens Qm : + vel concludit Wq : -dunt, -dit cett. et placere Kp : et placare Vq NoQz : explicare, et explicare cett. 67.19 enim KjKrPz : + ex Vq : + est cett. 68.3 incontinentibus Qn : incontingentibus cett. 68.4 utile QlRhYm : non loco Qv : om. cett. 68.5 quid Kp : quod cett. 68.9 quid] quidem VqQv MyQmQo : quod cett. 68.10 fe­ licitatem QmQo : -tatis, -tas cett. 68.11 multi et] multis VqQvKjQo Wo : multi PIQlQs : multum, etc., cett. 68.13 altercantur PIPzQoQwQqQrQx WoYm: alterantur cett. qui VqQr : quidem, quia cett. 68.19 mul­ ta hec Vq AwDyKpPlQmQrQwQxQyWo : inv. cett. 68.20 bona KcKpQw : bonum, boni cett. 68.21 opiniones VqQv DyPtQmQoQwMyRhQrQsQyWo : hee praem. cett. est] esse Vq : sunt + est Qv : sunt + esse QsLo*Qx* : sunt cett. 69.3 ad] que pvaem. KfPzQiQlQx 69.4 est iter DyKc KfKjKpKrLo*NoPfPlPtPzQnQxWq : est omni, est enim, iter esset, etc., cett. 69.5 vel (aut) AwKfNoPfPtPzQkQlQpYm : et cett. quidem igitur VqQv MyRhPlQqWo : igitur quidem QoQy : quidem LoPtQw : igitur, autem, om. cett. 69.8 instructum esse bene LoPlQy : instructum bene esse, etc., cett. 69.10 hoc1 QkQlQoQwMyRhQz : om. cett. 69.13 vere optimus MyRhQlQp : vere non loco cett. 69.14 obaudit (hoc praem., sed exp.) Qk : hoc audit cett. 69.16 Nos VqQv QmQrQy : Nunc cett. dicimus Vq QmQr : dicemus AwQzWo : ad id dicimus Qn : dicimus id Qy : dicemus ad id Kf : id dicamus Pf : ad id, etc., cett. 70.2 Qui Vq Qy : quia Qq : om. cett. 70.3 enim Pt : autem cett. 70-5 Qui] Vq Qw : Quin Qy : Quidam IQr : om. cett. quidem igitur NoQsQpYm : quidem, quidem enim, etc., cett. 70.7 grati autem Vq, ¿Qv1 : graciantur, gloriantur, etc., cett. 70.8 auctores Vq Qr : autores vel haustores Qm : austores, haustores cett. vite pene KfKkPzWqQxQz : inv., vel vite non loco, cett. 70.13 credant VqQv DyNoPfQpYmQrQsQwMy RhQxQzWo : credamus cett. 70.13 enim KfKjKkKrQiQlQrQz : 4- et cett. 70.15 melior Vq KfLo : melius cett. 70.17 inperfeccior Qv A wLoPtQy Wo : -fecciora, -fectorum cett. 70.18 habentem Vq PtQoQrWo : habentes cett. 70.20 posicionem KpPzWqWo : pôm DyKcKfLoNoPtQmQs : pocionem, pota­ tionem cett. 71.1 est KpQxQn : post contemplativa KcWo : om. cett. 71.10 esse post et oportere Qv : om. cett. pro salute Pt : persolute, persol­ vere, absolute cett. 71.14 numerorum VqQv DyKfLoPzQoQpYmQqWo : neruorum Qy : numero Qr : numerum cett. ydeam QpYm\ ydeas VqQv DyLoPzQoQqQsQy : ydearum ideas Qm : om. QrWq : ydearum cett. 72.3 so­ lo KjKpKrNoPtQlQnQyQzWq : solum cett. 72.4 quoniam Kr : quidem Qv : quedam Wo : quid Dy : que Qn : om. cett. 72.9 volunt KjKrQlQwMy RhQzYmWo : voluit, voluerit cett. 72.10 si in per se homine] semper se homine Vq : si per se hominis QvNoQm : semper enim de homine cett. (semper LXIV ETHICA NICOMACHEA enim om. QpYm) 72,12 differunt VqQv DyKjKrPtQiQmQnQoQwQqQy : dif num fert cett. ita QpYm : om. celt. ara] rara Vq : nunc QP : non cett. (vel praem. Qv : om. DyKfLoQoQqRhYm) 72.13 perpetuum essendo VqLo : per­ petuando, perpetuum eundo cett. si Vq PtQr : sicut, set cett. 72.15 Pithagorici Vq PIPtQnQw : Pita-, Picta- cett. 72.16 quos VqKjKr: quod, quid, quidem, etc., cett. 73.6 ab utilibus que secundum se Qw : que sec. se ab u. KjQkQl : sec. se ab u. MyRh : que ab u. sec. se cett. 73.7 unam Ql : post ydeam Pf : om. cett. 73.9 voluptates QwRhQz : voluptas cett. 73.10 quidem] om. KpNoQr 73. n bonis VqQv : bona, bonum cett. 73 .12 prêter Qv AwMyRhPt : prêter ... vel propter Qi : propter cett. ydeam Aw : ydeas cett. 73.14 apparere VqQv KcKfLoMyRhQmQoQqQrQsQxWo : aptare, adaptare, etc., cett. 73.17 quid Ql : quod, vel om., cett. unam QvNoQsPzWqQiQlQmQwQy : primam QvWo : unam et piimam Kj*LoPlQo Qq : om. cett. 74.5 erit philosophie QlQo : erit proferre ?Qm : inv. cett. 74.6 separabilej + ipsum quod ... secundum se Qk 74.7 tale queritur] tale quare VqQvQo : queritur tale qua Qk : tale quale cett, 74.8 esse loco Qw : non loco, vel om., cett. 74.12 bonum PIQsYm : bene cett. 74.16 co­ gnoscens Qv QqQwMyRh : -centes cett. 75.1 Quid Aw : Quod cett. 75.8 non QpYm : om. cett. 75.10 hoc LoPf : non loco NoQsQpYm : hec Qq : illud Kc : illud non loco Qz : om. cett. 75.14 perfectum Vq : -tius, -tus cett. 76.1 autarchia VqQvAw : aucharchia Qi : auchichia Qm : atarchia Dy : eutarchia, etc., cett. 76.7 procedet Vq PtQqQsWo : procederet LoYm : procedit cett. 76.9 Tale DyKjQlQnRh : Talem cett. 76.12 supei augmentado Qv LoPIQp : superagmentario Qo : -tato cett. 77.1 autem KfLoPlPtPz WqQlQpYmQoQq : om., vel tamen suppl., cett. 77-3 structori VqQv QoQs : -ris, -rum cett. omni artifici VqQv Kc-Qo : omnis artifici Qm : ideo artifici Qs : omnis artificis cett. 77.6 eius Ql : om. cett. 11.q quidem QqQz : non loco, vel om., cett. 77.9 pedis KfNoPzQzWoYm : pedes cett. 77.15 et2 QnQwMyRh : quod Qr : om. cett. 77.17 aliqua QoQpYmWo : aliquam cett. autem Kp : quidem cett. quidem QpYm : om. cett. 78.2 hec videtur QpYmQw : inv. cett. 78.4 generi QvPl : gracia (gfa£n> gñi) VqQiQy : generis cett. 78.6 quidem QvQmQyWo : Quod VqKpQoQr : huius quidem, huius, etc., cett. 78.q autem2 Vq KkKpPIPzQoQrQxQz : om. cett. hanc] + autem KjPlWg 78.9 bonum Qv AwKpMyRhNoPfQnQpYmQqQs : + et cett. 78.14 neque1 QoQz : post beatum MyRh : post felicem KjKkLoPlQk QpYmQqQw : om. cett. 79.1 cooperator Qv KcNoQy : conparator, operator cett. 79.2 apponere KfNoPfQrQx : apposicione, a principio cett. (obsc. nonnulli) 79.3-4 non similiter in omnibus AwQlQqWq : non in o. s., etc., cett. 79.q utilis Qz : utile cett. 79.9 Non Vq KcPzQiQnQr : Nunc cett. 79.13 Principiorum] 4- autem Pz hec quidem AwNo : quidem hec, qui­ dem, hec ceti. 80.1 commanifesta VqQv KrLoNoPtQiQkQnQoQqQsQx : cum eo manifesta, manifesta cett. quesitorum VqQv AwDyKjNoPIPtQk QmQoQyWo : que secuntur, que sciuntur cett. 80.3 conclusione Vq Aw KfLoPlPt*QiQkQmQnQoQpYm*Wo : -nibus cett. et QpYm: om. cett. 80.4 enim AwLoQiQv : post omnia QpYm : cui cett. 80.5 bonis AwPtQlQP YmQn : bono cett. 80.7 sunt] om. KcMyRhQkQpYmQq 80.8 poni­ mus QlQz : opponimus, apponimus cett. 80.9 veterem entem QqQwMyRh : ////// Kc^PPQo* : veterum, vere entem, veteratam, etc., cett. 80.11 de Vq : dum cett. 80.12 bonis] bonorum Kp enim] autem Qk 80.13 fe­ licem Vq KcKjKpKrPlQiQkQpQsQwMyRhQy : felicem esse AwQr : felicita­ rte tem cett. 8O.14 felicitas] om. Pz 80.20 Neutros] de ut°3 Vq : ne utro3 Qi1 : /eut / / Qo1 : de utroque cett. 80.21 quidem] «]- igitur Qs TRANSL. ANTIQUIOR : LIBER I LXV omnem Kj : communem cett. 81.4 et in QiQk : in, vel in, velud cett. quidem DyKpQxQwMyRh : quidem vel quod post contingit, vel om., cett. 8I.10 fiunt MyQnQpYm : sunt KpQx : sunt vel fiunt cett. 81.15 que PIQnRh : que sunt Pl : om. cett. 81.18 delectabilia8 VqQv KcKjKpQxLoQi QkQmQn : delectabilia simpliciter Aw : bona delectabilia Qz ; de delectabili Qy : bona, eligibilia cett. 81.19 virtutem QoNoRh : virtutes cett. 81.23 uti­ que post nullus Pf \ ante nullus, vel om., cett. 82.7 bonum] -|- vero Ql 82.8 optat DyKfKjPfPIPzWqQlQpYmQnQrQwMyRh : oporteat Aw : oportet cett. 82.9 operacionibus optimis] inv. Kc 82.11 autem tamen VqQv* LoNoQoQsQy : autem tunc, autem non, autem, tamen cett. 82.12 operari bona] inv. No : bonum operari Ki 82.14 per] om. KiKjPfPtQmQrQsWq enim] autem KkPzWq [om. QpYmQq) 82.18 optimi QpYmQy : filii praem. vel add. cett. 82.19 videtur KjKkQlQp YmQz : videbitur cett. 88.4 ad­ venit QkQqQsQwMyRhQyWq : adinvenit, advenire, etc., cett. deorum KiKpQxQiWo : de eorum Vq QmQnQy : de ... eorum Qw : decorum, dictorum cett. 83.10 quid KpQx : quidem, etc., cett. 83.12 et] om. KkQwMyRh 83.15 autem] + et KcKiMyRh 83.18 erit utique] inv. QiQoQwWq 83.19 enim Qv*AwKjKpPf*QpYmQwQzWq : autem, om., cett. 84.7 cau­ sam post est VqQv*KiLo*Qo : post hanc cett. 84.9 Indiget QxYm : indigens Qr : indigent No : Indigni cett. 84.10 quidem] om. AwDyKcKkKp LxMyRhPlQiQkQm Wq 81.1 Ergo in 166 locis quos investigavi, lectiones quae cum Ethi­ corum Nicomacheorum verbis Graecis perfecte consentiunt (quas primo numerabo) vel eis proxime accedunt (quas secundo inter uncos rotundos numerabo) habent codices : Vq 41(3-14) Qv 26(4-14) QP 32(4- 5) Ym 31(4- 6) Qo 25(4-10) 0® 28(4- 5) 27(4- 3) Qy 2i(4- 9) Kp 26(4- 3) Qr 25(4- 4) Wo 25(4- 4) Lo 20(4- 8) Pl 24(4- 2) = 55 = 40 = 37 = 37 = 35 = 33 = 30 = 30 = 29 = 29 = 29 = 28 = 26 My 21(4- 4) Ql 22(4- 3) Qm 14(4-11) Pt I9(+ 5) Qs I7(+ 7) Aw i8(-j- 4) Kj i6(-|- 6) No 18(4- 4) Qn 18(4- 4) Qq i6(4- 5) Q* 19(4- 2) Pz 19(4- i) Qi 15(4- 4) = 25 = 25 = 25 = 24 = 24 = 22 = 22 = 22 = 22 = 21 = 21 = 20 = 19 QA 15(4-4) = 02 15(4-4) = Kf 16(4-2) = Wq 17(4-1) = Dy 12(4-5) = Kc i3(+4) = Pf io(4-3) = Kr ii(4-i) = Ki 5(4-1) = Kk 7(4-1) = Ly Lx ApQj : desunt m 19 x8 18 17 17 13 12 6/29 8 1/9 i /2 Patet ergo in hac priore parte verbis Graecis Ethicorum Nicomacheorum propius accedere codicem Vq, post eum autem codicem Qv, quem ei cognatum esse videbimus (infra, pp. lxixlxxi) ; animadvertendum est etiam codicem Qi lectiones cum Graeco congruentes habere 8/115 usque ad 78.13, a 78.13 vero 11/49 J nec mirum, nam eum ab hoc loco codici Vq proximum esse ostendam (pp. lxx-lxxi). LXVI ETHICA NICOMACHEA In secunda parte libri (84.12-95.6). Antequam tamen de codicum auctoritate dicere instituo, locos ubi pauci tantum codices cum Graeco consentiunt in secun­ da parte libri recensebo : 84.15 miserabiliter] mirabiliter KiLoQnWoYm : mirabitur cett. 85.1 cum morietur Qk : com moritur Ym : cum motur KfLxQlQnQy : commonetur cett. 85.2 dicentibus] dicent de Lo : dicit de, etc., cett. 85.8 et1 KcMyNoQp Ym : om. cett. 86.13 autem2 DyKfPfPzQlQnQpQv : om. cett. 85.14 Pa‘ 85.19 inspitres Qy : patrem, partem cett. . esse eos QpYm : inv. cett. cietur AwKpLoQiQnWo : inspiciendum cett. 86.1 quomodo QlQí : QÜO Qs : quoniam, quando, quod, questio cett. {obsc. nonnulli) 86.15 hiiLoQz 86.16 quia KcKpMyPtQlQnQiQkQsQvQz : et quia Qp : qui Wq : hiis cett, et continuissime] et certissime et continuissime Qo : KiPz : que Kf ; et cett. et u’issime Wo : et certissime cett. 86.17 eis Qi : ea cett. 87.1 bo87.2 quadrangulus DyLoPtQnQwWoWq : obsc. PlQl nus Pl : bonis cett. Qz : -lis, -lum cett. prosperitatum PfQq : obsc. KrLoWq : -tatis cett. 87.4 fiencia KfKrLxQkQvQyWq : sciencia cett. 87.7 contingencia Qv : -gere cett. 87.9 fert quis AwQw : inv. cett. 88.2 Priamicis] pro amicis AwPtQiQn : pro paucis, in paucis, paucis cett. 88.6 et2] om. AwQkQnYm magnorum et bonorum Qq : inv. cett. 88.7 consiliator (-solator KfPzf] conservator Qp : auxiliator Ym dicere felicem MyPf : dicere eum felicem Wq : inv. cett. 88.8 exterioribus] 4- bonis Ki 89-3 typo forsitan Qz : 89.4 utique LoPf : 4- eciam Qo : 4- est cett. 89.11 si et Qz : inv. cett. 89.13 quid LoPfPzWqQz : quidem, quod, quoddam, etc., cett. inv. cett. 89.16 prosperitates Kf : 89.14 non2 KjKrPtQiQnQoQpQvQzWo : om. cett. -tatibus cett. 90.1 felices2 AwKrQn*QoQvWo : om. KcKjQlQwMyRhQz : infelices ceti. contrarium] om. Qr 90.11 ad nos KiNoPtQnQrQvQy : ad eos, ad deos cett. 90.12 fiunt] sunt KpMyRh : om. Qw : non sunt cett. relacionem QoQwQp : -nes cett. 90.14 et2 AwKrLxPIPtPzQiQjQqQv : om. cett. 90.19 virilitates Ql : -tem cett. laudari QwQz : laudare cett. 91.2 enim Qz : est cett. {om. KcQy) 1virtutis KjNoQlQpYmQwMyRhQz : om. Qv : virtus cett. autem1] enim NoQr ' 91.6 autem DyKfKpPlQlWo : 4- et cett. 91.10 anime DyKpQxNoPfQrQsWq : post actus KcKfQyLx : aut, ut, om., cett. 91.12 civilis Qv : civil' QyWo : civilem, -le, cett. 91.13 le92.1 quomodo QiQz : quando, questionem, gum DyQo*Qy : legi, legis cett. etc., cett. 92.2 oculos KiKjKrQoQrQv : oculorum cett. 92.2 medicaturum] medicatorum AwKiKjKrPzQmQoQrQvQw : -torem ceti. 92.13 quod PlQo*QvQzWo : quid, quidem, que cett. 93.1 nutritis Qr : nutritivis. etc., cett. quis utique KjQoQw : inv. cett. 93.2 autem] enim Pf 93.3 quidem LoNoPf*QsQpQx : om. cett. 93.5 operari maxime Lx : inv. cett, 93.8 vel] et No : atque ?Qs 93.13 quedam natura KcKjLxPfQsQwWq : quidam natura quedam Kr : natura quedam, natura cett. 93.15 anime loco Qs : non loco cett. 93.20 et QoQwMyRhQr : om. cett. 94.4 Quomodo QoQvQy : et quomodo Pz : Quando, etc., cett. differt Qr : condidisset, etc., cett. autem2 QwRh, IKr : enim ceti. 94.n universaliter] om. DyQw 94.14 irracionabile DyKcLoPtQmQpYm : obsc. Aw : irascibile ceti. MyRh Igitur in 64 locis quos investigavi, lectiones quae cum Graeco perfecte consentiunt vel ei propius accedunt, habent codices (lectiones obscuras neglexi) : TRANSL. ANTIQUIOR : LIBER I LXVII Qv 12(4-1) = 13 ; Qo 7(+4) = II ; Qw io( + i) = II ; Qz II ; Qp 9(4.1) = 10 ; PfQr 8(4-1) = 9 ; LoQn 7(4-2) = 9 ; Wo 6(4-2) = 8 ; DyMyNo 7 ; PlQiWq 6(4-1) = 7 ; AmKrYm 5(4-2) = 7 Í Ql 6 ; KjQsQy 5(4-1) = 6 ; Kf 4(4-2) = 6 ; KiPz 3(+3) = 6 i KpRh 5 ; KcLx 4(4-1) = 5 ; PIQkQq 4 ; Qm 1(4-2) = 3 ; Qx 2 ; Qj i /35 ; ApKk o ; (VqLy desunt). Patet ergo codicem Qv, qui in priore parte a codice Vq secundus erat, in altera parte, codice Vq absente, primum locum obtinere ; hos autem sequuntur in priore parte codices QpYmQoQw, in altera parte codices QoQwQzQp. Amplius tamen addendum est quod, si lectiones non tantum numeraverimus, sed etiam ponderaverimus, horum codicum praestantia clarius apparebit. Constat enim codicem Vq veras lectiones habere insigniores, velut 66.16 «Utentem» (cum solo codice Qw) ; 70.7 " grati autem » (forsitan cum prima manu codicis Qv) ; 70.8 « auctores » (cum Qs et quodam modo Qm) ; 80.li «de». In hoc ultimo loco interpres verbis Latinis 8O.11-12 « de circa animam fit, et non exterioribus bonis », genetivum partitivum Graecum perfecte reddidit (verbo « bonis » post « exterioribus » traiecto) : 98619-20 t<3i> Tropi pvx^v àyadôw yíverai Kai ov râ>v ¿kt¿$ ; sed pro «de», quod solus habet Vq, amanuenses scripserunt « dum » (forsitan quia archetypum habebat notam « d’ », quae utrumque significat), ita ut locus obscurus evaderet ; conici tamen potest codicem Kp alicuius adnotationis, qua ipse interpres genetivum Graecum signifi­ caverat, partem servavisse : habet enim « dum » et « exterio­ ribus », sed pro « bonis », « bonorum » ; unde conici potest in­ terpretem scripsisse : rum bonorum « de circa animam fit, et non exterioribus bonis » Quod si ex optimo exemplo codicem Vq pendere constat, constat etiam ipsum exemplum verba interpretis iam paululum depravata habuisse, quae tamen sedulo descripsit Vq. Exempli gratia adieram 72. 10 : 96335 72.10 ¿vnep scr. Vq QvNoQm plerique si se si se avro- ev7€ in m m per per per per se se se 4- enim de avdp durat homine homine hominis homine Verba archetypi aliquantulum corrupta (« semper » pro « si in per »), quamvis sensu carerent, codex Vq religiose servavisse LXVIII ETHICA NICOMACHEA videtur, quae ceteri emendare suo Marte temptaverunt : Qv NoQm merito restituerunt « si », sed non « in », unde « homine » in « hominis » corruperunt ; codices plerique addiderunt « enim » post « semper », et « se » perperam correxerunt in « de », ita ut sententia clara fieret : « semper enim de homine una et eadem racio est », sed ab Aristotelis verbis Graecis longe remota. Similia possunt dici de 72.12, ubi Vq habet « rara », unde conicere possumus archetypum habuisse « ara », vel de 68.ii, ubi VqQv KjQoWo habent « multis », unde conieci « multi et » (nota qua scribi solet «et» saepe speciem praebet litterae s). De quibusdam tamen lectionibus dubitari potest sintne verorum interpretis verborum vestigia : in 88.7 plerique codices habent « consiliator », quod Aristotelis verbo Graeco oiai3 éirifôoXos non respondet (etiamsi codex interpretis habuerit ¿irífiovÁos) ; codex autem Qp habet « conservator », quod iam vim verbi èn-r/floXos (« possessor ») melius reddit ; codex autem Ym habet « auxiliator » ; nescio an conicere ausim archetypum verba Latina habuisse quae vim verbi Graeci plene reddidissent : acquisitor « comparator », quibus verbis Latinis ad beatitudinis adep­ tionem exprimendam usi erant Cyprianus et Augustinus x. Ex contrario non nullae lectiones quae primo aspectu cum Graeco consentire videntur, nullius fere momenti sunt, cum casu accidisse possint. In 66.1, codex Qp solus verborum Grae­ corum ordinem, servavisse videtur : « esse fines » (gqaiy eîvai rà réXrp ; sed codex Ym, codici Qp coniunctissimus, verbum « fines » omittit, merito ergo suspicari possumus verbum « fines », in codicum QpYm stirpe omissum, codicem Qp supplevisse, casu eodem ordine atque in Graeco. Similiter in 91.2 pro « autem1 » codices NoQr scripserunt « enim » (orb32 yàp) ; sed saepius « enim » pro « autem » hi codices scripserunt, velut in eodem versu pro « autem2 » (8’) perperam habent « enim » (cum PfQsWq) : lectionem ergo « enim » pro « autem1 » neglegendam esse iudicavi. Non nullas autem lectiones in textum recepi, quae tamen non nisi librarii haud ignari coniecturae esse videntur, velut 65.10 « artibus », 66.14 « quo », etc. Sed haec sufficiant ; antequam enim codicum excellentiam praecise definimus, de codicum adfinitatibus dicendum est. 1 Augustinus, Sermo yyi viii 7 (PL 38 col. 1388) : « Huius ergo (vitae aeternae) amatores martyres fuerunt et huius vitae acquisitores sunt » ; Cyprianus, Liber de opere et eleemosynis, 7 (PL 4 col. 631 A) : « comparatorem salutis aeternae ». TRANSL. ANTIQUIOR : LIBER I LXIX De codicum adfinitatibus. De codicibus VqQv,Qi. Codices VqQv non solum ceteris praestare, sed etiam inter se quodam modo coniunctos esse ex locis quos infra enumerabo apparebit \ 65-7 enim om. Vq DyKfLyMyQnQzQl* 65.9 quoddam] quidam IVq1'. quedam Vq2KrQk 65. n quidem Vq\A wKcLyPfQkQlQoQqQrQwMy : qui­ dem enim, enim cett. 65.i8 sunt] autem Vq AwDyKcKfKpKrLyMyNoPt QiQmQnQrQsQzWo 66.4 et om. VqQz aliud] illud VqLy 66.6 quod] autem VqQv KcKrQyWo : autem quoniam AwDyKjLoNoPlQo 66.7 in­ crementum] incessum VqPl : ingressum Kj 66.10 quidj quidem VqQy 66.12 esse om. VqNoQlRh 66.21 et2 om. VqKpNoQpQs 67.1 quidem post 2 hec VqQv 67.4 non om. Vq KjQiQnQoQrYm 67.6 habent1] hanc VqKr : habeant QvAw : habent vel habeant Kc 68.9 quid] quidem 68.10 igitur] sibi VqQv DyKc VqQv MyQmQo : quicquid Pt : quod ceil. KrLoPIPtPzQiQmQoWoWq 68.11 bene autem inv. VqQy 68.14 enim om. VqQv AwDyKcQkQlQmQqQwMyRhQxQyWoWq 68.19 autem om. VqQv DyKjQkQmQpQqRh 68.21 igitur] sibi 69.3 enim om. Vq KjNoPz 69.9 bonis] + autem Vq AwKpLoQoQwMyRhQvQyWo civi­ libus] cuilibet Vq DyQk : quilibet Kp : cuib3 Qm 70.1 enim] autem Vq Kf KjPtPzWqQlQiQo : vero Qz 70.2 et2] om. Vq DyKfKpQvQsQx 70.3 di­ ligunt] -gent VqQy 70-7 magistratuum Vq KkQqQsWo : magistrativum Qv : magistrancium cett. 70.17 Videtur1] Videntur Vq KcKjKpMyPlQkQl QoQs autem] + non VqQv DyKjKpLoMyRhNoQkQrQy inperfeccior] -ciora Vq KjKpPl (-ctorum plerique} 71.2 in sequentibus post facie­ mus VqQn 7I.3 queritur] queruntur VqKjPtQiQw-. querunt QpYm 71-5 diliguntur] -getur VqQv AwPlQi : -gentur KpLoPfPtQnOpQxWoWq : -gitur Pz : obsc. Ym 71.10 pro salute] persolute VqQv AwKfKjLoPzQmQoQw MyRhQsQy (variant cett.) 71.12 Qui autem] Quia VqAw: quia qui My : qui Rh 71.13 faciebant] 4- et VqDyKrQk 71.17 in1] om. VqQv AwKrLoQrQy 71.18 mensuratum] mensuratur VqQv : quod mensura­ tur KcNoQoQpYm 72.9 quid] quod Vq DyKjKrPtQiQkQlQoQpQrWoWq 72.15 de ipso] om. VqQz 73.3 aut1] et aut VqQv AwDyNoPzQiQkQm*Qs : et multi 73.3 custoditiva] custodia Vq A wKrQnQr : custodiam QoQz 73.9 scire ... videre] inv. VqQl 74.15 proficiet] perficiet Vq AwKcKjKrQi QkQnQqQwQxQzWoWq 74,21 Rursus] Rursum Vq AwKcNoQlQpYmQrQs QxWq autem] 4- et Vq KfKjKrLoPlQkQxQz 75-3 Quare] Queritur Vq : Queretur Kc 75.3-4 utique erit] inv. VqQl 75.7 puta VqQv Mo: utputa cett. 75.15 autem Vq KfKjKkKrPlQi*QkQnQwWq : vero, 1 De quibusdam locis dubitari potest, velut de 65.9 ■ forsitan codicis Vq prior scriptio fuerit « quidam », quod Graeco congruere videtur, cum re vera verbum riva ad verbum reX-q referatur : « fines circa operaciones quidam », si codex Vq ante « quedam » cum ceteris non interpunxisset, nec post « quedam » verbum « autem » adposuisset ; quae cum ita sint, probabilius videtur verbum tiv¿ ad 94a6 epya retulisse interpretem et numerum singularem cum plurali commutavisse : « quoddam ... opus » (cf. 65.8 « opus aliquod » pro epya nvi). ETHICA NICOMACHEA LXX om., cett. 75.18 quidem] om. VqDyKcKfKpNoPfPtPzWqQlQpYmQy : now loco QkQwQz 76.3 et2] om. Vg DyKcKjKpKrPzQiQkQoQpQwQyWo uxore Vq KcKfQlQnQpYmQxQzWo : uxori cett. 76.4 homo (horum plerique)] om. VqDyPfQo 76.7 procedet Vq PiQqQrQsWo : -deret LoYm : -dit cett. sufficiens] superficies VqQv 77.4 quorum] cui VqPl 77.16 que] cm. VqDyKcKkKpNoPtQiQmQqQsQwMyRhQx 77-iy habentis] habens Vq KcKfKjPfPlQlQqQrQz 78.3-4 aut nOn sine ratione] om. Vq PtQmQvQz 78.4 inquimus] inquirimus VqQv2 KrNoMyRhPzQyWq : -remus Kc '. -ramus QpQq 78.6 quidem] Quod Vq KpQoQr enim] est enim VqQv QmQoQrQy : enim est AwKjKkKpKzPlPtQqQsQwQxWoWq 78.8 accionem ... operacionem] inv. VqNo 78.9 bene] -f- et VqQw : et praem. Qk 78.13 uer] uiuer VqQv1 Qi* : uiuere, in uere, nidum, etc., 78.16 primi­ tus] prius sciri Vq : prius scire Qi : prius Qk rescribere] describere VqDyQk: subscribere Qi 78.17 disponere] ponere VqQi 78.18 ha­ bent] habet VqQv PzQiQmQoQr 79.1 cooperator] conparator Vq Kr PlPtQiQkQmQnQwMyRhQz : conpertor Qq : temperator Qs unde] unum VqQiQk 79.6 tector] rethor Vq KjKpKvNoPIPtQpQqQs : retor KcQr : retrahor Aw 79.7 quidem enim] inv. VqQiQkQw 79.11 puta Vq KrPlQiQnQvQy : utputa cett. 79.12 aliquid] + est Vq KrNoQnQoQrQyW0 Ym\ + esse AwQzKf : esse post primum Ql 79.15 temptandum] remicandum VqQv, IQo1 : reminiscendum AwKjKpKrPfPzQiQmQnQoQpYmQrQs QxQzWo 8O.7 sunt post principaliora VqQv KrLoNoPlPiPzQiQmQnQoQy 8O.8-9 bene utique] inv. Vq DyKcKpQlQoQrQwQx 80.21 in quid] inquit VgQvQiQkQy 81.4 quidem] quod post contingit Vq KjKrLoQiQoQy 81.13 ad] om. Vg QqQyQz : id ad om. Qr 81.24 eum] enim VqQi 82.3 Quin immoj Quoniam enim Vq1 : Quoniam enim in uno Qo : Quoniam autem VqzQiQk 82.8 optat] oportet VqQvQiQk KcKpKiKrNoPtQmQoQqQsQxQy QzWo : oporteat Aw 82.12 enim] om. VqQvQiQk DyLoMyPtQmQoQyWo 82.15 coinquinant] quoinquirant VqQv, IQo1 nobilitate] -tem VqQv, ?Qil> ÏQo1, .KjWo pulcritudine] -nem VqQvQi, ?Qo1, KjLo 83-9 vel] et Vq K/KjKpQpYmQwRhQxQz 83.17 Maximum ... optimum] Maximam ... op­ timam VqQv KiNoPz 83.18 autem] utique VqKrQp 83.19 enim] om. VqQiQk LoMyRhPlPzQnQx 84.6 possibile] inpossibile VqQz 84.8 non­ dum] non VqQy Igitur ex 95 variis lectionibus quas codex Vq cum paucis communes habet, habent codices : 0» 26(4-3) Qi 27Í+2) 00 22(4-6) Qk 23(4-2) Kr 22( +1) Qr 191+3) Kj 20(4-1) Qy Kc isl+s) = 29 = 29 = 28 = 25 = 23 = 22 = 21 =21 = zo Dy Qm Kp No Aœ 02 P/ My Pl = = = = = = = 14(4-1) = 141+1) = 18(4-1) 14(4-4) 15Í. + 2) 16(4-1) 131 + 3) 14(4-2) 19 i8 17 17 i6 16 15 15 15 Wo Ql Qn Lo QP Qw Pz 0S 0? I4( + i) I3(+i) I3Í + I) 12(4-2) ri(+3) = = = = = = 12(4-1) = 12(4-1) = 11(4-1) = 15 14 14 14 14 13 13 13 12 Qx KJ Rh Wq Ym Pf Py Kk Ki 11(4-1) = = = = 61+3) = 4Í+1) = 4/8 3/41 2 /16 12 11 10 9 9 5 Patet ergo propiores codici Vq esse codices Qv et Qi (cui adfinis est in altera parte codex Qk, vide infra p. lxxiv), ita tamen ut in priore parte (65.1-78.9) propior sit codex Qv, in altera autem TRANSL. ANTIQUIOR : LIBER I LXXI (78.i3-84.i2) propior codex Qi ; lectiones enim cum Vq commu­ nes habent in priore parte : Qv 18 /65, Qk 15 /65, Qi 12 /65, in altera autem : Qi 17/30, Qv 11/30, Qk 10/30; adde quod in eadem altera parte lectiones cum Graeco congruentes habet codex Qi ir/49, codices vero Vq 9/49 et Qv 7/49 (vide supra, pp. lxiv-lxv). Conici ergo potest codices Vq, Qv, et pro 78.1384 .12 Qi, ex eodem hyparchetypo %' pendere. De codicibus QpYm. Nunc autem de codicibus QpYm agendum est, qui post codices VqQv veras lectiones, quae cum Graeco consentiunt, plurimas habent (vide supra, p. lxv), sed etiam falsis lectionibus, quae a Graeco abhorrent, scatent, quod mirum non est, si ex exemplari melioris notae, sed multis exemplis interpositis, pendunt. Quoniam autem eos inter se coniunctissimos esse iam ostendi (vide supra, p. xxxvm), omissis lectionibus quas soli habent, has lectiones recensebo quas cum paucis communes habent : 65.8 sunt fines inv. QpYm MyRh 65.9 in bus post melius QpYm Wo 65.li quidem] enim QpYm DyKfKkPzWqQiQmQy : quidem enim multi autem] enim QpYmKpQs* 65.13 autem] enim QpŸmQl AwQv ali­ qua om. QpYm QsQwMyWq virtute + sunt QpYmQl AwKfKjKpQkNoQx 65.17 alie + sunt QpYm Pl 65.i8 sunt post desiderabiliores QpYmQlKj ipsis + sunt QpYm DyKfKjNoPzWqQxQz enim] autem QpYmQl 66.4 vero] autem QpYmQl KcKrLoQmQvQx 66.6 quod QpYmQl QkQwMy Rh : autem, quoniam cett. utique erit ante quod QpYm KjNoQsPfQq PtQw 66.9 adipiscemur] -cuntur QpYmQlPl : -centur KpNoQsQoQnQrQz 66.19 erit om. QpYmQs idem] eidem YmQl KfKjPlQkQsQwQxQyQzWo : eidem idem Qp : eisdem Qv 66.20 maius] magis QpYm DyKfWoWq 67.1-2 quidem igitur] igitur quod QpYm MyRhPlQr 67.4 non similiter post dicuntur QpYm* Kj 67.5 scrutatur QpYm NoQsQrVqWo : -bitur cett. 67.6 et -|- enim QpYm NoPfQkQqQs* 67.6-7 multis contingunt inv. Qp Ym KjPf*Pl*Qk*QqQs 67.9 et1 om.QpYm KrNoPzQkQwMy 67.11 et placere] et explicare QpYmQl AwKfKjPIPtQsWo . 67.13 rei natura inv. QpYmQl AwKfKjNoPJPIPzQkQoQqQsWo 67.i8 Ideoque] Idcirco QpYm KjNoQs 67.18-19 puer proprius] puer purus QpYmWq : puerperus proprius Kp : puer proprius vel (et Aw) purus AwKcQm 67.19 vitam -I- sunt QpYmQl KpNoPfPzQkQoQqQs 67.20 has] eas QpYm NoPfQq 67.23 moribus] inpraem. QpYm AwKfKjKpNoPfQqQkQnQvQyQz 68.3 de­ sideria] desiderabilia QpYmQl KcKjKrNoPfPIPtPzQiQkQnQs : delectabilia Wq 68.6 in tantum 4- nobis QpYmQk 68.8-9 civilem desiderare inv. QpYm Ql DyKjPzWqQiQkQn 68.9 operacionum bonum inv. QpYm NoPfPzWq QkQs* 68.10 a pluribus] ab omnibus QpYmQl* KfKjKkKpKrNoPfPIPzWq QsQx 68.18 magnum quid] scienciam (-as Ym) praem. QpYm* : add. Qk 68.18 dicentes om. QpYmKj 68.19 multa hec inv. QpYmQl KcKfKjKr LoMyRhPfPzWqQiQkQoQqQsQv 69.4 quemadmodum 4- et QpYmQk 69.5 vel QpYm KfNoPfPtPzWqQk : aut AwQl : et cett. 69.5 igitur] ergo LXXII ETHICA NICOMACHEA QpYmQk 69.6 a] hiis QpKjPtQk : ab hiis YmQnQp2Qk2 : hiis a Kr : hiis post cognitis NoQs quidem enim inv. QpYmQk 69.7 incipien­ dum + est QpYm AwDyKfNoQsPfPIPzWqQkQmQxQyQz 69.10 quia] est praem. QpYm KcKfKjKrNoQsPfPzWqQkQmQoQwQx et om. QpYmQl Aw KfKvNoQsPzWqQw 69.11 indigebimus] -gemus Ym KfKjKpNoQsPfQkQm QwQyQz : -geremus QpKr habet] est QpYm KcKjKpKvLoNoQsPfQqPlPz QiQn : habet ... est PiQm 69.14 qui + a QpYmQl DyKcKkKpPfPzWqQi QkQmQnQoQwQqQsW0 70.1 ex vita (et vitam)] secundum vitam QpYmQk 70.4 que3 + dicitur QpYm AwNoPfPzWqQkQx 70.5 igitur QpYm NoQs : enim, om., celt. videntur + ut qui quidem QpYm : -f- qui quidem NoQsQk : quidem post pecudum Kj, post vitam Pl 70.5-6 pecudum vitam inv. QpYmQl KcLoNoQsPIQkQw 70.6 quia] et QpYm QwMyPh 70.9 au­ tem om. QpYm KcKjQw 70.12 aufertur] affertur QpYmQk 70.14 et2 om. QpYmQk Kc 70.19 infortunatum.] -ti QpYm MyRhPfPzQmQn : -tos LoQkQq ita] ista QpYmQl KfLoMyRhQkQqQyWq 71.3 non 4sunt QpYmQl KfKkKrNoQsPfPzQkQmQrQxQzWo utile] utiles QpYm AwKfKpLoNoQsPzQoQxRh 71.4 existimabit] estimabit QpYmQl QrRh : extimabit DyKj 71.8 questio fiat inv. QpYm KjKpKvPlQn 71.9 uti­ que forsitan inv. QpYm KfKjNoQs*PfPl 71.10 pro salute] absolute QpYmQl KcKpKrPlQnQv : per absolute DyPfQqQx 71.14 Idcircol Tdeoque QpYmQlQw 71.18 mensuratum] quod (quo Qp} mensuratur Qp*Ym KcNoQo : mensuratur VqQv quod utile] ut mediocre et equale Qp : ut medicine et quale Ym : ut quod est utile mediocre vel equale Ql 72.1 et alia talia om. QpYm MyRkQn 72.5 quedam] post doctrina QpYm NoQsPf Qq : om. Ql DyKcKfKpQnQr 72.10 per se1 + bonum QpYm KfPfPzWq QqW0 72.12 hoc om. QpYm KjQxQz 73.1 bono post 72.16 de omni QpYmQl KfPzQwMyRhWo dixerunt aútem] bona autem dixerunt QpYm LoQqQw : dixerunt autem bona Ql : dixerunt bona autem Qo : dixerunt enim bona Qz 73.5 altera] -rum QpYm AwKj 73.8 utique om. QpYmQz et om. QpYmQl KcKfPfPzQk 73.10 quid om. QpYm KjKpLoPtQkQnQvQw MyRh 73.li bonis] bonum QpYm AwKcKfLoPfQz Quid om. QpYm DyKjPIQmWq 73.12 erit 4- quidem QpYrnQn-. quidem pvaem, Qz 73.13 boni] bona QpYm MyRhQsQyWo : bona boni Qw 73.14 apparere] aptare QpYmQl AwDyKjKpKvNoPfPIPtPzQiQnQzWq 73.15 que + est QpYmQl KcKfKjKrNoQsPfPIPtPzQiQkQnQq 73.17 quid om. QpYmKc 73.18 utique om. QpYm KcKjWq 74.2 enim om. QpYm LoPfQsQy 74.5 alius utique inv. QpYm KjQi 74.8 Forsitan alicui inv. QpYm KfKjKr NoQsPlQiQnQwQz 74.11 Probabilitatem 4- enim QpYmQo 74.18 qui­ dem om. QpYmQl DyKcKpPtPzWqQi ita om. QpYm KjKpWq : non loco NoQoQx 74.18 scrutari 4- ut QpYmQx 74.19 que 4- est QpYmQl KfNoPIPzWqQiQn 74.21 Rursus] Rursum QpYmQl AwKcNoQsQrQxWqVq 74.22 enim om. QpYmQl MyRhQxQy 75.y eligimus quedam inv. QpYm PfWo : quosdam eligimus MyRhPzWq : quedam eligimus quod Qw divi­ cias] propter praem. QpYmQl KcKjPtQiQkQqQsQyWq 75.8 manifestum + est QpYmQl 75.9 optimus 4- est QpYm KfLoWq 75.12-13 propter aliud eligibile [est] eorum] est eorum que (quod QlQs} propter aliud eligibile (-lia Qp} QpYmQINoQs 75.18 eligimus ante (17) et omnem virtutem QpYmQz (intelligimus Ym1} quidem et] om. QpYmQl DyKcKfKpNoPfPt QwQy 75.21 et om. QpYm KfQoWq 76-3 vitam solitarem] vita soli­ taria QpYm*Ql (salutatoria Ym1, salutaria Ym2) 76.3 uxore QpYmQl KcKfQnQxQzVqWo : uxori cett. 76.6 propagines QpYmQl NoQi : pro­ pinquos, etc., cett. 76.10 autem om. QpYm DyKfKjWq 76.12 adicitur] superadditur QpYm : superadicitur QlQn : supraadicitur KfNoQsQz TRANSL. ANTIQUIOR : LIBER I LXXIII 77-5 ita] itaque Qp YmQl MyPtQn* videbitur] videtur QpYmQl KfPl 77.6 est om. Qp YmQn 77.7 quidem om. QpYmQl DyKfKjKpPzWqQiQkQrQv 77.10 vi­ detur] videntur QpYmQl QqQz 77.11 utique1 om. QpYm KcKfKr hoc om. QpYmKr : post utique erit PzWq 77.12 quidem om. QpYmQl* DyKcKp* KkQoQw*QzWq esse om. QpYmQl AwKcNoQsQrMyRh et arboribus] hominipraem. QpYmPz : hominibus praem. KcKfQqWq, add. Qo 77.15 uti­ que om. QpYmQl KfKrQnQwMyRh erit + vita QpYmQw : vita alio loco KjWq 77.16 utique] itaque QpYmQl KjKpQxPtQkVq : itaque utique Qn 77.17 aliqua QpYm Q0W0 : aliquam cett. 78.3 anime accio inv. QpYm Ql KfKrLo 78.5 studiosi cithariste inv. QpYm No : boni citariste studiosi Qo 78.7 hominis ante vitam Qp NoQs : post vitam Ym 78.9 bo­ num QpYm AwKpMyRhNoQsPfQnQqQv : + et cett. 78.12 et2 om. QpYm 78.14 íelicem -|- neque QpYmQl KjKkLoPIQkQqQw 78.15 bonum quidem] enim bonum QpYmQz : enim bonum quidem QqWo 78.18 talium + enim QpYmQl vel] et QpYm DyKcNoPfQxWq 79.1 cooperator] operator QpYmQt AwDyKfKpQxLoPfPzWqQoWo 79.2 Omnis] Omne QpYmQl AwKfKjKpQxPIPzWqQsQy : omnes Qv apponere (apposicione)] + indiget QpYmQl KfNoQsPfQqQyWq : indiget praem. DyLo 79.4 subiectam] substancie QpYm QnQrWo 79.8 eundem] hunc QpYmQl 79.9 operibus] in praem. QpYmQl KfLoNoQsPfPzWqQqQw 79.10 in omnibus + querendum QpYm DyKcKpQxQq : + inquirendum Ql : querendum post similiter KfKjPfWq . 79.1-2 primum ... principium inv. QpYmKcWo 79.15 temptandum] reminiscendum QpYm AwKjKpKrPfPzQiQmQnQoQrQsQx* QzWo innata] necessaria QpYmQl KcKjKpQxPlQiQkQnWq 80.1 commanifesta] cum eo manifesta QpYmQl AwPfMy*Rh : in eo manifesta Qw : ma­ nifesta ... cum eo Qz quesitorum] que sequntur QpYm KcKfKrLoQnQq : que sunt QlKpQxPfQrQs : que sciuntur QwMyRh 8O.3 conclusione Qp Aw KfLoPIPtQiQkQmQnVqWo : colleccione Ym : conclusionibus cett. 8O.5 bonis QpYmQl AwPtQn : bono cett. 80.7 sunt om. QpYm KcMyRhQkQq 80.10 et om. QpYmKcNoQs quod om. QpYmQl AwKcNoQsPtQiQwMyRh 8O.11 anime + sunt QpYmQl KfNoQsQwMyRhQy ita] itaque QpYmQl KcPt 8O.19 autem1 om. QpYm MyRh 80.20 autem om. QpYm PIWo 8O.21 et om. QpYmKfNo 81.r communem] esse praem. QpYmQl Aw DyKiPIPzQiQkQoQqQs : add. QwMyRh 81.4 actu] in praem. QpYmQl KiQqQvQwRh 81.5 puta] utputa QpYm DyKcKfKkLoPfWqQrPzQqQw 81.10 que] qui QpYm DyKiKkLoPfWqQiQkQwRhQz fiunt QpYmMyQn : sunt vel fiunt cett. 8I.11 vita eorum inv. QpYm KrQkQn : horum vita Qi 8I.12 enim] est QpYmQlDyKkNo : enim est KcKfKiPfQqQs 8I.13 puta] utputa QpYm KiLoPfWqQrPzQqQy 81.18 delectabilia2] bona QpYmQl DyKkNoQsPfWqQrPzQq : bona delectabilia Qz 81.19 et hiis] et in hiis QpYm KpQxNoQkQo : in hiis Ql AwPt 8I.23 operacionibus] operibus QpYm KfPf nullus om. QpYm MyRh 82.1 liberalibus] in praem. QpYmQl AwPfWqQrQv : in liberis KkQz operacionibus] operibus QpYmKj 82.6 hec om. QpYm KjPzQk 82.8 vero] autem QpYmKf 82.9 operacionibus] in praem. QpYm : in operibus Qz optimis] bonis et optimis Qp Ym : bonis optimis Qn : bonis My 82,14 et1 om. QpYm AwKcKkQnQoQz enim om. QpYmQq 82.15 pulcritudine] et praem. QpYm KfKiKrNo QnQz 82.17 vel solitarius om. QpYmKf 82.18 filii2 om. QpYmQy 82.19 videtur QpYmQl KjKkQz ; videbitur cett. 82.20-83.1 prosperitatem .... felicitatem inv. QpYmQl KiKjNoQsQoQwMyRh 83-4 advenit] -nireQ/>Y>w 83.5 boDyKjKpKrPfQzQmQnQrQx et om. QpYmQl KkPtQqQwWq minibus] in praem. QpYmQl KiKkQsQwMyRh : inest Qq 83.7 utique 77.1 autem QpYmQl KfLoPIPtPzWqQoQq : om. cett. ETHICA NICOMACHEA LXXIV om. QpYm KcKfKjKpQxPzQiQkQnQyWq alterius erit inv. QpYmDy KcKfKpPfQiQkQnQxWoWq 83.9 vel] et QpYm KfKjKpQxQwRhQzVq 83.li utique om. QpYm KpKrQiQnWq 83.13 est ita om. QpYm: est om. KjKpQnQwQx 83.14 racionabile] et praem. QpYm KfKiNoQsPlQqWq 84.1 cooperativa] operativa QpYm KiNoQqQr 84.2 hiis om. QpYm AwNo 84.4 bonos cives inv. QpYm QiWo 84.5 igitur] enim QpYmKj equum] equus QpYmQl AwKoKfKiKkNoQsQiQkQqQzWq 84.7 est om. QpYm Kj KkKrNoPtQkQmQnQrQwRhQz 84.8 dicuntur post autem QpYm KpQx MyRhNoQsPtPzQqQrQz : post spem LoQw 84.9 et om. Qp Ym NoQqQrQz 84.10 et vita perfecta om. QpYmDy. Igitur ex 200 lectionibus codicum QpYm quas recensui, habent codices : QP Ym Qi Kf No Qs Kj Wq Qk Pf Pz Qn 196(4-4) 194(4-6) 67(+9) 58(4-6) 58(4-6) 4714-9) 50(4-5) 48(4-7) 49(4-3) 43(4-4) 4d4-3) 37(4-6) = = = = = = = = = = = = 200 200 76 64 64 56 55 55 52 47 44 43 Qi 37(4-6) Kc 38(4-4) O' 33(4-5) KP 3i(4-3) Qz 26(47) Rh 30(42) My 28(43) Qx 27(44) 4^27(43) Pl 28(42) Dy 24(44) Kr 26(42) = = = = = = = = = = = = 43 42 38 34 33 32 31 31 3° 30 28 28 Qi Lo Pt Qo Wo Q? Qy Qm Qo Vi Ki Kk = 28 = 24 = 24 = 23 = 23 = 21 = 18 13(4-2) = 15 9(43) = 12 6(4i) == 7 11/46 = 47/2 17/78 = 43/2 27(41) 2i(43) 22(42) 28(45) 22(41) 19(42) Ex his ergo patet codicibus QpYm nullum codicem propinqua similitudine coniunctum esse, sed eis longinqua similitudine coniunctos esse nonnullos codices, et in primis QkiTi- et QI. Primum enim animadvertendum est in priore libri parte (65.1-71.3) codicibus QpYm propiorem esse codicem Qk, cum ex 62 lectionibus codicum QpYm quas in hac parte recensui 34 (= 54,8 %) habeat, in altera autem parte tantum 18 /138 (= 13 %). Si addiderimus codicem Qk in ultima parte libri codici Qi proximum esse, cum ex 51 lectionibus codicis Qi quas in hac parte (77.12-84.12) investigavi, codex Qk 39 (= 76,4 %) habeat, in priore autem parte 31 /90 tantum (= 34,4 %), merito coniciemus codicem Qk contaminatum esse et ex duobus codi­ cibus pendere, quorum unus codicibus QpYm, alter codici Qi coniuncti erant (quod confirmant lectiones conflatae quibus codex Qk scatet). Post codicem Qkín-, codicibus QpYm proximus apparet codex QI, qui ex 200 lectionibus codicum QpYm quas recensui habet 76 (= 38 %) ; memorandum est iam in Ethica vetere codicem QI codicibus QpYm cognatum apparuisse (cf. p. xxxvn) ; codex TRANSL. ANTIQUIOR : LIBER I LXXV tamen QI quandam quoque longinquiorem similitudinem habet cum codicibus QoQw, ex quo conici potest eum contaminatum esse aut potius ex quodam hyparchetypo pendere quod erat medium inter QpYm et QoQw. De ceteris codicibus qui cum QpYm quandam similitudinem habent pauca dicemus cum de codicibus deterioribus agemus. De codicum classe QoQwMyRh'n- et QwMyRhP-. Quoniam a codicibus VqQv et QpYm codices Qo et Qw inter codices melioris notae tertium locum obtinent (vide p. lxv), de his codicibus nunc agendum est, et primo de codice Qo, qui secundum codices Qv et Qi codici Vq proximus est (vide p. lxx). Codex ergo Qo in tres partes dividi potest. In prima parte (65.1-73.13), codex Qo codici Qw cognatus est. Nam ex 108 lectionibus codicis Qo quas in hac parte investigavi, habent codices : Qw 56 (= 51,8 %), QI 36 (33,3 %), Pz 32, MyVq 29, KjLoQq 28, KpRh 27, QrWqYm 26, PIPtQkQs 25, KfNo 24, DyQv 23, Kc 22, Pf 21, QpQmQz 20, KrQi 19, AwQn 18, QxQyWo 17 (A’A 4, Ly 3/12). In secunda parte (73.13-84.12), codex Qo codici Vq similior est, lon­ ginquiore tamen similitudine. Nam ex no lectionibus quas in hac parte investigavi, habent codices : Vq 34 (= 31 %), Pz 30, QvQw 26, QiQl 24, LoMyQm 22, KcNoPlYm 21, KjQp 20, QyQzlVq 19, DyKrQr 18, KpPtQk QqRh 17, KfQs 16, Wo 15, Aw 14, Qx 13, Qn 12, Pf 10 (Kk 13, Ki 9/37). Animadvertendum tamen est quibusdam in locis priorem codicis Qo scriptionem erasam esse, quam non nisi coniectura codicis Vq lectionem fuisse suspicatus sum. In 79.15, prioris lectionis litterae « /////andum» legi possunt, posteriore autem manu scriptum est « reminiscendum» (quam lectionem plqrique codices habent), ex quo conici potest priorem scriptionem codicis Qo codicum VqQv lectionem difficiliorem « remicandum » fuisse, potius quam quorundam codicum lectionem faciliorem « temptandum », quam cur in « reminiscendum » corrector adulteraret causa non erat. In 80.20, prioris lectionis legi non possunt nisi litterae « / eut / », posteriore autem manu scriptum est « Deut°q3 » ( = « De utroque »), quae est omnium fere codicum lectio, ex quo conici potest priorem scriptionem codicis Qo veram lectionem « neutros » fuisse, cuius lectionis codices Vq et Qi quodam modo testes sunt (vide p. lxiv). In 82.1 prioris lectionis nihil legi potest, posteriore autem manu scriptum est « coïqu'nât » (= «coinquinant»), quae est omnium fere codicum lectio, ex quo conici potest codicem Qo primo habuisse « quoïq'rât » (= « quoinquirant »), quam lectionem habent codices VqQv. Aliis etiam in locis (quorum rationem non duxi), prior scriptio codicis Qo obscurior est, velut in 83.4 ubi legi potest « ad/ / / //1 », posteriore autem manu scriptum est « adueniat » (prior lectio fuisse potest « adiuenit » = « adinuenit », quod habet codex Vq) ; in 80.9 prior scriptio legi non potest, posteriore LXXVI ETHICA NICOMACHEA autem manu scriptum est « ueteratâ » ( = «veteratam»), ex quo conici potest priorem scriptionem fuisse « uenerâdâ » (=« venerandam »), quae est lectio codicis Pz, potius quam « veterum », quae est lectio codicis Vq, aut « veterem entem », quae est vera lectio. In tertia parte (84.12-95.6), codex Qo longinquiore quadam simi­ litudine ad codices Ql, Qy et Ym accedit. Nam ex 93 lectionibus codicis Qo quas in hac parte investigavi, habent codices : QlQyYm 26 (= 28 %), PlQv 25, QrWo 24, KiLoQp 22, KjPtPzQx 20, NoQiQnQs 19, KpKrPf 18, KcQk 17, AwQw 16, Kf 15, Qm 14, DyQq 13, QzMy 11, Wq 10, Rh 9 (Kk 6, Kx 8/93, Ô78/49, Ap 3/11). Postea de codice Qw dicendum est, qui in duas partes dividi potest. In priore parte (65.1-73.13), codex Qw cognatus est non solum codici Qo, ut iam dixi, sed etiam codicibus MyRh. Nam ex 152 lectionibus codicis Qw quas in hac parte investigavi, habent codices : Qo 56 (= 36,8 %), My 45, Rh 44, Ql 36, Ym 31, QpKp 30, Qq 28, Qr 27, KjQkQsQxQz 25, Pz 22, NoPfPIPtQyWoWq 21, KcKfLo 20, Qm 19, Vq 18, Qn 16, Dy 15, AwQiQv 13, Kr 12 (Kk 6, Ly 2/17). In altera autem parte (73.13-95.6), codex Qw codici Qo iam non cogna­ tus est, sed codicibus MyRh, et praesertim codici Rh, coniunctior. Nam ex 300 lectionibus codicis Qw quas in hac parte investigavi, habent codices : Rh 159 (= 53 %), My 133, Kj 90, Ql 71, Qp 60, Kf 57, Ym 55, NoQz 53. Kc 48. 46, Pf 43. KpQoQr 42, Qn 41, Kr 40, QkQm 38, Pz 37. Qx 35> DyPIPt 32, AwQi 31, Lo 28, Vq 12/136, Qy 26, Wo 25, Qv 16 (Ap ï /15, Kk 26, Ki 31 /102, Lx 13/138, Qj 8/73). Denique de codicibus MyRh dicendum est, qui inter se coniunctissimi sunt, sed quia codex Rh codici Qw proximus apparuit, de eo maiori curae fuit mihi. Igitur ex 305 lectionibus codicis Rh quas in 65.1-84.12 investigavi, habent codices : My 273 (= 89,5 %), Qw 124 (= 40,6 %), Ql 55, Qz 51, Qp 48, Wq 45, QqYm 44, Qx 43. Kj 42- Kp 40, Qo 39, Qs 38, No 37, KcQkQn 36, KfPf 35, Qm 33, LoPtPz 32, QyWo 31, Aw 30, Dy 29, Pl 28, Qv 27, KrQi 26, Vq 24, Qr 23 (Kk 20, Ki 9/56, Ly 2/16). De classe QoQwMyRhi" (65.1-73.13). Postquam de codicum QoQwMyRh affinitatibus summatim locutus sum, oportet nunc, quo clarius huius classis rationem et ordinem videamus, eius lectiones adferre. Et primo pro priore parte (65.1-73.13) lectiones quas habent duo minimum e codicibus Qo, Qw et MyRh (quos pro uno duxi) recensebo : 65.5 boni alicuius inv, QwMyRh PzWqQlQx 65.6 optant) desiderant QoQw 65.9 melius ante actibus QwMyRh KjNoPzWqQiQk existit] TRANSL. ANTIQUIOR LIBER I LXXVII consistit QoQw LyWq 65.n quidem QoQwMy AwKcLyPfQkQlQqQrVq : quidem enim, enim cett. sanitas] est praem. QwMy DvPlQs : add. QpYm 65.12 yconomice + vero QoQw PIQx 65.13 aliqua om. QwMy QpYmQsWq 65.14 factrix] fractrix QwRh KrQiWq 65.18 sunt om. QoQw PfPIPzWqQkQq 66.3 quis om. QoQw DyKfKjNoPfQqPtQkQlQpYmQrQxQz 66.6 quod QwMyRh QkQlQpYm : autem, quoniam cett. 66.7 Ara] Ac QoQwMyRh KjWoYm 66.18 qui om. QoQwPzWq 66.19-20 et idem est uni] uni idem est QoMyRh LoNoPjQq*PzWqQm 66.20 civitatis] civitas Qo^QwRh2 KfKjNoQsPfQqQpQx et3 om. QwMyRh KjPfQq 66.21 enim QoMyRh AwKjNoPtPzWqQiQmQpQxQzVq : ei Qv, pauci : om. QwYm, multi maius] magis QwMy AwPzWqQiQqQs 67.1-2 quidem igitur QoQw AwKfLoPtQiQk QnQsQy : igitur quidem, quidem, igitur cett. 67.2 autem om. QoQw Dy KpKrQnQq utique QwRh KpNoQpYmQyWd : om. My QlPzWq : itaque cett. 67.8 quidem post (9) de talibus QoQw : ante de talibus My 67.11 con­ cludere QoQwRh LoPtQrQvQyVqWo : + vel concludens Qm ; 4- vel conclu­ dit Wq: -dunt, -dit cett. 67.15 placere] placare QwRh 67.16 quel quod QwMyRh KcPtQz 67.19 vitam + sunt QoQw KpNoQsPfQqPzQhQl QpYm 67.20 et1 QoMyRh KcKfKpKrLoPlQlQmQsQxQyQzVq : om. cett. 68.2 inutilis post cognitio QoQw KfKjPfQqQsQz 68.6 proposuimus QoQwRh KfKjKpNo*QsPfPlPzQmQnQpQyVq : posuimus, possumus cett. 68.9 quid] quidem QoMy VqQvQm : quod cett. omnium summum inv. QwMyRhQl Qq : omnium om. QoQs 68.13 altercantur (-eant Qo) Qo*Qw PIPzQqQrQxWo Ym: alternantur Kc : alterantur cett. 68.13 multi + multa QwMyRh: multa multi KcQn: multa ... multi Aw 68.14 enim om. QwMyRh Aw DyKcQkQlQmQqQxQyVqQvWoWq quidom. QoQwMyRh K/KjKpNoPf PlPzWqQkQmQnQpYm 68.15 divicias ... honorem inv. QoQw Dy 68.19 multa hec inv. QoMyRh KcKf Kj Kr Lo Pp PzWqQiQkQlQpYmQqQsQv 68.20 quod hiis omnibus] omnibus quod hiis Qo : quod omnibus hiis MyRh Qs causa est inv. QwMyRh bona Qw KcKp : boni MyRh : bonum cett. 68.21 sunt (pro scrutari)] post opiniones QoQw : ante igitur MyRh : post igitur VqLoQrQx : post forte cett. opiniones QoQwMyRh DyPtQmQrQsQy VqQvWo : hee praem. cett. 69.4 an] et QoMyRh est iter] idem iter Qo : idem iter esset QwMyRh : iter esset Aw : idem interest interesset Qy quemadmodum] est (4- et Rh) enim praem. QwMyRh* LoQmQqQsQyWoQv 69.5 quidem QwMyRh LoPIPtQqVqQv : post igitur QoQy : om. cett. 69.8 instructum esse bene] bene instructum esse QoQw AwKpKp*PzWq*QiQlQmQq 69.9 bo­ nis + autem QoQwMyRh AwKpLoQrQyVqWo 69.10 enim -f- est (post hoc Qo) Qo*Qw KcKpKjKrNoQsPpPzWqQkQmQpYmQx hoc quia QoQw QkQlWo : hoc MyRh Qz : quia cett. hoc videtur] hec videntur QoQw PtQr 69.li talis] talia QoQw QlQv 69.14 qui1 4- a QoQw DyKcKkKpPfPzWqQi QkQlQpYmQmQnQqQsWo : quia MyRh Qz dicenti] dicentibus QoDyKk KpLoQq : discentibus Qr : docentibus Qw : docente MyRh KcQn 69.16 di­ cimus] revertamur ad id Qo Qx : revertendum ad id MyRh : revertendum non loco Qw : ad id plerique 70.3 excellentes 4- scilicet QoQw Ql 70.4 dic­ ta est] dicta sunt My DyKpQrQvWq : dicte sunt Qw 70.6 quia] et QwMyRh QpYm 70.9 bonum post magis QoQwMyRh Qz : bonum magis bonum Kr 70.17 Videtur1] Videntur QoMy KcKjKpPIQkQÏQs Vq 70.19 mala] multa praem. QwMyRh 71.3 enim] autem QoQw KcQl 71-4 fines -|- enim QoQw KcKpKrLoNoQsPIPtPzWqQkQmQnQqQrQyVqQvYm quis utique] utique quis Qo KpPlQlQq : utique cuius Qw : utique prius quis Qs 71-5 Videtur] Videntur QoQwMyRh KcKpNoPIPtQlQnQpQqQxVqWd 71.8 no­ bis questio inv. QoQw KfLoQlQy 71.9 utique om.' QoQw QiQlWoWq 71.10 et1 om. QoQw KpPzWqQrYm pro salute] persolute QoQwMyRh LXXVIII ETHICA NICOMACHEA AwKfKjLoPzQmQsQyVqQv 71.14 numerorum ydeam (-as)] numerum ydearum QwMyRh AwKjKpKvNoPfPIPtQiQkQlQxQz : numerum ydearum ideas Qm : numerorum ydearum Kf : numerum ydeas Qs 71.15 etl om- Q°QW AwKfKpLoQkQlQpQq 71.15-16 in quali + et in quanto QwMyRh Qy 7I.18 utile + est QoQw NoPzWq 72.2 utique1 ante (1) quod non QoMyRh KcPIQlQvQx : om. Qw KfKpPzWqQiQzYm unum] unumquodque QoQw LoNoPtQlQvQz utique2 om. QoMy KpLoNoPtQvQyQz 72.4 una + est QoQw KpPfPIPzQlQxQz 72-5 utique] quidem QoQw Ql 72.8 me ­ dicinalis om. QwMyRh AwKpPIQnQxQz 72.9 autem1 om. QwMyRh DyNo volunt QwMyRh KjKvQlQzWoYm : voluit, etc., cett. 72.12 diffe­ runt QoQw DyKjKrPtQiQmQnQqQy VqQv : differt cett. 72.12-13 Ara tameni om. QoRhDyKfQpYm 72.13 neque2 om. QwMy KpKrNoPfQrQsQxQz* 72.16 quos] qui QoQwMyRh DyLoQsQxQzYm et om. QoQw KfKjKpNoPf PIPzQiQpYmWo 73.1 bono post 72.16 de omni QwMyRh RfPzQlQpYmWo dixerunt autem] dixerunt bona autem Qo : Bona autem dixerunt Qw LoQp YmQq : dixerunt autem bona Ql : dixerunt enim bona Qz 73.2 diliguntur -|- bona QwMyRh 73.8 aut om. QwRh KcKjLoPfPzWqQx et] ut QoQwMyRh KjLoQx 73.9 voluptates QwRh Qz : voluptas cett. 73.10 quid om. QwMyRh KjKpLoPiQkQnQpYmQv 73,12 Quapropter] Quare QoQw et om. QoQw QrQx Igitur ex 97 lectionibus quas recensui (69.14 «dicenti» pro duabus lectionibus reputavi : -tibus QoQw ; do- QwMyRh) ha­ bent codices : (1) QoQw 34 : Qo 32(4-2) = 34 ; Qw 31 (+3) = 34 ; Ql I3( +1) = 14 : Q? 13. Pz ii, KfKpWq 9, QrYm 8, LoNoPfPlPt 7, QkQpQsQx 6, DyKjQiQz 5, KcKrQmQnQy 4, AwQvWo 3, Vq 2, Kk 1 /9, Ly 1 /5. (2) QoMyRh 11 : Qo io(-|-i) = ri ; My 10, Rh 7, VqQvKcLoPzQlQmQs 4, KfKjKpNoPlQqQxQzWq 3, KyPfPiQiQkQpYmQy 2, AwDy 1, cett. o (3) QwMyRh 52 : Qw 51(4-1) = 52 ; Rh 37(4-8) = 45 ; W 371+7) = 44: Qo i6( + í) = 21 ; Qs 13, KjQzWoYm 12. KpQlQpQyWq 11, LoQqQzVq 10, AwKcNoPfPzQkQm 9, Qn 8, DyKJPIPtQrQv 7, KrQi 5 (Kk 1 /14, Ly 1 /8). In summa autem ex 97 lectionibus classis QoQwMyRh1"habent codices : Qw 86, Qo 66, My 54, Rh 53, Ql 29, Qq 26, Pz 24, KpQsWq 23, Ym- 22, LoQz 21, Kj 20, KfNoQp 19, PfQz 18, KcPlQkQmQy 17, PlVq 16, QrWo 15, Qv 14, AwDy 13, QiQn 12, Kr 11 (Ly 2 /13, Kk 2 /25). Etsi ergo codices QoQwMyRh1"- unam classem constituere constat, implicata tamen sunt vincula propinquitatis quibus coniuncti sunt ; conici forsitan possit codicem maxime Qw in hac parte contaminatum esse, eo quod eius exemplar, quod classis QwMyRh erat, ad normam alicuius codicis codici Qo cognati correctum est. TRANSL. ANTIQUIOR : LIBER I LXXIX De classe QwMyRh'"- (73.13-95.6). Nunc pro altera parte (73.13-95.6) lectiones quas habent duo minimum e codicibus Qw et MyRh (exclusis lectionibus quas habent soli MyRh'} recensebo : 73.13 boni] bona boni Qw : bona MyRh QpYmQsQyWo 74.i equivocis] eque QwMyRh KcNoPlQmQnQoQpQvQy : eque esse, esse eque cett. esse] sunt Qw2MyRh 74.6 et om. QwMyRh KcKrNoQsPzWqQiQlQmQoQqQv (est etiam MyRh} 74.7 neque] non est neque Qw : non est MyRh 74.ii Pro­ babilitatem + autem QwMyRh KcKjKpKrNoQsPfWqQlQqQrQx 74.i6 co­ gnoscens QwMyRh QqQv : -centes cett. 74.21 revertamur 4-et QwMyRh 75.2 igitur] utique QwMyRh 75.3 est finis inv. QwMyRh KjQl 75-7 eli­ gimus quedam (quosdam)] inv. MyRh PfPzWqQpYmWo : quedam eligimus quod Qw 75.12 propter QwMyRh KfKkKrNoQlQpYmQrQsQzWq : per cett. 75.19 et -|- hec QwMyRh 75.21 ex om. QwMy KcKjPIPtQl 76.4 civilis -f- est QwMyRh Kf 76.5 enim 4- se QwMy, s.l. Rh (prima manu) 76.8 effectum] affectum QwMyRh KjQsQzWo 76.10 omnium] post eligibilissimam Qw : om. MyRh AwKfPlWq 76.13 quod 4~ in se QwMyRh quid om. QwMyRh KjKkKpPlQlQz 76.15 dicere om. QwMyRh 77.1 quid1 om. QwMyRh KpQkQsYm 77.5 et2 om. QwMyRh AwQkQqQz 77.6-7 igitur tectoris quidem] quidem igitur tectoris QwMyRh NoPIPtQnQxQyVqWo : igitur quidem tectoris AwLoQo 77.7 e^J aut QwMyRh Ql 77.11-12 utique erit inv. QwMyRh Qz 77.13 autem om. QwMyRh AwKp igitur] sibi QwMyRh 77.15 utique om. QwMyRh KfKrQlQpYmQn Videtur autem] Universaliter autem videtur QwMyRh et2 QwMyRh Qn : quod Qr : om. cett. 77.16 bovi] homini QwMyRh Aw*PlQz que om. QwMyRh KcKkKpQxNoQsQiQmQqVq 77.18 obaudiens QwMyRh DyKjKkKrPlQnQoQxVqWq : hoc audiens Qr : obediens cett. 78.1 habens 4racionem Qw2MyRh KkQz 78.7 ita om. QwMyRh Ql opus 4~ et QwMyRh 78.14 beatum et felicem 4- neque Qw KjKkLoPlQkQlQpYmQq : neque post beatum MyRh, ante QoQz 78.15 bonum quidem sic] autem sic bonum QwMy : autem bonum sic PzQl : bonum autem sic Kj : quidem sic bonum Qv 76.16 postea om. QwMyRh AwQnQz 79.1 cooperator] conparator QwMyRh Kj*KrPlPtQiQkQmQnQzVq : conpertor Qq 79.2 enim 4- ars Qw2My2Rh Wo apponere] a principio QwMyRh KpPtQoQzWo 79.11 quod est om. Qw KcKfKjLoPJPtQmQrQy : quod est aliquid om. MyRh Wo 79.12 set] secundum QwMyRh Ql 79.12* principium 4- ut quod QwMyRh : 4- ut cett. 79.15 temptandum QwMyRh KfLoPIPtQlQq : remicandum, reminiscendum, conandum cett. innata] utilia QwMyRh AwDyKfKrLoNo PfPtPz QmQoQqQsQvQyQzWo 80.1 commanifesta] cum eo manifesta MyRh AwPlQlQpYm : in eo manifesta Qw : manifesta ... cum eo Qz quesitorum] que sciuntur QwMyRh 80.5 bonis om. QwMyRh 80.g vete­ rem entem QwMyRh Qq : veterem Kj : veterum Vq ; vere entem, veteratam, etc., cett. 80.10 quod om. QwMyRh AwPtQiQlQoWq : et quod om. NoQsQp : autem et quod om. KcYm 80.11 anime 4- sunt QwMyRh DyKfNoQsQpYm Qy : sunt ante anime KkPzWqQq finis] fines QwMyRh Lo 80.15 querun­ tur] querimus QwMyRh KkQlQz 80.17 quid] quod QwMy DyKjLoNoQsPL QiQkQmQoQqVqQvW0 : quidem, que, aliquod cett. 80.20 racionabile 4est Qw DyKcKfQqQsWq : -fi set est MyRh 81.1 esse post communem QwMyRh : ante communem vel virtutem cett. 81.4 in] vel praem. QwMy LXXX ETHICA NICOMACHEA KfKjQp : velud/mi^ra. Qv actu] in praem. QwRh KiQlQpYmQqQv qui­ dem loco QwMyRh DyKpQx : non loco, om., cett. 81.io que] qui sunt QwRh Kk : qui My2 DyKiLoPfWqQiQkQpYmQz 82.1 autem om. QwMyRh KcKiKjKkPfQyQz 82.7 bonum] -f- quod QwMyRhKi : 4- vero quod QI : 4- quia Qx : 4- et No 82.8 optat QwMyRh DyKfKjPfPIPzWqQlQpYmQr : oporteat A w : oportet cett. 82.9 hec om. QwMyRh A wKiQi 82.17 autem om. QwMyRh PzWqQs : autem forsitan minus om. Qk 82.18 mi­ nus + felicem QwRh : 4- felix QI : 4- est felix Aw : p dicitur felix Kc vel2] et QwRh No 82.20-83.1 prosperitatem ... felicitatem inv. QwMyRh KiKjNoQsQlQpYmQo 83.4 advenit QwMyRh QkQqQsQyWq : adinvenit, advenire, etc., cett. 83-5 hominibus] in praem. QwMyRh KiKkQpYmQs : est in QI : inest Qq et om. QwMyRh KkKpQlQpYmQz 83.9 vel] et QwRh KfKjKpQxQpYmQzVq 83.11 autem ora. QwMyRh KcKj*KkPfQo QrQz 83.12 omnibus] in praem. QwRh et ora. QwMyRh Kk 83.14 si] set QwMyRh KpQxPfYm 83.15 optima habere inv. QwRh QnQq 83.18 et ora. QwRh KfKiKrPlQiQrQx 84.7 est ora. QwRh KjKkKrNoPtQi QkQmQnQpYmQrQz 84.9 beatificantur] -cari QwRh 84.12 eum] autem QwRh : autem eum Qw2 QlQqQv : enim, enim eum plerique 84.14 for­ tunis 4- quilibet QwRh 84.16 hominum om. QwMyRh KrPtPzQmQxQy Qz* utique ora. QwMyRh Qp*YmQz* 85.2 aliter] aliquis QwMyRh QlQz 85.3 neque] non QwMyRh KfKrLoPzQkQlQnQqQrQxQyWo So­ lon (solum)] autem QwRh : autem solum My 85.4 infallaciter] infallibiliter Qw2MyRh AwKfKiKkNoPzWqQkQnQqQyQz*Wo 85.15 et2 omQwMyRh AwDyKrPIPtPzWqQkQmQpYmWo 85.16 fiet] fiat QwMyRh NoQiQk 85.19 utique ora. QwMyRh NoPtQmQpYm : enim utique ora. AwKjQz nunc om. MyRh AwPz : post quesitum est Qw 85.20 unum­ quemque QwRh KcKfKjKpQxPzQiQkQ-nYm : unumquodque cett. 86.4 et1] quia QwMyRh QkQy 86.5 recirculari] reluctari QwMyRh PzKc*Qp*Qr* : eluctari Kj 86.6 Manifestum + ergo QwRh : + igitur KkNoQkQlWq 86.7 dicemus] diceremus QwMyRh 86.7-8 quendam felicem inv. QwMyRh DyKjKrLxPtQiQkQmQnQrQs 86.8 has + igitur Qw : 4- ergo MyRh 86.16 permanentissime] praem. QwRh : add. Qz 86.18 ea] eam QwMyRh AwKjNoPfPIPzQkQnQpYmQqQzWo 87.1 vel] et QwRh KcPfPtPzWqQiQk QpYwPQqQsQz : vel maxime ora. MyQm omnino ora. QwMyRh PtPzQm bonus] in bonis QwMy : bonis plerique 87.4 quidem ora. QwMyRh KiKkKpQnQpYm 87.5 beaciorem vitam inv. QwMyRh KrLxNoPtQiQkQl QPQmQrQs hec ora. QwRh KcKrNoPtQmQrQz 87.6 et] si QwMyRh 87.8 bonum] bonus QwRh KrQmQx : bonis My 88.6 in eodem ora. QwMyRh DyKcKiKrNoPtPzQlQmQzWq* 88.9 set + in QwRh KcKk perfecta vita inv. QwMyRh KfKjKrLoLxNoQsPtQiQkQmQr 88.13 autem 4- ita QwMyRh KfKjKrLxNoQsPtQiQkQrQzWq 88.18 multis QwMyRh A wKfKp PfQn : iustis Ki : multas, multorum, etc., cett. habentibus ... accidentibus inv. QwMyRh KcKfKjLxQiQkQs : actibus ... habentibus KrPtQr : actus ... ha­ bentibus vel accidentibus Qm 89.6 que] ea que QwRh 89. n autem 4et QwRh KcLx 89.16 quid videntur ora. QwMyRh 90.1 felices2 ora. QwMyRh KcKj : fiant non felices ora. Qz 90-7 et1 QwMyRh DyKfKkQlQq : om. cett. 90.9 habendo] inpraem. QwRh QpYm 90.10 et1 om. QwMyRh 90.li relati QwMyRh DyKfKiKpLoLxNoQmQpYmQrQxQz : delati cett. 90.16 optimorum 4- unumquodque QwMyRh Lo 90.17 quemadmodum 4et QwMyRh QpYmQs quid post (18) melius QwMyRh 91.2 virtutis QwMyRh KjNoQlQpYmQz : virtus cett. 91.3 corporalium] corporum MyRh PtQn : corporum corporalium Qw 91.6 habere] se praem. QwRh Kc*KiQl QnQq 9Ï.IO anime] ut QwMyRh KiPIPtPzQl : aut AwKjKrLxQkWo : aut TRANSL. ANTIQUIOR : LIBER I LXXXI animi Qi : / / / Qo 91.13 hanc + enim QwRh 91.21 habent] se pvaem. QwRh KcKfNoQsPfWqQlQpYmQqQyQz 92.7 habet] se habent QwMy, Rh^z : habent DyKfKjPIQmQpYmQy 92.10 utrum om. QwMyRh KiKjPl QjQlQoQyWo 92.13 quod om. QwRh 92.15 autem + plantativum QwRh KpQxLo Talem autem] Dico autem talem QwMyRh 93-3 que­ dara] quidem QwMy KiKrQjQq (quedara post humana suppi. Qw) 93-5 id est virtus hec om. QwMyRh Dy*QmQr 93.6 manifestum om. QwMyRh 93.7 dimidium (-dio)] in dimidio QwMyRh 93.n sufficienter + dictum sit QwRh : + dictum est Kc 93.13 anime om. QwMyRh QI 93.15 ani­ me post quod QwRh KcKvPf recte] recta. QwMyRh PzQpYmQr 93.16 quid om. QwMyRh AwKjPIQnQqQz 93.19 movere] moveri QwMyRh KjNo QjQkQl contrarium] in praem. QwMyRh LoQr 93.20 et in anima QwMyRh QoQr : est in anima Ki : aut in anima No : que in anima Kc : in anima cett. ita ante et in anima QwMyRh KcKi 93.21 quod] quo QwMyRh DyKcKfQnWo*Wq 94.4 autem2 QwRh, ?Kv : enim cett. 94.6 racioni QwMyRh DyKfNoQsPfQnQpYm : + et cett. 94.7 est] et QwMyRh Qm 94.8 utique] itaque QwMyRh KfKjKpQxNoPIQlQmQnQoQrQvQyQz 94.14 et1 om. QwRh Qn et2 om. QwRh Kc 94.16 et om. QwMyRh ApKcKjKvPtQi QkQj : et quod om. Qm 95.5 quos QwMyRh QI Igitur ex 162 lectionibus classis QwMyRh quas in hac altera parte libri investigavi, habent codices : Qm Rh My Qi Qz Kj QP Ym No Kc e? Qk 151(4-11) = I49Í + 7) = I22Í+ 7) = 34( + 5) = 28(+ 9) = 28(+ 8) = 27Í + 6) = 28(4- 5) = 271+ 4) = 23( + 6) = 28(4- i) = 24(+ 3) = 22(4- 4) = 162 156 129 39 37 36 33 33 31 29 29 27 26 Kr 22(4-3) Qm 23(4-2) Qz 23(+2) Pt. 23(+i) Qn Qr I9(+4) Pl 2O(+Z) Wq I7Í + 4) Pz l8(4-2) Aw i4(+5) Qi 17(4-2) Dy T4( + 3) Kp = = = = = = = = = -= 25 25 25 24 23 23 21 21 20 T9 19 x7 17 Q* i5(+i) Qy I4( + 2) Wo i2(+4) Pf hH-i) Lo 12(4-2) Qo 12(4-2) Vq 6( + i) Qv 8(4-2) Kk 18(4-2) Ki I7( + 2) Ap Lx Q? = 16 = 16 = 16 = 15 = 14 = 14 = 7/84 = 10 = 20 /72 = T9 /l06 = 1/8 - 8/80 — 4/42 Patet ergo codices QwMyRh in hac parte coniunctissimos esse classemque singularem constituere, de cuius proprietate dubitari non potest, ceterosque codices ab hac classe distare ; nam ex lectionibus codicis Qw habet Rh g6 %, My yg %, codex vero QI, qui ad eos propius accedit, 24 % tantum. De codicibus deterioribus. Sed de codicibus melioris notae, VqQv, QpYm, QoQw, hactenus ; ceteros codices omnes, qui a Graeco longius absunt, deteriores habui. LXXXII ETHICA NICOMACHEA De codicibus KpQxLo. Praetermisso codice Qy (de quo dicam infra, pp. lxxxviinunc ergo agendum est de codice Kp, qui inter codices deteriores Graeco propius accedit (cf. p. lxv) ; animadvertendum tamen est codicem Kp solum vel cum paucis nullam lectionem cum Graeco congruentem insigniorem habere, sed tales tantum quales casu vel emendatione facili accidere potuerunt, velut : 65.10 « artibus » ; 65.15 « hec » ; 67.n « et placere » ; 68.5 « quid » ; 71.1 « est » ; 73.10 « quidem om. » ; 77.17 « autem » ; 83.10 « quid ». Codici autem Kp in parte coniuncti sunt codices Qx et Lo. Codices enim KpQxLo in partes quattuor dividi possunt : lxxxviii), In prima parte (65.1-72.7) codices Kp, Qx et Lo inter se coniuncti non sunt. Nam ex 81 lectionibus codicis Kp quas in hac parte recensui, habent codices PzQp 22, Ql 19, Qn 18, PfWq 17, KjQkQoQwQxYm 16, KcNo 15, KfQmQr 14, LoQqQs 13, ceteri pauciores tantum. Ex 53 vero lectionibus codicis Qx, habent codices Wq 22, Pz 21, KpNo 16, Kf 15, Ql 13, KcQkQpYm 12, KjLoPf 11, ceteri pauciores. Denique ex 45 lec­ tionibus codicis Lo habent Kr 14, Ql 14, KfKp 13, NoPzQqWq 12, Qx 11, ceteri pauciores. In secunda parte (72.8-83.13) codices KpQx simul stant, non autem codex Lo. Nam ex 84 lectionibus codicis Kp quas in hac parte investigavi, habent codices : Qx 79(4-2) = 81 ; Kf 19, Dy 17, Ql 15, Pf 13, MyQqWq 12, QzRhYm 11, Qr 10, LoNoQp 9, ceteri pauciores tantum. Exempli gratia adieram lectiones quas communes habent codices KpQx soli (vel cum uno alio tantum) : 73.13 se 0Wl73.14 apparere] adaptare (aptare multi] 74.18 scru­ tari] proscrutari Kp : perscrutari Qx 74.22 aliud 4-bonum 75.15 fe­ licitas post maxime esse 75.16 numquam] non 76.14 existens finis inv. KpQx Ql 77.17 hoc 4- est KpQx 78.8 vero] enim 78.17 be­ ne] vere 79-7 utile] quod praem. est post quale quid 79-9 fa­ ciendum + est 79.10 similiter om. KpQx Pl 79.14 alia autem] aut alia 79.17 'ergo] igitur 80-7 dicimus ante sunt 80.16 autem1] vero KpQx Qz 80.17 esse videtur] enim videntur KpQx Lo 80.19 au­ tem2] om. KpQx Wo 8O.20 viri ante pauci 80.21 plurima directa esse] recte plurima 81.8 fortissimi] fortes 81.10 in vita ante (9) eorum (utv. Wo) fiunt] sunt KpQx 81.19 delectabiles] -lia KpQx Qw 81 .22 delectatur] operatur 82.2 utique erunt inv. 82.10 esse feli­ citatem inv. 82.20 indigere] indigentem quidam om. KpQx Qk 83.9 advenit] 4- cum Kp : 4- tamen Qx In tertia parte (84.1-89.6) codices Kp et Qx iam non simul stant, sed codices Kp, Qx et Lo quadam longinquiore similitudine coniuncti sunt. Namque ex 25 lectionibus codicis Kp, habent Pl 13, QxLoQp io, WqYm 9, KfPf 8, QqQr 7, ceteri pauciores ; ex 35 lectionibus codicis Qx, habent Lo 14, Kf 13, Ym 12, Pl n, DyKp 10, PfPzQp 9, QwQr 8, ceteri pauciores ; TRANSL. ANTIQUIOR : LIBER I LXXXIII denique ex 38 lectionibus codicis Lo habent QpYmQx 14, KjQrQy 11, KpPf io, DyKiQoW0 9, ceteri pauciores. In quarta tandem parte (89.8-95.6) codices KpQxLo inter se coniunctissimi sunt. Nam ex 51 lectionibus quas in hac parte investigavi, habent codices : Kp 49, Qx 46, Lo 44 ; PzQy 8, KcKiQsQvQzYm 7, DyLxPfQpQr 6, MyPlQlQoRhWq 5, AwNoQjQqQwWo 4, KfQmQn 3, KrQiQk 2, Pi i, Kj o {Kk 3). Exempli gratia adferam lectiones quas communes habent KpQxLo soli (vel cum uno alio tantum) : 89.14 non2 ante tale KpQxLo Qy 90.4 est om. magis honorabilium inv. KpQxLo Qz 90.19 significare om. 91-3 corporalium -|- sunt 91.8 et causam post bonorum 91.9 quid om. 91.10 perfectam] per­ fectissimam KpQxLo Lx 91.li melius post de felicitate KpQxLo Pf 91.12 secundum] circa KpQxLo No veritatem om. KpLo (doctrinam post civilem suppi. Kp) 91.14 horum] huius KpQx : huiusmodi Lo . 91.18 scru­ tandum] non simpliciter {inv. Qx) praem. 91.20 anime actum] actum dice­ re KpQx (actum animi Lo) 92.9 eius om. KpQxLo Lx 93-7 dimidium vite] vite dimidio 93.17 innatum + et 94.3 quid] quiddam quod 94.4-5 hoc irracionabile inv. 94.11 secundum id] set si 95.3 dicimus om. 95.5 dicimus om. KpQxLo Dy De codicibus qui cum VqQvQi sunt coniuncti. Complures codices cum codicibus VqQvQi quandam longin­ quam similitudinem habere videntur, potius tamen cum Qv et Qi quam cum Vq. Nam ex 66 lectionibus codicis Qv quam in 65.1-84.i2 investigavi, habent codices Pz ig, Ql i8, Pf 17, LoQmQrWq 15, KfNo 14, Kc 13, AwMyQs 12, QoQqQi 11, DyWo 10, ceteri pauciores ; ex 141 vero lectionibus codicis Qi quas in eadem parte recensui, habent codices Qk 70, Wq 61, Pz 60, Ql 36, KcYm 30, Qp 29, KfNoQn 28, Kj 26, KrQz 25, Qw 24, KpQq 23, Pt 22, QmQs 21, MyPl 20, ceteri pauciores. Si codicem Qk praetereamus (quem iam vidimus coniunctum esse in initio libri codicibus QpYm, postea vero coniunctissimum codici Qi, vide p. lxxiv) nec non codicem Ql (vide pp. lxxiv-lxxv), restat ut propiores appareant codici Qv codices Pz et Pf (qui a codice Vq longe absunt, vide p. lxx), codici autem Qi codices WqPz, quos inter se coniunctos esse videbimus, et quibus adnectuntur quidam alii codices qui iis, quamvis varie et in parte tantum, cognati sunt. Qui omnes e quodam hyparchetypo secundario x', codicibus QvQi cognato, pendere videntur. De codicibus PfQq"' , NoQs, WqPzia-, Qr^ Ki. In initio libri (65.1-68.2) codici Pf proximus est codex Qq, ut ex lectionibus quae insequuntur patebit : ETHICA NICOMACHEA LXXXIV 65.6 optant] appetunt PfQq NoQs PzWq KcKjKrLyQkQnQx : optant vel appetunt Qm 65.7 videtur] esse praem. PfQq NoQs KjQkQmQy fi­ nium ante quedam PfQq Qs PzWq QiQkQnQx 65.9 autem] enim PfQq NoQs existit ante in hiis PfQq Qs Qx 65. n autem om. PfQq NoQs KjQkQl 65.18 sunt om. PfQq PzWq KjPlQkQlQpYmQoQw hiis om. PfQq Qs Qr 66.2 quid] aliquid PfQq NoQs KcKfKjKrQkQo 66.3 Si] Sic PfQq No KpPIPtQnQoQp operatorum] -cionum PfQq NoQs Pz KfKjKkKpLyPIPt QkQnQoQv 66.6 utique erit ante quod hic PfQq NoQs KjPtQkQpYmQw 66.10 illud quid inv. PfQq NoQs* PzWq KfMyRh 66.12 videtur] esse praem. PfQq NoQs PzWq KfQm Quas] Quem PfQq Qs AwKrQiWo 66.18 utique ante finis PfQq NoQs Qk qui] quidem PfQq NoQs KfQpYm 66.20 maius -f autem PfQq No AwKpMyRhPlQmQnQxQyQz : 4- quidem Kf civitatis] civitas PfQq NoQs KfKjQpQwQx et3 om. PfQq KjQwMyRh 66.21 enim] ei PfQq Lo*QvWi : eidem Qy 67.3 manifestabitur] -tatur PfQq Qm 67.6 et 4- enim PfQq NoQs* QkQpYm 67.6-y multis contingunt (-gent Pf) inv. Pf*Qq Qs KjPlQkQpYm 67.g igitur om. PfQq Pz Kp di­ centes 4- talia PfQq 67.12 utile 4- est PfQq PzWq LoQp 67.13 se­ cundum] super PfQq Qs rei natura inv. PfQq NoQs Pz AwKf*KjPlQkQlQp YmQoWo 67.18 omnia -j- est PfQq No Wq KcKfKjKk 67.19 vitam 4- sunt PfQq NoQs Pz KpQkQlQpYmQoQw 67.20 has] eas PfQq No QpYm 67.23 moribus] in praem. PfQq No AwKfKjKpQkQnQpYmQvQyQz 68.1 vi­ vit] vivunt PfQq NoQs PzWq KkQkQpQz persequitur] -quuntur PfQq No PzWq QkQpQz 68.2 inutilis post hec cognicio PfQq Qs KfKjQoQwQz Ex 36 lectionibus quas in hac parte recensui, habent ergo codices PfQq 36, Qs 23, No 22, Qk 18, Qp 15, Kj 14, Pz 12, Kf n, WqYm o, PlQo 7, K-bQwQn 6, QmQxQyQz 5, AwKcQlQv 4, MyPtKrRhWo 3, LoQi 2, Qr 1, Dy o (Kk 3, Ly 2). Post codicem Qq, propiores in hac parte codici Pf apparuerunt codices NoQs, qui re vera codici Pf cognati sunt in prima et in ultima parte libri, non autem in media. Et enim ex 282 lec­ tionibus codicis Pf quas recensui, habent : No: Qs : 65.1-72.13 72.14-89.3 89.4-95.6 41/78(52,2%) 43/78 (54 %) 26/159(16,3%) 24/159(15 %) 24/45 (53 %) 20/45(44%) Ex quo iam patet codices NoQs inter se coniunctos esse, quod confirmant lectiones quas communes habent (etiam in parte in qua a codice Pf discedunt), quarum has exempli gratia adferam : 68.8 exoptat] adoptat 72.14 una] uno NoQs Kc 73.15 eam] racionem praem. NoQs KcQm 74.1 aut] vel 74.9 enim] in NoQs Qz (enim post exemplum suppi. Qs) 74.15 aut] et 75.2 reliqua ... ope­ rantur inv. 75.20 nullus eliget post (21) gratia 76.4 universis amicis inv. NoQs Qq 76.9 felicitatem existimamus inv. NoQs DyKf 77.n opus aliquod inv. NoQs KfMyRhPtQiQm 78.6 quidem] quidem huius qui­ dem NoQs : quidem huius Kc : huius quidem multi 78.15 enim] autem TRANSL. ANTIQUIOR : LIBER I LXXXV Mo QI : ante Qs 80.5 tripliciter| et malo praem. No, add. QsYm (dupliciter et malo Qy) 80.13 bona vita aliqua] aliqua vita bona NoQs KfPIPiQmWq 8I.17 bonum] bona NoQs KiQqQr 82.16 multum enim inv. NoQs LoQw 84.10 transmutaciones] transsumpciones NoQs QkQp 85.5 quidem et hoc] hoc et quidem No : et hoc et quidem Qs 86.15 enim] autem NoQs Kj 87.12 beatorum] bonorum NoQs KfLxPtYm : bonorum et beatorum Qp 87.13 omnes existimamus inv. NoQs KjPtQlQrQwYm* Etsi in initio libri (65.1-68.2) codici Pf propius accedunt codices Qq et NoQs, postea codici Pf proximus est codex Wq ; in fine autem libri (80.16-95.6) secundum codicem Wq codici Pf proximus est codex Qr. Separatim ergo agemus de media parte libri (68.3-80.13) et de ultima parte (80.16-95.6). In media parte libri (68.3-8O.13) ex no lectionibus codicis Pf quas recensui, habent codices Wq 68, Pz 58, Kf 44, Qs 34, Qp 31, No 30, QpYm 28, QI zy.AwKp 23, Qm 22, KjQx 21, Qz 20, Kc 19, QkQy 18, KrLo 17, Qw 16, DyPtQn 13, QrQv 12, Qi n, My 10, PIRhWo 9, Qo 8 (Kk 9). Animadvertendum insuper est codicem Pz, qui cum codice Wq usque ad 78.4 simul stat, etiam codici Pf in hac parte proximum esse, deinde vero tam a codice Pf quam a codice Wq abesse ; namque ex lectionibus codicis Pf quas recensui, habent Wq-. pz. 68.3-78.4 78.4-80.13 52/86(60 %) 51/86(59,2%) 16/24(66,6%) 7/24(29,1%) Quamquam autem codices PzWq a 68.3 tantum codici Pf adnectuntur, tamen ab initio libri usque ad 78-4 inter se coniunctissimi sunt ; nam in hac parte lectiones communes habent 74, quarum communes cum iis habent Pf 41, Kf 18, NoQp 17, Qx 14, QkQlQq 13, QmQsYm 12, KjQz 10, ceteri pauciores. Exempli gratia has adieram : 65.7 quidem om. PzWq Qv autem] vero PzWqLy 65.15 sunt ante, (14) alie PzWq Qx 66.17 ñnes + enim harum 66.1 secuntur] que praem. 67.14 recipit] respicit PzWqKp 67.23 aut] et PzWq Qx 69.6 autem] quidem PzWq Lo quidem om. PzWqKp 70.14 et2 + etiam 71.7 autem + sit 74.8 videtur ante forsitan (forsan) 74.n ser­ mo 4- iste. Idem PzWq : 4- iste KjQl : + idem Pf videtur autem inv. 75.2 unicuique 4-hoc est PzWq Pf 75.6 videntur fines inv. PzWqPf 75.7 divicias 4- eligimus 75.8 quod] quoniam PzWq Qm sunt omnes] hee res omnes sunt PzWq : sunt omnes hee res Kj 76.2 dicimus] esse dicitur 77.li hoc post (12) erit 77.12 commune esse post videtur In ultima denique parte libri (80.IÔ-95.6) codici P/proximus manet codex Wq, sed ad eos prope accedit codex Qr ; nam ex LXXXVI ETHICA NICOMACHEA 132 lectionibus codicum PfWqQr quas in hac parte recensui, habent codices Pf 128, Wq 79, Qr 58, KfNo 36, Qs 33, Ym 28, Kc 27, Dy 26, KpQq 25, Qp 23, KiPzQz 21, Lo 20, AwQvQx 19, ceteri pauciores. Exempli gratia has adieram : 80.21 esse] contingit praem. PfWqQr : ab ipsis contingit praem. Pz 81.7 operabitur in hiis PfWqQr Ql 81.14 vero] autem PfWq Qw 81.15 iusta + et iniusta PfWq 81.17 quia] quoniam PfQr non natu­ ra] innata PfWq : non natura innata Qr 81.18 que secundum ante (19) ope­ raciones PfWqQr A w 81.22 est] erit PfWqQr 82.4 horum + erit PfQr : erit praem. Qq 82.n exterioribus bonis inv. PfQr Qq 82.iq for­ sitan] forsan PfWq 82.20 quidam ante in idem PfWq 83.11 possibile] posse Pf*Qr 84.13 Priamo] primo PfQr 85.9 Questiones et hec] Et hec questiones PfWq Kf 85.19 forsitan enim] forsan PfWq 86.15 enim. om. PfWq 87.17 Eodem] et praem. WqQr 88.3 neque1] non PfWq 88.18 habentibus ... accidentibus] accidencium ... habentibus PfWq No-, ha­ bentibus ... accidencium Qq (4- vel accidencium Kr^} 89.3 forsitan] for­ san PfWq Qn 89.7 unamquamque post deficientes PfQr No 90.15 deos om. PfQr 91.2 autem8] enim PfWqQr NoQs 91.8 omnia om. PfQr My 91.12-13 circa hanc post (13) maxime PfQr No 91.16 est hec scrutacio] hec scrutacio fuerit PfWqQr NoQs 91.18 scrutandum] non qualibet praem. PfQr Qs 92.6 autem 4- et PfWq 93.18 autem -jet PfWq Qq dissolute paraletice inv. PfWq NoQs Qo 93.19 particule] partes praem. PfWq No Lo 94.2 Forsitan] Forsan PfWq 94.4 hoc 4quod est PfWq No 94.6 forsitan] forsan PfWq 94.19 intellectuales] intellectivas PfQr No My autem] quidem PfQr Qs 95.5 laudabiles 4- sunt PfQr NoQs KfQn Quoniam autem codici Pf in ultima parte codex Qr prope accedit, hic etiam animadvertendum est codicis Qr, saltem a 83.14, similior esse codicem Ki (qui Ethicae novae verba a 80.15 habet) ; nam ex 131 lectionibus codicis Ki quas recensui, habent Qr 49 (a 83.14 autem 45/95 = 47,3 %), Qq 27, Qj 13/53. Kc 29, Ym 27, NoQlQpQw 24, Pf 23, KfLoQs 22, QzQo 21, PzMyWq 20, ceteri pauciores. Eidem familiae adnumerandus esse videtur codex Qj, qui verba Ethicae novae ab 89.12 habet ; nam ex 60 lectionibus codicis Qj quas recensui, habent No 21 (35 %), Qk 20, PtQlQq 18, Aw 17, PzQsWq 16, LoPfQnQr 15, KiQi 14, KjPlQvQz 12, DyKcKfQpYmQmMy 11, KrQo 10, RhWo 9, Qw 8, KpQx 7 (Kk 8, Lx 6/53, Ap 2/10). De codicibus Qm, Kc, Kf, Dy, Pl et QvAd superiorem classem quadam similitudine etsi longinquiore adnectuntur codices Qm, Kc et Kf, quibus adfines sunt codices Dy, Pl et Qy. TRANSL. ANTIQUIOR : LIBER I LXXXVII Multiplicis propinquitatis vinculis codex Qm coniunctus est in priore parte (65.1-76.14) cum codice Wq, in altera parte cum codice Pt, in toto autem libro cum codicibus VqQv (nec non cum codice Qy). Et enim in priore parte ex 114 lectionibus codicis Qm quas investigavi, habent Wq 43 (37,7 %), Pz 38, NoPf 34, Qy 33, Qq 31, Qv 30, VqQo 29, KfQs 28, Aw 26, Qi 25, KjKpKrLoMyRhPt 24 (21 %), KcQwQx 23, QkQpQr 21, Pl 20, DyQz 19, WoYm 18, Qn 15, Ql 15 ; in altera autem parte, ex 74 lectionibus quas in 76.15-84.12 investigavi, habent codices Pt 29 (39 %), Qi 22, VqQv 21, No 20, My 19 KpQsRhWo 18, KfQoQy 17, DyKrQr 16, LoQqQz 15, Kj 14, KcPzQn 13, PlQkQlQx 12, AwPfQw ii, WqYm 9 (12 %), Qp 5. Ex quo conici potest codicem Qm contaminatum esse, quod multis lectionibus conflatis quas habet codex Qm confirmatur, velut : 65.6 oaptant vel appetunt Qm (vide supra p. lxxxiv) 66.21 Amabile] Alibi Vq : Alii ... vel amabile Qm 67.11 concludere vel concludens Qm (vide supra p. Lxxvii) 67.18-19 puer proprius vel purus (vide p. lxxi) 71.14 nu­ merum ydearum ideas (vide p. lxxviii) 73.ç quedam et honores] quidem et honores PtQwQz : quidem et honores quedam Qm 77.3 omni artifici] omnis artifici (!) (vide p. lxiv) 80.5 tripliciter] dupliciter Qy : dupliciter vel tripliciter Qm Codici denique Wq adfinis est codex Kc ; nam ex 185 lectionibus codicis Kc quas in 65.1-84.12 investigavi, habent codices Wq 63 (34 %), Pz 59, Kf 57. Qk 56, QP 54. Ql 53. Dy 51, Ym 50, Pf 48, Kj 47, Qq 46, Kr 42, QoQwQi 41, No 40, KpQs 39, Qx 38, LoQnQrQz 36, Qm 35, AwMyPtVq 33, TfA 31, Qy 30, PlQv 27, Wo 26, (Kk 23, Ki 6/42). Tandem adfinis est codici Wq codex Kf, cum ex 280 lectionibus codicis Kf quas in 65.1-84.12 investigavi habeant codices Wq 92(32,8 %), Pz 86, Qp 80, Ql 79, Ym 75, Pf 74, No 71, Qs 66, Qq 60, Kj 59, Qx 58, KcKp 57, Pl 56, DyQy 55, Lo 53, Qw 52, Qz 50, Aw 46, Qm 45, Qk 44, Qn 42, Qr 41, Wo 40, Qi 39, Qo 38, KrRh 37, My 34, Pt 32, Qv 29, Vq 25 (Kk 37, Ki 8/51, Ly 6/11). Codici autem Kf quadam longinquiore similitudine coniuncti sunt codices Pl et Dy. Et primum codex Pl : nam ex 137 lectionibus codicis Pl quas in 65.1-84.12 recensui, habent codices Kf 56 (40,8 %), Kj 45, P2 42, Qp 41, Kp 38, QsYm 36, QlQx 34, QkWq 33, QnQo 32, Qi 31, No 30, KcPf 28, Qw 27, Pt 26, Qr 25, AwQq 24, Kr 23, LoQmQz 22, Wo 20, Dy 19, Qy 18, MyRhVq 17, Qv 14 (Kk 14, Ki 4, Ly 1, Lx 1). Deinde similis est codicis Kf codex Dy ; nam ex 176 lectionibus codicis Dy quas in 65.184.12 investigavi habent codices Kf 55 (31,2 %), Wq 51, Kc 45, Pz 41, Kp 39, QkQlQm 35, PfQpQrQx 34, Qq 32, QoYm 31, Qy 29, Lo 28, My 26, QsQwQzWo 25, No 24, QiQvRh 23, Kj 22, Kr 21, PlVq 19, AwPt 18, Qn 17 (Kk 19, Ki 6, Ly 3/10). Implicatiores sunt adfinitates codicis Qy, qui codicibus Kf, Vq et Qm cognatus esse videtur. Namque ex 199 lectionibus codicis Qy quas LXXXVHI ETHICA NICOMACHEA investigavi in 65.1-84.12, habent codices Kf 55 (27,6 %), 1/551, Qm 50, No 45, Wq 44, LoQsQv 43, Pz 42, KjQq 41, AwPf 40, Qo 39, KpQkQrQx 38, KcWo 36, Qw 33, Kr 32, QpRh 31, PIQzYm 30, DyMyQl 29, Pt 28, Qn 27, Qi 25 (Kk 15, Ki 6/33, Ly 4/13). Quo collocandus sit codex Ly, qui Ethicae novae 25 tantum primos versus habet (65.1-66.7), dubium est; attamen notandum est ex 13 lectionibus codicis Ly habere Vq, Kc, Kf, PzWq et Qn 5, ceteros pauciores, insigniores autem esse lectiones quas Ly communes habet cum Vq et PzWq, velut 66.4 aliud] illud LyVq ; 65.7 autem] vero Ly PzWq. De codicibus qui cum QlQpYm quodam modo sunt coniuncti. Postquam de codicibus qui cum classe VqQv quodam modo coniuncti sunt egimus, restat ut de codicibus qui quodam modo cum classe QlQpYm coniuncti sunt tractemus. De codicibus Kj, Qn, Kr (Lx, Ap). Et primo de codicibus qui cum QpYm sunt coniuncti, quorum primus est codex Kj. Nam ex 230 lectionibus codicis Kj quas investigavi, habent codices Qp 74, Ym 68, Qw 63, KrPz 57, Kf 55, QI 54, Qk 53, Kc 51, QnWq 50, Qs 49. KP 48, NoPl 47, Pf 46, QiQq 45, Qo 43, Qx 41, Pt 40, Qz 36, Vq 34, Rh 33, MyQy 32, Qm 30, Qr 29, Dy 27, AwLo 26, Wo 22, Qv 21 (Kk 19, Ki 6/38, Ly 4/17). Communiter ergo codex Kj similior est codi­ cum Qp (32,1 %) et Ym, sed in alia et alia parte similior est aliorum codicum. Et enim in priore parte similior est codicum NoQs, Kf, PfQq'N Qk et Kr; nam in 65.1-70.2 lectiones communes cum No habet 31/71 ( = 43,6 %) ; cum Qs 27 = 38,4 %), cum Kf zg/71 (= 41 %) ; in 65.168.2 lectiones communes cum Pf habet 16/42 (= 38 % ; cum Qq 15 /42) ; in 65.1-69.ii lectiones communes cum Qk habet 24/63 (= 38 %) ; tan­ dem in 68.18-73.2 lectiones communes cum Kr habet 25/50 (50%; in 65.1-68.17, 20 % ; in 73.2-84.12, 17 %). In altera autem parte, codex Kj similior est codicis Qw, cum in 75.19-84.12 lectiones communes cum Qw habeat 34/84 (= 40,4 % ; in 65.1-75.15, 19,8 %). Ex quibus conici potest codicem Kj contaminatum esse. Codex etiam Qn codicum QpYm similior est. Nam ex 169 lectionibus codicis Qn quas investigavi, habent codices Qp 59 (34,9 %), Kp 55, Ym 51, Kj 50, Kr 47, Qi 44, Qz 43, QkQl 41, Pl 40, KfWq 39, Kc 37, PzQx 36, PfPt 35, No 33, Rh 32, MyQwQq 31, Aw 30, QoVq 29, Dy 26, OrQs 24, Wo 23, Qm zz, Lo 19, Qy x8, Qv 15 (Kk 14, Ki 3, Ly 5 /7). Sed in priore parte libri, codex Qn similior est codicum Kj, Kp, NoQs et PfQqiïl- ; nam in 65.1-73.18 lectiones communes cum Kj habet 21/44 (=47.7%; in 73.i9-84.i2, 23,2 %), cum Kp 35/80 (=43,7%; in 70.16-84.12, 22,3 %) ; in 65.i-69.ii lectiones communes habet cum No 10/36 (= 27,7 % ; in 69.i2-84.i2, 18,7 %), cum Qs 12/36 (= 33,3 % ; in 69.i2-84.i2, 9 %), cum Pf 12 /36 (= 33,3 % ; in 69.12-84.12, 18,7 %), cum Qq 9/36 (= 25 % ; in 69.12-84.12, 16,5 %). TRANSL. ANTIQUIOR : LIBER I LXXXIX Superest ut de codice Kr loquar, qui cum superioribus codicibus Kj et Qn coniunctus est. Nam ex 148 lectionibus codicis Kr quas recensui, habent codices Kj 57 (= 38,3 %), Qn 47, Kc 44, QiWq 40, No 39, Qm 38, QP 37, vi 35, Pz 34, plQs 32, KpLoQk 31, KfQoQqQxQzYm 30, PtQl 28, AwPf vj, Qw 26, QrQy 25, Dy 21, Wo 20, Qv 19, My 18, Rh 17 (Ki 6/24, Kk 10, Ly 3/9). Addendum tamen est in priore parte libri codicem Kr codici Lo coniunctiorem esse, cum ex 43 lectionibus quas in 65.1-70.2 recensui habeat Lo 15 ( = 34,8 % ; in 70.2-84.12, 15,2 %). Codici Kr adiungendus videtur codicis fragmentum Lx ; nam in parte 84.9-94.9 quam solam habet Lx, 65 lectiones recensui (multis in locis codex Lx legi non potest ; de locis obscuris rationem non habui), e quibus habent codices Kr 23 (= 35 %), Ym 22, NoPtQi 21, Kk 10/32, QkMyRh 20, Kp 19, QpQrQz 18, Qj 7/26, AwKfPzQmQw 17, KiKjPl 16, QsQy 15, LoQl 14, PfWq 13, KcQxWo 12, QnQq 11, DyQo 10, Qv 8 (Vq 1 /2). Forsitan ad codicem Kr adnectitur quoque codex Ap, qui Ethicae novae 24 tantum versus (94.2-95.6) habet ; nam ex 14 lectionibus codicis Ap habent KjKrQlYmQrQs 5, ceteri pauciores, harum autem insigniores sunt eae quas cum Kr communes habet. De codicibus Qq, Pt, Wo, QzKkAw. Quidam autem codices non cum codicibus QpYm, sed cum codice QI quodam modo coniuncti sunt. Quorum primus est codex Qq, saltem a 68.7 (in 65.1-68.2 codex Qq conjunc­ tissimus est codici Pf, vide pp. lxxxiii-lxxxiv) ; nam ex 170 lectionibus codicis Qq quas investigavi, habent codices QI 60 (35,2 %), Wq 47, Qs 45, Kf 43, Pz 42, Pf 41, QwYm 39, LoNoQp 38, Dy 35, Rh 33, Kc 31, Kj 30, Kp 29, Qz 28, QoQkQrWo 26, Qi 23, PtQm 22, KrQx 21, AwQn 19, Qv 18, Pl 17, Vq 16 ; quodam modo etiam similis codicis Qq videtur esse in media parte libri codex Ki, qui in 80.15-95.6 ex 43 lectionibus codicis Qq habet 16 (37,4 %) ,' ex lectionibus autem 131 codicis Ki habet Qq in 8O.15-85.9, 17/49 (34,6 %), in 85.10-95.6, 10/82 (12 %), et praesertim in fine libri codex Ki propius est codici Qr (vide p. lxxxvi). Deinde adnumerandus est codex Pt, saltem a 76.14. Et enim ex 126 lectionibus codicis Pt quas investigavi, habent codices QI 41 (65.1-76.13, 21/75 = 28%; 76.14-84.12, 20/51 = 39,2%); Qm 34 (65.i-76.i3, 15/75 = 20 % ; 76.i4-84.i2, 19/51 = 37,2 % ; vide p. lxxxvii) ; Qp 34, Qi 33, KjNo 32, Ym 30, PlQn 29, Qs 28, KcPz 27, KfKp 26, QkWq 25, My 24, QqQzQo 23, QrQwVq 22, PfQvWo 20, Rh 18, AwLoQy 17, DyKr 16, Qx 15 (Kk 9, Ki 4/17, Ly 2/8). Denique nominandus est codex Wo. Nam ex 154 lectionibus codicis Wo quas recensui, habent codices Kf 40, QI 39, Ym 36, QpQkQq 34, QrQy 32, Qw 30, MyPtWq 29, PlQzVq 28, AwKpPzQo 27, DyKcLoQiQv 26, Qs 25, Rh 24, Pf 23, Qm 22, NoQn 21, KjQx 19, Kr 17 (Kk 12, Ki 4/24, Ly i/7)Postremo commemorandus est codex Qz, cui quodam modo coniuncti sunt codices Aw et Kk. Namque ex 197 lectionibus codicis Qz quas in­ vestigavi, habent codices Kk 54/101 (53,4 %), Aw 42 (21,3 %), QI 41, xc ETHICA NICOMACHEA Kf 36, PzQw 34, Ym 33, Rh 32, MyPf 31, KpWq 30, Qp 27, NoQkQnQs 25, KcKjQiQrQx 24, Qo 23, Qq 22, Qy 21, Wo 19, DyPl 18, LoQm 15, KrPt 14, Qv 8, Vq 1 (Ki 7/47). Ex contrario ex 124 lectionibus codicis Kk quas recensui, habent codices Qz 54 (43,5 %), Wq 36, Kf 35, Pz 30, QlQw 28, KcPfQs 27, Qq 25, Qp 24, Qk 23, Ym 22, DyQr 21, KjKp 20, No 19, Rh 18, Qo 17, QxQy 16, My 15, PlQmQn 14, KrQiWo 13, Au> 12, Pt ii, LoVq 7, Qv 5 (Ly 2/4, Ki 12/46). Tandem ex 116 lectionibus codicis Aw quas investigavi, habent codices Qz 42 (36,2 %), KfPf 29, Ym 27, Qp 25, Ql 24, Wq 23, PzRh 21, MyQk 19, NoQi 18, Kp 17, Qs 16, PlQmQoQq 15, Kj 14, LoQnQw 13, KrQx 12, KcQv 11, DyWo 9, Pt 6 (Kk 11/57, Ki 5/25). De archetypi mendis. Omnes Ethicae novae codices ab uno archetypo, ab interpretis sincero libro iam remoto, ortos esse ostendunt lectiones falsae quas habent omnes. Insigniora ergo menda quibus archetypum scatebat !, nec non coniecturae quibus ea tollere conatus sum (et quas quorundam codicum librarii iam fecerant), recensebo : Archetypum 9432 ç(/)tea6ai 94322 ovv 94a22 TTpos top /Scop 94a2Ó KvpitiiTarijs 94b3 prjropiK^v 94b4 raïs Xotirats 94bï2 V7TOK€tp,€Vr¡V 94b24 €7Tl Toaovrov 95a4 ¿KoAouityriKoy wp 953.5 a/covaerai 9539 ¿Kparéacp 95al4 Kal avaXapovres 95b! 3 ávifa 95bi5 €K tûjp /3ia>p 963.3 cyKVKXiots 9636 piatos 96314 ciri acor-qplq. 96a! 6 oatov 96328 Tl 96a28 Kal 96335 €477€p €PT< avToavdptirrra) 96b27 opwpvpo4s 65-5 operatrix esse 66.7 sibi 66.7 adiunctam 66.11 principalis esse 66.15 theoricam 66.16 reliquimus 67-3 substanciam 67.12 interius 67.21 insecutores 67.21 audientes 68.3 incontingentibus 68.7 de re sumentes 69.16 videtur 70.1 et vita 70.21 euchidiis 71.2 violenter (-t’) 71 .10 persolute 71.12 scienciis 72.2 quod 72.2 ad 72.10 semper se homine 74.1 eque 2 Coniecturae optatrix esse (Kr1 2*) igitur (Kf) ad vitam principalissime rethoricam (rectoriam Qp) reliquis (ÇWQy2) subiectam (PfQq Qk2) in tantum insecutor ens audiet (cf. audient My) incontinentibus (Qn) et resumentes vir ex vita enchicliis violentus (-t9) pro salute (Pt) sanctum quid (QiQA2) et si in per se homine equivocis 1 Archetypi menda puto lectiones quas habent omnes codices, aut etiam lectiones quas habent pauci codices, sed a quibus menda aliorum codicum orta esse videntur. 2 Veri simile est archetypi librarium verbum « equivocis » legere non potuis­ se, et forsitan scripserit tantum « equ*** » spatio vacuo relicto, ex quo effectum transl. antiquior : liber i ç6b35 tyreirai 97a22 t¿ov irpa.KTu)v 97bll O dvOpiüTTOS. TOVTCÛV 97^33 oiv 97b34 àopLVK€V ooa4 8eî ooa/ p.eyàXais ooaq ¿QAíiüs ooaio iroTcpov OOaiO àvdpd)iTa)V ooaii EôXwva ooai2 apá ye OOai2 €7T€l8à.V ¿TToddvT] ooai3 toc? Aeyovatv ooai5 JSoAîuj' OOb3 avaKVKÀeïaôai oobi7 acrcov Tov oobi7 yîveaOat oob35 TTpà^et, rà pior/rà Oia2 €K Tcîjv virapxôvTojv Oia8 irpca/zc/cac? oiaio viro p,eyàXa>v quare operacionum horum horum sibi existimandum 78.13 uíuer 1 78.18 tempore 79.10 relinquendum 81.5 dormire enim 81.6 occasio 81.18 sunt (st) 82.3 bene 82.7 dialeticum 83.5 doctrina 83.14-15 inpossibile 83.15 non innata 2 84.9 indigni 84.12 magis 84.15 mirabiliter 84.15 Verum 84.16 bonum 84.17 solucionem 85.1 non 85.1 commonetur 85.2 dicent de 85.3 solum 86.5 regulari (?) 86.17 cum (cu) 86.17 sit 87.12 operabilia 87.14 existentibus 88.2 pro amicis 88.4 magis 74.7 75.3 76.4 77.11 77.13 XCI queritur operatorum homo. Horum igitur (?K/,<2¿* 12) exterminandu m uer tempus requirendum dormienti occioso natura (ñ) bone diliacum dorima ut possibile innata indiget (QxYm Qo2) magnis miserabiliter Vtrum hominum Solonem num cum morietur (Qk, Ym*) dicentibus Solon recirculari causa cur (câ cu) ht operabitur odibilia ex existentibus Priamicis a magnis est ut verba « a casu equ » spatio vacuo relicto omitteret Vq, « a casu eque » scriberent QvQoQwMyRhQpKcNoPlQmQnQy, « a casu esse eque », vel « a casu eque esse » supplerent ceteri. 1 Veri simile est exemplar, a quo archetypi librarius Ethicae novae verba descripsit, habuisse notam « u' », quo significat « uer », quam notam cum arche­ typi librarius primo falso « ui », deinde vere legisset « uer », sed priorem scriptio­ nem delere oblitus esset, archetypum lectionem conflatam habuit « ui uer », quam religiose conservavit codex Vq (et forsitan etiam habuerit Qv1, in quo post « ui » complures litterae deletae sunt) ; quam cum intellectu careret, codi­ ces correxerunt in « uiuet » (Qi), « uidit » {QrQy), «in uere » {Kf), «nidum» {plerique), unde lectiones conflatae originem duxerunt « in uere non facit nidum » (Lo), « uiuere non facit nidum » {Qn), etc. 2 Verbum « non » a librario qui archetypum confecit additum esse videtur ut cum verbo iam corrupto « inpossibile » (pro 83.14-15 « ut possibile ») senten­ tia congrueret : « inpossibile est optima habere non innata », potius quam a corruptione verbi « sunt » originem duxisse ; ergo non ante, sed post «innata» supplevi (cf. «innata sunt», 79.15 84.1 87.5-6; «innatum est», 77.8 93.12 ; «innatum esse», 90.9). XCII oia24 Se oia2Ó ùtaipeîv Oia35 TOUS K€Kf¿TIKÓTa.$ oib6 ai tvirpaÇlai oibzo yiveadai oib24 fcioTCiTovs oibjo Tov deov oza8 àXydtiav O2a8 7T€irovT)çpôp.€vov O2b34 vov6¿tt](jis O2b34 €7TtTÎp.7)(JlS °3a3 T°v irarpos ETHICA NICOMACHEA 88.18 ducit (duc) 89.2 g’ videre 89.10 eos qui differunt 89.16 prosperitatibus 90.12 non sunt 90.15 dignissimos 91.1 dictum (dem) 91.12 virtutem 91.13 studiose 9I.13 videtur 91.2 1 animi anime 1 92.2 medicatorum 92.6 Contemplantur 92.10 ut 93.10 sunt 93.19 particularum 93.21-94.1 quod deferantur 94.14 uisio 94.14 terminado it’-) 94.17 par, pat (— parum, pater) autem (aut) dividere eos qui defecerunt prosperitates (KfKc12Lo2) fiunt (non om. KpMyRh) divinissimos deum veritatem studuisse vult autem anime medicaturum Contemplandum utrum fiunt particule quod defertur iussio criminacio (c1-) patris Patet ergo archetypi menda a notis ambiguis 2 vel a litteris male scriptis originem plerumque habere et coniecturis facilibus et manifestis fere tolli posse. De interpretis in scribendo libertate. Tametsi mendis scatet archetypum, nihilo minus Ethicae novae editori cavendum est ne verba inconsulte et temere mutet, quae reapse ab Aristotelis verbis Graecis vel saltem a puriore latinitate abhorrere videntur, sed ipsius interpretis licentia scribendi aut etiam imperitia. 1 Lectiones «animi anime « (Qo^Pt), «anime animi» (AwKjPlQj), «animi animi » (Lo), « anime anime » (QrNoQs) habent pauci tantum codices, sed prius verbum « animi » vel « anime » a nota ambigua ortum esse videtur (« aii » vel «aie», pro «aü» vel «aüt») ; cf. 91.io, ubi pro «anime» codices AwKjKvLo1 QkQoiWo habent «aut» vel «autem» («aü»), codices KiPIPtPzQlQwMyRh « ut », verbum om. QvQpQ2KkQjQ?tQqQy, « anime » rest. cett. (lectionem confla­ tam «autem animi» hab. Qi). 2 Memorandum est non nulla verba notis scribi quae facile confundi possunt, velut « et » notis & (quod legi potest « q’ » = « quod », vel « d' » = « de ») et z (quod potest legi « in »), verbum « autem » nota « au » (quod potest legi « qñ » = « quando »), verbum « igitur » nota « g1 » (quod potest legi « s‘ » = « sibi »), etc. ; notas ambiguas quibus formae pronominis « qui » (et compositorum « quidam », «quicumque », etc.) fere scribuntur neglexi ; in memoria tamen semper haben­ dum est formas « qui », « quid », « quod », « quidem », etc. in archetypo obscure scriptas, librarios saepius confudisse. TRANSL. ANTIQUIOR : LIBER I XCIII Praetereo quod ipse interpres, ut Ethicae veteris interpres (vide p. L), numerum singularem pro plurali saepius posuit, velut 65.8-9 « opus aliquod ... opus » (94S5-6 epya riva ... ra ’¿pya} ; 67.15 « demonstracionem» (94627 ¿TroSei^ei?) ; 70.1 «ex vita» (951315 ck tow ftuuv) ; aut ex contrario pluralem pro singulari, velut 67.1 «gentibus» (94610 eOvet) ; 67.17 «singula» (95a! Kaô* ckcujtov) ; 67.23 «moribus» (952-7 ro rflos} ; 69.1 « aliquas raciones » (95a3o riva Xoyov) ; quod praesens tempus posuit pro futuro, velut 86.18 « existit » (oobi8 uTrdpfet) ; 87-5 « faciunt »(00626 77oi7)CT6i), ex quo fortasse effectum est ut futurum iuxta praesens positum omitteret 88.13 «existunt» (oia2o uvrap^et xat viráp^t) ; quod de gradibus comparationis parum curat : 67.1 et 90.17 «divinum» (94bio et oib27 Oetorepov) ; 68.21 «inane» (95a29 pcaTaiorepov) ; 80.7 «principaliora» (98bi5 KvptcúraTa) ; 83.6 «melius» (99bi3 ftéAriarov), et alia talia. Ani­ madvertendum etiam est interpretem plus quam semel casum rectum aut accusativum pro genetivo partitivo posuisse, velut 66.15 «virtutes» (94b2 raw &uvap,€O)v) ; 89.4 « ea que ... infortunia » (o 1 a28 rdv ... arvyTjpbaTcov) ; 92.14 « Irracionabile » (o2a32 rov aXóyov) ; 93.6 « Hec » (o2b2 ravr-qs). Notatione dignior esse videtur inscitia qua ipse interpres, mea quidem sententia, genetivum absolutum sermonis Graeci accusativo absoluto reddidit : 66.16-17 «Utentem autem hanc ... legem iubentem » (9464-5) Xpu)pÆVT}s 8e ravTTjs ... vop.oOerovcrrjs')', inscitia dico, sed illius aetatis homi­ nibus haud insolita, cum accusativus absolutus iam usitatissimus saeculo VI esset apud Gregorium Turonensem, cuius libros Mediae aetatis viri adsidue pervolutare numquam cessaverunt1. Inopia autem verborum interpres quaedam omisisse videtur, velut 69.3 « quesivit hoc » (95a32 ^-n-opet tovto kclI ejuret); cum enim utrumque verbum Graecum airopco) (vel 8ia7ropetu) et uno verbo Latino « quero » interpres redderet (vide Indicem Graeco-latinum, s.v.), verbo «que­ sivit » iam ad reddendum ^7rdpei adhibito, alterum verbum quo redderet non habuit. Similiter in 82.5, loco duorum verborum Graecorum 99a24 apLorov ... Kal «áXAtarov, unum verbum Latinum habemus «Opti­ mum » : uno enim verbo Latino « optimus » interpres utrumque verbum Graecum dpioros et ko.XXl(jtos reddebat (vide Indicem s.v.). 1 De accusativo absoluto, qui in inscriptionibus iam saeculo III exeunte, apud scriptores autem saeculo V exeunte apparuit, cf. F. Horn, Zur Geschichte der absoluten Partizipialkonstruktionen im Lateinischen, Lund 1918, pp. 79-87 ; Y. M. Biese, Der spatlateinische Akkusativus absolutus und Verwandtes, Helsinki 1928 ; de accusativo absoluto apud Gregorium Turonensem, vide M. Bonnet, Le latin de Grégoire de Tours, Paris 1890, pp. 561-564; apud scriptores prae­ sertim litúrgicos, vide D. Norberg, Manuel pratique de latin médiéval, Paris 1968, pp. 39 et 144-145. Accusativum absolutum medii aevi grammatici non ignoraverunt, quamquam talem accusativum se numquam invenisse adseveravit Petrus Helias : « Dixerunt ergo quidam quia nos ibi est absolutus accusa­ tivus et a nullo regitur ; sicut enim ablativus quandoque absolute ponitur, sic et accusativus. Quod autem accusativus absolute ponatur, hoc numquam inveni » (laud, a Ch. Thurot, Extraits de divers manuscrits latins pour servir à l'histoire des doctrines grammaticales au Moyen âge, Paris 1869, p. 309 ; cf. ibid., p. 247, adn. 3 ; pp. 305, 308). XCIV ETHICA NICOMACHEA Pauca etiam dicenda sunt de verbis quae suffixo -ivus terminantur. Inter omnes enim constat haec nomina, apud classicos scriptores rariora, progrediente tempore, praesertim ad nomina graeca in -îkoç reddenda, semper plura ficta esse x. Quibus tamen Ethicae novae interpres, quem ad modum et Ethicae veteris interpres 1 2, non abutitur ; cuius in talibus nominibus novandis moderatio apparebit, si eam nimiae luxuriei Roberti Grosseteste comparaverimus. His enim novem (quorum duo classica erant) utitur Ethicae novae interpres : 70.4 contemplativus (95big Bíüjpt¡tikÓs}, iam apud Senecam ; 84. i coope­ rativus (99628 awepyoç ; sed 79.i cooperator), iam apud Boethium; 73.3 custoditivus (96611 <¿vÁaKTtK-ó?) ; 73.2 íactivus (qóbn ttoc^tikôç) ; 77.14 et 93.il nutritivas (98a! et O2bii OperrriKos) ; 66.16 et 77.16 operativos (94b4 et 98a$ TrpaKTiKÔs), iam apud Augustinum ; 92.14 et 94.9 plantativus (o2a32 et O2b29 vTiK¿$) ; 73.3 prohibitivus (9Óbi2 kojXvtikôs) ; 72.1 tempus tempestivum (9Óa2Ó Kaipós), «tempestivus» iam apud Ciceronem. Pluribus tamen in locis ne nomina in -ivus vel nova pariat vel iam partis utatur temperat Ethicae novae interpres : q8a2 aiaOrjTiKÓs N77.i<± sensibilis: L 150.28 sensitivus; O3a3 aKovartKos N 94.17 audibilis : L 162.9 auditivus; ç8ai av^TiKÓs N 77.14 vegetabilis: L 150.28 augmentativus ; 9Óa34 yvp.vavTt.Kri N 72.9 ginnastica : L 147.9 exerci­ tativa (exercitativus iam apud Boethium) ; O3a5,6 8iavor¡riKÓ$ IV 94.19 et 95.1 intellectualis: £254.14,15 255.2 329.9 intellectivus (iam apud Boethium); 99bq èdia-ros N83.2 assuescibilis : £ 287.26 assuefactivus ; 99b3 ev8at.povi.K0s N 82.16 felix :£ 357.23 felicitativus ; 94626 et O2b33 padrjpaTiKÓs IV 67.14 et 94.13 mathematicus: £ 262.10 disciplinativus ; 94a8 vaviHffiK^ N65.n-i2 navium constructura: £141.13 navifactiva ; O2b3o opeKTtKÓs IV84.10 desi­ derabilis : £ 162.1 appetibilis, 255.1 appetitivus ; 95b22 ttpclktikos N 70.8 auctor : £256.17 activus (vide Indicem, s.v.), iam apud Senecam; 99631, ooa2, oib32 irpaKTiKos N84.5,8 91.2 operator: £ 155.14,18 159.ag s.l. operativus (vide Indicem s.v. et supra lin. 12) ; 94a!! xa^vo'TTOLrrriKV N 65.14 frenorum factrix : £ I4I.16 frenifactiva Quae commemoravisse oportebat ne aliquando in verbis interpretis offendamus, velut in verbo 70.8 « auctores » (« au » pro « a » modus scri- 1 Vide J. Breitmeyer, Le suffixe latin -iuus (Thèse de la Faculté des Lettres de Genève, Thèse n° 67), Genève 1933 ; ex 533 nominibus suffixo -ivus termi­ natis quae J. Breitmeyer recensuit, 54 ante Christum, 479 post Christum ficta sunt (quorum 124 saeculo VI). 2 Apud Ethicae veteris interpretem invenitur « adiectivus », 46.11 ; sed notanda sunt ; 04633 ¿papTr¡nK¿s 9.13 peccans (£167.4 peccativus) ; 13a!! povXevTtKos 31.25 consiliabilis (£ consiliativas, vide Indicem, s.v.); O3ai4,i5 8iavor)TtK0s 5.4,5 intellectualis (£ intellectivus, vide Indicem, s.v.); 04633 Ka.Top0(üTtK¿s 9.13 directus (£ 167.3 directivos) ; 05624 -rraO^TiKos 11.19 passi­ bilis (£ passivus 353.13) ; 06636 TTpoatperiKÓs 14.14 voluntarius (£171-7 electi­ vus) ; 15630 TTpofjTrot-rjTtKos 39.11 fictor (£221.9 simulativus) ; 06615,28, oga22 aroxacrTiKTi 13.22 14.6 21.7 inspectrix (£ 170.17,27 177-3 coniectatrix, sed I7O.17 (s.l.) 260.26 coniectativus) ; 17630 ^lXtjtikos elp.1 44.18 amo (£197.i amativus sum); 1264 xPWaTiaTlKV 30.11 negociacio (£185.13 negociativa). De Ethica Borghesiana et aliis librorum IV-X reliquiis, vide infra pp. cxxxn et cxxxiv. TRANSE. ANTIQUIOR : LIBER I XCV bendi est illis temporibus frequentissimus : codex Ethicae novae Qz pro « actus » fere scribit « auctus ») : « auctores », non « activi », verbum est cui favet mos interpretis. Similiter in 65.12 «constructura» in «con­ structiva » corrigere timeo ne velit quis, quod contra morem consue­ tudinemque interpretis esset et alioqui sine causa : nam, si verbum « constructivus » a Boethio iam fictum erat, nomen « constructura » et ipsum non insolitum fuisse testatur, praeter codicem Bononiensem (saeculo IX exaratum) epistularum Augustini \ sermonis Gallici usus, in quo verbum « constructure » usitatum erat1 2. Adfinitates codicum Ethicae NOVAE Liber interpretis __ Archetypum corruptum Qm Qy Quid significent diversae lineae, dictum est p. xlii. 1 Cf. Thesaurus linguae Latinae, s.v. Constructura (t. IV col. 547). Animad­ vertendum tamen est Thesaurum in epistula Augustini 187,33, scripsisse « con­ structuram » et adnotavisse « structuram deti. » ; contra A. Goldbacher, S. Augustini Epistulae (Pars IV) («CSEL LVII », Vindobonae-Lipsiae 1911, p. m), verbum «structuram» in textu posuit et lectionem «constructuram» in adnotatione relegavit, quae tamen est codicis Bononiensis 58, 125, de quo ipse A. Goldbacher, ibid., Pars V («CSEL LVIII », Vindobonae-Lipsiae 1923, p. XXXV) scripsit : « qui codex cum inter ceteros praestantia excellat, tum in ep. 187 unus omnium integerrima Augustini verba conservasse videtur». 2 Vide Fr. Godefroy, Dictionnaire de l’ancienne langue française... du IXe au XVe siècle, s.v. Constructure (t. II col. 259a ; t. IX col. 170b). XCVI ETHICA NICOMACHEA De Ethicae novae verbis restitutis. Quid huc addi potest, nisi quod, cum Ethicae novae verba iam in archetypo corrupta essent, et in codicibus, praeterquam in paucis quorum optimi sunt VqQv (quorum tamen Vq pro altera parte deest), semper corruptiora evaderint, Ethicae novae editio multas habet cautiones ? Haec duo minimum semper in mente habere legentis curam non effugiat : primo, verba quae in textu posuit editor saepius non nisi coniecturas esse ; secundo, verba quae Mediae aetatis viri et in primis magistri artium legerunt et explanaverunt saepius non in textu, sed in adnotatione requirenda esse. ab 3. De codice Graeco Ethicae novae interprete usurpato Quem ad modum in Ethica vetere feci, ad codicem Graecum quo interpres Ethicae novae usus est reperiendum, septem codices Graecos Ethicorum Nicomacheorum contuli, hi sunt codices KE, L>, Mb, Nb, Ob, Pb et P2 (vide supra, p. xliv). Hic tamen animadvertendum est quinque prima folia codicis Ob manu posteriore refecta esse (quae ergo siglo rec.Ob desig­ nabo), ita ut in foliis ir-5v manu posteriore scripta habeamus Aristotelis verba a 94a! usque ad gyazS : SfjXov ùs om Atti Ttávra, in folio autem 7r (folium 6 vacat) germanus codex 0b initium capiat a versu q6b6 : avrov, riOévres ; versus ergo qóbó97a28 codex bis habet, ff. 4V-5V manu recentiore, et ff. 7r-7v manu antiquiore scriptos. Recte autem monuit nos Fr. Susemihl1 veri simile esse librarium qui folia 1-5 denuo scripsit, ea ex ipso codice 0b, qui tum etiam integer erat, exscripsisse, eo quod prima codicis folia madore pessumdata iam vix legi poterant (nunc etiam summa pars folii 7 et complurium foliorum quae insequuntur difficilis lectu evasa est) ; folia ergo refecta foliorum deperditorum codicis 0b locum tenere possunt, caute tamen utenda sunt, ut infra ostendam (p. c). 1 Fr. Susemihl, Die Bekkerschen Handschriften der Nikomachischen Ethik («Neue Jahrbücher für Philologie und Pâdagogik, 48” anno, t. 117 » = « Jahr­ bücher für Classische Philologie, 24o anno», 1878), pp. 629-631. TRANSL. ANTIQUIOR : LIBER I XCVII In libro I Ethicorum Nicomacheorum codicum Graecorum prima classis I71 codicibus K^PbMb constituitur, secunda vero classis 772 codicibus £bOb, classis denique intermedia codicibus NbP2. Codex ergo quo Ethicae novae interpres usus est, quem ad modum codex quo usus erat Ethicae veteris interpres, est classis £bOb, et codici quidem Ob proximus. Quod ex tabulis quae sequuntur apparebit. i. Loci in quibus Ethica nova cum classe LbOb stat. 67.li unumquodque (94023 çKaorov Lb, ree. Ob, NbP2) : e/eaora KbPbMb 68.20 causa est (95az8 Lb, rec.Ob, NbP2) : post bona KbPbMb 70.13 bonos esse (95627-28 Lb, rec.Ob, NhP2) : inv. KbPbMb 73-5 bonum (96613 LbObNbP2) : rayada KbPbMb, s.l. P2 73.11 utique aliquis (96619) : inv. KbPbMb 74.6 et (g5b32) : om. KbPbMb quod (ro) : x-at J araàlcp K^P^M^N^P2, rec.Ob 69-5 igitur (9562 Lb) ! yàp KbPbMbNbP2, rec.Ob 69.13 a se ipso (95610 aimp LbPbMb) : avreos pr.m. Kb : avros corr. Kb, NbP2, rec.Ob intelligit (yoéet Lb) : vo-qari KbPbNbP2, rec.Ob : vo-qaei Mb 70.12 aufertur (95626 Lb) : + eïvat KbPbMbNbP2, rec.Ob 70.13 querere (95627 fyT£tv Lb) : RhphMhNhP2, rec.Ob (vide Indicem Graeco-latinum, s.v.) 71.8 questio (góai2 rqs ^qr-qaetus Lb) : rijs roiavrr)S ¡¿qr-qasajs KbPbMbNbP2t rec.Ob 72.7 quidem (qóa32 p¿y Lb) ; p¿v yàp KbPbMbNbP2, rec.Ob 72.14 diuturnius 68.16 quidem (95a24 pèv Lb) : p¿v yàp KbPbMbNbP2, rec.Ob xcvin ETHICA NICOMACHEA Íg6b4 TToAvxpovia>T€pov IP) : TroXvxpóviov K^P^M^N^P2, rec.Ob 76.6 amicos amicorum (97613 £b) : inv. celt. 78.2 principalior (g8a6 Kvpuarepa Lb) : Kvpiárcpov ceti. 83.18 autem erit (99625 8’ dv cfy IP) : Se rt Kb : 8’ é’gtI cett. 3. Loci in quibus Ethica nova cum codice Ob et aliis quibusdam stat. 65.4 et2 (94a! Kal rec.Ob, NbPzMb) : om. cett. 65.n fines (94a8 ra t¿Ai? rec.Ob, NbP2KPPbMb) : Kal praem. Lb quidem {pèv rec.Obt Mb) : + yàp cett. 67.li autem (94622 S¿ rec.Ob, NbP2) : 8y cett. 67.19 operacionum (95a3 irpa&uiv rec.Ob, A^>P2ÆbPb) : irpay^áruiv LbMb 68.7 et1 (95ai4 Kal ree. Ob, NbP2) : om. cett. 68.9 bonum (95ai7 áyaOóv rec.Ob, NbP2PbMb) : dyaôcèv IPKP 68-13 que (95a2O rty rec.Ob Nb) : n cett. 68.21 igitur (95a28 oíy rec.Ob, NPP2) : pev praem. cett. 69.2 nos (95a3i i/pa? rec.Ob, NbP2NbPb) : ¿/xas IPMb 69.8 consuetudinibus (9564 eBeatv rec.Ob, corr. Nb, P2KbPb) : edveaiv pr.m. Nb : -ífteuiv LbMb, corr. Ob 69.16 dicimus (95bi4 Aeyo/xei/ rec. Ob, NbP2Pb) : Aeyco/xev IPKbMb 73.17 commune quid (96625 koivóv n) : inv. Mb : om. Lb 76.8 eligibilem (97615 atperov CPIPPh) : apKiov Kal praem. IPNbP2 : Kal dpKiov add. Mb 77.xo-ix hec omnia (97632 ravra irdvra O^M^) '. ravra om. Lb : inv. cett. 78.8 operacionem (98ai3 TrpâÇiv ObP2Mb) : irpâÇçis cett. 8O.2 autem (9869 Se ObKP) : Si) PbMb : 8t¡ Kal LbNbP2 8O.5 autem (98612 8¿ ObMh} : 87) cett. 80.6 corpus (98614 aúpa) : aupara IPKb 80.14 dicitur (98622 eipr¡rai) : ¿an IP 80.21 in (98629 ¿Tri ObNbP2Mb) : «y pr.m. Kb : ev corr. Kb, PbIP (vide Ashburner, p. 41) 8O.21 et (98629 «at) ; i) «at IP : 1) Pb : obsc. Kb (vide Ashburner, p. 41) 8I.20 utique (ggai5 Si)) : S¿ Lb : 8r¡ Si) P2 : Se 8r¡ Mb 83.4-5 deorum est (99611) : inv. IPKbPb 86.2 quando (ooa34 ore) : on IP 86.16 permanentissime (00615 povipúrarai) : povtpúrepai IPKbMb, s.l. P2 : om. Pb 88.6 in eodem (oxai3 ev rauró) ObP2) : ev avrw cett. 92.1-2 de anima (o2aig Trcpt tfivxrjs ObKb) : irepl i/iuxvv ceii- (vide Indicem Latino-graecum s.v. de, circa) 4. Loci in quibus Ethica nova cum codice Ob solo stat. 67.16-17 optimus iudex est (94628 ayaSos Kptrqs ¿an rec.Ob) : ¿arlv àyafloy «ptrijs cett. 72.IÓ-73.I de omni sermones fecerunt bono (96610 rrepl iravros tovç Xóyovs (iroieïyaôat ¿yaOov Ob, f. 7r) : âyaffov post navrés cett. {etiam rec.Ob, f. 4r) : Pipfpjôai pro iroteîadai rec.Ob, IPNbP2 76.2 enim (9768 yàp Ob) : 8’ cett. 76.13'14 et per se sufficiens. Videtur felicitas (97620 «at avrapKcç alverat 17 evSaipovla Ob) : Palverai ante Kal avrapKes cett. 77.1 est (97623 ¿an Ob) : ¿anv en cett. 78.12 et (g8ax8 «ai Ob) : om. cett. 78.13 utique (g8axg Si) Ob) : Se LbKbPbMb : Kal NbP2 80.1 esse tocius (9867 t-lvai tou iravroç Ob) etvat om. Lb : tov iravro? cîvai cett. 80.18 vero (98626 8« Ob) : S¿ Kal cett. 81.ro bene (gga6 «aAa>s Ob) : opôâs cett. 81.21 quandam (ggax6 nvd Ob) : ttjv 82.13 per2 (ggbi Stà <9b) : «ai Stà K^P^M^A’^P2 -, Twv Lb 83.x6 que2 (99623 Tà Ob) : om. cett. 8L7 causam (ooa2 rrjv alnav hic Ob) : ante neque cett. 85.1 num (ooai2 ¿pá ye Ob) : &pá ye Kat MbNb P2 : apa ye Kal LbKbPb 88.12 et2 (oxaig «ai Ob) : om. cett. 92.12 duo (o2a3O Svo Ob) : + ¿ariv cett. 95.x fronesim et intelligenciam (03a5-6 ppóVTjaiv Kal avvtatv Ob) : inv. cett. (avveatv Kal om. Mb) TRANSL. ANTIQUIOR : LIBER I XCIX 5. Menda codicis Ob quae Ethica nova non habet b 67.9-10 grosse — dicentes (94b20-22 7ra.xvAû>$ — Xeyovras) : om. rec. Ob, Nb 67.17-18 simpliciter — edoctus (9531-2 a-n-Aujs — •n-ç-îrai.Sevp.A'os) : om. rec. Ob 72.1 loco (96327 TOTrai) : rai ttov rec. Ob, NbPz 72.13 erit (9664 carat.) : spatium trium liti, rec- Ob 90.18 autem (01627 Se) : yàp Ob : om. Nb 92-5 cognicionem (02322 yytotnv) • flcpaircíav Ob 93.21-94.1 quod defertur (O2b22 to TTaparffcpopcvov) ' to Trcptfapopevov Ob 6. Loci in quibus Ethica nova a codice Ob dissentit et cum aliis paucis consentit. 65.8 circa2 (9435 nepl Pb) : irapà cett. 65.17 utique (94314 8r¡ Mb) : 8e cett. 67.16 enim (94627 yàp Mb) : 8e cett. 68.7 Dicamus (953-14 Aeyuipev Kb, pr.m. Pb) : Acyo/xev cett. 69.it habet suscipiet (9567 Aá/3oi Pb) : €%ci r¡ Xáftoi cett. 69.13 Ysiodum (95bg tov 'Hatobov Mb) : rojv 'HaióSov cett. 70.13 enim (95b28 yàp Mb) : yovv cett. 72.5 erit (96a$i cty Kb) : yv cett. 75.5 hoc1 (97324 rovro MhP2) ; ro avro LbObNbPb : ravrov (v dei.) Kb 76-4 civilis (97b!! ttoAîtckoç Mb) : -rroAirt/cov cett. 77.15 hec (9832 avrr¡) : avTTj 0bKb 7&.r] vitam quandam opus (98313 Çorfv riva cpyov P10) : epyov lurqv riva cett. 79.8 vero (98332 8c Mb) : 877 cett. 79.14 alia (9864 aAAai MbP2} : kqX praem. cett. 81.8 utique (9933 8t) Mb) : 8’ cett. in (ev M*) : om. cett. 81.19 delectabiles (99314 rftciai Mb) : 4- Kal cett. 82.3 et bone et optime (99322 Kal ayadal re [ye PbP2] Kal KaXal A7bP2PbPb) : yc ayadal Kal KaXal Mb : Kal (pm. Lb) KaXal ye Kal ayadal LbOb 82-7 bonum (99327 Xtpcrrov Mb) : 4- 8¿ ro Lb : + 8’ cett. 84.3 ipsa (99630 aMj Kb) : avr-q cett. 84.12 directus est (ooa6 cvdvvovvra Nb) : ev[a0]evovvra (ad rec. m. sup. ras.) Kb (vide Ashburner, p. 41) : evd-qvovvra cett. 86.2 vere dicitur (00335 aXydeverat- Mb) : ¿X-qdevaerai cett. 86.7 et (oob6 Mb, pr. m. P2) : -J- rráXiv 89 .10 inquirendo (01335 Tc? Siairopeíadai corr. Nb) : ro 8. cett. 92.4 Medicorum autem (02321 TÚV 8’ larpíov Kb) : Kal rcHv 8’ larpatv Pb '. Kal ra>v larpátv (p 8e LbQbATb) cett. Ex his conligi potest codicem Graecum quo Ethicae novae interpres praecipue usus est (nam forsitan quodam alio codice nonnumquam usus sit, vide infra p. cxix) codici 0b coniunctissimum fuisse ; et enim hunc secundae classis 772 fuisse patet, cum lectiones communes codicum Lb0b in 36 locis habeat (§ 1), sed codici 0b propinquiorem fuisse, cum, quando codex Ob a codice Lb dissentit, lectiones codicis Oh habeat, sive codici 0b 1 Animadvertendum est Bekkerum codici Ob non null3 menda perperam attri­ buisse, velut : 9732 Pia¿p.cda cum cett. Ob — 74.io sciemus : olaôpçda H&, rec. 0b 9733 enirev&p.eda cum cett. Ob = 74.io inveniemus : emrevf a>p.€0a rec. Ob 97317 aXXo cum cett. Ob = 75.1 aliud : àXXy H*,rec.Ob 98333 oùSè cum cett. 0b = 79.10 neque 99b22 rà cum cett. Ob = 83.16 que1 9çb23 ra = 83.16 que2 oiaig /xaKapiovs èpovptv cum cett. (aíp-0b = 88.12-13 beatos dicemus. c ETHICA NICOMACHEA et aliis quibusdam communes sunt (28 in locis, § 3), sive etiam codici Ob solo propriae sunt (18 in locis, §4). Codex tamen Graecus quo Ethicae novae interpres usus est auctoritatem suam habere videtur. Nam, quamquam multa menda propria habuisse videtur, quorum 14 eadem ac menda codicis Mb sunt, quod tamen non nisi casu accidisse videtur, eo quod in utroque codice eadem verba omissa vel confusa sunt quae librariorum neglegentia omitti vel confundi solent (velut yáp, Se, 8tj ; vide § 6), tamen codicis Ob non nulla menda propria non habet (§5). Praesertim autem in versibus gqar-góbó, quos codex Ob non nisi manu recentiore scriptos in foliis refectis 1-5 habet, lec­ tionum germanarum quas authenticus codex 0b antiquiore manu scriptas in foliis hodie deperditis olim habebat, Ethica nova locuples testis esse videtur. Namque lectiones proprias codicis Lb (vide § 2) in gqar-góbó undecim, in g6b6-O3aio tres tantum Ethica nova habet, menda autem propria codicis 0b quattuor in gqai-góbó, tria tantum in g6b6-O3aio (vide § 5) Ethica nova non habet. Ex quo conici potest quindecim in locis germanas lectiones codicis 0b antiquioris, a recentiore manu in foliis refectis adulteratas, Ethicam novam retinuisse. Sic igitur in auctoritate foliorum refectorum codicis Ob rectius aestimanda, Ethica nova nos iuvat : nos enim docere videtur librarium qui folia 1-5 codicis Ob denuo conscripsit, ea ex codice Ob antiquiore re vera exscripsisse (vide praesertim gqbafi, supra § 4), sed verba codicis 0b antiquioris ad normam cuiusdam codicis classis NbP2 (et codicis quidem Ha similioris, vide g/aa, gyary, supra § 5 cum adn. 1) correxisse. Quae observavisse pro editoribus verborum Graecorum Ethicorum Nicomacheorum cuiusdam momenti esse videtur. 4. De interpretis adnotationibus De explicationibus alienis. Me sane non fugit in Ethicae novae codicibus multas adnotationes adpositas esse, quae non sunt interpretis, sed expla­ natorum recentiorum, de quibus Ethicae novae editor non curat. Pro re comperta habemus eas in primis adnotationes inter­ pretis non esse, quae Ethicae novae non vera sed iam corrupta verba explicant. Exempli gratia duos adferam locos. TRANSL. ANTIQUIOR : LIBER I CI In 70.21 pro «in enchicliis » (góaq ¿v roîs èyKVKXiois), quod vera scriptura est, cum littera graeca k ante vocalem i litteris latinis « ch » fere redderetur (cf. 76.1 « autarchia = avrápKeia), ne littera dura c sono dulci pronuntietur (ut ante vocales i et e iam fieri solebat, vide p. cxxviii, cum adn. i), codices fere scri­ bunt « in euchidiis », cuius nominis corrupti complures codices eno­ dationem supra versus adponunt, velut : « in libro Platonis de bonis formis » (QnQr ; cf. Ym) ; « in libris de formis bonis » (Ço) ; « in libro scripto de bonis formis salutis » (Pf) ; « in libro de formis [+ composito a Platone Pt] » (PtQw) ; «in libro de bonitate [bonis Kp\ formarum » (KpNoPz) ; « in libro de compa­ ratione bonitatis formarum » (Qw). Quae omnia ex explanationibus magistrorum artium in commentariis quae in Ethicam novam scripserunt emanare videntur. Scriptum enim legimus in com­ mentario Parisiaco : « in euchidiis, hoc est in illis libris in quibus determinatur de formis rerum, que forma sit melior altera ; et dicitur euchidiis, ab eu quod est bonum, et idos, quod est forma, quasi liber de bonitate formarum » (cod. Paris. B.N. lat. 3804 A, f. I4irb). Et in commentario Roberti Kilwardby quod fertur : « in euchidiis, hoc est in libro de bonitate formarum, ubi forme comparantur ad invicem secundum bonitates, quem, ut dicunt, Socrates composuit ; et dicitur ab eu, quod est bonum, et ydos, quod est forma » (cod. Cantabr. Domus Petri 206, f. 288rb ; Prag. Univ. III F 10, f. 4rb ; cf. Kf, f. i65r in marg. inf., ubi tamen legitur « quem dicunt philosophi Platonem composuisse »). Lectio tamen varians quam habent codices QrMyRh : « in eucheridiis » (« eucherdiis » Qw) locum aperuit aliae enodationi cuius locuples testis est codex Pz in adnotatione quam scriptam legimus in margine interiore f. 284vb ; postquam enim Roberti Kilwardby enodationem laudavit, addit explanator : « alia tamen littera est ' eucherediis ’ ; et tunc dicitur ab eu, quod est bonum, et chere, salus, et ydos, forma, quasi liber de formis bonis ad salutem pertinentibus, quem composuit Socrates » ; cuius enodationis vestigia praebent codices KrPfQn, ad quorum normam « salus » et « salutem » scripsi, pro « sanum » et « sani­ tatem » codicis Pz : « chere » enim Graece est yaîpe, quod « sa­ lutem (dico) » significat ; patet enodationem a viro Graecis litteris parum docto fictam esse. In 84.17, Pr0 « secundum Solonem », codices habent « secun­ dum solucionem », quod complures codices explicant : « id est CII ETHICA NICOMACHEA (+ post QI} dissolutionem anime a corpore » {QoQwRhQlQpNoPz}, vel « corporis et anime » {Kp}. In commentario autem Florentino legimus : « id est cum solvitur anima a corpore » (cod. Florent. Nat. Conv. Soppr. G IV 853, f. z6rb ; Oxon. Bodl. MS. lat. mise, c. 71, f. 22ra), et in commentario Roberti Kilwardby quod fertur : « secundum dissolucionem anime et corporis » (cod. Cantabr. Domus Petri 206, f. 2p2rb ; Prag. Univ. III F 10, f. 8va ; cf. Kf, f. i6gr, in marg. inf.). Huiusmodi autem falsas adnotationes praetereundas putavi, cum ad Ethicae novae verba restauranda nullius momenti sint, pauca tamen dicenda sunt de aliquibus adnotationibus quae, quamquam falsae, in textum irrepserunt. In 71 .12, cum verum interpretis verbum « sanctum » (góaró oatov) iam in archetypo in « sciendis » corruptum esset, ita ut verba remanerent : « Ambobus enim entibus amicis sciendis magis honorare veritatem » (quae verba habent codices VqQpYmQwMyAwQzDyQn ; « conciis » habet Wo ; « est » post «magis» addunt QnQzWo), sententiam obscuratam diversis modis explicare conati sunt magistri artium. In commentario enim Florentino legimus : « Ambobus enim, nobis scilicet et Platonicis, entibus amicis, id est cum simus amici invicem nos et Platonici, magis oportet honorare veritatem in sciendis, supple quam eos ; vel scienciis, id est viris scientibus qui ponunt contrarium veritati » (cod. Florent. Nat Conv. Soppr. G IV 853, f- 13ra ; Oxon. Bodl. MS. lat. mise. c. 71, f. nva) ; cuius interpretationis vestigia varie habent Ethicae novae codices : supra verbum « ambobus » habent codices QiQn « me et Platone », ante « scienciis » praemittunt « in » PlQk'¿, supra « scienciis » vero habet « scilicet ipsis scientibus » Qi, post « magis » addunt «oportet» Ço2Ç&2, post «honorare» QlYnP, supra «honorare» Rh. Qui sint ambo amici, aliter tamen interpretatus est com­ mentarium Parisiacum : « Ambobus amicis scienciis, hoc est entibus ambobus amicis, id est per li ' amicis ’ tangit Platonicos, per li ’ scienciis ’ Pictagoricos ; magis honorare veritatem, id est magis oportet honorare veritatem quam opiniones amicorum errantes » (cod. Paris. B.N. lat. 3804 A, f. i42vb) ; cuius inter­ pretationis vestigium habet codex Qo, qui supra « ambobus » addit : « scilicet Plato et Pitagoras ». Aliam tamen duplicem viam secuti sunt codices plerique. Quidam enim ante « scientiis » praemittunt « et » {QiQlAQIRhQzKfr : « scienciis et amicis » tr. Qo}, TRANSL. ANTIQUIOR : LIBER I CUI ita ut ambae res de quibus loquitur Aristoteles sint amici et scientiae, quae amicis praeponendae sunt, nam veritas est veritas scientiae (« scientiae » supra « veritatem » addit Qp). Plures autem ex contrario ante « scienciis » praemittunt « veritate et » (Dy12KcKfKpQxKrNoQsPfQqPtPzWqQmQvQy ; « scienciis et veritate » tr. Lo), ita ut duae res sint veritas et « scientiae », hoc est homines scientes (« scientes » pro « scienciis » habet Qm), quibus praeponenda est veritas. In 76.6, cum Aristotelis verba 97bi2 tovs yoveîs k<ù tous àrroyôvovs, quae veri simile est corrupta iam in Graeco esse, quoniam non yoveîs, sed irpoyóvovs, vel quem ad modum fecit Aspasius1, yov¿a>v yoveîs scribendum esset, interpres pulchre pagatores redditus esset : « propatoras et propagines », pauci tantum codices vera interpretis verba diversis modis conservaverunt, in eorum autem locum plerique unum verbum subposuerunt « propinquos », quod adnotatio quaedam fuisse videtur qua interpretis verba rariora verbo usitatiore explicabantur, falsis­ sima tamen, cum Aristoteles in hoc loco non de parentibus propinquioribus, sed remotioribus loquebatur, quod cum acute perspexisset interpres, de industria verbum yovéîs non verbis « parentes », ut 76.3, vel « patres », ut 85.14,18, reddidit, quae parentes propinquiores designare possent, sed apud scriptores ecclesiasticos religiose perquisivit aptissima verba ad parentes remotiores significandos, « propator », « propagator » 2, quibus concinne respondet « propago » (potius quam « pronepos », ut 88.16). In 77.17, omnes codices, praeter MyRhQk, post verba « Huius autem » supplent « vite », quod facere non potuit interpres, cum verbo « Huius » redditum sit pronomen masculini generis TovTov, « vita » autem in hoc loco sit nomen feminini generis (vide 78.14 « vitam » = 98a! (<»r¡v). Denique in 81.ro, pro verbo Graeco 9pa7 yivovrai. habent codices, praeter QpYmMyQn, qui recte (sed forte suo Marte) 1 Aspasii, In Ethica Nicomachea quae supersunt commentaria (« Comm. in Aristotelem Graeca, vol. XIX, Pars i »), Berolini 1889, p. 16, 24 ; rovs yovcîs yovétüvy scribendum putavit H. Rassow, Forschungen Uber die Nikomachische Ethik des Aristoteles, Weimar 1874, p. m, cui plausit J. Burnet, The Ethics of Aristotle, London 1900, p. 33. 2 Vide A. Blaise, Dictionnaire Latin-français des auteurs chrétiens, 2a ed., Turnhout 1962, s.v. CIV ETHICA NICOMACHEA omittunt « sunt vel », et KpQx, qui perperam omittunt « vel fiunt », lectionem conflatam « sunt vel fiunt » ; manifestum est verba « sunt vel » adnotationem esse amanuensis (et eius quidem, ut videtur, qui archetypum confecit), qui de verbo «fiunt» ambigue scripto dubitabat. De ipsius interpretis annotationibus. Restat tamen ut in codicibus in textu inserta legimus verba quae Aristotelis non sunt, sed ipsius interpretis adnotationes fuisse videntur. Quod maxime apparebit si perspexerimus harum adnotationum non nullas re vera adnotationes esse Graecas ab interprete translatas. In 93.15-16 scriptum legimus :« recte enim et optima de­ precatur sermo » ; verbo « sermo » vox Graeca ¿ Xóyos, a quodam explanatore verbis Aristotelis addita, reddita esse videtur, cum praesertim loco verbi « sermo » verbum « racio » scripserit Robertus Grosseteste (161.15), quod eiusdem vocis ó Aóyos- alia interpretatio esse videtur. In 79.12-14, in codicibus scriptum legimus :« set quod est aliquid primum et principium [+ ut : Inferiores genas omne animal movet]. Principiorum hec quidem inductione contem­ plantur, hec autem sensibus...». Statim apparet verba :« ut : Inferiores genas omne animal movet », cuiusdam viri docti adnotationem esse, quae tamen in textum non loco inserta est, cum re vera verba quae insequuntur illustret, exemplum adferendo principiorum quae inductione reperiuntur. Sed, quod maius est, haec adnotatio e Graeco ab interprete translata esse videtur, cum Aristotelis verbis in libris De animalibus quasi respondeat : Kivel âè rmvra. Tn. £<2 idem est quod certe»; in codice denique QI, qui pro « ara » in textu habet « quare », supra versum habetur adnotatio : « vel hara, id est certe vel set ». Praeterea, huius interpretationis testis est codex Qy, qui in margine habet ad­ notationem : « Nota, ara grece, latine certe dicitur ». Sed insu­ per huius interpretationis testem habemus commentarium in Ethicam novam quod Roberti Kilwardby fertur : « Ara sibi coniuncta etc... et hec est ara sibi ; et est ara coniunccio greca TRANSL. ANTIQUIOR : LIBER I CVII denotans certitudinem ; quidam autem libri habent quare » (cod. Cantabr. Domus Petri 206, f. 286rb ; Prag. Univ. Ill F 10, f. 2rb), cuius verba in margine habet codex Kp : « ara est coniunccio greca denotans certitudinem », nec non quodam modo codex Kc : « Et ponitur hic ara greca coniunccio pro si, et denotat hic certitudinem », in quo tamen, quem ad modum in codice QI, vera nominis interpretatio cum falsa commixta est, cuius non nulli codices varie testes sunt : « Ara, pro set » (QvDy) ; « Ara, id est si » (s.l. Kc) ; « Ara, pro et » (Pz). Quae falsa inter­ pretatio ostendit quantum interest inter interpretem sermonis Graeci peritum et explanatorem huius ignarum. Similiter in 82.7 vocis «secundum... epigrama» duplicem interpretationem in codicibus legimus, unam veram quae ex interpretis adnotatione in codice Wo adservata : «id est super­ scriptio », emanavisse videtur, et a commentario, ut aiunt, Florentino laudatur : « secundum epigrama, id est superscrip­ tionem » (cod. Florent. Nat. Conv. Soppr. G IV 853, f. 23rb ; Oxon. Bodl. MS. lat. mise. c. 71, f. igva), alteram autem quae nihil aliud est quam hominis linguae Graecae expertis com­ mentum : « id est secundum superficialem rationem » (s.l. Qp ; cf. marg. Rh), vel :« secundum racionem probabilem tantum» (s.l. QI), quae omnia et similia e commentario Roberti Kilwardby quod fertur emanavisse videntur. Hoc enim commentarium, postquam commemoravit Aristotelem ostendisse in felicitate tria convenire, quod est iustissimum, quod est suave (sic enim cum QlQw pro « sanum » legit) et quod est delectabilissimum, addidit non determinata (hoc est conclusa, sic namque verbum interpretis intellexit) esse haec secundum « dialeticum » (sic cum codicibus pro « diliacum » legit) epigrama, « id est secundum solam apparentem probabilitatem ; intendit enim per epigrama superficialem apparenciam ; et dicitur ab epi, quod est supra, et grama, quod est littera sive scriptura ; et intendit per hoc quod non solum superficie tenus concluditur dicta conveniencia (conclusio Cantabr., Kp), set per racionem veram et subtilem » (cod. Cantabr. Domus Petri 206, f. 291™ ; Prag. Univ. III F 10, f. 7vb ; Kp, s.l. et in marg. ; cf. Kf, in marg. inf.). Utramque autem interpretationem, et veram interpretis et falsam expla­ natoris, quidam codices commiscuerunt, velut in margine Qp : « epygrama dicitur ab epi, quod est supra, et grama, quod est scriptio, quasi superscriptio vel superficialitas ». ETHICA NICOMACHEA CVIII sapiendam In 94.19-95.1, Ethicae novae verba : (Dicimus) «sophiam prudenciam quidem et fronesim et intelligenciam intellectuales » (virtutes), ego restitui; codices enim habent tantum :« sapiendam... fronesim... ». Sed iam circiter annos 1220-1225 Guillelmus Antessiodurensis in libro qui Summa aurea inscribitur scribebat : « Aristotiles dividit virtutes intellectuales in sophiam, intelli­ genciam, fronesim... », eorumque verborum interpretationem postea addebat tamquam si sua esset ; si enim de interpretatione verbi « sophia » non dubitat : « sophia idem quod sapiencia », cautius tamen et non nisi dubie verbi « fronesis » interpreta­ tionem proposuit : « fronesis debet esse prudencia » ; nec mirum si verborum Graecorum vim Guillelmus scivit, cum inter omnes constet viros ut temporibus illis doctos, ut iam Alanus de Insulis, bene nosse idem esse sophia et sapientia, fronesis et prudentia. Circa autem annos 1233-1239, loannes Rupellensis in libro qui Tractatus de divisione multiplici potenciarum anime inscribitur, postquam verba Guillelmi Antessiodurensis laudavit, addidit : « Unde alia translacio ponit prudenciam » 1 ; quae « alia trans­ lacio » nihil aliud esse videtur quam ipsius Ethicae novae interpretis adnotatio, quam loannes in quodam codice Ethicae novae supra versum positam legit 2. Veri simile ergo est in utrisque locis utraque verba interpretem posuisse, nomina transcripta « sophiam » et « fronesim » in textu, supra versum autem eorum interpretationem « sapienciam » et « prudenciam » ; imperitia autem amanuensium perierunt in priore loco verbum Graecum « sophiam », quem solus Guillemus servavit, in altero 1 Guillelmus Antessiodurensis, Summa aurea, Lib. Ill, tract. XI, cap. 6, qu. 3, arg. in opp. 4 (vide infra, p. cxlv) ; cf. R. A. Gauthier, Arnoul de Provence et la doctrine de la fronesis, vertu mystique suprême (« Revue du Moyen Age Latin » XIX, 1963), pp. 158-161 ; P. Michaud-Quantin, Jean de la Rochelle. Tractatus de divisione multiplici potentiarum animae. Texte critique avec intro­ duction, notes et tables (« Textes philosophiques du Moyen. Age » XI), Paris 1964, pp. 23 et 159. 2 Si loannis Tractatus circa annos 1233-1239 scriptus est, ut P. MichaudQuantin putat (op. laud., p. 23), «alia translacio» quam laudat loannes non potest esse Ethica Borghesiana, ut idem putat (p. 159, adn. a), aut potius « alia translacio de fine nove ethice », 129.3, quae ut infra ostendam (pp. cxlix-cli), post annos 1240-1244 edita est. Aut ergo loannes Tractatum post annum 1244 scripsit (et forsitan laudaverit translationem Hispanicam, haec est commenta­ rium Averrois), aut, quod mihi magis placet, voce «alia translacio» loannes, ut fieri solebat, adnotationem interpretis significavit. TRANSL. ANTIQUIOR : LIBER I CIX autem verbi Graeci interpretatio « prudentia », cuius solus loannes est testis. Pauca denique dicenda sunt de adnotationibus quibus in­ terpres continuationem seriemque sententiarum explanare conatus est, praesertim de his quae, in textum perperam insertae, verorum verborum interpretis corruptioni locum aperuerunt, velut : Solucio 77.8 Aut quemadmodum... Verbum « solucio » tribus tantum litteris « sol’ », ut fieri solebat, scriptum esse videtur, unde effectum est ut plerique codices legerent : « Aut solum quem­ admodum » : « solum » enim tribus iisdem litteris notatur. sol. 85.20 ex illo. Si oportet finem videre... Plerique codices legerunt : « ex illo soluto », sed forsitan legendum sit cum Qv « Solucio », quod ad verba quae insequuntur : « Si oportet finem videre... », referendum esset. questio 86.1 quomodo non inconveniens... Variant codices, vel quia verbum « quomodo » nota ambigua (qô aut aliquid huiusmodi) scriptum erat, aut potius quia interpres vim interrogativam ad­ verbii « quomodo », supra versum adnotando « questio », declaravit. condit 94.4 nichil differt. Racione autem... Interpres supra versum adnotavisse videtur « condit », hoc est « concludit », quod ad verba quae insequuntur : « Racione autem... » referendum erat ; adnotatio autem in textum ante « differt » irrepsisse videtur, ex quo effectum est ut codices legerent : « condidisset ». Extremum illud est ut adnotationes interpretis supra versum primo scriptas esse hoc confirmem quod, quamquam in textu codices eas inseruerunt, saepius tamen locum mutant, velut : 70.9 Videtur autem superficietenus [hoc] esse [bonum] magis : hoc ante superficietenus Ql ! bonum post magis QoQwMyRhQz : bonum magis bonum Kr 71.8 etsi obvia [nobis] questio : nobis post questio KfLoQlQoQwQy, om. KcQr 78.15 Oportet enim [sic] forsitan : sic post forsitan DyKpQxNoQqQy, om. MyRh (sic forsitan om. Qz) 79.1 Unde et [ed esse] arcium facta sunt additamenta : ad esse ante arcium QpYmPfQqWq, post arcium QkQo : ad arcium esse Kf : esse tantum post arcium VqQvKcKpQxKrLoNoPIPt PzQiQmQn QzWo, ante Qy : ad esse pro esse ante Unde Ql : om. AwDyKjQvQsQwMyRh 79.3 Meminisse autem et predictorum [in omnibus] oportet : in omnibus ante et predictorum Vq, post oportet KjQz 80.7 que circa animam [sunt] prin­ cipaliora dicimus : sunt post principaliora VqQvKrLoNoPlPtPzQiQmQnQoQy, om. QpYmKcMyRhQkQq 81.1 Dicentibus quidem [esse] virtutem com­ munem : esse post virtutem AwDyKiPIPzQiQkQlQpYmQoQqQs, post com­ munem QwMyRh 81.2 secundum ipsam [rem] accio : rem ante ipsam ETHICA NICOMACHEA ex VqDyKcKfLoPlQiQlQzRhWo, om. MyQp : ipsam remoctionem Qn? : ipsam om. AwKiQkQnQq 82.2 Si autem [et in hiis] ita : et rata (in hiis om.) Vq : et in hiis om. Qo : et om. NoPzQiQkQwQv 86.10 indiget hiis [exterioribus] humana vita : exterioribus ante humana QoQwKcKiKkLxPzQn, post humana cett. (humana om. Kf) 95.5-6 habituum autem eos qui laudabiles virtutes dicimus [et intellectuales] : an scribendum « eos qui laudabiles [etiam intellec­ tuales] virtutes dicimus » ? B DE LIBRORUM II-X RELIQUIIS i. De Ethica Borghesiana De Ethicae Borghesianae testibus. Ethicorum Nicomacheorum librorum VII et VIII reliquiae quae Ethica Borghesiana vocantur in uno tantum codice adservatae sunt, hic est codex Rh Vaticanus, bibi. Apostolicae, Borghesianus 108, f. 283r-28gr : saec. XIH'*’, a librario Gallico exaratus. [A.L.2.8 1728] Cum liber VIII in versu 57617 imperfectus desinat, animadvertendum est in summo f. 28gr tres tantum versus et unum verbum scripta esse reliquumque folium vacare ; veri simile ergo est exemplar, a quo librarius interpretis verba descripsit, iam imperfectum fuisse. Sed praeter hunc, Ethicae Borghesianae locupletissimum testem habemus S. Albertum, qui iam ante annum 1240 libri VII (quem librum octavum vocat) pauca verba in Tractatu de natura boni adtulit, deinde in Summa de quatuor coequevis et in commentario quod scripsit In I Sententiarum, pauca verba libri VII et libri VIII, tandem circa annum 1243 in eo libro qui De bono inscribitur libri VII excerpta in codice Borghesiano adservata maxima ex parte et ad verbum quidem fere laudavit 1, ex quo efficitur ut in hac parte codicis instar habeamus : a Alberti Magni... De bono. Primum ediderunt H. Kühle, C. Feckes, B. Geyer, W. Kiibel (<< S. doctoris Ecclesiae Alberti Magni... Opera 1 Vide O. Lottin, Saint Albert le Grand et VÉthique à Nicomaque («Ans der Geisteswelt des Mittelalters » in « Beitrâge z. Gesch. d. Philos, u. Theol. d. Mittelalters » Suppl. Bd III, i), Monasterii, 1935, pp. 611-626 ; eiusdem articuli recensio recognita invenitur in Psychologie et morale aux XIIe et XIIIe siècles,' t. VI, Gembloux i960, pp. 315-331. TRANSL. ANTIQUIOR : LIBR. II-X RELIQUIAE CXI Omnia edenda... instruenda curavit Institutum Alberti Magni Coloniense... », t. XXVIII), Monasterii Westfalorum 1951. Qui haudquaquam spernendus auctor aestimandus est, cum compluribus in locis vera interpretis verba Latina, utpote quae Aristotelis verbis Graecis respondeant, vel interpretis aut sermonis Latini usu commendentur, solus servavisse videatur, velut : IO7.18 qui (46331 ó) a : si fíA persequitur a ; prosequitur AA (vide In­ dicem Latino-graecum, s.v. persequor) 107.19 logismon (46333 hoycapov) Ci : legismon Rh 108.7 Furores a : fuores Rh 109.10 enim (49325 yáp) CL : autem Rh 109.18 kyprogetios (49616 Kwnpoyevovs) a : boiptogenos Rh (« kiprogenus » scripsi ; saltem priorem vocabuli partem veram habet Albertus) De codice Graeco ab interprete usurpato. Maxime tamen ad Ethicae Borghesianae verba stabilienda interest perspicere, cuius classis sit codex Graecus quo interpres usus est, cum praesertim hic codex alicuius classis sit, quae ab Ethicorum Nicomacheorum editoribus fere neglecta est, haec est classis NbP2. In libri VII reliquiis. Quod primo in libro VII ostendam, in quo codicum classis prima I71 e codicibus XbE>bAfb constat, classis vero secunda II2 e codicibus LbOh, inter has autem media est classis NbP2 (Quid significent sigla, dictum est p. xliv). Loci in quibus Ethica Borghesiana cum NbP2 et quibusdam aliis stat. i. 106.20 neque (45321 Oi!8è) : oùSè yàp LbOb, s.l. P2 : ov yàp Mb 107.ig uti­ que (46332 àv) : om. pr.m. Kb, Mb 108.21 et (48334 Kal) : om. KbMb 109.6 autem (48633 8è) : om. KbPbMb 109.13 circ3 iussionem (49328 T-ijs irpoora^eais) : rr)s Trpá^cws MhQb 109.20 quis non (50328 rts p-q) '. p-<) Tis LbOb IIO.5 Qui (5°b3 os) : ) : rfj KbPbMb, corr. Lb 112.8 intelligere quid (52618 voijaal n) : inv. Ob 112.11 quia2 (52621 Sri) : ítl LbOb 112.20 autem (5367 8’) : re KbOb : om. Mb (rqv — koihvec om. Lb) 113.6 videre (5468 ro ôpâv) : + Kal Mb ETHICA NICOMACHEA CXII 2. Loci in quibus Ethica Borghesiana cum NbP2 solis stat. a. cum NbP2. 108.18 etJ (48a3o Kal NbP2) : om. cett. 109.2 assuetis (48b3O ¿(ht,op.¿vo¡s NbP2, s.l. Ob) : yvfiva^vois KbPbMb : ifip^opévois LbOb Hl.9 operatur (5ib2i TTpaTTow NbP2) : + out’ KbPb : + y MbLbOb, s.l. P2 b. cum Nb. IIO-I4 puericia (¿obiy irai&ía. pr.m. Aib) : TrcuSia cett. (etiam corr. Nb) 111.14 Anexandridis (52a22 'AveiiavSpi&rjs pr.m. TV13) : 'AÀcÇavSpl&ïjS corr. Nb, Mb : ’AvaÇavfy/i&qs cett. c. cum P2. 108.16 possidentur (48a29 Kparovvrai P2KbPb) : aKparowrat cett. 110.1 ira­ tus (5oa3o opy^ópevos P2Mb) : el praem. Lb0b (percusserit — iratus om. NbKbPb) 111.15 consiliata est (52a23 èftovXcvoev P2) : eftovXevero LbOb : ¿fiovÁtro cett. 3. Loci in quibus Ethica Borghesiana a NbP2 dissentit et cum aliis quibusdam consentit. 107 .22 amplius bibere (40a35 eri -nlvetv PbLbOb} : èrmrlveiv P2KbMb, corr. Ob (orav — el p,èv om. Nb) 107.23 non (46b! pi? pr.m. Pb, LbOb) : om. NbP2Kb Mb, eras. corr. Pb 109.19 froneonton (49bi8 ^poveóvroiv Mb) : ^povtovros cett. 110.i et si (5oa2Q «al el (9bAfb) : Kal NbP2KbPb : íj et Lb 110.3 qui multi (50b! oí iroXXol M13) : Kal add. NbP2KbPb, praem. LbOb 110.19 sunt2 (5ib5 elalv Kb) : Ptcrt 8è NbPbLbOb : om. P2Mb 112.12 Amplius (52b22 ên Mb) : on cett. In libro VIII (55a3-57bi7). Deinde de libro VIII agendum est, in quo codicum classis prior II1 e codicibus KbP'aOb, quibus quodam modo adnumerandus est codex Lb, constat ; classem vero alteram IT2 Fr. Susemihl e codice Mb, translatione Lincolniensi a Fabro Stapulensi edita et editione Aldina constituit, ego autem e codicibus MbNbP2 eam constituere malui. i. Loci in quibus Ethica Borghesiana cum classe MW»P2 stat. 114.7 utique eliget (5535 &v IXotro Mbj\!,‘P2'j : inv. cett. 114.IJ auxilium (55ai4 /So^eia Af», corr. A'h, corr. P2) : fio^ec pr.m. Nb, pr.m. P2 : cett. II4.18 ad generatum ei quod genuit (55317 irpos to ye7evrVp.émv r<û yewPjaam) : rrpos to yewrjrrav rû IP1 115.7 inimicam (55326 : êxSpav Kb, corr. Lb, corr. Nb 115.ro autem (55329 8’) : re 0bLb 115.12 qui­ dam (55331 ënoe) : m KbOb, pr.m. Lb 115.15 quecumque (55335 oaa MbNbP2) : to cett. 116.8 et (55615 Ka¡) : om. ObLb II6.9 manifestum ’ (55bi7 avep¿v MbNbP'¿'¡ ; post de hiis cett. II6.12 diligibilia (55620 TRANSL. ANTIQUIOR : LIBR. IPX RELIQUIAE cxm MbA7bP2Pb) : f/nX-qrov cett. 116.15 sibi (55623 ? avrw ; cf. a ¿rd M^N^P^P^) : om. cett. 116.16 et1 (55623 Kal MbNbP2) ; om. cett. 117.6-7 species amicicie (5Óa7 ciStj rà rx¡s fnXías M^N^P2) : Ta tt¡s ^lAtas ciïrq cett. 117.24 fit aliud (5ba22 yiverat dAAo MbNbP2) : inv. cett. 118.1 neque (5óa27 oùSè) : om. 118.16-17 in invicem volunt (5668 àAA-^Aotç ftovXovTai MbNbP2Pb) : inv. cett. (f- avv à. Kb) 118.17 boni autem (5669 ayafloi 8’) : om. 0bLb 119.1 oportet amicis (56619 Set roî? ^l'Aoiç MbÀ^»P2) : inv. cett. 119.5 similia (56622 ojuota) : d^otot JCbPb, s.l. P2 119.5-6 delectabile simpliciter (56623 7781) cíttAcüs-) : inv. 0bLb 119.8 enim (56625 yàp) : + elaiv ObLP II9.17 hec (56634 raura) : om. KbObLb 119.20 tales (570.2 rotourot) : ofrrot JlXaw) : faXlas Mb 114.11 Aut (55ag ty ; Kai Mb 114.12 fallacior (55aio CTria^aXeaTCpa) : ¿a^aXearépa Mb, corr. Lb 114.13 reliquis (55an Xotnals) : aXXats Mb 115.6 maxime (55a25 ^aAtara) : /xaAAov Mb 115.10 filadlos (55a29 ^tAoíAovs-) : píXovs MbKbOb 116.11 vel ... aut (55bi9 7) 77) : Kal ... xai Mb 116.23 velle (55629 ^ovXeaQat) : /JovAcuccrflat Mb, pr.m. Nb 116.24 oportere velle (55631 /JouAeaflat) : Set fiovXevtadal MbPb (8eîf corr. Mb) 117.2 hii (5632 ovtoi) : om. Mb 117.2-4 amicos — ad invicem (5Óa2~4 fáXous — àAA^Aotç) : om. 118.12 amoris (5663 rfjs epcDTtK-rjs) : rots èpcorLKoîs Mb, pr.m. P2, marg. Nb 118.22 et3 (56614 Kal) om. KPP^O^ (118.22-23 et3 — invicem om. Mb) 118.23 boni enim sim­ pliciter et delectabiles (56615 ol ayaQol yàp (y-à. Lb) dirAcu? Kal r¡8ets N^P^Ph) : Kal yàp àirXâts ol (om. Pb) ayadol 77 Sets KbPbOb (deest Mb, cf. adn. sup.) 119.6 uti­ que (56623 87)) : 8¿ Mb 119.li utique (56628 817) : Set M^P^L0 119.17 et (56634 Kai) : om. 119.21 et in hiis (57a3 Kal ev tovtois) : ¿v tols 7010VT01? Mb I2O.14 enim (57a^5 yàp) : 8« Mb 120.19 quidem oportet dicere (57a29 p,èv Set Acyeiv) : 8eî Xéyeiv Mb : Aeyetv pcèv Set Kb0b 121.1 autem (5765 Sc) : yàp Mb б. Loci in quibus a MbP2 dissentit. II5.13 autem (55a32 8è) : + Kal MbP2 119-19 habet (57a! : v-napxet MbP2 . 1 Memoria habendum est in exemplari codicum PbCc compluria folia defuisse, ex quo effectum est ut in iis Aristotelis verba ab antiquiore manu omissa, a recentiore manu suppleta sint ; in Pb recentior manus scripsit in f. 76r-8ir Aristotelis verba a 570.3 ayaffol ad 61619 ovTa. ethica nicomachea CXIV c. Loci in quibus cum AH’ solo consentit. 115-5 student (55324 amvSáíovatv AP>) : anovSá^eiv NbP2 cum celt. 117.21 autem (56319 8è Mb) : 877 NbP2 cum cett. II9.24 diligens (5737 èpâiv Aíb) : opov N^P2 cum cett. 3. Loci in quibus Ethica Borghesiana a MbNbP2 dissentit et cum aliis consentit. 115.6 enim (55325 yip ObLb) ; 8è cett. 117.6 autem (5637 8s Pb) : 84 KbObLb : yip MhNbP2 117.26 amicicia videtur (56324 P2 120.22 simile (57332 ofj.ot.ov ObLb, rec. Cc) : ofioióv ri MbNbP2Kb, rec. Pb 120 .26 set (57335 aAAà 0bZ.b, rec. Cc) : rà MbW3Kb, rec. Fb Ex his igitur patet Ethicae Borghesianae interpretem codice Graeco usum esse qui codicibus NbP2 proximus erat. Quod ad codicis Rh auctoritatem aestimamdam non nullius momenti est. Cum enim Ethicae Borghesianae verba quae in codice Rh (nec non pro parte apud Albertum) adservantur verbis Graecis Ethicorum Nicomacheorum quae codices NbP2 habent fere respondeant, codex Borghesianus verborum inter­ pretis sat religiosus testis aestimandus est, cui fidem habere possumus, praeterquam paucis in locis in quibus librarius neglegentia peccavit. Cuius tamen menda plerumque facile corrigi possunt, velut in 117.13 pro «minimos », quod habet Rh, scribendum esse videtur « mimos » (56ai3 tous- eiiTparréAovs) et in 119 .22 pro « minus » similiter « mimis » (57a6 roís eiirpatréXois). De interpretis adnotationibus Pauca tandem dicenda sunt de adnotationibus quae manu currenti inter versus et in marginibus codicis Rh adpositae sunt. Quem ad modum in Ethica vetere et in Ethica nova feci, ipsius interpretis esse putavi non solum adnotationes quibus verba Graeca in textu transcripta recte interpretantur (quae interpretis esse maxime patet in 109.18-19, cum et transcriptionis et interpretationis testis et Albertus sit), sed etiam adnotationes quae alicuius verbi vel alteram interpretationem proponunt genetivi casus vel formam grammaticalem declarant (velut in 113.12 : « motus »). TRANSL. ANTIQUIOR : LIBR. II-X RELIQUIAE CXV Alias autem adnotationes, etsi eiusdem librarii manu scriptae sunt, explanatoris cuiusdam recentioris esse duxi, quod maxime patet cum verba interpretis iam corrupta, quamvis intellectu carerent, explanator exponere conatus est (velut in 114.18, ubi explanator non verum interpretis verbum « genuit », sed verbum corruptum « gemini » exposuit ; vide adnotationem latinam ad 114.18-19). 2. De Ethica Hoferiana Iam pridem animadverterat v.d. G. Lacombe codicem Hoferianum 24 (qui nunc est Cantabrigiensis Amer., bibi. Hoferianae, Typ233H), Librum Ethicorum a Roberto Grosseteste translatum praebere, « cuius libri primi versio est contaminata cum Ethica nova »1*. Quem codicem cum diligentius perspe­ xerim, translationem Lincolniensem in eo contaminatam esse comperi non solum in libro primo cum Ethica nova, sed etiam in libris II-III cum Ethica vetere et in libris VII-VIII cum Ethica Borghesiana atque adeo in aliis Libri Ethicorum parti­ culis cum quadam translatione ad id tempus ignota. Editoris ergo interpretationum Latinarum Ethicorum Nicomacheorum maxime interest hanc Ethicam « Hoferianam » quam bona cum venia legentium vocare velim, utpote quae in solo codice Hoferiano inveniatur, pressius definire. Codex ergo qui eam quodam modo habet est : Hr Cantabrigiensis (Amer.), bibi. Hoferianae, Typ233H, f. i7rll-58ra : saec. XIIIex-, a librario Italico exaratus. [A.L.1.3 16] Sed Ethicam Hoferianam constituunt hae tantum lectiones quarum codex Hr solus testis est, quas ut reperiamus memoria tenendum est codicem Hr translationis Lincolniensis verba habere non germana, prout habentur in codicibus melioris notae qui huius translationis editionem maiorem L1 praebent, 1 Aristoteles Latinus. Codices, Pars Prior, Romae 1939, p- 243, n. 16 ; cuius tamen descriptio corrigenda est : vide Illuminated and Calligraphic Manuscripts. Harvard College Library, Cambridge (Mass.) 1935, p. 15 ; Aristoteles Latinus. Codices. Supplementa altera, Bruges-Paris 1961, p. 49 ; quorum tamen prior codicem circa 1280 scriptum esse perperam coniecit, cum in eodem codice eadem manu scripta legamus Aristotelis quae feruntur Oeconomica in Latinum translata, quae post 1280 translata esse videntur. CXVI ETHICA NICOMACHEA sed iam aliquantulum adulterata, prout habentur in codicibus deterioribus qui editionem minorem L2 praebent (vide infra, pp. cci-ccx) ; non ergo lectiones huius classis L2 propriae, sed quae re vera codicis Hr sunt propriae, ad Ethicam Hoferianam constituendam, retinendae sunt 1. Quo autem rectius de Ethica Hoferiana iudicemus, oportet primum eam cum Ethica nova, Ethica vetere et Ethica Borghesiana conferre. Quae ratio Ethicae Hofrrianae cum Ethica nova intercedat. Ad Ethicam Hoferianam cum Ethica nova comparandam, omnes lectiones Ethicae Hoferianae in libro I infra recensebo, eas ac lectiones Ethicae novae et Translationis Lincolniensis inter se conferendo : 2Vn = Ethica nova ; Nh = Ethica Hoferiana ; L = Translatio Lincolniensis ; L2 = eiusdem editio minor ; R = eiusdem recensio recognita. * stellulam praemisi lectionibus quae in adnotatione Latina inveniuntur ; litteris incli­ natis scripsi lectiones Ethicae novae quas habent codices deteriores (vide infra, p. cxvin) ; grandioribus litteris scripsi lectiones quae cum verbis Graecis quodam modo concinunt. 65.4 operacio 7Vnh : actus L 141.5 65.5 alicuius Nn : aliquod Nh: quod­ dam L 141.6 65.5 Ideoque N1111 : Ideo L 141.6 65 .6 enunciant Nn : enuntiat N11 : enunciaverunt £ 141.6 65.6 autem 2V1111 : vero £141.8 65-7 actus N1111 : operaciones L 141.9 65-7 autem N101 : vero £141.9 65.8 circa hos : prefer has £ 141.9 opus aliquod N1111 : opera quedam £ circa2 Nnh : prêter L 141.10 65.9 existit melius 2Vnh : meliora existunt £ 141.10-11 actibus opus Nnh : operacionibus opera £ 141.11 65.11 fines N1131 : et fines £ 141.13 medicine : medicinalis £ 141.13 65.12 yconomice N1131 : 4-vero £141.14 65.13 aliqua TV1131: quadam £141.15 65.16 et A'nh : om. L 141.18 65.17 altera N1111 : alteris £ 141.18 66.1 secuntur N1111 : persequuntur £141.20 actus Nnh : operaciones £142.i ipsos Nn : eos Nh : ipsas £142.i operacionum Nnh : actuum £142.i 1 Rationem non habui codicum perpaucorum translationis Lincolniensis qui cum Ethica nova raro consentiunt, vel casu vel quia contaminati sunt, quorum praecipuus est codex Luneburgensis (vide infra p. clxxxiii) ; exempli gratia lectiones adferam quas communes cum Ethica nova habet in 94a!95bi3 : 94a! operacio Nn : actus £ : operacio actus Lun. 94a2i vanum Lun. : vacuum £ 94bio gentibus 2Vn Lun. : genti £ 94b24 interius Na (codd.) Lun. : in tantum £ 94525-26 Par enim peccatum Nn : Proximum enim £ : Proximum peccatum enim Lun. 94b28-95ai Singula igitur doc­ tus Nn : Secundum unumquodque igitur eruditus £ : Singula vero qui circa sin­ gula doctus Lun. 95a2 edoctus Lun. : eruditus £ 9524 insecutores Na (codd.) : secutor existens £ : insecutor Lun. 953.8 quia ... vivunt et prosecuntur Ñ\Qp*PfQqNo*QsPzWqQz) Lun. : propter ... vivere et persequi £. TRANSL. ANTIQUIOR I LIBR. II-X RELIQUIAE CXV11 66.2 hos Nn : os pr.m., hos corr. iVh : has L 142.2 aliquid : quiddam L 142.2 66.3 finis (quis om.) : aliquis finis L 142.3 66.3 ♦ope­ rationum Nnh 1 operabilium L 142.3 se N1111 : ipsum L 142.3 66.4 aliud N1111 : alterum L 142.4 optamus N**11 : desideramus L 142.4 66.5 proce­ deret N1111 : procedit L 142.5 vanum N1111 : vacuum L 142.5 66.6 ♦au­ tem (pro quod) Nnh : quoniam L 142.6 66.7 incrementum + vel incur­ sum Nnh : incrementum L 142.7 66.9 ita N1111 : sic L 142.10 66.10 ty­ po : figuraliter L 142.10 suscipere N1111 : accipere L 66.11 Vi­ detur N031 : Videbitur L 142.12 *autem om. Nnh : autem L ♦prin­ cipalis esse Nnh : principalissime L 66.12 autem N1* : utique L 142.13 videtur civilis (et que om.) N1^ : et civilis apparet L utiles N1^ : debitum est L 142.14 66.14 ipsa N1111 : hec L 142.15 enim N1111 : autem L 142.16 clarissimas N1* : preciosissimas L 142.16 66.15 esse 7Vnh : existentes L 142.16 66.16 autem N1111 : vero L 142.18 operativis 2Vnh : practicis L 66.17 legem iubentem Nntl : legemponente L 142.19 66.18 fines Nnh : eos L 142.20 66.21 custodire 2Vnh : salvare L 142.23 *maius TVnh : melius L 142.24 67.1 autem N1111 : vero L 142.24 68.10 *ab omnibus Nnh : a plurimis L 144.1 68.16 aliud1 Nnh : aliter L 144.6 : aliud R 377.23 69.ro principium Na : sufficit 7Vh : principium L 144.25 videtur Nn : videatur Nh : om. L 144.25 : appareat R 378.12 69.n non indigemus Nn : non indigebit 2Vh : om. L 144.25 : nichil opus erit R 378.12 ideo Nn : propter quid 7Vh : om. L : eo quod propter quid R 378.12 69.12 fa­ cile N1111 : faciliter L 144.26 69.13 qui a se ipso omnia intelligit N031 : om. L 144.28 : qui ipse omnia intellexerit R 378.14-15 69.14 bene N1111 : om. L 144.28 : bene R 378.15 69.15 ipse Nnb : ipsemet L 145.1 70.18 et1 Nnh : vel L 145.25 : et Rp 379.9 71.6 quidem igitur Nnh : quidem L 146.li : autem L2R 379.18 71.15 constituerunt Nnh : constituebant L 146.18 72.7 quidem Nnh : quidem enim L 147.8 72.8 et mensurati in cibo quidem medicinalis (quidem om. Na) 2Vnh : et (ceteris omissis) L 147.9 73.li *bona Nnh : bonorum L 148.4 76.2 se solo Nn : ipso solo 2Vn : ipsi soli L 150.3 78.4 *generi(s) Nn : gener pr.m., genere sec.m. Nh : om. L 151-4 : genere R 384.6 80.6 corpus Nnh : corpora L 152.16 81.18 ta­ les Nnh : talia L 153.19: tales Rp 386.17 82.9 hec existunt : exis­ tunt hec L 154.5 83.10 *optimum Nn : optimum esse Nn : optimum L 154.31 83.16 communem 7Vnh : omnem L 155.5 89.9 sic Nn : hanc Nh : ita L 158.19 89.17 et infortunia, talia autem 2Vn : et male opera­ ciones, tales autem : om. L 158.26 : et infortunia, talia autem R 391.20 90.1 et tam magna Nn : et tam magne Nh: et tam magna L 158.26 92.5-6 om, : Contemplandum autem et civili de anima Nh : om. L I6O.17 Contem­ plandum itaque et civili de anima R 393.14 Igitur ex 80 lectionibus quas codex Hr contra ceteros codices suae classis L2 habet, 70 quodam modo cum lectionibus Ethicae novae conveniunt. Ex quo conici potest in exemplari, a quo codex Hr descriptus est, verba translationis Lincolniensis ad normam cuiusdam codicis Ethicae novae a quodam viro docto correcta esse 1 Exemplar codicis Hr dico a viro docto correctum esse ; nam librarium codicis Hr, etsi pulchre scribebat, tamen sermonis Latini prorsus ignarum CXVIII ETHICA NICOMACHEA Qui codex codici Kj similis fuisse videtur, ut ex variis lectio­ nibus quas infra fusius explicabo sat apparet : 65-9 melius existit] inv. Kj MyRhNoPzQiQk 66.2 quid] aliquid KjKc KfKrNoQsPfQqQkQo 66.3 quis om. Kj DyKfNoPfQqPtQkQlQpY-mQoQwQr QxQz 66.3 operatorum] operationum Kj DyKfKkKpLyNoQsPfQqPlPtPzQk QnQoQv 66.6 quod] autem VqQv KcKrQyWo : autem quoniam Kj AwDy L0N0PIQ0 66.7 incrementum] + vel incursum s.l. Kr : incessum VqPl 66.12 et que civilis videtur] et que videtur civilis Kj QnQz : videtur civilis QI 66.12 utile] utiles KfPlQlQpQnQr 68.10 a pluribus] ab omnibus Kj KfKk KpKrNoPIPzQkQlQpYmQx 73.11 bonis] bona Kj pierique Quod, autem codex Hr paucis in locis (de his taceo quae mera neglegentia amanuensis peccavisse videtur, velut 65.6 « enuntiat » pro « enunciant ») ab Ethica nova discedit, varie explicatur. Non nullis enim in locis, ipse vir doctus qui ad normam cuiusdam codicis Ethicae novae verba recensionis L2 translationis Lincolniensis correxit, lectiones contaminatas finxisse videtur. In 65.5, cum translatio Lincolniensis haberet : « bonum quoddam appetere videtur », codices vero Ethicae novae verba iam corrupta : « boni alicuius operatrix esse videtur », vir doctus pro verbis corruptis « operatrix esse » merito ac iure maluit Roberti Grosseteste verbum « appetere » ; sed cum pronomini « quidam », quo usus erat Robertus, pronomen « aliquis », quod habebat Ethica vetus, substituere vellet (quod plus quam semel fecit, vide 65.5 «opus aliquod», 65.13 «aliqua», 66.2 «aliquid»), scribere debuit «bonum aliquod appetere videtur». Similiter in 76.2, cum L haberet « ipsi soli », Nn vero « se solo », scripsit « ipso solo ». Pleraeque autem lectiones propriae codicis Hr non sunt viri docti qui verba Latina cum verbis Latinis conferebat, sed interpretis qui ipsa verba Graeca in sermonem Latinum vertebat. In 69.li verbo « indigebit » verbum Graecum 95b6 Trpoa8er¡aei redditum esse videtur, quod forsitan ipse interpres Latinitatis fuisse sat ostendunt innumerabilia menda quibus codex scatet. Praeterea, vir doctus qui exemplar correxit, postquam translationis Lincolniensis recensionem L2 cum Ethica nova (ceterisque translationis Antiquioris particulis) contulerat, et translationis Antiquioris non nullas lectiones in textum inseruerat (rarius in marginibus adnotaverat), denuo textum sic constitutum cum quodam codice recensionis recognitae translationis Lincolniensis 2? contulit, cuius lectiones tamen non in textum inseruit, sed in marginibus adnotavit ; ex quo effectum est ut in codice Hr ipsius librarii manu scriptas in marginibus habeamus lectio­ nes recensionis recognitae (quas neglexi), rarissime tantum lectiones transla­ tionis Antiquioris (vide p. cxx, 7.13 ; 105.22). TRANSL. ANTIQUIOR : LIBR. II-X RELIQUIAE CXIX gracia in « indigebimus » postea correxit. In 72.8 verbum « qui­ dem » et in 92.5-6 verba « Contemplandum autem et civili de anima », tam ab Ethica nova quam a translatione Lincolniensi omissa, verbis Graecis Aristotelis respondent, et talibus quidam qualia ea habebat codex quo Ethicae novae interpres usus est. Nam in 92-5 verbum « autem » verbo Graeco 8è respondet, quod habet codex Ob (cum LbMb) ; verba autem decoprpHov âè Kal T

vxvs omittit codex Pb, quem secutus est Robertus Grosseteste ; recensio denique recognita R verba supplevit, sed e quodam codice primae vel mediae classis, habet enim pro « autem » verbum « itaque », quod verbo Graeco 8r¡ respondet, quod habent codices KbNbP2. Quibusdam tamen in locis lectiones codicis Hr lectionibus Graecis respondere videntur codicum primae classis, cum lectiones Ethicae novae et Roberti Grosseteste lectionibus codicum secundae classis respondeant. De 69.10 dubium est, cum lectio codicis Hr « sufficit » verbo Graeco 95b6 res­ pondeat, quod nullius classis proprium est, sed pro àpx1? varia lectio proponitur in quibusdam codicibus utriusque classis (rec. Kb, marg. Pb, Mb, corr. Lb, marg. H^. In 83.10 in dubium vocari potest utrum « esse » suo Marte supplevit quidam ama­ nuensis an interpres ex verbo Graeco ggbiy eîvtu (KbPbNbP2, post videtur Mb : om. Lb0b). Sed in 89.9 lectio codicis Hr « hanc » sine dubio respondet lectioni Graecae oia34 ravrrjv (KbPbMb), cum lectiones Ethicae novae « sic » et Roberti « ita » respondeant lectioni ravry (Lb0bNbP2) Quibusdam tandem in locis lectiones codicis Hr eorundem verborum Graecorum aliam interpretationem proponunt : 66.1 « eos » (94ai6 aùràç) pro « ipsos » (scii, actus) vel « ipsas » (scii, operationes) ; 69.11 « propter quid » (95b/ roû Sióri) pro « ideo » ; 89.17 «male operationes» pro «infortunia» (oib7 ai ¿iwiraftai), unde in 89.17-90.1 habemus : « tales autem et tam magne » pro « talia autem et tam magna ». Ex quibus tamen non efficitur et cogitur ut ex Ethicae novae recensione recognita aut etiam e quadam alia interpretatione codex Hr pendeat : veri similius enim est ipsum Ethicae novae interpretem varias lectiones et interpretationes adnotavisse, quem ad modum et fecerat Ethicae veteris interpres, cuius tamen adnotationes codices, praeter paucos optimae notae et praesertim AyOs, fere neglexerunt (vide supra pp. li-liv) ; ETHICA NICOMA.CHEA cxx conici ergo potest codicem Ethicae novae quo usus est vir doctus, qui verba translationis Lincolniensis in exemplari codicis Hr correxit, adnotationes ipsius interpretis Ethicae novae, ab aliis codicibus neglectas, religiosius servavisse. Quod ex hoc confirmatur quod Robertus Grosseteste scripsit seu prosperitates 158.25-26 : « bone operaciones » ; veri simile ergo est vera Ethicae bone operaciones novae interpretis verba in 89.r6-90.i fuisse : « prosperitates male operaciones es amicorum, similiter autem et infortunia, talis autem et tam e magna »: elegantissime veram verborum oib6-7 emrpa.i;ta.i ... Svoirpa^iat vim in textu, supra versum autem eorum enodationem interpres posuit. De Ethica vetere ab Ethicae Hoferianae interprete recognita. Ad Ethicam Hoferianam cum Ethica vetere comparandam, lectiones quibus codex Hr a classe La recedit infra recensebo, eas cum Ethica vetere et translatione Lincolniensi conferendo. V = Ethica Vetus ; Nh = Ethica Hoferiana ; de ceteris signis, vide quae praenotavi p. cxvi. 7.13 singularibus V ; al. singularibus marg. 2Vh : singulis L 165.10 7.15 sem­ per VNh : om. L 165.12 : semper JÎ 398.7 8.1 om. V : quidam Nh 99.4 : om. L : *quis Rt 398.20 8.13 vel V: aut 7Vh 99-5 : vel L 166.7 9.4 ta­ lia V: hec Nh99.6: om. L 166.24 9.16 Adhuc V: Amplius 7Vh99-7: Adhuc L 167.6 9.18 contemporaneam VNh : concorporatam L 167.8 IO.14 erit VNh : om. L 167.26 et1 VNh : om. L 10.22 inmutabiliter VNh : inmobiliter L 168.4 11.25 non VNb ; neque L169.I 13.4 de­ ficit V : + ab eo quod oportet 2Vh 99.8-9 : deficit L 169-31 14.2 virtutis VNh : in virtute L 170.22 14.21 quid est esse V : quid erat esse 7Vh99.io : quid est esse L 171.15 16.5 nec isti nomen invenerunt V : neque nomine sunt sortiti neque isti 7Vh99.n : et isti nomine non sunt sortiti L 173.8-9 16.5 Sint ... insensibiles V : Sit ... insensibilis Nh99.n-i2 : Sint ... insensibi­ les L 173.9 16.17 apirocalia VNh : appeirokalia L 173.19 16.18-19 Diffe­ runt — liberalitatem V : om. 99.13 : Dif. — lib. L 173.20 18.4 ut V : que­ madmodum 2Vh99.i4: quod L 174.19 18.9 yronia et yron VNh : eironia et eiron L 174.23 18.13 *agricus ... agrikia VNh : agroicos ... agroikia L 175.1 I8.22 in his hic quidem dicitur VNh ; in hiis dicitur quidem L 175.8 : in hiis om. L2, suppi, loco Rt, non loco Rp 407.8 19-3 epicherecakie VNh : epichairekakie L175.ii 19.7 epicherecacus K1V11 : epichairekakus L 175.14 20.26 innati sumus V : habemus Nh : 99.15 : nati sumus L 176.27 qualiter VNh : aliqualiter L 176.28 : om. L2 408.23* 23.4 circa IA'1': et praem. L 179.5 23.9 violencia VN'~' : violenta L 179. n aut FlVh : vel L 23.10 per : propter L 179.ii 23.n aut VN* : vel L 179.13 23.i8 ali­ quid accidit V : contingit IV» 99.17: aliquid accidit L 179.19 25.16 tris­ tatur VNh : tristatus L181.ii 25.17 tristatur VNh : tristatus L 181.13 25.19 alius VN» : alter L 181.14 26.6 quid et circa quid V : quid circa TRANSL. ANTIQUIOR : LIBR. H-X RELIQUIAE CXXI quid 7Vh 99.18 : quid et circa quid L 182.1 26.11 Quid autem V : quando 7Vh 99. rg : Quod autem L 182.5 26.13 Eschilus (-cilius Nh) VNh : Aischyli L 182.7 26.27 nullum adhuc V ; nullum Nh99.2o ; nullum adhuc L 182.22 28.16 sani sumus VNh : sani erimus L 183.2g felices esse V: felicitare 2VM00.I : felices esse L 183.2g 28.20 quam V: aut 7Vh 100.2 : et2 L 184.3 28.22 idem VNh : non idem L 184.5 29.1 vel V : aut Nh 100.3 : vel L 184.6 29.2 sumus V : scimus : sumus £ 184.7 29.8 Et videntur F: Videntur autem N11 100.4 : Et videntur E 184.13 29.9 eligere FNh : et praem. L 184.13 29.26 alias V : aliud et 2Vh100.5 : alias L 185.2 siccitatibus V : vaporibus 100.6 : siccitatibus L 185.2 30.14 artes V : artes ... et Opiniones Nh 100.7 : artes L 185.15 31.18 Quod enim V : Id enim quod Nh 100.8: Quod enim L I86.13-14 31.21 id V: ipsum 100.g : ipsius L 186.16 : ipsum R 417.2 32.7 dicunt FNh : dicen­ tibus L I86.26 32.8 aliter FNh : aliud L 187.3 33.12 generatorem VNh ; genitorem L 188.5 35.5 Ei autem qui V : Cui autem (Cui scr. : Qui Hr) NMOO.io; Eum autem qui L 189.14-15 35.16 quo V : quantum Nh100.n: quo L 189.25 36.9 fine V(Rh) Nh : si non in fine L 190.7 : in fine L2R 420.17 36.14 operatores V : operativi Nh100.i2: operatores L I9O.13 : operative et R 420.23 36.15 voluntarii VNh : voluntarie L I9O.14 36.18 Singularium autem V : Secundum singula Nh 100.13 : om. L 190.17 : eorum que secundum singula autem R 420.27 37.1 manifes­ tum factum est V : et prius dictum est. Manifestum autem fit 2Vh 100.14 : et prius dictum est L 190.23-24 37-4 omnia VNh : omnes L 191.2 37.8 de­ cens V : modestus Nh 100.15 : decens L 191.6 37.13 neque1 V : non au­ tem IV11 IOO.16 : neque L191.ro: non L2R421.i6 propter se ipsum V: per nos 100.16 : propter se ipsum L 191.10 37.21 mortuo VNh : mor­ tuis L 191.17 37.22 sí V : que 100.17 : om. L 191.19 37.28-29 Ta­ lis [mors] ... que V : Tales [flavaroi] ... qui 2Vh100.i8 : Tales [mortes] ... que L 191.20 : Tales ... qui Rp 421.26-27 38.12 Que ... differunt V(Qh)Nh : Quod ... differt L 191.31-32 39.2 quod (+ s.l. vel qui) V : quod 7Vh : qui L 192.10 39-3 Talis [finis] V : tale [t¿ téXos] Nh 100.19 : Talis L 192.n 40.14 Titides V : Tibtides (b exp.) Nh : Tideides L 193.14 41.2 et 59.3 foveas (+ s.l. civitatum) V : murorum foveas 100.20 : muros foveas L 193.22 41.5 for­ titudo V : 4- quedam 2Vh 100.21 : fortitudo L 193.25 42.9 tendere V : moveri Nh 100.22 : om. L 194.24 42.n a pascuis VNh : a pascua L 194.25 42.13 fortitudo V: fortia 7VMOO.23: fortitudo L 195.2 42.24 Que vi­ dentur V: apparenda NUOl.i: non apparencia L 195.12 42.25 et1 VNh : vel L 195.12 43.24 ea V : ipsa Nh 101.2 : hee L 196.xr 44.10 au­ tem VNh : om. L 196.24 44.n autem VNh : enim L 196.24 44.16 Determinentur V: Dividantur Nh101.3: Determinentur (+ s.l. seu dividantur) L 196.28 44.18 horum V : hoc JV11 101.4 : horum L 197.1 45.li huic V : horum N11 101.5 : huic L 197.19 desiderabilia V : concu­ piscibilia Nh IOI.5: concupiscibile L 197.20 46.1 piscium vorator V: pulmentarius Nh 101.6 : pulmentivorax L 198.3 : pultivorax L2R 428.1 47.r gaudent FNh : om. L 199.2 : gaudent R 428.28 47.25 cupit (-iet Yg) V: concupiscet NMOI.7 : appetet L 199.20 Igitur ex 91 lectionibus codicis Hr quae ab L2 dissentiunt, 43 cum Ethica vetere conveniunt, 48 autem codicis Hr propriae sunt, ex quo iam apparet rationem quae inter Ethicam Hoferianam et Ethicam veterem intercedit aliam esse atque eam quae CXXII ETHICA NICOMACHEA inter Ethicam Hoferianam et Ethicam novam. Quae ratio nunc definienda est. Primo ergo patet multis in locis lectiones codicis Hr interpretis esse qui quodam codice Graeco usus est. Non nullis enim in locis lectio codicis Hr verbis Graecis aptius respondet : in 99.ro imperfectum imperfecto « erat » redditur ; in I5ai8 in codicibus Graecis scriptum legimus S¿, quod codex Hr ad verbum reddit 100.16 «non autem» (editores vero scribunt i¿r¡8é, quod legisse videtur Ethicae veteris interpres 37.13 « neque1 ») ; similiter in 100.5 Ethicae Hoferianae interpres verba distinxit T2a2Ó á'XAo re, quae verbis « aliud et » reddidit, cum Ethicae veteris interpres legisset á'AAore, quod verbo 29.26 « alias » reddiderat. Adde quod in 100.18 et 19 formam grammaticalem sermonis Graeci, quamvis a sermone Latino abhorreat, retinuit interpres. Sedecim minimum in locis lectiones codicis Hr lectionibus variis codicum Graecorum respondent : 99.4 quidam (04^25 ns KbPbMbNbP2) ; om. 99.ii neque nomine sunt sortiti neque isti (oyby-S ov8’ ovo/xaros rerv^Kaatv ov8’ ot tolovtoi KbPb) : ov8’ ovToi ovóp,aTO$ TervxyKacnv ceti. 99.11-12 Sit ... insensibilis (oya8 ... avaifj&qTOS Kb) : eo-Ttvaav ... ¿.vaiad^Toi cett. 99.13 parvificencia (oyb2O Kb) : + Sia^qoovCTi S’ a&rai raiv■ irepi ryv ¿AevQepiOTqra cett. 99.15 habemus (oqaij €^o/x€v KbPb) : TT€vKap.€v cett. (etiam Pb qui utramque lectionem habet) 99.17 contingit (av^aívcc KbPbMbLb) : ti praem. NbP20b 99.i8 quid circa quid (na4 rl -nepl rl Kb) : r/ Kal 'rrepl rl cett. 99.19 quando (ria8 ore Ob) : Ó 8e P2L.b : ó 8e pr.m. Kb : o 8t* corr. Kb, Pb 99.20 nullum (na2ó Kb) : 4- eri cett. IOO.4 Videntur autem (iza8 Sokovox 8¿ KbPb) : So/covaí re cett. IOO.7 Opiniones (i2b7 raç 8ó£a? JVb, sup. ras. sec. m. Lb, Aspasius, p. 72,28) : raj réxvas cett. 1 IOO.9 ipsum (i3a6 avro KbPb) : avrov cett. 100.13 se­ cundum singula (15a! KaO' €Kaara KbLb) : twv praem. PbObMb : om. NbP2 IOO.16 per nos (153.18 8i’ avrcov Mb) : 81’ avrov cett. IOO.21 quedam (1664 ns LbMb, s.l. P2).: om. cett. 101.5 horum (i8ai6 rovrwv KbPbNbP2LbMb) : rovroj Ob, see. m. Lb Non nullis tamen in locis lectiones codicis Hr variantibus Graecis respondere videntur quas in codicibus non repperi, et 1 In codice Hr verba « artes quam disciplinas et opiniones magis circa » in textu omissa in margine ipsius librarii manu suppleta sunt ; codex Yt, qui et ipse est classis L2, post « disciplinas » addit « vel opiniones », quae tamen verba alii codices classis L2 quos inspexi non habent. Veri simile est adnotationem « vel opiniones » exemplar horum codicum in margine habuisse, quae postea in textum non loco inserta est ; quae nihilominus ex translatione Antiquiore provenire debet, cum recensionem L2 ad normam cuiusdam codicis Graeci non correctam esse pateat (vide infra, p. ccix). TRANSL. ANTIQUIOR : LIBR. II-X RELIQUIAE CXXIII forsitan propriae essent codicis Graeci quo interpres Ethicae Hoferianae usus est : 99.8 ab eo quod oportet (o6a32 ? tov Séovroj ; cf. oya^ : om. codd. 100.3 sci­ mus (i2a2 ? cerati') : €v codd. IOO.14 autem fit (isay ? Sè ytverai) : yçyévryrat KbPbOb (verba Ethicae veteris 37.1 « manifestum factum est » verbis codicum HbPbOb avepov yeyévyrat respondent, verba autem translationis Lincolniensis 190.23-24 « et prius dictum est » verbis codicum NbP2LbMb Kal Trpôrçpov eïprjrac, sed lectionem conflatam quam habet Hr, habent etiam non nulli codices Graeci : Kal -n-pórepov etpyrai <^ávepav yàp yeyévTjTai (P-B^-B2, Aid.) 100.17 que (i5a2Ç> ? p ; cf. 7} LbMb) : cl PbNbP2 : om. KbOb 100.23 fortia (i?a5 ? ¿vSpeîa) : àv8p€uktov) ¿221.17 103-5 dolo deductio (3137 boXo-naría A'b) : servi scduccio (8ouAa7rarta cett.) ¿231.15 103-7 inequalis (31311 ávívov codd.) : iniusti (? aSt/cou) ¿231.21 IO3.12-13 Quamvis ita componatur iustc coniungit que (3168-9 Kav ovto»s’ crvvTedfj, ètKaicos avvbvàÇci. r/ cett.} : om. ¿ 232.24 (AZb) : et si sic componat, iuste coniungit R 459.4 103.24 eius quod B (33625 toO B} : domus (tt/s oikícls Pb) ¿ 239-4 104.S urbanitates (35^4 TToAcretac cett.} : urbanitas (^cAtreta A’bP2) ¿242.15 104.10 quia quando operatum est iniustificacio (35311* ort [ri A’b^ orav TTpaxdrj ábÍKT]p,a to-rív cett.) : om. ¿242.24 (P2AP) 104.17 quidem (36631 pxv KbPbXbt post ovk àôiKeîcett.) : om. L 247.13 105.2 maiorem quantum offensionem (3862 ? oaov npoarrracapa} : maiorem egritudinem offensione pedis (j¿€Í£ü> voaov irpoamai? ¿bP2A/b) : totum (oAov A'bPbOb, om. 7povip.ovs P}>) : hos prudentes esse (ro tovtovs ai codd.) L 271.19 107.9 alios (45617 €T«povs cett.) : aliter (erepwç corr. Nb, Mb) L 272.21 : alteros R 495.15 IO8.11 aliquis (47615 ? tls) : om. L 278.2 (tt/? codd.) 109.8 solum (49313 pAvov) : om. ¿ 281.22 112.14 indigentis existentis (5331-2 eVSeoûs- ova-qs cett.) : indigente (fv&eoverqs KbPb) ¿292.19 113.4 non per delectacionem (54a5 ? /X17 St’ rftovrjs) : neque delectacio (/atjS’ 7780^77 codd.) ¿ 295.21 I2I.18 Superatus (59314 vTrepexó^vos) : Superexccllens L 309.14 : Supercxcessus R 530.12 122.9 Que quidem enim patris (60624 7 p,èv yàp -narpos) : Patris quidem enim ¿314.4 122.17-18 dependet autem (-qpT-qrai Se rec. Pb ; cf. 7¡pTT¡cj0ai Se Ob¿b) : et dependere (kvrov Pb : desunt KbNb) L 357.6 124.8 operado (7767 17 evepyeia ceti.) : operaciones (ai evépyeiai corr. Pz, Lb) L359.25 124.12 tali existente operacione (78626* roiavrris ovar¡$ rijs evçpyeias ObMbPz) : om. L 363.y (cett.) 124.19 igitur (8ibn apa) : quoniam ¿369.23 Consulto praeterii locos haud paucos in quibus Ethica Hoferiana cum recensione recognita translationis Lincolniensis R consentit ; quod saepius casu accidere potuit (cf. infra, pp. ccxxxvi-ccxxxvn). Non est ergo causa cur suspicemur virum doctum, qui verba recensionis i2 translationis Lincolniensis in 1 Notatione dignum est hunc Euripidis versum (fr. 788 Nauck2) ab Aristotele omissum non nisi a Dione Chrysostomo, Or. 59,1, et Stobaeo Anth. III xxix 15 (ed. Hense, t. III, p. 629) adservatum esse. TRANSL. ANTIQUIOR : LIBR. II-X RELIQUIAE CXXVII codice Hr adservata correxit, e duobus fontibus hausisse, e translatione Antiquiore et e recensione recognita translationis Lincolniensis ; immo vero ab una translatione Antiquiore, Hoferianam quam vocamus, omnes lectiones, quibus ab L2 discedit, mutuatus est. Pauca addenda sunt de quibusdam lectionibus variis quae prima facie nugatoriae videntur, re vera tamen maximi sunt momenti, cum non solum Ethicae Hoferianae interpretem Aristotelis verba e Graeco in Latinum vertere, sed etiam eum cum Ethicae novae et Borghesianae (nec non et Ethicae veteris) interprete convenire, et a Roberto Grosseteste dissentire os­ tendant : patet enim Ethicae Hoferianae interpretem in verbis Graecis transcribendis rationem institutam observare qua litteris Latinis illius aetatis pronuntiatio Graeca notatur, quod et faciebant Ethicae veteris et Ethicae novae Borghesianaeque interpretes, Roberti autem mos esse singulis litteris Graecis litteras Latinas congruentes, etsi alium sonum tunc habebant, substituere. Cuius rei haec exempla adieram : aypiot, (28ag) : agrij Hr 102.15 : agrioi L 223.13 ¿KpifSoSiKaios (38a!): acri(v)odikeos H/ 104.24 : acribodikaios £249.25 ¿7re1.poKa.Xia (07619 22a3i) : apirocalia V7Vh16.i7 (vide supra, p. cxx), Hr 101.16 : ap(p)eirokalia L 173.19 208.24 avrápKeta (773-27) ■ autarkia Hr 124.6 (cf. autarchia ND 76.1) : autarkeia L 359.12 fia.va.vvia (07619 22a3i) : vanausia V 16.17, Hr 101.16 : banausia L 173.19 208.24 fiávavaos (23axg) : vanausus Hr 101.18 : banausus L 2II.7 ftavKoiravoupyoi (27627) : vascopanurgi (vaf-?)Hr 102.13 : baukopanurgoi L 222.17 balfMOJv (6gb8) : demon Hr 123.6: daimon L 337.16 betvovs (44a27 45619 58a32) : dinos Hr 106.13 107.10 121.16 : deinos £269.5 272.23 307.8 âepor^s- (44615): dinotes Hr 106.14 : demotes £269.31 8t?fiOKparia (60620) : dimocratia Hr 122-7 : democratia £313.25 > -Hav (60617) • dimocratiam Hr 122.6 : democratiam £313.23; -riatç (6169): dimocratiis Hr 122.15 : democratiis £316.10 ; 01 ... b-quoKpariKol (313.27) : qui ... secundum dimocratiam Hr 103.9 : democratic! £232.n blxaiov (32a3i) : dikeon Hr 103.21: dikaion £ 235.1 SiKaioirpáyT}p.a (333.12,20): dikeopragima Hr 104.ii,I2 : dikaiopragema £242.25 243.3 emeiK-qs -Kes (3763,4 72611) : epijkes 21/ 104.20,21 123.12: epieikes £248.21,23 346.10; -Kearepov (3761) : magis epijkes Hr 104.19 : magis epieikes £ 248.20 ; ol Ô* vtto túv ¿irieiKOiv (59a22) ; Qui vero epijkis Hr 121.21 : Ab epieikibus autem £310.6-7; emetfcovy (37a3i) : epijcus Hr 104.18 (cf. 106.10 cum adn.: 43à2O epijkeus Hr 43a23 epijkeos Hr, quae lectiones conflatae videntur) : in 37a3i genetivum Graecum ablativo reddit Robertus « epieike » 248.15, sed genetivum habet 37626 43a2o, 23 : epieikeos £249.17 265.14 266.3 (rationem non habui multorum locorum in quibus Hr ei in i tantum correxit) eraipiK-q -Kfj redditur dativo (6ia25 61635) • eterice Hr 122.12 (in 122.20 verbum corruptum est) : etairike £315.16 317.13 ; ablativo (62axo) : eterica Hr 122.21 : etairica £317.22 ; -Kr¡v (6xbi2) : etericam Hr 122.16 : etairicam £ 316.15 ; cf. 341.16 ; eralpos -pov (6oa5 62a32) : eterum Hr 122.2,22 : etairum £312.1 318.17 ; -pot (61635) : eteri Hr 122.20 : etairi £317.12; -tpois (6oa2) eteris Hr 122.1 : etairis £311.28 XtQovpyóv CXXVIII ETHICA NICOMACHEA (4iaio) : lithurgum Hr 105.15 : (latomum L 259.io), mpMor IJtbii). pilicon Hr 104.z : pelicon L241.IZ woXireía -reías (8ibl4) : pohtia Hr 124.20: politeia L 369.20 , -re.wv (8it>7) : politiarum Hr 124.18 : politeiarum L 369.19 IIoXvKXeiTov (4ian) : Policliton Hr 105.15 : Policleiton L 259.10 0«8iav (4iaio) : Phidian Hr 105.15 : Pheidian L 259.10 (4lb29) : chirotechne Hr 105.zo : cheirotechne L 261.i8 Firmae ergo leges quas in verbis Graecis transcribendis in­ terpres sibi imposuit fere hae sunt : = v ; k = c (praeterquam ante e et i, ubi, ne suaviter littera sonet ut mos iam erat \ litteris ch vel k transcribitur) ; t¡, v, ei, oi = i (i et y non distin­ guuntur) ; ov = u ; at = e. Adde tamen quod in verbis tran­ scriptis exitus casualis saepius non transcribitur, sed verbo transcripto exitus casualis Latinus accommodatur, velut in verbo « dinos », pro Seivovs, exitus Graecus casus accusativi generis pluralis -ovs non transcribitur (quod esset -us), sed ei substituitur exitus latinus congruens -os. Quod fere faciunt Ethicae veteris et Ethicae novae Borghesianaeque interpretes, velut : filofilos 115.10 eunos 2Vb 116.25 philotimi, -mum F 17.8,10 epicherecakie V 19.3 Meropa V 26.15 Niova Nb108.2i Empedo­ cleus Nb 115.22 Siphocleus -clei Nb 107.15 111.6 Philoctito Nb 107.16 De codice Graeco ab Ethicae Hoferianae interprete usurpato. Deinde animadvertendum est singulis in libris singulo codice Graeco, vel certe duobus codicibus Graecis, Ethicam Hoferianam similiorem esse, ut ex adnotatione Graeca qua eius verba instruxi sat apparet. Si enim quotiens cum singulis codicibus Graecis Ethica Hoferiana stet computaverimus, inveniemus : Lib. IV, in 10 locis : 6, D> 4, N» 3, 0» 3, P2 2, P» 1, A» 1 ; ergo Ethica Hoferiana similior esse videtur secundae classis et codicis quidem huius classis Mb. Lib. V, in 14 locis : P» 10, K» 9, 0» 8, N» 8, P® 5, Ifi 3, 3 ; ergo Ethica Hoferiana similior est primae classis H»P»0», et in hac classe codicis P». Lib. VI, in 12 locis : 0» 7, ¿b 6| Kb5( + l)> pb4( + l)j Mt, 5> P2 Nt> j . ergo Ethica Hoferiana similior esse videtur secundae classis D>0», et’ codicis quidem huius classis 0b. Lib. VII in 9 locis : V» 7, P2 5, £» 5( + l), p» 5, 0„ 3( + l), b Ethica Hoferiana similior esse videtur classis N»P2, et codicis quidem huius classis N», quem ad modum et Ethica Borghesiana. ! Vide nescio cuius Liber artis tectorie, apud Ch. Thurot, op. laud. (supra, p. xcm, adn. 1), p. 77 ; Parisius de Altedo, Orthographia, ibid., p. Mi. ? TRANSL. ANTIQUIOR : LIBR. II-X RELIQUIAE Lib. VIII, in 5 locis : P2 41 A/b 2> Mb 3j £b3(+l); Oü3( + i), parum est ad decisionem. CXXIX 3, pb 3 ■ Lib. X, in 14 locis : O» 8, P27( + i), Lb 6, P>6, K* 4/xo, M» 4, V» 2 /7 ; Ethica Hoferiana similior esse videtur prioris classis et codicis quidem huius classis O», sed etiam aliquam similitudinem habet cum codice alterius classis P2 (ipsa tamen codicum Graecorum divisio non clara est). Veri simile ergo videtur Ethicae Hoferianae interpretem ad verba Aristotelis transferenda codicem Graecum adhibuisse qui proximus erat in libris II-III (vide supra pp. cxxil-cxxin) et in libro V codicibus XbPb, in libris VI et X codici Ob, in libris VII(-VIII) codicibus N*>Pf in libro denique IV codici Mb, forsitan autem et alterum codicem Graecum in manibus ha­ buisse. Similiter vero Ethicae novae interpres codice usus est qui codicis Ob simillimus erat, Ethicae autem Borghesianae interpres codice qui codicum NbP2 classis erat, forsitan autem et alterum codicem in manibus habuerint, cum hic illic cum codicibus alterius classis stent ; notatione etiam dignum est Ethicam Borghesianam in 111.14 supra versum habere lectionem codicum suae classis N’0?* «nulla» (52a2i ov8ew), sed in textu lectionem codicum KbPb (ovèév), quem ad modum et Ethica nova paucas habet duplices lectiones, quarum una a codicibus Ethicae novae, altera a codice Hr adservata est (vide supra, pp. cxix-cxx). De Ethicae Hoferianae aetate et origine. Reliquum est ut de Ethicae Hoferianae aetate et origine agemus. Etsi enim codex Hoferianus non ante saeculum XIII confectum scriptus esse videtur, tamen Ethica Hoferiana saeculo XIII ineunte scripta esse videtur. Alias iam ostendi sanctum Thomam in Sententia libri Ethi­ corum quam circa annos 1271-1272 Lutetiae Parisiorum confecit, eam quodam modo cognovisse 1. Sed, quod maius est, sanctus Albertus in Lectura quam in Ethica circa annos 1250-1252 Coloniae Agrippinensi habuit, eam iam laudare videtur. Nam, postquam in libro IV translationem Lincolniensem versus 2ib3 exposuit : « et unde vel qualiter dent, confestim eis differt » 1 Vide Sancti Thomae de Aquino, Sententia libri Ethicorum (« Opera omnia iussu Leonis XIII P.M. edita» XLVII.1), Romae X969, Praef., pp. 229*-23x*: auctor ergo mihi fuit Thomas ut quasdam codicis Hr lectiones, quamquam Graeco primo aspectu non respondent. Antiquiori translationi tribuerem, velut 105.1 « primo », quod habet et Thomas, Sent. V i7, 115. cxxx ETHICA NICOMACHEA (L 206.2o), addidit : « Alia littera melius habet nichil eis differt » (cod. Vat. lat. 722, f. 56™ ; Cantabr., Bibi. Collegii Gonvillae et Caii, 510/388, f. 46vb). Et re vera codices Graeci habent ovâèv («nichil»), pro quo Robertas Grosseteste legisse videtur evôùs (« confestim »). Cum autem pro comperto habeamus Albertum translationis Lincolniensis recensionem recognitam hoc tempore cognoscere non potuisse, quae verba « nichil eis differt » restituit, restat ut eum translationem Antiquiorem laudavisse concludamus, cuius et Ethica Hoferiana 101.13 testis est ; cui conclusioni non obstat verbum « ipsis », quod pro « eis » habet Ethica Hoferiana, cum librarii aut etiam in­ terpretis usus fluctuans fuisse videatur (vide p. cxxxn). Praeterea, ipsius Ethicae Hoferianae verba eam Lincolniensi antiquiorem esse confirmant, utpote quae antiquitatem saepius redoleant. Nam plus quam semel verba Graeca imperite conversa aeta­ tem ostendunt cuius viri docti haud magnum usum in verbis Graecis transferendis habebant. Sed certe in genetivo Graeco transferendo interpres saepius haesitavit, unde effectum est ut genetivum inscite conservaret ubi Latinitas exegisset abla­ tivum absolutum : 112.14 « non indigentis existentis » (53a! rfjs <^úcr«oí ovK ¿vSeovs ovar/s) ; in codice Hr verbum « nature » omissum est, neglegentia librarii, ut videtur ; eandem dubitationem in genetivo transferendo invenimus in Ethica vetere 32.23-24 et in Ethica nova 88.18. Similiter Ethicae Hoferianae interpres genetivum retinuit post comparativum, pro Latino casu : 112.16 (melius) « finem generacionis » (53ag ftéXriov ... ro rcXos rfjs •yev¿aecos), vel post verbum «recedere», pro «ab» cum ablativo : 122.23 « recedere ... supereccelentis » (63)323 àirocTTTjvai ... vmpfiaXXovTos). Quibus adnumerandus est genetivus transcriptus post praepositionem «de» : 104.18 « De ... epijcus » (37a3i rrepl ... rov emeiKovs), quod iam fecerat Ethicae veteris interpres : 19.3 « De nemeseos » ; 27.14 « de proereseos ». Semel, quia ad res designandas quas ille felix aetas nesciebat vocabula non habebat, circumlocutione uti coactus est, pluribus verbis explicando quod Graeci uno exprimebant : 103.9-10 « qui ... secundum dimocratiam ... qui ... secundum aristocratiam » (3ia27-29 oí ... 8-r¡p.oKpa.TiKoí ... oí ... àpiaroKpariKol) ; temporibus autem Roberti Grosseteste et Guillelmi de Moerbeke verborum « democraticus » et « aristocraticus » usus iam invaluerat. TRANSL. ANTIQUIOR : LIBR. II-X RELIQUIAE CXXXI Saepius etiam, etsi verborum Graecorum vim interpres quodam modo tenuit, tamen non eam quae artis vel loci propria erat, sed eam quae vulgaris aut communis. Sic verbum Graecum 2ib22 yAio-ypoy in 101.14 verbo Latino (quod tamen non nisi apud Augustinum et illius aetatis scriptores invenitur) « vis­ cosus » redditur, quo re vera pristina vocabuli Graeci vis exprimitur, non autem propria vis quam apud Aristotelem in Ethicis habet (quam Robertus Grosseteste verbo Latino proprio «tenax» pulchre reddidit). In 101.17 verbum Graecum 23ai5 rifjbrj verbo Latino « honor » redditur, quae re vera una est vocabuli significatio et usitatior quidem apud Aristotelem in Ethicis, sed non est vis verbo subiecta in hoc Aristotelis loco, quam Robertus Grosseteste verbo Latino « pretium » aptius reddidit. Similiter in 102.18 verbum 28b24 8ó^a verbo Latino « gloria » redditur, cum hic significet « opinio », ut Robertus Grosseteste iure reddidit. In 34b24, apud Aristotelem legimus verbum tap.ará>8T]s, de quo interpretes dubitavisse non est mirum, cum verbum hapax legomenon sit ; eorum tamen dubi­ tationem melius intellegemus, si animadverterimus verbum a quo deducta sunt verba dtrjddcoj, sic in léxico Graeco-latino saeculo XIII exeunte confecto inter­ pretatum esse : « i/ñjos m. numerus et sentencia » (cod. Londin,, College of Arms, Ms. Arundel n. 9, f. 54ra) ; verbum ergo ii-rifal¿aT<¿8-r]s verbo « numeralis » reddidit Ethica Hoferiana 104.3, verbo autem «sententialis» translatio Lincolniensis 241.28, quod sine dubio verior interpretatio est. Nam, etsi plenam vocabuli Graeci vim non adsecutus est Robertus (verbum hoc genus decretorum notat quibus Athenis populus in ecclesia certa negotia ad tempus decernebat), tamen verbum « senten­ tialis », ceteroqui perquam rarum, ad iudicia quae iudices sententiam dicendo pronuntiant designanda concinne transtulit : « sententialia » enim exponunt Albertus : « que scilicet ex re indicata habent virtutem » (cod. Vat. lat. 722, f. g2rb), Thomas : «sentencie a iudicibus date» (Sent, libri Eth., V12, 98-99), Nicolaus Oresme : « sentences des arbitres » vel « arrés de par­ lement » (Le livre de Ethiques d’Aristote, ed. A. D. Menut, New York 1940, p. 304), quibus nihil, in illius aetatis institutis, institutorum Graecorum similius erat. Non solum autem apud Ethicae Hoferianae interpretem verborum usus antiquitatem redolet, sed etiam cum Ethicae CXXXII ethica nicomachea novae Borghesianaeque interpretis usu convenit. Quod in verbis frequentioribus maxime apparet : N” = Ethica Hoferiana ; Nn = Ethica nova ; = Ethica Borghesiana ; = locus a Michaele Scoto laudatus ; V = Ethica vetus ; L = translatio Lincolniensis ¡verba aliarum translationum quae L retinuit non computavi) ; R = eiusdem recensio recognita ; numeri quotiens verbum in opere designato inveniatur indicant (locos invenies in Indice Latino-graeco). airos hic 2V» 2, IV” 5, Nf j, P8, I7 ; ille IV” 4, V 1 ; is N111, N” 21, lVb 12, V 46. L 7 ; ipse N» 5, n, ¡yt 4i v 27, L c. 360, R 3. èrrçi quoniam Nb 8, IV” 1. N» 2, V 10, L o, R 1 ; quia L 57 ; cum R 2. érepos alius Nh 2, N” 9, Nb 2, V 12, L 3 ; alter IV” 3, V I, L c. 140, R 4. In amplius N” 2, N" 8, N” n, V 1, L 1 ; adhuc N” 1, Nb 1, V 26, I72.H1; cf. ovKerr, non amplius Nb 1 ; non adhuc V 1, L 7. ij aut IVb 13, IV” 24, Nb 18, F 57, R 4 ; vel Nn 24, IV» 5, V 45, L plus quam 450. orav quando 7Vb 2, IVb 1, F 7, L 27 ; quandoquidem Nb 1 ; cum Nb I, L 50. ori quia Nh 2, IV” 2, N,J 8, ¿2, R 2 ; quod Nh 1, IV” 4, V 5, R 2 ; quasi N” 2 ; quoniam N” 9, IV» 4, F 51, L 225. ovrios ita N”2, N” 26, ZVb 7, L 21 ; sic IV” 1, F 37, L 115, R 1. ris quidam IV” 6, N» 24, 7V“ 12, Nm I, V g, L 164 ; aliqui -od, aliquis -a -id AP>I, N”2i, 7Vb 4, V 37, L 174. Jh ens 1V»2, IV” 12. IVb7, V15, L57, Ri 1 existens N'«2, N”i, Nb2, V28, L142. Sed etiam in quibusdam verbis transferendis cum translatione Antiquiore Ethica Hoferiana convenire videtur, velut : ¿TTiciK-qs modestus Nn i, Nb 3, L 1, R 1 iustus Nn 1 ; decens V 1 ; mansue­ tus L i, moderatus L 2, studiosus L 15. cpáw concupisco Nb 1, 2Vb 2 ; opto Nn 1 ; desidero L 2 ; amo Nb 1, L 9 ; diligo Nbi. gvyevÉia nobilitas Nh i, N«i ; generis nobilitas L 1 ; cf. TrpóaTrraia/xa offensio Nb i, offensio pedis L 1 (ex contrario ttAclet/ error Nn 1, L 2, error viarum Nb 1). é$lep.ai desidero Nb 1, Nni, Nb 1, Fi, L3; concupisco Nn2, Nb 2 ; opto Nn i ; optatrix sum Nn 1 ; appeto L 36. ¡jLotxeta adulterium Nh 1, V 1 ; mechia L 1 ; cf. /¿oiyos- adulter V 1, mechus L2; adultero(r) V 1, L 1 ; mechor L 6. voiyrutos intellectualis Nb 1 ; intellectivus L 1 ; cf. ^avo^xós intellectualis 7Vn2, V ; intellectivus L 4. TrpoffTrotT/Tt/rc? fictivus Nh 1, fictor V 1, simulativus L 1 ; cf. 77^00770/^^ ficcio Vi, simulado Li; ^potr-rrol^a ficcio Li; vpouiroihp™. simulo NM, L 2, fingo(r) L 5. Notatione tamen dignum est Ethicam Hoferianam hic et in 120.3* « amativus », ad verba graeca in -ckqs transferenda verba latina in -ivus adhi­ buisse, quae apud translationem Antiquiorem rariora sunt quam apud Robertum Grosseteste h 1 Vide supra pp. xciv-xcv. Addenda sunt in Ethica Borghesiana : 45b! 1 ¿Ktrra107.6 excedens (L excessivus, egressivus) ; 45611, 4bai7, 5165 c/x/acvctikd? 107.5 morans, 107.13 morabilis, 110.19 inmorans (L inmansivus, permansivus) ; 56bi ¿pwTiKÓs II8.11 amator (L amativus) ; 55a28, 57614 $1X1x6$ 115.9 amicabilis, 121.10 diligibilis (L amativus, amicativus) ; nec non 52621 fiXafapós 112.11 no­ cibilis (L nocivus) ; 48633 vo quantum ATh 1 (100.11) ; quae interpretatio non invenitur in Ethicis, sed certe apud lacobum Venetum, in Physica Vaticana et apud Guillelmum de Moerbeke. Sto propter quod 1 (101.8), L 108 ; ideoque 4, Nb 4, V 1 ; idcirco Nn 1 ; ideo F 12, L 5 ; et ideo V 3 ; quapropter V 2. Sum propter quid Nb 1 (69.n), R 1 ; ideo Nn 1 ; quia L 3. oXcüç totaliter 1 (105.13), E 34 (26 in textu, 8 s.Z.) ; universaliter Nn 10, Nbi, F8,Ri. TToXiTcta politia jVh 2, L 9 ; politeia L 2 ; urbanitas 2Vh 1, L6; civilitas V 3. Sed animadvertendum est verbum Trohirela in Ethica nova Borghesianaque deesse, et tamen Robertum Grosseteste ipsum adseveravisse utraque verba et «civilitas» (quod habet Ethica vetus), et «urbanitas» (quod habet Ethica Hoferiana) apud eos qui ante eum Aristotelis verba transtulerunt in usum fuisse : « Politeia dicitur a polis, quod est civitas. Pro quo nomine translatores ponunt hoc nomen urbanitas vel civilitas » (Ks, f. irb, in marg. sup. ; Oq, i. iovb, in marg. inf. ; St, f. ir, in marg. inf.). aa>(/>p ripr/parc verbis 313.24 “ ln honoracione » redduntur, quae esse possunt ipsa verba translationis Antiquioris, vel verba translationis Antiquioris « in honore » imperfecte correcta (R 534.12* perfecte correxit : « in precio »). 2 Ch. H. Haskins, Studies in the History of Mediaeval Science (« Harvard Historical Studies» XXVII), Cambridge (Mass.) 1924 (2a ed. 1927), p. 284, adn. 78. 3 Cf. J. Wood Brown, An Enquiry into the Life and Legend of Michael Scot, Edinburgh 1897, pp. 164 cum adn. 5, et 176 ; Ch. H. Haskins, op. laud., pp. 276-277 ; L. Thorndike, Michael Scot, London and Edinburgh 1965, pp. 38-394 Vide L. Thorndike, Manuscripts of Michael Scot’s Liber introductorius (« Didascaliae. Studies in Honor of Anselm M. Albareda», New York 1961, PP- 425"447) > in codice Scorialensi f. III. 8, altera prooemii pars, in qua Michael Ethica Nicomachea laudat, per reliquum opus dispertitur (cf. ibid., p. 433) ; sed codicem non inspexi et utrum loci in quibus Michael Ethica laudat in eo inveniantur, nescio. CXXXVI ETHICA NICOMACHEA M = Monacensis, bibliothecae publicae Bavaricae, Clm. 10268, qui, ante XIV saeculum medium a librario Italico scriptus, verba Michaelis alienis verbis interpositis iam vitiata praebet. 0 = Oxoniensis, bibliothecae Bodleianae, Bodl. 266, saeculo XV scriptus, qui, etsi a codice Monacensi non est descriptus, tamen ei coniunctus esse videtur. His ergo fere verbis Michael Ethica Nicomachea in Latinum conversa laudare videtur : « Ethica est scientia moralis, quam reperitur compillavisse Aristoteles, cuius liber sic intitulatur : Ethicorum nicomachiorum Aristotelis liber primus incipit, et sunt 10 libri cuius primus ita incipit : Omnis ars et omnis doctrina etc. Post quem et super quo alii multi opera clarius fun5 daverunt » [P, f. 37rb ; M, f. i8vb ; O, f. 24™). «... cum hec ars faciat hominem scientem multa et reddat eum fa­ mosum sciencie secretorum apud ignaros et idiotas, quod non est parum. Unde Aristoteles in libro Ethicorum : Desideratur ars propter aliud » [VI, 2, ii39bi~4] (P, f. 33va ; M, f. i6ra ; O, f. 20rb). 10 «Alius dixit : Ars est finitum infinitorum compendium. Alius dixit: Ars est quidam habitus cum experta ratione veritatis factivus [VI, 4, 1140 a 20-21], que non fallit [VI, 3, 113^16-17] » (P, f. 32vb ; M, f. I5va; O, f. 2Ora). « Unde Philosophus : Posita causa ponitur effectus. Et alibi : Sapienda est scienda et intellectus [VI, 7, 114^2-3] principii, medii et finis» (P, 15 f. 34va ; M, f. i6va ; O, i. 21ra). i Alceles P : Alfylis MO 8 ars ser. : res codd. 10 compendium] + Aristoteles quidem dixit : Ars est principium in alio et natura est ipsum princi­ pium [Met. iO7oa7-8 ; Media, Paris. B.N. lat. 6325, f. 27iva] ... MO 10 Alius dixit] alibi quidem dixit MO 11 Ars — factivus] bis (primo veritatis om.) MO Quin autem haec non Michaelis propria, sed aliena verba a quodam viro docto post eius mortem ex translatione Lincolniensi interpolata putemus, hoc prohibemur quod, praeterquam quod in codice melioris notae P iam inveniuntur, Aristotelis verba a Michaele laudari videntur in quadam interpretatione quae a translatione Lincolniensi differt. Inscriptio ipsa «Ethicorum nicomachiorum Aristotelis » inscrip­ tioni graecae 'ApiaToréXovs ’HOik&v AiK-op-ayeutw aptius respondet quam inscriptio translationis Lincolniensis : « Aristotilis moralium ad Nicomachum », cum Michael nominis «Aristoteles» veram for­ mam, quae non nisi raro apud illius aetatis scriptores invenitur \ 1 Vide quae scripsi in S. Thomae de Aquino, Sententia libri Ethicorum («Opera omnia»... XLVII, 1), Praef., p. 192*. TRANSL. ANTIQUIOR : LIBR. II-X RELIQUIAE CXXXVII retinuisse videatur (eam quidem habet codex P in lin. I, deinde cum ceteris obscure nomen scribit), Robertus autem formam consuetam « Aristotiles » usurpat1 ; verbum « ethicorum », quod Robertus interpretavit « moralium », Michael transcripsit, sicut et transcripsit verbum « nicomachiorum », quod Robertus expli­ cavit « ad Nicomachum » ; verum est Robertum in commentario verba « Hthica » et « nicomachia » posuisse 2, sed veri simile non est ea e commentario ad inscriptionem restituendam quendam virum doctum eruisse. In versibus 8-g, Michael laudavisse videtur Aristotelis verba in libro VI, 3gbr-4 (potius quam in libro I, gqai-2), dummodo verbum « res », quod habent codices, in « ars » corrigamus : in hac enim prooemii particula Michael, ante quam artem per se delectabilem esse ostendit, eam ad aliud esse utilem ostendere nititur ; sententia ergo : « Desideratur res propter aliud » nec loco congruit nec Aristotelea esse videtur, sed communis et vulgaris, ne dicam nugatoria ; sententia autem : « Desideratur ars propter aliud » in locum plane accommodatur et, quamquam ad verbum non est Aristotelis, tamen sententiam Aristotelis in 3gbi-4 breviter expromit (ubi re vera non de arte, sed de factione agitur, quam tamen ab arte dirigi docuit Aristoteles). Sed certe verbum « desidero » interpretis antiquioris esse videtur potius quam Ro­ berti, qui huic verbo communi verbum proprium «appeto» maluit. In definitione artis transferenda (lin. 11-12), interpretem quem laudat Michael aliam ac translationem Lincolniensem 257.5-6 : « Ars ... habitus quidam cum racione vera factivus est » interpretationem verborum Aristotelis 4oa20-2i r¡ ... ... ê£is ns fiera Xoyov àXrfiovs rroi/rfriK-q èariv proposuisse videtur. Nam genetivum àXrfdovs cum nomine ttoîtjtikt) coniunctum esse recte perspexit : « veritatis factivus », quod Robertus cum nomine Xóyov perperam coniunxit : « cum ratione vera ». Verbum autem « experta », quod apud Aristotelem deest, a Michaele interpositum esse potest, ut commemoraret Aristotelem in fine secundi libri Posteriorum Analeticorum (iooa6-8), ex experimento esse artis principium docuisse 3. Verba vero « que 1 Sic habent codices Roberti ; perperam « Aristoteles » scripsit Mercken, op. laud, (vide supra p. xliii, adn. 5), p. 104 ; etc. 2 Perperam « Nicomachea » scripsit Mercken, op. laud., p. 5, 06, 15 ; codices enim habent « nicomachia ». 3 Cf. Translatio lacobi, ed. L. Minio-Paluello, Aristoteles Latinus IV, 1-4, Analytica Posteriora, Bruges-Paris, 1969, pp. 105-106. — Forsitan S. Albertus CXXXVIII ETHICA NICOMACHEA non fallit » doctrinam commemorant quam Aristoteles paulo ante nos docuit, dum artem inter habitus quibus verum dicimus numeravit et non inter hos quibus contingit nos fallere (Siapevbeadai, 3gbig-i7 ; cf. qiag-q, ubi tamen inter habitus quibus verum dicimus et numquam fallimus ars non numeratur). In definitione tandem sapientiae (lin. 15), animadvertendum est ante « sciencia » coniunctionem «et» (qib3 Kal), quam habet Robertus cum codicibus Graecis AbPbMbNb, interpre­ tationem quam laudat Michael omisisse cum codicibus Graecis <9bLbP2 ; atqui iam vidimus (p. cxxvm) Ethicam Hoferianam in hoc libro VI cum codice Ob convenire. Non est ergo cur librum Michaelis alienis verbis interpositis vitiatum esse suspicemur, immo constare videtur eum decem librorum Ethicorum Nicomacheorum translationem Antiquiorem ante 1235 cognovisse, ad cuius librum VI, ut par fuit, quoniam de artis natura tractabat de qua Aristoteles in hoc libro agebat, praecipuo studio incubuit. C DE TRANSLATIONIS ANTIQUIORIS INTERPRETE De alio translationis Antiquioris interprete et alio Antiquissimae. Cum olim ahum Ethicae veteris et alium Ethicae novae interpretem esse, illum vetustiorem, hunc recentiorem viri docti suspicati sint* 1, nuper cl. vir L. Minio-Paluello unum atque eundem interpretem antiquiorem Ethicorum Nicomacheorum quoque translationem Antiquiorem laudaverit in commentario quod scripsit in libellum Dionysii qui fertur De caelesti Hierarchia (cf. H. Dondatne, Date du Commentaire de la Hiérarchie céleste de saint Albert le Grand, « Rech. de théol. anc. et méd. » XX, 1953, p. 320) : « Ars dicitur habitus factivus cum ratione certa » ; « Ars est habitus factivus cum ratione veri » (ed. Borgnet, t. XIV, pp. 82b et 424b) ; « certa » enim pro « experta » et « veri » pro « veritatis » posita esse possunt (k veri » verum verbum interpretis antiquioris esse potest) ; sed horum locorum editio critica desideratur. 1 Vide A. Jourdain, Recherches critiques sur l’âge et l’origine des traductions latines d'Aristote..., nouvelle éd.... par Ch. Jourdain. Paris 1843, pp. 77 et 179 ; C. Marchesi, op. laud, (videp. xv, adn. 1), pp. 30-32 ; quos secuti sunt Cl. Baeumker, M. Grabmann, A. Pelzer, etc. TRANSL. ANTIQUIOR : INTERPRES CXXXIX translationem completam confecisse, cuius membra dispersa sunt Ethica vetus, Ethica nova et Ethica Borghesiana, coniecit1*. Optime quidem hic, quod translationem Antiquiorem completam fuisse dixit, cuius completae translationis partes quae exstant sunt non solum Ethica nova et Ethica Borghesiana, sed etiam Ethica Hoferiana, vel, ut melius dicam, Ethicae veteris reco­ gnitae et librorum IIIex-X reliquiae quae in non nullis testibus, quorum praecipuus est codex Hoferianus, adservantur. Sed alium fuisse Ethicae veteris interpretem et hunc vetustiorem, iure, mea quidem sententia, veteres tenuerant. Non sane infitias eo quin in quibusdam verbis frequentioribus transferendis Ethicae novae, Borghesianae Hoferianaeque in­ terpres cum Ethicae veteris interprete (nec non cum Roberto Grosseteste) conveniat, velut : Quid significent litterae et numeri, dictum est supra, p. cxxxn. yáp enim. V 207, NR 105, Nb 80 ; quoniam V 1 (autem V 8, Nn 9, Nb 2 ; quidem V i ; igitur V 2 ; quae codicum vel Graecorum vel Latinorum menda esse pos­ sunt) ; L enim c. 1000 ye om. V 16, NQ 15 ; utique 7Vn 2. 877 utique V 36, Nn 22, Nb 8, Nh 3, L 180 ; igitur V 3, L 1, R 8 ; quidem Nn 1. TrXrjv prêter V 2, NR 1 ; nisi V 2 ; nisi quod V 1 (cf. ttAijv «i nisi Nn 1) ; set tamen V 1 (tamen 1 ? cf. 122.10*) re et V 14, Nn 4, 7, 2Vh 1, L 88 ; que N” i, L 29, R 6 (enim A'h 1) ; saepius om. VNL, vide Indicem Graeco-Latinum, s.v. dwn-ep quemadmodum F20, Nn6, 2Vb 14, Nh 1, L 135 ; ut F8, Nn4, L4; sicut F r ; quasi Nn 1. Sed in aliis verbis frequentioribus transferendis Ethicae novae, Borghesianae Hoferianaeque interpres et Ethicae veteris inter­ pres inter se differunt, velut : av om. V47, No 8; utique V 9, Nn 43, Nb 14, L c. 330, R 7 ; quidem V 3, Nb r ; potest i. Sto ideo F 12, L 5 ; et ideo F 3 ; quapropter F 2 ; ideoque F 1, 4, Nb 4 ; idcirco Nn i ; propter quod 1, L 108. ert adhuc F 26, 7Vn 1, Nb 1, £ 72, R 1 (cf. ov/cen, non adhuc F 2, L 7) ; amplius V i, Nn 8, Nb 11, Nh 2 (cf. non amplius N"111) ; {in summa adhuc F 27, L yg, N 2 ; amplius F 1, L 1, A7 22). 7 vel V (lib. II) 23, F (lib. Ill) 22, Nn 24, Nb 5, £ c. 450 ; aut F (lib. II) 6, F (lib. Ill) 51, Nn 24, Nb 18, Nh 13 (in summa N 55), R 4. 1 L. Minio-Paluello, Note sull’Aristotele latino medievale, VII (« Rivista di filosofía neo-scolastica » XLIV, 1952), p. 486, adn. 3 ; Id., laeobus Veneticus Grecus : Canonist and Translator of Aristotle («Traditio» VIII, 1952), p. 279, adn. 28 , Id., Aristoteles Latinus. Codices. Pars Posterior, Cantabrigiae 1955, p. 788. CXL ETHICA NICOMACHEA OiOt' verbi gracia R 41 ; utputa Nn (usque ad 96b 17) 5, Nb 2, Lç. ■ ut t Nb i ; puta Nn (a 97a6) 7, 8 (in summa utputa, utpote, puta TV 23) r Tquemadmodum V 1, Nb r ; velud 2Vn 1. ° ' 133 ’ ori quoniam V 51, Nn (a ooa26) g, Nb 4, L 225 ; quod ^5, Nn (usgua ad q8bl8) 4j i, R 2 ; si V 1 ; quia N“ 2, Nb 8, Nh 2, L 2, R 2 ; quasi Nn 2 , ■ summa N quoniam 13, quia 12) ouTOis sic F 37 (ci. ourotvi sic V 2), NM, L 115, R 1 ; ita Nn 26, Nb 7 Nh L 21 (in summa sic V 39, Ni; ita N 35). <77rouôaîos bonus V 9 ; studiosus Nn 8, Nb 4, L 59. i¡p,í aio V 2 ; dico V 10, Nn 1, Nb 1 ; inquio V 3, Nn 4, Nb 8. ûjv existons V (usque ad lobio) 17, V (a lobio) 11, Ntti, NM, NM, L 142 ■ ens F (a lobio) 15, Nn 12, Nb 7, N* 2, L 57, R 1 ; qui est F 5, N" 2, NM : esse F 1, NM (in summa existons F 28, N 5 ; ens F 15, N 21). ùJcTTf quare F 3, Nn 4, Nb 1, L 71 ; quoniam F 1 ; quapropter Nn 2, L i ; quod Nn i ; ut F 4, Nn 2, Nb i, L 5. Igitur, etiamsi unum atque eundem interpretem Ethicam veterem et Ethicam novam, Borghesianam Hoferianamque confecisse contendere vellemus, concedere saltem deberemus eum Ethicam novam, haec est liber I, post Ethicam veterem, haec est libri II-III, transtulisse : veri simile enim non est unum atque eundem interpretem particulam áv primo in libro I verbo « utique » fere reddidisse, deinde in libris II-III fere omisisse, et iterum in libris VII-VIII verbo « utique » reddi­ disse, similiterque usum bis mutavisse in verbis ' 5, N» I ; opto N" 2 ; aipea.i voluntas V 2 ; aíptrós voluntarius 1'3 lectus V 1 ; eligibilis N" 4 ; comp. eligencior V 1 ; TRANSL. ANTIQUIOR : INTERPRES CXLI eligibilior Nn 2 ; desiderabilior Nn i ; superi, eligibilissimus 1 ; -npoalpeais proeresis V 5 ; proheresis Nn 2 ; voluntas V 2 ; preiudicium V 1 ; eligencia V 14, Nn i (s.l.) ; electio V 5, Nn 1 ; irpoaipen/cos' voluntarius Vi (in summa, volo, etc. V 14, N numquam). aKo'Aaœros incontinens V 24 (cf. a/coAaaia incontinencia V 10 ; aKoXaaralvuj incontinens sum V 1) ; fornicator 7Vb 3 ; luxuriosus N13!. dAAà /ztjv set Vi; quin immo Nn 1. dAAore alias V 1 ; aliquando Nb 1. dXvTTos sine tristicia V 1 ; non tristis 2Vb 1. dvbpaTTobwbrjs contemptibilis V 1 ; voluptuosus V 1 ; bestialis Nn 1 (quae interpretatio verior est), L 1 ; servilis L 3. audéveta. inbecillitas V 1 ; infirmitas 2Vb 1. drqu/a inhonor V 1 ; convicium 1 (cf. 0dyo$-). ^iKvvp-t ostendo V 2 ; demonstro Nn 1 {cf. dno-, ¿y- demonstro 2). 8eiva. (ra) pericula V 4 ; timenda V 1 ; odibilia Nn t. StjAócü ostendo V 1 ; manifesto Nh 1 (cf. Seimpi). 8wa.p,t$ potencia V 4 ; virtus V 1, Nn 6 ; vis Nn 1 €K9, rfiiKos consuetudinalis V 6 ; moralis V2 (s.Z.), Nn 2 17/acrra nequaquam Vi; minime Nnr. ■qpçpa quiete V r ; parum r. taTpiKT) medicina V2, Nn 1 (g4a8) ; medicinalis Nn 4 (a Qôatt). Káp,vai egroto V 1 ; laboro Nb 1. Kotvcüvéüj communico V 2, Nn 1 ; participo Arn 2 Koidfyù fero V i ; affero V 1 ; induco Nn 1 Aiav multum V 1 ; valde Nn it jyb p,avdávcü disco V3; addisco N»i. p,7)vvco demonstro V 1 ; significo 2Vn 2 odiosus V i ; odibilis 2Vn 1 frf • r, , . . I7 XZn ICI- Troios derisorius V1 ; densibilis Nn u veo? luvems V i ; puer N" 2, N» 1 ; adolescens ,Vb r '' o'ppzúo tendo V 1 ; moveor Nb 1 ; procedo N» 1. opp-q motus V i ; promocio Nn i ■uevla inopia V 3 ; penuria Nb 1 ttA^ttoj percucio V 1 ; ulcero 7Vb j ; vuinero jyh -íroXiTiK'q (y) civilitas V 1 (cf. Quintilianus II xv 25, qui eodem verbo transfert verbum Platonis, Gorg. 463 D 2) ; civilis Nn 7 ; TToAirtxôç (ó) civis V i ; civilis Nn3ttoAAúkls sepe V 3 ; multociens Vq N“4, Nb 1. irpoaridi)^ addo V i ; adicio V 1, ]Vn 1 ; appono Nn 2, Nb TTpórepov primitus V 3 ; prius V 3, 4, Nb 1. ieTe V T’ N“ 1 : Pene Nn 2- CXLII ETHICA NICOMACHEA castus V 22 ; constans V 2 ; honestus Nn 2 ; sobrius 1 • continens Nb i (s.L) ; temperatus Nh 1 ; aa)ponvvT] castitas V 10 ; pudicicia V 1 (s / ) ■ honestas IVn 1 ; aa>(f>p0vcos caste V 1. t<ít7(í) pono V i ; ordino Nn 1. TCKvov natus V 2, Nb 1 ; ñlius Nn 2. TotovToç talis V 54, Nn 26, N1’ 13, 7Vh 3 ; hic V 15, Nn 2, Nb 3, 1 (in summa : hic V 27,7 % ; N 14,2 %). rvyyava) contingo V 3 ; invenio V 5 (cf- ciri- invenio V 1, JÇn . frabeo y T Nn2 ; adipiscor NQ 2 ; o quicumque V 1 ; quilibet Nn 3 (T¿ Tv^ovra alia F i ; que apponuntur V 1). aívop,a.L videor V 31, Nn 33, 2Vb 3 ; appareo Nb 3, Nh 1. (/hXotolovtos (o) is qui talia diligit V ; amicus talium 7Vn 1. tf>póvip,os sapiens V 1, Nn 1 (cf. €p.$pcov sapiens 2Vn 1) ; prudens Nb 1 (cf. povéujv prudens Nb 1) ; pôveais fronesis Nn 1 ; sapiencia Nn 1 ; prudencia Nn 2. Xaipoj gaudeo V 13 ; delector V 1, Nn 3 ; letor F 9, Nb 5. «/royos vituperado V 2 ; convicium Nn T (cf. an/xia). Quibus in verbis differentiis confirmatur quod iam denuntiabat in fortuna differentia librorum. Namque disparia fata habuerunt libelli, cum Ethicae veteris verba incorrupta in duobus codicibus saeculi XII exeuntis adserventur, Ethicae autem novae non nisi corrupta verba habeant codices saeculi XIII, qui omnes ex uno pessimo archetypo pendent, Ethicaeque Borghesianae et Hoferianae verba non sint nisi reliquiae ab exitio maioris partis libri uno tantum codice vix tandem vindicatae. Cum praesertim Ethicae veteris codices optimae notae Ay et Os ex duobus hyparchetypis pendere videantur quorum utrumque interpretis libro proximum erat, veri simile non est utrumque, si integer fuisset liber, eum detruncavisse. Ergo pro re comperta habeo translationem Antiquissimam, quae Ethica vetus dicitur, statim a prima origine non nisi ex libris II et III constitisse, transla­ tionem autem Antiquiorem interpretationem Libri Ethicorum serius complevisse Ethicam veterem retractando et libros I et IIIex-X primum transferendo, quae tamen translatio Anti­ quior infelici casu maxima ex parte periit. De Michaele Scoto, translationis Antiquioris interprete, circa annos 1215-1220. Abhinc quadraginta annis apud viros doctos mos invaluit ut Ethicam novam sine nomine traditam esse dicant. Quod falsum est, quoniam sub nomine Michaelis Scoti in codice Qj, hic est codex Audomarensis, bibliothecae municipalis, 620 (vide supra, p. lix), traditur, cuius codicis testimonium ventilari et disputari certe potuit et debuit, cum praesertim codex Qj TRANSL. ANTIQUIOR : INTERPRES CXLIII inter codices deteriores numerandus sit (vide p. lxxxvi), sed non reiectum est, re consulta et explorata, quod iustum esset, immo indicta causa mera neglegentia praeteritum est : id enim ne­ scierunt C. Marchesi et A. Pelzer x, et, mirabile dictu ! neglexit G. Lacombe 12, quorum vestigiis omnes postea ingressi sunt. A pristino ergo eius statu rem repetamus oportet. Primo ergo ante legentium oculos ponenda est codicis Audomarensis subscriptio, quam ipse codicis librarius post Ethicam novam completam saeculo XIII scripsit : « Explicit nova ethica Aristotilis quam transtulit magister michael scotus de greco eloquio In Latinum ». Quae subscriptio iam anno 1861 a M. Michelant in lucem edita est 3. Nihil habet in se haec subscriptio cur nobis in falsitatis su­ spicionem veniat, attamen inanissimis de causis eam J. Wood Brown in dubium vocavit : quia inscriptiones vel subscriptiones non nullorum librorum a Michaele Scoto ex Arabico in Latinum sermonem conversorum pro « ex arabico » falso habent « ex graeco », inepte coniecit (quod iam forsitan fecisset, sed obscu­ rius, F. Wüstenfeld)4, pro « ex Graeco » legendum esse etiam hic : « ex arabico » : atqui Michael ex Arabico Ethica non tran­ stulisse ostenditur5. Quid ad rem, cum Ethicam novam ex Graeco conversam esse pateat ? Similiter sine causa, sed a J. Wood Brown in errorem inductus, codicis Audomarensis subscriptionem suspectam habuit P. Mandonnet6. Rectius tandem et temperatius huius subscriptionis confirmationem desiderari animadvertit M. Grabmann7. 1 In operibus iam laudatis, supra p. xv, adn. i et 2. 2 In descriptione codicis Audomarensis 620, Aristoteles Latinus. Codices Pars Prior, Romae 1939, p. 448, n. 430 (cf. p. 67). 3 Catalogue général des manuscrits des bibliothèques publiques des départe­ ments (Série in-40), t. III, Paris 1861, p. 272. 4 F. Wüstenfeld, Die Übersetzungen Arabischer Werke in das Lateinische seit dem XI. Jahrhundert (« Abhandlungen der K. Gesellschaft der W. zu Gottin­ gen » XXII), Gottingen 1877, p. 106. 6 J. Wood Brown, op. laud, (supra p. cxxxv, adn. 3), pp. 133-1346 P. Mandonnet, Siger de Brabant et l’averroïsme latin au XIII6 siècle. 1T6 Partie. Étude critique, 2me éd., Louvain 1911, p. 14, in adn., et 24, adn. 3. 7 M. Grabmann, Forschungen über die lateinischen Aristotelesübersetzungen des XIII. Jahrhunderts («Beitrage z. Gesch. d. Philos, d. Mittelalters » XVII, 5-6), Münster i. W., 1916, p. 217. CXLIV ETHICA NICOMACHEA Firmamento tamen iam non carebat codicis Audomarensis subscriptio, cum primo in scriptorum maioris Britanniae sum­ mario Gippeswici anno 1548 edito, et deinde in scriptorum maioris Britanniae ampliori catalogo Basileae anno 1557 edito loannes Baleus inter Michaelis Scoti opera numeravit : « In Ethica Aristotelis li. X » r, quam mentionem ab eo descripsit loannes Pitseus : « In Aristotelis ethica Libros decem » 1 2. Per­ peram enim A. et C. Jourdain adseveraverunt «li. X», quod scripserat Baleus, in « lib. I » Pitseum correxisse 3, cum apud Pitseum perscriptum legimus « libros decem » ; quorum tamen errore fultus J. M. A. Vacant Ethicam novam Michaelis Scoti opus esse coniecit 4. Set, etsi Michaeli Scoto non interpreta­ tionem primi libri, sed commentarium in decem libros Ethicorum Baleus attribuit, tamen ex inscriptione cuiusdam codicis, qui librum primum Ethicorum, hic est Ethica nova, sub nomine Michaelis Scoti habebat, eius error provenisse potest5. Levi sane momento hoc firmamentum aestimari potest, sed maius aliquod et firmius nunc habemus : iam enim vidimus Ethicam novam partem esse cuiusdam Ethicorum Nicomacheorum ex Graeco in Latinum interpretationis completae, quam, inter omnes viros doctos saeculi XIII ineuntis, solus Michael Scotus cognovisse, et perfecte quidem cognovisse videtur (vide supra, pp. cxxxv-cxxxvm), quod ex se intellegitur, si hanc interpretationem ipse confecerat ! Cui favet etiam aetas, in qua Ethica nova apparuit, cum omnium illius aetatis scriptorum qui Ethicam novam laudave­ runt, primus fuerit Guillelmus Antessiodurensis, in Summa aurea quam circiter annos 1220-1225 confecit 6, qui tamen, 1 John Bale, Illustrium maioris Britanniae scriptorum, hoc est Angliae, Cambriae ac Scotiae Summarium... ad annum M.D.XLVIII, Gippeswici 1548, f. i2or ; Id., Scriptorum illustrium maioris Brytannig, quam nunc Angliam et Scotiam uocant : Catalogus, Basileae MDLVII, p. 352. 2 loannis PitsEi Angli, S. Theologiae doctoris Liverdvni in Lotharingia decani, Relationum historicarum de Rebus Anglicis tomus primus, Parisiis M.DC.XIX, p. 375. 3 Vide op. laud, (supra p. cxxxviii, adn. 1), p. 127. 4 J. M. A. Vacant, Les versions latines de la Morale à Nicomaque antérieures au XVe siècle (« Revue des sciences ecclésiastiques » LI [sixième série, t. I], premier semestre 1885), pp. 470-471. 5 Baleum codicem inspexisse qui translationem Antiquiorem completam sub nomine Michaelis Scoti habebat conicere non ausim. 6 Cf. D. et O. Van den Eynde, op. laud, (supra, p. lviii, adn. 2), pp. XLXLI ; PP. Collegii S. Bonaventurae, Magistri Alexandri de Hales Glossa in TRANSL. ANTIQUIOR : INTERPRES CXLV cum Ethicam veterem iam diu notam plus quam vicies laudet, Ethicam novam, utpote quae modo ad eum pervenisset et etiam num vix ab eo nota esset, semel tantum (vel bis) laudat : « Item. Aristotiles dividit virtutes intellectuales in sophiam, intelligenciam, fronesim ; intelligencia autem idem est quod intellectus, sophia idem quod sapiencia ; ergo prêter sapienciam et intellectum ponit Aris­ totiles terciam virtutem intellectualem, scilicet fronesim, que debet esse prudencia spiritus, et ita tria sunt dona contemplativa... Ad illud quod obicitur de auctoritate Aristotilis dicimus quod Aristotiles vocavit fronesim virtutem intellectualem, quoniam aliquando dirigit motus interiores sicut dictum est, et quia multum necessaria est contempla­ tivis ad abigendum muscas ne perdant suavitatem unguenti »x. quatuor libros Sententiarum Petri Lombardi. IV. In librum quartum, Quaracchi (Florentiae) 1957, p. 26*, adn. 4 ; Id., Magistri Alexandri de Hales Questiones disputatae, ‘antequam esset frater '. I. Quaestiones 1-33, Quaracchi (Florentiae) i960, p. 36*, adn. i, qui Summam auream in lucem editam esse circiter annos 1220-1221 existimant; O. Lottin, Bulletin de théol. anc. et méd., VI, 1950-53, p. 341, n° 1158 ; VII, 1954-57, P- 689, n° 2618 ; Id., Psychologie et morale aux XIIe et XIIIe siècles, t. VI, Gembloux i960, p. 109, adn. 2, qui Summam auream circa annos 1220-1225 confectam esse tenet ; W. H. Principe, William of Auxerre’s Theology of the Hypostatic Union («Pont. Institute of Mediaeval Studies. Studies and Texts » 7), Toronto 1963, p. 158, adn. 28, qui, quamquam eorum unum argumentum evertit, Patribus Collegii S. Bonaventurae favet ; W. Breuning, Die hypostatische Union in der Théologie Wilhelms von Azixerre, Hugos von St. Cher und Rolands von Cremona (« Trierer theologische Studien » 11), Trier 1962, p. 5 ; Id., Wilhelm v. Auxerre (« Lexikon f. Theol. u. Kirche » X, Freiburg 1965, col. 1128), qui Summam circa 1222-1225 scriptam esse putat; tandem J. Ribaillier (« Dictionnaire de Spiritualité » VI, Paris 1967, col. 1195), qui cautissime Summam circa 1215-1229 confectam esse scribit. 1 Guillelmus Antessiodurensis, Summa aurea, lib. Ill, tr. XI, cap. 6, qu. 3, arg. in opp. 4 et resp. ad 4 (cod. Paris. B.N. lat. 15739, f. 2oira-rb ; ed. Pigouchet, Paris 1501, f. igora-rt> ; ed. Régnault, s.a., f. 209™). — Alterum Ethicae novae locum, hic est 66.6 « optime enunciant bonum, quod omnia optant », Guillelmum laudavisse suspicatus est E. Filthaut, Roland von Cre­ mona O.P. und die Anfcinge der Scholastik im Predigerorden. Ein Beitrag zur Geistesgeschichte der alteren Dominikaner, Vechta i.O. 1936, p. 65 ; legimus enim apud Guillelmum : « Bonum autem est quod omnia optant, sicut dicit Augus­ tinus » (lib. II, tr. VII, cap. 1 ; ed. Pigouchet, f. 52™) ; apud Augustinum haec verba ego non inveni, sed sententiam Augustini non esse adseverare non ausim ; et iterum : «Boetius dicit. Bonum est quod ab omnibus desideratur... sive quod omnes exoptant » (III, tr. II, q. 11 ; f. i26rb) ; re vera « ab omnibus desiderari bonum » dixit Boethius, De consolatione Philosophiae, IV, pr. 2 (PL 63 col. 792 A) ; in memoria etiam habendus est locus Aristotelis in Topicis, III, 1, n6a2o (ed. L. Minio-Paluello, Aristoteles Latinus, V, Bruxelles-Paris 1969, p. 50.19) : « omnia enim bonum appetunt » ; restat ut verbum saltem « optant » proprium Ethicae novae esse videatur. — Non autem Ethicam novam, sed Topica V, 6, 136b!! et VI, 6, I45a3o-3i (ed. L. Minio-Paluello, op. laud., pp. 106.25-107.1 et 129.12) laudare videtur Guillelmus in his locis :« Prudentia CXLVI ETHICA NICOMACHEA Maximi momenti est hic Guillelmi locus, cum non solum verum Aristotelis verbum in 94.19 «sophiam » solus servavisse videatur (vide supra, pp. cvm-cix), sed etiam aetatis Ethicae novae nos certiores faciat x. Si ergo Ethica nova paulo ante annos 1220-1225 apparuit, in curriculo vitae Michaelis Scoti optime inseritur. Michaelem enim scimus «in 18a die veneris augusti hora tertia... anno incarnationis Ihesu Christi 1217 » Toleti fuisse, ubi trans­ lationem ex Arabico libri Al-Bitruji De motibus celorum com­ plevit, in anno autem 1220 XII kal. novembr. (= 21a octobris) die mercurii iam Bononiae fuisse * 12. Si recordati erimus Ethicae novae codicem melioris notae Vq (vide supra, p. lxii) a librario Hispanico fortasse exaratum esse (sed forte cum codice in Hispania exarato compactus tantum est, cum ornatu, qui Hispanicum et Arabicum modum sapit, altera codicis pars quae Ethicam novam habet careat), conicere poterimus Michae­ lem in Hispania Ethica Nicomachea convertisse. Sed, cum ex Graeco eam converterit, veri similius est eum in Italia hoc opus aggressum esse. Michael enim, etsi Arabica et Hebraica lingua sat eruditus fuit, tamen ad libros Arabos et Hebraeos virtus est que consistit in vi rationabili, sicut dicit beatus Gregorius, et etiam Aristoteles » (II, tr. XXIX, qu. i ; f. qivb) ; « Item fides est in vi rationabili sive intellectu, et similiter prudentia, ut dicit Aristoteles » (III, tr. II, cap. 2, qu. 2 ; f. i29rb). 1 Viros doctos qui, ut R. M. Martin, Œuvres de Robert de Melun, t. III, Senientie, vol. 1, Louvain 1947, P- 2^9, verba Aristotelis in libro primo Ethico­ rum scriptores saeculi XII laudavisse suspicati sunt, pio silentio praetereundos esse duxi. — Quoniam autem Ethica nova non nisi in melioris notae codice Vq « primus liber ethice » inscribitur, iuvat nos illius aetatis scriptores adferre qui laudant Aristotelem « in fine primi ethice », ut Alexander de Hales (cf. Mag. Alexandri de Hales Glossa in quatuor libros Sententiarum Petri Lombardi. III. In librum tertium, Quaracchi, Florentiae, 1954, P- I®2» redactione L ; lin. 15, an legend, «primi»; vide 93.15-16), vel «in fine primi ethicorum», ut loannes a Rupella (cf. P. Michaud-Quantin, op. laud, [supra, p. cvin, adn. 1], PP- 99« 102 « P- 73 vero «in ethicis» = Ethica vetus, I4a32), aut «in primo ethicorum », ut Rolandus Cremonensis et loannes Rupellensis (cf. E. Filthaut, op. laud, [in adn. sup.], pp. 64-65 ; P. Michaud-Quantin, op. laud., pp. 179, i8i, 184). 2 Cf. Fr. J. Carmody, Al-Bitrûjî. De motibus celorum. Critical Edition of the Latin Translation of Michael Scot, Berkeley and Los Angeles 1952, p. 150; M. R. James, A Descriptive Catalogue of the Manuscripts in the Library of Gonville and Caius College, vol. 1, Cambridge 1907, pp. 112-113 ; Aristoteles Latinus, codices. Pars Posterior, Cantabrigiae 1955, p. 1051 ; L. Thorndike, A History of Magic and Experimental Science, vol. II, New York 1958 (5a ed.), p. 311 cum adn. 3 et 4 ; Ch. H. Haskins, op. laud, {supra, p. cxxxv, adn. 2), pp. 273-274. TRANSL. ANTIQUIOR : APPENDIX CXLVII transferendos socios sibi adscivit clericos Hispanos, qui linguae Arabicae periti erant, velut Abuteum, qui eum in libro AlBitruji transferendo adiuvit, aut etiam viros Hebraeos, velut illum Andream ludaeum cui honorem librorum sub nomine Michaeli conversorum Rogerius Bacon tribuitx. Veri simile est igitur Michaelem ad Ethica Nicomachea ex Graeco trans­ ferenda socium sibi adscivisse quendam virum linguae Graecae peritum, quem in Italia facilius reperire potuit. Set tamen mirabitur quis, si Michael, qui praeter Ethica non nisi ex Arabico vel Hebraico libros convertit, morem con­ suetudinemque mutare potuit (pro libro tamen quem ipse summis laudibus ad caelum extulit, cum sit fundamentum illius scientiae moralis quae nobilior est ceteris, et cui supponitur ars astrológica, quae et ipsa est quasi tota moralis) 1 2. Contro­ versiam diiudicare non ausim et amplius pronuntiare malo : adhuc sub iudice lis est ! Interim tamen dum aliquid novi habeamus, nihil obstat quominus subscriptioni codicis Audomarensis quae sat firmis argumentis comprobata est, fidem adiungamus. APPENDIX DE PARTICULIS LIBRORUM I ET III AB HERMANNO ALEMANNO EX ARABICO TRANSLATIS lam olim v.d. C. Marchesi, quamquam verba in quibusdam codicibus addita edidit, nihilominus verbo 48.17 « transferimus » Ethicam veterem finiri iure ac merito existimavit 3. Postea tamen A. Pelzer haec addita verba Ethicam veterem complere et codices, qui ea omittunt, imperfectos esse contendit, cumque libri I et libri III particulas, ab Ethica nova et ab Ethica vetere 1 Fr. Roger! Bacon, Compendium studii philosophiae, c. 8 Opera quaedam hactenus inedita» vol. i, ed. J. S. Brewer, London 1859, p. 472) ¡«Similiter Michael Scotus ascripsit sibi translationes multas. Sed certum est quod Andreas quidam Judaeus plus laboravit in his. Unde Michael, sicut Heremannus retulit, nec scivit scientias neque linguas ». Cf. E. Nolan et S. A. Hirsch, The Greek Grammar of Roger Bacon..., Cambridge 1902, pp. XLIX-LHI ; Ch. H. Has­ kins, op. laud., pp. 282 et 284 cum adn. 79 ; Fr. J. Carmody, op. laud., p. 17; L. Thorndike, Michael Scot, p. 30. 8 Liber introductorius, loco primo laud, supra p. cxxxvi. 3 C. Marchesi, op. laud, (supra, p. xv, adn. 1), pp. xxv-xxvi. CXLVIII ETHICA NICOMACHEA omissas vel ab eis discrepantes in codice Borghesiano 108 in­ venisset, perperam concludit has particulas reliquias esse quarundam interpretationum Graeco-latinarum1. Ante quam eas non ex Graeco, sed ex Arabico ad Hermanno Alemanno translatas esse paucis verbis ostendo, codices in quibus adservantur recensebo. Particulae ergo libri I uno codice adservantur, hic est : Rh2* Vaticanus, bibi. Apostolicae, Borghesianus 108, in marginibus f. 254r, 25&r, 2óit, et in f. 2&2r-v : saec. XIIIex-, secunda manu additae.' [A.L.2,8 1728] Particula autem extrema libri III, quae hanc editionem constituit quae a G. Lacombe « editio longior » Ethicae veteris vocata est 2, his codicibus adservatur : Qy Qp Qq Qr Qs Kk Qv Qw i. Audomarbnsis, bibi, municipalis, 598, f. 25ov-25ir : saec. XIIIex[A.L.1 426] 2. Bbrolinbnsis, bibi. Germanicae publicae, lat. Qu. 341, f. 5o1 : saec. XIIIex[A.L.1 822] 3. Cantabrigiensis, bibi. Collegii Gonvillae et Caii, 341/537, f. 2ior : saec. XIIIex[A.L.1 226] Verba addita Ethicam veterem sine intervallo insequuntur et eadem manu scripta sunt, sed praeponitur inscriptio : « Nova translacio vel vetus noviter edita ». 4. Cantabrigiensis, bibi. Collegii Gonvillae et Caii, 458/396, f. 89v : saec. XIIIex[A.L.1 229] Subscriptio : « Explicit liber eticorum veterum » 5. Cantabrigiensis, bibi. Collegii Gonvillae et Caii, 494/263, f. 2ior : saec. XIIIex[A.L.1 236] 6. Cantabrigiensis, bibi. Collegii S. Johannis, 120, f. igorb-va ■ saec, XIII»1[A.L.8 2037] Excerpta. 7. Erfordiensis, bibi, urbicae, Amplon. Fol. 39, f. 285r : saec. XIIIex[A.L.1 873] Post Ethicae veteris ultimum verbum 48.17 « transferimus », manu ipsius librarii scriptum legimus « Explicit », quod tamen verbum ex­ punctum est et manu ipsius librarii addita est particula 130.4-131.4 « Habet — dictum sit », ad quam scribendam librarius marginem inferioiem adhibere debuit, quamvis compressis lineis. 8. Florentinus, bibi. Mediceo-Laurentianae, Ashburnham 1557, f. 5ir-v : saec. XIIIex[A.L.2 1331J Subscriptio : « Explicit ethica aristotilis. verum est ». 1 A. Pelzer, op. laud, (supra, p. xv, adn. 2), praecipue pp. 325 61333 (130 et 139 alterius editionis). 2 Aristoteles Latinus. Codices. Pars Prior, p. 67 (particula extrema libri III edita est pp. 154-155). TRANSL. ANTIQUIOR : APPENDIX Qx Lo Qz Pf Ap Rh Pl Wq Ym g. Laudunensis, bibl. municipalis, 433, f. 247V ; saec CXLIX XIIIe11- [A.L.1 484] 10. Londinensis, Musei Britannici, Regius 12.D.XIV, f. i57r : saec. XIIIe11 [A.L.1,8 312] ii. Parisinus, bibl. nationalis, lat. 3572, f. 2o8r : saec. XIIIe11[A.L.1 541] 12. Parisinus, bibl. nationalis, lat. 6293, f. i7or-v : saec. XIIIe11[A.L.1 550] 13. Patavinus, bibl. Antonianae, XVII, 370, f. Bv inf. (cf. supra, p. xix), usque ad 130.14 « ideo » : saec. XIIIex [A.L.2 1503] 14. Vaticanus, bibl. Apostolicae, Borghesianus 108, f. 282v : saec. XIILx. [A,L 2>s 1728] 15. Vaticanus, bibl. Apostolicae, Palatinus lat. 986, f. i95r : saec. XIIIex[A.L.2 1772] Post ultimum verbum Ethicae veteris 48.17 « transferimus », scrip­ tum ipsius librarii manu legimus « Explicit » ; nihilominus eiusdem libraiii manu scripta sine intervallo insequuntur verba addita 130.4-131.4 « Habent — dictum sit in tantum » ; subscriptio (alia manu, ut videtur) : « Explicit quaitus thoethicorum ». 16. Vindobonensis, bibi, nationalis Austriacae, 2370, f. I55v:saec. XIIPx[A.L.1114] 17. Yalensis sive Neo-Portuensis, bibi.Marstonianae, n, f. 66r : saec. XIIIex[A.L.S 2013] Subscriptio : « Explicit liber ethicorum ». Quamquam ergo in omnibus his septendecim codicibus verba addita sine intervallo Ethicam veterem insequuntur et eadem manu atque ea scripta sunt, tamen tres codices, hi sunt QqQvPl, diversis modis testantur ea addita esse libro iam completo. De particularum additarum aetate et origine. Etsi libri I et, libri III particulae disparia fata habuerunt, cum libri I particulas solus codex Rh, libri autem III particulam extremam cum Rh sedecim alii codices habeant, attamen in aetate et origine pares et aequales sunt. Statim enim apparet eas non e Graeco translatas esse, cum Aristotelis verba Graeca non iisdem verbis Latinis reddant, sed multo licentius quam illis temporibus fieri solebat, quam licentiam mirari desinemus si animadverterimus verba Latina harum particularum propria eadem esse atque ea quibus usus est Hermannus Alemannus in Libro Nicomachie, hoc est in commentario Averrois in Ethica Nicomachea cuius interpre­ tationem ex Arabico complevit die 3a iunii 1240 Toleti, nec non in Summa Alexandrinorum, hoc est in summario Ethicorum CL ETHICA NICOMACHEA cuius interpretationem ex Arabico perfecit die 8a aprilis 1243 vel 1244 (in anno notando variant codices) Quod sat apparebit inspicienti particulas operum Hermanni particulis additis libri I et III respondentes quas edidi (132.8-135.18). Verba ergo quae communia habent particulae additae libro­ rum I et III cum libris ab Hermanno ex Arabico translatis multo plura sunt quam quae casu explicari possint, cum prae­ sertim quedam singularia sint (« redargutio » 128.16 133.31 134.8; «hebetabunt» 130.14 135.12), vel integrae sententiae hic et illic eadem inveniantur («actus... desiderii suum simile augmentât» 130.13 134.40). Unum tantum est, quod potest quaeri, utrum particulae additae librorum I et III cuidam librario tribuendae sint qui libros ab Hermanno translatos excerpsit, aut potius ipsi Hermanno ? Quae dubitatio tolletur, si libri I primam praecipue particulam (I27.5-8) et libri III extremam particulam (130.4-131.4) accu­ ratius inspexerimus. Etsi enim hae particulae verba communia habent cum Libro Nicomachie et cum Summa Alexandrinorum ab Hermanno translatis, propius tamen ad ipsa verba Aristotelis in Ethicis accedunt, non ad verbum quidem reddita, sed per circuitus ea libertate quae inveniri solet in interpretationibus Arabo-latinis ; conici ergo potest ipsum Hermannum in manibus habuisse interpretationem Arabicam libri Ethicorum (cuius hodie non nisi altera pars adservatur) 1 2, quam cum contulisset cum quodam codice Ethicae novae et veteris, quae in eis sup­ plenda vel corrigenda duxit, ex Arabico supplevit et correxit ; non enim est causa cur coniciamus Hermannum ex Arabico Librum Ethicorum integrum transtulisse, sed tantum adnotationes quas in suo codice Ethicae novae et veteris adposuit. Restat tamen ut quidam librarii ex adnotationibus Hermanni (quae forsitan multo plures essent) eas excerpserint quas in codicibus Ethicae novae et veteris additas legimus, aliter tamen et aliter. Nam, si libri III particulae extremae verba in sep­ tendecim codicibus adservata ex uno archetypo e codice Herma­ nni diligentius exscripo pendere videntur, librarius qui in solo codice Rh libri I particulas ab Hermanno translatas adnotavit eas miscuit adnotationibus cuius origo prorsus alia est. De adnotatione quam in summo margine exteriore f. 256v codicis 1 Vide quae scripsi, op. laud, (supra, p. 2 Vide quae scripsi, op. laud., p. 108. xliv, adn. i), pp. 108-111 et 114. TRANSL. ANTIQUIOR : APPENDIX CLI Rh scriptam legimus taceo : « alia littera, omne enim deficiens apposicione indiget » ; in hac enim non « alia translacio », sed « alia littera » laudatur, haec est lectio varians quam habent multi Ethicae novae codices (vide 79.2 cum adn., nec non supra, p. lxxiii) ; verbo « littera » librarius consulto usus esse videtur. Sed in imo margine exteriore f. 270v scriptam legimus hanc ad Ethicam veterem (36.18-19) adnotationem : « Quantum enim habitus augeatur per unamquamque aposicionem inco­ gnitum est. hec est alia translacio » ; atqui haec « alia translacio » nihil aliud est quam ipsius Ethicae veteris adnotatio (vide 56 .21-23), cuius tamen verba librarius codicis Rh iam corrupta adfert x. Religiosius nihilominus tres primas libri I particulas (I27.5-13) e libro Hermanni excerptas exscripsit librarius, sed aliter iudicandum esse videtur de alia translatione « de fine nove ethice » : hic enim adnotationes Hermanni in textum cuiusdam pessimi Ethicae novae codicis (codici Kj quodam modo cognati) inscitissime insertas esse patet, ut sat ostendit adnotatio qua hanc particulam instruxi. Quae de harum particularum aetate et origine forsitan proli­ xius dixi, haud tamen parvi momenti esse videntur, cum in id prodesse possint ut de aetate quorundam operum quae Ethicae veteris « editionem longiorem » laudant probius iudicemus : haec enim, ut commentarium in Ethicam novam et veterem Roberti Kilwardby quod fertur, Compendium philosophiae1 2 nec non quaedam Tabula Ethicae novae et veteris 3, post annos 1240-1244 scripta sunt. 1 Pro «aposicionem», A. Pelzer, op. laud., p. 333 (139 alterius editionis), legit « operationem », quae lectio verior esset (vide 56.22) ; sed codex habere videtur, ni fallor, «apone» (=« aposicionem »), non «opone» (=« operatio­ nem »). 2 Vide quae scripsi, op. laud., pp. 117 et 119. 3 De hac Tabula, vide quae scripsi in Praefatione libri S. Thomae de Aquino, Tabula libri Ethicorum (« Opera omnia iussu Leonis XIII P.M. edita » XLVIII B, Romae 1971), p. B 56a. Particula addita libri III laudatur in huius Tabulae codice Pisano, bibi. Catherinianae Seminarii, 124, f. irb, s.v. (H)Abitus : «Quod actus augmentant suum habitum. 4.XJ » (131.13) ; f. 3b, s.v. Delectacio : « Quod in hiis maxime excedunt pueri, et quod insaciabilis est eorum appetitus non utenti intellectu, etc. et ebetant racionem. 4.X.f » et s.v. Desiderium : « Quod desideria forcia et magna ebetant racionem. 4.X.f » (131.9-14) ; f. 8r, s.v. Puer : «...quod a puericia transumptum est nomen incontinencie et quod bonum removetur ab utrisque. 4-X.e ; et talibus oportet penam infligi et quare. § Quod pueri magno desiderio vivunt et excedunt in huiusmodi nisi doctoribus obediant. 4-X.e ; ubi nota quando dicetur obediens et disciplinabilis» (131.5-7,16). ETHICA NICOMACHEA CLII CAPITULUM III DE TRANSLATIONE LINCOLNIENSI sive De Libro Ethicorum a Roberto Grosseteste translato. A DE LIBRI ETHICORUM CODICIBUS i. De codicibus manu scriptis recensendis. Cum non nisi postquam Libri Ethicorum codices iam pro parte G. Lacombe recensuerat, v.d. Aetius Franceschini Librum Ethicorum a Roberto Grosseteste translatum nescimus a quo aliquantulum recognitum esse ostenderit, codices fere trecentos qui Librum Ethicorum habent in classes non distribuit, sed confuse tantum (quod fieri quidem necesse forsitan fuerit, cum diversae recensiones saepius contaminatae sint ita ut inter se vix differant) recensuit Aristoteles Latinus. Cuius indicem hic breviter comprehendam, antequam de diversis Libri Ethicorum recensionibus separatim agam. Litterae vel signa in marginibus adposita haec significant : Aj = sigla quibus ad codices insigniores desigandos usus sum tt = Librum Ethicorum ex toto contuli f = Librum Ethicorum ex parte contuli De ceteris litteris vel signis, vide quae praenotavi supra, pp. xvi-xvu. *t Qg tt Aj *t i. Abredonensis, bibi. Univ., 263, pars II : saec. XV. [A.L.1 218] 2. Abrincensis, bibi, munie., 222, f. ir-7ôv : saec. XIIIexRecensio L2. [A.L.1 402] 3. Assisiensis, bibi, comm., 280, f. 79r-i45v : saec. XIIIexRecensio Rp. [A.L.2 1256] 4. Assisiensis, bibi, comm., 282, f. ii3r-i82v : saec. XIV. [A.L.2 1258] 5- Atrebatensis, bibi, munie., 542 (617), f. ir-42v : saec. XIIIe* Recensio Rp [A.L.1 415] TRANSL. LINCOLNIENSIS : CODICES CLIII 6. Atrebatensis, bibl. munie., 856 (330), f. ir-56v : saec. XIVlnRecensio Rp. 418] [A.L.1 7. Audomarensis, bibi, munie., 593, f. ir-65r : saec. XIIIex. Recensio Rp. [A.L.1 423] 8. Audomarensis, bibi, munie., 594, f. ir-Ô5v : saec. XIV. Recensio Rp. [A.L.1 424] 9. Audomarensis, bibi, munio., 598, i- 259r-3I5r ; saec XIIIex. Recensio L1. [A.L.1 426] 10. Audomarensis, bibl. munie., 619, f. Ir-i34v : saec. XIII'x. Recensio L2 contaminata. jj 429] 11. Augustanus, bibi, pubi., CXXXVII, f. i8-zv-23i' (expl. ex abrupto in libro IV) : sec. XV. [A.L.1 788J 12. Avenionensis, bibi, munie., 1074, f. tr-73v (inc. ex abrupto 4O6.5 : « est quando ») : saec. XIV. [A.L.1 441] Recensio Rp (contaminata ?). t t t tt Bq t t t t t 13. Baltimorensis, bibi. Walter, s.n., f. 7r-io7r : saec. XIV. Recensio L2 et Rp (a 527.17). [A.L.1 4J Inter f. 10 et 11, desunt 4 folia, et ideo Aristotelis verba a 382.27 « se sufficienda » ad 390.20 « sufficienter di- ». 14. Bambergensis, bibi, pubi., Class. 58-IV, f. 2r-i5ov : saec. XV. [A.L.1 796] 15. Barcinonensis, bibi. Univ., 290, f. ir-iO4’ (a 401.6 «fit» usque ad 574.19 « amicicias ») : saec. XIV. [A.L.S 2128] Recensio L1 contaminata. 16. Basilebnsis, bibi. Univ., F. I. 10, f. 2r-94v : saec. XV. Recensio Rp. [A.L.2 1126] 17. Basilebnsis, bibi. Univ., F. I. 30, f. 65r-i39r : saec. XIIlex. Recensio Rp. [A.L.2 1133] 18. Basileensis, bibi. Univ., F. II. 3, f. 78r-i56r : saec. XV. [A.L.2 1136] 19. Basileensis, bibi. Univ., F. II. 14, f. 77r-i55v : saec. XV. [A.L.2 1138] 20. Basileensis, bibi. Univ., F. II. 17, f. i6gr-2O7v (libri IV-X tantum) : saec. XIIIex. [A.L.2 1140] 21. Basileensis, bibi. Univ., F. II. 19, f. 5ir-uor: saec. XIV. Recensio Rp. [A.L.2 1142] 22. Bergomensis, bibi, comm., jT. V. 7, f. ir-36v : saec. XIV. [A.L.2 1271] 23. Berolinensis, bibl. Germ, pubi., Lat. Fol. 40, f. io3r-i97r (priores VI libri) : saec. XV8X[A.L.1.8 802] 24. Berolinensis, bibl. Germ, pubi., Lat. Fol. 572, f. ir-6ir : saec. XIV1"Recensio Rp. [A.L.1.8 808] 25. Berolinensis, bibl. Germ, pubi., Lat. Fol. 652, f. 3r-i6ir : saec. XV. Recensio L2 contaminata. [A.L.1.8 811] 26. Berolinensis, bibl. Germ, pubi., Lat. Fol. 774, f. 2r-307r : saec. XVexRecensio Rp. [A.L.1.8 815] 27. Berolinensis, bibl. Germ, pubi., Lat. Fol. 781, f. ir-93r : saec. XVexRecensio L2 contaminata. [A.L.1.8 816] i i i CLIV ETHICA NICOMACHEA Bononiensis, Coll. Hispan., 163, f. ir-42r (libri I-V usque ad 33b6, etliberXa 7óa2j) : saec. XIViu[A.L.2 1275] 29. Bononiensis, bibl. Univ., lat. 1119 (2252). f- ir-i°9v : saec. XIV. Recensio Rp. [A.L.2 1283] 30. Bononiensis, bibi. Univ., lat. 1150 (2295), f. 6i’-io6’ : saec. XIV111[A.L.2 1284] 31. Bononiensis Oceanensis, bibi, munie., no, f. 3r-48’: saec. XIVin- Recensio Rp. [A.L.1 450] 32. Brugensis, bibi, pubi., 203, f. ii5r-23ov; saec. XIIIex 28. t *t t Recensio L2 contaminata. [A.L.1 151] Inter f. 185 et 186, desunt 13 folia (id est ultimum f. sexti senionis et integer septimus senio) et ideo Aristotelis verba a VI, 491.17 « set alterius» ad VII, 513.8 «prave. Ad-». 33. Brugensis, bibi, pubi., 357, f. ir-63v : saec. XIIIex[A.L.1 152] 34. Brugensis, bibi, pubi., 518, f. ir-64r : saec. XIV. [A.L.1 160] Recensio Rp. 35. Burdigalensis, bibi, munie., 418, f. Ir-ii4’ (incipit ex abrupto *t lib. II, 396.12 « innatis ») : saec. XIV. [A.L.1 452] Recensio Rp. 36. Caesaraugustanus, bibi. Capituli, 19-88 : saec. XIV. [A.L.S 2129] 37. Caesaraugustanus, bibi. Capituli, 43-13, f- ir-48 (incipit ex abrupto in lib. II, 404.27 « set et inhiis » ; desunt Aristotelis verba a 409.20 « tempus » usque ad 414.27 « dividitur ») : saec. XIV. [A.L.S 2130] Recensio contaminata. 38. Cameracensis, bibi, munie., 314, f. ir-86v, a librario Parisiaco exa­ t *t t 39. t 40. 41. 42. 43. 44- tt Cw 45. ratus : saec. XIIIex[A.L.1 457J Recensio Rp. Cameracensis, bibi, munie. 921, f. 2r-37r : saec. XIIIcx.-XIV>nRecensio Rp. [A.L.1 460] Campililiensis, bibi, monast., 152, f. ir-75r : saec. XIV. [A.L,1 39] Campililiensis, bibi, monast., 155, f. 2r-mv : saec. XIVinRecensio Rp. [A.L.1 41] Cantabrigiensis, bibi. Aulae Val. Mariae, 130, f. 7ir-n6v : saec. XIV“. [A.L.1 219] Recensio Rp (?)• Cantabrigiensis, Coll. Gonv. et Caii, 289/273, f. i62r-20ir : saec. XIVin. [A.L.1 225] Recensio Rp (?)• Cantabrigiensis, Domus Petri, 57, f. 65r-io8r (olim Pars II, f, jr. 44’) : saec. XIV. [A.L.1 249] Recensio Rp (?). Cantabrigiensis, Domus Petri, 116, f. I3r-24ir : saec. XIIIex. Cf Recensio L1. [A.L.1 252] 46. Cantabrigiensis, bibi. Musei Fitzwill., C.F.M. 14, f. ir-48’ : saec. ft Hr XIVln[A.L.2 1908] Recensio Rp. Cantabrigiensis (Amer.), bibl. Hofer., Typ233H, f. I7r-58r ; saec. tt XIII“Recensio L2 contaminata. [A.L.1,» l6j TRANSL. LINCOLNIENSIS : CODICES CLV t 48. Carolsruhensis, bibl. Badensis, Reichenauer 22 (chart, cod.), f. 2rI7ôr : saec. XV. [A.L.1 829] 49- Casinensis, bibl. monast., 10, pp. 1-312 : saec. XIV. [A.L.2 1310] Recensio Rp. 5°- Casinensis, bibl. monast., 524, pp. 1-129 : saec. XIV. [A.L.2 1311] 51. Coloczensis, bibl. Eccl. metrop., 97, f. 59r-97v : saec. XIIIex Recensio Rp. [A.L.S 2140] 52. Cracoviensis, bibl. Czartoryskianae, 2060, pp. ia-i28a : saec. XIV11'[A.L.5 2171] Codicem descripsit P. Czartoryski, Le ms. 2060 de la bibliothèque Czartoiyski de Cracovie... (« Mediae valia philosophica Polonorum » X, 1961), pp. 22-24. 53- Cracoviensis, bibl. Jagellonicae, 501, f. 2r-67v : saec. XIIIex -XlV’n- t Cc t •f-f Db Recensio Rp contaminata. [A.L.M 1661] 55- Cracoviensis, bibl. Jagellonicae, 504, f. 40ir-522v : saec. XV. [A.L.M 1663] 56. Cracoviensis, bibl. Jagellonicae, 513, f. ir-44r : saec. XVin[A.L.2.5 1670] Incipit ex abrupto in lib. III, 417.15 « voluntabile », sed usque ad finem pergit (in A.L. delenda sunt verba « desinit mutilus in priore libri IV parte »). 57. Cracoviensis, bibl. Jagellonicae, 714, f. 2r-86v : saec. XVin[A.L.M 1679] 58. Cracoviensis, bibl. Jagellonicae, 6585/IV, f. ir-36v (lib. I-V, 462.21 '.< quod ipsius ») : saec. XVe1[A.L.M 2174] 59. Cremonensis, bibl. publ., 159, f. 33v-79v : saec. XIV. [A.L. 2146] 60. Cosanus, bibl. Hospitalis, 181, i. H-iqS1' : saec. XIIIex- [A.L.1 840] Recensio L1. 61. Cusanus, bibl. Hospitalis, 182, f. 64r-ii5r: saec. XIIIex-XIVin Recensio Rp. [A.L.1 841] 62. Darmstadiensis, bibl. Hassiacae, 687, f. ir-i26r : saec. XV. [A.L? 847] 63. Dertus/ensjs, bibl. capit., 241, f. ir-i34r : saec. XIII. [A.L.2 1179] 64. Dresdensis, bibl. Saxonicae, Db. 79, f. ir-86r : saec. XV (expl, in principio libri VI). [A.L.1 849] 65. Dublinensis, bibl. coll. S. Trinitatis, C. 2.8, f. ir-73v : saec. XIIIexRecensio L1. ' [deest in A.L.] Incipit ex abrupto in lib. VII, 284.9-285.12 (f. ir-v) ; inter f. 1 et 2 desunt pauca folia : f. 2 et sq. habentur Aristotelis verba a 291.1 usque ad finem libri VII ; inter f. 7 et 8 desunt pauca folia et ideo Aristotelis verba ab initio libri VIII usque ad 300.25 « sibi ipsis » ; inter f. 10 et 11 desunt pauca folia et ideo Aristotelis verba a 304.18 usque ad 307.24. 66. Eichstettensis, bibl. pubi., 145, Part. II, f. ir-79v : saec. XIVex[A.L.1 850] 67. Eichstettensis, bibl. pubi., 469, f. io8r-i9or : saec. XVex- (1473). [A.L? 851] £ p CLVI 68. Erfordiensis, bibl. urbicae, Ampl. Fol. XIV¡“Recensio Rp. 69. Erfordiensis, bibl. urbicae, Ampl. Fol. XIVln70. Erfordiensis, bibl. urbicae, Ampl. Fol. t 71. 72. ft Eo ■f 73. 74. f f Ff 75. 76. 77. I 78. 79. 80. 81. 82. 83. j ETHICA NICOMACHEA 84. 85. 24, f. ir-34r : saec. XIIIex[A.L.1 860] 25, f. ir-8or : saec. XIIIe*.[A.L.1 861] 35, f. 4Ov-6sr : saec. XIVex[A.L.1 871] Erfordiensis, bibl. urbicae, Ampl. Fol. 367, f. 9ir-i29T : saec. XIVin[A.L.1 889] Erlangensis, hibl. Univ., 200, f. ir-64r : saec. XIIIex-XIVin' [A.L.1 918] Etonensis, bibl. collegii, 122, f. ir-223v : saec. XIIIe11' [A.L.1 281] Recensio L1. Etonensis, bibl. collegii, 129, f. ir-67v : saec. XIIIe!t-XIVinRecensio Rp (corr. marg, ex rec. L1). [A.L.1 282] Florentinus, bibl. Laur., Plut. LXXIX, 13, f. ir-376v : saec. XIIIexXIVin[A.L? 1318] Recensio L1. Libri tamen V recensionis L1 cum commentario Anonymi codex Ff initium, f. I2or et sq., et finem, f. i4&v et sq., tantum habet ; medium autem librum quintum, a 454.3 « Videtur » ad 473.9 <( set timere et », sine commentario in recensione Rp, f. i34vI40r, habet. Librum vero VI bis habet, f. I72rt,-i8ovb sine com­ mentario (posteriore manu in marginibus adposita sunt excerpta Sententiae S. Thomae) in recensione Rp, deinde vero cum com­ mentario Eustratii in recensione L1. Florentinus, bibi. Laur., Ashburnham 1557, f. 54r-i53v • saec. (Lib. IV-X). [A.L.2 1331] Recensio L2. Florentinus, bibi. Laur., Conv. Soppr. 95, f. 97r-i6iv : saec. XIV [A.L? 1334] Florentinus, bibi. Laur., Gadd. Plut. LXXXIX Sup. 44, f. ir123* : saec. XIIIex[A.L? 1339] Recensio Rp. Florentinus, bibi. Laur., S. Crucis Plut. XII Sin. 7, f. 76r-i42v : saec. XIVln[A.L.2 1363J Florentinus, bibi. Laur., S. Crucis Plut. XII Sin. 9, f. 4r-7ir ’■ saec. XIV’n< [A.L.2 I3&4j Florentinus, bibi. Laur., S. Crucis Plut. XIII Sin. 6, f. 77r-I24v (explicit ex abrupto 368.1 « medi ») : saec. XIIIex[A.L? 1367J Florentinus, bibi. Laur., S. Crucis Plut. XIII Sin. n, f. io5r-i8ov : saec. XIIIex[A.L? 1374] Florentinus, bibi. nat. centr., II. IV. 159, f. I'-uy : saec. XIVex[A.L? 1394: Florentinus, bibi. nat. centr., Conv. Soppr. A. 5.2769, f. ir~47r : saec. XIV. [A.L? 1397] Recensio Rp contaminata. Florentinus, bibi. nat. centr., Conv. Soppr. G.V. 1290, f. ir-73v : saec. XIV. [A.L? 1402] r/> TRANSL. LINCOLNIENSIS : CODICES CLVII 86. Florentinus, bibl. nat. centr., Conv. Soppr. I. V. 21, f. i'-227v : saec. XIII. [A.L.2 r4°8] Recensio L1. 87. Florentinus, bibl. Riccard., in, f. ir-52v (inc. ex abrupto tn lib. Ill, lias « puta instrumento ») : saec. XIV [A.L.2 1418] 88. Florentinus, bibl. Riccard., 113, f. ir-03v : saec. XIIIex-XIVmRecensio Rp. ¿A.L.2 1419] 89. Fuldensis, bibl. Fuldensis, C. 14 b, f. >r-i8ov : saec. XVr5' [A.L.1 926] 90. Genuensis, bibl. civicae Berio, m.r. VI/3/16, f. ir-87v : saec. XIV. [A.L.2,8 1425] 91. Guelferbytanus, bibl. ducalis, 488 Helnist., f. ir-20r (incipit ex abrupto in lib. VII, 12) : saec. XIV1'1' [A.L.1 941] 92. Guelferbytanus, bibl. ducalis, 593 Helmst., f. ir-47r : saec. XIV. [A.L.1 943] 93. Hafniensis, bibl. regiae, Thott 300 fol., f. 2r-i25v : saec. XV (1456). [A.L.1 398J 94. Halensis, bibl. Univ., Yg. 4°. 30, f. i451-235'' : saec. XIV-XV. [A.L.1 948] 95. Harburgensis, bibl. principis Ottingen-Wallenstein, II lat. 1, fol. 6, f. 35v-nor : saec. XIVe*[A.L.1.8 1003] 96. Harburgensis, bibl. principis Ottingen-Wallenstein, II lat. 1, fol. m, f. 8r-i2or : saec. XV. [A.L.S 2100] 97. Hispalensis, bibl. Colombinae, 7.5.14, f. 2r-i85r : saec. XIV. [A.L? 1184] Se 98. Hispalensis, bibl. Colombinae, 82.1.5, f- ir-9ir : saec. XIII et XIV. p [A.L.2,5 1186] (Adn. in A.L.S delenda est : codex est bibl. Colombinae). Ex duobus codicibus codex compactus est : I. f. ir-6ova (6 fase.) et 7gr-88''b (unus fase.) : lib. 1-V et X, ab in. ad 77an (expl. ex abrupto in comm. Michaelis) : saec. XIIIe*. Recensio L1. II. f. 6ira-78rai2 (vacant 78rt>-78v ; 5 fase. 1-41 4. 52) et Sçra-çirb ; Lib. VI-IX et X, a 773.12 : saec. XTV. Recensio Rp. 99. Holkhamicus, bibl. comitum Leicestriensium, 446, f. 1-66 : saec. XIVin[A.L.1 284] 100. Laudunensis, bibl. munie., 432, f. 53r-nor: saec. XIIIe*Recensio L1 (usque ad 18a) et Rp (a 18b). [A.L.1 483] 101. Leodiensis, bibl. Univ., 339, f. i>--82r : saec. XV (1448). f-f Fh I ff tt ic t t 102. Lipsiensis, bibl. Univ., Recensio Rp. 103. Lipsiensis, bibl. Univ., Recensio Rp 104. Lipsiensis, bibl. Univ., Recensio Rp 105. Lipsiensis, bibl. Univ., 1336, f. ir-56v :saec. XIIIe*- [A.L.1 [A.L.1 178] 961] 1337, f- ir-6ov :saec. XIVU [A.L.1 962] 1338. f. 25r-62v ; saec. XIVin- [A.L.1 963] 1378, f. ir.58r (inc in lib . gaec XIVin. [A.L.1 978] CL VIII ETHICA NICOMACHEA 106. Lipsiensis, bibl. L'niv., 1398, f. 2r-7v et i4r-32v (expi. ex abrupto in lib. II, 7) : saec. XV. [A.L.1 986] 107. Lipsiensis, bibl. L’niv., 1437, f. 168 : saec. XV« (1493)[A.L.1 t t t t t t t 993] 108. Lipsiensis, bibl. Univ., 1442, f. iv-i5ór : saec. XIV. [A.L.1.5 995] Recensio Rp. In A.L.1 pro « XIII » et « longis lineis ■■ scribendum est « XIV » et « binis columnis » ; in A.L.5 adnotatio delenda est, cum codex nuper repertus sit. 109. Londinensis, mus. Britann., Harleianus 3396, f. ir-n8r : saec. XV. Recensio Rp (?). ’A.L.1 301] 110. Londinensis, mus. Britann., Harleianus 5004. I. 2r-Ó4v : saec. XIV. Recensio Rp3. [A.L.1 304] in. Lubecensis, bibl. urbicae, Ms. Philos. 15, f. ir-i2v (lib. I-III, IX'*-X) : saec. XIV. [A.L.1.5 999] 112. Luneburgensis, bibl. Consilii, Theol. 2° 85, f. ir-i2gr : saec. XV tf> (1438). [A.L.M 1924J Recensio contaminata (L1 A Rp -r Eth. nova) ; vide supra, p. cxvr, adn. i). 113. Magdeburgensis, Gymnasii Eccl. cathedr., 201, f. 245r-38g : saec. XV. [A.L.1.5 1001] 114. Matritensis, bibl. nat., 1413, f. I3r 57‘' : saec. XIV»1- [A.L.2 1191] 115. Matritensis, bibl. nat., 6400, f. ir-i32v : saec. XV. [A.L 2 1201] Recensio contaminata (Rp3 H- L1 ?). 116 Matritensis, bibl nat, 6442, f 2r-54r : saec. XIIIex- [A.L.8 1202] Recensio L1. 117. Mediolanensis, bibl. Ambr., A. 204. Inf., f. ir-86v : saec. XIV. Recensio L2. [A.L.2 1433] 118. Mediolanensis, bibl. Ambr., D.103. Sup., f. ir-03v : saec. XIV. [A.L.2 1438] Recensio L1 in f. i-3v (= 141-150.21), deinde recensio Rp 119. Mediolanensis, bibl. Ambr., F. 141. Sup., f. ir-68r : saec. XIV. Recensio Rp. [A.L.2 1444] 120. Mediolanensis, bibl. Ambr., H. 102. Sup., f. ir-io2v : saec. XIV. [A.L.2 1447] Recensio Rp. Notatur pecia octava, f. 43r, in marg. ext. 121. Mediolanensis, bibl. Ambr., R. 50. Sup., f. ir-83r : saec. XV (i4°8). [A.L.2 1454] 122. Mellicensis, bibl. monast., 1930 (olim 846 P. 36), f. io8r-i84r (explicit in fine libri VI) : saec. XV. [A.L,1.5 63] 123. Moguntinus, bibl. munie., 542, f. ir-ioiv : saec. XV (1447). [A.L.1 xoo8] 124. Monacensis, bibl. publ. Bavaricae, Clm. 130, f. ir-ii2r : saec. XV. [A.L.1 1014] 125. Monacensis, bibl. publ. Bavaricae, Clm. 4147, f. ir-X74v : saec. XV. Recensio L1 contaminata. [A.L. : deestj 126. Monacensis, bibl. publ. Bavaricae, Clm. 7436, f. I36r-2o8r (expl. ex abrupto in lib. VIII, 12) : saec. XV. [A.L.1 1033] TRANSL. LINCOLNIENSIS : CODICES CLIX 127. Monacensis, bibl. publ. Bavaricae, Clm. 14092, f. ir-ioq1 : saec. XV. [A.L.1 1052] 128. Monacensis, bibl. publ. Bavaricae, Clm. 16101, f. io6v-i52r : saec. t XIIIex—XIVln[A.L.1 1064] Recensio I? contaminata. 129. Monacensis, bibl. publ. Bavaricae, Clm. 22381, f. gr-igór : saec. XV. t Recensio Rp contaminata. [A.L.1 1077] 130. Monacensis, bibl. publ. Bavaricae, Clm. 27106, f. 69r-n8v (libri IV) : saec. XV. [A.L.1 1084] 131. Monacensis, mus. nat. Bavarici, 1663, f. ir-77v : saec. XV. [A.L.8 2112] 132. Montepessulanus, bibl. facult. medic., H 228, f. rr-95v : saec. XIV. *t Recensio Rp3. [A.L.2 1921] 133. Montisprandonensis, bibl. conv. S. lacobi de Marchia, 15, f. ir- t i66r : saec. XIV“[A.L.2 1464] Recensio L1. tt Na 134. Neapolitanus, bibl. nat., VIII. G. 4, f. ir-227v : saec. XIIIexRecensio L1. [A.L.2 1488] 135. Neapolitanus, bibl. nat., VIII. G. 11, f. ir-48v : saec. XIV. [A.L.2 1489] 136. Neapolitanus, bibl. nat., VIII. G. 25, f. rr-i25v : saec. XIV. t Recensio Rp. [A.L.2 1490] f Nl 137. Neapolitanus, bibl. nat., VIII. G. 27, f. ir-5OT : saec. XIVinRecensio L2. [A.L.2 1491] Post tertium fasciculum (is 2s 3s), hoc est post f. 24’, desunt duo.ut videtur, fasciculi (in imo f. 24V prima verba fasciculi qui olim in codice integro insequebatur deleta sunt et posteriore manu adpositum primum verbum fasciculi qui nunc insequitur), et ideo desunt Aristotelis verba a IV, 448.7-8 « et operacionibus >1 usque ad VII, 494.6 « ad bestialitatem » ; praeterea in fase, quinto foliorum ordo conturbatus sic restituendus est : 33,35,36,34,39,37,38,40 : denique in f. 34r“27 post ultimum verbum c. 5 libri VIII : « ali­ enum » (531.28), sequitur sine intervallo primum verbum c. 7 «In communicatione » (536.24), omisso capitulo 6. 138. Neapolitanus, bibl. nat., VIII. G. 92, f. Ir-j4r : saec. XIVin(I3I5)[A.L.2 1492] 139. Neo-Eboracensis, bibl. Columbianae, Plimpton 17, f. 3r-88r : saec. XIVe*- (1393 ?)■ [A.L.1,8 I?] Recensio Rp. 140. Norimbergensis, bibl. munie.. Cent. III. 98, f. 3^791 ; saec. XIV. t Recensio L2. [A L 1 1086] 141. Norimbergensis, bibl. munie., Cent. V. 12, f. 3r-i53r - saec XIV. t Recensio L1. [A L 1 1088] 142. Oenipontanus, bibl. Univ., 157, f. : saec. XIV (1366). [A.L.S 2019] 143. Oxoniensis, bibl. Bodl., Canon, lat. class. 174, f. p.yov : saec XIV Recensio Rp3. [A.L.1 ' 3241 t Ok 144. Oxoniensis, bibl. Coli. Balliol., 116, f. 3r-266v ; saec XIIIe*Recensio L1. [A.L.1 348] CLX 145. ■ff Oq *tf7 Recensio Rp3. [A.L.1 560] 158. Parisinus, bibi, nat.,lat. 6306, f. ir-79r ; saec. XIV. [A.L.1 561] Recensio Rp* 159. Parisinus, bibi, nat., lat. 6307, f. ir-5ov : saec. XIIIex- [A.L.1 562] p Recensio Rp. 160. Parisinus, bibi, nat., lat. 6308, f. if-6Ov : saec. XIIIex-XlVinRecensio Rp. [A.L.1 563] 161. Parisinus, bibi, nat., lat. 6314, f. ir-i25r (w. w 1M>. 99bi8 « erit autem ») : saec. XV. [A.L.1 564] Recensio Rp contaminata. TRANSL. LINCOLNIENSIS *. CODICES I I I ■f ]]Kv f f f j jff Kt f JJAw tt-Kx jjKw CLXI 162. Parisinus, bibl. nat., lat. 6458, f. ir-29iv ; saec. XIV. [A.L.1 584] Recensio L1. 163. Parisinus, bibl. nat., lat. 6459, f. iv-i59r : saec xVin- (1401). Recensio Up. [A.L. : deest] Cf. Ch. Samaran et R. Marichal, Catalogue des manuscrits en écriture latine portant des indications de date, de lieu ou de copiste..., t. II, Paris 1962, p. 345. Librarius tamen Henricus de Myrlaer, etsi « oriundus de Gravia », in Italia librum scripsisse videtur, nam librum decimum scribere incepit die 25a Julii 1401 « penes Brixiam », complevit vero die 12a decembris 1401. Cf. f. i40r, 159^ et i6or. 164. Parisinus, bibi, nat., lat. 6754, f. ir-85r : saec. XIIIex- [A.L.1 598] Recensio Rp. 165. Parisinus, bibi, nat., lat. 7695 A, f. 54r-8g’: saec. XIV. [À.I..1 609] Recensio Rp. [A.L.1 713] 176. Parisinus, bibi, nat., lat. 17832, f. ir-283T ( + 3i8T~v = locus p lib. VI omissus f. i6iv) : saec. XIIIex-XIVin[A.L.1 714] Recensio L1. CLXII ETHICA NICOMACHEA 177. Parisinus, bibl. nat., nouv. acq. lat., 633, f. ir-58v : saec. XIV. Recensio Rp3. [A.L.1 720] 178. Parisinos, bibl. S. Genovefae, 257, f. 3r-i84’ : saec. XV. Recensio Rp3 contaminata. [AL1 724^ 179. Parisinos, bibl. Univ., 570, f. I4r-i2gr : saec. XV«- (i486). Recensio Rp. [A.L.1 730] 180. Parmensis, bibl. Palatinae,Fondo Parmense Palat. 65, f. 3r-86v : saec. XIVln. [A.L.2 1501] Recensio Rp. 181. Patavinos, bibi. Anton., Scaff. XX. 456, f. ir-g8r : saec. XIV. Recensio L2 contaminata. [AL.2 1509] 182. Patavinus, bibi, capituli, C. 54, f. ir-Ô5v : saec. XIV. [A.L.2 1514] 183. Patavinus, bibi. Univ., 679, f. ir-7or : saec. XIV. [A.L.2 1518] Recensio Rp. 184. Patavinos, bibi. Univ., 788, f. ir-84’: saec. XlVin[A.L.2 1520] Recensio Rp. 185. Plagensis, bibi, monast., 22 Cpl. 21, f. ir-50r : saec. XIIIex-XIVinRecensio Rp [A.L.1 71] 186. Pragensis, bibi. Capit., L. XLVI/i, i. ir-66v : saec. XIVin[A.L.1 188] 187. Pragensis, bibi. Capit., L. XLVI/2, f. ir-66r : saec. XIVexCommentarium est Alberti de Saxonia. [A.L.1 189] 188. Pragensis, bibi. univ. (olim. Roudniciensis, bibi, principis Lobkowitz), VI. Fc. 31, pp. ir-232 [paululum de initio et penultimum fol. desunt) : saec. XV. [A.L.1*3-^- 214] 189. Princetoniensis, bibi. Univ. (olim Baltimorensis, bibi. Garrettianae), s.n., f. 4r-7ov : saec. XIVin[A.L.M 1] 190. Pupiensis, bibi, comm., 14, f. 3r-67v : saec. XIVin[A.L.2 1532] Recensio L2 contaminata. 191. Pupiensis, bibi, comm., 146, f. ir-79v : saec. XIV. [A.L.2 1534] 192. Remensis, bibi, munie., 863, f. ir-69v : saec. XIV. [A.L.1 734] Recensio contaminata. Saepius glossae in textum insertae sunt (ci. supra cod. 173). Nota­ tione digna videtur adnotatio quam scriptam legimus, f. 03v : « Tex­ tus ethicorum quem correxit de verbo ad verbum et in. quo legit bone memorie magister Lambertus de marchia ». De quo cf. Chart. Univ. Par., III, n. 1386, 1387, 1421 et praesertim p. 253, in Rotulo nacionis Gallicane (a.d. 1378-79) : « Lamberto Colini de Marchia, presb., bac. in theol., nuper [1370] rectori Univ. Paris., qui pluribus annis rexit in art. fac., legitque librum Ethicorum — de can. eccl. Lingonens. ». 193. Remensis, bibi, munie., 876, f. ir-iÓ4v : saec. XlII^-XIV’nRecensio L1. [A.L.1 741] 194. Rochestriensis, bibi. Hospitalis Mayo, s.n. : saec. XIV (1365). [A.L?>Add- A17] 195. Rotomagensis, bibi, munie., I. 40 (922), f. ir~77v : saec. XIIImed(c. 1260). [A.L.1 745] Recensio L2. Primi folii non nisi fragmentum inferioris partis exstat, ideo Aris- CLXIII TRANSL. LINCOLNIENSIS : CODICES totelis verba non nisi ex parte habentur a 375.18 : « Horum e... ipsas esse fines... Si utique est aliquis... », integra autem habentur a 377.19 « operari » (f. 2r). Inter f. 53 et 54, deest unum f. et ideo Aristotelis verba a VII, 518.3 «et queruntur» ad VIII, 521.14 « Desiderare autem ». 196. Rotomagknsis, bibi, munie., I. 39 (923), f. ir-7iv : saec. XIIIexXIV‘“. [A.L.1 746] Recensio Rp. 197. Salamanticbns is, bibi. Univ. 2705 (olim Matritensis, bibi. Pala­ tii, 130), f. ir-78r : saec. XIII. [A.L.M 1206] 198. Sangallensis, bibi, monast., 859, pp. 143-162 {expl. in lib. X med.) : saec. XV. [A.L.2 1167] *t t f f f ff ff f f St 199. Scorialensis, bibl. monast., V. III. 21, f. n6r-i84v : saec. XIV. [A.L.2 1227] 200. Seitenstettensis, bibi, monast., 43, f. ir-68v : saec. XIV. $ Recensio L1 recensione «P3 contaminata. [A.L.1/8 79] Post f. 12 deest unus fasciculus, et ideo Aristotelis verba a III, 181.2 «horum enim gracia» (quae tamen habentur in imo f. I2V) ad IV, 210.8 «magnificus». 201. Senensis, bibi, comm., G.VII.54, f. 3r-95r : saec. XV. [A.L.2 1560] 202. Senensis, bibi, comm., H.VI.i, f. ir-75v : saec. XIVexRecensio contaminata (L1 + Rp3). [A.L.2 1561] 203. Senensis, bibi, comm., H.VI.4, f. ir-44v : saec. XIV. [A.L.2 1564] Recensio Rp\ 204. Senensis, bibl. comm., L.III.17, f. ir-9óv : saec. XIVin Recensio Rp. [A.L.2 1567] Codex a duobus librariis exaratus est, quorum prior Gallicus f. ir-i2v (unum senionem) scripsit, alter vero Italicus f. I3r'9ó scripsit, uterque autem ad normam cuiusdam codicis recensionis Rp; alius denique librarius Italicus saec. XIV codicem correxisse videtur ad normam cuiusdam codicis recensionis L1 (cf. praeser­ tim f. 3V, 4 ult. lin., nec non f. inscriptio operis). Ad Aristotelis verba Latina stabilienda, codex nullius est momenti. 205. Stockholmensis, bibi, reg., V.a.2, f. 8r-i4iv : saec. XV. [A.L.2 1700J 206. Stockholmensis, bibl. reg., V.a.3, f. ir-2O5r : saec. XIII. <£ Recensio L1. [A.L.2 1701] 207. Stuttgardinus, bibi. Wurtembergicae, Theol. Fol. 125, f. ir-i3iv : saec. XV (1442). [A.L.1 1103] 208. Sublacensis, bibl. monast., XXIV, f. i22r-248r (lib. V, 462.2 « Videbitur autem aliquibus » usque, ad finem) : saec. XV. Recensio Rp contaminata. [A.L.2 1569] Translatio lib. I-V, 461.23, f. 2r-i2ov, est Leonardi Aretini ; com­ mentarium vero videtur esse Guidonis Ariminensis (f. ir-i7r), deinde a fine libri II Geraldi Odonis. , 209. Tarraconensis, bibi, prov., 98, f. if-ioov : saec. XIV. Recensio Rp (sec.m.corr. ex rec. L1). [A.L.2 1228] 210. Taurinensis, bibi, nat., D.V.33, pp. i-175 : gaec. XIV. [A.L.2 1572] Recensio L2 Codex correctus est secunda manu in marg, ad normam cuiusdam codicis recensionis Rp, deinde adpositum est in marginibus commen­ tarium « secundum mentem domini magistri Geraldi Odonis », manu fr. G. Aldomar, O.F.M., de provincia Aragonie et de custodia Ilerde et de conventu Cervarie, « quod perfectum fuit in crastina octabarum beati antonij ordinis nostri... a.d. M° CCC° LXX° » [ = 21 juin 1370] (f- i22r et I23v). fj- Tp 213. Toletanus, bibi. Capit., 47.9, f- 2r-96r (neglegentia librarius 18 ult. lin. a587.18 omisit; post ultimum verbum f. 961b ;< conscriptionibus » f. 9óv vacat} : saec. XIIIex- (c. 1279). [A.L.2 1230] Recensio Rt. ff Tc 214. Toletanus, bibi. Capit., 95.14, f. ir-239r : saec. XIIIex- (c. 1279 a

Recensio Rp3. [A.L.1 756] *f 217. Trecensis, bibi, munie., 1340, f. ir~40v : saec. XIIIex-XIVinRecensio Rp3. [A.L.1 760] Post f. 32, desunt non nulli fasciculi et ideo Aristotelis verba a 490 21 « et precipit », usque ad 555.25-26 « non inmanifestum et » ; f. 4Ovb : « Explicit liber Ethycorum nove translationis. Sint omnes certi quod noblet sumque roberti ». j218. Tudertinus, bibi, comm., 97, f. ir-ioiv : saec. XIIIex. Codex ex tribus partibus constat : [A.L.2 1585J I. f. ir-34r (34v vacat) = lib. I-III : Recensio Rp. II. f. 35r-62v (duae partes f. 62v vac.) = lib. IV-VI : Recensio L2. III. f. 63r-ioiv — lib. VII-X : Recensio L2. f 219. Tudertinus, bibi, comm., 152, f. ir-69r : saec. XIIIex-XIVin Recensio Rp. [A.L,2 1586] *\\Tu 220. Turonensis, bibi, munie., 685, f. ir-63v': saec. XIIIexRecensio Rp. [A.L.1 774I *f 221. Turonensis, bibi, munie., 743, f. ir-83v : saec. XIV. [A.L.1 778] Recensio Rp. 222. Uppervillensis, bibi. Mellonanae, s.n., f. 1-86 : saec. XIV. [A.L.8 A. 19] 223. Upsalensis, bibl. reg. Univ., C.603, f. lr iI9V : saec. XV. [A.L.2 1706] 224. Urbaniensis, bibi. Univ., X.f.881/A.8.XL, f. ir-32r : saec. XIVin[A.L.1 20] 225. Valentinensis, bibi. Capit., 70 (olim 32), f. 5r-99v : saec. XIV-XV, [A.L.2.8 1247] t 226. Valentinensis, bibi. Capit., 211 (olim 74), f. 2r-998 : saec. XIVin- Recensio Rp. . [A.L.2.8 1248] 211. TRANSL. LINCOLNIENSIS : CODICES t * *f * *t *j * *t * *f *f »f * CLXV 227. Varsoviensis, bibl. Univ., 10 (olim 2217), f. Iv-I57v •' saec. XIV. Recensio Rp[A.L.* 2176] Explanatio est Sententia S. Thomae. 228. Vaticanus, arch. Basilicae S. Petri, H.53, f. ir-78v : saec. XIII. Recensio L2. [A.L.2 1716] Ci 229. Vaticanus, bibi. Apóstol., Chisianus E.VII.225, f. 11-951 : saec.XIII. Recensio L2, [A.L.2 1749] Commentarium excerptum est ex Lectura S. Alberti. 230. Vaticanus, bibi. Apóstol., Ottob. lat. 2214, f. ir-88v : saec. XIIIe*Recensio L1. [A.L.2 1767] Ou 231. Vaticanus, bibi. Apóstol., Ottob. lat. 2524, f. ioir-i4ov : saec. XIII. [A.L.2 1770] Recensio L2. Quattuor fasciculis constat (i10 210 310 410) ; expl. ex abrupto 560.11-12 :« set intermedium omne quo [rundam determinatum in imo /.] » ; deest unus fase, et ideo Aristotelis verba a 560.12 ad finem. 232. Vaticanus, bibi. Apóstol., Palat, lat. ion, f. ir-j8v : saec. XIIIe»XIV“[A.L.2 1781] Recensio Rp. 233. Vaticanus, tibi. Aposto!., Palat, lat. 1012, f. ir-58r : saec. XIVinRecensio Rp. [A.L.2 1782] 234. Vaticanus, bibi. Apóstol., Palat, lat. 1016, f. 3r-44r : saec. XIV. Recensio Rp8. [A.L.2 1783] 235. Vaticanus, bibi. Apóstol., Palat, lat. 1017, f. 11-79* : saec. XIIIXIV. [A.L.2 1784] Recensio L1. 236. Vaticanus, bibi. Aposto!., Palat, lat. 1020, f. 2r-u8T (lib. I-VI) : saec. XV. [A.L.2 1785] Recensio Rp. 237. Vaticanus, bibi. Apóstol., Urbin. lat. 222, f. 2r-223r : saec. XVe*(1481). [A.L.2 1815] Recensio L1. 238. Vaticanus, bibi. Apóstol., Urbin. lat. 1325, f. ir-97v : saec. XIV. Recensio L1 [A.L.2 1819] 239. Vaticanus, bibi. Apóstol., Vat. lat. 2091, f. i35r-i83r : saec. XIIIXIV. [A.L.2 1848] Recensio Rp. 240. Vaticanus, bibi. Apóstol., Vat. lat. 2097, f. ir-yjv : saec. XIV. Recensio Rp. [A.L.2 1851] 241. Vaticanus, bibi. Apóstol., Vat. lat. 2104, f. ir-66r : saec. XIV. [A.L.2 1852] Recensio L1 (fol. 1-8 ; vide infra, p. clxxxiii) et L1 contaminata recensione Rp (f. 9-66). F. 9-66 ab uno librario Italico exarata sunt, sed primus fasciculus (f. 1-8) ab alio librario Italico (forsitan postquam germanus codicis primus fasciculus deperditus est) scriptus est. Ut 242. Vaticanus, bibi. Apostol., Vat. lat. 2171, f. ir-2iiv: saec. NIIIexRecensio L1. [A.L? 1859} <¡> r[> CLXVI ft Yt tfYw tf Jo f Ue f f f 'ffVA ETHICA NICOMACHEA 243. Vaticanus, bibl. Apóstol., Vat. lat. 2994, f. ir-5ir : saec. XIV. Recensio Rp. [A.L.2 1881] 244. Vaticanus, bibl. Apóstol., Vat. lat. 2995, f. 6r-&3r : saec. XlV'n. Recensio L2. [A.L.2 1882] 245. Vaticanus, bibl. Apóstol., Vat. lat. 2996, f. : saec. XIVln- Recensio L2 contaminata cum Rt. [A.L.2 1883] Vide quae scripsi, S. Thomae de Aquino, Sententia Libri Ethi­ corum («Opera omnia... » XLVII.i), Romae 1969, Praef., pp. 39*40*, 43*-45*246. Venetus, bibi. S. Marci, 2488 (Lat. VI.43), f. ir-55v : saec. XIV. Recensio Rp3. [A.L.M 1603] 247. Venetus, bibi. S. Marci, 2527 (Lat. VI.39), f. 5r-&4v : saec. XIV. [A.L.M 1600] 248. Venetus, bibi. S. Marci, 2590 (Lat. VI.42), f. rr-54v : saec. XIV. [A.L.M 1602] 249. Venetus, bibi. S. Marci, 2846 (Lat. VI.44), f. ir-35r : saec. XIV. [A.L.M 1604] 250. Venetus, bibi. S. Marci, 3215 (Lat. VI.122), f. ir-204’: saec. XIIIe’.- XIV111[A.L.M 1616] Recensio L1. 251. Venetus, bibi. S. Marci, 3341 (Lat. VI.41), f. ir-i3iv : saec. XIV. [A.L.2.8 1601] 252. Vigorniensis, bibi. Capit., F.63, f. ir-47r : saec. XIIIe’-XIVin- (ante 1305). [A.L.1.8 386] Codex 12 binionibus constat (duo f. numero 30 signata sunt, First 30 et Second 30) ; inter f. 16 et 17 deest unus binio, et ideo Aristotelis verba a 208.28 « cus autem scienti » ad 227.4 « puta ». Etsi ab uno librario exaratus est, tamen ex duobus exemplaribus : I. f. ir-35r = lib. I-VIII, 540.26 : Recensio L1 ; II. f. 35v-47r -- lib. VIII, 541.2 ad finem : Recensio Rp. 253. Vigorniensis, bibi. Capit., F.169, f. 6or-i54v : saec. XIV‘°[A.L.1 391] 254. Vindobonensis, bibi, nat., 52, f. I28r-i88v : saec. XIVe’[A.L.1 85] 255. Vindobonensis, bibi, nat., 87, f. 223r-275r : saec. XIV. [A.L.1 87] 256. Vindobonensis, bibi, nat., 2327, f. ir-iO5v : saec. XIIIe’-XIV‘nRecensio L1. [A.L.1 108] Lib. I-VI, 266.3 “ recta autem veri » ; deest ex abrupto in comm. Eustratii «que non oportet» (p. 373,19). 257. Vindobonensis, bibi, nat., 2362, f. ir-43r:saec. XIV. Recensio Rp3. [A.L.1 113] 258. Vindobonensis, bibi, nat., 4029, f. ir-jov (explicit ex abrupto) : saec. XVln[A.L.1 130] 259. Vindobonensis, bibi, nat., 5341, I. iv-n¿r : saec. XIVe’- (die Ve­ neris 3a martii 1385). [A.L.1 138] 260. Vindocinensis, bibi, munie., 105, f. ir-78r : saec. XIIIe’-XIVinRecensio Rp. [A.L.1 780] F. 271>is et 40M8 signata non sunt. TRANSL. LINCOLNIENSIS : CODICES f f CLXVII 261. Volaterranus, bibl. Guarnaccianae, 6366 (LVII.8.5), f. 227»-267’ {incipit ex abrupto III, 13I57 «nobis operari») : saec. XIV. [A.L.2 1656] 262. Vratislaviensis, bibl. Univ., IV.F.29, Pars I, f. rr-io5v (inc. ex abrupto lib. 1,1) : saec. XV. [A.L.1.5 1114] 263. Vratislaviensis, bibl. Univ., IV.Q.49, f. ir.j6ov : saec. XV. [A.L.1.5 mg] 264. WiNDSHEMENSis, bibl. Consilii, 104, f. 25ir-294v (lib. I-V tantum) : saec. XVin- (c. 1415). [A.L. : deest] Recensio Rp (?). Cf. E. Stahleder, Die Handschriften der Augustiner-Eremiten und Weltgeistlichen in der ehemaligen Reichsstadt Windsheim, Wurzburg 1963, pp. 186-189. 265. Zagrebiensis, bibl. Capit., MR.14, f. ir-i24v : saec. XIVln Recensio L2 contaminata. [A.L.2 1657] 266. Zwettlensis, bibl. monast., 318, f. ir-56’ : saec. XIV CLXVIII *f *f *f ETHICA NICOMACHEA 276. Oxoniensis, bibl. coll. Pembrokensis, *U.9.f.(i8), 2ff. lib. I : saec. XIII-XIV. [A.L.2 1996] 277. Parisinus, bibl. Mazar., 3473, f. I59vb-i6iva : saec. XIIIex-XIVinRecensio L1. [A.L.1 534] Librarius scribendi finem fecit in comm. Eustratii « inexperienciam » (ed. Mercken, p. 38,66) ; media col. i6iva et col. i6iv1ï vacant ; textus Aristotelis hab. a 141.1 ad 143.22 «persequi singula». 278. Parisinus, bibi, nat., lat. 6327, f. ir-5v : saec. XIV. [A.L.1 574] Recensio L1. A 358.15 «virtutem» ad finem 279. Parisinus (olim Attigolensis), bibi. conv. S. lacobi fratrum praed., s.n. : saec. XIV, [A.L.1,5 447] Recensio Rp3. Unum folium, quod Aristotelis verba habebat a 406-3 « inno­ minate » ad 411.1 «laudantur, quando », sed cuius pars ext. et inf. abscisa est et ideo desunt in imo f. 2 vel 3 versus et in lat. unum vel duo verba in fine (f. irb) vel initio (f. rva) versuum. Codicibus tandem Libri Ethicorum addendus esse videtur codex quidam, cuius tamen accuratam descriptionem non habeo : 280. Vratislaviensis, bibi. Univ. Zbiór Milicha 69/1444, f. 148’2giv : saec. XV, [A.L. : deest] f. 2Qiv : Et in hoc terminatur textus Ethice arlls completus per me Donatum Cluge de Rwswen (?) in lypczk anno d. 1420 (?) feria quarta post festum... (?). Codices autem quinque vel sex deperditi sunt, hi sunt : Caesaraugustanus, bibi. Capit., 60-26, saec. XV (utrum Roberti Grosseteste an Leonardi Aretini aut alterius translationem habe­ ret, in dubium vocari potest) [A.L.8 2I3OA] ; Mauritioburgensis, bibi. Secundogeniturae, Qu. 1, saec. XV [A.L.8 A.22] ; Novarisensis, bibi, monast., A.IX.38, saec. XV [A.L.L8 Add- 181] ; Oenipontanus, bibi, monast. Wiltensis, s.n., saec. XV [A.L.1’8 68] ; Stralsundensis, Arch. Consilii, ms. 3 Bibi. Eccl. S. Nicolai [A.L.8 A.24] ; Turonensis, bibi, munie., 742, saec. XIVln [A.L.1’8 777]. Quidam tandem codices Libri Ethicorum a Roberto Grosse­ teste translati nihil habent, quos de industria praeterii, velut : Bostoniensis, bibi. Chapinianae, s.n. [A.L.8 A.25], qui librum Ethicorum a Leonardo Aretino translatum habet ; Olomucensis, Archivi publici, 536, saec. XIIIex' [A.L.1-8 182], cuius librarius scribendi finem fecit ante medium commentarii Eu­ stratii prologum, f. irb : « manu habet de...» (ed. Mercken, p. 3, 64), f. iv vacante ; Parisinus, bibi. Arsenalis, 698, i. i56r163v, in quo quaternione (cum codice Parisino, bibi. Arsen., TRANSL. LINCOLNIENSIS : CODICES CLXIX 698, f. 1-155, perperam compacto) pars habetur commentarii Michaelis Ephesini in V Ethicorum, sine textu ; Senensis, bibl. comm., H.VI.3, saec. XIV [A.L.21563], qui Sententiam S. Thomae habet, sine Aristotelis textu. 2. De antiquioribus editionibus. Cum Liber Ethicorum a Roberto Grosseteste translatus typis saepius mandatus sit, nullius tamen momenti ad eius verba restituenda hae editiones sint, non nisi antiquiores hic breviter recenseo : G.W. = Gesamtkatalog der Wiegendrucke f f f f f f t J f i. Lutetiae Parisiorum, circa 1476 : sine editoris nomine. [G.W. 2375] Recensio Rp3 contaminata. 2. Lovanii, 1476 : apud Konradum Braem. [G.W. 2360] Recensio Rp3 3. Venetiis, 1481 : apud Octavianum Scotum (cum commentario Gualtherii Burlaei). [G.W. 5778] Recensio L2 contaminata. 4. Venetiis, 1484 [die 3a februarii 1483 st.ven. = 1484 st. mod.} : apud Andream Torresanum et Bartholomaeum de Blavis, cura Nicoleti Verniae (Aristoteles. Opera, lat. cum Averrois comm., t. III, 2). [G.W. 2337] 4bis. Eadem, foliis aliter dispositis et cum alio registro. [G.W. 2338] Recensio Rp3. 5. Coloniae Agr., 1491 : apud Henricum Quentell (cum Questionibus Johannis Versoris). [Hain 16053] 5bis. Coloniae, 1494 [Reproductio photographica, Francofurti, 1967]. Superioris imago. [Hain 16054] 5ter. Coloniae, 1497[Hain 16055] Recensio Rp* 6. Lutetiae Parisiorum, circa 1491-1496 : per Andream Bocard pro Johanne Petit. [G.W. 2377] Exstat Lutetiae Parisiorum in bibi. nat. sub sign. Rés. m.R. 66 ; ante 1497 confecta est, cum editio Fabri Stapulensis ex ea pendeat, cf. infra, pp. ccxxvn-ccxxix. 6bis. Lutetiae Parisiorum, 1500 [die 26a septembris] : per Andream Bo­ card pro Johanne Petit. Imago superioris. [G.W. 2378] Recensio Rp3 contaminata. 7. Lutetiae Parisiorum, 1496 [die 12a maii] : per Andream Bocard pro Angleberto, Johanne et Godefredo de Marnef (cum Questionibus super sex libros Ethicorum Aristotelis Petri Tartareti). Cf. D. Reichling, Appendices ad Hainii-Copingeri Repertorium bibliographicum. Additiones et emendationes. Fase. VI, n. 1877. 7bis. Rotomagi, 1498 [die 7a maii) : per Johannem Le Bourgeoys pro Roberto Mace. Imago superioris. CLXX *f ♦f 8. *f 9. 10. ♦f n. ♦f 12. *t ETHICA NICOMACHEA 7ter. Lutetiae Parisiorum, 1498 [die 12“ maii ?] : per Andream Bocard. Imago editionis 7. yauater Lutetiae Parisiorum, s.d. [circa 1505] : per Johannem Lam­ bert pro Dionysio Roce. Imago superioris, sed mendis vitiata. In his editionibus inserta sunt tantum excerpta textus lib. I-VI Aristotelis, ex editione 1, ut videtur. Recensio Rp3 contaminata. Lutetiae Parisiorum, 1497 [die 12a aprilis] : apud Johannem Higman et Wolfgangum Hopyl, cura Fabri Stapulensis. [G.W. 2359] Recensio Rp3 contaminata. Lipsiae, 1498 : apud Wolfgangum Stôckel. [G.W. 2376] Venetiis, 1500 [die 14a julii] : per Simonem de Luere pro Andrea Torresano (cum Sententia et Expositione cum questionibus Geraldi Odonis). [Hain 11969] Recensio Rp3. Venetiis, 1500 [die 4a septembris] : per Simonem de Luere pro Andrea Torresano (cum expositione GualteriBurlei).[G.W. 5779] Recensio L2 recensione Rp3 contaminata. Venetiis, 1505 [die 7a martii] : per Bonetum Locatellum pro heredi­ bus Octaviani Scoti, cura fr. Eugenii Bruti, O.P. (cum Sententia S. Thomae). Recensio L2 recensione Rp3 contaminata. Venetiis, 1519 [die 13a februarii ; an si. ven = 1520 st. mod. ?] : apud Lucantonium de Giunta, cura fr. PauJini Turchii de Luca, O.P. (cum Sententia S. Thomae). Recensio L2 recensione Rp3 contaminata. De duabus superioribus editionibus, cf. S. Thomae de Aquino, Sententia Libri Ethicorum («Opera omnia...» XLVII.i), Romae 1969, Praef., pp. 55*,51*. Alias autem editiones praetereo, quae nihil aliud sunt quam superiorum imagines ; textus Ethicorum editionis 6 typis denuo mandatus est Lutetiae Parisiorum, 1509, Per Antonium Bonemere pro Dionysio Roce [Index Aureliensis, Prima Pars A/6, n. *107.782] ; editio 8, haec est Fabri Stapulensis, typis saepius mandata est : Lutetiae Parisiorum, per Wolfgangum Hopyl, 1502 [LA. *107.698], per Henricum Stephanum, 1505 [LA. *107.725], 1510 [I.A. *107.793], 1516 [I.A. *107.837 ; add. Paris Mazar., 3617 (4)] ; per Simonem de Colines, 1528 [die 3a julii ; cum haec editio anno 1526 incepta sit, inscriptio modo habet 1526, cf. I.A. *107.896, modo 1527, cf. I.A. *107.900, sed una atque eadem est editio], 1535 [I.A. *107.947], 1542 [I.A. *108.047], nec non, ut videtur, Friburgi Brisgoiae, 1541 [I.A. *108.014] ; editio II denuo typis mandata est (cum paucis correctionibus) Venetiis, 1521 ; editio ta.idem 13, haec est Paulini de Luca cum S. Thomae Sententi i, saepius typis mandata est (cum non TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA CLXXI nullis mendis aut correctionibus) : Venetiis, 1531, i539> 1563. Romae 1570, Venetiis 1593-94 et 1595, Antwerpiae 1612, Lute­ tiae Parisiorum 1644 (eadem cum alia inscriptione, 1660), Parmae 1867, Lutetiae Parisiorum 1875 et 1889, Taurini 1934, Neo Eboraci 1949, Taurini-Romae 1949 ; cf. S. Thomae de Aquino, Sententia Libri Ethicorum («Opera omnia...» XLVII, 1), Romae 1969, Praei., pp. 5i*-56*. B DE TRANSLATIONIS LINCOLNIENSIS RECENSIONE PURA (L1) I. De CODICIBUS RECENSIONIS L1 RECENSENDIS. Inter omnes constat Robertum Grosseteste, Lincolniensem episcopum, non solum Librum Ethicorum in Latinum trans­ tulisse, sed etiam quaedam in Aristotelis Ethica Nicomachea commentaria Graeca, quibus tandem proprias adnexuit notulas. Editionem ergo maiorem translationis Loncolniensis eam voca­ mus quae Lincolniensis episcopi opus triplex, vel saltem duplex (hoc est Liber Ethicorum et commentaria Graeca in Latinum translata ; nam Notulas Lincolnienses saepius codices negle­ xerunt) habet, cuius editionis maioris testes sunt 22 codices, hi sunt : 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. Cw Db Eo Ff Fh Se = = = — = = Fla Ok Oq Ks = = = = Kt Ku Rk St Tc = = = = = Cantabr., bibi. Domus Petri, 116. Dublinensis, bibl. Coll. S. Trinitatis, C.2.8. Etonensis, bibi. Coli., 122. Florentinus, Laur., Plut. LXXIX, 13. Florentinus, Nat. centr., Conv. Soppr. I.V.21. Hispalensis, bibi. Columb., 82.1.5. Montisprandonensis, bibi. conv. S. Jacobi de Marchia, 15. Neapolitanus, bibi, nat., VIII.G.4. Oxoniensis, bibi. Coli. Balliol., 116. Oxoniensis, bibi. Coli, omnium Animarum, 84. Parisinus, bibi. Arsenalis, 698. Parisinus, bibi, nat., lat. 6458. Parisinus, bibi, nat., lat. 16582. Parisinus, bibi, nat., lat. 17832. Remensis, bibi, munie., 876. Stockholmensis, bibi, reg., V.a.3. Toletanus, bibi. Capit., 95.14. Vaticanus, bibi. Apostol., Crbin. lat. 222. CLXXII ETHICA NICOMACHEA 19. Ut — Vaticanus, bibl. Apostol., Vat. lat. 2171. 20. Ue = Venetus, bibi. S. Marci, 3215. 21. Vindobonensis, bibi, nat., 2327. 22. Parisinus, bibi. Mazar., 3473 (fragmentum). Quibus tamen codicibus addendi sunt, quantum ad Librum Ethicorum pertinet, non nulli codices qui, etsi Librum Ethi­ corum sine commentariis Graecis a Roberto Grosseteste trans­ latis habent, nihilo minus Libri Ethicorum eandem recensionem ac superiores habent, hi sunt : 23. Audomarensis, bibi, munie., 598. 24. Barcinonensis, bibi. Univ., 290. 25. Cc = Cusanus, bibi. Hospitalis, 181. 26. Laudunensis, bibi, munie., 432 (in.). 27. Matritenses, bibi, nat., 6442. 28. Norimbergensis, bibi, munie., Cent.V.12. 29. Vaticanus, bibi. Apostol., Ottob. lat. 2214. 30. Vaticanus, bibi. Apostol., Palat, lat. 1017. 31. Vaticanus, bibi, Apostol., Urbin. lat. 1325. 32. Vaticanus, bibi. Apostol., Vat. lat. 2104. 33. Vigorniensis, bibi. Capit., F.63 (in.). Non nulli denique codices recensionis L1 non nisi particulas minutas habent, hi sunt : 34. 35. 36. Cantabrigiensis, bibl. Coll. S. Johannis, 120. Mediolanensis, bibl. Ambr., D.103. Sup., f. 1-3. Parisinus, bibi, nat., lat. 6327. Sunt tandem codices qui recensionem L1 non nisi alia recen­ sione contaminatam habeant, aut etiam aliam recensionem recensione L1 contaminatam, velut codices Monacensis, bibi, pubi. Bavar., Clm. 4147 ; Parisinus, bibi, nat., lat. 6298 ; Seitenstettensis, bibi, monast., 43 ; etc. Quo ergo facilius recensio L1 ab aliis secerni possit, lectiones quas recensio L1 in initio Libri Ethicorum proprias habet infra conlegi : 141.19 quel + sunt L2R 142.3 aliquis finis estj est aliquis finis L2R 142.5 ¿ta] om- L2R 143.16 Ideo] Idcirco L2R 143.20 veli aut L2R 143.22 passionem] passiones L2R 144.10 quid] om. L2R 144.13 su- perficietenus] + aut (autem) L2R 145.15 est] om- L*R 145.23 aliquisj om. L2R 146.li quidem] autem L2R 146.13 inducere] introducere L2R I46.14 forsitan melius esse] melius esse forsitan LZR 146.20 quid] 4est L2R 146.21 autem] + est L2R priora] prius L2R 146.23 hoc assimulatur] hec assimulantur L2R 147.7 sunt sub uno] sub uno sunt L2R 147-9 etJ om- L2R 147.14 album] om. L2R 147.24 dicetur utique] TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA CLXXIII inv. LFR 148.5 species] idea L2R 148.18 separabile^ separabiliter L2R 148.24 habet quandam] inv. L2R 149.23 utique] itaque L2R 149.26 uti­ que] om. L2R 150.16 quod] et LZR 150.18 utique2] om. L2R 150.27 es­ se] om. L2R 151.li sic]hocL2R I5I.14-15 neque ... neque1] nec ... nec L2R 151.23-24 similiter in omnibus] in omnibus similiter L2R 152.2 et] om. L2R 152.12 utique] ergo L2R 152.15 utique' itaque L2R 152.31 vel et] vel L2R 153.13 est2]1 om. JL2R 153.18 natura, talia' naturalia L2R Omnes igitur has 38 lectiones prorsus ad unam habent codices Cw EoFhKsKuOq, Vindob. 2-327, quibus addi possunt codices Se (qui in 146.21 post «autem» addit «et», et in 151.23-24 «similiter» omittit), Si (qui in I53.13 «est2» primo omisit, sed in margine supplevit), Tc (qui in 152.31 pro «vel et» scripsit «vellet •>), Vaticanus Urb. lat. 222 (qui in 151.14-15 habet «nec ... neque»), nec non codices Matritensis nat. 6442 et Vaticanus Urb. lat. 1325 (qui in 152.12 pro « utique » habent « itaque »). Cum L2R stant : semel : Ff (146.23), Na et Ut (142.5), (145.15). Adde quod tres lectiones proprias habet Ff (146.14 il forsitan esse melius » ; I5O.18 « utique1 » om. ; 151.11 « sic » om.) et unam (147.7 «sunt» om.) bis : Parisinus B.N.lat. 6458 (147.9 et 150.18) et Norimbergensis Cent. V. 12 (150.18 et I52.31). ter : KtUeOk (144.10 ; 152.2 et 152.31) ; Cusanus 181 (146.20 ; 150.18 et 152.31). Adde quod cum L2R stant Kt in 143.16 et 149.26 ; Ok in 141.19, 148.24 et I5O.18. quater : Laudunensis 432 (144.10 ; 145.15 ; 152.2 et 152.31). Adde quod in 146.21 « priora » codex loco habet, sed « prius » post « eo quod » addit ; in 147.7 pro « sunt sub uno » habet primo « sunt uno », secundo « sub uno » ; in 150.16 pro « quod » habet « quid », sed verbum expunctum est. novies : Montisprandonensis 15 (143.22 ; 146.14 ; 146.20 ; 147.24 ; 148.24 ; I5O.18 ; 151.23-24 ; 152.2 et 152.31) ; codices inter se coniuncti Va­ ticanus Pal. lat. 1017, Vaticanus lat. 2104 et Vigorniensis F. 63 (141.19 ; 146.21 « autem + est » ; 146.23 ; 150.18 ; 150.27 ; 152.2; 152.12; 152.31; 151.li, ubi tamen lectionem conflatam habent «hoc sic» vel « hoc sit »). Adde quod codex Montisprandonensis in 143.2o pro « aut » habet « autem », et in I53.18 «talia» loco omittit, sed «natura talia autem» ante 17 «ad­ versantur » addit. decies ; codex Audomarensis 598 (146.21 « autem 4- est » ; 146.21 « prius » ; 149.26; I5O.18; 150.27; 151.23-24; 152.2; 152.12; 152.15 et 152.31). Codex denique Mediolanensis D. 103. Sup. in 28 primis locis (quae in f. 1-3 habentur) cum L2R stat semel tantum (143.22 ; in 146.21 habet « autem 4- et », et « peiora » pro « priora »), in decem autem ultimis semper. CLXXIV ETHICA NICOMACHEA Singularis tandem est codex Parisinus Mazar. 3473, qui, etsi initium Libri Ethicorum cum commentario Eustratii a Roberto Grosseteste translato habet, tamen in sex locis quos habet semel tantum cum L1 stat (I42.5), quinquies autem cum L2R (141.19 ; 142.3 i 143.16 ; 143.20 ; 143 .22), ex quo patet eum recensionem L1 non nisi contaminatam habere, et recensione quidem Rp, cuius lectiones habet in 141.14 («vero» pro «autem»), 141.16 (« frenefactiva »), 141.18 («itaque» pro «utique») et I43.17-18 (« de hiis et ex hiis », pro « ex hiis et de hiis sunt »). Recensionem L1 alia recensione (haec est Rp3) contaminatam habet codex Seitenstettensis 43, qui 25 in locis cum L1 stat (in 152 .12 tamen pro « utique » habet « itaque »), sed 13 in locis cum L'2R (I4I.19 >' 142.3 : 142.5 ; 143.16 ; 143.20 ; 143.22 ; 144.13 ; 148.24; I5O.18 ; 152.31; 153.13; I53.18). Ex contrario autem aliam recensionem recensione L1 contaminatam habere videntur codices Parisinus B.N. lat. 6298, qui undecies cum L1 stat (143.22 ; 144.10 ; 144.13 ; 145.23 i 146.23 1 147.14 ; 148.5 1 148.18 ; 149.23 ; 149 .26 et 151.11) et Monacensis Clm. 4147, qui octies cum L1 stat (141.19 ; 143.16 « Ideoque » ; 143.20 ; 145.23 ; 147.14; 148.18 ; 149.23 et 149.26). Sunt etiam codices qui lectiones L1 pauciores habeant, quos neglexi. 2. De codicibus recensionis L'­ in CLASSES DISTRIBUENDIS. Codices recensionis L1 praecipuos (hi sunt qui cum Libro Ethicorum commentaria Graeca a Roberto Grosseteste translata habent) in classes optime distribuit H.P.F. Mercken L Non ergo quae sat ille ostendit iterum demonstrare conabor, sed tantum accuratiora quaedam, quae iure neglexit quia ad suum officium non pertinebant, cum duos tantum primos libros commentariorum in Ethica Nicomachea a Roberto Grosseteste translatos edendos curaret, hic adferenda esse duxi. De classe CwFhUt (Eo). Merito codices CwFhEoUt omnium codicum recensionis L1 optimos esse aestimavit H.P.F. Mercken, quos veri simile videtur in uno atque eodem scriptorio scriptos esse. Attamen addendum est codices CwFhUt inter se coniunctiores, codices vero CwFh 1 Vide supra, p. xliii, adn. 5. TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA CLXXV coniunctissimos esse, codicem autem Eo ab iis quandoque distare et tunc paulo deteriorem esse, quod maxime patet in libris V et VIII. Quo ergo clarius pateat adfinitas codicum CwFhUt, lectiones quas communes habent in libro V infra conlegi : 230.18 iusticia] iniusticia CwFhUt Lp 231.9 commutacionibus] mutacionibus CwFh 231.14 Involuntariarum] -tarium CwFh St 232.13 aristokratici (-era-)] -crati CwFh 232.18 dicit] dixit CwFhUt 233.11 Est] Et CwFhUt Oq 233.29 equare] et quare CwFhUt1 234.3 et si] set si CwFhUt LP 235.16 artibus] tribus Cw^-FhUt1 236.16 refamulari] refamiliari CwFhUt 237.6 est] om. CwFhUt Lp 237.10 est commutacio] inv. CwFhUt LP 237.19 erit commutacio] inv. CwFhUt Lp Eo 238-4 communicacio] commutacio CwFhUt Oq 239.4 Mani­ festum] + est CwFhUt 241.8 et om. CwFh Lp 241.13 separetur] separatur Cw Eo 241.14 iniusticia] justicia CwFhUt 241.25 po­ nuntur] ponitur CwFhUt Lp 242.n compositionem] apposicionem CwFhUt 243.4 determinatur] -nantur CwFhUt Lp 243.6 aliquid] aliquod CwFhUt 243.9- 10 neque — cuius] om. CwFhUt 244.5 vulnerare] numerare CwFhUt1 244.7 pungat] pugnat CwFhUt1 Na : pungnat Ut2 L? 244.12 preconsilians] preconcilians CwFhFUt1 244.17 Quando] Quoniam CwFh Ut 244.21 neque] om. CwFhUt1 245.4 operatur autem] inv. CwFhUt Lp Eo Na 245.y et] om. CwFhUt Lp Ks 245.23 vel1] om. CwFhUt 245.28 in] om. CwFhUt 246.4 aliquo] anquo CwFh1 247.18 partiatur] paciatur CwFhUt Lp 248.13 ad] om. CwFhUt 249.14 illic] om. CwFhUt 251.16 aliquid] aliud CwFhUt 251.18 imperato] in parato CwFh : obsc. Ut Praeter haec menda communia, menda propria habent singuli codices : Cw : 226.23 densitatis] densitas Cw1 234.13 ire, ire] ire Cw (cum NaRk} 236-5 repercutí] percutí 237.24 quando] quoniam 245.10 non] ne­ que 245.24 si] sit 249.24 ex] lex Cw1 251.8 nichil cura] inv. Cw1 251 .10 offendentem] -te 226.23 densitatis] desitatis 228.13 temperati] temptati Fh1 quod] quo Fh1 238.13 commutatione] communicatione 239.2 lec­ tus] + autem 240-9 est iniustum] iustum est 241.23 potentiam] poli­ ticam Fh1 243.15 vel] non Fh : 237.1 Ut : 226.13 eundem] om. 228.24 virtus] + est 234.10 equale] om. 238.10 habet] 4- esse omnia omnia 243.1-2 Quando — operatur] om. utrumque] inv. Ut1 246.7 ipsi] om. (cum Ks) 234.7 autem1] om. 238.17 oportet omnia] 245.22 secundum Si ergo mendis communibus menda propria addiderimus, menda inveniemus habere Cw 47, Fh 45, Ut 41. Codex autem Eo cum codice Cw unum mendum commune habet (vide supra, 241.13), sed menda propria habet multa (saepius secunda manu correcta sunt) : CLXXVI ETHICA NICOMACHEA 226-7 autem nobis] inv. 231.12 mutuacio] mutacio (cum Lp) 231.15 seduccio] duccio 231.28 autem sunt] inv. 231.29 quod autem] inv. 232.25 coniunccio] -¡- et quod] quid 233.7 autem] om. 233.li magis] maius 233.20 habent] habet 233.22 quidem] quod et 234.2 Dicitur] Sistitur 234.15 iustol multo 235.3 apponatur] op235.15 ergo] om. 236.3 radamanthis] in dampnanthis 236.8 Set] Si 236.24-25 Oportet igitur] inv. 237.19 enim] autem 238.16 et] om. (cum Rk) 238.19 mensura] mensuracio 238.25 oportet] oporteret 239.22 alteri post ad alterum 240.5 facere] + est 240.6 est natura] inv. 24O.14 passionem] + se 240.28 ipsi] isti 241.3 et fit] om. autem] -f et 241.8 autem ergo] inv. 241.15 iniustum neque iustum] iustum neque iniustum 241.18 est] esse 241.19 enim est] est autem 241.22 est] om. 241.24-25 quidem nichil] inv. 241.26 mna] vna 242.5 quia] quod 242.9 congruet] congruit 242.18 universalia] -le 242.27 et2] om. 243.3 operantur] operatur Iniustificacio] lusti243.5 Simul] Similiter 243.14 autem2] om. 244.6-7 set accidit — existimavit] om. (cum L? Se) 244.23 necesse] necessarium 245.1 Et] om. 245.13-246.1 Primum — iniustum facere] om. 246.14 iniusta] iusta 247.2 simplex] simpliciter 247.5 enim] om. 247.11-13 Ad­ huc — iniusta] om. (suppi, marg.) 247.19 qui] quid 247.20 argen­ tum] -teum 247.29 quia] que 247.32 opus] + est 248.4 in] et (cum Na) 248.5 est] set 248.26 est] esse 249.3 quidem] om. 249- 7 possibile] posse plus] pluris 249.11 accidat] accidit 249.12 po­ sitor] positoreum (e exp.) 249.15 quod] + per 249.16 hec natura] inv. 249.18 causa et] inv. 249.20 Indeterminati ... indeterminata] Interminati ... interminata 249.21 et] om. edificacionis] -nes 250.3 quidem] om. 250- 7 et1] om. 25O.9-I0 Vel civitati] lex civi vel civitati 250.22 si­ mul] om. 251.8 pleuritin] pleritus In summa ergo habet Eo in hoc libro 76 menda, ex quo patet eum deteriorem esse codicibus CwFhUt. De exemplari Parisiaco in 60 pecias partito Vind. 2327). (Lp — KuRk, Cum ex his quae supra dixi satis apparuerit exemplar Parisiacum Lp adfinitatem quandam cum classe CwFhUt habuisse, nunc de eo agendum est. Codices ergo KuRk, Vind. 2327 inter se coniunctissimos esse iam ostendit H.P.F. Mercken, quod eo clarius patet quod mendis communibus scatent. Notatione in primis dignae sunt adnotationes quibus in iis Aristotelis verba saepius interpolata sunt, quarum non nullas exempli causa adferam : 141.10 in hiis + artificibus 155.6 optimum + ut felicitatem 165.9 stans + stabile 165.26 agrestes + rurali (!) 170.3 proporcionem + non (ut Vind.) geometricam 174.15 in omnibus + curiose factis 174.25 bomolochos 4- bomos altare, lochos raptor, ad similitudinem alius (!) circa (contra Rk) sacrificia rapit omnia verba (ex Thomae Sententia, II 9, 120-125) TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA CLXXVII 175.1 agroicos 4- id est agrestis {ibid., 128) 175.10 Nemesis 4- repre­ hensions (!) 181.18 operari 4- iram scilicet vel ebrietatem {quae adnotatio re vera ad verba quae insequuntur : « set propter aliquod eorum quae dicta sunt », refertur} 183.1 cogitacionem 4- seu raciocinacionem {Roberti Notula} 4scilicet deliberacionem 241.12 pelicon 4- inperfectus 246.21 Iniu­ stum pati 4- non habet principium activum in faciente 247.12 precipiente 4- domino (ñ nó pro dnô Vind.} 247.12-13 non iniustum {inv. Vind.} facit 4- quia principium accionis eciam in ipso domino 248.4 conversus + fugiens 248.10 Hiis 4- scilicet virtutibus secundum Commentatorem 248.13 usque ad hoc + sunt (insunt Ku}, scilicet alia utilia 252.8 aliis 4est sciencialibus artificibus 255.3 Ilion 4- troiam 255.6 Agathon 4dixit 255.7 ingenita] non facta ingenita hec scilicet Haec sufficiunt ad ostendendum exemplar L», etsi e codice melioris notae codicibus CwFhUt coniuncto pendet, tamen ex eo non pendere nisi mediis interpositis, in quibus Aristotelis verba paulatim adulterata et interpolata sunt. Maius autem est scire tres codices KuRk, Vind. 2327 ex exemplari Parisiaco pendere, et codices quidem KuRk proxime. Quod ex hoc patet, quod pecias, in quas exemplar Parisiacum partitum erat, saepius in marginibus indicant. Peciae ergo exemplaris Parisiaci, prout ex codicibus KuRk cognosci possunt, erant hae : Si peciae in commentariis a Roberto translatis cadunt, legentem refero in libris I-II ad editionem quam procuravit H.P.F. Mercken (cf. supra, p. xliii, adn. 5), in libris VIII-IX ad editionem quam procuravit W. Stinissen, Aristo­ teles over de Vriendschap... (« Verhandelingen van de k. Vlaamse Ac. v. Wetenschappen... van België. Kl. d. Letteren — Verh. nr 45 »), Brussel 1963, in ceteris libris ad commentariorum verba Graeca, Comm, in Ar. Graeca, t. XX, Berolini 1892 ; t. XXII, 3, Berolini 1901. 7apecia: Sciendum (ed. Mercken, p. 129,99); cf. Rk, f- T7V : VI* peda (finivit^. 8a pecia : Et fortem (159.6) ; cf. Rk, f. 20r : VIa peda (finivitf. 9apecia : ab a privativa (ed. Mercken, p. 167, 89) ; cf. Rk, f. 23* : VIII fi. (adde quod hic in Rk scriptura mutat). 10a pecia : neque virtutes (I68.29) ; cf. Rk, f. 25v : Hic IX pecia finivit. 12a pecia : Neque utique singularia (186.10) ; cf. Rk, f. 3iv : Hic fi. XI peda. 13a pecia : et ut non oportet (192.23) ; cf. Rk, f. 34r : XII peda hic fi. 14a pecia : ad dominans (201.1) ; cf. Ku, f. 71^ in marg. ext. : XIIII pec’. 15a pecia : delectabiliter (209.8) ; cf. Rk, f. 4or : XV peda ; in Ku pecia non notatur, sed hic scriptura mutat. 16a pecia : circa « ut dixit — Quod autem dixit in II et nunc dicit » (cf. Comm. in Ar. Graeca, t. XX, p. i93> 12-14) ; cf. Rk, f. 43r ■ XVI ; Ku, f. 8i* in marg. ext. (vix legi potest) : 16. pec’. 18a pecia : In commutacionibus autem iustum est (233.21-22) ; cf. Ku, f. 92r : pec’. 19a pecia : Et est in hiis ad invicem iconomicum iustum (cf. Comm, in Ar. Graeca, t. XX, p. 231,35-36) ; cf. Ku, f. q8r : 19* pec . CLXXVIII ETHICA NICOMACHEA 21a pecia: de ambobus videre circa quales operaciones (cf. Comm, in Ar. Graeca, t. XXII, pars III, p. 1,22-23) ; cf. Ku, f. loç1, : 21a- pecia. 22apecia:si pro dativo casu (ibid., p. 19,21) ; cf. Ku, f. n^r • #ga peciat 23a pecia: 20 ergo calciamenta eadem sunt domui (ibid., p. 35, 23-24) ; cf. Ku, f. i2ov : 23& pecia. 24a pecia : hec si secundum accidens cognoscuntur, non voluntariam operacionem (ibid., p. 51,34) ; cf. Ku, f. i25v : 24& pecia. 25a pecia : Oportet ab omni aliena uxore abstinere (ibid., p. 67,22) ; cf. Ku, f. i2Qv : 25a pecia. 33a pecia : Gnome autem dicitur — et de alteris (cf. Comm, in Ar. Graeca, t. XX, p. 373,31-32) ; cf. Ku, f. i69r : 33 (ceteris abscisis). 34a pecia : Tota autem virtus est que constituitur (ibid., p. 388,33) ; cf. Ku, f. i73r : 34 pee’. 35a pecia : assumens erit — simpliciter dicitur (270.20-22) ; cf. Ku, i. 177^ : 35 p I (ceteris abscisis). 37apecia: in aliqualiter et superhabundare (279.22-23); cf. Ku, f. i85v: 37 pec’. 38a pecia : propter quod intemperatus deterior incontinente (285.12) ; cf. Ku, f. 189’ : 38 pec’. 39a pecia : facimus, hoc quidem quod non contendit et ducit ad ipsum finem (cf. Comm, in Ar., t. XX, p. 444,36) ; cf. Ku, f. 1941, : 39 pec’. 41a pecia : seniores quidem enim — multipliciter (ed. Stinissen, p. 29,1314) ; cf. Ku, f. 2O3v : /1 pec’ (numerus 4 abscisus est). 42a pecia : equales quod autem secundum dignitatem — in superhabundancia (ed. Stinissen, p. 47,7-9) ; cf. Ku, f. 2o8v : 41 pe. finit. 43a pecia : Est enim hoc quasi tyrannis quedam solvens amorem et amiciciam coniugalem (ed. Stinissen, p. 64,43-44) ; cf. Ku, i. 213V : 43 pec'. 49a pecia : lis sit necessarius solitarius — qualiter con (ed. Stinissen, p. 156, 85-86) ; cf. Ku, f. 239v : 49 (vix legi potest). 50a pecia : Duos quidem enim — si contingat (ed. Stinissen, p. 172,95-97) ; cf. Ku, f. 244r : 50 pec’. 51a pecia : augetur igitur sibi ipsi bonum, idem omne bonum est ipsi delec­ tationi (cf. Comm, in Ar. Graeca, t. XX, p. 535,14-15) ; cf. Ku, f. 249r, in marg. ext. ult. lin. : 51 pec’ (vix legi potest). 53a pecia : quis utique si non insaniat agere utique et operari sustineat quibus secuntur (ibid., p. 563,8-9) ; cf. Ku, f. 26o1- : 53 pec’. 54a pecia : habere de bonis — divinissimum (358.28-30) ; cf. Ku, f. 266r : 54 pec’. 55a pecia: si quidem passiones ut dictum est compositi sunt (ibid., p. 593, 25) ; cf. Ku, f. 272r : 55 pec'. 56a pecia : Paterna igitur, quidem perceptio (366.20-21) ; cf. Ku, f. 278r : 56 pec' (post verbum « igitur » finis peciae 55a® puncto notatur ; a verbo « qui­ dem » textus litteris minutioribus scriptus est). 57apecia:ut et enim ostendet/in politicis plures species (ibid., p. 620,1011) ; cf. Ku, f. 282v : 57 pec’ (a verbis « in politicis » scriptura mutat). 58a pecia : Sextum capitulum... (libri V : haec verba sunt Summae in Ethi­ cam Roberti Grosseteste) ; cf. Ku, f. 2&7V : 58 pec’. 59a pecia : Deinde quod incontinens... (in 14 cap. libri VII) ; cf. Ku, f. 292v : 59 pec’. 60a pecia : Quartum capitulum (libri X) ; cf. Ku, f. 297* : 60 pec’ (expl. f. 299r). TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA CLXXIX Exemplar ergo Parisiacum in 60 pecias partitum Lp, etsi deperditum est, nihilo minus restituere possumus codicum ab eo ipso descriptorum KuRk testimonio. Quod, quamquam ad Libri Ethicorum verba stabilienda non multum est, magni tamen ad textus historiam interest, cum sic operis Lincolniensis recensionem, quae saeculo XIII exeunte et XIV ineunte apud Universitatem Parisiacam in usu erat, cognoscamus. De classe NaDb (Matr. 6142, Vat. Urb. lat. 1325, Med. D. 103. Sup.). Cum codice Na quadam longinqua similitudine coniuncti sunt in initio Libri Ethicorum (in qua parte codex Db deest) codices Matr. 6442, Vat. Urb. lat. 1325, Med. D. 103. Sup., ut ex variis lectionibus quae sequuntur sat apparebit : 142.19-20 complectitur utique] inv. NaMatr.Urb.Med. 143.16-17 enim est] inv. Matr. Urb.Med. (Montispr.) 144.1 plurimis] pluribus NaMatr.Med. (StTc, pauci) 144.12 fortassis] fortasse NaMatr.Urb.Med.(StTcCc) 145.13 paciuntur Sardanapalo] inv. Matr.Urb.Med. (Monae. 4147) 147.2 die­ ta] dicta Matr.Urb.Med. 147.9 exercitativa] exercitiva NaMatr.Med. (FhRkKsStOk) 147.IÓ ipso] illo NaMatr.Med. 148.9 sunt] om. Na Matr.Urb.Med. (Rk) 149.10 enim] autem Matr.Urb. (Ff) 149.11 est finis] inv. NaMatr. Urb. 150-3 ti1] om- NaMatr.Med. (Audom. 598, pauci) I5I.24 exquirere] inquirere NaMatr. 151.25 doctrine + sive methodo (in textu) NaMatr. 152.13 et] om. NaMatr. (Fh.Audom.598, pauci) 152.18 be­ ne utique] inv. NaMatr.Med. (Zagr.) Codici autem Na propius accedit codex Db. Nam in libris VII-VIII (in particulis quas habet Db) communes habent lectiones has : 284.21 persequens delectationum] inv. 296.10 tristitia] tristitie (cum Rf) 302.li sint] sunt (cum OqSt1 R) 303.5 e*1] om. 304.8 dicunt] ducunt 309.2 in talibus] + autem 310.24 et2] om. 311.17 et1] ut (cum Kt UeOk) 312.1 etairum] etarium (cum KtUe, primo Rk) 312.17 eranistarum]-tarium 313.13 Tirannis] Tirannus (Ty-) (cum FflP.IAR) 314.1 po­ litic] politice (cum Ff, LZR) 314.18 autem] om. 315.2 urbanitatum] -tem (cum Eo, primo Kt, L2R) 315.19 et] om. 315.20 utique] uti 317.10 utique] autem utique (autem it) 317.21 est] om. 317.22 qui] que (cum KsYtBq) 318.12 filii] om. 318.27 sola vel maxime] ma­ xime vel sola 320.7 igitur] om. 320.14 beneficis] -ciis (cum KtUeOk, Ff\ Paris. 6458, LZR) Ex exemplari ergo neglegentius scripto pendere videntur codices NaDb, ex quo effectum est ut cum L^R saepius consen­ tirent, sed non nisi casu, cum in hiis tantum variis lectionibus CLXXX ETHICA NICOMACHEA consentiant quae amanuensium incuria in textum inrepere facile poterant. De classe StTc. Cum codices StTc coniunctissimos esse iam H.P.F. Mercken ostenderit, satis habeo ad eorum adfinitatem illustrandam lectiones quas in initio Libri Ethicorum communes habent hic conligere : 142.30 similiter] simpliciter 143.17 ex] om. Si : in suppi. Tc 144.1 plu­ rimis] pluribus {cum NaMatr.Med., paucis) 144.12 fortassis] fortasse {cum NaMatr.Urb.Med., Cc) 145.12 qui] om.. 145.13 Sardanapalo] -f- vel sic. Sorciuntur — Sardanapalo in textu StTc, Se, Paris. 6458 {qui tamen pro « vel sic » hab. « alia littera sic ») : ante (12) Adipiscuntur KtUeOk : marg. FfKsKv, Eton. 129, St [bis hab. St, in textu et in marg.) 146.17 autem] enim 146 .20 ad] om. cum Paris. 6458, Ff1, Med. D. 103. Sup. (nec non multis cod. re­ censionis Rp) 148.3 persequimur] persecuntur 148.18-19 non utique inv. (cum Med. A. 204. Inf.) 149.21 eligibilibus] -bilius {cum Monae. 4147, paucis) 150.4 natura] naturale 151.24 subiectam] om. Ex lectionibus communibus quas per totum Librum Ethico­ rum habent StTc, has tantum insigniores commemorare placet : 168.23 gaudium + brivaldiam {cf. adn. ad loc.) 325.19-20 vel studioso ministrandum ; et benefactori reddendum graciam magis] om.. StTc ; in St, f. 163ra, versus 7 ab ima pagina sic se habet : « autem amico magis vel amico dan»; in Tc, f. i89vb-i9ora, loco verborum omissorum, in textum inserta est Roberti Grosseteste Notula (vide adn. ad 326.4-5 et 5) : «autem amico magis [+ dacio superextendit — prebeneficiando] vel amico dandum » ; cum in St haec Notula adposita sit in margine exteriore f. i63rb, ex hoc ostenditur codi­ cem Tc non a codice St descriptum esse, sed a quodam codice in quo Notula contra versus 325.1 9-20 posita erat, et in quo forsitan librarius verba omissa in margine etiam supplevisset : librarius codicis Tc in signis interpretandis, quibus adnotationes marginales ad textum referebantur, erravit. Cum codicem Tc neglegentius scriptum esse iure meritoque contenderit H.P.F. Mercken, addendum ergo est codicem Tc non a codice St exscriptum esse, cum praesertim codex St menda propria habeat quae non habet codex Tc, sed utrumque ex uno atque eodem exemplari pendere, mediis tamen interpositis, quod maxime patet ex hoc quod codex St antiquiore translatione aliquantulum contaminatus est (vide supra, pp. cxxxiv-cxxxv), codex autem Tc codice quodam recensionis L2R, ut videtur, cuius contaminationis exempla adieram : 208.21 da erranti L1 {etiam St) : in al’ dare tanti Tc in al’ communius communis Tc 318.4 communius] TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA CLXXXI Ex quibus conici potest medium exemplar, a quo codex Tc exscriptus est, adnotationes habuisse quae varias lectiones indicabant, praemissis verbis : « In alia » (supple « littera », vel «translatione»), quarum prior (208.21) falsa lectio est recensionis L2R, quas adnotationes librarius qui codicem Tc conscripsit in textum perperam inseruit. Quae ergo ratio inter codices StTc intercedat, ostendit forma : De classe KtUeOk (Laud. 432'n'). Ad adfinitatem codicum KtUeOk nec non Laudunensis 432 illustrandam, lectiones quas communes habent in initio Libri Ethicorum infra conlegi : 142.18 autem] om. KtUeOk, Monae. 4147 tarum KtUeOk 145.1 in] et KtUe, Laud. 144.23 auditurum] audi­ 145-4 autem dicamus] inv. vel existimare KtUeOk 145.5 vite] om. KtUeOk, Laud. estimare] vel existimare esti­ mate KtUeOk, Laud. 145.12-13 Adipiscuntur — Sardanapalo] Vel sic: Sorciuntur — Sardanapalo pvaem. KtUeOk : Adipiscuntur autem racionem propter multos eorum qui in potestate sunt similia {primo inv.) paciuntur Sardanapalo Laud. 145.14 Qui autem] Quia KtUe : quia autem Ok : quia igitur Laud. 145.22 hos] hoc Kt, Laud. : obsc. Ue 146.8 quamvis], quam KtUeOk 147.2 dieta] deita KtUe 147.8 in2] et KtUeOk, Laud. 148.3 enim] autem KtUeOk, Laud., Monae. 4147 quid] om. KtUeOk, Laud., Monae. 4147 148.10 commune quid secundum unam ideam] ideam unam secundum commune quid Kt : unam ideam commune quid secundum Ue : secundum commune quid unam ydeam Ok 148.29 quid] qui KtOk : qui*1 [an d see.m. ?) Ue 149.27 etJ om- KtUeOk, Laud., Pal. 1117, Vat. 2104, Vig. 150.9 felicitatem] facilitatem KtUe150.19 est] et KtUeOk, Audom. 598 150.21 tectoris] 4- et UeOk 150.29 equo] e converso KtUe, Urb. 222, L2 150.31 hoc1] om. KtUeOk, Laud. 151-5 et2] om. KtUeOk, Laud. 151.15 paucum] pactum KtUe, Flor. Laur. 89 sup. 44 152.19 et1] om. KtUe, Laud. 153.2 enim] om. KtUeOk, Laud. se­ cundum ipsam] ipsam UeOk, Laud.1 : ipsa Kt, Laud.2 Differt] Differet KtUeOk 153.6 autem] + et KtUeOk 153.8 non optimi et] et non optimi KtUeOk : et non optimi et Laud., Paris. Ars. 699 153.1/ Multis] Multois (o exp.) Ue : Multos Ok Fusius sane de codicum KtUeOk cognatione tractavit H.P.F. Mercken ; at ego potius conicerim omnes ex uno atque eodem exemplari pendere, sed KtUe proxime, cum ab ipso exemplari ETHICA NICOMACHEA CLXXXII descripti sint, Ok vero et Laud. 432 non nisi mediis interiectis, ex quo effectum est ut menda archetypi saepius tollerent, sed etiam saepius ex contrario menda propria adderent. Kl Vi De classe Ff, Montispr. Quoniam codicum Ff et Montisprandonensis adfinitas in principio Libri Ethicorum clare non apparet, ad eam illustrandam lectiones quas in initio libri VIII communes habent hic conlegi : 298.12 inopia] + enim 298.15 bonas acciones] inv. 298.19 Videbit autem] Videbitque 299-7 Polyphiliaque] Philophiliaque (cum Ks : Philiphiliaque Ut) 299.19 simile2] similem 300.2 amicicie est] inv. 300-4 magis et minus] et minus et magis 300.5 autem de ipsis] de hiis autem Forte autem utique de ipsis fiet manifestum] De hiis utique forte autem manifestum fiet 300-7 esse] est 300.10 ipsis bonum] bonum ipsis bonum autem] om. (cum Cw) 300.17 illorum boni] inv. enim] autem 300.23 illorum aliquis] inv. 300.28 autem.] tamen hec post ad invicem 301.15 sint] sunt (cum LZR) 301.20 autem tales] inv. 301.21 sunt delectabiles neque] delectabiles sunt neque Ff : delecta­ biles neque sunt Montispr. 301.22-23 sunt delectabiles] inv. 301.23 spem habent boni] spem boni habent Ff : boni spem habent Montispr. 301.24 esse videtur] inv. 301.25 enim] post isti Ff : om. Montispr. 302.8 illo­ rum] eorum 302.10 igitur] ergo 302.11 simpliciter bonus inv. 302.22 autem] tamen 303.3 utrique appareat] inv. 303.16 quidem enim] inv. 304.1 amicos post ad invicem 304.5 credere in hiis] in hiis credere 304.5 utique post (6) facere 304.12 primo] primum et2] om. 304.13 quod enim] inv. 304.15 neque] 4- autem 304.21 quod enim] inv. 304.23 autem post in virtutibus 304.20 autem1] quidem 304.29 utique] siquidem 305.13 quidem post et eligibile 306.7 qui­ dem fiunt] inv. 306.12 esse videntur] inv. 306.15 multas simul] inv. 306.20 placere contingit] inv. 306.22 ab] om. 307.1 sustineret] susti­ net 307.4 potestatibus] potentatibus 307.6 autem] enim (cum Kt) 307.17 et2] om. 307.20 quidem enim] inv. Haec de codicum Ff et Montisprandonensis (qui ceteroqui deteriores esse videntur) cognatione sufficiant. Sed addendum est cum codicibus Ff et Montispr. longinqua quadam simi­ litudine coniunctum esse codicem Ks, qui cum eis in libro VIII communes lectiones habet has : 299.7 Polyphiliaque] Philophiliaque (Philiphiliaque Ut) 317.23 pro­ ximiores] familiariores KsFf2 : familiari Ff1 : familiaritates Montispr. (vide TRANSE. LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA CLXXXIII Ps.-Aspasii comm, a Roberto Grosseteste translatum, ed. Stinissen, p. 77, 61) 319.26 conferri] 4- autem 321.7 ex eodem] eiusdem Ks, lFfx, Montispr. : eisdem IFf2 (vide Ps.-Aspasii comm, a Roberto translatum, ed. Stinissen, p. 87,67). 318.2 in] om. Hanc etiam variam lectionem codicum KsFf, Montispr. adnotare liceat : 341.n Ks1 Ff Montispr. non non non ut ut ut querere querere multum multum ut non non multum multum querere querem (ut exp., non2 in ut corr. Ks2) In 317.23 coniciendum esse videtur exemplar trium codicum variam lectionem commentarii supra versum compendiose familiari- habuisse : « proximiores ». Veri simile ergo videtur esse tres codices ex uno atque eodem exemplari pendere, quod exemplar quidam vir doctus adnotaverat, sed Ff et Montispr. medio interposito. De classe Vat. Pal. lat. 1017, Vat. lat. 2101'n , Vigorn. F. 63mPauca postremo dicenda sunt de quibusdam codicibus qui recensionem L1 (sine commentariis) habere videntur, sed ali­ quantulum adulteratam, hi sunt codices Vaticanus Pal. lat. 1017, Vaticanus lat. 2104, f. 1-8, et Vigorniensis F.63, f. i-35r (nec non quodam modo codex Luneburgensis, qui tamen recensione Rp et in primo libro Ethica nova contaminatus est, vide supra, p. cxvi, adn. 1). Lectiones ergo huius classis in initio libri fere sunt hae (codex Luneburgensis has lectiones non habet nisi diserte addatur) : 141.5 autem] om. 141.8 quedam post videtur esse 141.io sunt fines] inv. 141.14 victoria] -rie 1017, Vig. 141.18 modum] ordinem '141.19 que] + sunt (cum Lun., Ok, L2R) 142.31 in conditis] 4- rebus I43.16 politice post non est auditor invenís] inv. 143.18 existens] 4- et incontinens 143.21 iuvenilis] -lem (cum Lun.) 143.25 demon­ strandum] 4- est 144.1 plurimis] pluribus (cum Lun., Na etc., StTc,pc.) 144.2 autem] om. 1017, Vig. (Paris. Ars. 699) 144-7 ipse] 4- homo 1017, Vig. enim] om. (cum Lun., pc.) 144.12 igitur] om. 144.22 est ante 21 incipiendum : om. Lun. 144.23 auditurum sufficienter] inv. (cum Lun.) 144.28 optimus] dicit quod ille qui omnia scit a se ipso est op­ timus (cum Lun.) 145.8 enim sunt] enim vite sunt : enim sunt vite Lun. Zagr. 145.13 similia] similiter (cum Montispr.) 145.16 autem] enim 145.25 mala] 4- autem 146.3 contemplativa] 4- seu specula­ tiva in textu (cum FfSt) 146.7 aliquis utique] inv. (cum Se, TpYü, pc.) 146.8 autem] enim (cum Lun. Kx) 146.14 autem utique] itaque utique CLXXXIV ETHICA NICOMACHEA 146.16 sanctum prehonorare] prehonorare sanctum est (cum Lun. : est s.l. 1017) 146.21 autem] + est (cum Lun., L1 2R) 146.23 hoc assimulatur] hec assi­ mulantur (cum L2R) 147.8 autem] enim (cum Lun., Rp) 147.13 esse magis] -inv. 1017, Vig. 147.14 diuturnius] + magis (cum Lun. : 4- est magis 2104) 147.16 autem] enim (cum Lun.) 148.11 qualiter utique] inv. (cum Lun., Audom. 598) 148.20 melius esse] inv. 148.26 inqui­ rentes] + omnes derelinquunt cognitionem ipsius] cog. ipsius boni derelin­ quunt (-quent 2104) 149.1 igitur] ergo (cum Audom. 598) 149.7 cuius gracia] inv. (cum Lun., Audom. 598, L2R) 149.8 quidem ante in medicinali (cum Med.D.103.Sup.) 149.9 autem1] om. autem2] vero 149.n ope­ ratorum omnium] inv. (cum Lun., Med.D.103.Sup.) 149.13 pervenit] -niet (cum Lun., Audom. 598, Med. D. 103. Sup., pc.) 149.16 optimus] opis 1017, Vig. 149.20 et] est 1017, Vig. : est. et 2104 149.25 voluptatem] -tes 149.26 enim] om. 1017, Vig. 150.9 Tale autem] Talem ergo 2104, Vig., Lun. : Talem vero 1017 De Libro episcopi. Certis auctoribus comperimus Robertum Grosseteste « libros suos omnes conventui fratrum Minorum Oxoniae in testamento » legavisse, quos saeculo XIV et XV se propriis oculis vidisse adseverant complures viri docti, ante quam saeculo XV exeunte vel XVI ineunte « furto ab ipsis Franciscanis, huc illuc ex prae­ scripto commigrantibus (aut ut verius loquar) vagantibus » sublati sunt L Inter quos fuisse quoddam exemplar Libri Ethi­ corum, cum commentariis Graecis a Roberto translatis et propriis Notulis Lincolniensibus, a quibusdam amanuensibus compertum habemus, cum ab eis laudatur quidam « Liber episcopi », quem ipsum codicem fuisse quem Robertus Gros­ seteste sua manu conscripserat et quem, post eius mortem, in libraria conventus Oxoniensis fratrum Minorum omnes videre poterant, iure ac merito coniecit S.H. Thomson 2. Primo ergo adfertur « Liber episcopi » ad ipsius Libri Ethicorum a Roberto translati verba restituenda a librario Anglico qui in 1 Ci. A. G. Little, The Grey Friars in Oxford, Oxford 1892, pp. 57-62 ; L. Baur, Die philosophischen Werke des Robert Grosseteste, Bischofs von Lincoln (« Beitrâge zur Gesch. d. Philos, d. Mittelalters » IX), Munster i.W. 1912, pp. 3*4* ; A. Pelzer, Études d’histoire littéraire sur la scolastique médiévale (« Philo­ sophes médiévaux» VIII), Louvain-Paris 1964, pp. 168-171; R. W. Hunt, The Library of Robert Grosseteste (y Robert Grosseteste Scholar and Bishop. Essays in Commemoration of the Seventh Centenary of his Death » ed. by D. A. Callus, Oxford 1955), pp. 121-145, praecipue pp. 135-138. 2 S. H. Thomson, The « Notule» of Grosseteste on the Nicomachean Ethics («Proceedings of the British Academy» XIX, 1933, pp. 195-218), praecipue pp. 204, 208 cum adn. 2, 213 ; Id., The Writings of Robert Grosseteste Bishop of Lincoln 1235-1253, Cambridge 1940, pp. 69 et 86. TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA CLXXXV marginibus codicis Eo Notulas Lincolnienses adposuit (qui alius esse videtur ac librarius qui Aristotelis textum cum com­ mentariis scripsit, quamquam uterque eiusdem aetatis sunt). Cum enim in 234.2 pro veris Roberti verbis « Dicitur enim » prior librarius in textu incuria scripsisset (f. 6grb) : « Sistitur enim », librarius alter mendosum verbum « Sistitur » expunxit et in margine exteriore adnotavit : « In libro Episcopi : Dicitur enim ». Adfertur etiam Liber episcopi ad commentariorum verba restituenda, et a duobus quidem librariis. Adfertur enim primo a librario Anglico qui in codice Oq Notulas Lincolnienses adposuit (qui alius est ac librarius qui textum et commentaria scripsit, sed eiusdem aetatis). Cum enim in initio commentarii Anonymi in librum quintum (in 29ai7), pro vero Roberti verbo quod habent ceteri codices « habitum » (= '¿ip.v, Comm, in Ar. Graeca, t. XX, p. 206,14), prior librarius perperam « habentium » scrip­ sisset (f. 83ra), alter in margine adnotavit : « In libro episcopi : habituum », mendum et ipse committens, sed tolerabilius (« habituum » etiam habet Ut1). Adfertur denique Liber episcopi ad verba commentarii Eustratii a Roberto translati restituenda ab eodem ipso librario codicis Eo quem ad Aristotelis textum eum adferre superius vidimus. Nam ultima verba commentarii in VI, 39^5-17, in plerisque codicibus haec sunt : «Circa contingencia autem habentes {scii, habitus), vere quidem et ipsi enunciare et sillogizare habent ; subiectorum quidem ipsis natura, sui ipsius instabilitate, e contrario accidit ipsis quandoque ad eam, que secundum pru­ denciara et artem, veritatem ». His autem commentarii a se ipso translati verbis, propriam adnexuit notulam Robertus, quam habent in margine codices CwFh KsSt : « Ordina sic : natura subiectorum ipsis, scilicet habitibus, cadit quandoque ipsis habitibus in contrarium ad eam, que secundum prudenciam et artem, veritatem ». Librarius autem qui in codice Eo Notulas Lincolnienses adposuit haec scripsit (f. io6va in margine exteriore) : « In libro episcopi, sic : in contrarium cadit ipsis. Unde secundum ipsum ordina sic : natura — veritatem » {ut supra}. Adde quod in ipso commentario, pro verbis « e contrario accidit » quae habent ceteri codices, habent codices Ks et Montispr., StTc : « in contrarium cadit », sed librarius codicis St pro CIXXXVI ETHICA NICOMACHEA « in » primo scripserat « e », quod expunxit et supra scripsit « in ». Ex quibus omnibus coniciendum videtur omnium codicum archetypum « e contrario accidit » habuisse, quod mendum esse videtur pro veris Roberti verbis « in contrarium cadit » (= ávmrÍTTTei), quae vera verba ex Libro episcopi restituerunt quidam librarii, alii tacite (is qui exemplar codicum StTc et is qui exemplar codicum KsFf Montispr. confecerunt, sed uterque in margine vel supra versum, unde effectum est ut codex St primo « e » scriberet, et correctionem in textum codices Ks Montispr., sed non Ff, insererent), librarius autem codicis Eo alter, auctore nominato : hic erat ille, quem in libraria conventus fratrum Minorum Oxoniensis evolverat, « Liber episcopi ». Stemma codicum recensionis L1 TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 3. De CLXXXVII TRANSLATIONIBUS ANTIQUIORIBUS a Roberto recognitis. Antiquiores Libri Ethicorum translationes Robertum Grosse­ teste cognovisse semperque in promptu habuisse constat, nec desunt argumenta cur confiteamur eum non de integro verba Graeca Libri Ethicorum transtulisse, sed tantum translationes an­ tiquiores ad fidem quorundam codicum Graecorum retractavisse. Ipse enim Robertus non cunctatus est profiteri se in manibus habuisse libros eorum qui ante eum Librum Ethicorum trans­ tulerant. In prima namque Notula quam ad prooemium com­ mentarii Eustratii a se translati adposuit, scripsit : « Politeia dicitur a polis, quod est civitas. Pro quo nomine translatores ponunt hoc nomen urbanitas vel civilitas » : re vera verbo « civilitas » usus est translationis Antiquissimae interpres, nomine autem « urbanitas » interpres translationis Antiquioris (cf. supra, p. cxxxiii). In prima denique Notula quam ad textum Aristotelis adposuit, se in manibus habuisse Ethicam novam profitetur Robertus dum scripsit : « In greco habetur Omnis ars et omnis methodus. Nos autem pro hoc nomine methodus posuimus hoc nomen doctrina, quia alii ante nos sic transtulerunt » (cf. 141.2224). Similiter in Notula ad lib. II, 7, 07330, se in manibus ha­ buisse Ethicae veteris complura exemplaria profitetur : « ... in aliquibus libris latinis invenimus sic : universales sermones inaniores seu vaniores sunt » (172.35-36 ; cf. 15.17-18). In Notula tandem quam ad V,2, 2ga32, adposuit, profiteri videtur se in manibus habuisse translationis Antiquioris librum quintum, hodie perditum : « Hoc nomen autem pleonectes consueverunt transferre in hoc nomen avarus, sicut et nos hic fecimus ». Quod autem translationibus antiquioribus quas in manibus habebat, Robertus non quasi adminiculis non necessariis interim usus est, sed quasi fundo super quo proprium opus exstruxit, iam ostendunt verba quae communia cum translationibus antiquioribus translatio Lincolniensis habet : plura enim sunt quam quae casu convenire potuerint. Sed multa argumenta confirmant Robertum translationes antiquiores retractavisse, sedulo sane, non tamen ita funditus ut earum multa verba intacta non retineret. Quod primo comprobatur eo quod non nullis in locis librorum I-III verba latina quae translatio Lincolniensis communia CLXXXVIII ETHICA NICOMACHEA habet cum translationibus antiquioribus variis lectionibus respondent codicis, codicis 0b simillimi, quo usi erant interpretes Ethicae novae et Ethicae veteris, sed quem Robertus Grosseteste in manibus non habuisse videtur. Nam in Notula quam ad II, 7, 07a30 adposuit, Robertus adseverat : « littera graeca in exempla­ ribus antiquis que inspeximus habet koinoteri per oi diptongon... et non kenoteri per e nudum» (172.37-38) ; atqui codex Ob habet Keviórepoi, quod etiam habebat codex quo usus est interpres Ethicae veteris ; patet ergo Robertum nullum codicem classis codicis 0b hic vidisse, sed tantum, ut infra patebit (p. cxlvi), duos codices quorum unus erat classis codicis Nb, alter classis codicis Pb. Veri simile ergo est codices Graecos quibus Robertus usus est lectiones proprias codicis quo usi sunt veteres interpretes non habuisse, verbaque Latina veterum transla­ tionum his lectionibus Graecis respondentia non nisi neglegentia Robertum retinuisse, quia ea ad normam suorum codicum corrigere oblitus est. Cuius rei exempla haec adferam : 150.25 hec omnia (9?t>3-2 ravra Travra ObMb) NL : ravra om. Lb : inv. cett. 151.15 utique (g8aig St) Ob) NL : 8è LbKbPbMb : 8¿ Kal NbP2 153.8 in (ggaj ¿y Mb) NL : om. cett. 154.12 per2 (ggbr SiàvOb, sec.m.Lb} VL : ov Kb : om. cett. 197.ig Huic (i8ai6 tovtcu Ob, sec.m.Lb) VL : tovtcov cett. 198.19 quedam quibusdam (i8bi4 cviá rtatv Ob) VL : ¿víois arra eicriv Pb : evia jraaiv cett. Non de integro Robertum verba Graeca Libri Ethicorum transtulisse confirmant denique varia verba Latina quibus ad unum atque idem verbum Graecum reddendum usus est : saepius enim non de suo, sed ex alieno verba mutavit, quia alia verba, quibus alii interpretes usi erant, inconsulte, immo praeter suam consuetudinem, retinuit : aíperós desiderabilis Nhg4ai5 ; eligibilis NLgyasrie),33,1)15 ; voluntarius VLroai2,b4 (desiderabilis L 2, eligibilis £45). atp€op.ai volo VLi3ai8 (volo V 4, corr. eligo L 2, desidero L 2 ; volo L 1 ; opto N 2 ; desidero L 7 ; eligo NL 6, VL 6, L 32). ¿KoXaaca incontinencia VLi4a28 ¿incontinencia V 9, cerr. intemperancia L 9 ; intemperancia L 11). <3.KÓXa6,27 r-i' N ?). ayunos sine tristicia VLiga2g (4- L 2) ; non tristis NL52bi5 (+ L 2). áp.t8T]s bestialis ^^95hi9 (H- L 1) servilis L 3- TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA CLXXXIX ¿vSpcîos virilis *’J-oibl4 (fortis 7VL i, VL 48, L 11). airofiatva> advenio NL97b3 ( — L 1) ; evenio VLi’b9anáXavats usus VLi8a3Q (fruicio L 1, lucrum L 1, voluptas L 1). av^ai? augmentum VLo3ai6 (augmentum V 1, corr. augmentado L 1 ; augmentacio L 3). ^ovXevriKÓs consiliabilis XLi3an (consiliativus L 5). yeAoîo? derisibilis NLoibi9 (— L 1) ; derisorius VLioa28 ; ridiculus VLiobi3 iia2çNL55b’9 (+ L 6). yvá>pip.os cognitus NL95b2,4, notus VLogb3> cognitus VLi5ai (—cognitus L 3, notus L 2), yovets parentes îîL97b9, patres NLooa2t>,3o, parentes VLioab NL48a3i {-rparentes L 18). Set/cw/xi demonstro NLg8bi, ostendo VLnai4 (— L 7 ; ostendo I’, corr. mon­ stro L, naio). 8iaya> dego VLi4a6 (conversor L 3 ; cf. crvvbiá-ya) conversor L 1). SiaTTopecu quero NL9Óan oobi2, inquiro NLoia35 (dubito L 3). Stacra^ea» manifesto NL94bi2, explano NL97a25. ôiï/cpeo/xai redundo NLoibi, pertranseo XLo>bg. èvvap.ts virtus NL94aio,20,b2 (virtus N. virtus seu potencia L 3 ; vis N, corr. potencia L 1 ; viitus V, corr. potencia. L 1 ; potencia VL 4, L 28). €ikÓtüjs decenter NL99b32 O2b7 (convenienter L 5 ; congrue L 1 ; cf. clkcos decens N 1, corr. conveniens L 1 ; — conveniens L 3). inmoror VLioa3i (inmoror N. corr. inmaneo ¿51^7; + inmaneo L 15 ; permaneo N 1, L 1). e/xTTecpta experimentum VL03ai6, experiencia vhi5b4 ibb3,9 (4- L9). moi aliqui VLroa23 (aliqui V, corr. quidam LoSb^i ; quidam NL11, VL (a ioa2ó) 7, L 38). €TTi8ixop.aL recipio NL94b25, suscipio VLO7a8 (suscipio N, corr. recipio L 55bi3). quero NL94bi3, inquiro NL94b24 97a5»7, exquiro NLg8a27, inquiro NI>98a29, quero N1,98b32 00332 (4- quero L 3, requiro L 2). ¿iwrrifjrfi doctrina NL94a7,i8, disciplina NL94a26,28,b4 oobi4 VLi2b7 (dis­ ciplina NV, corr. sciencia L 97a4 i6b5 > doctrina NV, corr. sciencia L96a30,3i o6b8 53b8 ; ars V, corr. disciplina vel sciencia L i2bi ; 4~ sciencia L 48). epáw opto NL99a28, amo NL57a6 (4- L 9 ; concupisco N 3, corr. desidero L 2 ; diligo N 1). spuis cupido VLi6ai3 (amor L in textu i, in Notulis 3). «n amplius NL95b5 95a4»b20 9(^29, adhuc NL97a25, amplius NL97bi6 g8ai8 9965 O2b27 (4-- L90a23, 13) ; adhuc L97b23, VL 26, L 72. çv^aip.ovça8 (civilis N, corr. politicus £o2ai8; civis V, corr. politicus £ I2bi4 ; politicus £ 5) ; — r¡ cix ilis NL94a27,bis 95ai5 (civilis N, corr. politica £ 4 ; civilitas V, corr. politica £ 05a! 2 ; politica £ 13). TTpaKTtKos operativas N, corr. practicus £ 94b4, auctor N, corr. operativus £ 95b22, operativus NLg8a3, operator N, operator seu operativus £ggb3i ooa2 oxb32, operativus VLO4b28 operator VLi4b28 (4- operativus £8, activus £ 7, practicus £ 10). poivq incrementum NL94a23, auxilium NJLg8b6 (4- influxio N 1, influxus N 3, extensio IV 1 ; auxilium £ 1, inclinacio £ 3). aKeirrop,a.i intueor NLg6bi5, scrutor NLg8bg 02a6 VLo3bz8,2g osbig (-f- scru­ tor N49a29, intendo £ 8). avvcpyos cooperator NLg8a24, cooperativus NLggb28, cooperator L77a34. apó8pa vehementer VLna6 igai3 NL5oa2g (4- £ 2) ; valde NL45a2i (4- £ 8). rárraj ordino N;L99b7, pono VLi6a29 (ordino £ 13, precipio £ 1). ráxa- forsitan NL95b3o, forsitan N, corr. forte £g6b35, forte NL97b24, for­ sitan NLooai oia27, forsitan N, corr. forte £ O2a6, forte NL55bi7 (4- forte £ 5). cito N, corr. velociter £ 560.34, cito NL50b3,2g (velociter £ 6). t€kvov filius NL97bio ooa2o, natus V, corr. filius £ ioa6, natus VLi3big, natus N, corr. filius £ 48a3i (+ filius £ 16, natus £ 1). T-qXtKovTos talis NL97a6, tam magnus NLoib7, talis NL56a25 L28bi7. virepTeívcü excedo VLioa25, superextendor VLi6bi6 (4- superextendo £ 1, supertendo £ 1). tp'qfx.i inquio VLi8bn (4- N 4, Vio; dico NL03ai 53b6, VL 8, L 26 ; aio VL 1, ^£¿54)^póvipíos sapiens v’Lo7ai (sapiens N 1 ; prudens NL 1, £ 34). xeípctiv malus VLna3 (+ 1 • deterior NL 2, VL 3, L 12). xajplfa divido NLg6bi4 (4- £2), separo NL57b8 (4- £5). d>aiT€p quasi NL99ai6 ; ut NLoib2i (4- N 3, V 8, L 4 ; cf. sicut V 1) ; quem­ admodum NL 20, Ni, VL 20, £135. Tertio tandem patet Robertum translationes antiquiores retractavisse, quia eum in manifesto correctionis opere plus TRANSE. LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA CXCI quam semel deprehendimus. Initio enim statim primi libri, cum ad verbum Graecum gqab reddendum verbum Lati­ num quo usus erat Ethicae novae interpres retinuisset, — nisi quod pro singulari « existit » (65.9) pluralem numerum « existunt » (141 .11) substituit, quia subiectum rà êpya quod Ethicae novae interpres singulari « opus » reddiderat plurali « opera » reddidit, — aliam tamen interpretationem proposuit : « id est nata sunt », et adnotavit : « Sic enim melius transferretur secundum pro­ prietatem greci sermonis quam existunt» (cf. 141.25-28). Si­ militer in capitulo 2 libri III, ad verbum Graecum ioai2 atperal reddendum verbum Latinum quo usus erat Ethicae veteris interpres « Voluntarie » (23.22) retinuit, sed aliam interpre­ tationem proposuit «seu eligibiles » (180.i), et adnotavit :« Et hec videtur melior littera» (180.34). Quandoque tamen aliam interpretationem quam proponit Robertus non potiorem habet, sed legenti eligendi optionem dat, velut in 141.19 : ad verbum Graecum 94ai5 aiperwrepa reddendum verbum Latinum trans­ lationis Antiquioris « desiderabiliores » (65.18) retinuit, aliamque interpretationem « seu eligibiliores » proposuit, sed adnotavit : « Verbum enim grecum potest in utrumque transferri » (141.29 ; vide etiam infra, p. ccxl). Quae animadvertisse multum ad rectam translationis Lin­ colniensis aestimationem interest : saepius enim vera Roberti verba quaerenda sunt non in textu, ubi Robertus veterum translationum verba retinuit, sed supra versus vel in margine, ubi Robertus suam interpretationem proposuit, velut : vel totaliter 144.23 universaliter (cf. 168.24 seu maxime 145.26 plurimum 146.3 181.20 184.1,5 146.15 familiaria sive curam seu cura 155.2 studium {cf. 206.29 studio) seu methodo 151.25 doctrine 159.3 virtutum 155.14 operatores {cf. 155.18 159.19) .i. politicus {cf. 160.27 161.3) seu intendimus seu intentio vel pugnant 153.17 adversantur sive operativos seu potentiarum sive scienciis 157.1 disciplinis 199.22, 25) seu speculacionis contemplativa {cf. 164.24 contemplacionis) seu propria sive species 146.13 ideas 172.14 seu speculativa 160.5 perscrutacio (scrutacio N ; cf. 164.25 scrutamur) 160.1 civilis seu auditivum 162.9 audibile seu Dividitur 162.11 Determinatur {cf. 196.28) Quandoque Robertus translationem antiquiorem primo leviter, deinde funditus retractat, velut in 98b3O awtySós ¿orí : convel consona cordât N 81.i : concors est L 153.1 (cf. etiam supra, 160.5). Cuius rei insigne exemplum habemus in 145.12-13, ubi vera Roberti interpretatio ea est quam in margine postremo adposuit : ETHICA NICOMACHEA CXCII tamen gloriam, autem racionem, autem racione, quia multi » » propter multos N L Adipiscuntur » Sorciuntur N L magistratuum similia paciuntur Sardanapalo eorum qui in potestate sunt » » » eorum qui in potestate sunt » pati » Rarius Robertus suam interpretationem in textu posuit, et veterem supra versus, velut : .¡.idea 148.5 species vel subfigurare 151.17 figuraliter dicere seu continuissime 157.3 maxime continue seu discreto 169.26 divisibili Rarius etiam duas interpretationes posuit, quae utraeque suae seu temperati seu temperanciam • sunt, velut 161.26 sobrii (cf. 162.15), 162.14 sobrietatem. Quoniam Robertum translationes antiquiores retractavisse patet, hoc etiam addendum est quod veterum interpretationum non nisi codices deteriores Robertus in manibus habuisse videtur, quorum falsas lectiones non nullis in locis corrigere neglexit. In primo enim libro hae translationis Lincolniensis lectiones nihil aliud quam falsae lectiones codicum deteriorum Ethicae novae esse videntur : 2V 65.17 utique IV (plerique) : itaque IV (KcKfKpQxLyQl), L 141.18 N 68,2 fit: om. N (QnQz), L 143.23 N 68.9 summum operacionum : operacionum summum N (Kf, ir ; cf. opositum summum Qr) : operatorum sum­ mum L 143.30 (recte operatorum corr. L, sed verborum ordinem non restituit) N 68.17 autem2 : om. N (KcKrQyWq), L 144.8 IV 68.20 bona A' (QwKcKp) : boni N(MyRh) : bonum N (cett.), L144.ii N69.16 excessimus IV (VqQv1 AwKfMyRhPfQmQrQxQy) : recessimus N (Qw) : decessimus N (Kr) : discessi­ mus N (cett.), L 145.4 N IS.? puta N (VqQvAwLo) : utputa N (plerique), L 149.15 IV 76.6 ad propatoras et propagines N (scr.) ; ad propinquos N (plerique) ; ad parentes et propinquos L 150.6 (ad parentes recte suppi. L, sed verbum propinquos perperam retinuit) IV 78.4 generi N (QvPl) : gracia IV (VqQiQy) : generis IV (plerique} : om. IV (AwDyQl), L 151-4 1V79.ii puta IV (VqQvQiQoKrPlQnQrQy) : utputa N (cett.), L 152.2 N 81.5 puta N (ple­ rique) : utputa IV (QpYmQwDyKcKfKkLoPfQqPzWqQz), L 153.6 (cf. L 153.14 154.14) IV 84.16 alium nullum N (plerique) : inv. N (Qi ; cf. nullum animum Pz), L I55.25 IV 85.5 extra iam IV (plerique) : inv. N (MyRhQrQz), L 156.2 IV 89.14 non2 N (QvQoQzQpKjKrMyPtQiQnQzWo) : om. N(cett.), L 158.24 N 90.20 existimabat N (plerique) : existimat IV (Lo), L 159.17 IV91.ii ita utique N (plerique) : inv. N (QjQnWq), L 159.29 Mirum non est Robertum Grosseteste Ethicae novae non nisi deteriorem codicem in manibus habuisse, cuius omnes fere codices deteriores sunt ; Ethicae autem veteris hodieque exstant optimae notae codices AyOs, quaerendum est ergo habueritne TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA CXCIII in manibus Robertus quendam illius notae codicem. Primo ergo horum codicum proprium est duplices interpretationes veteris interpretis servavisse ; quas utrum cognoverit Robertus necne, haud facile dictu est. Non nullis enim in locis translatio Lincolniensis non illam lectionem habet quam Ethica vetus habet in textu, sed illam quam codices optimae notae supra versus proponebant, velut : V 5.5 consuetudinal! : + vel morali s.I. Ay, in textu QjQnQpYm : morali L 163 6 V5.i8 actus : + operaciones s.l. Ay : + per operaciones s.l. Os, in textu post actus plerique'. operaciones L 163.18 V 5.21 accepimus: + vel habuimus s.l. Os : habuimus in textu pro accepimus Kf : habuimus L 163 .20 V 5.21 agentes vel operantes Os : operantes AyYg : agentes cett. : operantes L 163.21 F7.19 obscuris: inmanifestis s.l. Os : inmanifestis L 165.16 V IO.9 facientes : 4- vel operantes s.l. Os : operantes L 167.22 V 10.10 faciunt : 4- vel operantur s.l. Os : operantur L 167.23 13.23 con" suetudinalem : + vel moralem s.l. Os : moralem L 170.17 V 16.18 microprepia : 4- parvificencia s.l. AyOsQh, in textu KjPtQz : parvificencia L 173.19 V 19.16 adversantur : 4- opponuntur 5.I. Ay : opponuntur L 175.23 V 20.13 dif­ finiuntur : 4- vel determinantur s.l. Os : determinantur in textu 4- seu diffiniun­ tur s.l. vel in marg. L 176.16 Quae tamen quaestionem non decernunt, cum omnia haec Ethicae veteris verba suo Marte corrigere potuerit Robertus etsi duplices interpretationes veteris interpretis non cognovit. Sed certe compluribus in locis interpretationem quam in textu habebat Ethica vetus retinuit, alia interpretatione neglecta, velut : V 6.13 docentis : 4- vel doctoris s.l. Os : doctoris Ay (tactoris Yg] : docen­ te L 164.li V 6.22 quales: 4- qualitativos s.l. AyOs : quales L 164.20 V 7.4 quales : 4 qualitative s.l. AyOs : quales L 165.2 V 7.27 voluptatem : 4- (vel) delectacionem s.l. AyOs, in textu pro voluptatem Pt : voluptate L 165.24 V 9.22 ire : + vel furori s.l. AyOs : ire L 167.12 V 14.9 dirigere : 4- vel directum facere s.l. Os : dirigere L 171.2 V 19.18 minus : 4- vel parvum s.l. Ay : minus L 176.1 Accedit quod non nullis in locis translatio Lincolniensis lectiones varias quorundam codicum Ethicae veteris habet, velut : V 5.12 eum loco V(OsQh, plerique) : ante quis V(pauci) : post quis V(AyKdKi), L 163.12 F5.I2 assuescet V (AyYgOsQh, multi) : assuescat V (multi dett.), L 163.12 V 6.23 sequuntur V (Ay, multi) : sequentur V (OsQh, multi), L 164.20 F8.18 quidem enim voluptatem V (OsQh, pauci) : voluptatem enim V (Ay, multi) : voluptatem quidem enim L 166.n V 10.12 Vel V (Ay VgQhQfQv), L 167.25 : set (plerique ; cf. Vel sci Ay : Sol Os) V 10.14 erit V (OsQh, plerique) : om. V (Ayf L 167.26 V 12.13 quidem V (AyYgOsQh, multi) : om. V (BzOcKmOa, multi), L 169.12 V 14.4 indigencia AyYg, s.l. Os : ETHICA NICOMACHEA CXCIV defeccio OsQh, plerique : defectus DyKjOaPtQjQpYmQr, L 170.25 I®-1 V (AyOsQhQjQs) : om. V (celt.), L174.16 FI8.18 adulator V(AyYgOsQkQy) : blanditor vel adulator V (KjQjQl) : blanditor(um) V (cett.) : blanditor -j- s.l. seu adulator L 175.4 F19.I nequaquam V (plerique) : + verecundatur V(QiQw RhQzWqQk*Qy*), L 175.10 F20.20 extremum V (plerique) : extremorum V (DyLoKjPzQnQwQz), L 176.23 F21.23 ipsos + s.l. nos V (AyOs) : ipsos V (Qh, multi) : nos ipsos V (KcKjLoMyRhNoOaPtQjQkQyQmQnQpYmQsQw), L 177.20 V22.4 forsan V(AyOsQh, pauci) : forsitan V(Qe, multi), L 177.2g V22.16 facillime V(plerique) : facile V(OaPtQnQs, facilem Bz), L 178.11 Veri similius tandem videtur Robertum Ethicae veteris in manibus habuisse quendam, aut potius quosdam codices dete­ riores, nam ipse Robertus complures Ethicae veteris libros se inspexisse affirmat (cf. 172.35). Difficilius postremo dictu est, utrum Robertus in manibus habuerit translationem Antiquiorem librorum IV-X. Ethicam saltem Borghesianam cognovisse et retractavisse videtur, quam forsitan designaverit dum varias verbi r¡8ovr/ significationes adnotavit : « Hoc nomen grecum lydon?; significat communiter voluptatem et delectacionem et leticiam » (I49.34-35) i nam ad verbum Graecum r¡8ovri reddendum saepius usi sunt verbo «voluptas» Ethica nova (NT'L 7, Nb 4, VL6, Lio), verbo « delectacio » Ethica vetus (VL 30, V 4, NbL 18, L 180) ; verbum autem « leticia » proprium est Ethicae Borghesianae (Nh 6). Ethi­ cam Borghesianam Robertum retractavisse confirmant verba quae ab ea mutuatus esse videtur (cf. supra, pp. clxxxviii-cxc, s.v. aXviTOS, yeXoîos, yoveís, épáa), Xíav, papTVpéaj, aó8pa, rayéais, . Ceteras autem translationis Antiquioris librorum IV-X partes, et eas etiam quae hodie perditae sunt, Robertum cognovisse quaedam argumenta quodam modo significant. Nam, praeter­ quam ipse Robertus de translatione libri V locutus esse videtur (cf. supra, p. clxxxvh), translatio Lincolniensis quaedam inter­ pretationis Antiquioris vestigia servavisse videtur. Quaedam enim verba translationis Antiquioris propria neglegentia reti­ nuisse videtur, velut « histrio » (211.10) et « honoracio » (313.24 i de his duobus verbis, cf. supra, pp. cxxxiv-cxxxv), quibus addi potest verbum « luxuriosus » (cf. supra, p. clxxxviii, s.v. á/cóAaaros). Quaedam vero translationis Antiquioris verba in textu retenta supra versus more suo correxisse videtur, velut : seu omnino 203.13 multum (2oa2i irá™, quod redditur verbis : valde V 4 (corr. inultum L], N1* 2 [corr. omnino L] ; multum Nn 1 [corr. omnino L], VL 2, L 1, 1 [corr. omseu cura nino L] ; omnino L 13) 206.29 studio (cf. supra, p. cxci) seu dativi 207.4 datores TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA seu magnifice seu preciosissimum 209.IÓ honoratissimum 210.8 decenter CXCV seu eligibilia 213.22 desiderabilia seu eligens 220.17 desiderans (cf. supra, p. cxci, nec non 170.9, ubi tamen utraque verba seu adulatores seu politia 226.23) seu habitiva 215.21 blanditores (cf. 175.4) sunt Roberti) 262.6 urbanitate 226.21 habencia (cf. seu mente 263.23 intellectu Pauciores sane sunt hae duplices interpretationes in libris IV-X quam in libris I-HI, sed forsitan quia progrediente opere Robertus sibi magis fisus est et verba eorum qui ante eum Librum Ethi­ corum transtulerant saepius tacite correxit. Quae cum ita sint, controversiam dirimere non ausim : tutius est candide fateri nos nescire utrum partes translationis Antiquioris librorum IV-X perditas Robertus cognoverit necne. a 4. De codicibus Graecis Roberto Grosseteste usurpatis. Complures ad veteres interpretationes Ethicorum Nico­ macheorum recognoscendas codices Graecos Robertum Grosse­ teste adhibuisse, ex ipsius verbis patet, cum in propriis quas textui adnexuit Notulis identidem complurium codicum Grae­ corum testimonium diserte adierat. Planissime enim, ad quandaiji variam lectionem Graecam quam translationis Antiquissimae verba Latina supponebant reiciendam, eam adseverat « in exemplaribus antiquis que inspeximus » non haberi (172.37) ; varias etiam lectiones « in diversis codicibus » haberi alibi dicit (I95.35) i saepius variam lectionem laudat quam habent « quidam libri» (203.33-37), «diversi libri» (237.38-40), «alius fiber» (156.35 193.38 239.36 259.35), « alia littera » (qua voce alia translatio eiusdem verbi Graeci significari potest, sed etiam varia lectio alterius codicis Graeci, velut 274.39 291.29 329.35,41 333.37), «aliud transcriptum» (293.35 343.37 347.33), «aliud exemplar» (253.36 357.38). Plus quam semel tamen ex ipsis Roberti verbis patet eum, praeter codicem principalem quo utebatur, unum tantum alium codicem Graecum vidisse : cum enim lectionem propriam codex suus principalis haberet, ad lectionem communem comprobandam unum tantum alium librum adfert, quamvis, si duos alios codices inspexisset, hi duo lectionem communem habuissent (cf. 156.35-36 329.35). Quando­ que etiam nullum codicem praeter codicem suum principalem inspexisse videtur Robertus, cum falsam sui codicis lectionem ETHICA NICOMACHEA CXCVI non nisi coniectura correxerit (cf. 346.32-37 353.37-38), aut etiam corrigere noluerit, quamquam « per commentum » veram lectionem cognoverat (cf. 285.35-38). Quod si in memoria habuerimus veteres translationes, quarum interpretes et ipsi uno minimum codice Graeco usi erant, recognovisse Robertum, sperandum est nos trium minimum codicum lectiones in trans­ latione Lincolniensi inventuros, sed unius codicis lectiones plures esse, illius videlicet quem Robertus principalem habuit. Quod re vera evenit. Cum autem in singulis libris alia et alia sit codicum Graecorum in classes distributio, de singulis etiam investigandum est qui sint codices quos Robertus ad veteres translationes recogno­ scendas adhibitus est. Si ergo in libro I eas tantum partes scrutati erimus quas proprias habet Robertus, verba Latina inveniemus habere Robertum quae verbis Graecis respondent codicum : L» 30 O» 15 A'” 26 Pb 24 N» 18 M» 24 P2 16 Praeterea, proprias lectiones codicis LB habet Robertus novem (gqaS 95a23,27 9623 98622,29 99^2,15,18), compluribus tamen in locis lec­ tiones proprias codicis L6 non habet (velut 94614,26 95224,66 g6a23,32 g8b8). Lectiones autem proprias codicis Kb habet Robertus bis (ggagq O2ai9), codicis Pb bis (g6a23 O2a23), codicis Mb quater (97big oobiy oibi8 O3a3). Ex quibus conligi potest Robertum duobus codicibus usum esse, quorum principalis codicis Lb erat similior, secundarius vero erat classis Rb-PbM1’. In partibus autem quas Robertus cum Ethica nova communes habet, translationis Lincolniensis verba Latina verbis Graecis codicis Ob fere respondent, ut supra ostendi (pp. xcvn-c, clxxxviii). In summa ergo translatio Lincolniensis libri I verba habet trium codicum : Ob, Lb et Kb. In libro II, in partibus Roberto propriis, verba Latina habemus quae verbis Graecis respondent codicum : 7V» 35 P2 35 PB 29 Kb 28 Lb n Mb 28 Ob 7 Insuper, lectiones proprias codicum NbP2 quattuor habet Robertus (oqai °5a33 07624 et 0962), lectiones autem proprias codicum K» semel (o3b5) et Mb semel (osa3i-32). In toto ergo libro II, translationis Lincolniensis verba verbis respondere videntur trium codicum Graecorum, modo codicis codicis O1’ simillimi (quo usus erat vetus interpres), modo codicis classis N''P'¿, modo codicis classis PbKbMb (quibus duobus usus est Robertus). In libro III, in partibus Roberto propriis, verba Latina habet Robertus quae verbis Graecis respondent codicum : ■V” 78 P2 74 Lb 55 Mb 52 Pb 51 Kb Ob 31 29 TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA CXCV11 Praeterea, lectiones proprias classis NbP2 habet sex (13a! i jba? i6b24 iybi5 i8a33 I9az8), codicis Lb unam (loaaq), codicis Mb quattuor (ióa23 I?b29 I9b4,io), codicum LbMb unam (i4b2i), codicis Pb duas (lobzi na29), codicis Kb unam (nby), codicum PbKb quattuor (ubi I2ai2,3i I?ai7), Certum ergo habere possumus Robertum Grosseteste quodam codice classis NbP2 praecipue usum esse, veri simile autem videtur esse eum unum minimum alium codicem inspexisse, et hunc quidem codicis Pb similem. In toto ergo libro lectiones habet translatio Lincolniensis codicum Graecorum trium, 0b, Nb et Pb. In libro IV, verba Latina habet translatio Lincolniensis quae respondent verbis Graecis codicum : N» 73 P2 71 Pb 52 Kb 35 0b 41 Lb 44 Mb 52 Insuper, lectiones proprias classis NbP2 habet octo (2obq 2ibz8 22b5 23ag 2jb3O,35 26a3O,brj), solius codicis Nb duas (23^3 25a34), solius codicis P2 unam (22a4) ; classis autem PbKbOb lectiones habet duas (zoa6 '¿qbiyj, codicum PbKb tres (zoazi 22b22 2/b2f?i, solius codicis Pb quattuor (2oa3o cqbcg 28a2,20), solius codicis Ob duas (2ia2 23IJ4) ; classis denique LbMb lectiones habet quinque (2^29,33 22a22 2ja32 28ai6), solius vero codicis Mb quattuor (zoa33 23b!! 24a2y 2yb33, quibus addi potest lectio similior, 2qa3o) ; adde quod duobus in locis lectiones conflatas habet Robertus (2ia25, primo lectionem codicum PbKbOb, secundo lectionem cett. ; 271)24, primo lectionem codicum PbKb, secundo lectionem cett.). In hoc ergo libro trium codicum Grae­ corum lectiones habere videtur translatio Lincolniensis, quorum primus erat classis NbP2, secundus classis PbKbOb et codicis quidem Pb similior, tertius autem classis LbMb et codicis quidem Mb similior ; quoniam autem veri simile est antiquiorem interpretem in hoc libro codice usum esse codicis Mb simili (cf. supra, p. cxxvm), conici potest Robertum ad antiquiorem libri IV translationem recognoscendam duos codices adhi­ buisse, quorum principalis codicis A;'b similis erat, secundarius codicis Pb. In libro V, verba Latina habet translatio Lincolniensis quae verbis Graecis respondent codicum : Ah’ 72 P2 Mb 73 69 0b 53 Lb 42 Pb 42 Kb 30 Insuper, lectiones proprias classis NbP2Mb habet sex (34b24 35ai2-i3,22 35b24 37bi9 38a32), codicum NbP2 unam (35^4), solius codicis V» unam vel duas (37bq), solius codicis Mb novem (2pb24 3oa2i 3iai6,b8, 32a24,bi9 37bi7,22,25) ; codicis 0b lectiones proprias habet quattuor (32ai2 34b/ 38a2,5) ; codicum PbKb lectiones habet tres (3oa23 32b23 33bzo) et solius Pb tres (32b8 33b23~25 34a!?). Trium ergo codicum Graecorum lectiones habet translatio Lincolniensis libri V, similium codicibus 0b et Pb. Cum autem in hoc libro antiquior interpres codice codici simili usus sit (cf. supra, p. cxxvm), conici potest Robertum ad eius verba recognoscenda duos codices Graecos adhibuisse, quorum principalis similis erat codici Nb, secundarius codici 0b. ETHICA NICOMACHEA CXCVIII In libro VI, verba latina habet translatio Lincolniensis quae verbis Graecis respondent codicum : AU> 94 p2 M» 87 42 Pb 62 Kb 37 Lb 45 Ob 43 Insuper, lectiones proprias codicum NbP2 habet undecim (38635 40325,27, by 4ialo,bi7,2i 4237,16,17,30), codicum P2Mb tres (4067,21 43b7), solius codicis A,b quattuor (4065 43ai4 44615,17), P2 unam (39614), Mb unam (41631) ; codicum PbKb lectionem habet unam (44a2), solius codicis Pb unam (39a3&), Kb duas (39a24 43a3) ; classis LbOb lectionem habet unam (45ag), solius autem Lb unam (42a5). Cum autem in hoc libro antiquior interpres codice codici 0b simili usus esse videatur (cf. supra, p. cxxvni), Robertus eius verba correxisse videtur ad normam duorum codicum graecorum, quorum principalis similis erat codici Ah>, secundarius vero codici P». In libro VII, si de partibus quas communes cum Ethica Borghesiana habet Robertus rationem non habeamus, verba Latina habet translatio Lincolniensis quae verbis Graecis respondent codicum : Nb 90 P2 Mb 90 69 Pb 67 Kb 47 Lb 46 Ob 42 Insuper, lectiones proprias classis NbP2Mb habet octo (49633 51325,27,33 5zan 53a3i 54615,21), codicum NbP2 quinque (46a2,b34 47a6,bi5 48630), solius codicis Nb tres (4568 4ga2O,b22), P2 unam (4662), Mb quattuor (45617 48619 52622 53611) ; codicum PbKb lectiones ha6et tres (53a! 5363,24), codicis Pb quattuor vel quinque (46617 47a32 5oa3 53627,28), codicis Kb unam (53a3i) ; lectiones classis LbOb habet quinque (45bi7 47aig,34,bi6 54a33), solius codicis 0» duas (4963 5ia6). Cum in hoc libro antiquior interpres codice codicis Nb simili usus sit (cf. supra, pp. cxi-cxu et cxxvni), ad eius verba recognoscenda Robertus, praeter suum codicem principalem, qui et ipse classis NbP2 erat, duos alios codices inspexisse videtur, quorum unus erat codici Pb similis, alter vero codici 0b. In libro VIII, si de partibus quas communes cum Ethica Borghesiana habet Robertus rationem non habeamus, verba Latina habet translatio Lincolniensis quae verbis Graecis respondent codicum : A'b 102 P2 96 Mb 80 Pb Kb 89 49 0b 47 Lb 74 Insuper, lectiones proprias classis NbP2Mb habet decem (56a7,b32 61632 62ai2,12,36^12,25,2963614), codicum NbP2 unam (62610), solius codicis Nb unam(57a7), Mbtres (62625,32 63610) ; codicum autem PbKb0bLb lectiones habet septem (55ai4 58315,19,621 62a7,bl5 63316), codicum PbKb0b duas (56614 58628), PbKb duas (57635 6362), Pb0b unam (56617), PbLb unam (58614), KbLb unam (5935), solius autem codicis Pb sex (58a! 60324,29,69,16 62625), Lb quinque (5562 5862 59618 6038,17), Kb unam (62623). Cum in hoc libro antiquior interpres codice codicis Nb simili usus sit (cf. supra, pp. cxn-cxiv), Robertus prae- TRANSL. LINCOLNIENSIS : EDITIO MINOR CXCIX ter suum codicem principalem codicis Nb similem duos alios codices inspexisse videtur, unum codicis P,: similem, alterum vero codicis Lb. In libro IX, verba Latina habet translatio Lincolniensis quae verbis Graecis respondent codicum : Nb roo Pb 75 P2 Mb 97 67 Lb 62 Kb 57 0b 41 Insuper, lectiones proprias classis NbP2Mb habet duas (64b24 ójajo), codicum NbP2 octo (64bg 65I326 67327 7035 71^1,13,24,by), solius codicis Mb duas (64b 13 yobaj) ; codicum autem PbKb lectiones habet quattuor (64145(á),b'21 7oai6), solius Pb duas (63b33 671529), solius 7G> duas (6sb7 7oa32) ; classis Lb0b lectionem habet unam (67a24), solius Lb tres (68b2 6gbio 7oa6), solius 0b unam (ôsbç). Trium ergo codicum lectiones habet, similium codicibus !Vb, Pb et Lb. In libro X, in partibus quas habet codex Nb, verba Latina habet translatio Lincolniensis quae verbis Graecis respondent codicum : .Vb P2 90 80 Lb 78 Pb 45 Rh 25 Mb O» 25 33 Pb 24 K12 (13) Mb 19 in partibus autem in quibus Nb deest : P2 38 L» 37 Ob 19 Insuper solius codicis Nb lectionem habet unam (73a8), solius Lb unam (72a22) ; lectiones autem classis PbKbMbOb habet tres (73b2o ygaai 7gbi5), solius Kb unam (8ia22 ; desunt in Kb 15 loci), solius Mb unam (73a23), solius 0b duas (72a26 74ar6). Cum in hoc libro antiquior inter­ pres codice codicis 0b similiore usus esse videatur, ad eius verba reco­ gnoscenda Robertus duos codices Graecos adhibuisse videtur, princi­ palem codicis Nb similem (non tamen mutilatum), secundarium codi­ cis Pb. Quae omnia, ut uno aspectu intueri possint legentes, in forma quae insequitur conlegi : codices veterum transi. V N I II III IV V VI VII VIII IX X Ob 0b Ob Kb Kb M*> Pb 0b Nb Nb 0b codices Roberti principalis secundarius LP TVb yçb ATb Xb Kb Pb Pb ps Ob Pb Pb Pb Pb Pb Ob) (4. Lb) pb) cc ETHICA NICOMACHEA 5. De ipsius Roberti Grosseteste Notulis. Cum Roberti Grosseteste Notulas a S.H. Thomson iam sat exploratas habeamus 1*easque a quodam viro docto mox editum iri magna spes nos teneat, de iis haec pauca tantum dicere sufficiat, quae ad propositum nostrum necessaria sunt. Cum enim in duobus Roberti Notulae fere versentur, in verbis et in rebus, ad nos hae solae pertinent in quibus de verbis Aristo­ telis e Graeco in Latinum convertendis agitur. Quas ab editore Libri Ethicorum a Roberto translati edendas esse duxi, quoniam vel aliam Aristotelis verborum translationem proponunt, qua quorundam codicum (in primis codicis Se) variae lectiones explicantur, vel translationem sic enodant ut sine eis verborum Latinorum Roberti vis saepius intellegi non queat, adeo ut adduci possimus ad ea perperam corrigenda. Has ergo Roberti Notulas (vel Notularum partes) in adno­ tatione aut supra versus laudavimus, ex codicibus praecipue CwFh(Ut), Eo, Ks(Ff), Oq, Na (in principio libri), St, nec non ex codice Cc qui, quemadmodum codex Vigorniensis F.63, quamquam Librum Ethicorum sine commentariis graecis a Roberto translatis habet, nihilo minus multas Roberti notulas, ei saepius ascriptas, in marginibus vel supra versus habet ; codices autem KtUe et exemplar parisiacum Lp Roberti Notulas integras rarius habent, saepius autem varias lectiones habent ex eis excerptas. 1 Vide supra p. clxxxiv, adn. 2. — Cf. etiam quae dixi in S. Thomae de Aquino, Sententia Libri Ethicorum (« Opera omnia iussu Leonis XIII P.M. edita » XLVII, 1), Romae 1969, Praef., pp. 21* (de codice Ff = R6) *; 24* (de codice Oq = O8)*; *25* (de codice Ks = P11) ; 25i*-252* (de codice Eo = Et), ne cum Roberti Notulis confundamus adnotationes e Thomae Sententia depromptas, quod maxime in codice Eo heri posset, cum in eo scriptura librarii qui Roberti Notulas scripsit ad speciem scripturae illius qui adnotationes e Thomae Sententia depromptas adposuit prope accedat ; in codice autem Oq scriptura librarii Anglici qui Notulas Roberti scripsit primo aspectu a scriptura illius qui excerpta e Thomae Sententia adposuit differt, ita ut nullam iustam excusationem habeat J. Dunbabin, Robert Grosseteste as Translator, Transmitter, and Commentator : The ‘ Nicomachean Ethics' («Traditio» XXVIII, 1972, PP- 460-472), quae (p. 468) Roberto ascripsit verba Thomae, Sententia Libri Ethicorum, I 6, 8796 : « Notandum... bonorum ». TRANSL. LINCOLNIENSIS : EDITIO MINOR 6. CCI De translatione Lincolniensi CIRCITER 1246-47 ABSOLUTA. Cum de translationis Lincolniensis aetate dicere rerum scrip­ toris sit potius quam verborum editoris, hoc tantum necesse habeo scribere, quod in his quae de translationis Lincolniensis aetate historici olim scripserunt \ pauca nunc corrigenda sunt, ut huius novi rationem habeamus, quod translationem Anti­ quiorem decem libros Ethicorum Nicomacheorum omnes complexisse iam tandem scimus, etsi librorum IV-X translatio, praeter librorum VII et VIII particulas quae Ethica Borghe­ siana vocantur, omnibus fere ignota remansit ; non nullis ergo in locis saeculi XIII medii scriptores non Lincolniensem, sed Antiquiorem translationem librorum etiam IV-X laudavisse possunt. Qua tamen re nova comprobatur opinio Danielis A. Callus, translationem Lincolniensem non ante annos 1246-47 absolutam et in lucem editam esse 12. C DE TRANSLATIONIS LINCOLNIENSIS EDITIONE MINORE (L2) De recensionis L2 codicibus recensendis. Quoniam Libri Ethicorum textum sine commentariis a Roberto Grosseteste translatis complures codices habent in translatione Lincolniensi, sed in quadam certa recensione quam ex uno atque eodem exemplari pendere patet, hanc recensionem, quae pro quadam Libri Ethicorum a Roberto translati editione minore haberi potest, siglo L2 designamus. Cuius testes quodam modo sunt codices : 1 Vide O. Lottin, op. laud, (supra, p. cx, adn. i) ; H. Dondaine, op. laud, (supra, p. cxxxvn, adn. 3) ; sed praecipue D. A. Callus, The Date of Grosseteste’s Translations and Commentaries on Pseudo-Dionysius and the Nicomachean Ethics («Rech, de théol. anc. et méd. » XIV, 1947, PP- 200-209). 2 Cf. D. A. Callus, op. laud., p. 207 ; Id., Robert Grosseteste as Scholar (« Ro­ bert Grosseteste Scholar and Bishop... », Oxford 1955), p- 64. CCH 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. ri. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. ETHICA NICOMACHEA Qg = Abrincensis, bibl. munie. 222. Audomarensis, bibl. munie. 619. Baltimorensis, bibl. Walter., s.n. (usque ad VIII, 527.10). Berolinensis, bibl. Germ, publ., Lat.F0l.652. Berolinensis, bibl. Germ, publ., Lat.F0l.781. Brugensis, bibl. publ., 203. Hr = Cantabrigiensis (Amer.), bibl. Hofer., Typ233H. Ky = Cracoviensis, bibl. Jagellonicae, 501. Florentinus, bibl. Laur., Ashburnham 1557 (lib. IV-X). Mediolanensis, bibl. Ambr., A.2O4.ini. Monacensis, bibl. publ. Bavaricae, clm.16101. NI = Neapolitanus, bibl. nat., VIII.G.27. Norimbergensis, bibl. munie.. Cent.III.98. Kv = Parisinus, bibl. nat., lat. 12954. Patavinus, bibl. Anton., Scaff.XX,456. Pupiensis, bibl. comm., 14. Rf = Rotomagensis, bibl. munie., I.40. Tirasonensis, bibl. Capit., 71. Tudertinus, bibl. comm., 97 (lib. IV-X). Vaticanus, arch. Basilicae S. Petri, H.53. Ci = Vaticanus, bibl. Apóstol., Chisianus E.VII.225. Ou = Vaticanus, bibl. Apostol., Ottob. lat. 2524. Yt = Vaticanus, bibl. Apostol., Vat. lat. 2995. Yü = Vaticanus, bibl. Apostol., Vat. lat. 2996. Zagrebiensis, bibl. Capit., MR.14. Zwettlensis, bibl. monast., 318. Fabrianensis, bibl. comm., Fragm.B.187 (fragm. libri V). quibus addenda est editio tertia (Venetiis 1481, cum commen­ tario Burlaei) nec non editiones ex ea pendentes (cf. infra, pp. ccxxix-ccxxxi). Quo facilius autem recensio L2 ab aliis secerni possit, duo­ decim primas lectiones huius recensionis infra recensebo : 375.18 omnibus] om. 377.1 est] autem 377.2 Secundum — eru­ ditus] om. (cum Rp2, pr.m. Rp3) 378.ii totaliter] universaliter vel tota­ liter (vel totaliter in textu, cum Ff, KtUeOk Laud. 432, St1) 382.4 Quid] Quoniam 382.i8 hec] aliud 382.20 esse] utique 382.29 uni­ versaliter] om. (cum Rt) 383.20 et pedis] om. 383.26 bovi] homini 384.12 anime] om. (cum Rt) 384.20 habencia (habent L1)] habens Has igitur lectiones omnes ad unam habent codices Rf (prae­ ter tres primas, pro quibus deest Rf), Kv, NI, Baltimorensis (praeter quinque ultimas, pro quibus deest), Ou, Ci, Medio­ lanensis, Qg, Ky, Zwettlensis. Ceteri autem codices harum lectionum habent : ii : Yt, Pupiensis (— omnes, praeter 384.20 «habens»). 10 : Yü (in 383.20, pro « et pedis », suppi. « pedes » ; in 384.12, « anime » suppi., sed post « operacio »). TRANSL. LINCOLNIENSIS : EDITIO MINOR CCIII 9 : Tirasonensis (in 382.4, lectionem conflatam habet « quid quoniam » ; in 377.2 383 .20 384.20, menda correcta sunt ex L1). 8 : Brugensis 203, Monacensis 16101. 7 : Audomarensis 619. 6 : Berolinensis 781, Patavinus 456. 5 : Hr, Zagrebiensis, editio Veneta 1481. Codicis Norimbergensis Cent. III. 98 non vidi nisi imagines luce expressas foliorum 3r-5r (375.4-382.6), in quibus quinque primas lectiones recensionis L2 omnes habet, et foliorum 78v-79r (585.20 ad finem) ; codicis autem Berolinensis 652 imagines foliorum ir-ior (375.4-383.i), in quibus ex 8 lectionibus re­ censionis L2 habet quattuor. De codicibus recensionis L2 in classes distribuendis. Ut autem codices recensionis L2 in classes, quantum fieri potest, distribuam, varias lectiones quas complures huius recen­ sionis codices in initio primi libri (375.4-385.24) habent infra recensebo, et primo lectiones quas communes habent quaedam paria codicum qui inter se coniunctissimi esse videntur. Lectiones igitur communes habent codices Baltimorensis et Ou has : 377.11 multumj post 11-12 utile utique 38O.30 aliud quidj quid aliud quidem 381.7 vel] et 379.16 Ideo] Et ideo 382.24 hec] huiusmodi Codices vero Ci et Mediolanensis has : 377.26 existimaverunt] existimant ut 380.2 utique erit] inv. 380.30 et­ si] et 381.20 cognitionem-|-ydee 381.23 magis miles] inv. 381.24 qui­ dem] om. 382.8 erit] om. 382.14 videtur] videbitur 382.29 et3] om. Quinque lectiones communes habent in initio libri codices Patavinus et Pupiensis (qui coniunctissimi esse videntur usque ad 377.20, postea autem non) : 376.10 disciplinarum] -nis 376.12 eos qui aliarum] et qui aliarum eos 376.21-22 lege sola] inv. 377.8 enim] om. 377.12 demonstrandum-!- sit Sed innumeras lectiones communes habent praesertim codices Audomarensis 619 et Brugensis 203, qui, ut alibi dixix, in uno atque eodem scriptorio ex uno exemplari a librario Gallico 1 Vide S. Thomae de Aquino, Sententia Libri Ethicorum (« Opera omnia... » XLVII, 1) Romae 1969, Praei., pp. 2*, 7*, i4O*-i46*. CCIV ETHICA NICOMACHEA descripti esse videntur ; has tantum exempli gratia adferam : 375-5 Ideo] Et ideo 375.19 illa] alie 376.1 adipiscemur] -centur 376.8 utputa] utpote 377.1 iudicat bene] inv. 377.10 inutilis cognicio] inv. 377,i6 desiderat] -rant 377.18 igitur] om. 377.19 bene] bonum 377,24 ipse + est 377.27 et] est 377.28 causa est] inv. 378-4 lateat] latet 378.13 vel] et 378.15 obediet] obedit 378.16 po­ net] ponens 378.28 et] id est 379.6 est] om. 379.8 enim] igitur 379.15 quis] quidem 379.17 sunt + bona 379.2o forte perscrutari] perscructari (!) forte 379.24 veritatis] virtutis 379.31 erit] esset que­ dam] post in hiis ydea 380.6 bonorum] horum utique una] inv. que­ dam sciencia] inv. Postea lectiones quas habent tres minimum codices recen­ sionis L2 enumerabo (nec non eas quas habent duo codices non coniunctissimi) : 375.4 et2J om. CiPupYilZag, Bev.781 375.7 enimj om. MedAudBrug 375.10 opera] post 9 meliora YtTir 375.11 fiunt] sunt YüHvZagAudBvug, Bev.781, ed. 1481 375.14 virtute + sunt BalOuCiMedTirYü, Bev. 652, Bev. 781 375.18 ipsis] hiis CiMed, ed. 1481 376.10 veroj autem QgPat HrZag 376.14 enim + unum Ky, Bev. 781 et1] om. KvMedTivPup PatHvMon, ed. 1481 376.15 et1] om. BalOuZag AudBvug 376.16 igi­ tur] om. QgKyOuPupPatHvZag 376.25 grosse] crosse CiMedZag 376.26 et2] om. KyNovZwetPupZag, Bev. 652 376.27 estj om. OuPup 377.11 utique] om. QgKyTivPupPatHvZag : autem Bev. 652 377.16 desi­ derat + et BalOuTivMon quid] quod PupPatZagBvug 377.17 quid] quod PupPat, ed. 1481 377.18 plurimis] pluribus CiMedYü : omnibus PupPatHvZag 377.19 vivere autem] inv. OuPupPatHvZag, Bev. 652, 377.23 divicias] deicias NIPat 377.2/ bona] om. CiMedPup ed. 1481 YüBev. 781 378.1 quidem igitur] inv. ZagAudBvug : igitur om. Pat 378.2 vel] ut Rf : aut CiMedHv 378-5 et1] om. PupYüPat 378.n vel (ante totaliter, cf. adn.)] et PupYüMon enim] autem YtQgKyCiMedTiv ZwetPupPat 378.19 existimare] existimare estimare KvQg ; existimare exti­ mare Yt : extimare estimare NI : extimare Pup 378.23 est] om. OuCiMed PupYü 378.28 Qui] Quidam CiPupYüPat2 : Secunda Med 379.7 uti­ que + quis Ci2MedYüZag : quis non loco Tiv, Bev. 652, Ber. 781 (aliquis ex suppi, loco Pat, ed. 1411, non loco Pup) 379.10 plurimum -f- (in textu) seu maxime RfKuNIQgKy : + vel maxime Hv 379.16 etj om. BalOuPatHvZag AudBvug 379.17 fines] finem QgHv aliquis utique] inv. CiMedYü, Bev. 781 379.25 sanctum] secundum RfZwet (cum £p) 380.2 altera] cetera Bev. 652, Bev. 781 380.3 enim] om. YtQgHvZag 380-5 4ue + sunt PupAudBvug etj om. OuPupAudBvug 380.ii est racio] inv. ZwetZagMon 380.14 perpetuum] in pvaem. BalOuMon 380.16 ipso] eo YtZag 380.17 coordinacione] ordinacione CiMedPupAud (cum Ff) 380.18 sit] est BalOuMon 380.24 utique] om. CiMedPatZag, ed. 1481 : ante 23 dupliciter Pup 380.31 bonorum] bona PatHvZag utique aliquis] inv. CiMedTivPupYü, Bev. 781 aliud aliquid] inv. PatZag : aliquid om. AudBvug 381.11 utique] om. YtZag 381.12 et] om. QgKyCiMed TivPupAudBvug, Bev.781, ed. 1481 381.13 quod] quoniam YtCiMedTivPup ZagAudBvug, Bev. 781 381.15 utique] om. PupZag 381.18 quidem] om. ZagAudBvug 381.21 bene] bonum KvQgZwetMon 381.24 est] TRANSL. LINCOLNIENSIS : EDITIO MINOR CCV om. YtNor 382.3 enim1] om. PupZagMon 382.4 -^ut (^’el -L2)] Yt QgNorZwetPatHrMon gracia' om. RfKvNlKyOuYii 382.6 vero1] au­ tem QgPat 382.13 omnino'' omnia QgPatHrZag, Ber. 6-52 382.1/ est om. QgCiMedTirPupYü 382.23 ipsam (ipsa L2)] se ipsa BalOuTir2Zag, Bev. 652 382.24 per] propter YtBalAudBrug, ed. 1481 suspicantes 4et BalOuPat, ed. 1481 382.27 ex per se] expresse XlQgKy : ex se YtZag 382.29 et1] om. QgPatHrZag 383.12 quid'1 quidem OuPupYüZagAudBrug, Ber. 652, ed. 1481 383.13 autem enim PatHrZag 383.16 bonum esse] inv. KvCiMedTirYii, Ber. 781 videtur QgCiMedTirPupYüPatAud BvugMon, Ber. 781, ed. 1481 [cum Rp) : videbitur L1, L2 [cett.), Rt utique' om. QgPatHr : post homini Ky 383.17 opus aliquod' inv. CiMedPup 383.18 quidem et coriarii-1. quidem et coriarii quidem Kv : et coriarii quidem NlAudBrug (quidem om. Pat) 383.23 quidem' om. PatZag 383.26 er­ go (vero L2)] autem PatZag equo] e converso RfKvXI (cum KtUe, Crb. 222) 384.ï utique] itaque KvOu 384-3 racionem OuPupYüPat, Ber. 781, ed. 1481 (cum Rp) : operacionem L1, L2 (cett.), Rt 384.6 huius1] hominis huius OuCiTivYüBrug : hominis PupA ud 384.9 autem2] om. QgHrZag*, Ber. 781 384.17 quidem] om. QgKyOuHr igitur' om. ZwetPup (enim Ber. 781) forte] om. Med^PatAudBvug : post figuraliter Med2Zag 384.19 homi­ nis TirYüPatZagAudBrugMon, ed. 1481 (cum Rp) : omnis Ll,L2 (cett.), Rt 384.26 rectam] rectum YtPupZag 385-3 expetendum! expectendum RfYü AudMon2 : expectandum Mon1 385-7 autem’ om. KvOuYüAud : sunt Med 385.8 autem] om. PatHr 385.9 terminentur] terminandum Qg Mon 385.12 ergo post de ipso PupAudBrug 385.13 enim] om. CiMed Zag 385.16 dicimus] dicemus QgZagAudBrug 385.18 hand om. QgZag 385 .20 et1] om. PatZag 385.23 felicem -|- esse ZagAudBvug fere? om. PatMon Ut ea quae in superioribus dispersa sunt sub uno aspectu ponam, quotiens codices bini congruant in tabula quae sequitur (p. ccvi) conlegi. Etsi codicum classes ex hac tabula sat apparent, tamen hoc addendum est quod paulo post initium (paulo ante finem folii iv) codex Pupiensis classem mutare videtur. Nam in 375.4377.19, varias lectiones habet 15, ex quibus habet codex Pata­ vinus 12, codices vero CiMed, 0 (Ci solus 1, Med solus 1), codex Yü i. Sed in 377.27-385.23 varias lectiones habet codex Pu­ piensis 24, ex quibus habet codex Patavinus 6, codices vero CiMed 12 (Ci solus 1), codex Yü n. Codices etiam AudBvug in initio cum codice Pup non stant, sed quia ipsi correcti sunt, ut infra patebit (pp. ccvn-ccvni). De codicibus contaminatis. Ut enim codices recensionis L2 recte aestimari possint, restat ut recensionem L2 in non nullis codicibus aliis recensionibus contaminatam esse ostendam. CCVI ETHICA NICOMACHEA Edl481 Mon Ber652 Bru g Aud Zag Hr Pat Pup Ber781 Yü Tir Med Ci Ou Bal Zw Qg Ky Nor Yt Nl Kv Rf à « 3 N) 0) o « KJ ft. a, «a© 8 N s 8 o TRANSL. LINCOLNIENSIS : EDITIO MINOR CCVII Praesertim recensione Rp contaminatos esse quosdam codices recensionis L2 ex locis quos infra recensebo patebit : 375.13 vero1 Rp,TirPupMon, Ber. 652, ed. 1481 (pm. Brug) 375.15 frenefactiva Rp, ZwetHrPupAudBrug, Ber.652 375.17 itaque Rp, ZweiPup PatAudBrug, ed. 1481 375.20 operaciones (ipsas om.} Rp, NorZwetAud BrugMon, ed. 1481 376.8 autem (et om.) Rp, ZwetAudBrugMon, ed. 1481 376.li proponente Rp, AudBrugMon, ed. 1481 376.19 querendum (est om.) Rp, PatAudBrugMon 376.29 natura rei Rp, ZwetPupPatHrZagAudBrug Mon, Ber. 652, Ber. 781 377.2 Secundum unumquodque igitur (ergo ZagHr) eruditus L^Rp*, TirZagHr 377.5 de hiis et ex hiis Rp, AudBrugMon, Ber. 781, ed. 1481 (+ sunt Ber. 781) 377.10 fit RpRt, HrZagAudBrug, Ber.652, ed.1481 377. 11-12 utique utile RpRt, AudBrugMon, ed. 1481 377.23 aut1 RpRt, HrZagAudBrugMon, ed. 1481 : et Ber. 781 aliud RpRt, HrZagAud BrugMon, ed. 1481 377.25 autem2 RpRt, ZagBvugMon, Ber. 652, ed. 1481 377.27 hec multa Rp, QgYüZagAudBrugMon, ed. 1481 378.n-i2 Prin­ cipium enim hoc quia + et si hoc appareat sufficienter, nichil opus erit eo quod propter quid RpRt, PatZagAudBrug, Ber.652, ed. 1481 (Principium — sufficienter om. ZagBrug : et si hoc appareat om. ed. 1481 : quiaom. pr.m.Ber. 652 : uti pro quod Zag : aliquid pro quid AudBrug) 378.14-15 qui ipse omnia intellexerit RpRt, ZagAudBrugMon, ed. 1481 (ipse om. Brug, ed. 1481 : omnia om. Mon : qui a se (+ met Tir) ipso omnia intelligit ex N 69.13-14 TirHr : qui omnia intelligit per se Ber. 781 : est qui per se ipsum omnia novit Ber. 652) 378.15 bene Rp, HrZagAudBrug, Ber.652, ed. 1481 379.2 quidem Rp, NorZwetPupZag, Ber.652, ed.1481 : quoddam AudBrug 379.9 et1 Rp, Pad HrZagMon 379.17 utique] om. Rp2,3,i, Ber. 652 379.27 numerum] nu­ merorum RtRp23i, PatHrMon, Ber.652, ed. 1481 379.33 es't Rp.NorZag Mon, Ber. 652, Ber. 781, ed. 1481 380.14 neque quidem RpRt, ZwetPupZag, Ber. 652, ed. 1481 : neque quod AudBrug 381.ri philosophie erit Rp, Mon, Ber. 652, Ber. 781, ed. 1481 382.4 Aut RpRt*, Zag 382.4-5 gracia cuius RpRt, YtQgNorZwetPatHrZagAudBrugMon, Ber.652, ed. 1481 382.13 quo­ niam Rp, RfZwetMon, Ber. 652, Ber. 781, ed. 1481 382.18 hec Rp12S : hoc LlRtRp3 : aliud L2 : hoc aliud Mon 382.29 universaliter Rp, ZagMon, Ber. 781, ed. 1481 : om. L2Rt : omnino L1, Brug1 : universaliter omnino AudBrug2 : si­ militer Ber. 652 383.3-4 solitarium + sufficientem et RpRt*, PatZagAud Brug2, Ber. 781 (et om. Rt, PatAud) : sufficientem solitariam et ed. 1481 Igitur ex 32 lectionibus cum Rp congruentibus quas recensui, habent ed. 1481 23, Brug 22, Aud 21, Mon 21, Zag 18, Ber. 652 15, Ber. 781 9, Zwet 8, Pat 8, Pup 6, Nor 3, Qg 2, Tir 1 (vel 2), Rf 1, Yt i, Yü i, codices vero KvNlKyBalOuCiMed 0. Addendum tamen est codicem Hr ex his lectionibus decem habere, quorum autem una (375.15) casu accidisse potest, una (377.2) ex L1 provenire potuit, octo tandem non ex Rp, sed ex Ethica nova, cum qua Rp hic consentit, provenire videntur (376.29 = N codd.QpYmQo 377.io 377.23 aut1, aliud 378.15 379.9 379.27 382.4-5 = N codd. DyWq) : superius enim ostendi (pp. cxv-cxxviii) codicem Hr translatione Antiquiore contami­ ccvin ETHICA NICOMACHEA natum esse. Infra autem ostendam (pp. ccxxiv-ccxxv) codicem Yü recensione Rt contaminatum esse. Extremum est ut pauca dicam de codicibus recensionis L2 qui recensione L1 aliquantulum contaminati sunt. Cuius conta­ minationis exempla hos locos adieram : 375.24 enim 4- ita L1, YüZag 377.2 Secundum unumquodque igitur eruditus lARp*, TirZagHr (cf. p. ccvn) 379-7 utique + aliquis L1, Pat, ed.1481 : aliquis post hanc Pup 380.14 magis2 + album L1, Pat : album magis Bev. 652 (albius ex N 72.14 781) 381.12 separabiliter] separabile L1, Pat, ed. 1481 382.29 universaliter Rp : om. L2Rt : omnino L1, Brug1 : universaliter omnino AudBrug2 384.20 habencia RpRt : habens Lz : ha­ bent L1, YtTirPup Ad normam ergo cuiusdam codicis recensionis L1 correcti esse videntur codices PatPupZagTirHrAudBrugYü,Ber.652, ed. 1481 (sed codex Yt in 384.20 non nisi casu cum L1 congruere videtur). De recensionis L2 codicibus recte aestimandis. Nunc tandem codices recensionis L2 recte aestimare possu­ mus. Optimae enim notae esse videntur codices RfKvNlYtKyQg, qui omnes lectiones communes classis L2 habent (supra, p. ccii), paucissimas autem lectiones proprias (p. ccvi), neque ulla alia recensione contaminati sunt (pp. ccvii-ccviii). Atque hoc etiam addendum est quod ipsae lectiones variae quas hi codices habent ipsius archetypi esse videntur. Nam in 378. ig lectio « existimare estimare » (quam quodam modo habent codices KvNlYtQg}, et in 379.10 lectio « plurimum seu maxime » (quam habent RfKvNlKyQgHr) e Roberti Notulis, quas in marginibus, supra versum aut etiam in textu habent codices recensionis L1, pro­ veniunt ; in 382.4 verbum « gracia » (quod omittunt RfKvNlKy OuYu) omisisse videtur archetypum, cum non loco a plerisque codicibus recensionum L2R suppletum sit ; in 383.26 lectio « e converso » (e g°), quam habent codices RfKvNl, pro « equo » (eq°) ex archetypi obscura scriptione provenire videtur. Proxime autem ex archetypo pendere videtur codex Rf, qui et omnium codicum recensionis L2 antiquissimus est, cum circa annum 1260 scriptus esse videatur, ceteri vero non nisi uno medio (vel paucis mediis) interposito. Codex in primis Kv, qui secundus a codice Rf esse videtur, non nisi medio inter­ posito ex archetypo pendet, cum plus quam semel insertas in TRANSL. LINCOLNIENSIS : EDITIO MINOR CCIX textu habeat adnotationes quae ex Alberti Lectura depromptae sunt, velut in VII, 54bi7-i8 : « dico autem secundum accidens a delectabilia [sunt ilia que non delectant nisi in quantum medi­ ta cantur et ita (contra A/6.) tristiciam] medicancia » (f. ioir) ; in margine manu posteriore scriptam videmus adnotationem : « hec littera a b deficit in pluribus libris >> ; verba enim quae uncis inclusi sunt Alberti in Lectura (codd. Vat. lat. 722, f. i5ivb ; Cantabr., bibl. Coll. Gonv. et Caii, 510/388, f. n6vb). Cuius contaminationis aliud exemplum invenies in adn. ad 525.6. De recensionis L2 origine et aetate. Pura ergo et incorrupta recensio L2, prout ex his optimae notae codicibus restitui potest, non a quodam viro docto, sed ab indocto librario confecta est, qui a quodam codice recen­ sionis L1, omissis commentariis Graecis a Roberto translatis, Libri Ethicorum textum neglegentius exscripsit : nam recensio L2 a recensione L1 non differt nisi mendis quibus scatet. Hae enim variae lectiones recensionis L2 quas correctiones a quodam viro docto ad normam cuiusdam codicis Graeci factas esse quidam olim suspicati sunt, re vera nihil aliud sunt quam Roberti Notulae in textu inepte insertae, velut in 381.1 pro «species» (eiâo?), quod Robertus habebat in textu (148-5), librarius recensionis L2 substituit « ydea », quod verbum erat translationis Antiquioris (73.12) a Roberto de industria cor­ rectum (cum verbo latino « idea » verbum graecum ¿Sea redderet), sed in quadam Notula conservatum :« id est idea», quam Notulam recensionis L1 codices melioris notae supra versum aut in margine habebant (cf. 148.5 cum adn.), quidam autem deteriores, ut Vindobonensis 2327, in textu post « species ». Quando autem et ubi recensio L2 confecta sit, nescimus. Inter annos 1250 et 1260 veri simile est eam confectam ésse, cum codex Rf circiter 1260 scriptus sit ; forsitan vero in Gallia confecta sit, cum idem codex Rf a librario Gallico exaratus esse videatur ; codex quoque Kv a librario Gallico scriptus esse videtur, sed codices NlYt a librariis Italicis, codices vero KyQg a librariis Anglicis ; postea autem in Italia praesertim recensio L2 pervulgata est, quoniam in Gallia auctoritate praevaluit recensio Parisiaca, de qua nunc agendum est. Stemma codicum recensionis ccx ETHICA NICOMACHEA TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO RECOGNITA CCXI D DE TRANSLATIONIS LINCOLNIENSIS RECENSIONE RECOGNITA (R) Ex anno 1934, quo translationis Lincolniensis recensionem recognitam Aetius Franceschini repperit, nemo est qui igno­ rare possit, Librum Ethicorum a Roberto Grosseteste trans­ latum nescio quem virum doctum recognovisse. Ut autem de hac recensione accuratiora quaedam dicere possimus, ante omnia oportet codices qui eius testes sunt investigare. I. De RECENSIONE PARISIACA («/>)• Plerique autem codices huius recensionis recognitae eam habent in quadam recensione quam Parisiacam vocavi, quia omnes codices qui eam habent ex exemplaribus Parisiacis in pecias partitis pendent. De exemplaribus Parisiacis (Rp1'2'* et Rp3). Quoddam exemplar Libri Ethicorum in 17 pecias partitum apud Universitatem Parisiensem in usu fuisse compertum habe­ mus, cum in numero exemplarium Andreae de Senonis statio­ narii Parisiensis die Martis 25 a februarii 1304 ex Universitatis Statutis taxatorum commemoratum sit1 : « Item in textu ethicorum .xvij. pec. .xij. d. » Quod plus est, quoddam exemplar Libri Ethicorum in 17 pecias partitum hodie quoque exstat Lutetiae Parisiorum in biblio­ theca nationali : hic est codex Parisinus, bibi, nat., lat. 16584, de quo iam pridem nos certiores fecit A. Dondaine 2 ; quod 1 Codd. Vat. Regin. lat. 406, f. 66v ; Londinensis, mus. Britann., Add. 17304, f. io3r ; Vindobonensis, bibi, nat., 7219, p. 399 ; cf. H. Denifle O.P. et Aem. Chatelain, Chartularium Univ. Paris., t. II, Parisiis 1891, p. 107. — De sta­ tutis quibus peciarum usus regebatur, cf. quae dixi loc. laud. (p. ccm, adn. 1), PP- 73*-i54*2 In Bulletin thomiste, 6 (1940-42), pp. 92-93. ETHICA NICOMACHEA CCXII siglo Rp3 designabo. Sed hoc exemplar non nisi quoddam exem­ plar recentius et deterius esse videtur, ante quod aliud antiquius et melius fuisse patet, quod et ipsum in 17 pecias partitum erat, sed paulo breviores vel longiores, quod exemplar, utpote quod duplicatum esset, hoc est e binis peciarum singularum ordinibus constaret, quarum peciarum non nullae tempore progrediente refectae sunt, siglis designabo Rp1 (pro pecia prioris ordinis), Rp2 (pro pecia alterius ordinis) et Rp* (pro pecia refecta). Hi sunt igitur peciarum termini in duobus exem­ plaribus. antiquiore videlicet (.Rp1-2'4) et recentiore {Rp3) : Peciae Rp12i I. 375.4 — 385.25 existere 2. 385.25 dicto — 398.30 terribi­ lia 34- 399.1 Signum — 410.27 aliquid 411.1 In operacionibus — 422.10 virtutis 422.li Est autem — 434.4 Illiberalitas autem 434.4 in dando — 446.2 non oportet 56. 78. 446.2 irascentes — 459.4 iuste 459.4 coniungit2 — 472.3 facere 9* 472.3 modestus — 485.21 su­ perfluos 485.21 enim — 499.1 puta 499.1 dormientem — 512.8 iniustus 512.8 Non enim — 525.20 se 525.20 ipsos — 538.1 delecta­ bile IO. ii. 12. 13- 14. 538.1 et utile — 550.15 autem1 15. 16. 550.15 non — 562.22 Circa1 17- 562.22 se ipsum — 575.17 pravis 575.18 et1 — 588.9 Rp® 375.4 — 386.16 natura 386.17 delectabilia — 399.17 tristicias 399.17 pravi — 4IO.27 aliquid 411.1 In operacionibus — 422.16 operatur 422.17 fortis — 434.19 unde non (sed tin. 434.4-19 deletae sunt) id. id. id. 472.3 modestus — 485.8 ipsis 485.8 Eius — 499.1 puta id. id. id. id. id. 562.22 se ipsum — 576.14 divinis576.14 -simum — 588.9 Licet exempar Rp3 ab exemplari Rp1’2’* aliud sit, at certe ex eo pendet, ex quo effectum est ut terminis peciarum cum eo saepius congrueret (et dedita quidem opera, sicut in pecia 12, in qua 14 ultimae lineae folii 48vb vacant), nec non ut multas varias lectiones communes cum Rp1’2’* haberet, quas tamen correctores iure vel iniuria saepe correxerunt ; ex quibus con­ cludi potest exemplar Rp3 ad normam exemplaris Rp1’2’*, TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO RECOGNITA CCXIII forsitan fraude, confectum esse. Cum tamen duo exemplaria RpW et Rp3 saepissime consentiant, eorum consensus nota Rp postea designatur. De exemplaris antiquioris Rp1’*’* testibus. Exemplaris autem antiquioris Rp1-2-4 testes praecipui sunt codices quos ab ipso proxime descriptos esse demonstrant numeri quibus peciae in marginibus notantur aliaque indicia, velut : Aj = Assisiensis, bibi, comm., 280 : f. çor, in marg. ext., pecia 4a notatur, quam tamen adnotationem glutinator ex parte abscidit : « na

e » ; insuper, in f. 130*; in ima pagina, postquam librarius ultima verba peciae I3ae scripsit : « et delectabile », nec non prima verba peciae 14a® (quae in fine peciae exemplatis praescripta erant) : «et utile talis» (538.1), ut paginam expleret denuo scripsit : « est autem ad parentes amicicia quidem filiis et hominibus ad deos ut ad bonum et superexcellens bene enim f » (537.25-26), quod signo « va ... cat -» delevit. Bq = Basileensis, bibi. Univ., F I 30 : numeri peciarum octies in marginibus exstant (quandoque partim abscisi) ; f. 6gr, in marg. ext. : sa p ; f. 8gr, in marg. ext. : va pea (finit) ; f. 94r, in marg. ext. : vna pea ; f. ç8r, in marg. ext. : vma pea ; f. io6v, in marg. ext. : Xa pea ; f. H4V, in marg. ext. : pea ; f. 131e, in marg. int. : xvia pea ; f. i35r, in marg. int. ; xvna pea. Cf = Cantabrigiensis, bibi. Musei Fitzwill., C.F.M. 14 : numeri peciarum non exstant, sed f. 3rb, post ultimum verbum peciae primae (385.25) « existere. » (punctum finem peciae indicat), librarius, ut columnam expleret, denuo versus 385.23-24 scripsit : « consonat autem racionera et bene vivere et bene operari felicem fere enim bona vita», quae verba signo « va ... cat » delevit; ita f. 3V ab initio peciae secundae « dicto » (385.25) initium capit. Kx : Parisinus, bibi, nat., lat. 17810 : numeri plerarumque peciarum exstant ; f. 3V, in marg. int. : 11a ; f. 7V jn marg. ext. : ma ; f. nr, in marg. int. : iva ; f. i4v, in marg. int. : Va ; f. 22r, in marg. int, : vna ; f. 32v, in marg. ext. : xa ; f. 39v, in marg. int. : xna ; f. 43^ jn marg. ext. : xina ; f. 46v, jn marg. int. : xmia ; f. 5or, in marg. ext. : xva ; f. 53V, Inarg. int. : xvia ; f. 571 in marg. ext. : xvn». Lc = Lipsiensis, bibi. Univ., 1336 : numeri complurium peciarum exstant, velut ; f. 4C, in marg. int. : .11. pec’ ; f. 7V, in marg. ext. : .in. pec’ ; f. iov, in marg. int. : mi pec’ ; f. 14^ in marg. ext. : .v. pec’ ; f. 24r, in marg. ext. : vni pec' ; f. 34r, in marg. int. : xi pec’. Pw = Vaticanus, bibi. Aposto!., Palat, lat. ion : numeri decem peciarum exstant ; f. nr, in marg. ext. : .1111a pea ; f. 22r, in marg. int. : ,vna pea ; f. 29r, in marg. int. : ixa pea ; f. 32V, in marg. ext. : xa pea ; f, 3gr in marg. ext. : xna pea ; f. 42v, in marg. int. : xma pea ; f. 40r, in marg. int. : xini* pea ; f. 491; marg. int. : xva pea ; f. jn marg. ext. : a pea ; f. 55V, in marg. int. : xvna pea. Sh = Plagensis, bibi, monast., 22 Cpl.21 : numeii omnium peciarum exstant ; f. 3V, in marg. int. : finit 1 pe. Incipit 11 ; f. 7*, in marg. ext. : finit 11 pe. Incipit CCXIV ETHICA NICOMACHEA ni ; f. io* in marg. int. : finit ni pe. Incipit un ; f. 14S in marg. ext. : finit ini pe. Incipit v»; f. 17V, in marg. int. : finit v pe. Incipit vi ; f. 2ir, in marg, ext. : finit vi pe. Incipit vu ; f. 24V, in marg. ext. : it vn pe. cipit vni ; f. z8r, in marg. int. : finit vni pe. Incipit lx ; I. 3 Tr, in marg. int. : finit ix pe. Incipit x ; f. 343 in marg. ext. : finit x pe. Incipit xi ; f. 37V, in marg. ext. ; (finiat xi pe. Incipit xvi ; f. 531, in marg, ext. : finit xvi pe. incipit xvn. Tu = Turonensis, bibl. munie., 685 : peciae 9a ad 14s™ numeris notantur : f. 3ir, in summo margine ext. : ixa pea ; f. 35', in summo marg. int. : xa pea (re vera quattuor lin. ante finem f. 34v) ; f. 38v, in marg. int. : xia pea ; f. 42’, in . marg. ext. : XIIa pea ; f. 46?, in marg. ext. : xma pea ; f. 503 in marg. int. : xmia pea, Vk = Vindocinensis, bibi, munie., 105 : numeri novem peciarum exstant : f. igv, in marg. ext. : Va ; f. 24’, in marg. ext. : VIa ; f. 33r, in marg. ext. : vma ; f. 37v, in marg. ext. : IXa ; f. 4obisv, in marg. ext. : Xa ; f. 551, in marg. ext. : XII ; f. 59V, in marg. ext. : a ; f. f>4r, in marg. ext. : x ; f. 73'', in marg. ext. : xvna. Qui codices, quos ab antiquiore exemplari proxime descriptos esse certum scimus, ad illius exemplaris verba stabilienda suffi­ ciunt, ad verba, dico, stabilienda pro singulis peciis peciae prioris ordinis Rp1 et peciae alterius ordinis Rp2, nec non, si quis fuit, peciae refectae Rpi ; tum pro singulis peciis codices reperire poterimus qui e pecia Rp1, vel Rp2 aut Rp1 pendent : alii enim et alii sunt in singulis peciis. De codicibus ab exemplari Rp3 descriptis. Etsi exemplar recentius Rp3 adhuc exstat, nihilo minus neglegi non possunt codices ab eo descripti. Tres enim condi­ ciones fortunasque habuit codex Parisinus, bibi, nat., lat. 16584 ; nam primo, statim ut confectus est, apud quendam stationarium depositus, exemplaris munus iniit ita ut ab eo non nulli codices descripti sint ; secundo, aliquanto post, quaedam eius peciae correctae sunt, et non nulli codices a peciis sic correctis descripti sunt ; tertio tandem, saeculo XIV exeunte, forte postquam exemplarium usus obsolevit, a stationario reiectus, in usu cuiusdam viri docti venit qui non solum in marginibus adno­ tationes e Thomae Sententia depromptas adposuit, sed etiam textum iterum correxit, quae videlicet correctiones nullius sunt momenti cum codex munus exemplaris iam non expleret. Ergo ad tres codicis status (quotiescumque distinguuntur) desi­ gnandos tria sigla adhibui : ad primum statum, pr.m. Rp3 ; TRANSL. LINCOLNIENSIS ; RECENSIO RECOGNITA CCXV ad secundum, corr. Rp3 ; ad tertium autem, quia codex iam exemplar non erat, rec. Kw. Quo autem certius tres codicis gradus distingui possint, cum eo conferendi sunt codices qui ab eo sunt descripti, in primis hi qui ab eo proxime descripti sunt, velut : Jo = Venetus, bibi. S. Marci, 2488 : numeri omnium peciarum (praeter sextam et septimam) exstant : f. 4r, in marg. int. .n.p’ ; f. 7V, in marg. ext. : .in.p* ; f. iov, in marg. int. : .iin.p’ ; f. 13^ ¡n marg. ext. : ,v. p' ; f. 2jv, in marg. int. : .vni. p’ ; f. 27r, in marg. int. : .ix. p’ ; f. 3or, in marg. int. : .x. p’ ; f. 33v, in marg. ext. : .xi. p' ; f. 37* in marg. int. : ,xn. p' ; f. 4Or, in marg. int. : .xm. p’ ; f. 43r, in marg. int. : .xim. p’ ; f. 46*, in marg. ext. : .xv. p’ ; f. 49v, in marg. ext. : .xvi. p’ ; f. 52v, in marg. int. : .xvn. p’. Londinensis, mus. Britann., Harleianus 5004 : numeri omnium peciarum (praeter tertiam et sextam) exstant : f. 5?, in marg. ext. : <11. p>a (exstat tantum littera a, ceteris abscisis) ; f¿i3r, in marg. ext. : pa ; f. I7r in marg. ext. : .v. pa ; f. 24v, in marg. int. : .vn. pa ; f. 28^, in marg. ext. : m. pa ; f. 32r, in marg. ext. : .ix. pa ; f. 35*, in marg. int. : .x. ; f. 39v, in marg. ext. : .xi. pa ; f. 43r, in marg. ext. : .xii. pa ; f. 46v, in marg. int. : .xii. pa {suppi, finit, vel legend, xm) ; f. 5ov, in marg. ext. : ii. pa ; f. 54r, in marg. int. : .xv. pa ; f. 57v, in marg. int. : .xvi. pa ; f. 61^ in marg. ext. : n. pa. Parisinus, bibi, nat., lat. 16090 : codex duabus partibus constat1, quarum prior saltem (f. 6ir-96v) ab exemplari Rp3 proxime descripta est ; numeri exstant peciarum quintae ad nonam : f. 73r, in marg. int. : Va ; f. 75v, in marg. int. : via ; f. 78v, in marg. int. : viia pa ; f. 8iv, in marg. ext. : vni» pa ; f. 84v, in marg. ext. : ixa pa ; pecia decima non notatur, sed scriptura mutatur post verba « Eius autem » (485.8), hoc est post prima verba peciae decimae, quae tamen in fine peciae nonae praescripta erant (f. 87™) ; in f. 93ra, post ultima verba peciae undecimae : « et non iniustus » (512.8), iterantur verba a « racioni manent » etc. (511.13-512.8), haec est ultima columna peciae in Rp3. Pro singulis tamen peciis, si opus fuerit, codices qui e peciis pristinis vel correctis pendent indicabo. De codicibus recensionis Parisiacae in classes distribuendis. In pecia i De recensione Parisiaca peciae primae (Rp) ■ In pecia i, has varias lectiones communes fere habent codices ex exemplaribus Parisiacis pendentes : 375.13 vero1 Rp : autem DRt 375.15 frenefactiva Rp : freni- L2Rt 375.17 itaque Rp : utique LPRt 375.20 operaciones Rp : + ipsas L'¿Rt 376-3 quod quid Rp : quid quidem L2Rt 376.6 Quis Rp : Quas L2Rt 1 Vide S. Thomae de Aquino, Sententia Libri Ethicorum («Opera omnia... » XLVII, 1), Romae 1969, Praef., pp. 25*-26*. CCXVI ETHICA NICOMACHEA 376.8 autem Rp : 4-et L2Rt 376.ii proponente Rp : ponente L2Rt huiusmodi Rp(-Kx) : huius L2Rt 376.23 decrementa Rp : detrimenta L2Rt 376.29 natura rei Rp : rei natura L2Rt 377.1 iudicat Rp autem iudicat L2Rt 377.2 quem Rp : qui L2Rt 377.5 de hiis et ex hiis Rp : ex hiis et de hiis sunt L2Rt 377.io in Rp(-BqSh) : om. L2Rt 377.12 quid Rp ; quidem L2Rt 377.23 aut1 Rp : om. L2Rt 377.27 hec multa Rp : multa hec L2Rt 378.15 bene Rp : om. L2Rt 37^.2. qui­ dem Rp : quid L2Rt 379.g et1 Rp : vel L2Rt 379.i8 Hic Rp : Hec L2Rt 379.30 neque Rp (enim pr.wi. Rp3) : non L2Rt 379-33 est Rp: om. L2Rt 380.8 enim2 Rp : autem L2Rt 380.30 quidem Rp : quid L2Rt 380.31 non Rp : neque L2Rt 381-5 igitur est Rp : est igitur L2Rt 381.li philosophie erit Rp : inv. L2Rt 382.13 quoniam Rp : quod L2Rt 382.23 ipsam Rp : ipsa L2Rt 382.29 universaliter Rp : om. L2Rt : omnino L1 383.14 autem Rp : enim L2Rt 383.16 vi­ detur Rp : videbitur L2Rt 383.23 inquam Rp : unquam L2Rt 384.3 ra’ cionem Rp : operationem L2Rt 384.6 genere Rp : om. L2Rt 384.12 ani­ me L1, Rp : om. L2Rt 384.19 hominis Rp : omnis L2Rt 384.20 et1 Rp : om. L2Rt 385.1 itaque Rp : utique L2Rt que Rp : om. L2Rt 385.3 expectandum Rp : expetendum (-pecten-) L2Rt 385.10 enim Rp : igitur L2Rt 385.21 et1 Rp : om. L2Rt Ex quibus lectionibus eae quas grandioribus litteris scripsi cum Graeco consentiunt et ideo viro docto qui Librum Ethicorum a Roberto trans­ latum retractavit tribui possunt, ceterae autem non nisi librarii menda esse videntur. De pesia prioris ordinis (Rp1). Lectiones quas infra recensebo communes habent codices qui e pecia prioris ordinis pendent ; hi sunt, praeter codicem Pw, codices : Atrebatensis, bibi, munie., 542 ; Florentinus, bibi. Riccard., 113 ; Medio­ lanensis, bibi. Ambr., F.141. Sup. ; Neapolitanus, bibi, nat., VIII.G.25 ; Patavinus, bibi. Univ., 679 ; Vaticanus, bibi. Apóstol., Palat, lat. 1012 ; nec non quodam modo codex Parisinus, bibi, nat., lat. 6459 : 376 .22 non Rp1,2, pr.m.Rp3 : vero non L2RtRp^ 377,2 Secundum unumquodque Certe eruditus Rp1 (ante i Unusquisque primo Pw, Flor, Paris. 6459, loco cett., etiam Pw qui bis verba habet) : Secundum unumquodque igitur eruditus L'Rp1 : om. L2Rp2, pr.m.Rp3 : Secundum ergo unumquodque bene 377.22 manifestarum iudicat in unoquoque eruditus suppi, corr. Rp3 378.27 similia Rp1’2, Rp12 : -torum cett. 378.22 sunt et Rp1 379.12 enumeridiis Rp'*, pr.m.Rp3 : patiuntur LPRtRp*. corr. Rp* corr. Rp3 : enkidiis LPRtRp*, pr.m.Rp3 379.28 aliquid Rp1,2 : ad aliquid 38I.19 decett. 380.Ç exercitative LPRtRp1 : exercitantem 38I.25 autem 4siderare Rp1’2,pr.m.Rp3 : dissonare LtRtRp4, corr.Rp3 383.4 Tale] et Rp1 381.26 unumquemque] unumquodque Rp1, pauci 383-ig est2 Talem Rp1, pauci 383-9 itaque L^RtRp1 '■ utique Rp2,3,i 383.24 ergo + al’ autem AtrebFlorNeap 4- sic Rp1 (+ sic quod Atreb) Patav 383.26 ergo Rp1-2-4 : vero L2RtRp* RtRp3 384.1 utique] ergo Rp1 TA.ec Rp1,2,pr.m.Rp3 : Huius L2RtRp\ corr.Rp3 384.8 opus. Cithariste ... cithariste Rp' opus. Cithariste ... citharizare L2Rt : opus. Citharizare ... ci­ thariste Rp* : opus citharizare. Citharizare ... cithariste Rp3>4 384.26 quidem1 Rp1*3 : quid Rp2»4 : om. L2Rt 385.2 plura] plures Rp1 TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO RECOGNITA CCXVII Quas lectiones codices quos supra enumeravi fere ad unam habent, praeter paucas quae faciliores correctu erant, velut in 377.22 codex Pw « manifestorum » habet, sed forsitan primo habuerit « manifestarum ». De pecia alterius ordinis (Rp2)Praeter lectiones quas communes cum pecia prioris ordinis habuit (cf. supra), pecia alterius ordinis proprias lectiones varias habuisse vi­ detur, quas habent codices qui ex ea pendent, hi sunt BqKxLc, nec non Patavinus, bibi. Univ., 788 ; Rotomagensis, bibi, munie., I.39, et quodam modo codex Vk, qui tamen alicuius posterioris status peciae, iam ali­ quantulum adulteratae, testis esse videtur. 375.21 in dictis] inductis Rp2-34 376.1 sagittatores] satigatores in textu, sagittatores in marg. Rp2 ? (sagittatores satigatores [fat- ?] in textu Lc : sagittatores Kx : satigatores [fat- ?] Bq*VkPatavRotom, Rp3’4 376-4 cuius] c vel c' (= cum vel cui) Rp2'3* 377.2 Secundum — eruditus] om. L2Rp2, pr.m.Rp3 379.17 utique] om. Rp2'3’* 379.27 numerum] numercrum RtRp2-3-* 380.9 exercitative] exercitantem Rp2’3'* 380.18 alius] alicuius Rp2'3’* 381.6 dicuntur] dicunt Rp2,3,4 381.19 quo] qua Rp2'3,4 381.25 eam1] ea Rp2’34 eam2] ea Rp23-4 381.26 medicatur] medi­ cabitur Rp2-3'* 382-3 quidem] quid est Rp2-3-4 383.20 particularum] -rium Rp2-34 384.8 opus. Citharizare ... cithariste Rp2{-Vk) : opus citha­ rizare. Citharizare ... cithariste Vk, Rp3'4 384.11 hecl huius Rp2-3 4 384.26 quidem Rp1’3, Vk : quid Rp2-4 : om. L2Rt De pecia prima exemplaris recentioris Rp3 ex Rp2 pendente. Peciam primam exemplaris recentioris Rp3 ex pecia alterius ordinis exemplaris antiquioris Rp2 pendere patet. Sed, praeter varias lectiones peciae alterius ordinis, varias lectiones proprias habet, et in primo quidem suo statu has habuit, quas habent complures quoque codices, hi sunt : Bononiensis Oceanensis, bibi, munie., no; Cusanus, bibi. Hospitalis, 182 ; Montepessulanus, bibl. facult. medic., H 228 ; Senensis, bibi, comm., L.ni. 17 ; Tolosanus, bibi, munie., 733 ; nec non quodam modo Atrebatensis, bibi, munie., 856 ; Parisinus, bibi. Mazar., 3463 ; Parisinus, Univ., 570, etc. 375.19 et] om. pr.m. Rp’. cett.(praeter Bon), Rp4 377.12 demonstrandum] denumerandum ? pr.m. Rp3, BonMontSen : determinandum Tol : demeriandum ? Cus 379.8 enim] autem pr.m.Rp3, cett.{deest Atreb), Rp4 379.24 et1] in pr.m.Rp3, pr.m.Mont, SenTol{om. Cus, deest Atreb) 379.30 neque] enim Pr.m.Rp3, MontTol(obsc. Sen) 380.1 dyeta] dyata Vk, pr.m.Rp3, SenTol 381.25 Que1] autem pr.m.Rp3, cett.{praeter Univ. 570, deest Atreb) hominis] ipsis pr.m.Rp3, Rp* 382.2 quid] aliquid pr.m.Rp3 382.5 cuius] eius pr.m.Rp3 382-7 operacione] opere racione Vk, pr.m.Rp3, SenTol : opere vel operacione Bon : tempore racione marg.Mazar.3463 382.24 ipsorum] ipsum Pr.m.Rp3, Rp* 383.19 hominis] ipsis pr.m.Rp3, SenTol 384.22 quod deficit] om. Vk, pr.m. Rp3. cett. {praeter Cus) Hoc tamen etiam animadvertendum est codices quos enumeravi ex pr.m.Rp3 non nisi medio interposito pendere, cum varias lectiones com­ munes habeant quas non habet Rp3, velut : CCXVIII ETHICA NICOMACHEA 375.15 alie] aliorum omnes (praeter Sen) 376.22 Talem] Tales BonCus MontTolAtreb, Univ.570 377.13 tanta] talia et praem. BonCus, Univ.570 378.13 autem1] enim BonCusMontSenTol, Univ.570 378.28 operativi] operatur (-rantur) CusMontSenTol 380.17 Speusippus] Specisippus Cus MontSenTol 380.23 hoc] quod BonSenTolAtreb, Univ.570 381.1 se­ cundum] om. BonCusMontSenTolAireb Lectiones pr.m.Rp3 quas supra recensui in secundo exemplaris statu correctae sunt ; has ergo non habent codices qui a corr.Rp3 pendent, quorum praecipui sunt Jo et Parisinus, bibl. nat., lat. 16090 (nec non Audomarensis, bibl. munie., 594 ; Trecensis, bibl. munie., 1340 ; Parisinus bibl. nat., lat. 16086, etc.) ; sed habent varias lectiones quae in Rp3 correctae non sunt, et insuper eas quas corrector in textum introduxit velut : 375.7 sunt] om. Rp3’* 375.8 has] hac Rp3 376.7 usquequo] usquequoque Rp3 376.15 salvare 4- et in marg. corr.Rp3 : in textu Par. 16090,16086, Aud (sed non Jo) 376.22 non pr.m.Rp3 : vero non L2Rt, corr.Rp3, Rp* 377.2 Secundum — eruditus] om. L2Rp2, pr.m.Rp3 : Secundum ergo unumquodque bene iudicat in unoquoque eruditus suppi, in marg. corr. Rp?. in textu omnes supra enumerati 378.5 enim] autem Rp3'* 380.2 Manifestum 4- autem Rp3 (autem exp. rec. Kw ; hab. Jo, Paris. 16090) 380.15 eo quod] quod eo Rp3 380.16 in] et ? Rp3 : et Jo : in Paris. 16090 381.2 omnibus 4" in s.l. corr. Rp3, in textu Jo, Paris. 16090 (exp. rec. Kw) 381.21 omnes] dicimus Rp3’* 382.29 solitariam] solicitariam Rp3 383.1 quis] aliquis corr.Rp3, Jo, Paris.16090 383.8 appositum] oppositum Rp3 (ap- rec.Kw) 383.12 Set] Et Rp3* 383.18 tectoris] textoris corr.Rp3, Jo, Paris.16090 384,17 figuraliter] figurabiliter Rp3, Jo 384.21 arcium] arcicum Rp3, Jo, Paris. 16090 (corr.rec.Kw) 384.25 Et] Erit (ri exp.) Rp3 : Erit Paris. 16090, Tree. 1340 : om. Jo De pecia prima antiquioris exemplaris refecta (Rp*). Denique pecia alterius ordinis exemplaris antiquioris Rp3 refecta esse videtur : pecia nova Rp* ex pecia alterius ordinis Rp3 descripta esse videtur, sed ad normam cuiusdam codicis recensionis L1 correcta ; e qua pecia refecta Rp* pendent codices AjShTu, nec non Berolinensis, bibl. Germ, publ., lat. Fol. 572 ; Cameracensis bibl. munie., 921 ; Erfordiensis bibl. urbicae, Ampl. F.24; Florentinus, bibl. Laur., Gadd. Plut. LXXXIX Sup. 44 ; Parisinus, bibl. Mazar., 3482 ; Parisinus, bibl. nat., lat. 6304, 6307 ; Turonensis, bibl. munie., 743 ; etc. Huius peciae lectiones propriae hae fere sunt : 375.19 et] om. pr.m.Rp3, Rp* 376.22 non Rp1,2, pr.m.Rp3 : vero non LlL2Rt, corr.Rp3, Rp* 377.2 Secundum unumquodque igitur eruditus L1 Rp* : om. IARp2, pr.m.Rp3aliis verbis suppi. Rp*Rt, corr.Rp3 378.27 si­ milia Rp*’2, pr.m.Rp3 ; 4- paciuntur L*L2Rt, corr.Rp3, Rp* 379.1 bonum] onum ? Aj : omnium ShFlorMazar, Paris. 6304 : omni BerolCamer : vnum Tu 379.8 enim] autem pr.m.Rp3, Rp* 379.12 enumeridiis Rp1,2, corr. Rp3 : enkîdiis Ll(UtKt), LARt, pr.m.Rp3, Rp* : enkicliis L1 380.29 persecuntur) persequitur Rp* 381.19 desiderare Rp1’2, pr.m.Rp3 : dissonare TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO RECOGNITA CCXIX corr.Rp3, Rp* 381.21 omn.es] dicimus (dms pro oms) Rp3'* 381.25 homi­ nis] ipsis pr.m.Rp3, Rp* 382.24 ipsorum] ipsum pr.m.Rp3, Rp* 384.1 Hec Rp1 ■2, pr.m.Rp3 : Huius L1L2Ri, corr.Rp3, Rp* 384.8 opus. Cithariste ... cithariste Rp1: opus. Citharizare ... cithariste Rp2 : opus citharizare. Citharizare ... cithariste Vk, Rp3‘* : opus. Cithariste ... citharizare L*L2Rt 384.22 quod deficit L^L^RtRp1’2, corr. Rp3 : om. pr.m.Rp3 : quod decuit Rp* Peciam Rp* cum Rp3 coniunctam esse patet : utraeque ex pecia alterius ordinis Rp2 pendent, sed forsitan ex pecia Rp2 iam aliquantulum correcta (vide praesertim 384.8, ubi iam codex Vk verba perperam correcta habet) nec non iam aliquantulum corrupta (quaedam verba usu oblitterata esse videntur, velut in 379.1). Sed, cum in 377.2 verba omissa in L2Rp2, pr.m.Rp3, quae vir doctus qui librum recognovit aliis verbis suppleverat (« certe » pro « igitur ») quae verba recognita habent RtRp\ ipsis recen­ sionis L1 verbis suppleverit Rp*, patet peciam Rp* ad normam cuiusdam codicis recensionis L1 correctam esse (corrector autem exemplaris Rp3 suo Marte verba omissa supplevit). Quae rationes in prima pecia intercedunt inter diversas pecias exem­ plarium Parisiacorum, in hac forma apparebit : Rp* |______ L_ pr.m.Rp* De codicibus recensionis Parisiacae in classes distribuendis : In pedis 2-17. Cum in peciis 2-17 codicum partitio similiter atque in prima pecia fiat, varias lectiones quae eam confirmant (quas legentes in adnotatione invenire poterunt) hic configere, ne longum sit, neglexi ; sufficit ut animadvertamus peciam Rp* quandoque ex pecia prioris ordinis pendere, quandoque deesse, et praesertim ut perspiciamus in compluribus peciis (10, 11, 13 et 14) peciam prioris ordinis refectam esse ita tamen ut pecia refecta non contaminata sit (praeterquam in pecia 11) et a pecia Rp* dis­ tinguatur : quam peciam refectam Rp'b vocavi (Rp*3- pecia prioris ordinis genuina est). Rationes ergo quae in peciis 2-17 inter pecias exemplarium Parisiacorum intercedunt in formis quae insequuntur sat ap­ parebunt : ccxx ETHICA NICOMACHEA Pecia 2. Rp «pi Rps BqKx PwShTif Rp* AjLcVk Pecia 3. Rp Rps LcPteShTitVk Rp1 AjllqKx Rp* (deesi Ry} Pecia 4. Pecia 5. In exemplari recentiore pecia quinta quae exstat a quodam codice recensionis L1 descripta est (quamquam ad normam cuiusdam codicis recensionis Rp correcta) ; ab hac pecia codex Jo descriptus est. In hac ergo pecia exemplar recentius de numero testium Libri Ethicorum recogniti delendum est. I I (Jo) Pecia 6. Rp Rp1 BqLcVk Rp' AjSh PteTu -J—.—, pr.m.Ry COrr.Ry TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO RECOGNITA CCXXI Pecia 7. Rp Rp1 Rp1 ------------- J----------------- , Rp' Rt/TuVk Rp- Pecia 8. Rp: Rp‘ KxMiTiiVI; I I Rp' Ail'.. pr.m.Rp' (Ju) .vrr.Rp* lAiidom.594) Pecia 9. Rp Kxl.e I '"¡W AjRqC/ Pecia io. Rp Rpla , Pplb pr.in.Rp1 AjSh corr.Rp3------ Pecia ii. Rp Rp11 \ X 'x Rp"> \ J.cik \ Rp‘ C.fl'u /4.V I, Rp11 j-p^cf A}PwSh CCXXII ETHICA NICOMACHEA Pecia 12. BqKxltVt Pecia 13. W AiSh BqKxl 'k Rp> C/Pu Pecia 14. Rp1* LcVk 1‘uShTu Rp* BqKx Rp1 AjC/ Pecia 15. «p’ Wk BqKxLcPwSh . I ''' Rp' AjCf Pecia 16. Rp' BqKxLc RpAjPvShTu Rp‘ Cflk TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO RECOGNITA CCXXHI Pecia 17. Rp* " Aj-B011.Occa11.llO Paris.B.N.lat.6307 Paris.B.N.lat.1169-5 2Jalav.Uiiiv.679 BtKil-cVk I pr.m.Rp* Rp- ■" — cfr^stT" corr.Rp* -■ 2. De recensione Toletana (Rt). Quamquam Libri Ethicorum post Robertum Grosseteste ab anonymo denuo recogniti plerique testes ex exemplaribus Parisiacis Rp1-2-* et Rp3 pendent, at certe de eorum numero excerpendus est eximius codex, qui ad verba Libri Ethicorum retractati recuperanda maximum habet momentum, codicem dico Tp = Toletanus, bibi. Capituli, 47.9. Cum in indice Ebrorum archiepiscopi Toletani anno 1280 Viterbio confecto (cod. Matritensis, bibi, nat., 13022, f. i63r-i66v) codex Tp inscriptione « Ethica et Politica » clare designetur, ante annum 1280 sine dubio scriptus est, non tamen multo ante, cum in AristoteHs verba verba Sententiae Thomae hic iUic inducta sint, velut f. 48™ inter Aristotelis verba V, 37a8-g (472.24), verba Thomae V 15, 113-114, interposita sunt :« set sic habentes hoc facere, neque facile [set ad hoc pervenitur per longam consuetudinem] neque in ipsis » ; similiter in X, 77b3i (578.14), pro «secundum suadentes» habet Tp «secundum symonida. dicentes », quod provenire videtur e verbis Thomae X ii, ii2-113 : « Et fuit hoc dictum Symonidis poete » ; ex quibus conligi potest Thomae verba iam in marginibus cuiusdam apographi a quo Tp descriptus est adposita esse. Cum praeterea eundem clericum codices Toletanos, bibliothecae Capituli, 47.9, 47.10 et 47.11, f. 1-44, scripsisse constet, quorum unus, hic est codex 47.10, Aristotelis Poeticam a Guillelmo de Moerbeke anno 1278 translatam praebet, constetque alterum clericum, hic est Petrus de Bafuinhe, pro archiepiscopo Toletano eiusdem bibliothecae codices 47.11, f. 45-182, 47.12, 95.13, 95-14, 97.1 et 97.2 scripsisse, quorum unus, hic est codex 95.13, anno 1279 CCXXIV ETHICA NICOMACHEA scripsit, veri simile est codicem 47.9 anno 1279 Viterbio scriptum esse. Multum igitur ad Librum Ethicorum ab anonymo post Robertum Grosseteste iterum recognitum recte aestimandum proficit codex Tp : nam Libri Ethicorum recogniti verba quae Rp habet cum eius verbis conlata saepissime corrupta apparent, sed praesertim ipsa a viro docto, qui Librum Ethicorum post Robertum denuo recognovit, verba emendata, in Rp hic illic praetermissa vel corrupta, codex Tp plus quam 70 in locis praebet vel solus vel cum paucis aliis : 384.10 actum] actus Tp 398.20 insensibilis] + quis TpYü 403.22 er­ go est] est ergo Tp 407.8 Et enim in hiis dicitur quidem L1 : Et enim dicitur quidem L2 : Et in hiis enim hic quidem dicitur Rp : Et enim in hiis hic quidem dicitur TpYüHr 412.26 percucient L : percuciant Rp : percutiat Tp 417.9 dicere] -|- quod TpYü, Remensis 863 417.i6 erit] erat Tp 4I8.27 existens] existente TpYü 433.12 Multitudo L: Multitudine Rp : Multitudinem TpYü2 (om. Yü1) 437.24 divinum L1 : om. L2 : demonium Rp daimonium Tp 444.17 quam oportet L1 : om. L2 : et iam Rp : est iam Tp(Yü) 447.18 secundum se ipsum] vel : per se Tp 449.13 Set et maxime L : Maxime autem Tp : Set et maxime autem Rp 449.14 autem 4- et TpYüHr 449.22 conloqutio quedam consona + vel societas quedam prudens marg. Tp 454.1 clavis -f- cleis, hoc est furcula et clavis marg. Tp 456.9 enim L : ergo Tp : enim ergo Rp 459.6 prêter proporciónale] quod praem. TpYü, Yt2, corr.Rp3 460.6-7 ad nocumenti differendam] ad nocu­ mentum differendam in textu TpYü, + In greco ante nocumentum -marg. Tp 460.13 et] et utique Tp 460.23 mesidicosl mesidios TpYt2 463.2 pas­ sus est L : pateretur TpYü, Ytz: om. Rp 463.4 comparata LRp : comparabilia TpYü 463.12 quidem] + opus quod omnia L : -J- indigenda que omnia Tp (indigenda que ante quidem suppi. corr.Rp3, post 463.13 eadem hab. Rp) 464.2 puta L : quale TpYü, Yt2 : om. Rp 464.n ad opus autem L : ad indigendam autem Tp : om.Rp 465.9 qualiter L : quali­ tercumque TpYt2 : om. Rp 465.14 Quales] Secundumpraem.TpYu, Yt2Hr2 467.8 nequaquam equaliter L : forsitan nequaquam Tp : nequaquam forsitan Yu: fortificad nequaquam Rp (forsitan corr.Rp3) 469.18 quidem L : tamen quidem TpYü, corr.Rp3 : quam Rp 471.8 volens] volensque Tp patitur] pacietur TpYü 471.13 hoc prêter L : prefer TpYü'. om. Rp 472.13 Adhuc] + si TpYü, Yt2, corr.Rp3 473.6 potest] poterit TpYü 473.17 hoc autem] propter hoc ( + autem Yü) TpYü 475.8 habitus] + ipse L : + iste Tp2 476.24 ipsi] ipsius TpYt 477.3 appetitus L1 : ap­ petitum L2 : eos qui ... appetitus Tp, corr.Rp3 : eos qui ... appetitum (!) Rp, Yt2 482.14 dispensativos] yconomicos TpYt2 486.14 opponitur L : susceptib­ les vel aptabiles vel attingibiles Tp : attingibiles (+ sunt) Rp 496.28 Uli­ xe] Odisseo TpYt2 497.13 non suasus] suasus Tp,pr.m.Rp3 499.2 et maniam pacientem Tp : et inaniam pacientem Rp : om. L 499.9 nequaquam LRp2ii : nondum Tp, Remensis 863 : om. Rp1>3 499.20 hec + autem TpYt2 500.12 universali LRp2 : universalium loco Tp : universa­ lium non loco Rp13i 506.1 passiones LRp4, corr.Rp3 : orbitates Tp : orbitantes (-tates _Rplb) et passiones Kp1,2, pr.m.Rp3 508.6 irrefrenacio L : prevolacio Rp : prevolacio vel precipicium Tp 513.9 contingit] contingeret TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO RECOGNITA CCXXV [legend. -re) Tp 514.8 deficientis L : indigentis et inperfecti Rp : eius qui cum tristicia Tp 514. n set repleta L : secundum quem repletur Rp : que repletur Tp 516.6 optimum] quod praem. TpYt2 517.ii neces­ sarie] que praem. Tp 518.2 medicine] que praem. TpYt2 519.5 ac" turn LRp* : operacionem Tp : om. Rp1-2’3 523.6 est1] + qui aliquando L : -f- quicumque Tp 524.n secundum quod L : aut Tp : autem Rp1’2'3 : om. Rp3 526.13 ipsi L : iidem Tp, Bonon.Ocean.llO : om. Rp 530.8 opor­ tet] oportebit Tp 531.23 forte L : equaliter Tp : equaliter forte Rp 534.12 malum] perversum Tp, Atreb.856 536.io nequaquam LRp2,4 : mi­ nime Tp, Camer.921 : om. Rp1,3 540.22 assumens L : reportaturus Tp : om. Rp 540.23 Aet LRp2’4 : fiat corr.Rp3 : factum fuit Tp : om. Rp1, pr.m.Rp3 550.13-14 amicicia quidem videtur LRp2-4 : amicabili quidem assimulatur Tp : amicabili quidem assimulatur amicicia quidem videtur Rp1’4 556.23 itaque Rp : igitur Tp : om. L 557.8 vel LRp : quam (4- vel Tp} TpYt 560-5 sufficienter LrRp : sufficientes L2(-Rf)Rp4 : nimis Tp : minus Rp123 560. 12 determinatum LRp4 : determinatorum Tp : determinat Rp1’2’3 (determinatorum in 560.13 perperam Rp1’2’3 nec non Tp) 568.16 ut non ad altera LRp : ut ad altera Tp 582.2 suscipiendum LRp3, corr.Rp3 : suspi­ candum Tp : om. Rp1’2, pr.m.Rp3 Igitur ex 72 lectionibus propriis codicis Tp habet codex Yü (Vaticanus, bibi. Apostol., Vat. lat. 2996) 20, sed has lectiones communes cum Tp habet tantum in libris I-V (20 /39), et prae­ sertim quidem in libro V (13 /24) ; codicem ergo Yü recensione Toletana contaminatum esse videtur in libris I-V. Post codicem Yü quodam modo cum codice Tp coniunctus esse videtur codex Yt (Vat. lat. 2995), sed post correctionem tantum ; nam lectiones codicis Tp habet codex Yt prima manu duas tantum, secunda vero manu 13. Cum Tp etiam aliquantulum in libro V coniunctus est corr.Rp* (qui in hoc libro e 24 lectionibus codicis Tp habet 6). Ceteri autem codices non nisi rarius et forsitan casu cum Tp conveniunt. Ex his conici potest recensionem quam e codice Tp Toletanam vocamus, re vera ab Italia oriundam esse, cum codices TpYüYt omnes in Italia scripti esse videantur. Hoc etiam animadvertendum est, lectiones recensionis Tole­ tanae proprias auctoritate Thomae probari, cuius Sententia plus quam 40 in locis cum eis convenit1. 3. De antiquioribus editionibus in classes distribuendis. Quoniam Libri Ethicorum editiones non nisi recensiones con­ taminatas praebent et ad Aristotelis verba Latina restituenda 1 Vide S. Thomae de Aquino, Sententia Libri Ethicorum («Opera omnia... » XLVII, 1) Romae 1969, Praef., pp. 22O*-22i*. CCXXVI ETHICA NICOMACHEA nullius sunt momenti, eas supra fere neglexi. Pauca tamen dicenda sunt de classibus in quas non nullae editiones distri­ buuntur. De classe Parisiaca. Editionem principem (sine loco neque anno, forsitan Parisiis circa 1476) cum codice Parisino, bibi. S. Genovefae, 257, coniunctissimam esse primo aspectu patebit si capitula, quae communia habent, consideraverimus. Exempli gratia capitula primi libri adieram : Libri primi de quibusdam preambulis ad virtutem Et de felicitate politica sunt capitula xxi. Capitulum primum ostendit quid (quod Ed1) sit bonum quod in hac scientia principaliter intenditur. Capitulum secundum de modo convenienti huic scientie tam ex parte doctor is quam ex parte auditoris [376.18]. Capitulum tertium qualis debet esse auditor huius scientie [377.1] Capitulum quartum quod omnes concordant in nomine finis intenti, sed in re discrepant [377.15] Capitulum quintum quo ordine ratiocinandum est in moralibus [378.4] Capitulum sextum de opinione ponentium (opinionencium Gen) felicitatem in aliquo bonorum manifestorum [378.18] Ca.VII. De opinione ponentium felicitatem in aliquo bono separato [379.20] Capitulum octavum ponit quasdam conditiones (ponit hic Gen) felicitatis quasi omnibus manifestas [382.2] Capitulum nonum investigat diffinitionem felicitatis [383.12] Ca.X. quid diffinita felicitate restat agendum. Et quomodo id agi oporteat (debeat Gen) [384.17] ' Ca.XI. confirmat (conformat Ed1) dicta (bis Gen) aristotilis de felicitate ex comuniter dictis de ipsa [385.12] Capitulum duodecimum divisa sapientum opinione in tres de felicitate ostendit quod prima ponens eam esse (om. Ed1) virtutem in aliquo * : qui ipse omnia intellexerit ex se Ed8 378.15 obediet] obedit (cum AudBrug, Clm.4147) 378.24 pecudum vitam] inv. (4- Ed1) 379-5 Manifestum + est (cum Fp-Qg) 379.6 melior est Gen : inv. edd. 379.16 Ideo] Ideoque (cum Clm.4147) 379.17 existimat] existimabit 379.24 aliterque] specialiterque (4- Ed1) 31^.2^ sanctum 4- est (4- Ed1 ; cum Clm.4147) 379.29 eo quod] est eo quod Gen (cum Clm.4147) : eo est quod edd. 380.2 quod non utique Gen : utique quod non edd. (cum- Clm. 4147) commune 4- bonum (cf. bonum pro commune Qg) 380.8 In2] om. Ed8 380.Q autem1] vero 380.10 autem Gen : 4- et edd. 380.14 bo­ num erit] inv. set2 R : si L2 : sicut Gen, edd. magis2 L2R, Gen : magis album L1 : album magis edd. 380.17 Speusippus (Spen-) Gen, Ed1 : Pseusippus Ed8-8 380.18 igitur Gen : om. edd. 380.2 1 persecuta] prosecuta Ed8-8 380.2g persecuntur] prosequuntur (cum Clm.4147) 380.30 persequimur] prosequemur Gen : prosequimur edd. (cum Clm.4147, pc.) 380.31 aliud aliquid] inv. (cum PatZag, pc.) 381.1 se ipsa 4- bona 381.2 bo­ ni Gen : 4- ipsius edd. 381.24 ita] om. 381.13 ipsum] om. (4- Ed1 ; cum Zag) 38I.25 huius Gen : 4- hominis edd. 382.2 Rursus] Cursum Gen : Vrsum Ed1 : Rursum Ed6-8 382.3 enim1] om. (4- Ed1 ; cum PupZag) 382.18 secundum] propter hec] aliud (cum L2, Clm.4147) 382.23 ip­ sam Rp : ipsa L2Rt : se ipsam Gen : se ipsa edd. 383.2 hoc] de hoc Ed6’8 383.4-5 felicitatem estimamus] estimamus felicitatem Gen : existi­ mamus felicitatem edd. 383./ quod] quoniam (cum Pat) 383.9 eligibilius 4- est itaque LARtRp1, Gen, Ed1-8 : utique L1Rpz'3<41 Ed8 383.18 tec­ toris] textoris (cum Clm.4147, pc.) 383.21 aliquis utique] inv. (cum Pai, pc.) 383.23 quidem] om. (cum PatZag) 383.26 ergo Rp1’2'4 : vero lARtRp8 : au­ tem Gen, edd. (cum PatZag, Rem.863) et bovi] om. Gen : et homini L2, Ed1 : et bovi Ed8-8 384.4 hec videtur] videtur hec (hoc Gen) : vester hec Ed6tec 384.8 quidem] om. 384.9 opus Gen : om. edd. 384.15 ^ta &en> Ed8 : Itaque Ed1-8 paucum] parcum Ed1 384.20 habencia 4- in 384.21 vel] et (cum pc.) 384.26 differenter LzRt, Gen, Ed1 : 4- quidem Rp, Ed8>8 384.27 qua­ le quid 4- est (quale om. Ed8^ïs’^T) 385.4 quoniam] quia 385-7 aliter] et praem. 385.16 corpora] corpus (cum pc.) circa2] et praem. (om. Ed8) 385.20 quidam] quidem (cum RfNl, Clm.16101) 385.21 que2 4- sunt Sic igitur huius classis antiquior testis codex Genovefensis in numerum testium recensionis L2, recensione tamen Rp3 contaminatae, ascribendus esse videtur (et forsitan quodam modo coniunctus sit cum codice Patavino 456 et similibus). Editio vero princeps iam correcta est, ad normam cuiusdam codicis recensionis L1, ut videtur ; nam in 375.24 Post « enim » ex L1 supplevit «ita», et in 380.14 «album», quod L1 habet post « magis2 », ante « magis2 » supplevit. Editio denique sexta ad normam cuiusdam codicis recensionis Rp iterum correcta TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO RECOGNITA CCXXIX est (cf. quae iam dixi p. ccxxvn). Tandem Ed8, haec est editio Fabri Stapulensis, ex Ed6 pendet (vide 378.13 utique ; 383.9 utique ; 384.15 ; 385.16 et om. Ed8 ; in his locis Ed8 cum Ed1 stat, non autem Ed8 ; nec non 378.4 378.10 380.8, ubi menda propria habet Ed8), sed aliqualiter correcta est (vide 378.14 ubi Faber Stapulensis ex R restituit « ipse » et « intellexerit », sed ex Ed8 conservavit « ex se », quae lectio conflata pulchre confirmat Ed8 ex Ed8 pendere et non e converso). Parum ergo in « antiqua traductione » edenda desudavit Faber Stapulensis, qui tamen parvo labore pauca verba Graeca litteris Latinis scripta correxit et in marginibus litteris Graecis scripta adposuit et interpretavit, velut àdXorêrai (!), ¿yKVKÁiov, etc. De classe Veneta. Cum Ed8 (Venetiis 1481, cum commentario Burlaei) inter testes recensionis L2 recensione Rp contaminatae esse iam ostenderim (vide supra, pp. ccii-ccvni), nunc ostendendum est ex ea pendere non nullas editiones Venetas, hae sunt Edir (Venetiis 1500, cum commentario Burlaei), cui addi potest £^nbis (Venetiis 1521), et Ed12 (Venetiis 1505, cum Sententia Thomae). Quo tamen clarius rationes quae inter has editiones intercedunt pateant, lectiones quas communes habent in initio libri infra recensui : 375-7 finium ante quedam 375.n entibus] existentibus 375.19 illa persecuntur] illas prosequuntur £<¿3,11,12 ; illos prosequimur £<¿nt,is 375.22 ip­ sum] se ipsum 375.23 alia] alius Kd3-11 : alias Ed11 : alia £<¿llbls 376.5 prin­ cipalissime] principalis finis Edz (corr. cett.) 376.9 (h)yconomicam + et ccxxx ETHICA NICOMACHEA 376.14 idem est -j- bonum civitatis] civitati 376.27 modo + autem utique modo Ed3 (corr. cett.) dictorum] auditorem E¿llbis 376.28 inqui­ rere] querere 377.1 horum] eorum 377.2 Secundum — erudi­ tus] om. Ed3 : Secundum ergo unumquodque in unoquoque eruditus bene iudicat ex Ed* suppi. Ed11'12 377.6 secutor] sequitur Ed3 (corr. cett.) 377.9 propter] om. Ed3 (suppi, cett.) 377.i6 aliquod] aliquid 377.22 tra­ diderunt] crediderunt 377.24 quidem enim] inv. 377.25 autem1] enim Ed3’11 (autem Eí¿12) 378.1 inanius] inane Ed12 378.10 consue­ tudinibus] consuetudinem Ed3,11 : -ne Eállbis (-nibus Ed12) 378.n-i2 Prin­ cipium— propter quid om. Ed3 : Principium enim hoc (hic Ed11) quia (+ est Etfllbis ; si est pro quia Ed12) sufficienter, nihil opus erit eo quod propter quid e-x Ed* suppi. Edn*llbis’ia 378.14 ipse] om379-4 igitur] autem 379.6 melior est] meliorem Ed3 (corr. cett.) 379.13 in sequentibus post 14 faciemus 379.15 violentus quis] quod violenter Ed3 : quis violenter Ed11-12 379.16 priora] prius Ed11’12 379.17 fines] finis Ed3 : finem Ed11»12 379.21 obvia] ardua Ed12 (cf. perardua Aretinus, Argyropoulos 379.29 eo quod 4- est 379-32 equaliter] equale 380.1 tempus] mora Ed12 (occasio Argyropoulos, sed mora pro dyeta) 380.8 quidem enim] inv. 380.10 Queret] Queritur Ed3 (corr. cett.) 380.n si] sicut Ed11-12 38O.i6 videntur] viderentur Ed3 (corr. cett.) 380.17 Speu­ sippus] Pseusippus Ed3 : Leucippus Ed11 : Speus- Ed12 380.19 propter] semper Ed3 : propter quod Ed11112 380.24 secundum] propter utra­ que] hec 381.7 Sed certe] an certe Ed12 381.14 homini] bonum 381 .20 quamvis auxilium tale] tantum autem auxilium Ed12 (cf. tantam tamen opem Argyropoulos) 381.22 vel] et 382.5 Hoc autem] Hec quidem 382.9 plura] plures plura Ed12 382.12 fines] et praem. 382.13 omnino] omnia 382.23 unumquodque + autem 382.24 Eligimus] + et Ed3>11 : + hec et Ed12 per hec] propter hoc suspicantes + et 383.3-4 solitarium sufficientem et eligibilem] sufficientem solitariam et eligibilem 383.4 nullo + exteriori 383.7 cum minimo bonorum] cum omnino esse putemus bonorum Ed12 (cf. cum minimo bonorum esse putamus Argyropoulos) Patet igitur editionem Ed11 ex Ed? pendere, sed aliquantulum correctam esse, et ad normam quidem editionis (vide 377.2 378.11-12), editionem vero Ed™ ex Ed11 pendere, cum editionis Ed11 menda propria habeat (velut 379.16 380.n) et praecipue correctiones imperfectas (velut 377.2 378.11-12 379.15 379.17 38O.19), sed et ipsam aliquantulum correctam esse, et prae­ sertim ad normam Libri Ethicorum circiter 1457 a Johanne Argyropoulo translati (vide 379.21 380.1 381.20 383-7). Ex Ed™ autem pendet Ed®, in qua tamen fr. Paulinus Turchius pauca correxit, velut in 441.20 pro lectione editionum Ed11.™ « picnocindinos » (-dynos), forsitan a translatione Antiquiore mutuata (vide 101.20), lectionem translationis Lincolniensis restituit « microchindinos », quam habebat et Ed?. Quoniam autem ad normam editionis Ed1 editionem Ed11 correctam esse dixi, restat ut de Ed? pauca dicam : haec editio (Venetiis 1484, cum commentario Averrois) ex Rp3 pendet, TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO RECOGNITA CCXXXI cuius verba religiose conservavit, pauca tamen menda propria habet, quibus ostenditur ex ea proxime pendere Ed10 (Venetiis 1500, cum commentario Geraldi Odonis) et ad eius normam correctam esse Ed11. Exempli gratia haec adieram : 375,8 opera] operata Ed4-10 375.22 utique + enim Ed4-10 377.2 (in adn.) bene iudicat in unoquoque eruditus corv.Rp3 : in unoquoque eruditus be­ ne iudicat tr. Ed4-10,11 377.n desideria + et Edi’w 377.12 demonstran­ dum] de iureiurando Ed4*10 377.17 quid] quidem E^4,10 377.18 igitur] om. Ed4’10 378.1 inanius] inaniter Ed4tW 378.5 quesivit] que sunt E<¿4-10 12 378.11et si hoc appareat] om. Ed4-10’11 378.15 Qui] Quod EiZ4'10 frpn.la (V. 1521) 4. De Libri Ethicorum recogniti notis. Postquam Libri Ethicorum recogniti testes recensiti sunt, eius proprietates discerni possunt, quibus non perspectis, re­ tractationis vis et natura intellegi non potest. Quarum prima est recensionem Parisiacam et recensionem Toletanam in unum Librum Ethicorum recognitum coire, hoc est Librum Ethicorum ab uno atque eodem viro docto recognitum esse, cuius Libri Ethicorum recogniti recensio Parisiaca et recensio Toletana non sunt nisi duo testes ; secunda est virum doctum qui Librum Ethicorum retractavit in manibus non habuisse translationis Lincolniensis recensionem maiorem L1, sed tantum recensionem minorem L2 ; tertia est virum doctum, ut par fuit, correctiones suas supra versus vel in marginibus codicis recensionis L2 quo utebatur adposuisse ; quarta est virum doctum ad recensionem L2 retractandam duos minimum codices Graecos adhibuisse. CCXXXII ETHICA NICOMACHEA De Libro Ethicorum ab uno atque eodem viro docto recognito (R). Quamquam Liber Ethicorum recognitus in duabus recen­ sionibus, Parisiaca (Rp) videlicet et Toletana (Rt), ad nos pervenit, has duas recensiones ab uno atque eodem archetypo pendere constat. Cuius testimonio sunt lectiones communes multae quas habent Rp et Rt, quarum exempli gratia adferam eas quae in pecia prima recensionis Parisiacae habentur : 375-7 videtur RpRt : + esse L1,2 375.21 quoddam RpRt : quiddam E'>2 376-ig querendum RpRt : + est E1-2 377.ro fit RpRt : om. L1'2 377.1112 utique utile RpRt : utile utique L1'2 377.23 aliud RpRt : aliter E1-2 377.25 autem2 RpRt : om. L1'2 378.li totaliter RpRt : universaliter -|- s.l. vel totaliter L1 : universaliter vel totaliter in textu L2 quia RpRt : hoc quia E1’2 378.11-12 et si hoc appareat sufficienter, nichil opus erit eo quod propter quid RpRt : om. L1-2 378.14-15 qui ipse omnia intellexerit Rp Rt : om. L1’2 38O.14 n^que quidem RpRt : quidem neque L1-2 set2 Rp Rt : si L1’2 381.12 et 13 quidem RpRt : quid L1’2 382.4 Aut (autem Tp) RpRt : Vel L1>2 382-4-5 gracia cuius RpRt : cuius gracia L1 : gracia om. L2 383-4-5 sufficientem RpRt : om. L1’2 383.8 bonorum RpRt : bonum E1'2 383.21 utique RpRt : om. L1-2 383.23 utique hoc RpRt : hoc utique L2 : utique hoc utique L1 erit RpRt : sit L1-2 384.3 principalius RpRt : principaliter L1-2 384.20 habencia RpRt : habens L2 : habent L1 385.24 dicta est RpRt : est L1-2 Patet ergo Rp et Rt communes habere non solum lectiones quae cum Graeco vel cum variis lectionibus Graecis consentiunt (quas grandioribus litteris scripsi) et ideo viri docti qui Librum Ethicorum retractavit esse videntur, sed etiam non nulla menda, quae librarii esse videntur qui archetypum R, e quo Rp et Rt pendent, confecit. De recensione L2 Libri Ethicorum recogniti fundamento. Recensione L2 usum esse virum doctum qui Librum Ethicorum recognovit ostendunt innumerae lectiones variae quas communes habent cum codicibus recensionis L2 codices Libri Ethicorum recogniti, ut iam ex tabula quam supra, pp. clxxii-clxxiii, confeci patuit. Illud ergo primum permagni referre arbitror, ut menda recensionis L2, quae vir doctus qui Librum Ethicorum retrac­ tavit non sustulit, pro « correctionibus » de industria factis non habeamus, cum incuriae librarii qui recensionem L2 confecit, non autem operae et curae viri docti qui librum recognovit, tribuenda sint. TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO RECOGNITA CCXXXIII Sed hoc etiam vehementer interest, ut perspiciatur virum doctum plus quam semel non vera Roberti Grosseteste verba Latina, quae correctione non indigebant, sed verba corrupta recensionis L2 iure correxisse. Velut in I, g8a23, verba Graeca rà /caAcoj eyovra recte transtulerat antiquior interpres, cuius verba retinuit Robertus, «que bene habent» (151.20), sed neglegentia scripsit L2 : « que bene habens », ex quo effectum est ut corrigeret vir doctus : « que bene habencia » (384.20 ; forsitan secludendum sit « que »). Praesertim tamen notatione digni sunt loci ubi vir doctus verba recensionis L1 in recensione L2 perperam omissa supple­ vit, non ex recensione L1, quam in manibus non habuisse videtur, sed ex ipsis Aristotelis verbis Graecis, unde effectum est ut, etsi pleraque Aristotelis verba Graeca iisdem verbis Latinis ac Robertus reddidit (quod mirum non est, cum uterque verbum pro verbo redderet), tamen quodam saltem verbo ab eo dissentiret velut : I53.14 yjl.2 210.1-2 Secundum unumquodque igitur eruditus L1 om. L2 Secundum unumquodque certe eruditus R circa omne divinum, et quecumque om. L2 437.23-24 circa omne daimonium et quecumque 217.6-7 444.5-6 L1 R et minus, et unde oportet, et ut oportet. Amatorem enim honoris vituperamus, ut magis quam oportet L1 om. L2 et minus, et unde oportet, et ut oportet ; phylotimum enim vituperamus, ut magis quam oportet R In his igitur locis vir doctus qui librum retractavit non de industria verba Roberti « igitur » in « certe », « divinum » in « daimonium » (quod habet Rt ; perperam Rp « demonium » scripsisse videtur), « Amatorem enim honoris » in « phylotimum enim » correxit, sed, cum verba Roberti in L2 omissa nesciret, verba Graeca ab integro transtulit, casu in his verbis a Roberto dissentiens sicut et casu in aliis cum eo consenserat. De correctionibus viri docti supra versus vel in marginibus adpositis. Virum doctum qui Librum Ethicorum retractavit correctiones suas supra versus aut in marginibus adposuisse ex hoc iam CCXXXIV ETHICA NICOMACHEA patet quod plus quam semel in codice Tp eas in marginibus scriptas legimus, velut : 442.15-16 contemptivus ... propalativus (= L) in textu, contemptivi ... propalativi (= R) in marg. Tp 442.19-20 serviles (= L) in textu, obsequiosi (= P) in marg. Tp 449.22 conloqutio quedam consona (= L) in textu, vel societas quedam prudens (= R) in marg. Tp 450.5-6 conviciatum (= L) in textu, vel derisum (= R) in marg. Tp Ipsius igitur archetypi dispositionem his in locis codicem Tp retinuisse veri simile videtur. Sed ipsum omnium codicum Libri Ethicorum recogniti archetypum correctiones supra versus aut in marginibus habuisse ex hoc praesertim patet quod saepius verba correcta ante vel post verba corrigenda in textu inserta codices habent, vel alieno loco inserta habent, aut etiam omittunt, omissis et verbis corrigendis (quod ex hoc evenisse videtur quod, postquam verba corrigenda delevit, librarius verba correcta inserere oblitus est), ut ex sequentibus tabulis patebit : I. Lectiones conflatae. 432.12 nequaquam L : minime Rp : minime nequaquam Rt 439.22 uti­ que videbitur qui (= R) 4- si videatur (= L) Rp 442.11 tardum (= R) + pigrum (= L) Rp 442.19-20 obsequiosi P) 4- serviles (= L) Rp 443.3 gravis (= L) + lentus (= R) Rp 449.13 Set et maxime L : Ma­ xime autem Rt : Set et maxime autem Rp 450.5 derisum (= R) 4- convi­ ciatum L) Rp 456.9 enim L : ergo Rt : enim ergo Rp 461.20-21 ip­ sa per se ipsa (= L) vel eadem per eadem (= R) Rt (vel eadem per eadem non loco Rp) 469.18 tamen (= R) 4- quidem (= L) Rt (quam pro quidem Rp) 485.11 extrema (= L) 4- vel extremi (= R ?) Rp2’3 501.13 vel qui non eligendo (= R) 4- in non eligendo (= L) Rp 503.28 iniuste [pro muste­ lam L ?) 4- catulum (= R) Rp 506.1-2 passiones LRp3, corr.Rp3 : orbitates Rt : orbitantes (-tates KpIb) et passiones Rp1*2, pr.m.Rp3 531.23 forte L : equaliter Rt : equaliter forte Rp 535.18-19 quod putatur maximum (= R) 4- existimari (pro -ti) maximi (= L) Rp 540.4 reportare autem (= R) 4ferri (pro conferri L) Rp 550.13-14 amicabili quidem assimulatur (= R) + amicicia quidem videtur (= L) Rp 553.23 autem [= R) 4- utique ( = L) Rp 569.11 utique (= L) 4- vel (= R) Rp II. Verba correcta non loco inserta. 407.8 in hiis om. L2 : suppi, loco Rt, non loco Rp 440.29-30 ut utique L : quomodocumque utique Rt : quomodocumque... utique (post fortunatus) Rp 447.19-20 considerans eventura quod si sint maiora (an considerans post maiora transferendum ?) 461.21 vel eadem per eadem post fiunt perferam Rp 463.12 quidem] 4- opus quod omnia L : 4- indigencia que omnia Rt : in­ digencia que (omnia om.) post 463.13 eadem Rp, ante 12 quidem corr.Rp3 500.11- 12 universali LRp2: universalium loco Rt, post extremum terminum Rp 534.11- 12 in honoracione. Minimum enim precio autem Rp\legend. « in honoracione (=L) vel in precio ( = R). Minimum autem »1 539.24-25 Est autem legalis TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO RECOGNITA CCXXX.V quidem foralis in dictis, hec quidem omnino venalis ex manu in manum Rp [foralis (= R) pro venalis (= L) legend.] 547.g quanto alterius malignitas circa honorabilius mala operado Rp [alterius ante 545.22 preexistenciam inse­ rendum videtur, malignitas loco verborum mala operado ; error ex hoc evenisse videtur quod archetypum binis columnis scriptum erat, correctiones vero alterius et malignitas in margine prior iuxta alteram adpositae erant, sed prior ad priorem columnam, altera ad alteram referenda, quod non vidit librarius] 553. io age­ re actu. In vivere enim et operari Rp [verbum agere loco verbi operari inseren­ dum esse videtur] 553.i6 presentis quidem operado L : presentis actus Rt : actus presentis quidem Rp 560.H-I3 set omne intermedium quorundam determinat ; et amicorum utique est quedam multitudo determina­ torum Rp [in 560.12 determinatum ( = L) in determinatorum recte correxisse videtur R, cuius verbum emendatum habet Rt, sed Rp, postquam delevit -um, non inseruit -orum; in 560.13 determinata (LRp1) in -torum perperam cor­ rexerunt RtRp1’2’3] III. Verba correcta non inserta, verbis corrigendis deletis. 463.2 passus est L : pateretur Rt : om. Rp 464.2 puta L : quale Rt : om. Rp 464.li ad opus autem L : ad indigendam autem Rt : om. Rp 465.9 qualiter L : qualitercumque Rt : om. Rp 469.7 quando L1 : quia L2 : quando Rt ; om. Rp 475.8 ipse L : iste Rt : om. Rp 499.9 nequa­ quam LRpz>i : nondum Rt ; om. Rp1'3 519-5 actum LRp* : operacionem Rt : om. Rp1’23 519-9 quod operatum est L : agitur RtRp [legend. agitur] 525.6 qui aliquando L : quicurnque Rt : om. Rp 526.13 ipsi L : iidem Rt : om. Rp 536.10 nequaquam LRp2 * : minime Rt : om. Rp1'3 540.22 assumens L : reportaturus Rt : om. Rp 540.23 fiet LRp2’* (fiat corr. Rp1} : factum fuit Rt : om. Rp1, pr.m.Rp3 582.2 suscipiendum LRp*, corr.Rp3 : suspicandum Rt : om. Rp1’2, pr.m.Rp3 Ex tabulis superioribus patet non solum Libri Ethicorum recogniti archetypum correctiones viri docti qui librum retrac­ tavit supra versus vel in marginibus habuisse, sed etiam dis­ positionem archetypi retinuisse aliquantulum codicem Tp, sed praesertim codicem a quo peciae tam prioris quam alterius ordinis exemplaris Parisiaci antiquioris descriptae sunt, unde effectum est ut saepius pecia Rp1 et pecia Rp2, quamquam ab uno atque eodem codice descriptae, dissentirent, cum librarii qui eas confecerunt unus marginem alter mediam paginam attenderent ideoque describerent unus verba correcta, alter verba corrigenda. De codicibus Graecis a viro docto qui Librum Ethicorum recognovit usurpatis. Codices Graecos ad verba translationis Lincolniensis corri­ genda virum doctum qui post Robertum Grosseteste Librum CCXXXVI ETHICA NICOMACHEA Ethicorum retractavit adhibuisse, inter omnes hodie constat nec est causa cur hoc iterum ostendendum curemus, praesertim cum de codicibus Graecis quibus usus est ipse vir doctus qui Librum Ethicorum retractavit diserte mentionem fecerit : nam in adnotatione quam in margine ad 460.6 codex Tp habet, ipse dicit : « In greco ante nocumentum », qua adnotatione lectio varia codicum KbNb irpo rov /jXáBov; re vera laudatur, et di­ sertius quoque in adnotatione quam in textu libri V, 463.19, insertam habet Rp, postquam verbum Latinum « non », quod Robertus omiserat, sed quod verbo Graeco ov codicum Graecorum respondet, supplevit, id se supplevisse vir doctus testatus est « secundum duos libros grecos ». Quae adnotatio maximi est momenti, cum ostendat virum doctum ad hunc saltem locum recognoscendum duos codices Graecos adhibuisse, et probabiliter quidem duos tantum, cum verbum où habeant omnes codices Graeci quos vidi : si ergo tertium codicem vir doctus vidisset, et hic verbum où probabiliter habuisset h Non tamen praetereundum est quod Liber Ethicorum reco­ gnitus cum veteribus translationibus saepius consentit 1 2. Quod tamen non nisi casu accidisse videtur, cum antiquior interpres et vir doctus qui Librum Ethicorum post Robertum Grosseteste retractavit eadem verba Graeca iisdem verbis Latinis redderent, velut in libro I : 94a3 videtur esse L : videtur NR 95^9 cognicio L : cognicio fit NR 950.23 divicias L : aut divicias NR 95^23 aliter L : aliud NR 95^25 Con­ scii L : Conscii autem NR 95b! 1 dicenti L : bene dicenti NR gybiq bo­ num L : bonorum NR 97b32 aliquis L : quis utique N : aliquis utique R 9yb33 sit L : erit NR 982132 extra opera L : que extra opus N : que extra opera R 99^13 Talia L : Tales NR çgaiâ iustum L : iustum utique NR ooa5 fiunt vite L : fiunt NR 0^31-32 Differre ... contingit L : Differt ... 1 Me sane non fugit et librarios sermonis Graeci ignaros codices Graecos quandoque laudare, velut ille qui saeculo XIV in codicis Rf margine ad 4iby « intellectualia » hanc adnotationem adposuit : « In graeco daimonia « (cf. adn. ad 484.24) ; sed hanc scientiam Roberto Grosseteste debuit, qui in Eustratii commentario a se translato notulam inseruerat : « daimonia [que nos transtu­ limus intellectualia] ». 2 Librum Ethicorum recognitum dico, sed in memoria habendum est translationis Lincolniensis recensionem minorem L2 veteribus translationi­ bus iam aliquantulum contaminatam esse, velut in 421.32 pro « inpavidus », quod habebat L1 (191.25), ex Ethica vetere (38.5) « intimidus » restituit L2. fortuito tamen et inconsulte, ut ex hoc patet quod in 421.30 verbum La­ tinum « inpavidus » retinuit, cum hic et illic in Graeco idem verbum dâerçç habeamus. TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO RECOGNITA contingere NR 0167-8 om. L : infortunia, talia autem et NR num. L -, bonum aliquod NR CCXXXVII oibr8 bo Sed saepius quoque Liber Ethicorum recognitus a veteribus translationibus discedit, quo sat ostenditur eum non veteribus translationibus contaminatum esse, sed ipsa Aristotelis verba Graeca transtulisse, velut in his locis libri I : -bit propter quid 9566-7 et si hoc videtur sufficienter, non indigebimus ideo N 69.io-i r : om. L 144.25 : et si hoc appareat sufficienter, nichil opus erit eo quod propter quid R 378. r 1-12 95610 qui a se ipso (£bPbJ7b) omnia intelligit (£b) N 69.13 : om. L 144.28 : qui ipse (NbP2, rec.O*} omnia intellexerit R 378.14-15 97610 uni­ versis N76-4 : omnino L 150.4 : universaliter R 382.29 q8a6 principalior (Lb) N 78.2 : principaliter L 151-2 : principalius R 384-3 98a8 generi N 78.4 : om. £151.4: genere R 384.6 q8b22 dicitur N8O.14: est (£b} £ 152.23 : dicta est R 385.24 00617 videtur causa N 86.17 E 157-3-4 : assimulatur cause R 389.22 oob30 cum utique N 87.9 ; quia utique £157.16: cum autem utique R 390.5 O2ai4 om. N 91.18 : manifestum L 160.7 : videlicet R 393.6 O2a23 Contemplandum autem (ObZ.bPbMb) et civili de anima Nh 92.5-6: om. L 160.15 : Contemplandum itaque ^NbP2Kb) et civili de anima R 393.14 Etsi saepius Roberti verba Latina correxit vir doctus quae a codicum Graecorum lectionibus communibus abhorrent, saepius quoque Roberti verba Latina, quae quorundam codicum Grae­ corum lectionibus variis respondent, in verba Latina correxit quae aliorum codicum Graecorum lectionibus variis respondent. Cuius autem classis fuerint codices Graeci a viro docto usurpati, non facile est ad determinandum, cum praesertim non uno, sed duobus codicibus Graecis plerumque usus sit. Si tamen locos ubi verba Latina Libri Ethicorum recogniti variis lectio­ nibus codicum Graecorum respondent recensuerimus, Librum Ethicorum recognitum inveniemus verba Latina habere quae lectionibus variis respondent codicum Graecorum : In libri I locis 14 : N» 12, P2 10 ; K» n, Pb n, Ma 5 ; Lb 5, O» 6. Insuper lectiones proprias codicum NbP2 habet unam (95610) et codicum -fPP” unam (gSb?). In libri II locis 4 (vel 5 ; obscurus est 06b2y) : K’> 3, Pb 3, Mb 3 ; Nb 2, P2 2 ; L» 2 (vel 3), O» 1 (vel 2). Insuper lectionem propriam codicis O habet unam (oyaso). In libri III locis 11 : Kb 6, P» 7, O» 6 (vel 7) ; V» 5, P2 5 ; i» 5, M» 4 vel 5. Insuper lectiones proprias codicum KbPb habet unam (1337), codicis Pb duas (i4b28 i5ai), codicum autem W! unam (i3b26). In libri IV locis 13 : Nb 10, P2 8 ; Kb 4, P» 4, O» 4 ; Lb 5, Mb 4. Insuper lectiones proprias codicum Nbpz habet duas (27b2o, 2832), codicis V» duas (25b20 27326), codicis autem P» unam (24b2g). CCXXXVIII ETHICA NICOMACHEA In libri V locis 18 (vel 19 ; obscurus est 38626) : Kb 12, Pb 13 ; ¿,»6 (vel 7), 0*9; Nb 12, P2 6, M» 7. Insuper lectionem propriam codicum 7VbP2 habet unam (34a26). In libri VI locis n : Kb 8, Pb 7 ; .V» 6, P2 4, Mb 4 ; Lb 4, Ob 5. Insuper lectiones proprias habet codicum ,KbPb unam (42325), codicis Kb duas (42b33 4539), codicis Pb unam (4ib28). In libri VII locis 19 : 76» 16, Pb 14 ; _Vb n, P2 9, Mb 5 ; L» 7, 0b 9. Insuper lectiones proprias habet codicum KbPb duas (47b! 7 52629), codi­ cis Kb duas (53329 5465), codicum autem .W1W» duas (45323 53624). In libri VIII locis i8:.V»ii, P2 7, Mb 7 ; Lb 10 ; 0» 9, Kb 8, P» 8 Insuper lectiones proprias habet codicum KbPb unam (56318), codicis Kb unam (55317), codicis vero A’b unam (63332), codicum denique Lb0b duas (59a!i, 6ibio), codicis tandem 7.» duas (57324,636). In libri IX locis 14 : Ka 8 vel 10, Pb 10 vel n ; Nb 5, P2 5, M"" 5 ; Lb 3, 0b 4. Insuper lectiones proprias habet codicum 7t’»P» quattuor (65614 66335,630 70331), codicum vero Lb0b unam (69613), codicis Mb unam (68320). In libri X locis 15 : Kb 9 (deest unus locus), Pb 12 ; Mb 2, 0b 3 ; Lb 8, N” 4 (desunt 5 loci), P2 6. Insuper lectiones proprias habet codicum KbPb duas (73a!! 80614), codicis vero 7V» forsitan unam (80328) ; lectiones autem codicis i» quam habet Liber Ethicorum recognitus sunt etiam codicum Pb vel Vb. In summa ergo, cum pro comperto habeamus duos esse codices Graecos quibus usus est vir doctus qui Librum Ethicorum retractavit, codex principalis quo usus est videtur esse in libris I, IV et VIII codex quidam similior codici 2Vb, in libris vero III, V-VII et IX-X codex quidam similior codicibus AbPb (in libris III, V, IX-X proximior codici Pb, in libris autem VI et praecipue VII proximior codici Kb) ; codex secundarius in libris III, V-VII similior fuisse videtur codici 7Vb, in libris IX-X utrum similior fuit codicibus A?b vel Lb non liquet ; in libro denique VIII duobus codicibus secundariis usus esse videtur vir doctus, similibus codicibus Kb et /A Si autem non solum de correctionibus viri docti rationem habeamus, sed etiam de verbis quae vir doctus e translatione Lincolniensi et Robertus ex Antiquiore translatione retinuerunt (cf. supra, p. cxcix), Liber Ethicorum recognitus lectiones habet codicum Graecorum complurium (vide tabulam, p. ccxxxix). Atque hoc etiam addendum est, quod vir doctus plus quam semel non Aristotelis, sed cuiusdam explanatoris verba Graeca verbis Latinis reddidisse videtur, velut in 417.9-10 438.20 458.13 518.12 (vide adn. ad loc.). TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO RECOGNITA r L V I II III IV v VI VII VIII IX X Ob 0» CCXXXIX N 0» K* Kb Mb Pb 0» AP A» ? 0» prine. see. prine. Ifi N" V» Nb Kb Nb Nb Nb Nb Nb Kb Pb Pb Pb Ob Pb P»(+0») Pb( + L») Pb( + L») P» Nb (Kb) P» K» pb Kb Kb Nb Pb pb see. Kb (0») Vb Kb Kb Kb(+ib) Kb vel Ifi Nb vel Lb 5- De Libro Ethicorum A NESCIO QUO VIRO DOCTO RECOGNITO. Cum Librum Ethicorum recognitum sine scriptoris nomine codices nobis tradiderint, ex quibusdam exterioribus vel inte­ rioribus argumentis huius nominis coniecturam facere nuper quidam conati sunt, virumque doctum qui post Robertum Grosseteste Librum Ethicorum retractavit Guillelmum de Moerbeke esse augurati sunt h De exterioribus eorum argumentis hic tacendum puto, cum alibi sat ostenderim fratres Praedicatores qui saeculo XIV ineunte adseveraverunt Guillelmum de Moerbeke Aristotelis « omnes libros naturalis et moralis philosophie de greco in latinum ad instanciam fratris Thome » de Aquino transtulisse, non nisi pia legenda finxisse, quae fabellae, etsi nos delectant, tamen in serium convertenda non sunt nec pro rerum monumen­ tis habenda 12. 1 Quorum princeps fuit E. Franceschini : vide supra p. xvi, adn. i, et adde : E. Franceschini, S. Tomaso e l'Etica Nicomachea í« Riv. di filosofía Neo-scol. » 28, 1936, pp. 313-328 ; Id., La revisione Moerbekana della « Translatio Lincol­ niensis » dell’Etica Nicomachea (« Riv. di filosofía Neo-scol. », 30, 1938), pp. 150162 ; quem secuti sunt A. Mansion, La version médiévale de l’Éthique à Nico­ maque. La « Translatio Lincolniensis » et la controverse autour de la révision attribuée à Guillaume de Moerbeke (« Revue Néoscol. de philosophie » 41, 1938), pp. 401-427 ; M. Grabmann, Guglielmo di Moerbeke O.P. il traduttore delle opere di Aristotele («Miscellanea Historiae Pontificiae» XI), Romae 1946, pp. 106-in. 2 Vide S. Thomae de Aquino, Sententia Libri Ethicorum (« Opera omnia... » XLVJI, 1), Romae 1969, Praef., pp. 232*-234* et 2Ó4*-2Ó5*. CCXL ETHICA NICOMACHEA Restat ergo ut de interioribus eorum argumentis pauca dicam, quae ab ipsis viri docti qui Librum Ethicorum recognovit verbis petunt, cum eum Aristotelis verba Graeca iisdem verbis Latinis ac Guillelmum reddere contendant. Ante omnia quaedam communia commemoranda sunt, quae ut caveamus nos monent. Primo enim in memoria habeamus oportet quid « correctiones » quas dicimus re vera valeant : saepius enim verba « correcta » verbis « corrigendis » illius aetatis interpretes non malunt, sed tantum inter haec et illa eligendi optionem nobis dant, quod maxime patet cum aliis verbis Latinis alias codicum Graecorum lectiones reddant (quemadmodum lectionem in adnotatione critica positam non mavult hodie editor), sed etiam plus quam semel verum est cum eadem verba Graeca aliis verbis Latinis reddant ; sic explicari potest, quod aliter mirabile esset, Robertum Grosseteste, cum Ethica nova verbum Graecum o vrais verbo latino « ita » fere reddidisset (26 in locis), Ethica autem vetus idem verbum Graecum verbo Latino «sic» (37 in locis), illic «ita» in «sic» novies correxisse, hic autem duodecies « sic » in « ita » (vide Indices ; cf. supra, p. cxci). Inter duos transferendi modos eligendi optionem se nobis dare, ipse plus quam semel signi­ ficavit vir doctus qui Librum Ethicorum post Robertum reco­ gnovit, cum ante verba « correcta » verbum « vel » posuit (vide 447.18 in adn. 449.22 in adn. 461.21 465.16 485.11 in adn.). Secundo in memoria habeamus oportet, quod optime nos monuit L. Minio-Paluello \ multos hoc tempore in Aristotelis libris transferendis vel translatis corrigendis viros doctos insudavisse, quorum tamen multi adhuc parum cogniti sunt, quod errorem his facit, qui, quia Guillelmum solum cognoscunt, Guillelmi solius esse temere praesumunt quae re vera non sunt hominis, sed aetatis. Tertio in memoria habeamus oportet, Librum Ethicorum a viro docto recognitum esse circa annos 1260-1270 : nam recensione L2, quae circa annos 1250-1260 confecta esse videtur (cf. supra, p. ccix), usus est, et a Thoma de Aquino anno 1270 in De unitate 1 Henri Aristippe, Guillaume de Moerbeke et les traductions latines médiévales des «.Météorologiques » et du «De Generatione et Corruptione » d'Aristote (« Revue philos, de Louvain » 45, 1947), PP- 2O^-235> praecipue pp. 230-232 ¡ Id., Des ‘ trois rédactions ’ de la traduction médiévale gréco-latine du « De Generatione et Corruptione» d’Aristote {ibid., 48, 1950), pp. 247-259, praecipue pp. 258-259. TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO RECOGNITA CCXLI intellectus (ed. Keeler, p. 49,5: «constitutio» = 555.20) primo laudatus est, antequam circa annos 1271-1272 'ab eo in Sententia Libri Ethicorum quam scripsit interpretatus est. Certum est autem illo tempore litterarum Graecarum scientiam adolevisse, cuius progressus participes fuerunt omnes qui tunc scripserunt (et qui iisdem studiorum instrumentis, ut dictionariis, etc., forsitan usi sint). Deinde de ipsis viri docti qui Librum Ethicorum recognovit praecipuis verbis pauca dicenda sunt, quo clarius cum quo (si quis est) in verbis Graecis transferendis conveniat perspici possit L àyopaîos foralis B(i) M»(i2gia4,bi9) circa forum AfP(i28gb33 9ia4) ; forensis MP(i3i9a28,36 2ia6 z8b39) ; negociator L[i) ; platearius D ; venalis £(i) Econ. (1346^9) ; emetis Econ. (i36oa26). a.Kpr¡ summum K(i) ed. 775ai3) adolescenda £(2) ; akme AfP(i335a33,b32) ; augmentum Bam(i) ; crementum N/(i) ; cuspis D ; etas AfP(i329a8) ; etas perfecta N(i) ; iuventus D ; status N(2) AK(2 ; cf. á.Kp.á^cüv 2 ; in 775ai3 « summum » in « status » corr. 2a ed.). apa certe B(i) N(i) £(2) ergo B(i) £(46) Ba 0(3) 1W(2) ^(25) M* M"(6)’„ forte Bc(2) ; iam £(1) ; igitur V(f) N(8) £(1) Mz(plerumque) AnA(28) MVS) AfPv(i) 0(2) ; itaque 0(4) J(i6) AfA(4) ; igitur, itaque, sillogistica coniunccio D ; utique Af®(i) 1 Sigla haec significant : An = Anonymus (An& = Anal. Pr., A.L., t. III ; AnA = Anal. Post., A.L., t. IV ; Anc — Cat., A.L., t. I ; Ans = De sommo, ed. H. J. Drossaart Lulofs, Aristotelis De somno et vigilia liber. Lugduni Batavorum 1943 [lib. I] ; Id., Aristotelis De insomniis et de divinatione per somnum, Lugduni Batavorum 1947 [lib. II-III] ; An1 = Topica, A.L., t. V) ; B -- Boethius (Ba = Anal. Pr., A.L., t. IIT ; Bc = Cat., A.L., t. I ; B1 = De interpr., A.L., t. II ; Bl = Top., A.L., t. V) ; Ba = Bartholomaeus de Messana (Bam : De mundo, A.L., t. XI ; BaM = Magna Moralia, cod. Paris., bibl. nation., nal 633) ; D = Dictionarium Graeco-Latinum saec. XIIIex. confectum, cod. Londinensis, Coll, of Arms, Arundel 9 ; I = lacobus Venetus, Anal. Post., A.L., t. IV ; £ = translatio Lincolniensis Libri Ethicorum, A.L., t. XXVI, fase. 3 (rationem habui verborum tantum quae £ sola habet) ; M = Guillelmus de Moerbeke = Anal. Post., A.L., t. TV ; = Cat., A.L., t. I ; AP = De interpr., A.L., t. II ; = De gen. animal., A.L., t. XVII ; AfPv = Politica vetias A.L., t. XXIX, i ; Mp = Politica, ed. Fr. Susemihl, Ari.st. Politicorum Libri octo, Lipsiae 1872 ; Mn = Poet., A.L., t. XXXIII ; Ms = De somno, ed. Dros­ saart Lulofs [cf. 4ns] ; N = translatio Antiquior Libri Ethicorum, A.L., t. XXVI, fase. 2, pp. 65-124 ; Ni = Nicolaus, De mundo, A.L., t. XI ; R = Liber Ethicorum recognitus, A.L., t. XXVI, fase. 4 ; V = translatio Antiquissima librorum II-III Libri Ethicorum, A.L.. t. XXVI, fase. 2, pp. 5-48 ; 0 = Physica Vaticana, A.L., t. VII, 2. — Numeri inter uncos post sigla posita quoties vertru-m inveniatur indicant (indicibus Aristotelis Latini usus sum, qui, quamquam saepius incompleti vel obscuri, mihi magno emolumento fuerunt). CCXLII ETHICA NICOMACHEA yaKy catulus R(1) cattus Afg(i) ; mustela £(i) D (catulus = vtorrós vel persevero B(i) Ans(i) M?(2a ed. 2) IWP(i257b39 6ga39 73b2g I32yb25 etc.) D consumor £(1) ; efficio Mt(i) ; facio AfPv(i) ; perficio K(i) Af8(ia ed. 4 ; 2a ed. 2) Mpv(i) ; permaneo M*(ia ed. 2 ; 2a ed. 2) [in « perfido » semel in « perma­ neo », semel in «persevero» corrigitur; «permaneo» semel in «persevero» in AfP « facio » et « perficio », quod habet AfPv, in « persevero » corrigitur]. Sion propter quid R(i) N(i) /(plerumque) eo quod B* 0 ;• etenim D ; ideo N(i) ; propter (hoc, id) quod Bfc I(yplus quam semel) Bam(i) ; propterea An1; propterea quod Af^i) ; quapropter Ni(i) ; quare Bi(i) Me (2) ; quia £(3) An' M«(8) M”ïi) D ; quoniam B' Ans(i). verisimile 11 (3) Ba(3) B‘(i) Anc(i) Afc(2) Afs(3) M*(3) AfPv(2) Afp(i329b28) MU23) congrue Mpv(i) ; conveniens £(4) Ans(3) Anl(z) Bom(i) ; convenienter Bam(i) ; decens N(i) ; decenter D ; fas Ni(i) ; ikos Ba(3) ; oportet Bc(i) An^i) ; possibile Bc(i) ; videtur Bt(2). €ikos ¿p,p.eXy<;, -AÆs prudens B(i), prudenter £(4) concinnus Ni(i) ; consonus £(1) ; contractus MP(i327bi5) ; dulciter cantans (-Xcos cum melodia) D; moderatus (-te) £(2) Bam(i) BaM(ng3ai8). ¿vépyeta actus R(i) K(6) 2V{2o)£(3) Bi(2)Bt(7) Ans(5) 0(i) l(i) BaM-(saepe) Afe(2i) accio IV(4) Ans(i) An1 Ba^i) ; impetrado D ; operado V(2) N($) £(107) An^i) Afs(6) D; opus Ni(r) [£ «actus» habet in 68a6,7,9 ; R autem «operado» in «actus» correxit in 68ai3,i5] TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO RECOGNITA CCXLIII 67T€e cum B(2) Afe(i) 5/pv(2) quoniam B(i) V(io) N(n) Ba(c.6o) BJ(8) Btfsaepius) An*(9) 0(5) I(saepius) Mc(2} M^io) Mz(saepius) 5/P(in 54634 63623 « cum », quod habet 5/pv, in « quoniam » correxit) 5/,T(i5) D eo quod B^i) Nï(i) ; nam Bc(3) B*(2) ; quia £(57) B4(3) D ; quod Bt(2). ij/ctCTra minime B(2) 2V(i) Bt(n) An4(8) 5/^(5) 5/pv(2) 5/o(in 61633 «nequa­ quam », quod habet M»v, in « minime » correxit ; 93b39 I3oia4o 4019 etc.) ; cf. minimum £(2) nequaquam F(i) £(7) A/1H3) 5/pv(i) Econ. (1344a! 1) D Ocp.iar€Vúj : -d>v 7701'80»* 7)8’ aÀo^ov (-^œv) 8oa28-29 themisteuon puerorum et uxoris L : disponens de pueris et uxoribus B ; cf. -rtvet — aXo^cuv Pol., 125262223 leges statuit ... pueris et uxoribus 5/pv = 5/P O-qTtKos obsequiosus B(i) mercenarius De passionibus (cf. De virt., 1251612) 5/0(1274121 78121 9ia6 1317125 19128 2116 29136 37b2i) ; servilis L(i) 5/0(1314614) D ; vilis M(Rhet., 1367331). ÎKavûfs nimis B(i) satis N(i) ; sufficienter V(i) N(s) £(10) Bc(2) Ba(3) BW5) 5/c(2) 5/pv(4) 5/0(1282124 9ob7 91m 1318625 23a22 29634 31129) 5/^(4) Econ. (1344114). KaKovpyia malignitas R(l) 5/Pv(i) (= 5/01265612) astucia 5/0(1295611 ; cf. KaKovpyos astutus 1295610, sed fraudulentus Rhet. 1354628) ; mala operacio £(1) KopJXu) reporto B(2) ; cf. porto 5/e(i) fero U(i) £(2) Bt(i) An^i) M^i) ; affero V(i) Bl(2) ; confero £(1) ; defero ; assumo £(1) ; lucror £(2) ; duco, fero D ; induco N(i) «pareas dominor B(l) BflM(i 206139,61 roaig) 5/ov(— 5/0127163) teneo £(1) Bt(i) D ; abstineo Ant(i) ; contineo Bop.ai querelas moveo M(Rhet. 1316116) vituperacio £(1) ; vituperium BaM(r2ioa28) ; suspicacio, macula D p.ox6vp°$ perversus B(i) Bl(i) fastidiosus, la6oriosus D ; malus V(i) N(i) £(18) BaM(i2o3a23) M(Rhet. 1368615) perniciosus £(1) ; pestilens B4(l) 5/pv(= 5/01254139) A/^fi) ; pravus 5/0(1320134 22124) M(Met. 1020623). ’Oôvcnrevs Odisseus B(2) Odys(s)eus 5/^(6) Ulixes N(2) 5/0(1338128) M(Rhet. 1363117 80623 99629 etc.) c-Iop adv. velud ¿1(4) N(i) £(5) Ana(?) Anfc(?) Ans(22) 0(i) 5/c(67) 5/1(i) 5/«(?) 5/pv(6) 5/tt(2o) et Bc(2) ; id est Bc(i) ; namque Bc(i) ; puta ^(14) £(153) BaM(plerumque) 5/c(5o) 5/a(8) 5/î(c.4o) 5f«(i6) 5/pv(3i) 5/*(66) ; quasi £(1) NH?) ^/«(5) ; quemadmodum F(i) N(i) ; sicut Ana(?) AnA(?) Ans(i) Bam(i) 5/g(5) D ; tanquam Ans(i) alvop.ai appareo Bfz) 1V(3) £(29) Bc(i) Ba(2> Bi(i) fit(c.2o) /(3) AnA(2) Ans(i7) Ni(2} AT^(5) Af^(8) videor W31) ^(36) £(72) Bc(s) Bt(?) 0(7) /(3) Ans(ig) Bam(i) Ms(plus quam 50) Mfv(i2) Mw(6). TRANSL. LINCOLNIENSIS : RECENSIO RECOGNITA CCXLV Xpela. indigencia K(3) L(s.l.z) Mpt(i) 2112(1313529) oportunitas K(i) Mpv(5) Me(velui 127765 1321516 22a34 28611 29627) exigencia operis Ni(i) ; necessitas V(i) L(g) D ; opus L($) ; usus L(i) Bam(i) ; utilitas V(i) 2V(i) I4i) Ba(i) Mv(velut 12570-37 oportunitas AfPv, utilitas corr. Mp) ç8oa22). Xp-qvip-os oportunas R(i) AfPv(i) AfP(i299a32 etc.) .M*(i) commodus Mpv(i) ; conveniens Bt(i) ; rd -ov questus N(5) ; utilis V(i) ^(14) £(38) Ba(2) Bt( ?) 1(3) BflM(3) Mk(c.2o) Mpv(i7) D ; valens B*(i). Xpifas oportunitas B(i). commodacio D ; habitudo AfPy(i) ; usus IV(2) L(6) Bfc(4) Z(i) Ans(i) BaM(n) Mi(i) Mpv(2i) ; utilitas L(i). Patet igitur virum doctum qui Librum Ethicorum retractavit in verbis Graecis transferendis saepius cum Guillelmo de Moerbeke consentire (velut in verbis àyopaîos, aKp-rj, KaKovpyía, pépiais, ’Oëvaaevs, iravreXâts, Tropico), irpoTréreta, íjkwtttw, Xpeia, Xpr¡uipos), sed saepius quoque ab eo dissentire (velut in verbis apa, yaXíj, br¡ = igitur, áióri, f)ep.imeva>, O-rp-iKos, ÍKavíús, poySripos, ripyp.a), saepius autem cum aliis consentire (velut in verbis apa, da~ávr¡ consumpcio, 3zy = igitur, Sión, ¿pfieX-rp', pox9f¡p¿s) et saepius ab omnibus dissentire (velut in verbis yaXrj, 9epiareva), 9t¡tik¿s, LKav&s) ; de paucis tacui, quia forsitan lectionem variam reddant, velut « distractivus » (? ireptepyos 7ob2?). Quod si cum Guillelmo frequentius quam cum aliis consentit, hoc sat expli­ catur maiore amplitudine operum Guillelmi quae in lucem iam edita sunt, et praesertim communitate aetatis nec non mate­ riarum, cum Liber Ethicorum quem recognovit vir doctus noster, et Libri Politicorum et Rhetoricae, quos transtulit Guillelmus, omnes philosophiae moralis, ut dicebant illis temporibus, sint libri. Futura sane providere nolo : fieri certe potest ut, cum omnium aetatis illius interpretum libros omnes moderni editores foras dederint, vir doctus qui Librum Ethicorum retractavit cuidam eorum proximus appareat, et adeo forsitan ut eos unum atque eundem esse iure ac merito conicere possimus. In praesens autem nulla iusta causa est cur virum doctum qui Librum Ethicorum recognovit et Guillelmum de Moerbeke (vel alium quemcunque) eosdem esse putemus. Quin etiam sua propria vir doctus noster habere videtur, quae non nisi casu communia cum aliis habet, sed modo cum uno et modo cum alio, ita ut eorum saltem concursum sibi vindicare possit. Ad tempus ergo cautius esse duco hoc tantum modeste concludere, Librum Ethicorum circiter annos 1260-1270 a nescio quo viro docto recognitum esse. CCXLVI ETHICA NICOMACHEA 6. De Libro Ethicorum recognito edendo. Postquam Libri Ethicorum recogniti testes recensui operisque viri docti qui eum retractavit vim ac naturam investigavi, in hoc adductus sum ut persuasum haberem quendam « germa­ num » Librum Ethicorum recognitum adfectare non nisi som­ niantis editoris esse. Quomodo enim sperare posset editor se « germanum » Librum Ethicorum recognitum redintegraturum esse, cum ad huius libri verba recuperanda testes non sufficere manifestum sit ? Solius namque recensionis Parisiacae, cuius testes numerosi locupletesque exstant, verba stabilire possumus ; recensionis autem Toletanae unus solus exstat codex, cui fidere non per­ fecte possumus (vide p. ccxxm). Sed, quod plus est, ipsae recensiones Parisiaca Toletanaque ad Libri Ethicorum recogniti editionem sufficere non videntur, cum ex Sententia Libri Ethi­ corum quam scripsit appareat Thomam de Aquino tertiam Libri Ethicorum recogniti recensionem in manibus habuisse, quam recensionem T vocavi : quae recensio media quaedam videtur inter recensionem Parisiacam et Toletanam, quamquam recensionis Parisiacae similior ; multa enim verba a viro docto emendata habet quae habet recensio Rp, sed non Rt, multa quoque quae habet recensio Rt, sed non Rp, non nulla tandem sola conservavisse videtur x. Quisquis ergo « germanum » Librum Ethicorum recognitum edere vellet, non solum recensiones Parisiacam et Toletanam, sed etiam recensionem T ad textum constituendum adhibere deberet, quae tamen saepius coniecturalis est. Quibus diligentissime perspectis, postquam recensionem T, quantum fieri potuit, iam edidi12, tutius esse duxi riunc recen­ sionem edere cuius verba multi codices optime testificantur, recensionem dico Parisiacam, ita tamen ut recensionis Toletanae non solum lectiones varias sedulo adnotarem, sed etiam eas quae re vera verba a viro docto emendata esse videntur grandioribus litteris vel stellulis praemissis notarem. 1 Vide quae scripsi, S. Thomae de Aquino, Sententia Libri Ethicorum (« Opera omnia... » XLVII, i), Romae 1969, Praei., pp. 2i4*-23i*. 2 In opere laud, in adn. sup. TRANSÍ. LINCOLNIENSIS : RECENSIO RECOGNITA CCXLVII Quod commodo quoque legentis factum esse puto : textum enim quem edidi (in quo grandioribus litteris scripsi emendata verba quae vir doctus consulto correxit, reclinatis autem litteris menda quae librarii inconsulte peccaverunt) textus fere est ille quem saeculorum XIIIex-XVIin- viri docti plerumque in scholis legerunt vel in scriptis explanaverunt, aut etiam in linguas vernaculas transtulerunt : constat enim Nicolaum Oresme etsi Thomae Sententia usus est a qua quandoque verba recen­ sionis T mutuavit1, tamen recensionem Parisiacam in linguam Gallicam fere transtulisse 2. Nec praetereundum est quod ad artem criticam promovendam non nihil conferre videtur hoc exemplum adferre cuiusdam libri in exemplaribus Parisiacis in pecias partitis traditi edendi, quod editionis genus, adhuc fere ignotum, in futuro multum augeri debet. Scribebam Attigolis, prope Lutetiam Parisiorum Kalendis Septembribus A.D. MCMLXIX Ut adversaria mea neglegentius scripta diligentius perpolirem suasor et auctor fuit L. Minio-Paluello, cuius prudentissimis consiliis feliciter usus sum ; sic opus quod anno i960 eo petente inceperam, tandem eo opitulante consum­ mavi : hic profiteri me iuvat quantum per decem annos optimi « Aristotelis Latini » moderatoris scientia atque usus in Aristotelis Latinis libris edendis mihi profuerit ; cui maximas agere gratias debeo et libenter ago, Gratiam quoque aequum est referre Commissionis Leoninae pro S. Thomae de Aquino edendis operibus moderatoribus et sociis, quorum auctoritas et adiumentum mihi ut opus perficerem permiserunt. Romae, ad Sanctae Sabinae Die V ante Idus Octobres A.D. MCMLXXII R.A. G 1 Vide quae scripsi in Aristote. L'Éthique à Nicomaque, 2e éd., Louvain-Paris, 1970, t. I, Première Partie, Intr., p. 138. 2 Cuius rei complura exempla in adnotatione adtuli, velut : 425.19 429.27 466.7 474.17 492.io,i2 494.15 496.1,2 499.i6 500.25 505.19 515.2,25 518.i8 520.10,13 524.i6,2o 532.5 539.21-22 544.4 553.18 564.5 568.17 569.15 576.1 581.23. INDICES PRAEFATIONIS i. Translationum loci qui in praefatione fusius explicantur 5,io-n(o3a2o) : xxm adn. i 6.10(0358-9) : xxiv, xli 9.5(04524) : xxxvi adn. 1 86.i(ooa34) : cix 88.7(oiai3) : lxviii 89.9(oia34) : cxix 10.i2(o5a2i) : liii 89.i6-90.i(oi56-8) : cxix-cxx 17.2(07525-26) : XLin adn. 5 21.ig(o9a35) : liii 25-5-6(adn.lat. = 51.24) : liv 25.io(iobl3-14) : LIII-LIV 4O.i4(i6a26) et 58.21 : liv 65.g(94a5-6) : lxix adn. 1 65 .I2(94a8) : xcv 66.7(94a22) : cvi-cvn 66.16-17(9454-5) : xcm 68.11 (95ai8) : lxviii 69.3(95a32) : xcm 69.io(95b6) : cxix 69.n(95b6) : cxvm-cxix 70.8(95522) : Lxvn, xciv-xcv 70.2i(g6a3) : ci 71.i2(96ai6) : cii-cm 72.8(g6a33) : cxix 72.io(g6a35) : lxvii-lxviii 74.1(96527) : xc adn. 2 76.6(97512) : cm 77.8(97530) : cix 77.i7(g8a4) : cm 78.i3(g8ai8) : xci adn. 1 79.i2(adn.lat.) : civ-cv 80.11-12(98519-20) : lxvii 81.io(gga7) : cm-civ 82.5(gga24) : xcm 82.7(99a25) : cvn 83.10(99517) : cxix 83.15(99522) : xci adn. 2 84.7(ooa2) : xcvm 84.i7(ooaii) : ci-cii 85.2o(ooa32) : cix 91.21 (O2ai7) : xcn adn. 1 92.5- 6(o2a23) : cxix 93.15-16(02515-16) : civ 94.4(02625) : cix 94.19-95.i(o3a5-6) : cvm-cix 95.5- 6(o3ag-io) : cx 100.7(1257) : cxxn adn. 1 101.13(2153) : cxxix-cxxx 101.14(21522) : cxxxi 101.i7(23ai5) : cxxxi 104.3(34524) : cxxxi 104.i8(37a3i) : cxxx 105.1 (38a2i) : cxxix adn. 1 105.ii-i2(4Oa2o) : cxxxvr-cxxxvm 105.18(4152) : cxxxvi-cxxxviii 105 ,22(42a6) : cxxvi adn. 1 112.i4(53ai) : cxxx 112.i6(53ag) : cxxx I14.i4(55ai2-I3) : cxxxiv 120.3(57ai3) : cxxv, cxxxn 121.12(57516) : cxxv 122.3-5(6oaig-2o,33) : cxxxivcxxxv 122.23(63523) : cxxx 141.n(94a6) : cxci 141.29(94ai5) : cxci 145 .12-13(95521-22) : cxci-cxcn 161.15(02515-16) : civ 173.25(07525-26) : XLin adn. 5 180. i( ioai2) : cxci 211 .io(23a22) : cxxxv adn. 1 ; cxciv 234.2(32aio) : clxxxv CCL ETHICA NICOMACHEA 241.28(34624) : cxxxi 313.24(60619) : cxxxv adn. cxciv 317.23(62an) : clxxxhi 377.2(94b28-95ai) : ccxxxm 384.2o(g8a23) : ccxxxm 437.23-24(22521) : ccxxxm 444.56(2558-9) : ccxxxm 463.19(3361) : ccxxxvi 545.22 et 547.9(65a5 et 65612) : ccxxxv 2. Nomina scriptorum qui in praefatione laudantur Alanus de Insulis cvin Albertus (sanctus) cx-cxi, cxiv, cxxix, cxxxi, cxxxvii adn. 3, CLXI, clxv, ccix Albertus de Saxonia clxii Alexander de Hales cxlvi adn. 1 Alexander Nequam nvn Alfredus Anglicus ivn Alverny M.Th. d' lv adn. 4 Anonymus (Graecus, In v Eth.) CLVI, clxxxv Apelt O. XLin adn. 3 Aretinus Leonardus CLxm, clxviii, ccxxx Argyropoulos I. ccxxx Ashburner W. xliii, xcvin, xcix Aspasius cm, cxxii Aspasius (Pseudo-) clxxxhi Augustinus (sanctus) lvii adn. 2, lxviii, xciv, xcv, cxlv adn. 1 Aulus (Gellius) vide Gellius Averroes cvm adn. 2, clxix, ccxxx Bonnet M. xcm adn. 1 Breitmeyer J. xciv adn. 1 Breuning W. cxlv (seq. adn. 6 p. sup.) Brown J. Wood cxxxv adn. 3, CXLIII Brutus vide Eugenius Burgundius Pisanus lvi Burlaeus (Gualterius) clxix, ccii, ccxxix Burnet J. cni adn. 1 clxx, Callus D.A. lvii adn. 2, cci Cappuyns M. lv adn. 1 Carmody Fr. J. cxlvi adn. 2, cxLvn adn. 1 Chatelain Aem. (Émile) lviii adn. i, ccxi adn. 1 Cicero lvi, lvii adn. 2, xciv Collegium S. Bonaventurae cxliv adn. 6 Commentarium Florentinum en, CVII Bacon vide Rogerius Baeumker Cl. lvii adn. 3, cxxxvm adn. i Baleus I. cxliv Bartholomaeus de Messana ccxliCCXLV Baur L. clxxxiv adn. 1 Bekker I. xliii, xlvi adn. 1, xcix adn. 1 Biese Y.M. xcm adn. 1 Birkenmajer A. xvii adn. 1 Blaise A. em adn. 2 Boethius lv adn. 1, xciv, xcv, cxlv adn. i, ccxli-ccxlv Commentarium Parisiacum ci, en Cyprianus lxviii Compendium philosophie cli Czartoryski P. clv Decretum (Glossae in —) lvi Denifle H. lviii adn. 1, ccxi adn. 1 Dictionarium Graeco-Latinum CXXXI, CCXLI-CCXLV Dio Chrysostomus cxxvi adn. 1 Dondaine A. ccxi Dondaine H. cxxxvm (seq. adn. 3 p. sup.), cci adn. x Drossaart Lulofs H.J. ccxli adn. 1 CCLI INDICES PRAEFATIONIS Dulong M. xvii adn. i Dunbabin J. cc adn. i Eugenius Brutus O.P. clxx Eurípides cxxvi adn. i Eustratius clvi, clxviii, clxxiv, CLXXXV, CLXXXVII, CCXXXVI loannes a Rupella cvm, adn. i loannes Saresberiensis lvi loannes Versoris clxix cxlvi James M.R. cxlvi adn. 2 Jourdain A. et Ch. cxxxvm adn. 1, cxliv Faber Stapulensis cxn, clxix, CLXX, CCXXVII-CCXXIX Filthaut E. cxlv adn. i, cxlvi adn. i Franceschini Aetius (Ezio) xvi adn. i, xvii adn. i, clii, ccxi, ccxxxix adn. i Gauthier R.A. xv adn. 4, xliv adn. 1, lvi adn. 2, cvm adn. 1 Gellius A. lvi Geraldus Odonis clxiii, clxiv, clxx, ccxxxi Godefroy Fr. xcv adn. 2, cxxxin adn. i Goldbacher A. xcv adn. 1 Gregorius Turonensis xcm Grabmann M. cxxxvm adn. 1, CXLIII, ccxxxix Grosseteste vide Robertus Guido Ariminensis clxiii Guido de Orchellis lviii Guillelmus Antessiodurensis lviii, CVIII, CXLIV-CXLVl Guillelmus de Moerbeke civ, cxxx, CXXXIII, CCXXIII, CCXXXIX-CCXLV Harlfinger D. xliii adn. 1 Haskins Ch. H. cxxxv, cxlvi adn. 2, exuvii adn. 1. Henricus Alemannus clxvii Hermannus Alemannus cxlvii-cli Hieronymus cv Hirsch S.A. cxlvii adn. 1 Hôdl L. lviii adn. 2 Homerus liv Horn F. xcm adn. i Hunt K.W. CLXxxiv adn. 1 lacobus Venetus cxxxin, cxxxvn adn. 3, ccxli-ccxlv Kuttner S. lvi adn. 3, lvii adn. 1 Lacombe G. xv, xvn adn. 1, cxv, CXLIII, cxlviii, CLII Lambertus de Marchia clxii Laurentius Hispanus lvi-lvii Liber artis lectorie cxxvm adn. 1 Liber Proverbiorum lvii adn. 2 Little A.G. clxxxiv adn. 1 Lottin O. ex adn. 1, cxlv (seq. adn. 6 p. sup.), cci adn. 1 Macrobius lvi Mandonnet P. cxliii Mansion A. ccxxxix adn. 1 Marchesi C. xv adn. 1, lv adn. 1, cxxxvm adn. 1, cxliii, cxlvii Marichal R. clxi Martin R.M. cxlvi adn. 1 Mathieu M. lv adn. 3 Mercken H.P.F. xliii adn. 5, cxxxm adn. 1, cxxxvii adn. 1 et 2, CLXXIV, clxxvi, CLXXVII, CLXXX, CLXXXI Michael Ephesinus clvii, clxix Michael Scotus civ-cv, cxxxvCXXXVIII, cxlii-cxlvii Michaud-Quantin P. cvm adn. 1 et 2, cxlvi adn. 1 Michelant M. cxliii Minio-Paluello L. xvn adn. 1, lv adn. I, cxxxvii adn. 3, cxxxvm, cxxxix adn. 1, cxlv adn. 1, ccxl Mioni E. xliv adn. 1 Nicolaus CCXLI-CCXLV Nicolaus Oresme cxxxi, ccxlvii Nicomachus Gerasenus lvi Nolan E. cxlvii adn. 1 CCLII ETHICA NICOMACHEA Norberg D. xcru adn. r Odonis vide Geraldus Oresme vide Nicolaus Parisius de Altedo cxxvm adn. i Paulinus Turchins de Luca O.P. CLXX, ccxxx Pelzer A. xv, lv adn. i, cxxxvm adn. i, cxliii, cxlvii-cxlviii, CLi adn. i, clxxxiv adn. i Petrus Helias xcin adn. I Petrus Tartareti clxix-clxx, ccxxvii Pitseus I. cxLiv Physica Vaticana cxxxm, ccxli- ccxlv Placentinus lvi Plato exci Principe W.H. cxlv (seq. adn. 6 p. sup.) Quintilianus cxli Ramsauer G. xliii adn. 3 Rassow H. cm adn. 1 Ribaillier J. cxlv (seq. adn. 6 p. sup.) Robertus de Courson lvii Robertus Grosseteste xvi, xxvi adn. I, xliii adn. 5, liv adn. 1, xciv, civ, cxvin, cxix, cxx, cxxvn, cxxx, cxxxi-v, cxxxvn, CLH-CCI,CCVIII, ccix, ccxi, ccxvi, ccxxiii, ccxxiv, ccxxxm, CCXXXV-CCXL Robertus Kilwardby ci, cn, cvi, CVII, CLI Rogerius Bacon cxlvii Rolandus Cremonensis cxlvi adn. 1 Samaran Ch. clxi Scaliger exxin Schneider A. lvi adn. 1 Schoell R. xliii Seneca xciv Stahleder E. clxvii Stinissen W. clxxvii Stobaeus (loannes) cxxvi adn. 1 Susemihl Fr. xliii adn. 3, xevi, cxn, ccxLi adn. 1 Tabula Ethicae novae et veteris cli Tartaretus vide Petrus Tertullianus cv Thesaurus linguae Latinae xcv adn. 1, cv adn. 1, cxxxm adn. 1 Thomas de Aquino cxxix, cxxxi, cli adn. 3, clvi, cixv, clxix, clxx, clxxvi-vii, cc adn. 1, ccxiv, ccxxiii, ccxxv, ccxxix, CCXXXIX, CCXL, CCXLVI, CCXLVII Thomson S.H. clxxxiv, cc Thorndike L. cxxxv adn. 4, cxlvi adn. 2, cxlvii adn. 1 Thurot Ch. xcm adn. 1, cxxvm adn. i Turchius vide Paulinus Vacant J.M.A. cxliv Van den Eynde D. et O. 2, cxliv, adn. 6 Vernias Nicoletus clxix Versoris vide loannes Viola C. lv- adn. 2 lviii Wartelle A. xliii adn. 1 Wiesner J. xliii adn. 1 Wüstenfeld F. cxliii adn. 8.4 adn. lat. 11 adn. lat. penultima lin. 13 adn. lat. 66 adn. lat. ult. lin. 68.6 adn. lat. 83-5 adn. lat. 83.5 adn. lat. 84.16 adn. lat. 94-4 adn. lat. 148.3 195.3.5 ERRATA Lege ab hisdem Qh ab... hisdem Qh ad om. Qh1 ¿0 autem ante 21 add. posuimus Qo et om. QpYm 9 vel] et VqQw quousque Qo autem Qw proper Anonvmi ¿4 ad om. Qh1 19 autem et3 om. Qw posuimus Qq {vel dele} et om. QpYmQw 9 vel] et VqQwQpYm quousque utique Qo autem2 Qw propter Notula Roberti inserta in Anonvmi Aristotelis Latini volumina sequentia iam edita sunt : Codices descripserunt G. Lacombe, A. Birkenmajer, E. Franceschini, M. Dulong, L. Minio-Paluello : Volumina tria (1939-1961), iterum imprimenda. Operum editiones : 1.1- 5 Categoriae (Transi. Boeth., Compos., Moerb., Lemm. Simplicii, Ps.-August. Paraphr.), ed. L. Minio-Paluello, 1961. I.6-7 Categoriarum Supplementa : Porphyrii Isagoge, (Transi. Boeth., Fragm. Victorini), « Liber Sex Principiorum », ed. L. Minio-Paluello, 1966. 11.1- 2 De Interpretatione (Transi. Boeth. et Moerb.), edd. L. MinioPaluello et G. Verbeke, T965. 111.1- 4 Analytica Priora (Transi. Boeth. [rec. duae] et Anon. ; Scholia), ed. L. Minio-Paluello, 1962. IV. 1-4 Analytica Posteriora (ed. ait. Transi. Ioan, et Gerardi ; ed. prima Transi. lacobi et Moerb.), ed. L. Minio-Paluello et B.G. Dod, 1968. V. 1-3 Topica (Transi. Boeth. [cum fragm. Recens, ait.] et Anon.), ed. L. Minio-Paluello, 1969. VII.2 Physica (lib. I et II. 1 : Transi. Vatic.), ed. A. Mansion, XI.1-2 De Mundo (ed. ait. Transi. Barthol. et Nicolai ; ed. prima Transi. Rinucii, Argyropuli, Sadoleti. et Paraphr. Apulei), edd. W. L. Lorimer, L. Minio-Paluello, G. F. Muscarella, XVII.2.v De Generatione Animalium (Transi. Moerb.), ed. H. J. Drossaart-Lulofs, 1966. Ï957- 1965- XXV. i-i* Metaphysica (lib. I-IV.4 : Transi. lacobi [Vet.ma] et Compos. [Vetus]), ed. G. Vuillemin-Diem, 1970. XXVI. 1-3 (quinque fase.) Ethica Nicomachea, ed. R. A. Gauthier 197273 : fase. » » » » prim. : Praefatio ; sec. : Eth. Vetus, Nova, Borghes. ; tert. : Transi. Grossetexte (textus purus) ; quart. : » » ( » recognitus) ; quint. : Indices verborum. XXIX.r Politica (lib. I et II.1-11 : Transi. Moerb. 'imperfecta’), ed. P. Michaud-Quantin, 1961. XXXIII Poetica (ed. ait. Transi. Moerb. ; ed. prima Averrois ' Poetriae' Hermanno interprete), ed. L. Minio-Paluello, 1968. Imprimerie J. DUCULOT S.A. (Gembloux). Tél. : 081/61.00.61 UNION ACADÉMIQUE INTERNATIONALE CORPUS PHILOSOPHORUM MEDII AEVI ACADEMIARUM CONSOCIATARUM AUSPICIIS ET CONSILIO EDITUM ARISTOTELES LATINUS EDITIONI CURANDAE PRAESIDET L. MINIO-PALUELLO XXVI 1-3 FASCICULUS SECU NOUS BRUXELLES LEIDEN DESCLÉE DE BROUWER E. J. BRILL 1972 ARISTOTELES LATINUS XXVI 1-3 FASCICULUS SECUNDUS ETHICA NICOMACHEA Translatio Antiquissima libr. II-III sive ' Ethica Vetus ’ ET Translationis Antiquioris quae supersunt sive 'Ethica Nova’, ' Hoferiana’, 'Borghesiana’ edidit RENATUS ANTONIUS GAUTHIER LEIDEN BRUXELLES E. J. BRILL DESCLÉE DE BROUWER 1972 L. S. Huius seriei volumen XXVI. 1-3 Ethicorum Nicomacheorum latine e graeco sermone aetate media redditorum textus omnes editori nostro notos continet in quinque fasciculos divisum quorum singuli haec amplectuntur : primus — Praefationem ; secundus — Translationem Antiquissimam librorum II et III (' Ethi­ cam Veterem’), una cum Translationis Antiquioris libro I (' Ethica Nova ’) et reliquiis ceterorum librorum Hoferianis atque Borghesianis ; tertius — Translationis Roberti Grosseteste Lincolniensis (' Libri Ethicorum ’) textum purum ; quartus — Translationis eiusdem Lincolniensis textum ab ignoto quodam recognitum eumque late vulgatum ; quintus — Indices verborum latinum-graecum et graecum-latinum. L. M.-P. TABULA FASCICULI SECUNDI 1. Translatio Antiquissima librorum II et III sive 'Ethica Vetus ’ additis interpretis adnotationibus........................................... Liber II i ............................................................................................ 5 Liber III............................................................................................................ 23 ....................................................................... 49 Interpretis adnotationes 2. Translationis Antiquioris quae supersunt : A. Liber Isive ' Ethica Nova ’........................................................ 63 B. Librorum II-X reliquiae sive ' Ethica Hoferiana ' Borghesiana 97 etc...................................................................... Appendix : Particulae librorum I et III ab Hermanno Alemanno ex arabico translatae....................................................................................... 125 A. Particulae libri primi : ‘Alia Translatio ‘ : 127 —B. Particula extre­ ma libri tertii : Nova Translatio vel vetus noviter edita : 130 — C. Averrois Libri Nicomachiae necnon Summae Alexandrinorum particulae : 132 1. TRANSLATIO ANTIQUISSIMA LIBRORUM II ET III SIVE ' ETHICA VETUS ’ ADDITIS INTERPRETIS ADNOTATIONIBUS CONSPECTUS SIGLORUM in adnotatione Ethicae Veteris adhibitorum I. LIBRI LATINI I Ay = cod. Abrincensis, bibl. munie., 232 : saec. xnex Qh = Parisinus, bibl. nat., lat. 8802 : saec. xni1"- Os = Oxoniensis, bibl. Bodl., Seld. sup. 24: saec. xuex- Yg = Vaticanus, bibl. apost., Vat. gr. 1342 : saec. xmex- Verba latina in marg. vel supra versus scripta Rarissime adferuntur : Km = Cremifanensis, bibl. monast., 123 ; Oa = Oxoniensis, bibl. Bodl., Auct. F.5.29 ; Oc — Oxoniensis, Corp. Christi, ni ; Pt — Vaticanus, Pal. lat. 988; Qe = Florentinus, Bibl. Laurent., S. Crucis, VUL d.6 ; Qf = Florentinus, bibl. Laurent., S. Crucis, XIII s.12. Ayl, Qhl ••• ; Ay2, Qh2 ... = Ay,Qh ... ante correctionem ; post cor­ rectionem II. LIBRI GRAECI : Kb = cod. Florentinus, bibl. Laurent., Plut. LXXX1, n : saec. X Lb = Mb = Parisinus, bibl. nat., gr. 1854 : saec. xu Venetus, bibl. Mare., gr. 213 : c. 1467 Nb = Venetus, bibl. Marc., gr. Class. IV cod. 53 : saec. xu 0b = Florentinus, bibl. Riccard., 46 : saec. xiv rec. = ff. i-5v manu recentiore refecta Pb = Vaticanus, bibl. apost., Vat. gr. 1342 : saec. xni P2 = Parisinus, bibl. nat., Coisl. 161 : saec. xiv Rarissime adferuntur : Aid. — Aristóteles : Opera, graece..., t. V, apud Aldum Manutium, Venetiis 1498 ; Bl = cod. Londin., Mus. Brit., Add. 14080 ; B2 = Londin-' Mus. Brit., Add. 6790 ; = Venetus, bibl. Mare., gr. 214 : O' — Oxon-. Corp. Christi, 112 ; O2 = Oxon., Novi Coli., 227. COMPENDIA ET NOTAE codd., cett. : ad codices tantum, respiciunt qui ineunte adnotatione in singulis paginis recensentur dett. : ad codices respicit qui ibidem non recensentur (nisi aliter adnotetur, complures saltem deteriores significat) / rasura unius litterae * stellula in adnotatione graeco-latina legentem ad adnotationem latinam refert ; in adnotatione latina lectiones praecedit quae cum quibusdam lectionibus variis graecis concinunt. *** tres stellulae in textu aliqua verba deesse indicant, quae in latina potius quam in graeca scriptura omissa esse videntur. Grandioribus litteris in adnotatione latina scripsimus varias lectiones quae cum verbis graecis quodam modo concinunt. add. = addidit, -derunt adn. = adnotatio cap. = capitulum hab. = habet, habent ind. = indicavit, -verunt inf. = inferior interp. — interpunxit, -xerunt inv. = invertit, -terunt Hit. = littera om. = omisit, -serunt praem. = praemisit, -serunt scr., scrib. = scripsi, scribendum secl. = seclusi s.l. ~ supra lineam s.v. = sub verbo sup. = superior suppi. = supplevi, -vit, etc. tr. = transposuit, -suerunt utr. — utrimque Blaise = A. Blaise, Dictionnaire latin-français des auteurs chrétiens, 2e Turnhout, 1963. Niermeyer = J. F. Niermeyer, Mediae latinitatis lexicon minus, fase, i-jr Leiden, 1960-1964. ARISTOTILIS ETHICE NICOMACHICE LIBER SECUNDUS [i] Duplici autem virtute existente, hac quidem intellectuali, Bekker vel morali 5 hac vero consuetudinal!, ea quidem que intellectualis, multum 03315 ex doctrina habet, et generacionem et augmentum, et ideo expe­ rimento indiget et tempore. Ea autem que consuetudinalis, ex assuetudine fit. Unde et nomen accepit, parum declinans ab assu­ etudine. Ex quo et manifestum, quoniam nulla consuetudinalium io virtutum natura in nobis fit. Nichil enim eorum que natura sunt, 03320 assuescitur. Verbi gracia. Lapis deorsum natura latus, numquam assuescetur sursum ferri, nec si milies eum assuescet quis sur­ sum eiciens ; neque ignis deorsum, neque aliud aliquid eorum que aliter innata sunt, aliter assuescetur. Neque igitur natu15 ra neque prêter naturam, fiunt virtutes. Set innatis quidem 03325 nobis suscipere eas, perfectis autem per assuetudinem. Adhuc habitus quecumque quidem natura nobis adveniunt, virtutes horum prioperaciones mitus ferimus ; postea autem, actus tradimus. Quod in sen­ sibus manifestum. Non enim ex sepe videre vel sepe audire, 20 sensus accepimus ; set e converso habentes, usi sumus ; non 03330 ve! habuimus vel operantes utentes, accepimus. Virtutes autem accepimus, agentes prius. Ob(£b Nbp2 KbPbMb) io sunt] + a'AAws- Jy(Vg) OsQh 1-3 Aristotilis — secundus (nichom- ex nicom-) Ay : Incipit liber primus ethice Arlls Osm£ sup : Incipit primus liber de ethica Ar. Osms ext : Primum capitulum. Quod virtus nec naturalis nec contra naturam rubr. Qhm% 4 existente om. Os 5 vel morali s.l. Ay ; om. ceti. 10 in ... fit] infit Yg sunt + aliter YgQh2 : + vere (? Q h1} deit. 11 natura deorsum Yg 12 de­ cies milies Yg eum post quis Ay : ipsum Yg 13 aliquid aliud tv.YgOsQh 15 sunt Qh1 16 perfectas Qh1 17 quidem om. Qh ' habitus s.l. Ay : id est consuetudines s.l. Os ; om. Qh eorum Qh 18 post cum actu Qh operaciones (praem. per Os) s.l. AyOs : om. Qh traducimus AyYg 19 vel + sensus (exp.) Qh 20-21 visi sumus non videntes Qh1 21 vel habuive! operantes nuis-sJ. Os : om. cett. tes Qh prius s.l. Os Virtutem Os agentes Os : operantes AyYg : agen­ 6 ETHICA NICOMACHEA II.1-2 Quemadmodum et in artibus aliis. Que enim oportet discen­ tes facere, hec facientes discimus. Verbi gracia. Fabricantes, fabri fiunt ; et citharizantes, cithariste. Sic igitur et iusta quidem 03b! facientes, iusti fimus ; casta autem, casti ; forcia vero, fortes. Testificatur autem et quod fit in civitatibus. Legislatores enim 5 cives assuescentes, faciunt bonos ; et voluntas quidem omnis O3b5 legislatoris, hec est. Quicumque vero non bene hoc faciunt, peccant ; et differt hoc civilitas a civilitate, bona a mala. Adhuc ex eisdem ipsis et per eadem ipsa, et fit omnis virtus et cor­ rumpitur. Similiter et ars. Ex citharizare autem, boni et mali 10 o3bio fiunt cithariste ; proporcionaliter autem, et fabri ; et reliqui omnes. Ex bene enim fabricare, boni fabri fiunt ; ex male autem, vel doctoris se mali. Si enim non sic haberet, nulla esset necessitas docentis ; set omnes fierent boni vel mali. Sic et in virtutibus habet. accusativus nominativus Facientes enim permutaciones cum hominibus, hii quidem ius- 15 ti, hii vero iniusti fimus. Facientes ea que in periculis, et assueti timere vel audere, hii quidem fortes, hii vero timidi. Simili­ ter autem et ea que circa concupiscencias habet, et ea que circa iram ; hii quidem enim casti et humiles fiunt, hii autem inconO3b2o tinentes et iracundi, hii quidem ex sic in eis converti, hii vero 20 ex sic. Et uno utique sermone, ex similibus actibus, habitus O3bi5 qualitativos fiunt. Quapropter oportet actus quales attribuere ; secun­ dum enim horum différencias, sequuntur habitus. Non parum igitur differt, sic vel sic ex iuventute assuesci, set multum, O3b25 magis autem omne. [2] Quoniam igitur presens opus non con- 25 templacionis gracia est, quemadmodum alia, neque enim ut 10 autem] yàp ... Kal NbP‘ KbPbMb) 7 *hec (K6)] aiiri 12 fiunt] eoovrai 24 ex : *bene ex] çvdvs éx Ay(Yg) OsQh .i. intencio voluntas Os 4 sumus OsQh vero] autem Os 6 assuefacientes Ay 7 hoc (h’ AyOs) ante non bene Ay : *hec Qh enim et Oa (vide praef.) se 12 fiunt fabri tr. Qh 10 autem] 13 haberet Ay : haberet vel doctoris Os : haberent Qh : esset Yg esset] eciam Qh docentis Os : doctoris Ay : tactoris Yg : docentis Qh 14 et] eciam Os 15 nominativus (praem. vir­ tutes, an pro viri ?) et accusativus s.l. Os : om. cett. quidem] vero Yg r 6 fi­ mus ante hii Yg : fiunt Os facientes + enim OsQh : + s.l. viri (?) Os 17 ti­ midi... fortes tr. Ay 18 habet s.l. Ay : om. Qh que2] qui Qh 19 qui­ dem om. Qh autem] et Qh 20 quidem] vero Ay 21 itaque Qh 22 qualitativos s.l. AyOs : om. Qh 22-23 attr. — seq. Qh™e 23 sequen­ tur OsQh 24 ex] *bene ex Yg set multum s.l. Qh 25 ad Quoniam] Quod circa voluntatem (pro volup-) et tristiciam virtus consistat rubr. Qhms 26 est ante gracia Ay : utr. Yg quemadmodum + et Ay1 TRANSL. ANTIQUISSIMA ' ETHICA VETUS ’ 7 sciamus quid est virtus scrutamur, set ut boni fiamus, quoniam nullum esset proficuum eius, necesse est scrutari ea que circa operationes, quomodo faciendum eas ; hee enim domine ut o3b3o vel qualitative quales fiant habitudines, quemadmodum diximus. Secun5 dum igitur rectam rationem operari commune et supponatur, dicetur autem postea de eo, et quid est recta ratio, et quomodo habet ad alias virtutes. Illud autem prius confiteatur, quoniam 04a! necessario omnis qui circa ea que facienda sermo, typo et non certitudinaliter oportet dici, ut et in principio diximus, quoniam secundum 10 materiam sermones inquirendi. Ea autem que in operationibus et conferentia, nil stans habent, quemadmodum neque ea que 0415 sana. Tali autem existente totius sermone, adhuc magis qui de singularibus sermo, non habet certitudinem ; neque enim sub arte neque sub narracione aliqua incidunt. Oportet autem eos 15 semper qui operantur, ea que ad tempus intendere, quemadmo­ dum et in medicina habet, et in gubernatione. Set etsi talis sit o4aio presens sermo, temptandum auxiliari. Prius igitur hoc inspicien­ dum, quoniam hec innata sunt ab indigencia et superfluitate inmanifestis corrumpi. Oportet enim in obscuris, apertis testimoniis uti. 20 Quemadmodum in virtute et sanitate videmus. Superflua enim o4ai5 ginnasia et indigencia, corrumpunt virtutem. Similiter utique potus et cibus amplius vel minus fiens, corrumpit sanitatem. Commensuratus autem, et facit et auget et salvat. Sic igitur in castitate et fortitudine habet, et aliis virtutibus. Qui enim 25 omnia fugit et timet et nichil sustinet, timidus fit ; qui autem 04120 nichil omnino timet, set ad omnia vadit, audax. Similiter autem vel delectationem et qui omnem voluptatem habet et a nulla semotus est, inconC*b(Lb NbP2 KbPbMb) 3 enim] + r6 in2 (F27Wb)J om. tem] re 27 qui ... habet (o ... «xó^ievos- Mb)] o ... aTroAaumv 25 au­ Ay{Yg) OsQh 1 est] sit s.l. Os 3 domine + sunt proprie et yg 4 vel (id est Os) qualitative s.l. AyOs : om. ygQh 4-5 quidem igitur se­ cundum Yg 7 autem om.Ayyg 8 qui] que Ay1 ea. que s.l. Ay : om. y g sermo ante que Qh necessario s.l. Ay : ante et Yg : om. OsQh 9 et om. Qh quoniam] que Os 10 sermonem 0$ ea que autem in que Yg 12 tocius post sermone Os : toto Yg : et omni Qh qui] quam Ay : quam quidem Yg 13 sub] ab Os 14 aliqua om. Qh i4“I5 semper eos tr. Os 16 et1 om. Os et sit si talis (serii. etsi sit talis) Yg 17 temp­ tandum + est Qh 19 inmanifestis s.l. Os : om. cett. 20 enim superflua Yg: enim om. Os 21 ginnasia (gimn- Yg : gign- Qh) post indigencia Ay 23 autem commensuratus Yg fautique + et Yg 22 vel] et Yg igitur + et Yg 24 habet post virtucit — salvat] faciunt et salvant Yg 26 omnino om. Os 27 voluntatem tibus Qh 25 fugit omnia tr. Qh est om. Yg YgOsQh1 vel {om. Os) delectacionem s.l. AyOs : om. cett. 8 ETHICA NICOMACHEA II.2 o4a25 tinens ; qui autem omnes fugit ut ruricole, insensibilis. Corrum­ pitur enim castitas et fortitudo, a superfluitate et indigentia ; a medietate autem, salvatur. Set non solum generaciones et augmenta et corruptiones ex eisdem ipsis et ab eisdem ipsis o4a3o fiunt, set et actus in his ipsis erunt ; et enim in aliis manifestis, 5 sic habet. Verbi gracia in virtute. Fit enim ex multum cibum accipere, et multos labores sufferre ; et maxime potest hec facere vel fortis virtuosus. Sic autem habet et in virtutibus. Ex removeri enim a voluptatibus, fimus casti ; et fientes, maxime possumus removeri o4bi ab eis. Similiter autem et in fortitudine ; assueti enim contemp- io nere terribilia et sufferre ea, fimus fortes ; et fientes, maxime poterimus sufferre terribilia. Signum autem oportet facere o4b5 habituum, fientem voluptatem vel tristitiam in operis. Qui quidem enim removetur a corporalibus voluptatibus et hoc ipso gaudet, castus. Qui autem tristatur, incontinens. Et qui 15 quidem suffert pericula et gaudet vel non tristatur, fortis. Qui autem tristatur, timidus. Circa voluptates enim et tristicias, est o4bio consuetudinalis virtus. Propter quidem enim voluptatem, mala facimus ; propter tristiciam autem, a bonis removemur. Ideo oportet agi qualitercumque ex juventute, ut Plato inquit, ut 20 gaudeant vel tristentur, in quibus oportet ; recta enim disci­ plina hec est. Adhuc autem, si virtutes sunt circa passiones et omnem o4bi5 passionem omnem actum actus, omni autem passioni et omni actui sequitur delectatio et tristicia, et propter hoc erit virtus circa delectaciones et tris­ ticias. Demonstrant et pene fientes per hec. Medicine enim 25 quedam sunt. Medicine autem per contraria innate sunt fieri. Adhuc ut et prius diximus omnis anime habitus, et a quibus 0b(Lb NbP2 KbPbMb) (20 qualitercumque] Trots €v0ù$-) OsQh 3-4 generacio ... corrupcio Qh 4 hisdem OsQh ab isdem Os : ab hisdem Qh : per eadem Yg 5 et1 om. Qh hiis post ipsis Yg : om. Qh aliis] alteris Qh manifestioribus Yg 8 vel fortis s.l. AyOs : om. cett. remocione enim Ay : enim remotione Yg g et om. Qh 12 possumus AyYg 13 habitivum Os : habitum YgQh voluptatem + id est delectacionem s.I. Os operibus YgQh i4 et om.Qh1, s.l. Qh? hoc + in Qh 16 quidem] quod Os : om. Yg et om. AyYg 18 consuetu­ dinalis] consuetudo vel Os quidem om. Ay (marg. resecto deest Yg) vo­ luptatem enim tr. Ay 19 propter + et Yg autem om. AyYg 20 iuomnem passionem omnes actum vente Os 21 vel] et Yg 23 omni ... passioni et omni actui scr. : omnem ... passionem et omnem actum AyYg: omni ... passioni et omni actui OsQh 24 et2] eciam Qh 25 per] propter Ay Yg hec + ad invicem OsQh 26 au­ tem medicine Yg et1 loco Os : a-nie ut Ay : om. YgQh TRANSL. ANTIQUISSIMA : ' ETHICA VETUS ’ 9 innata est fieri deterior et melior, ad hec et circa hec naturam 04620 habet. Per delectaciones vero et tristicias, boni fiunt in perse­ quendo has et fugiendo, aut quas non oportet, aut quando non oportet, aut quot modis aliter a sermone determinantur talia. 5 Ideoque determinant virtutes, inpassiones quasdam et quietes ; non bene autem, quoniam simpliciter dicunt, set non, ut oportet 04625 et ut non oportet et quando et quot alia adiciuntur. Supponitur igitur virtus esse talis, circa delectaciones et tristicias, opti­ morum operativa ; malicia autem contrarium. Fiet autem nobis 10 et ex his manifestum adhuc de eis. Tribus enim existentibus que 04630 in voluntatibus et tribus que in fugis, bono conferente delectanon bili, et tribus contrariis malo inconferente tristi, circa hec quidem omnia, bonus directus est ; malus autem, peccans est, magis autem circa delectacionem. Communis enim hec, animaomnes 15 libus ; et omnibus qui sub voluntate, sequitur ; et enim bonum et conferens, delectabile videtur. Adhuc autem ex puericia 05a! omnibus nobis connutritur. Ideo difficile repellere hanc passio­ nem contemporaneam vite. Regulamur autem et operationes, hii quidem magis, hii vero minus delectationi et tristicie. Propter 05:15 20 hoc igitur necesse, esse circa hec totum opusculum. Non enim parum in operacionibus bene vel male letari vel tristari. Adhuc vel furori autem difficillimum delectationi bellari vel ire , quemadmo- Ob(Lb NbP2 2 boni] ^avXac v râv 13 est2 (Ob)J *om. cett. 18 contemporaneam (? ey/ce^/jopiff/icvoi’)] eyKeypcoapevov 21 vel2 (y £b : 7} Kal _ZVbAfb)] *Kai Ay(Yg) OsQh 2 veroow. YgQh1 boni 4- maxime Qh 3 eas Os et + in Qh quas om. Qh1 5 inpassiones] et passiones Yg : in personas si omnes (seniores Qh2) Qh quietam Qh 7 altera Qh Supponatur A y 8 talem Os 9 autem malicia Yg contrariorum Os : contrarum Qh1, -rium Qh2 10 et om. Qh manifestum ante nobis (9) Ay adhuc s.l. Ay eis] hiis Yg enim] autem Qh 11 voluntatibus YgOs : voluptatibus AyQh, non dett. *que + existentibus Yg 12 inconferente scr. : inconferente AyYg : non inconferente Os : non conferente Qh triste OsQh hec circa tr. Qh 12-13 hec omnia quidem hec Yg 13 bonus om. Qh autem ont. AyYg est2] e‘ Qh (? erit aut potius est Qh\ et Qh1) : *om. AyYg 14 magis post deomnes lectacionem Qh autem om. YgQh 15 omnibus scr. : omnibusYg : omnes AyOsQh voluptate^)/ 16 et om. Qh1 ïj comittitur ? Qh1, plerique dett. difficillime Qh1, -mum est Qh2 hanc repellere tr. Os 18 Re­ gulas Os comparationes Os 19 delectacionem Os 20 enim s.l. Ay 21 operacionibus -|- vel Qh male -f- vel Qh vel2] *et Yg 22 autem] et Qh vel1 om. Qh vel furori s.l. AyOs : om. cett. 10 ETHICA NICOMACHEA II.2-4 ojaio dum dicit Eraclitus. Circa difficillimum autem, semper et ars fit et virtus ; et enim bonum melius in hoc. Quare et propter hoc circa delectaciones et tristicias, totum opusculum et virtuti et civilitati. Qui quidem enim bene his utitur, bonus erit ; qui vero male, malus. Quoniam igitur est virtus circa delectaciones oíais et tristicias, et quoniam ex quibus fit, ab ipsis et augetur et corrumpitur, non similiter flentibus, et quoniam ex quibus genita est, circa hec et operatur, dictum est. [3] Queret autem 5 vel operantes aliquis quomodo dicimus quod oportet iusta quidem facientes, vel operantur iustos fieri ; casta autem, castos. Si enim faciunt iusta et casta, 10 05120 iam sunt iusti et casti, quemadmodum si gramaticalia et musiSolucio calia, gramatici et musici. Vel neque in artibus sic habet. Con­ tingit enim gramaticale aliquid facere, et casu et alio supponente. Tunc igitur erit gramaticus, si quid et gramaticale fecerit, et 05125 gramatice ; hoc autem est quod secundum eam que in ipso gra- 15 matica. Adhuc neque simile est in artibus et in virtutibus. Ea quidem enim que ab artibus fiunt, bonum habere in eis. Suffi­ cit igitur ea qualiter habencia, fieri ; ea autem que secundum 05130 virtutes fiunt, non si illa qualiter habent, iuste et caste operan­ tur, set si qui operatur qualiter habens operatur ; prius quidem 20 si sciens ; deinde si volens propter hec ; tercium autem si firme 05b! et inmutabiliter habens, operatur. Hec autem ad alias habendum artes, non connumerantur, prefer scire ; ad habendum autem NbP2 LbFbAdb) 14 quid et grammaticale (ObLb) : (quid) ♦gramma­ ticale aliquid (ypa.p.paTiKÓv ti NbPzMb)] ko.1 yp. rc KbPb 15 ipso (o.vtû>}\ avrâ) Mb edd. 16 *et in («n re lVbP2KbPb)] «ri 17 habere in eis (? er aurais)] ) 2 *i>m. et (ce/.'.)] «ai ObZ.b 4 et (F2.lZb)J 7 futurus est A’bP2A’b/->b) ; 9 etj + ovrtvs 11 facien­ dorum (tûjv irpa.KT€b : ru>v 7rpocrraTTop.évu)V C(’tt. 1 7 *amiciciam odium (cett.'y ¿cîaoç ihiav ObJ.b Ay(Yg) OsQh 1 potest; prodest Yg, dett. 2 et1 *om. Yg 3 igitur om. Qh 4 quales om. Os operarentur cx operentur Ay : operantur Qh 5 set — operatur om. Qh1 : et2 om. Oh2 operatur j- et Os (> quod] quo­ niam OsQh ex om. Qh1 7 vel fiet s.l. Ay : om. cett. 8 iustus bonus Ay 9 philosofari Os : perhiberi Qh 11 faciendorum ... faciunt operandorum tr.Ay faciendorum scr. : faciendorum Ay : operandorum OsQh 12 illi neque tr. Qh illic Ay nec OsQh 13 Post] littera P maiore in initio versus cap. ind. Qh : —- Quid sit virtus rubr. Qhm% 13-14 quid est virtus] vir­ tus quidem Os : quid virtus Qh 14 ea que ... fiunt] facta Yg 1 7 *amiciciam odium Yg 18 / /icordiam Qh1 dilectio Os 19 tristia Qh1 <]UOS 20 vel tristari om. Os 21 quas scr. : quas AyYgQh : quos Os ad om. Qh1 22 male vel bene tr. Ay ad om. Qh1 24-25 virtutes ... passiones tr. Os 24 quidem YgOs : siquidem Qh : om. Ay 25 neque1 om. Os 12 ETHICA NICOMACHEA II.4-5 passiones boni vel mali. Secundum virtutes autem vel malicias, dicimur. Et quoniam secundum passiones quidem, neque lauda­ mur neque vituperamur ; non enim laudatur qui timet neque qui irascitur, neque vituperatur qui simpliciter irascitur, set o6ai qui qualiter. Secundum autem virtutes vel malicias, laudamur 5 vel vituperamur. Adhuc irascimur quidem et timemus invo­ luntarie. Virtutes autem voluntates quedam, vel non sine volun­ tate. Ad hec autem, secundum quidem passiones moveri dicio6aj mur. Secundum virtutes autem et malicias, non moveri, set e adiaceri qualiter. Propter hec autem neque potencie sunt. Neque enim boni dicimur quia possumus pati simpliciter, neque mali ; neque laudamur, neque vituperamur. Et adhuc potentes o6aio quidem sumus natura, boni autem vel mali, non fimus natura ; diximus de hoc, prius. Si igitur neque passiones sunt virtutes, neque potencie, relinquitur habitus eas esse. Quid quidem igitur est genere virtus, dictum est. [5] Oportet autem non solum o6ai5 sic dicere quoniam’ habitus, set et qualis. Dicendum igitur quoniam omnis virtus, cuiuscumque fuerit virtus, id et bene habens perficit, et opus eius bene reddit. Verbi gracia, oculi virtus et oculum bonum facit, et opus eius. Oculi enim virtute, bene videmus. Similiter autem et equi virtus et equum bonum o6a2o facit, et bonum ad currendum, et ferendum ascendentem, et expectandum bellantes. Si utique hoc in omnibus sic habet, et hominis virtus erit utique habitus, a quo bonus homo fit, et a quo bene suum opus reddit. Quomodo autem hoc erit, iam o6a25 quidem diximus. Adhuc autem et sic erit manifestius, si in­ spexerimus qualis est natura eius in omni continuo et discreto, est accipere hoc quidem plus, hoc vero minus, hoc vero equale ; et hec, aut secundum rem, aut secundum nos. Equale autem, Ob(Lb NbP2 KbPbM'b') (P2)] *om. 3 non] oùÔc Ob 21 autem (A’b)J *om. Ay(Yg) OsQh 2 Quoniam et tr. Qh laudabimur Qh Yg : et Qh 5 vel] et Yg 7 quedam voluntates tr. Qh et1 3 neque8] nec 8 Adhuc Qh e passiones quidem tr. Ay 10 adiaceri Ay : adiaceri YgOsQh1 : adiacere Qh2 n enim om. Os quia possumus] posse Yg 12-13 fimus quidem poten tes Qh 13 vol] aut Ay fimus] sumus AyYg 15 reliqui tur .4 y Quid quidem Qh : Quidquid AyYg : Quicquid Os 18 omnis om. Qh1, sJ. Qh2 ig habent Os : habet + et Qh perficit ex facit Ay 21 autem et W. Yg et2 om.Yg 23 Si] Set Os hoc s.l. Ay 24 et hominis] ociam omnis Qh 25 bene] bonum Yg suum post opus Qh : om. Yg 26 sic] ///sic Ay : hic Yg manifestum Yg 27 qualis est natural qualem naturam Qh Post eius puncto interp. Yg, non autem AyOsQh 10 15 20 25 TRANSL. ANTIQUISSIMA : ' ETHICA VETUS ’ 13 medium aliquid superfluitatis et indigencie. Dico autem rei quidem medium, quod equaliter removetur ab utraque extre- o6a3o mitatum, quod est unum et idem omnibus. Ad nos autem quod neque superhabundat neque deficit ; hoc autem non unum 5 neque idem omnibus. Verbi gracia. Si decem multa, duo autem pauca, sex media accipimus secundum rem. Equaliter enim et superhabundant, et superhabundantur ; hoc autem medium o<>a35 secundum arithmeticam proporcionem. Quod autem secundum nos non sic accipiendum. Non enim si cui decem mnas comedere obbi 10 multum, duas autem parum, doctor sex mnas iubet. Est enim forsitan et hoc multum accepturo vel parum. Miloni quidem enim parum, dominanti autem ginnasiorum multum. Similiter autem in cursu et palestra. Sic utique et omnis sciens superflui- oobj tatem quidem et deficiendam fugit, medium autem querit et hoc 15 vult. Medium autem non quod rei, set quod ad nos. Si utique omnis doctrina sic opus bene perficit ad medium respiciens, et ad hoc agens opera. Unde assueti sunt dicere, bene habentibus o6bio operis, quoniam neque auferendum, neque addendum, ac si superfluitas et indigencia corrumpat bonum, medietas autem 20 conservet. Si autem boni artifices ut diximus ad hoc respicientes operantur, virtus autem omni arte cercior et melior est, quemad- oóbij modum et natura, medii utique erit inspectrix. Dico autem vel moralem consuetudinalem. Hec enim est circa passiones et operaciones. In his autem est superfluitas et indigencia et medium. Verbi 25 gracia et timere et audere, et concupiscere, et irasci, et misereri, et universaliter delectari et tristari, est et magis et minus, et o6b2o utraque non bonum ; set quando oportet, et in quibus et ad quos, Ob(£b NbP2 KbpOjVi11} 6 accipimusj Xa^ávovac 7 medium] + èarl 8 secundum2 (*a0’)J rrpos 13 autem] om. 18 auferendum] + ëonv 20 si autem (A’bPbj] eí 8r¡ ol O^M'- : oí S’ LblVbP2 Ay(Yg) OsQh 1 quid Yg : aliquod Os 2 quidem om. AyYg 3 At Os 4 hic Qh 5 autem om. AyYg 6 accipiunt Yg et AyOs : om. Qh, dett. (marg. resecto deest Yg} 7 medium + est Yg : -|- et Os 8 arith­ meticam AyQh : aritmetricam Yg : arismeticam Os 9 si cui scr. : sicut AyOsQh : si tantum hab. marg. resecto Yg mnas] multum Yg : minas Qh comedere + est A y 10 parum precipite (cancell.'} Qh (? scrib. precipiet supra iubet) minas Qh : minus Yg 11 in hoc Qh1 accepturo post vel parum Ay : om. Yg 12 autem] aut Os gignasiorum Qh multum ex parum Ay 14 deficienciam] indigenciam multi dett. 15 quod rei] qui rei Os : pro re Qh quod2 s.l. Ay 18 auferendum + est Yg 20 au­ tem om. Qh 23 consuetudinem Os vel moralem scr. : vel moraliter s.l. Os-, om. cett. enim] / / / / / Qh operaciones] actus Yg 26 est om. Qh 27 utrumque Ay Yg i4 ETHICA NICOMACHEA 11.5-7 et cuius gracia, et ut oportet, et medium et optimum, quod est virtutis. Similiter autem circa operationes, est superfluitas et indigencia et medium. Virtus autem circa passiones et operadefectio vero ciones est, in quibus superfluitas quidem vitiatur, et indigencia vituperatur. Medium autem laudatur et dirigitur ; hec autem 5 ambo virtutis. Medietas aliqua est igitur virtus inspectrix exis­ tons medii. Adhuc peccare quidem, multis modis est. Malum o6b3o autem infiniti, quemadmodum Pithagorici existimant. Bonum o6b25 vel directum facere o6b35 07a! 07Í15 oyaio autem finiti, dirigere autem, uno modo. Ideo et hoc quidem facile, hoc vero difficile, facile quidem diverti a signo, difficile autem invenire. Et propter hec, malicie quidem superfluitas et indigenda, virtutis autem medietas. Boni quidem enim simplici­ ter. Mali autem omnifariam. [6] Est igitur virtus, habitus voluntarius in medietate existens que ad nos determinata, racione ; et ut sapiens determinabit. Medietas autem, duarum malitiarum, huius quidem secundum superfluitatem, huius vero secundum indigenciam. Et adhuc, quoniam hee quidem deficiunt, hee autem superhabundant, eius quod oportet, et in passionibus et in operacionibus, virtus autem medium et invenit et vult. Ideo secundum substandam et rationem que quid est esse significat, medietas est virtus. Secun­ dum autem perfectum et bonum, extremitas. Non omnis autem suscipit operacio, neque omnis passio, medietatem. Quedam enim, mox nominata sunt, coniuncta cum malo. Verbi gracia. In malorum gaudio, inverecundia, invidia ; et in operacionibus, Ob(Z.b NbP2 KbPbMb) 4 et (kcu t/ cett.} : vero (t| Sè Mb) 6 aliqua est igitur ObLb : *igitur est (aliqua) (apa «ariv Mb)] ns apa ta-rtv (ècrriv om. P2} 7 Adhuc] en Mb : ori Ob 13 mali... omnifariam ObLb : *omnifarie ... mali tr. cett. 15 determinata (? wpí(£b N»P2 KopiWj 11 in (NbP2KbMb)] om. Ay{Yg) OsQh 2 quid Ay : quidem OsQh 5 autem qui] quidem Qh 6 philotimos scr. : filotimus Ay : filomus Os : fylotimus Qh amans honorem s.l. {praem. id est Os) AyOsQh qui] quod Qh afilotimus Ay : afylotimos Qh non amans honorem (id est praem.) s.l. OsQh : om. Ay 7 nominatus Qh1 et om. Os 8 disponens Qh1 quod] que Os philotimi om. Qh1, filotimi s.l. Qh2 fylotimia Qh 9 et om. Qh1, s.l. Qh2 quando] quoniam OsQh1 10 filotimum Os : fylotimum Qh aphilotimum scr. : afilotimum AyOs : afylotimumg/i 11 consequencia Oc : antea codd. 12 adNunc]C.$Osms 13 mo­ dum om. Qh 14 De humilitate marg. AyOs : om. Qh Est] litteram E pau­ lo maiorem hab. Ay 15 defecton Qh1 16 humile Os dicentes ... vo­ cabimus] vocantes ... dicemus Ay 17 qui] quidem Qh superhabundat] qui habundant (?) Qh1 18 irascibilis Os 19 irascibilitas Os Sunt] litteram S paulo maiorem hab. Ay : littera S grandiore in initio versus cap. ind. et rubr. De tribus medietatibus verborum et operacionum praem. Qh 20 simili­ tudinem ex medietatem Ay et 4- aliquam Os 21-22 differunt — com­ munionem om. Os 21 autem] aliter Qh Omnes 4- et Qh 22 opera­ cionum ex -nem Ay 23 sunt om. Qh quod 4- est Qh 24 autem2] quidem OsQh, dett. l8 ETHICA NICOMACHEA II.7-8 in omnibus que circa vitam. Dicendum igitur et de his, ut magis o8ai5 cognoscamus quoniam in omnibus medietas laudabile, extrema autem neque recta neque laudabilia, set iniurianda. Est quidem igitur et horum multa innominata. Temptandum autem ut et in aliis, eis nomina fingere, ut apercius et levius intelligamus. 5 o8a2o De veritate. — Circa verum quidem igitur, medius quidem verus ; et medietas, veritas dicatur. Fictio autem, ea quidem que ad maius, superbia ; et qui habet eam superbus. Que autem delusor ad minus, yronia ; et yron. De eutrapelia. — Circa autem delectabile quod in ludo, 10 gaudens medius quidem, eutrapelus ; et disposicio, eutrapelia. Superderisio o8a25 derisor fluitas autem, vomolochia ; et qui habet eam, vomolochus. Qui ruricola autem deficit, agríeos ; et habitus, agrikia. De amicicia. — Circa reliquum autem delectabile quod in vita, ille quidem qui ut oportet delectabilis est, amicus ; et 15 medietas, amicicia. Qui superhabundat autem, qui nullius quidem gracia placidus. Qui autem emolumenti sui ipsius, o8a3o adulator. Qui autem deficit, et in omnibus indelectabilis, liti­ giosus et discolus. De verecundia. — Sunt autem et in passionibus et in his 20 que circa passiones, medietates. Verecundia enim, virtus qui­ dem non est ; laudatur autem et verecundus, et in his hic quidem admirans dicitur medius. Qui superhabundat autem, ut ille qui catoplex, Ob{Lb NbP2 KbPbMb) (23 catoplex] Karairhy^) Ay(Yg) OsQh 2 laudabil’ AyOsQh : laudabilis Oa pauci : laudabile plerique dett. 3 neque recta om. Qh iniurianda. Est Ay : iniuriandum est Os : iniudriandum. Est Qh1 : est iniuriandum. Sunt Qh2 4 multa + et Qh 5 fin­ gunt Os 6 De veritate marg. AyOs : om. Qh Circa] litteram C paulo ma­ iorem hab. Ay verum quidem] verum Ay : quidem (quid Qh2) vero Qh y affictio Yg 8 maius] magis {vel magos ?) Qh1 8-9 Que autem adj ////// Qhl 9 yron] iron Os : yracio (notae yrô falsa interpretatio) Qh de­ lusor s.l. AyOs : delusoria s.l. Qh 10 De eutrapelia marg. AyOs : om. Qh quod] qui Os : que Qh 11 quidem ante medius Os : utr. (qui ex quidem1 Qh2) Qh gaudens s.l. (praem. id est Qh + bene Qh2) AyQh : om. Os 12 vomolochia ex volomochia Ay derisio s.l. {praem. id est) Qh : om. AyOs vomolocus Ay ruricola agricoles derisor s.l. AyYg Os : om. Qh Qui2] Quod Qh 13 agríeos Ay : agricus Os : agriculus Qh : agrestis Yg agrikia Ay : agricia Os : agricola (dia Qh2) Qh 14 De amicicia marg. AyOs : om. Qh quodj quid Os : que Qh 15 qui ut] prout Qh2 : qui prout Qh2, dett. delectabile Qh1 16 Qui1] Quod Qh qui2] quod Os : que Qh 18 adulator AyYgOs : blanditorum Qh, -pauci dett. : blanditor plerique dett. Qui] Quod Qh 20 Dc verecundia marg. AyOs : De medietatibus passionum rubr. Qhr~e hisj aliis Qh 21 quidem virtus tr. Os quidem + media Qh1 22 est om. Qh1 his 4 quidem (cxp.) Ay 23 cathoplex Qh admirans (amnii- Ay) s.l. AyOsQh transl. antiquissima : ' ethica vetus ’ 19 qui omnia verecundatur. Qui autem deficit vel nequaquam, inverecundus ; medius autem verecundus. gaudii Emulacio De nemeseos. — Nemesis autem medietas invidie, et epi- oSbi in malis cherecakie. Sunt autem circa tristitiam et delectacionem que Emulator 5 in his que accidunt proximis fiunt. Nemesiticus quidem enim, divicias habent tristatur in his qui indigne bene agunt. Invidus autem, supergaudens in malis habundans hunc, in omnibus tristatur. Epicherecacus autem, o8bs in tantum deficit tristari, ut etiam letetur. Et de his quidem, alias tempus erit. De iusticia. — De iusticia autem quoniam non simpliciter io dicitur, post hec disputantes de utraque dicemus, quomodo medietates sunt. Similiter autem et de logicis virtutibus. o8bio [8] Tribus utique disposicionibus existentibus, duabus quidem maliciis, hac quidem secundum superfluitatem, hac autem 15 secundum indigentiam, una autem virtute medietate, omnes omopponuntur nibus adversantur qualiter. Extreme quidem, et medie et ad in­ vicem opponuntur. Media autem, extremis. Quemadmodum enim o8bi5 vel parvum 20 equale, ad minus magnum, ad maius autem minus, sic medii habitus ad defectiones quidem, superhabundant, ad superhabundancias autem deficiunt et in passionibus et in operationibus. Fortis enim ad timidum quidem, audax videtur ; ad audacem, o8b2o timidus. Similiter autem et castus ad insensibilem quidem, O”(Zb NbP2 7 9 violencia (A’b)J */h’cua b ignescencia] + eviore : èvlore 16 facientes 7rp¿£avri 0^ : irpâÇavTos pr.m. cett. Ay(Yg) OsQh 1-3 Aristotilis ethice nichomchicc liber tercius Ay : liber secundus Os171® : Liber secundus ethice Qh 4 Virtute] De voluntario et invo­ luntario rubr. praem. Qh 5 faciente Qh1 in2 om. OsQh 6 innocen­ cia Os parcitate s.l. Os : om. ceti. 8 honorem Os 9 autem + et Qh1 que del. Ay2 violencia Ay*Ygx : *violenta Ay2Yg20sQh aut + que Ay2OsQh ii extens Qh1 11-12 qui ... qui] quod ... quod Os ji autj vel OsQh 12 alicui Qh, dett. 13 domini -|- vel domi s.l. Os : / / / / Qh1 14 fuerit Os 15 ty- OsQh 16 et2 om. Ay 18 accidit s.l. Ay 19 iac­ tus om. Qh1 quidem om. Ay vel iacit s.l. Os : om. cett. 21 igiturj om. Qh1, ante quidem s.l. Qh2 sunt om. Qh 22 magis om. Os 24 ETHICA NICOMACHEA III. 1-2 cum operantur ; finis autem operacionis secundum tempus est ; ioai5 et voluntarium utique et involuntarium, quando operatur dicen­ dum. Facit autem, volens ; et enim principium movendi officiales partes in talibus operacionibus, in ipso est. Quorum autem in ipso principium, in ipso et operari vel non. Voluntaria utique 5 que talia, simpliciter autem forsitan involuntaria. Nullus enim ioa2o eliget per se horum aliquid. In operacionibus autem talibus quandoque et laudantur, quando turpe aliquid vel triste susti­ nent pro magnis et bonis. Si autem e converso, vituperantur. hominis ioa25 Turpissima enim sustinere pro nullo bono aut mensurato, mali. 10 In aliquibus autem laus quidem non fit, ignoscencia autem. Quando propter talia operatur aliquis que non oportet, que humanam naturam excedunt, et nullus utique suffert. Quedam ut fiant autem forsitan non est cogere. Set magis moriendum et pacienvel pessima dum terribilia pericula. Et enim ea que Euripidis Alcmeona co- 15 egerunt matrem occidere, derisoria videntur. Est autem difficile ioa.30 quandoque indicare, quale pro qualibus eligendum, et quid pro quo sustinendum. Adhuc autem difficilius inmorari cognitis. Sepius enim ea que expectat, sunt tristia. Que autem coguntur, iobi turpia. Unde laudes et vituperaciones fiunt circa coactos vel non. 20 Hec dicendum violenta, vel simpliciter quidem, quando causa in his que exterius fuerit, et qui operatur nichil confert. Que enim talibus per se quidem involuntaria sunt, nunc autem et pro his voluniob5 taria, et principium • in faciente, per se quidem involuntaria C>b(/Cbpb iradovra cett. LbMb) 4 autem] t’ Ob 14 et paciendum] irafávri Kb : 2 I Hec (? rd8e)] rd Troca Mb : rd 817 iroîa cett. ■¿y(Yg) OsQh 2 et2 om. Qh1 quando bis Qh 4 talibus 4* in Qh1 Quorum] Quare Qh 5-6 Voluntaria — involuntaria om. Qh1, marg. Qh2 6 simpliciter om. Qh2 autem] aut Qh2 7 per se eliget tr. Qh ali­ quod Os 8 quando in qui corr. Qh2 aliquod Os 9 et 4- pro Qh. Si — vituperantur marg. Ay 10 sustinere] sufferre OsQh aut] autem (4id est eciam s.l. Os) OsQh hominis (4- est Ay) s.l. AyOs : om. Qh n non fit quidem tr. Qh innocencia Os autem2 4- ut pena Os 12-13 que2 — excedunt ante 12 operatur tr. Os 13 extendunt Qh1 suffert om. Os ut fiant 14 forsan s.l. Ay pessima vel cogere AyOs : cogere ut fiant Yg : cogere Qh vel pessima 15 terri- bilia pericula scr. : pericula Ay : vel pessima terribilia pericula Os : pericula Qh ■ periculosa Yg Et enim ea om. Qh1 : ea enim s.l. Qh2 euripedis Qh almeona Os : alchimeona Qh 18 cogitis Os 19 ea que om. Qh1 : que s.l. Qh2 talibus sunt autem tristia que tr. Qh1 20 coactiones Ay 22 his Os (perperam, sed talibus re vera s.l. bis scrib. supra 23 his et 25.1 his) fuerit scr. : fiunt codd. qui] quod Qh 23-25.1 nunc — sunt om. Qh1, marg. suppi. Qh2 23 tali­ bus s.l. AyOs : om. Qh2 voluntaria 4- Magis — voluntariis (ex lin. 25.1-2) Os1 TRANSL. ANTIQUISSIMA : ' ETHICA VETUS ’ 25 sunt, nunc autem pro his voluntaria. Magis autem assimilantur voluntariis. Operaciones enim in singularibus ; hec autem volun­ taria. Qualia autem pro qualibus eligendum, non facile tra­ dere. Multe enim differende sunt, in singularibus. Si quis autem 5 ea que delectabilia, dixerit violenta esse. Cogunt enim exte- iobio rius encia. Omnia erunt sic violenta. Horum enim gracia, omnes omnia operantur. Et qui vi quidem et non volentes, cum tristicia. Qui autem propter delectabile, cum delectacione. Ridi­ culum autem causari que exterius, set non se ipsum habilem 10 ut capiatur a talibus fse ipsum reddentem! ; et bonorum quidem, se ipsum ; turpium autem, delectabilia. Videtur utique vio- iobij lentum esse, cuius exterius principium, nichil conferente, vim passo. [2] Quod autem per ignorandam non voluntarium quidem, omne est. Involuntarium autem, [est] quod tristiciam affert 15 et penitudinem. Qui autem per ignorandam operatur aliquid, non autem tristatur in operacione, volens quidem non operatur iob2o quod nescivit, neque rursus nolens, cum non tristatur. Eius utique qui per ignorandam, ille quidem qui penitet, nolens videtur, qui autem non penitet, quoniam alius, sit non volens. 20 Quoniam enim differt, melius ut nomen habeat proprium. Aliud autem videtur et per ignorandam operari et ignorans. iob25 Ebrius enim vel qui irascitur, non videtur per ignorandam facere, set propter aliquid predictorum, non sciens autem, set ignorans. Ignorat quidem igitur omnis malus, que oportet 25 operari, et a quibus secedendum ; et propter hoc peccatum, iniusti et simpliciter mali fiunt. Involuntarium autem dicitur, 101)30 non si quis ignorat quod confert ; non enim que in electione Ob(7O\Pb NbP2 LbMb) 1 autem1] 4- Kal 5 cogunt (7 tem ? (vide praef.) 11 autem 4- et Qh 13 passio Os non om. Qh1 14 omne] totum Yg estsecl. aufert Qh1 15 plenitudinem Os per ignorandam autem tr. Os aliquod Os 16 tristans Yg operacionem Os 17 quod AyYgOs : quia (? ex qui) Qh 18 qui1] quod Os qui2 s.l. Ay penitens Yg 20 ut 4- et Qh1 21 et ignorans Qh : et ignorans 4- operari Ay, deit. : om. Os 23 aliquod OsQh 24 que] quid ex quod Qh 25 ope­ rari ante oportet (24) Os : om. Qh1 secedendum 4- est Qh 26 iniusti] et iusti Qh1 autem om. Os 2^ ignorat -f- quidem Qh in om. Qh 26 ETHICA NICOMACHEA III.2-4 ignorancia causa involuntarii, set mali, neque universalis. Vituperantur enim per hanc. Set que in singularibus, in quibus uai et circa que, operationes. In his enim et misericordia et igne­ scencia. Qui enim horum aliquid ignorat, involuntarie opera­ tur. Forsitan igitur non malum determinare ea, que et quot 5 sunt, et quis utique et quid et circa quid, aut in quo operatur ; na5 quandoque autem, et quo, verbi gracia instrumento, et gracia cuius, verbi gracia salutis, et quomodo, verbi gratia quiete an vehementer. Hec quidem igitur omnia, nullus ignorabit non insanus. Manifestum autem, quod nec facientem ; quomodo 10 enim se ipsum. Quid autem operatur, ignorabit quis. Verbi gracia dicentes inquiunt, cecidisse se ipsos, aut ignorare quod naio ineffabilia sint. Quemadmodum Eschilus mistica. Aut ostendere volens, emisisse ; ut qui telum. Estimabit autem aliquis et filium inimicum esse, ut Meropa ; et obtunsam, infixam lanceam ; 15 aut lapidem pumicem esse ; et qui pro salute percussit, occidit nais quidem ; et qui ostendere vult, ut pugillator, percuciet quid­ em. Circa omnia utique hec, ignorancia existente, in quibus operacio, qui horum aliquid ignorat, nolens videtur operari, et maxime in principalibus ; principalia autem esse videntur, in 20 quibus operacio et cuius gracia. Secundum utique talem ignoraniiaao ciam involuntario dicto, adhuc oportet operationem tristem esse, et in penitudine. [3] Ente autem involuntario et vi et per ignoranciam, voluntarium videbitur esse, cuius principium in se ipso cognoscenti singularia, in quibus operacio. Forsitan autem 25 vel iram na25 non bene dicuntur involuntaria esse, ea que propter furorem vel desiderium. Prius quidem enim, nullum adhuc ex aliis animaOb(KbJ’b Nf-P1ii se ipsum. Quid autem (íauróv ye. ô 3è P2/.»)] eavrôv ye ore O'0 : 5 eaurov ye pr.m.KA : o 8? eavróv ye corr. Kb,P^ {ye om. Pb) : eavróv ye Mb (na8-io o — íjv om. ; nay-8 /xi) — ayvo-qaetev om. Nb} Ay (Yg) OsQh i involuntarii — universalis] volunta ////// salis Qh1 universalis] universi Yg 2 enim om. Qh1 3 innocencia Os : innoscencia Qh 4 horum] hoc Qh1 aliquod Os 6 eta] aut Os aut] et Os 8 cuius + et Os 10 insaniens Qh Manifestum] Palam Qe autem om. Os n ignorabat Qh1 12 occidisse Qh2, dett. quod] que Qh, dett. 13 sunt Qh1, dett. 14 emisisse ex emisse Ay : emisse YgOs telum. Estimabit Ay : telum estimabit. estimabit Yg : telum existimabit (-bat Qh} OsQh autem] . aut {ante aut interp.} OsQh et post (15) filium Qh1 : del. Qh2 15 meropia Qh obtunsam (n exp.) Ay : obtunsa Os : optusam Qh 16 percutens {pro -tiens) Yg 17 pugillatores Yg perciet (!) Yg: perimet Qh2, non nulli dett. 18 omnia + igitur Qh hec om. Qh1 23 in om. Qh1 plenitudine Os 25 au­ tem om. Qh 26 eam Os1 vel iram s.l. AyOs : om. Qh 27 enim qui­ dem tr. Qh TRANSL. ANTIQUISSIMA : ' ETHICA VETUS ’ 27 libus, voluntarie operabitur ; neque pueri. Deinde utrum nichil voluntarie operamur, eorum que per desiderium aut iram, aut bona quidem, voluntarie, mala autem, involuntarie. Set ridicu­ lum, una causa existente. Inconveniens autem forte involunta5 rium dicere, ea que oportet desiderare. Oportet autem et irascrin na3<> quibusdam et desiderare quedam. Verbi gracia, sanitatem et dis­ ciplinam. Videntur autem involuntaria quidem, et tristia esse ; ea autem que secundum desiderium, delectabilia. Adhuc autem aliquid differunt. Quoniam involuntaria sunt, ea que secundum 10 mentem aut iram peccantur. Fugienda quidem enim, ambo. Videntur autem non minus humane esse, irracionabiles passiones ; ubi operationes autem hominis, ab ira et desiderio. Inconveniens uti­ que ponere involuntaria hec. [4] Determinatis autem voluntapreiudicio vel electione rio et involuntario, de proereseos sequitur ut dicamus. Valde nbj vel mores 15 proprium enim videtur esse virtuti, et magis consuetudines Secernere ab Electio indicare operacionibus. Proeresis autem, voluntarium quidem videtur. Non autem illud idem, set maius voluntarium. Volun­ tarii quidem enim et pueri et alia animalia communicant ; electione proeresi autem, non. Et repentina voluntaria quidem dicimus ; ixbio 20 secundum proeresim autem, non. Qui autem dicunt eam, deside­ rium, aut iram, aut voluntatem, aut aliquam opinionem, non videntur dicere recte. Non enim commune proeresis et irrationa­ bilium, desiderium autem et ira. Et incontinens desideransii * N^P10 IAM") (3e tz)] 4 involuntarium] axovata 8-9 autem aliquid ti OsQh 2 aut1] ut Os aut2] autem Ch : aut qui Qh1 4 involuntaria Oa 5 oportet d- ct Os 7 Videntur autem involuntaria bis (fol. ¿?-5vh et 86Til) Ay voluntaria Os 8 autem1 om. Qh1 10 men­ tem AyYgOs : nocioncm ( (- ////// -s./. Qh) Qh. paucimocionem multi dett. ii humana Yg esse humane tr. Os irracionales Cis T2 autem! 11 Qh1 ctj vel Os 13 Determinatis] grandiore lift. D in initio versus cap. ind. Qh rubr. De proereseos, id est electione Qhm% Sl,i’ autem] enim ().< 14 procrcseos AyQh2 : prohereseos Os : proreseos Qh1 preiudicio vel electione {praem. id est de Os : id est Qh) s.l. AyOsQh (electione hab. Yg) 15 enim proprium tr. Ay Qh videtur om. Os vel inores s.l. Os : om. cett. 16 se­ cernere ab s.l. Ay : secernere s.l. ab in textu Os : om. Qh operibus Ay elec­ tio s.l. AyYgOs : om. Qh 17 Non] Nam Os maius AyYgOs : magis Qh, dett. 18 <¿0-s.l. Ay 19 proeresim Qh electione s.l. Os : om. cett. repentina -|- quidem Qh 20 proheresim Qh dicunt autem tr. Qh eam + per Qh 22 enim s.l. Ay commune in textu Ay : s.l. Os : om. Qh, dett. proheresis Qh irracionalium Os 23 iram Ay'OsQh (m exp. an pr. m. Ay ?) 28 ETHICA NICOMACHEA III.4-5 vel eligens quidem operatur, preiudicans autem, non. Continens autem, e nbi5 converso ; preiudicans quidem, desiderans autem, non. Et eligencie quidem, desiderium adversatur ; desiderium autem, rei desiderio non. Et desiderium quidem delectabilis et tristis ; eligencia autem neque tristis neque delectabilis. Ira autem adhuc 5 minus. Nequaquam enim ea que per iram, secundum eligenciam nb2o esse videntur. Set neque voluntas, etsi prope [esse] videatur. Eligencia quidem enim non est inpossibilium, et si quis dixerit eligi, videbitur esse demens. Voluntas autem est inpossibilium. Verbi gracia, inmortalitatis quidem et voluntas est. Et circa 10 se ipsuin ea que nequaquam per eum operantur. Verbi gracia, ypocrinb25 tam aliquem vincere aut adletam. Eligit autem hec nullus, set quecumque existimat fieri per se ipsum. Adhuc autem voluntas genitivus quidem finis est magis, eligencia autem eorum que ad finem. Verbi gracia. Sanos esse volumus, eligimus autem, per que 15 sani sumus ; et felices esse volumus et dicimus, eligimus autem eligencia iibso dicere non convenit. Universaliter enim videtur electio circa ea que in nobis, esse. Neque utique opinio erit. Opinio quidem enim videtur circa omnia esse, et non minus circa eternalia et inpossibilia, quam [circa] ea que in nobis. Et mendacio et 20 veritati dividitur, non bono et malo, eligencia autem his magis. i2ai Universaliter quidem igitur opinioni idem forsitan neque dicit 0b(KbPb NbP2 LbMb) 6 *secundum (xarà cett.) I Stà rec. Kb, s.l. NbP2 Ay(Yg) OsQh i vel eligens s.l. AyOs : om. Qh autem2] aut Os (qui interp. preiudicans autem non continens, aut e converso preiudicans etc.) 4-5 delec­ tabilis — neque2 om. Qh1 (4 delectabile et triste Qh2) 4 rei in textu post tristis Ay : s.l. Os : om. cett. 5 ira] ia (exp.) ira Qh b per] *sccundum Oa 7 nec Qh voluntas] -f- eligencia s.l. Os : + est eligencia in textu AyQh, dett. essesecl. $ inpossibilium + Verbi gracia Qh et] Etiam Qh dixit Ay : dicat Yg 9 videtur YgQh est] etiam Qh inpossibilium + Et si quis dixerit eligi, videbitur (exp.) Os 10-11 inmortalitatis — gracia om. OsQh1 10 inmortalitas Qh2 quidem et voluntas est (post est interp.) Ay : se ipsum et voluntas quidem est (non interp.) Qh2, dett. 11 cum Ay : cum Qh2, dett. ipsum Oa operantur AyOa1 : operatur Qh20a2 12 vincere aliquem tr. Qh1 adletam Yg : adlectam Ay : alletam Os : adlctham Qh autem om. Oh hoc AyQh r3 autem Os : om. AyQh 14 genitivus s.l. Ay : om. cett. 15 sa­ ni Ay 16 sani bis Ay1 simus Ay 17 enim] autem Ay electio. lectio Qh eligencia s.l. Os : om. cett. 18 erit. Opinio om. Qh1 18-19 enim quidem tr. Os videtur s.l. Ay 20 circa secl. mendacio H autem OsQh 21 dividitur] différencia videntur (videtur Qh2) Qh non om. Os 22 opi­ nationi Os forsitan + elegandam (corr. in eliganciam) Ay dicet Qh TRANSL. ANTIQUISSIMA : ' ETHICA VETUS ’ 29 aliquis, set neque alicui. Cum eligimus enim bona vel mala, quales aliqui sumus, cum opinamur autem, non. Et eligimus quidem accipere aut fugere aut aliquid horum, opinamur autem quid est aut cui confert vel quomodo ; accipere autem vel fugere i2aj 5 non valde opinamur. Et eligencia quidem laudatur quoniam rei est cuius oportet magis aut quoniam recte, opinio autem quoniam vere. Et eligimus quidem que maxime scimus bona esse, opi­ namur autem que non valde scimus. Et videntur non idem ipsi eligere bona et opinari, set quidam opinari quidem melius, i>aio 10 propter maliciam autem eligere non que oportet. Si autem prius fit opinio quam eligencia aut subsequitur, nichil differt. Non hoc enim intendimus, set si idem est opinioni alicui. Quid igitur aut quale quid est ? Quoniam quidem predictorum nichil, voluntarium quidem utique videtur, voluntarium autem non 15 omne eligendum, set quod ante est consiliatum. Eligencia enim i¿ai5 vel mente cum racione et intellectu. Subsignificare autem videtur et nomen, ac si ens ex aliis lectum. [5] Consiliantur autem utrum de omni­ bus, et omne consiliabile est ? Set de quibusdam non est consi­ lium. Dicendum autem forsan consiliabile, non pro quo consi20 liaretur aliquis insanus vel demens, set pro quibus qui intellec- >2a2o tum habet. De sempiternalibus autem nullus consiliatur. Verbi gracia, de mundo, aut diametro et latere quoniam non commen­ surabiles. Set neque de his que in motu, semper autem circa idem ipsum fiencia, sive ex necessitate, sive natura, sive propter i2a¿5 25 aliam causam. Verbi gracia, solstitiis aut ortibus. Neque de his que alias aliter. Verbi gracia, de siccitatibus et imbribus. Neque de bis que ex fortuna. Verbi gracia, thesauri inventione. Neque NbP2 LbMb) 15 setj + ápa ye (¿pá edd.} 4y(Yg)0sQh i bona enim tr. Qh 2 fimus Qh 3 autlJ vel Os aliquod Os 4 est] esse Ay : est + quidem Qh 5 valde om. Qh1 6 rei s.l. scr. : in textu post cuius AyQh : om. Os magis oportet tr. Qh, dett. aut] autem Os 8 que| quoniam Qh 9 quidam] quidem (?) Qh quidem] quod Qh 10 eligere] opinari primo sed cancell, et s.l. corr. Ay 11 sit (?) Ay subsequitur Os : subsequetur AyYg : subsequatur Qh i¿ Quid] quidem Qh 13 quale] equale Os : om. Qh quid est Qh : quidem AyOs (est ante aut s.l. suppi. Ay) Quoniam] grandiore litt. Q in initio versus cap. ind., praem. rubr. De consiliabili Qh 14 quidem om. Ay 16 vel mente s.l. AyOs : om. Qh et2 + si Qh1 17 Consiliatur AyOs ig fonsan A y : forsan + non Qh1 consiliabile + est Os 20 qui] quod Os 21 habent Qh autem] set ante de Os 22 aut] a Os etJ aut Ay commensurabile Qh 23 motu + sol’ Os ; vide infra 53.14 24 ex oni- Qh 25 de om. Qh 26 alias] infra l. Ay : vel Qh aliter + se habent (-bet Qh) codd. ; vide 53.15 27 Nec Qh ETHICA NICOMACHEA III.5 30 autem de humanis omnibus. Verbi gracia, quomodo Scithe izajo optime vivant, nullus Lacedemoniorum consiliatur. Fiet enim horum per nos nichil. Consiliamur autem de his que in nobis operabilibus. Hec autem et sunt reliqua. Cause enim videntur esse, natura et necessitas et fortuna, adhuc autem, intellectus, et omne quod per homines. Hominum autem singuli consiliantur i2bi de his que per eos operabilia. Et de certis quidem artibus et sufficientibus non est consilium. Verbi gracia, de litteris. Non 5 dubitamus enim litigamus quomodo scribenda. Set quecumque fiunt per nos, non autem eodem modo semper, de his consiliamur. Verbi ro gracia, de his que circa medicinam et negociacionem, et circa i2b5 gubernacionem magis quam ginnapsium, in quantum minus certificatur ; et adhuc de reliquis similiter. Magis autem et circa artes, quam circa disciplinas ; magis enim circa eas dubitamus. vel multociens vel inmanifesta i2bio Consiliari autem, in his que sepius, incerta autem quomodo 15 evenient, et in quibus indeterminabile. Consiliarios autem accipimus in magnis ; non credimus enim nobis ipsis, quasi non sufficientibus dinoscere. Consiliamur autem non de fine, set de his que ad finem. Neque enim medicus consiliatur si sanabit, neque depositi rethor si suadebit, neque civis si bonam divisionem faciet, 20 i2br5 neque reliquorum quis de fine, set ponentes finem aliquem, quomodo et per que erit intendunt, et si per multa videtur fieri, per quid facilius et melius intendunt. Si autem per unum perficitur, quomodo per hoc erit, et illud per quid, usquequo pervenient ad primam causam. Quod in invencione ultimum 25 i2b2o erit. Qui enim consiliatur videtur querere et dissolvere predicto modo, quemadmodum diagrama. Videtur autem non omnis Vg) OsQh i Scithe Ay : cythere Os : / / / hc Qh1 : cythc Qh2 2 lacedemonorum Qh 5 esse om. Os et1 om. Os 6 autem om. Ay singulari Qh 7 certis] cunctis Qh, detl. 7-8 et sufficientibus om. Qh, dett. 9 dubitamus Yg : s.l. Os : om. cett. 10 eodem] eo Os 11 et1] aut Ay 12 quam + que circa Ay ginapsium Os : gignasium Qh 14 artem Os 15 Consiliarii + est Os autem -J- est Ay vel {om. Os) multociens s.l. AyOs : in textu post sepius Qh, dett. vel inmanifesta s.l. AyOs : om. Qh 16 in om. Os indeterminabile AyYg : videtur mirabile Os : videtur indeter­ minabile Qh, dett. 17 ipsis om. Qh 18 fine + set de fine {cancell.) Ay de his s.l. Os ig Nec Qh consiliatur AyQk2 : consiliabitur Os : om. QhL sa/// Qh1, sanet Qh2 20 retor Qh si1 om. Qh1 suadet OsQh cidepositi vis si] cui (?) Qh1 bonam divisionem Os : bonam dispositionem AyYg : bo­ nam divisionem d (d exp.) Qh 21 aliquam Ay 22 videntur Os ; om. Qh 23 fieri 5.1. Os ' quod OsQh 24 quid scr. : quod codd. 25 perveni­ ant A y causam ex curam (?) Ay in om. Qh ultimum] multum Os 26 dissolvere et querere tr. Os 27 digrama {vel digma) Qh1 : paradigma Qh2, pauci dett. omnis] causas (?) Os TRANSL. ANTIQUISSIMA : ' ETHICA VETUS ’ SI quidem questio esse consilium, quemadmodum mathematica. Consilium autem omne, questio. Et quod ultimum in dissolucione, primum erit in generacione. Et si inpossibile quidem inveniunt, discedunt. Verbi gracia, si pecuniarum est necessitas, eas autem i2b25 5 non possibile est invenire. Si autem possibile videtur, incipiunt operari. Possibilia autem, que per nos fiunt ; ea enim que per amicos, per nos qualiter sunt ; principium enim in nobis. Quevel organa runtur autem quandoque quidem instrumenta, quandoque vel utilitas autem necessitas horum. Similiter autem et in reliquis. Quando- i2b3o 10 que quidem, per quem ; quandoque autem, quomodo, aut per quid. Videtur utique quemadmodum dictum est, homo esse principium operacionum. Consilium autem de his que ab eo operantur. Operaciones autem, alterius gracia. Non igitur erit consiliabilis finis, set ea que circa finem. Neque utique singula15 ria. Verbi gracia. Si panis, hoc ; aut digestum est ut oportet. 13a! genitivus Sensus enim hec. Si autem semper consiliabitur, in infinitum deveniet. Consiliabile autem et eligibile idem, set tamen deter­ minatum iam, eligibile. Quod enim ex consilio preponitur, eligi­ bile est. Requiescit enim unusquisque querens quomodo operabi- 1305 20 tur, quando in se ipsum reduxerit principium, et in antecedentem id ; hoc enim est quod eligitur. Manifestum autem hoc et ex antiquis civilitatibus, quas Homerus secutus est. Reges enim que eligebant annunciabant plebi. Existente autem electibili consiliabili delectabili eorum que in nobis, et eligencia erit i3aio 25 consiliabile desiderium eorum que in nobis. Ex consiliari enim iudicantes, desideramus secundum consilium. Eligencia quidem igitur typo dicta est, et circa que est, et quoniam eorum que Ob(_KAPb LbMb) (avro Æbf>b)] avTOv 18 *Quod ... ponitur (Ab)] : aúrov to ... TrpoKpiOèv 21 id Ay(Yg) OsQh i questio quidem tr. Os 2 quod] quidem Qh in. s.l. Ay 3 in s.l. Ay quidem] quod Qh 4 autem om. Qh 5 autem] enim Os 6 autem] ea Qh 7 sunt] prosunt Os 8 vel organa s.l. AyOs : om. Qh 9 autem1 s.l. Ay vel utilitas s.l. AyOs : om. Qh n quid] quod OsQh homo] hoc OsQh 12 ab] de Os 13 erit igitur ir. Qh 14 consiliabilis AyQh2 : consilium Os : consolabilis Qh1 singularia + consiliabilia Ay 15 Verbi gracia om. Ay 16 genitivus s.l. AyOs : om. Qh in om. Os 17 devenient Qh autem] enim Os : om. Qh de­ terminant Qh1, -natur Qh2 18 iam 4- est Os *Quod ... ponitur Ay 21 hoc enim est quod] //////// Qh1 : hoc enim est quod 4- quandoque Qh2 autem om. Qh 23 qui Os electibili 4- eorum que in nobis (exp.) Qh 24 delectabilis Yg 25 consiliari Ay : consiliare OsQh (vide Blaise, s.v. consi-re lio) : an scrib. consiliari ? 27 et1 4- que Os quoniam] que Qh 32 ETHICA NICOMACHEA III.5-7 genitivus 13315 ad finem. [6] Voluntas autem quoniam quidem finis est, dictum est. Videtur autem his quidem, boni ; his autem, eius quod videtur bonum. Contingit autem eis qui voluntarium quidem bonum dicunt, non esse voluntarium quod vult, qui non recte vult. Si enim et erit voluntarium, et bonum. Erat autem si 5 13320 sic contingeret, malum. Eis autem rursus qui quod videtur bonum voluntarium dicunt, non esse natura aliquod voluntarium, set quod unicuique videtur ; alii autem, aliter videtur, et si sic contingit, ea que sunt contraria. Si autem utique hec non placent, dicendum igitur simpliciter quidem et secundum veri- 10 tatem, voluntarium esse bonum ; unicuique autem quod videtur, homini 13325 Bono quidem igitur quod secundum veritatem est, malo autem quodcumque. Quemadmodum et in corporibus eis quidem qui bene dispositi sunt, sana sunt que secundum veritatem sunt talia. Infirmis autem existentibus, alia. Similiter autem et amara, 15 13330 et dulcia, et calida, et aliorum singula. Bonus enim singula iudicat recte, et in singulis verum ei videtur ; secundum enim unumquemque habitum, propria sunt bona et delectabilia, et differt multum forsitan bonus in verum in singulis videre, ut regula et mensura eorum existens. Multis autem deceptio 20 13b! propter delectacionem fit ; non enim existens, bonum videtur. Volunt autem delectabile, ut bonum ; tristiciam autem, ut genitivus i3b5 malum fugiunt. [7] Existente autem voluntario quidem finis, consiliabili autem et eligibili, eorum que ad finem, que circa hec operationes secundum eligendam erunt et voluntarie. VirOl'(7i"pn JV»P2 unicuique] e/caarcp to) 23 autem (Mb)] 8t] 2 boni] + eîvai 7 aliquod (? rt)] om. (8 quod 16 calida] 4- /cai (¡apea, 21 fit] eoi/ce yivcodai ¿y(Yg} OsQh i genitivus s.l. AyOs : om. Qh 2 dictum est om. Qh1 3 quod] quidem Qh1 Contingit] grandiore litt. C in initio versus cap. ind. Qh : rubr. Determinacio voluntarii boni Qhm% eis quod Os : eius quod Qh 4 di­ cunt AyQh2 : dictum Os : obsc. Qh1 qui] quod Os 5 Erat AyYgQh : Erit Os 6 contigerit Os Eius Qh qui om. Qh q aliquod] obsc. Qh (an aliquid Qh1, alicui Qh2 ? aliquid vel alicui plerique dett.) 8 quod] ex quem (?) Ay : om. Os 10 placent + non Os : placere Qh ante Dicendum puncto interp. OsQh dicendum + est Ay 12 igitur quidem tr. Qh 13 qui] quod Os 17 verum om. Qh1, post videtur marg. suppi. Qh2 enim om. Qh1 18 unumquodque Os (an etiam Qh1 ?) 19 differunt Qh post forsitan interp. Qh2 bonum in1] et enim Qh2 videt Qh2 bonum 21 existens, bonum Os : existens (bonum in textu om.) Ay 23 ante Existente paragraphum adp. Qh2 : rubr. Omnes homines liberi esse arbitrii Qhm* autem om. Qh1 geni­ tivus s.l. Ay : om. cett. 25 TRANSL. ANTIQUISSIMA : ' ETHICA VETUS ’ 33 tutum autem actus, circa hec. In nobis autem virtus. Similiter autem et malicia. In quibus enim in nobis operari, et non ope­ rari ; et in his, utique et non. Quare si operari bonum ens in nobis est, et non operari in nobis erit malum existens ; et si 5 non operari bonum ens in nobis, et operari turpe ens et in nobis. Si autem in nobis bona operari et turpia, similiter autem et non operari, hoc autem est bonos vel malos esse, in nobis igitur decentes vel indecentes esse. Set dicere quod nullus volens malus, neque nolens beatus, videtur hoc quidem mendacium, 10 hoc autem verum. Beatus quidem enim, nullus nolens. Malicia autem, voluntarium. Set in his que nunc diximus dubitandum, et hominem non dicendum principium esse neque generatorem operacionum, quemadmodum et natorum. Si autem hec videntur, et non habemus ad alia principia reducere prêter [ad] ea que in 15 nobis, quorum principia in nobis, et ipsa in nobis et voluntaria. His autem videntur testificari, et singulariter unusquisque, et ipsi legislatores ; puniunt enim et iniuriantur operantes mala, non vi aut per ignorandam, cuius non ipsi causa ; bona autem i3blo i3bi5 131120 131.25 vel convertentes 20 operantes, honorant ; quasi hos quidem instigantes, hos autem prohibentes. Quecumque autem neque in nobis sunt neque volun­ taria, nullus instigat operari. Non enim conveniens est suadere, vel famescere non calefieri, aut dolere, aut famem pati, aut quodcumque aliud vel -a vel -cia tale. Non enim minus paciemur hec. Et enim in ipso ignorando, i3b3o puniunt, si causa esse videtur ignorande. Verbi gracia, ebriis Ob(KbPb NbP2 LbMb) 4-5 et si non operari — et in nobis] om. ObKbPb (4 malum existens etiam om. Kb) 15 *igitur (? Si))] Aspasius, p. 76, 30 : «ai KbNbP* (deest Pb) : om. ObLbMb 17 mala] + Saot Ay(Yg) OsQh 1 autem2 + hec Qh1 2 In] / / / / Qh1 enim in] est et Qh nobis 4- est AyOs (vide 54.24) et non operari om. Qh1 3 et1 om. Ay non 4- in nobis AyOs bonum bis Ay : om. Qh1 4 si + et Qh 5 nobis2 -|- est Qh 6 operari bona tr. Ay 8 Set + discere vel Qh1 nul­ lus s.l. Ay volens] nolens AylQhr 10 enim om. Os nolens 4- malus ( + s.l. autem volens Qh*) Qh n autem] enim Qh* 12 generatorem Ay : , vel -onum generationem OsQh, dett. 13 operacionum] operatorem Os natorum 4ut diximus in secundo Os hoc videtur Qh 14 et om. Ay et non ha­ bemus] / / / Qh1 ad secl. 15 quorum] 4- *igitur s.l. Ay : in textu Qh, dett. 16 videntur] dentur Qh1 17 et iniuriantur in textu scr. : s.l. AyOs : om. Qh, dett. 18 bona AyQh* : mala Os : / / / / Qh1 19 honorantur OsQh, dett. : an ut honorant quasi archetypum ? (vide 34.18) vel convertentes s.l. Os : om. cett. 20 in om. Os 21 intigat Ay 22 vel (om. Os) famescere s.l. AyOs : om. Qh quicumque Os 23 paciemur] pati Qh vel -a ... vel -cia (vel om. Ay) s.l. AyOs : om. Qh pignorando Qh1 24 puniunt om. Os causa + ipsi s.l. Ay : + III Qh*, in Qh* 34 ETHICA NICOMACHEA III. 7 duplices maledictiones ; principium enim in ipso, dominus enim non inebriandi, hoc autem causa ignorancie. Et ignorantes ali­ quid eorum que in legibus, que oportet scire, et non difficilia i4ai sunt, puniunt. Similiter autem et in aliis, quecumque per desistudii diam ignorare videntur, quasi in ipsis ens, non ignorare ; studere 5 enim domini. Set forsitan talis est aliquis, quoniam non studuit. auctores Set tales fieri, ipsi causa, viventes desides, et iniustos et inconti1445 nentes esse, hii quidem mala facientes, hii vero in pocionibus et talibus degentes. Hee enim que circa singularia sunt operacio­ nes, tales reddunt. Hoc autem manifestum, ex his qui insudant in 10 qualicumque agonia, vel operacione ; perficiunt enim operantes. i4aio Ignorare quidem igitur, quod ex operari circa singularia habitus hominis fiunt, pene insensibilis. Adhuc irracionale, iniusta facientem nolle iniustum esse, aut stuprantem incontinentem. Si autem non ignorans quis operatur ex quibus erit iniustus, volens utique 15 erit iniustus. Non tamen si vult, iniustus ens, quiescit, et erit 14415 iustus. Non enim qui egrotat, sanus ; et si sic contingit, volens egrotat, incontinenter vivens, et non credens medicis ; tunc possibile quidem igitur erat ei non egrotare ; emisso autem, non adhuc. Quemadmodum neque emittenti lapidem, adhuc eum possibile recipere ; set tamen in ipso accipere et eicere ; principium enim 14420 in ipso. Sic utique et iniusto et incontinenti. In principio quidem 20 possibile erat tales non fieri, et ideo volentes sunt ; fientes autem, non possibile adhuc est non esse. Non solum autem anime malicie volunquos tarie sunt, set quibusdam et que corporis, quibus et iniuriamur. 25 Ob(AbPb NbP2 LbMb) 6 aliquis (NbP2 nec non ante est Pb)] om. 7 ta­ les (LbMb)] Toiovrov 13 Adhuc] + 3’ (deest Nb) 21 accipere (Xafieîv B1#2)] fiaXeiv 22 utique (St?)] S¿ OsQh 2 non om. Qh aliquid] aliquam Os 4 in 4- omni­ bus Os 5 studii 5.I. Ay : om. cett. 7 auctores s.l. Ay : om. cett. 8 (?) vel potacionibus obsc. codd. 9 et + in OsQh enim om. Os 11 vel + in Os 13 hominis (4- est Ay) s.l. AyOs : om. Qh Adhuc 4- autem Oc vel -tiam 14 incontinentem Ay 15 non om. Ay quis| quidem Qh, dett. 16 quies­ cit] quiescere Os (vide 55.15) 17 egrotat] egrotatur OsQh, dett. 18 egro­ tat] 4- ut s.l. Ay : egrotatur OsQh, dett. ; vide 55.ig medicos Ay : phisicis Oa 19 igitur s.l. (?) Ay : om. Qh possibile s.l. AyOs : om. Qh egrotari Os (an etiam Qh1 ?) Emissio Qh 20 neque om. Qh, dett. eum] enim OsQh, dett. 21 eicere Qh : recipere (exp.) 4- s.l. eicere lapidem Ay : eicere lapidem supra enim in ipso Os (vide 55.21) 23 possibile (praem. eis) s.l. Ay : om. cett. 24 possibile s.l. Ay : marg. Os 25 et om. Ay quos s.l. Ay : om. cett. TRANSL. ANTIQUISSIMA : * ETHICA VETUS ’ 35 Eis quidem enim qui per naturam sunt mali nullus iniuriatur, set his qui propter desidiam et ingimnasiam. Similiter autem ^25 membrorum et circa inbecillitatem et debilitatem. Nullus enim inproperabit vel percussione 5 io ceco natura, aut ex egritudine, aut ex plaga , set magis misere­ bitur. Ei autem qui ex vini bibicione, aut alia incontinencia, omnis iniuriabitur. Earum igitur que circa corpus maliciarum, que in nobis iniuriantur. Que autem non in nobis, non. Si autem sic, et in aliis, malicie que iniuriantur, in nobis semper erunt. i4a3o Si autem quis dicit quoniam omnes desiderant id quod videtur bonum, fantasie autem non domini, set qualiscumque unusquis­ que est, talis et finis videtur ei. Si quidem igitur unusquisque 14b! genitivus auctor sibi ipsi habitus est qualiter causa, et fantasie erit qualiter ipse auctor auctor causa. Si autem nullus sibi ipsi causa mala facere, set per ignoranciam finis hec operatur, per hec existimans sibi ipsi bonum 1455 genitivus 15 esse, finis autem desiderium non per se voluntarium, set innasci hominem oportet, quemadmodum visum habentem quo iudicabit bene et vel eliget 20 natalis id quod secundum veritatem bonum volet. Et erit bene natus, cui hoc bene innatum est. Quod enim maximum et optimum, et quod ab alio non possibile est accipere neque discere, set quale 141110 innatum est tale habebit, et bene et optime hoc innatum esse, id est bona nativitas perfecta et vera erit utique Oti(/ N^P2 : om. 20 neque (? oiîSè)J ovSèv 23 *in (ce//.)] om. Ob7i5 et adhuc ea que non terribilia, ac si terribilia timere. Fiunt autem peccata quedam quidem, quoniam non oportet ; quedam autem, quoniam non ut oportet ; quedam autem, quoniam non id est quando, aut aliquid talium. Similiter autem et circa ea que auda- 20 -ces res cia . Qui quidem igitur que oportet, et cuius gracia, suffert et timet, et ut oportet, et quando, similiter autem et qui audet, ObfATbpb ATbpz 2 autem (Mb)] 8-77 to O^KbPb sec. m. piWbps)] ! qui (a[ pb^bp*)] om. 7 circa (rrepl P* pr.m. Mb)] irapà : ru> pr. m. Mb (pr. m. 2Vb ?) circa (irepi Pb)] Trapa. 12 *Que (rà NbP2Lby] (15 suffert (v77o/xev€t Ay(Yg) OsQh 1 monarchis AyOsQh : monarchias plerique deit. regi­ bus sJ. AyYgQh : regibus reges s.l. Os 5 qui] quidem Os ut om. Qh1 marinarii (vide Niermeyer, s.v.)] marenarii Yg naute s.l. Os : om. ceit. 6 hii] Et hii Qh desperant Os, deit. : desperantes AyQh : desperaverunt Yg talem primo om. post aspernantur marg. suppi. Ay 8 Simul] Similis Os virium] virum Qh2Oc, pauci dett. : viriliter Km, pauci dett. oportet ante virium Qh : oportet 4- agere Oc : an opus est ? vel + si Qh 9 bonum bis Os autem om. Os : enim Qh existât Qh 10 non + in Qh, dett. quidem om. Qh1 illud s.l. Os ri quid] quod Os : quidem (+ terribile, vide 58.3) Qh super] / / Qh1, in Qh2 12 habenti intellectum tr. Ay *Que ... differunt Qh 13 magnitudine 4- set Os et3 4- in Qh 14 ces res s.l. Ay : om. cett. inammirabilis ex inamabilis Ay : inmirabilis Yg 15 Hoc 4- quidem (exp} et Qh ly timere 4- oportet Ay 18-19 quedam2 — oportet om. Qh 19 ut om. Os non om. Qh 20 aliquod Os 20-21 id est ces res s.l. Ay : om. ceit. 22 qui] quod Os TRANSL. ANTIQUISSIMA : * ETHICA VETUS ’ 39 fortis. Ut decet enim et secundum racionem, patitur et operatur, 15520 vel qui fortis. Finis autem omnis actus est quod secundum habitum. Et forti autem fortitudo bonum. Talis utique et finis ; diffinitur per 5 enim unumquodque fine. Boni utique gracia, fortis suffert, et operatur ea que secundum fortitudinem. Eorum autem qui in superhabundant, ille quidem qui intimiditate, innominatus. 15625 Dictum est autem nobis et in superioribus, quoniam multa sunt insensibilis io innominata. Sit autem quidam maniosus aut indoloratus, si nichil timet, neque terremotum neque fluctus, quemadmodum aiunt Celtas. Qui autem in audendo superhabundat circa terri­ bilia, audax. Videtur autem et superbus esse audax et fictor fortitudinis. Ut igitur ille circa terribilia habet, iste vult videri. 15630 assimilatur 15 20 In quibus igitur potest, sequitur. Quapropter multi eorum sunt, audacestimidi. In his igitur audentes, terribilia non sufferunt. Qui autem in timendo superhabundat, timidus. Et enim que non opor­ tet, et ut non oportet, et omnia talia, assecuntur eum. Deficit 15635 autem et in audendo ; set in tristiciis superhabundans, magis i6ai manifestus est. Male confidens utique quis, timidus ; omnia enim timet. Fortis autem, contrarius ; audere enim bene spe­ rantis. Circa hec quidem est, et timidus, et audax, et fortis. i6a5 Differenter autem habent ad hec ; hii quidem enim superhabun­ dant et deficiunt ; hic vero medie habet, et ut oportet. Et auvel preoccurren tes daces quidem, prevolantes et volentes ante pericula, in ipsis autem desistunt. Fortes autem in operacionibus acuti, privel quiescentes 25 mitus autem taciti Ob(AbPb NbP2 LbMb) . [11] Quemadmodum igitur dictum est, i6aio 14 igitur] yàp ve! qui Ay(Yg) OsQh 1-2 Ut—fortis marg. Qh 2 auctus Ay quod Ay : quod Os : quidem Qh 3 autem -f- foti (!) autem (exp.) Qh diffinitur] di­ viditur Os 4 per s.l. Ay : om. cett. 5 ea s.l. Ay qui] que Os {? Qh1) 6 qui] quod Os in s.l. Ay : om. cett. 8 maniosus AyYgOs : inanimosus Qh insensibilis (praem. vel Os) s.l. AyOs : om. Qh 10 aiunt] apud OsQh, dett. Que Qh1 ii superbus] si quibus Qh 12 ut] ubi Qh 13 assimilatur (praem. vel OsQh) s.l. AyOs : in textu post sequitur Qh 14 Qui] (?) Quod Ay 15-18 Etenim — timidus om. Os 16 omnia + terrent Qh (vide 58. n) De­ fecit Qh 17 et om. Qh 18 post quis signo interrogativo interp. Ay 19 Au­ det Os 20 est om. Os 21 ad hec habent tr. Qh, deit. 22 habent Qh 23 prevalentes Ay^Yg vel preoccurrentes s.l. Ay : om. cett. volentes + bellari Ay (vide infra 68.13) 25 taciti ex tacidi Ay vel quiescentes s.Z. AyOs : om. Qh igitur] ergo OsQh 40 ETHICA NICOMACHEA III.ii -es res fortitudo medietas est circa audacia et terribilia, in quibus dictum est, et quoniam bonum vult, et suffert, et quoniam turpe, non. Mori autem fugientem inopiam, aut cupidinem, aut hominis quid triste, non fortis, set magis timidi. Mollicies enim fugere i6ai5 laboriosa; et non quoniam bonum, suffert, set fugiens malum. 5 Est quidem igitur fortitudo, tale quid. Dicuntur autem et alie, secundum quinque modos. Prius quidem, civilis ; maxime enim assimilatur. Videntur enim sufferre pericula cives propter legum obiurgaciones et inproperia, et propter honores. Et propvel iniuriati i6a2o ter hoc fortissimi esse videntur apud quos timidi, inhonorati, w et fortes, honorati. Tales enim et Homerus facit. Verbi gracia, Diomeden et Hectora. Polidamas michi primitus, redargui6a25 ciones inponet. Et Diomedes. Hector enim quandoque aiet ad Troianos, concionans. Titides me. Assimilatur autem hec maxime ei que primitus dicta est, quoniam propter virtutem 15 fit ; propter verecundiam enim et boni desiderium, honoris enim, et fugam inproperii, turpis existentis. Ponet autem quis i6a3o et eos qui sub principibus coacti, in idem. Deteriores autem in tantum quod non propter verecundiam, set propter timorem id operantur ; et fugientes non turpe, set triste. Cogunt enim 20 [eos] domini, quemadmodum Hector. Quem autem seorsum a i6a35 bello cadentem senciam, non sibi sufficiens erit fugere canes. Ob(ÆbFb 7VbP2 LbMb) tides] rv&ifôr}s Nb : 21 autem] -f- « 12 Polidamas (Pb pr. m. Lb)] novAvbdfj.as 14 Ti­ cett. 19 in tantum quod (octûj)] *oaot 0bKbPb Ay(Yg) OsQh i audaciam Os -es res s.l. Ay : om. cett. 3 non + sufferunt Qh cupidinem] / / / / dinem Qh1, egritu- Qh2 : turpitudinem OaOc 4 quod Os hominis s.l. AyOs : om. Qh 5 mortem post suffert add. Ay, ante Qh (vide 58.16) 6 quidem igitur] igitur quedam Qh ante Dicuntur paragraphum adp. Qh2 : rubr. De speciebus fortitudinis et primum de civili Qh™# 7 Prius] quamvis Os 8 enim1 om. Ay Videtur Os sufficere Qh 9 obiurgaciones] pervicaciones Os : iniurgaciones Qh, dett. inpropria Os : in­ properia + s.l. vel inperia Qh 10 timidi + et Os vel iniuriati s.l. Os : om. cett. 12 Diomeden QeOc : Diomede AyOsQh polydamas Qh inprimitus michi Qh 13 Hector] hec Qh1, tor s.l. Qh2 ait Qh 14 tytides Qh me + timens ad naves secessit Ay (vide53.21) 15 maximum Os prius Os est] sunt (exp.) est Ay : sunt (exp.) est s.l. Os 16 non ante sed post honoris puncto interp. Qh 17 enim, et] et enim propter Qh inproprii Os turpis] temporis (?) Os : et necessitatem temporis Qh ante Ponet paragraphum adp. Qh2 : rubr. De servili Qh™# quis] quod Os 18 coacti] cohactos Yg in idem om. Qh Deteriores] deteritimos (?) Os 19 *in tantum qui Qh set] et si Os 20 operatur Os 21 eos seel. quem­ admodum] Sicut O a 22 sentenciam Os : scienciam Qh1 : sciam Qh2 non] nichil Os TRANSL. ANTIQUISSIMA : ' ETHICA VETUS ’ 41 Et qui precipiunt, et si discedant percucientes, idem operan­ tur. Et qui ante foveas et similia, statuunt. Omnes enim cogunt, ifibi Oportet autem non propter necessitatem, fortem esse ; set quoniam bonum. — 11. Videtur autem experiencia que circa 5 singula, fortitudo esse. Unde et Socrates existimavit discipli­ nam, fortitudinem. Tales autem, alii quidem, in aliis. In bel- i6bs ve! extranea licis autem, milites. Videntur enim esse multa nova in bel­ lo. Que maxime viderunt isti. Videntur autem fortes, quo­ niam nesciunt alii qualia sunt. Deinde facere et pati maxime 10 possunt ex experiencia, et custodire et percutere, potentes i6bio uti armis. Et talia habentes, qualia erunt et ad faciendum et non paciendum optima. Quemadmodum igitur non armatis, armati bellantur ; et athlete ydiotis ; et enim in talibus agonis, non qui fortissimi bellicosi sunt, set qui maxime possunt, et 15 corpora optima habent. Milites autem timidi fiunt, quando lóbis superextenditur periculum, et deficiunt multitudine et preid est cives paracione. Primi enim fugiunt ; civilia autem, permanenda moriuntur, quod et in Hermeo contigit. His quidem enim turpe fugere, et mors tali salute eligencior ; hii autem, et ex princi20 pio periclitabantur, ut meliores entes ; cognoscentes autem, fugiunt, mortem magis quam turpe timentes. Fortis autem, non talis. — m. Et furorem autem, ad virtutem ferunt. Fortes i6b2o vel perçu- enim esse videntur, et qui propter furorem ut fere, ad infivel Iens cientes gentes feruntur, quoniam et fortes irascibiles. Mobile enim 161125 Ob(KbPb NbPz LbMb) 6 *esse (ecvai ante, fortitudinem PbP2Lb)] om. 7 nova (waivd ObKbPbMb) : *extranea (? ^eva)J /ceva NbPzLb see. m. Ob 9 pa­ ti] p-T) praem. (p-qbev LbMb) 12 et] + irpos Ay(Yg) OsQh i qui om. Os precipuum Os discedunt YgQh percuciens Os 2 qui"] quod Os foveas 4- civitatum Qh statuunt + populum AyYg (vide 59-4) enim om. Os 4 ii marg. A y : om. celt. ; ante Videtur paragraphum. adp. Qh2 : rubr. De artificiali vel disciplinati Qhm8 5 Un­ de] Ut Os 6 *esse ante fortitudinem add. OcQf : post OaQe1 Inbecillis Ay1 : Inbecilles Qh (bellicis hab. Yg) 7 milites + dicuntur Qh1 enim es­ se] autem enim Os vel *extranea s.l. Os : om. cett. 8 Qui Os vide­ runt YgQh : videtur AyOs istis Os 13 et1 4- non Qh1 (vide 59.6) athlete Ay : alíete Yg : allethe Os : adlethe Qh agoniis OsQh 14 non qui] vel fiunt qui2] quod Os 15 sunt Os 16 multitudinibus ... preparacionibus Yg 17 id est cives s.l. AyOs ; om. Qh 18 et quod tr. Os : quidem et Qh ermeo Qh1 contingit YgOsQh enim om. Os 20 ut] non ut Qh Recognoscentes Qh 22 III marg. Ay : om. cett. ; ante Et pa­ ragraphum adp. Qh2 : rubr. De bestial! Qhme 23 videntur esse tr. Os infugientes Os : insurgentes dett. vel percudentes s.l. scr. : in textu post infigen­ tes Ay : om. cett. 24 fortes et tr. Qh vel lens s.l. Ay : om. ceti. nunquam Os 42 ETHICA NICOMACHEA III.11-12 furor ad pericula. Unde et Homerus. Virtutem inmitte furori ; et virtutem et furorem erige ; et fortem per nares [eiciebat] iram ; et ebullivit sanguis. Omnia enim hec videntur significare i6b3o furoris erigenciam et motum. Fortes quidem igitur, propter bonum operantur ; furor autem, cooperatur eis. Fere autem, 5 vel percutí propter tristiciam ; propter percutere enim aut timere. Quoniam si in silva vel in paludibus essent, non percuterent. Neque utique fortitudo est propter doloris et furoris instigacionem, i6b35 ad periculum tendere, nichil periculorum previdentem. Quoniam sic et asini essent fortes, famem pacientes. Percussi enim non 10 17a! desistunt a pascuis. Et adulteri propter desiderium, audacia multa operantur. Naturalissima autem videtur que propter i7a5 furorem esse, et suscipiens eligenciam et cuius gracia, fortitudo esse. Et homines autem, irati quidem, dolent ; puniti autem, litigiosi delectantur. Qui autem propter hec bellicosi quidem, non fortes 15 autem. Non enim propter bonum, neque ut racio, set propter passionem. Simile autem habent aliquid. — mj. Neque utii7aio que qui bone spei, fortes. Quoniam enim sepe et multos vice­ runt, audent in periculis. Consimiles autem, quoniam ambo audaces. Set fortes quidem, propter ea que primitus dicta sunt, 20 audaces ; hii autem quoniam existimant optimi esse, et nichil contra pati. Tale aliquid faciunt, et qui inebriati. Bone spei i7ai5 enim fiunt. Quando autem eis non contingunt talia, fugiunt. hominis Fortis autem fuerat, que terribilia homini, et que videntur, sufferre, quoniam bonum, et turpe, quod non. Ideo et forcions 25 esse videtur, in repentinis timoribus intimidum, et inturbatum 0*{K*P* N*P2 epyovTat (rrpoep- Lb) 22 aliquid (rt)] 3« 6 aut (LbMb)'] -f- Sià to 7 percuterent] irpoa7-8 Neque utique (ovSè S??)] ovèèfir. m. Nb : ov cett. OsQh 2 eiciebat sect. 3 enim om. Os hec om.. Qh1, dett. 4 exigenciam dett. 6 vel percutí s.l. AyOs : om. Qh enim s.l. Os 7 veli aut Qh in2 om. Qh esset Os non] si Os percuterentur Qh, dett. doloris] tristicie Yg 8 utique] igitur multi dett. 10 essent] eciam Os famem om. Qh pacientes + percucientes Qh 12 autem om. Qh1 videntur Os, dett. propter om. Qh1 15 delectantes litigiosi marg. Ay : s.l. Os : om. Qh 17 aliquod habent Os III J ma-yg. Ay : om. cett. ; ante Neque pavagyaphum adp. Qh2 : rubv. De presumptuosa vel ominosa QhP% 18 qui] quod Os 19 Similes Qh 20 propterea quidem tr. Os 21 existimare Yg : putant post esse OaQf optimum Os 21 nichil s.l. Os 22 qui] quod Os 23 fiunt] faciunt Qh1 24 ante Fortis paragvaphum adp. Qk2 : rubr. Discretio fortitudinis hominis s.l. AyOs : om. Qh que1] qui Qh que2] qui Qh 25 quod] quidem Os 26 videtur + et Qh in_ turbatum ex turb- Qh TRANSL. ANTIQUISSIMA : ' ETHICA VETUS ’ 43 esse, quam in manifestis ; et ab habitu enim magis, quoniam iya2o minus ex preparacione. Manifesta quidem enim, saltim ex mente et racione, quis eliget. Repentina autem, secundum habitum.— Fortes autem videntur et qui ignorant. Et sunt non longe honorem 5 ab his qui bone spei ; deteriores autem, in quantum dignitatem nullam habent. Illi autem. Ideo et permanent aliquo tempore ; i?a25 decepti autem, si cognoverint, quoniam aliud quam suspicantur, fugiunt ; quod Argii passi sunt, occurrentes Laconibus, ut Sikioniis. Fortes utique dictum est quales qui, et qui existiman10 tur fortes. [12] Circa audacias autem et timores fortitudo exis­ tons, non similiter circa ambo est, set magis circa terribilia. Qui lyajo enim in his inturbatus, et circa hec ut oportet habens, fortis, magis quam qui circa audacia. Quoniam igitur tristia sufferunt ut dictum est, fortes dicuntur. Et ideo tristiciam affert fortitudo, 15 et iuste laudatur ; difficilius enim [est], tristia sufferre, quam a delectabilibus retinere. Set tamen videbitur esse, et qui secun­ dum fortitudinem finis, delectabilis. Ab his autem que in circui- 17ht absconditur tu, evanescit. Quale et in nudis agonibus fit ; pugillatoribus enim, finis quidem dulcis, cuius gracia corona et honores, percuti 20 autem dolorosum, si carnales, et triste, et omnis labor. Quoniam lybj autem multa hec sunt, parvum ens id cuius gracia, nichil delec­ tabile videtur habere. Si utique tale est et quod circa fortitudi­ nem, mors quidem et ulcera, tristia forti, et nolenti erunt. Suffert autem ea quoniam bonum, vel quoniam turpe, non. Et in quan25 tum utique magis virtutem habet omnem, et felicior est, magis i7bro Talem in morte tristabitur. Tali enim maxime vivere dignum. Et iste NbP2 ZJWb) i et] om. magis' 4- 7} ObA'bPb ; 26 tristabitur (A'b s.l. Pb)J AiÍtft? eorat ObPbATb : ÀuTretrai P2Lbi\/b 4 Ka; Cctt. Ay(Yg) OsQh i quoniamJ quam Os 2 Manifestum Os mentis Yg 3 racionem Qh1 : secundum praeni. Qh2 4 A' scr. : om. codd. 5 spei] fidei Ay honorem s.l. AyOs : om. Qh 7 cognoscunt Ay S quod] quidem Os argivi Qh 9 sikyonibus Os : syrionis Qh qui1] quidem Qh qui2] quem (?) Os existimant Os 10 audacias dett. : audacia / Ay : auda­ ciam OsQh autem ante audacias Ay1 12 fortis 4- quis (?) Qh 13 qui om. Ay audaciam Qh2 : audacias multi dett. 14 tristiciam affert (aufert OsQh, dett.)\ triste Yg 15 est seel. 16 delectabilibus Os : delectacionibus AyQh, dett. qui sor. : que Ay : om. cctt. 17 finis s.l. Ay 18 evanes­ cunt Qh, dett. absconditur s.l. AyOs : om. Qh 19 gracia et Qh 21 hec multa fr. Os sunt hec tr. Qh parum Qh gracia •]- finis Qh 22 est] ante tale Os : om. Qh1 23 Sufferunt Qh 24 non 4- sufferre Qh Et om. Qh 25 felicior est Ay (felicior hab. Yg) : feliciorem OsQh, dett. Talem 26 Tali scr. : Tali Os : Talem AyQh, dett. 44 ETHICA NICOMACHEA III. 12-13 maximorum bonorum privatur sciens ; triste autem, hoc. Set non minus fortis, forsan autem magis, quoniam quod in bello i7bi5 bonum pro eis eligit. Non utique in omnibus virtutibus, delecta­ biliter operari existit, prefer in quantum fini appropinquat. Milites autem nichil forsan prohibet [eciam] qui non tales, optimos esse, set eos qui minus fortes, aliud autem bonum non habenlybzo tes ; parati enim hii ad pericula, et vitam ad parva proficua permutant. De fortitudine quidem igitur, in tantum dictum sit. Quid autem est, non difficile typo suscipere, ex his que dicta 5 vel pudicicia sunt. [13] Post hanc autem de castitate dicamus. Videntur 10 autem irrationabilium parcium, hee esse virtutes. i7b25 De castitate. — Quoniam quidem igitur medietas est circa delectationes [et tristitias] castitas, dictum est nobis. Minus autem, et non similiter, circa tristicias est. In eisdem ipsis autem, et incontinencia est. Circa quales igitur delectaciones, nunc 15 determinabimus. Determinentur autem et corporales et anima­ les. Verbi gracia, honoris amor, doctrine amor ; uterque enim i7b3o horum gaudet in quo amat, nichil patiente corpore, set magis mente. Qui autem circa tales delectaciones, neque casti neque incontinentes dicuntur. Similiter autem neque qui circa alias, 20 quecumque non corporales sunt. Fabularum enim amatores et vel fabulatores narratores, et in talibus consumentes dies, exercitatores. Inconi8ai tinentes autem non dicimus. Neque qui tristantur in pecuniis et amicis. Circa corporales autem, erit quidem, castitas. Non circa autem omnes has. Gaudentes autem in his que visus, verbi vel picture gracia coloribus, et figuris, et scripture, neque casti neque N’-'P2 capitulum hic hab. Æb)] om. 12 De castitate [irepl apovvv7)s marg. KbPbNb ; 15 est] «^aíverai 25 visusl 5tà rrjs OsQh i maiorum Qh.dett. sciens + glossa Qh, dett. [vide 60.1-2) 2 quod] qui Qh, dett. : obsc. Os 3 elegit Qh Non + enim Qh1 5 eciam secl. 10 hunc Qh vel pudicicia s.l. Os : om. cett. 11 autem + et Qh, dett. 12 De castitate marg. AyOs : rubr. Qh Quoniam] spatium unius litt., ad litt. Q grandiorem depingendam, Os : litt. Q maiore in initio versus cap. ind. Qh: an a verbo Quoniam aut potius a verbo (10) Videntur pars initium hab. non liquet in Ay igitur om. Os 13 et tristicias secl. 14 estjesse Os hisdem ipsis Os : ipsis hisdem Qh 15 quales om. Qh1 18-19 corpore ... mente Ay : corpore ... mente + marg. Contra in libro de anima Oa : mente ... cor­ pore tr. Qh, dett. 19 tales om. Qh / / / casti Qh (incesti A'wi2) 20 nec Qh 21 enim + et Qh 22 vel [om. Os) fabulatores s.Z. AyOs : om. Qh 23 au­ tem om. Qh1 contristantur Qh, dett. 24 erit ex erunt Os quidem] quod Os : om. Qh1 Non] / / / Qh1 (Nec QeQf) 25 autem circa tr. Qh 26 scripturis Qh vel picture s.l. AyOs : om. Qh casti] incasti Qh1 25 TRANSL. ANTIQUISSIMA : ' ETHICA VETUS ’ 45 incontinentes dicuntur, quamvis videatur esse et in his, et ut i8as oportet gaudere et secundum superfluitatem et defectionem. Similiter autem et in his que auditus. Superflue enim gaudentes melodiis aut ypocrisi, nullus incontinentes dicit. Neque eos 5 qui ut oportet, castos. Neque eos qui circa odoratum, nisi secun­ dum accidens. Gaudentes enim malorum aut rosarum aut i8aio incensi odoribus, non dicimus incontinentes, set magis eos qui mixti cibi olei vel pulmentorum. Gaudent enim his, qui incontinentes, quoniam per hec memoria fit eis desiderabilium. Videbit autem io quis et alios, quando famescunt, letantes ciborum odoribus ; i8ai5 his autem letari, incontinentis ; huic enim desiderabilia hec. Non est autem in aliis animalibus secundum hos sensus, delec­ tado, nisi secundum accidens. Non enim odoribus leporum canes letantur, devoratione autem. Sensum autem odor fecit. Neque i8a2o 15 leo, voci bovis, set comescioni ; quoniam autem prope est, per vocem sensit, et letari hac videtur. Similiter autem neque videns neque inveniens cervum, set si cibum [eum] habebit. Circa tales igitur delectaciones, castitas et incontinencia est, quibus et reliqua animalia communicant. Unde -fet contemptibiles et 183.25 20 nullius momenti]- videntur. Hee autem sunt, tactus et gustus. Videntur autem et gustu vel parum vel nichil uti. Gustus enim est iudicium saporum. Quod faciunt qui vina probant, et pul­ menta pigmentant. Non multum autem, letantur his. Set non hii incontinentes, set usu. Qui fit omnis, per tactum, et in cibis iSaso 25 et potibus et veneriis dictis. Et ideo orabat quis Filoxenus [et] Ob(KbPb NbP2 LbMb) i et in his] *ac tovtois post (2) gaudere 3 audi­ tus] irepi T7¡v o.Korfv 16 autem] om. ObNb ly cervum] + rj ayptov aïya 21 autem (Mb Aspasius, p. 90, 10)] 817 vel1] 25 potibus] *v praem. Ay^YgjOsQh i esse] + et in esse Qh 3 auditus] secundum auditum Oa, plerique dett. 5 qui1] quidem Qh1 : quidem qui Qh2 circa] secundum Oa, non nulli dett. y incenssi Ay 8 vels.Z. Os mixti cibi s.l. AyOs : om. Qh his] hii Ay 10 famescunt + et Qh 11 letari] letarr (?) Os 12 animalibus secundum hos] probacio Qh, non nulli dett. 14 le / /antur Ay1 : delectantur Qh, dett. de voracione Qh2 15 leo om. Qh1 voci] vocis OsQh comescioni Y# : comestionis OsQh autem om. Qh1 15-16 pro voce Os 16 sensit YgOsQh : sentit Ay videntur (n exp.) Ay 17 eum persequentes secl. 19 Unde] + quidam Ay : + quidam persequentes OsQh et con­ temptibiles AyQh2 : incontentibiles Yg : et contempnibiles Os : et temptibiles Qh1 (et contemptibiles et nullius momenti : an glossa in textu loco verorum interpretis verborum inserta ?) 20 videntur momenti tr. Qh 23 autem] animo Qh (animo vel autem + animo multi dett.) 25 ideo -f- et Qh orabit Qh1 qui Os fyloxemus Qh et4 secl. 46 ETHICA NICOMACHEA III.13-14 Eurixius piscium vorator ens, fauces ei longiores grue fieri, ut i8bi qui delectatur tactu. Maxime utique communis omnium sen­ suum, secundum quam incontinencia, et videbitur iuste iniuriandus esse, quoniam non secundum id quod homines sumus, est, set secundum id quod animalia. Set talibus letari et maxime diliiSbs gere, ferarum. Quoniam liberalissime omnium que per tactum delectationum, ablate sunt. Verbi gracia, que in ginnasiis per fricationem et calefactionem fiunt. Non enim circa omne cor­ pus, incontinentis tactus, set circa aliquas partes. Desiderio­ rum autem, hec quidem communia videntur esse ; hec vero, propria et adiectiva. Verbi gracia, quod cibi quidem, naturale ; i8bio omnis enim desiderat indigens, siccum vel humidum cibum ; quandoque autem, ambos ; et lectulum inquit Homerus, et inve­ nis et senex. Set talem vel talem, non omnis, neque eundem ipsum; et ideo videtur nostrum esse. Set habet aliquid naturale. Alia enim aliis sunt delectabilia, et quedam quibusdam i8bi5 magis quam alia, delectabilia. In naturalibus quidem igitur desideriis, pauci peccant. Et in uno, in pluri. Comedere enim que apponuntur, aut bibere, usque quo superimpleantur, superhabundare est quod secundum naturam, multitudine. Replecio enim indigencie, naturale desiderium. Et ideo dicuntur hii 5 10 15 20 id est ventrem diligentes i8bzo gastrides , quasi ultra id quod oportet, implentes ven­ trem. Tales autem fiunt, qui multum voluptuosi. Circa pro­ prias autem delectacionum, multi et multis modis peccant. Eorum enim qui talia diligunt, aut in gaudendo quibus non 25 oportet, aut in magis quam multi, aut non ut oportet. Secuni8b25 dum omnia autem, incontinentes superhabundant ; et enim gaudent in quibus non oportet ; odiosa enim ; et si quibus opor­ tet gaudere talium, magis quam oportet, et [magis] quam multi, Ob(KbPb NbP2 LbMbl) 5 Set (5è)] S17 19 superimpleantur (cfW.)J *7rXr]cr0fi ObKb 25 in (ró> cett.)] to ObMb : om. Nb 26 in (tw cett.)] to ObNb 29 et] om. Ob Ay(Yg) OsQh 1 vorator ens] -tores dett. ei] enim Os fieri grue tr. Os 2 qui] quod Os 3 quem Qh iniuriandum YgQh1 4 ho­ mines] omnes Qh1 6 ferarum] ferale (vel -lis ?) Yg que] queque Qh 7 gignasiis OsQh 8 calefaccionis Yg 10 esse videntur tr. Os nquodj QuiOsQA 12 sicci Yg humidei (humidi ex humide — vypws) Yg ci­ bum om. Qh 13 quandoque] quando Os 14 non s.Z. Os 17 igitur om. Qh, dett. 18 Et — pluri om. Qh, dett. 19 superimpleantur] *impleantur Os 21 natale Os 22 id est ventrem diligentes s.l. AyOs : id est ven­ trem amantes in textu ante gastrides Qh quasi + id (exp.) Qh 23 propria Qh magis 24 autem + a (exp.) Qh 26 magis] gaudendo (gaudendo cancell.) Ay non tr. OsQh 26-28 Secundum — oportet1 om. Os 29 magis2 seel. ut TRANSL. ANTIQUISSIMA : ' ETHICA VETUS ’ 47 gaudent. Que quidem igitur circa delectaciones superabun­ dancia, quoniam voluntaria et vituperabile, manifestum. Circa tristicias autem non sicut in fortitudine, in sufferendo dicitur castus. Neque incontinens, in non. Set incontinens quidem, in 5 tristando magis quam oportet, quoniam delectaciones non invenit. Et tristiciam facit ei, delectatio. Castus autem in non tristando, absentia eius quod delectabile. [14] Incontinens quidem igitur, desiderat delectabilia omnia, aut ea que maxime, et ducitur a desiderio, ut pro aliis hec eligat. Ideoque et tris10 tatur et non inveniens et desiderans. Cum tristitia enim desi­ derium. Inconveniens autem videtur, propter delectacionem tristari. Deficientes autem circa delectationes, et minus quam oportet letantes, non valde fiunt. Non enim humana est talis insensibilitas. Et enim reliqua animalia diiudicant cibos, et 15 his quidem delectantur, his autem, non. Si cui autem nichil est delectabile, nec differt aliud ab alio, longe utique erit ab homo esse. Non autem nomen habet hic talis, propterea quia non valde iSbjo i9ai igaj i9aio vel Constans fit. Castus autem medie circa hec habet. Neque enim delec­ tatur his quibus maxime incontinens, set magis tristatur. Neque 20 universaliter quibus non oportet, neque vehementer tali nullo. Neque absentibus [his], tristatur ; neque desiderat, aut mensuvel aliquo rate ; neque magis quam oportet in nullo, neque quando non i9ais oportet, neque universaliter aliquid horum. Quecumque autem ad sanitatem sunt, vel.bonam habitudinem, delectabilia encia, hec 25 cupit mensurate, et ut oportet, et alia non inpedimentum his existencia, aut prefer bonum, aut super substantiam. Qui enim Ob(7CbPb 2VbP2 LbAfb) 2 voluntaria (cKouata)] a/coAacria 23 Quecumque (otra cett. nec non marg. Ob)l â ObKb 25 cupit (? dpeyerai P2)] opérerai alia] -JAy(Yg) OsQh i Que] littera Q maiore in initio versus cap. ind. et praem. rubr. Discretio continentie Qh igitur om. Qh 2 vituperabile (-le Yg -1’ AyOs) : intemperabile (-1’) Qh 3 sic Os fortitudine 4- et Qh 4 Neque] et Qh* : nec Qh2 in non] inde Qh, dett. 6 ei facit tr. Qh non in tr. Os 8 desiderat delectabilia] desiderabilia Os aut] ut Os maxime + que Os 9 eligat] eligere Yg 10 invenians Ay' et2 s.l. Ay II inconvenienti yg 13 valde] multum Qe Non] Neque Qh, dett. 16 homo scr. : huius Ay : hoc Os : huiusmodi Qh 17 Quia] 15 his1] eis Qh 18 vel (om. Os) constans s.l. AyOs : om. Qh 20 univerquod quidem Os vel aliquo -21 his secl. desiderant Ay saliter] aliter Qh 23 aliquod Ay autem om. Qh nullo Qh, dett. tem tr. Qh 24 vel om. Os • hec -|- et Qh, dett. cum pre- Os : cupiet Yg inpedimenta Qh, dett. superhabundanciam Qh 22 nullo Ay : aliquo Os : 23-24 sunt ad sanita­ 25 cupit AyQh, dett. : 26 super substanciam] 48 ETHICA NICOMACHEA III.14-15 vel Constans sic habet, magis diligit has delectaciones, quam dignum. Castus iga2o autem, non talis. Set ut recta racio. [15] Voluntaria autem magis videtur incontinencia, quam timor. Hec quidem enim, propter delectacionem ; hec autem, propter tristiciam ; quorum hoc quidem, voluntarium ; hoc 5 autem, fugibile. Et tristicia quidem, exstare facit, et corrumpit habentis naturam ; delectacio autem, nichil tale facit, magis igaz5 autem voluntarium. Ideoque iniuriabilius. Et enim assuefieri facile ad hec. Multa enim in vita talia ; et usus [tales], sine peri­ culo. In terribilibus autem, e converso. Videtur autem non simi- 10 liter fugiendus timor esse in singularibus ; hic quidem enim sine tristicia, hec autem, propter tristiciam extare faciunt, ut et igajo arma eiciant, et secundum alia indeformes efficiantur ; ideoque videntur violenta esse. Incontinenti autem, e converso. Singu­ laria quidem, voluntaria. Desideranti quidem et cupienti. Totum 15 autem, minus. Nullus enim desiderat incontinens esse. Nomen 19334 autem incontinencie, et ad puerilia peccata transferimus. Ob(KbPb NbP2 LbMb) 15 quidem] yàp Æy(yg) OsQh i vel (om. Ay) constans s.l. AyOs : om. Qh 3 videtur 4- et Os incontinencia videtur tr. Qh 6 tristiciam Os extare OsQh1 7 naturam] materiam Qh . tale] horum Qh, dett. 8 iniuriabilius Yg : inuuitabilius rabilius Ay : iniurabilius Os : iniurabilius Qh assuescimus Qh 9 usus] USi (!) Yg : versus Os tales secl. 10 In terribilibus] Terribilius Qh autem1] autem 4- est Ay : enim Qh1 n esse s.l. Os hec Os 12 et vel incontinencia om. Os 14 videtur Os Incontinenti] Incontinencia Os : Inconveniencia Qh 15 desideranti et cupienti 4- incontinencia s.l. Os quidem2 Ay : om. Os : au­ tem Qh : enim KmOaOc 16 inconveniens Qh 17 et om. Os Subscriptio : Explicit liber, deo gracias 4- rubr. finis monomachie sive ethice Aristotilis Qh [malum aliquod] [Voluntarie] 15 [tempus] [Facit] in parentes roa5 nostrorum. [natorum] ioa6 De contrarietate voluntatum. ioai2 qUO Operatur. ioai3 Operatio que voluntaria. [pro magnis et bonis] [excedunt] loarj promissis. ioa22 ut pena. ioa25 [ea que Euripidis Alcmeona coegerunt matrem occidere] Ut maledictio ioa28 20 patris ne filios procrearet. [cognitis] duobus malis. ioa3i [coguntur] facere. 11 . 1 singularibus ; hec b toa32 roby b b delectabilia ... encia ... Horum a 25 robg-u a operantur ... quidem Ay OsQh (OaOcQe) 1-3 marg. Qh 4, 5 s.l. AyOs 6 medio s.l. Ay : in textu post bono Os 7 vituperatur hic scr. : supra non latet AyOs 9, 10 s.l. Ay 12 s.l. AyOsQh : in textu ante malum multi dett. 13 s.l. Os 14 marg. Os . 15 s.l. (compe- Os) AyOs 16 marg. Os (operatio que scr. : oppinio quod Os) 17 s.l. AyOs 18 ut pena hic s.I. Ay : in textu post 24.ii autem2 Os : aut pena Post 24.11 autem2 in textu OaOc, 5.1. Qe 19-20 s.l. AyOs 21 infra lin. Ay : s.l. (id est praem.) Os 22 s.l. AyOs 24 vide adn. ad 25-5-6 iobn-12*12 52 iobl2 iobi3 ETHICA NICOMACHEA III. 1-5 [cum tristicia] operantur. [cum delectatione] amborum. Quorum autem nos sumus domini, eorum principia extrinsecus non requiramus ut derivemus in alios, set agnoscamus omnia que proprie nostra sunt. ipsum rea illa que sunt in libero arbitrio nostro s.l.Oam* 5 vide adn. ad 25.10 6 s.l. Ay 8 est in textu hab. codd. 10 operari in textu post et ignorans Ay, plerique dett. : et ignorans operari om. Os 14 signa 11 11 solus hab. Ay : causa ante mali suppi. Oc 18 que manifestantes (?) s.l.Ay : que manifesta non s.l. Os sunt suppi. 19 telum s.l. Ay : in textu ante emisisse Yg 20 s.l. AyOs 21 s.l. Ay 22 s.l. AyOs 23 s.l. Os ETH. VET. I INTERPR. ADNOT. 53 na3O [dicere] CSSC [ea] 11 11 irracionabilium ... ira [Set neque voluntas] 6St [prope] 5 nbi3 eligencia. iibiÿ esse. iibeo inpossibilium ... eligi [ypocritam aliquem] b b iibat in nupciis. iibeq Opinio ... dividitur [quam] 11 nb3i-33 circa nb32 11 bono et malo, eligencia autem his 10 [forsitan] eligenciam [set neque alicui] 11 isai opinioni est idem. laudatur ... autem d d i2a6-7 II eligencia ... alicui ... videtur [de his que in motu] 15 [aliter] solsticiis. se habent. [omne quod per homines] [magis quam] 20 est causa. que circa [in his que sepius] [alterius] I2a33 i2b4-7 est I2b8 contingunt I2bi5-ió trigonum dissolvitur in circulis. 11 homo ... ab eo 25 I2a23 I2b5 finem ... fieri [diagrama] n I2ai 1-14 I2a20 consiliamur ... quam [Consiliari autem] nb33 !2b3i-32 finis [Neque utique singularia] I2b2I t2b33 COnsiliabilia. Ay OsQh (OaOcQe) i esse 5./. AyOs : hi textu post ea Qe 3 eligencia s.l. Os : in textu post voluntas Oc : est eligencia in textu post voluntas cett. 4 esse in textu codd. 6 s.l. Ay 8 circa in textu codd. 10 eligenciam scr. : eliganciam ex ele- in textu post forsitan Ay 11 s.l. (opinioni eidem Os) AyOs 14 solsticios scr. (cf. 29.25) : sol’ s.l. Av : sol’ in textu post motu Os 15 se ha. beiM (-bet Qh) in textu codd. 16 s.l. AyOs 17 que circa in textu Ay : s.l. Os : circa in textu OaOc 19 est in textu post autem Ay : ante autem Os ; om. cett. 20 s.l. Ay : accidunt in textu post sepius Oc 12. marg. AyOs (et praem. Av : signum interpositionis praem. Os) 24 s.l. AyOs 25 in textu Ay : s.l. Os t2l>34 54 ETHICA NICOMACHEA III.5-7 non consiliamur 13a! [Si panis, hoc] I3M [eligibile] est. 13a6 [in antecedentem id] ut in Operationem i3aió [eius quod videtur bonum] 13**9 [et bonum] 13&2I [non esse] esse finis erit. 5 forsitan [si sic contingeret] contingit [set quod unicuique videtur] forsitan I3a2 2 [si sic contingit] i3a23 [non placent] i3a24 [unicuique autem] [ea que sunt contraria] [quod videtur] i3a25 bonum videntur huic bona, illi vero mala. est bonum ei bonum. [Bono quidem igitur] bonum est [quod secundum veritatem est] [malo autem] bonum videtur bonum. [quodcumque] *3a27 [eis quidem qui bene dispositi sunt] I3a28 [alia] 13*3* [propria sunt bona] *3a34 15 bonum est i3a26 3*32-33 IO quia non bene dicta sunt id est Sanis videntur sana. ut forti thorax et ensis, timido autem non. 20 in verum in singulis videre [Multis autem decepcio] [non enim existens] ut non recte indicent bonum, [bonum videtur.] Ub7 [in quibus enim in nobis] est [operari] 13b» [et in his] est Ay OsQh (OaOcQe) i s.l. AyOs 2 est s.l. Ay : in textu ante eligibilc Os 3 s.l. Ay : marg. Os 4 s.l. AyOs (intell. cius quod videtur bonum esse, finis) 5 s.l. AyOs 6 s.l. Ay 7, 8 s.l. AyOs 9 s.l. Ay 10 marg. AyOs 11,12 s.l. AyOs 13 s.l. AyOs : bonum s.l. Qe, in textu post videtur Oa 14 s.l. Ay 15 s.l. AyOs : in textu Qe i6, 17 s.l. AyOs 18, 19 s.l. Ay 20 marg. (et om. Os) AyOs 22 s.l. Ay : marg. Os 23 bonum1 s.l. (bonum2 om. Ay) AyOs 24 est om. Qh, in textu hab. cett. 25 est s.l. Ay 25 ETH. VET. hoc verum [natorum] 5 55 in nobis. [utique et non] [Set] si : INTERPR. ADNOT. I3bi7 ut diximus in secundo. [instigantes] in bonum [prohibentes] a malis [non calefieri] febricitantem [causa] ipse [hoc] et post ebrietatem et in ipsa ebrietate. i3b3i incontinere [que oportet scire] [talis] I3b33 quemcumque ignorans 1434-5 [perficiunt enim operantes] b a nolle ... incontinentem [si vult] eam. 14314 [quiescit, et erit iustus] In habitum deduxit malum. Vult [si sic contingit] i4aQ 14a! 1-12 quiescere [sanus] si I3b34 I4a3 ipsi causa ... esse 15 I3bï8 T3b3° [duplices maledictiones] 10 I3big 13I326 14315 forsitan [egrotat] ut [incontinenter vivens] 20 [emisso] tradito egritudini 14319 [in principio quidem] eis 11 I 14320 tales ... volentes sunt [fientes] iniusti 25 14317 lapidem [eicere] rpossibile-i L est J • ■ , eOS injustos 14920-21 14321 r -, [non esse.] Ay OsQh (OaOcQe) i in nobis om. Qh, in tcxiu hab. cett. 2 s.l. AyOs 3 in textu Os 4 s.l. Ay 5 s.l, AyOs 6 s.l. Ay : ebrientem s.l.Os 7 s.l. Ay 8 s.l. (et1, ipsa om.Os) AyOs 9 s.l. AyOs 10 s.l. (quecumque Os) AyOs 11 s,i, Ay 13 earn supra perficiunt Ay : supra operan­ tes Os 15 s.l. AyOs 16 s.l. (malum om. Os)AyOs 17, 18 s.l. AyOs ut 19 egrotat Ay : egrotatur cett. 20, 21 s.l. AyOs 22 s.l. Ay 24 iniusti s.l. AyOs : id est facti tales s.l. Oa 25 iniustos (eos om.) s.l. post esse Ay : eos iniustos marg. Os 56 ETHICA NICOMACHEA III.7-9 b a 14322-23 malicie ... corporis 14323-24 iniuriamur ... set his qui . .11 . 11 14330 [et in aliis] 14332 [fantasie] que anime qua judicamus [non domini] 14b! naturalis enim est, ut audire. [unusquisque est] [videtur] natura CSSe in principio, post non. i4b2 [qualiter] Iqb6 [innasci oportet] natura utraque vero erunt involuntaria. i4bi3 [erit voluntarium ?] i4bi5 [qualitercumque videtur] [hec] conferentia ad virtutem “. iqbai [in operacionibus] [et fini] i4b2o-2i facere eius et malo ... et fini I4b25 [Similiter enim] i4b27 [genus] 15a! .11 Sive utique finis ... prefer ipsum i4bi6-i~ i4b27-28 bonum vel malum, tale et erit. Utraque Sunt quoniam habitus [ex quibus] Il ut assuetudini II ex quibus fiunt, quoniam horum [singularium autem, adiectio non cognita] Quantum enim unaquaque die operacione, si id idem sepius operetur, augetur ut assuetudi­ ni habitus, incognitum nobis. b Ay OsQh (OaOcQe) i litteras b a solus hab. Ay : maliecie (£ro malicie ?) Qhy 3 que anime s.l. Ay : non amore s.l. Os 4, 5 s.l. Ay 6 s.l. AyOs 7 es­ se in textu -post videtur Ay : om. cett. 8 s.l. (non + pot.) Ay : et principia [su­ pra ipsi habitus) post non [supra qualiter) s.l. Os g s.l. (naturam Os) AyOs 10 marg. Ay : erit utrarumque et involutarium s.l. Os n s.l. (vel] et Os : et om. Os) AyOs 12 s.l. Ay : marg. Os 14 s.l. AyOs 15 s.l. AyOs : in textu Oc 17 s.l. A y : in textu OsOaOcQe : om. Qh 18 in textu codd. 19 s.l. Ay 21-23 Quantum — nobis marg. AyOs : in textu post cognita QhQe : ante Singularium Oc 21 Quantum] quando Ay enim] in Os : enim in Oc 22 die] de Qe operacione] operacio est Ay : operacionum Os si — augetur ante Quantum Os : si — operetur om. QhOcQe id idem (yel id illud ?) Ay : id Os sepe Os ut o-m. Ay assuetudine Oc : consuetudini A y 23 habitus — nobis ante si — au­ getur Os incognitum nobis OsQh : incontenter [corr. Oc2) est nobis Oc : om. AyQe ‘ ETH. VET. ’ I INTERPR. ADNOT. [sic vel non sic utí] 57 sepe ad habendum habitum. [propter hoc voluntarii] » etsi postea et involuntarios possidet. » oportet timere et bonum timere [non autem] 5 [Dicitur autem] [a quibusdam] [hunc] 10 [audacter habent] [in omni] Omnibus I5a2i i5a26 Quis, fortis. 153.28 loco [in optima] fortis morte ijaag 15430 mors [periculo] moritur 15431 [Concordes autem his] [honores] 11 periculis qui propter pericula secuntur 11 qui fortis ... hii quidem [aspernantur] 25 i5ai9 I5a24 [in quibus igitur] 20 I5ai6 I5ai7 quam contemptus [Videbitur] [Talis] i5aij fortem non timentes inopiam [fortis] [mors] 15 dicitur dicendum qui horum intimidus [Terribilior] I5ai2 hominibus [secundum similitudinem] est i5a3 I5aij qui non timet timenda [intimidus enim quis] [universaliter] i5a2 quomam OCCÍSÍ non occidunt [circa experientiam] sepe enim nautis tales tempestates accidunt. Ay OsQh (OaOoQe) i sepe s.l. ad — habitum marg. Ay : sepe — habitum s.l. (ad — habitum supra hoc voluntarii) Os : sepe — habitum in textu post uti Qh : ad — habitum (sepe om.) in textu post 56.23 habitus Qe 2 marg. Ay : s.l.Os : in textu post (1) habitum QhQe et Ay : om. OsQhQe possidet om. Os 4 s.l. Ay Os 5 marg. Ay 6 s.l. AyOs 7 s.l. AyOs : in textu Oc 8, 9 s.l. AyOs 10 s.l. AyQe : in textu Oc 11 s.l. AyOs 12 s.l. Os 13 s.l. AyOs 14 s.l. (-tempnens Ay) AyOs 15 marg. Ay : s.l. Os 16 s.l. AyOs : in textu cett. (morte loco Oc) 17 s.l. AyOs 18 s.l. Os : in textu cett. 19 s.l. AyOs 20 s.l. AyOsQe 21 s.l. Ay 22, 24 s.l. AyOs 25 marg. Os isbi-2 I5b3 15123-4 58 15^5 I5bs-6 ETHICA NICOMACHEA III.9-12 [vel] SÍ [bonum mori] [neutrum] fortis et timidus [Dicimus autem quid] !5b9 I5bio ïôbS-ia I5bi2 [magnitudine] terribile. scilicet differunt. [audacia] 5 super hominem ... et hec. [ut ratio] docet [suffert, boni gracia] I5bi6 Ut oportet autem ... Hoc enim finis 1 ir quoniam non ut oportet ... quoniam non quando I5I33 [in his] I5b34 [Qui autem in timendo] l5bi2-i3 i6ai i6a8 i6ai2 in quibus fortis [superhabundans] IO que terrent timere [volentes] bellari [et suffert] labores [non] sufferre 15 mortem i6ai5 [suffert] i6ai6 [alie] ióai7 [assimilatur] proprie fortitudini i6a23 [et Hectora] Hector. Si fugiam fortitudines ait. Si fugiam i6a24 [Et Diomedes] i6a2Ó [Titides me] iôa33 [Cogunt enim] eos timens ad naves secessit. Ay OsQh (OaOcQe) 1 si s.l. AyOs : in textu cett. (velud si Oc) 2 s.l. (vel praem. Os) AyOs 3 s.l. AyOs : in textu QhOc 4 scilicet s.l. Ay : set in textu Os : secundum magnitudinem Oa : in magnitudine Oc 5 s.l. Ay ; differt s.l. Os 7 s.l. Ay : dat supra boni gracia Os 10 s.l. AyOs n que ter­ rent (que om. QhQe) in textu post 39.16 omnia QhOaQe post talia Oc (deest Os) : om. Ay 12 s.l. Ay : scilicet timore s.l. Qe 13 in textu Ay : s.l. Os 14 s.l. AyOs 15 s.l. Ay : inferre s.l. Os : suffert in textu QhOcQe 16 s.l. Os : in textu post suffert Ay : ante suffert QhOcQe 17 s.l. AyOs 18 s.l. Ay : for­ titudini in textu Qe 19 s.l. AyOs : dicit hector... si fugio s.l. Qh : sic hector ait (in textu post Hectora) ... si fugio (in textu post inponet) Qe 20 s.l. (ait ff- hec­ tor Os) AyOs : ait ///// hectorcm s.l. Qh1 (interficiam supra ras. Qh2) : ut fugiam s.l. Qe 21 in textu Ay : s.l. (secessit ad naves tr. Qh) OsQh 22 in textu codd. 20 ‘ ETH. VET. ’ : INTERPR. ADNOT. 59 [canes] quibus eum comedere apponam. i6a35 [si discedant] id est non percuciant i6a36 [foveas] civitatum i6bi [statuunt] populum 5 [talia] cooperanda i6bio [et] ut [athlete ydiotis] viris ibbij [maxime possunt] viribus corporis i6bi5 [optima] virtuosa [habent] fortitudo autem anime. io i5 [cognoscentes] quoniam deteriores i6b2i [turpe] iniurie et inproperii I0b22 [per nares] eiciebat iób’8 [suscipiens] secum n n videtur ... fortitudo esse. Và5 I7a4"5 [Et homines] fortes lyaó [puniti autem] etsi doleant 20 [passionem] iram T7a9 [illi autem] habent. iya’4 [Laconibus] fortibus i7a27 [sikioniis] inbecillibus, existimantes esse Laconas. [Ab his] malis 17b! [id cuius gracia] id est finis iyb6 [non] sufferre. i7b9 [iste] fortis moriens iybi2 Ay OsQh (OaOcQe) i s.l. AyOs : etiam quibus eum apponam s.l. Qe" : quos ego in ipsum (4- devorandum Qe) instigabo s.l. Qh, in textu post canes Qe 2 s.l. AyOs 3 s.l. AyOs : in textu Qh : civitatem in textu ante foveas OaOcQe 4 s.l. AyOs (statuunt populum Yg) 5 s.l. Ay 6 ut s.l. AyOs : non in textil (exp.) Qh viris s.l. AyOs 7, 8 s.l. AyOs 9 s.l. (autem 0//1. Os) AyOs 10 s.l. AyOs 11 s.l. (inproperie Ay : inperii O5) AvOs 12 in textu codd. 13 s.l. AyOs 15 s.l. Ay 16, 17 s.l. AyOs 18 s.l. (-1 scilicet Qh) AyOsQhQe 19 s.l. AyOsQh 20 inbec.iIlibus s.l. AyOsQh existimantes esse laconas s.l. Ay : existimantes non esse lacones supra 43.10 for­ tes Os 21 s.l. AyOs 22 s.l. Ay : finis marg. Qe, in textu post gracia OhOaOc 23 s.l. AyOs : in textu Qh 24 s.l. AyOs 6o 17b! 3 ETHICA NICOMACHEA III. 12-15 [sciens] Alii autem nescientes sibi bonum, scientes autem se inopes, non mirum si contempnunt mortem. 17b15 [pro eis] 17b! 7 [tales] ut divitias fortes fortes videri [optimos esse] I7b2o i7b24 [permutant] [irrationabilium parcium] I7b25 [delectaciones] i7b32 [taies] i8ai 5 morte. Ire et desiderii ; ire, fortitudo. et tristicias anime [in pecuniis et amicis] 11 . amissis. 10 11 i8a3-5 in his que visus ... et in his i8a5 [ut oportet] i8a8 [ypocrisi] medium ut tragediis f ecaue h h i8a8-9 gaudentes ... ut oportet i8an-i2 i8ai6 11 11 . odoribus ... pulmentorum 15 [Non est autem in aliis] Probacio [animalibus secundum hos] il il i8ai9-2o letantur ... voci i8a2! [per vocem] bûV’S i8a23 [cibum] eum [habebit] i8a25 [Unde] [taies] tactus 20 quidam persequentes Jet contemptibiles et nullius mo­ menti t h i8a29-3° h letantur ... usu i8bi [communis] et i8b5 [ablate sunt] Il j8bS-9 animalibus huic 25 h Desideriorum ... quod cibi Ay OsQh (OaOcQe) 1-2 marg. AyOs : in textu QhOaOcQe 1 sibi! si Oa 2 si] set Oc 3 s.l. Ay 4, 5 s.l. AyOs G s.l. AyOs : scilicet mortem s.l. Qe 7 marg. Ay : s.l. Os 8 in textu codd. 9 s.l. Ay 10 s.l. AyOs 12 s.l. Ay 13 s.l. AyOsQhQe ut] id est Qe : om. Qh ecaue Ay : om. cett. 16 in textu pro verbis quae sequuntur animalibus secundum hos QhOcx 18 s.l. AyOs 19 in textu post habebit Oc, ante habebit cett. 20 s.l. Av 21-22 in textu codd. 21 quidem Qe : quia quidam Oc persequentes] s.l. Ay : consequentes Qe 24, 25 s.l. Ay 26 signa 11 n hab. AyOa 6l ' ETH. VET. ’ : INTERPR. ADNOT. II If i8bio-n desiderat ... senex [Et in uno] II extremorum, scilicet in superhabundancia 5 [aut in magis] [et] magis i8b2i->2 i8b22-23 gaudendo i8b23 i8b2y [quam] [absentibus] his n 11 19a 14 igai7 cupit ... alia . 11 11 . 11 sanitatem ... bonam habitudinem ... his 10 [aut] scilicet non [super substanciam] 11 11 ... [aut] scilicet non tales [incontinenti] . igaió-i8 i9ai8 boni tristicia ... habentis [usus] iSbió ll delectacionum ... talia » « peccant ... in gaudendo 19923.24 Iga2 7 Incontinencia voluntaria gaudendo magis archetypum ?) 6, 7 in textu codd. 1 13 in textu codd. 14 marg. Ay [cf. adn. ad 48.14) i9a3i 2. TRANSLATIONIS ANTIQUIORIS QUAE SUPERSUNT A. LIBER I sive ' ETHICA NOVA ’ CONSPECTUS SIGLORUM in adnotatione Ethicae Novae adhibitorum I. LIBRI LATINI : Qo= Qp Qv Qw Qz Vq Ym cod. Vindocinensis, bibi, munie., 171 : saec. xm = Berolinensis, bibl. Germ, pubi., Lat. Qu. 341 : saec. xniex= Erfordiensis, bibi. pubi. Ampl., Fol. 39 : saec. XIIIe*' = Florentinus, bibi. Laurent., Ashb. 1557 : saec. xmex= Parisinus, bibi, nat., lat. 3572 : saec. Xlllex= Vindobonensis, bibi, nat., 234 : saec. xiii = Yalensis sive Neo-Portuensis, bibl. Marston., 11 : saec. xinex- Rarius adferuntur : Hr = cod. Cantabrigiensis (Amer.), bibi. Hoferiana, Typ233H ; saec. xniexit = Comm. Anonymi, cod. Parisinus, bibi, nat., lat. 3804 A : saec. xm

ex talibus dicentes talia concludere. Eodem autem modo et placere unumquodque eorum que dicuntur utile. Prudentis enim est in tantum certitudinem inquirere secundum unumquodque genus, in quantum rei natura 94I525 recipit. Par enim [peccatum] videtur mathematicum probabilia 15 dicentem placere, et rethoricum demonstracionem experiri. Unusquisque enim bene iudicat que cognoscit, et horum optimus iudex est. Singula igitur doctus ; simpliciter autem qui circa 95a! omnia edoctus. Ideoque civilis [doctrine] non est auditor puer proprius. Expers enim [est] earum que secundum vitam operacio20 num. Raciones autem [et] ex hiis, et circa has. Amplius autem et passionum insecutor ens, inaniter audiet et infructuose, quia <^5 finis est non cognicio, set operacio. Differt autem nichil puer etate, aut moribus puerilis ; neque enim a tempore defeccio rec. Ob(Ka NbP2 KbPbMb) 8 quidem] om. io ex1] irepl 16 enim (Mb)] 17-18 simpliciter — edoctus] om. rec. Ob, (23 neque] 01)) VqQv QpYm QoQw 1 Supposicio Vq : -sito cett. quidem post hec VqQv : quod post igitur QpYm 2 hoc (+ quod Qo) QoQw quedam] quidem Qp : quod (?) Ym : om. Qv Dicetur QpYmQo : Dicitur cett. autem om. QoQw utique QpYmQw : itaque VqQvQo 3 sic secl. subiectam scr. : substan­ ciara codd. materiam scr. : materia codd. 4 non om. VqYm^Qo1 5 scru6 habent1] hanc Vq : habeant Qv1 : habet Qp1 : hec (dei.) hatabitur QvQoQw errorem *** (aliqua interpretis bent Ym et 3- enim QpYmQv2 : om. Qor habent *** (cf. adn. sup.)} verba desunt)] errorem (om. Qo1 : dei. Qv2) codd. 7 -gent Vq 8 vero] habent (+ errorem Qv) VqQvQpYm : om. QoQw quidem post talibus (9) tr. QoQw autem Ym : om. Qp Amabile] Alibi Vq 11 concludunt Qp2 Ym1 et g et1 om. QpYmQw io et2 Wo : om. codd. 12 in tanplacere Kp : et placare Vq : et explicare QvQpYm : explicare QoQw 13 natura rei tr. QpYmQo : materia (rei om.) Qw tum scr. : interius codd. 15 demonstrantem Vq1 : demonstratorem (?) Ym1 14 peccatum secl. 19 pro17 est hic Qo (PIPt) : ante iudex KcMyRh : ante (16) optimus cett. vitam + sunt QpYmQoQw prius] purus QpYm* ' est] ex Vq : secl. 21 insecutor ens scr. : insecuto20 et1] est Qv : sunt Ym : om. QpQw : secl. audiet scr. : audientes codd. res (audientes Vq* : insequtores Vq2) codd. 23 moribus] in praem. QvQpYm 68 ETHICA NICOMACHEA I.1-3 [intellectus], set quia secundum passiones vivit et persequitur singula ; talibus enim inutilis hec cognicio fit, quemadmodum 95aio incontinentibus. Secundum autem racionem desideria facien­ tibus, et operantibus, multum utile utique erit de hiis scire. Et de auditore quidem et qualiter demonstrandum et quid 5 proposuimus prohemio in tantum dictum sit. [2] Dicamus autem et resumentes quoniam omnis cognicio et 95ai5 proheresis bonum aliquod exoptat, bcKréov KbPbMb) 5 demonstrandum (¿TrodeiKreov corr. 2Vb ?)] ¿tto7 Dicamus (Kb, pr. m. Pb)] 16 quidem (Lb)] + yap VqQv QpYm QoQw i intellectus secl. prosequitur VqYm2 : persecontur Qp 2 hec cognicio inutilis tr. QoQw 3 incontinentibus Qn : incontingentibus (vel in contingentibus) codd. desiderabilia QpYm'. om. Qo 4 utile Ym : post erit Qv : om. cett. 5 quid Kp : quod codd. 6 posuimus Qo : possumus QvYm1 prohemio (proe- QvQpQoQw)} praem. in QpYmQo : de Qw 7 Dicamus] initium partis varie ind. codd. et1 scr. : de (om. Qp) codd. 8 quid suppi.} hoc {praem. et Qp) QpQw est + autem QvQo : om. Ym 9 quid scr. : quidem (+ est Qo) VqQvlQo : quod (4- sit QpYm) Qv2 QpYmQw operatorum scr. : operacionum (om. Qo) codd. 10 igitur Qp : sibi VqQvQo : om. YmQw ab omnibus QpYm felicitatem QoQw2 : -tatis cett. 11 multi et scr. : multis VqQv'-Qo : multi : multum Qp YmQw1 13 que est] quidem est Qo : om. Ym1 alterantur VqQv : acertantur Qp (ope­ rantur praem. sed exp. Qw) qui Vq : quidem (quia ? Qw) cett. philosophis scr. : philosophos Vq : philosophi cett. 14 enim om. VqQvQw apertorum] an aptorum VqQv QoQw1 ? quid om. QpYmQoQw 16 quidem] autem QpQw 18 dicentes om. QpYm 19 autem Qv2Qo : tamen Qw : enim Ym : om. VqQvVQp hec multa tr. QvQpYmQo 20 sint bona Qw : sint bonum Ym : sit bonum cett. 21 scrutari scr. : sunt Vq, post opiniones QoQw : hee Qv2QpYm : om. Qv1 inane scr. : inanes (post forte Qw) codd. est scr. : es­ se Vq : sunt (ante forte Ym) QvQpYm : om. cett. sufficiens autem] est autem sufficiens Qv TRANSE. ANTIQUIOR : ' ETHICA NOVA ’ 69 existimantes vel superficietenus habere aliquas raciones. Non gjajo lateat autem nos quod differunt raciones que a principiis et ad principia. Bene enim et Plato quesivit hoc, utrum a princi­ piis an ad principia est iter, quemadmodum in stadiis ab atho- 95b! 5 lothetis ad finem, vel e contrario. Incipiendum quidem igitur a cognitis, hec autem dupliciter ; hec quidem enim nobis, hec autem simpliciter. Forte igitur nobis incipiendum a nobis cogni­ tis. Ideoque oportet consuetudinibus instructum esse bene, de bonis et iustis et universaliter civilibus auditurum sufficienter ; 9555 sufficit 10 principium enim hoc quia et si hoc videtur sufficienter, non -bit propter quid indigebimus ideo. Qui autem talis, habet suscipiet utique principia facile. Cui autem neutrum horum existit, audiat Ysiodum. Hic quidem vere optimus qui a se ipso omnia intelli- 95bi0 git ; bonus autem et rursus ille qui bene dicenti obaudit. Qui 15 autem neque ipse intelligit neque alium audiens in mente iacit, hic inutilis vir. [3] Nos autem dicimus unde excessimus. Bonum rec. ara8tu,) 5 igitur (Lb)] yap 10 *sufficit (âp/ceî Mb, rec. K^, marg. _Pb, corr. Lb)] apy-iy n *om. aut (•P13)] i) 13 "ïsiodum (Mb)J T&jv 'Haió8ou (a se ipso (avrw Z.b2?bJl/b)] avro$) intelligit (Lb)] 16 hie] + avr’ VqQv QpYm QoQw i existimantes codd. : an existimatas ? {sed vide 120.16) 2 ct codd. : + que KfPzQiQlQx 4 est iter scr. : est omni Vq : est enim Qv : esset iter QpYm : idem iter Qo : idem iter esset. Est enim Qw atholotheis Vq : -tetis QpYm : -catis Qo : alothetcs Qw1, -tis Qw2 5 vel QpYm : et cett. c converso Qw quidem post igitur Qo : om. QpYm igitur] ergo QpYm : om. Qw 8 instructum esse bene LoPIQy : instructum bene esse VqQvYm : instructum {ante consuetudinibus) bene enim Qp : bene instructum esse QoQw sufficit 9 bonis 4- autem VqQoQw 10 principium scr. : principium codd. : *sufficit Hr hoc1 QoQw : om. cett. et om. QpYmQw hec videntur QoQw : hoc videa-bit propter quid tur Hr 11 indigebimus scr. : indigebimus codd. : -bit Hr ideo scr. : ideo VqQv : Ideo {ante inle-rp.) QpQo : Ideoque Qw : illic Ym : propter quid Hr tales Vq : talia QvQoQw habet] est QpYm aut suppl. : *om.' codd. 12 existit] est Vq 13 hic (huic ? Qw) enim QpQw quidem vere MyRh : vere quidem Vq : vere ... quod (quod s.l. Qp) QvQp YmQo : videtur quod Qw (asserit ante vere s.l. Qv, in textu Qp : dicit post vere s.l. Ym : innuit post vere in textu Qo) optimus I ille praem. Qo : est add. Qw 14 bene dicenti VqQv : a bene dicente Ym : a bene dicentibus QpQo : a bene docentibus Qiv obaudit Qk2 : hoc obau­ dit Qk1 : hoc audit codd. 15 iacit] Unde alia translatio dicit : neque alium au­ diens in mente reponit 9 16 vir scr. : videtur codd. Nos VqQv : Nunc cett. autem + revertamur Qo dicimus Vq : ad id (— ad Ym) Qv2QpYmQo : om. QvVQw excessimus VqQv1 : discessimus QpYmQo, s.l. Qv2 : recessimus -f- re­ vertendum Qw 70 ETHICA NICOMACHEA I.3-4 95bi5 enim et felicitatem non irracionabiliter visi sunt ex vita existi­ mare. Qui multi enim et gravissimi voluptatem. Idcirco et vitam diligunt voluptuosam. Tres autem sunt maxime excellen­ tes, que nunc dicta est, et que civilis, et tercia que contempla­ tiva. Qui multi quidem igitur omnino bestiales videntur, pecu- 5 95b’o dum vitam eligentes ; adipiscuntur tamen gloriam, quia multi magistratuum similia paciuntur Sardanapalo. Qui grati autem et qui auctores, honorem. Civilis enim pene vite hic finis. Videtur autem superficietenus [hoc] esse [bonum] magis quam quod 95b¿5 querimus. Videtur autem in honorantibus magis quam in eo 10 qui honoratur esse ; bonum autem proprium quid estimamus, et quod non leviter aufertur. Amplius autem videntur honorem querere ut credant se ipsos bonos esse. Querunt enirn [et] a sapientibus honorari, et a quibus cognoscuntur, et ob virtutem. 95t>3o Manifestum igitur quod et secundum hos virtus melior. Forsitan 15 autem et magis utique quis finem civilis vite hanc existimabit. Videtur autem inperfeccior et hec. Videtur enim secedere et dormire habentem virtutem et non operari in vita, et cum góai hiis mala pati, et infortunatum esse plurimum. Ita autem haben­ tem nullus felicitabit, nisi posicionem custodiens. Et de hiis 20 quidem sufficienter ; satis enim et in enchicliis dictum est de ree. Ob(Lh NbP2 KbPbMb) 2 enim] ¡¿v 3 autem] yáp (6 gloriam] Aóyou) 12 aufertur (i,h)] + 13 enim (Mb)] yovv 15 et (PW11)] om. (17 secedere (? ¿7re\€crPat)] évbíxeoOai) 19 habentem] QpYm QoQw 1 enim] autem VqQo : fieri Qp : om. Qw non om. Qv1 visi] usi VqQv1 : nisi Qw ex vita scr. : et vita Vq : et vitam QvQw. in vitam Qo : secundum vitam QpYm 2 Qui Vq : om.. cett. et2 om. Vq 3 autem] enim Pt excellentes scilicet QoQw 4 dicta sunt Qv : dicte sunt Qw que3 + dicitur Qv2QpYm 5 Oui scr. : Quia Vq : om. cett. qui­ dem om. Qv igitur QpYm : enim Qv : om.cett. videntur + ut qui (que Qp) quidem QpYm 5-6 vitam pecudum tr. QpYmQw 7 magistratuum VqQw : magistrativum Qv : magistrantum Qp1 : magistrancium cett. Sardanapalo scr. : sardonapilo Vq : sardonopalo Qv : sardono paulo QpYm : sardonopallo Qo : Sardano paulo Qw Qui grati autem Vq : Qui graciantur cett. 8 auctores Vq : haustores cctt. (vide praef.) honorem scr. : honorum (bonorum Qo) codd. vite pene Qz g hoc] hic Vq-. secl. bonum post magis QoQw : sed. 10 Vi­ dentur Vq ii qui Vq : quod cett. quid Qv : quod cett. (om. Qw) exis­ timamus Qp YmQoQw 13 credamus Ym2Qo eXsecl.' 15 melior Vq1 Qw2 : melius (vel -lius s.l. Vq2) cett. 17 Videtur1] Videntur VqQo autem -1-,non VqQv1 : -|- esse QpYm inperfeccior QvYm2 : inperfecciora Vq : inperfectorum QpYtt^QoQw Videtur2] Videntur Qp2Ym2QoQw : Vtrum Qp1Ym1 secedere] an accidere (cf. cecidere Kc) ? 18 habentem VqQo : habentes cett. 19 infretunatum Qo : infortunati Qp2Ym ita] ista (post autem Qp) QpYm 20 posicionem KpPzWqWo : pocionem (vel potacionem) codd. 21 in enchi­ cliis scr. : ychidiis Vq : in. euclidis Qv1 (-dus Qv2) ; in euchidiis Qp : lenchidiis Ym1 : cndillichiis Ym2 ; enchidiis Qo : in eucherdiis Qw TRANSL. ANTIQUIOR : ' ETHICA NOVA ’ 71 ipsis. Tercia autem contemplativa, de qua scrutacionem in sequentibus faciemus. Pecuniosus autem violentus quis est, g6as et divicie non quod queritur bonum. Utile enim et alius gracia. Ideoque magis que prius dicta sunt fines quis utique existimabit ; 5 per se enim diliguntur. Videtur autem neque illa, etsi multi sermones de ipsis effusi sunt. Hec quidem igitur relinquantur. g6aio [4] Quod autem universale commodius forte scrutari et querere qualiter dicitur, etsi obvia [nobis] questio fiat, quia amici viri introduxerunt ydeas. Videbitur autem utique forsitan melius 10 esse et oportere pro salute veritatis et familiaria destruere, 96115 aliter atque philosophos entes ; ambobus enim entibus amicis, sanctum magis honorare veritatem. Qui autem induxerunt [secundum] opinionem hanc, non faciebant ydeas in quibus prius et posterius dicebant. Idcirco neque numerorum ydeam 15 constituerunt. Bonum autem dicitur et in eo quod quid, et in 96120 quali, et in ad aliquid ***; et enim in eo quod quid dicitur, utputa deus et intellectus ; et in quali, virtutes ; et in quanto, 96125 mensuratum ; et in ad aliquid, quod utile ; et in tempore, N'-P1 3 divicie I + 8 questio (Lb)J rrjs roiavrys ^r/TTfacajs (8í¡Aov ot. WP» edd.) VqQv QpYm QoQw i est KpQxQn : post contemplativa KcWo : om. codd. 2 violentus scr. : violenter codd. 3 non 4- sunt QpYm quod queritur Qp2Qw2, dett. : que queruntur VqQw1 : quia queritur QvQo : quod querunt Qp'Ywi utiles QpYmQoQw2 enim] et enim Qv : autem QoQw aliusj alterius Ym2Qw2 4 fines 4- enim VqQvYmQo : finis Qw quis utiquel quis et uterque Vq : utique quis Qo : utique cuius Qw : quis Qp : quis infelicitabit (exp.) ut (utique Ym2) Ym estimatif QpYm 5 diligentur Qp : diligetur VqQv Videntur VqQpQoQw 6 relinquantur QoQw : -quntur VqQv : -quenturQp : -contur Ym 7 Quod] initium partis varie, ind. VqQvQpQo 8 nobis post questio QoQw : seel. amici viri Qw : annumeravi Vq1 : amici nostri QvQpYm Qoz : amici veri Vq2 : amici / / / / Qo1 10 esse hie scr. : post et oportere Qv : om. cett. pro salute Qv2Ym2Qo2Qw2 : persolute VqQv1Qw1 : absolute QpYm1 : ////luteQo1 ii amicis entibus tr. QpYm : entibus ... amicis (post scienciis et, cf. adn. inf.) Qo 12 sanctum scr. : scienciis (praem. veritate et Qv : 4- et Qo) codd. qui autem] Quia Vq 13 secundum seel. (cf. it, f. I42vb : Qui au­ tem induxerunt opinionem hanc) 14 Idcirco) Ideoque QpYmQw nume­ rorum ydeam QpYm (cf. 77, f. i42vb : non dixerunt numeros habere unam ideam) : numerorum ydeas VqQvQo : numerum y dearum Qw 15 et1 om. QpQoQw 16 quali -f- et in quanto Qw ad om. YmQo aliquid *** scr. (aliqua inter­ pretis verba desunt, quae ex arabico suppi. Hermannus, vide 127.5-8) 1^7 deus + et angelus Qp1Ym intellectus] intelligencia Qw (cf. intellectus sive inteligen­ cia tt) quando Vq 18 mensuratum Qv2Qw : mensuratur VqQv1 : quod (quo Qp) mensuratur Qp YmQo ad om. QvQo quod utile] quidem utile Qv : ut mediocre et equale Qp (an adn. ad mensuratum ?) : ut medicine et qua­ le Ym ETHICA NICOMACHEA 1.4 tempestivum tempus ; et in loco, dieta ; et alia talia ; manifestum quod non utique erit commune quid universaliter et unum. *** utique dice­ retur in omnibus predicamentis, set in uno solum. Amplius 96330 autem (quoniam) eorum que secundum unam ydeam una doc­ trina, et bonorum utique omnium erit una quedam doctrina. 5 Nunc autem sunt multe, et eorum que sub uno predicamento, utputa temporis in bello quidem militaris, in egritudine autem medicinalis, et mensurati in cibo (quidem) medicinalis, in laboribus autem ginnastica. Queret autem quis quid volunt 96335 dicere per se unumquodque, si in per se homine una et eadem 10 g6bi racio est que hominis. Secundum enim hoc quod homo nichil Num differunt ; si autem ita, neque secundum hoc quod bonum. Ara tamen neque in perpetuum essendo magis bonum erit, si neque 96b5 albius quod diuturnius eo quod una die ? Probabilius autem videntur Pithagorici dicere de ipso, ponentes in bonorum sisti- 15 chia quod unum ; quos utique et spe *** de omni sermones l¿óvr¡ yàp Ob(Lb A7bP2 KbFbMb) i loco (ceii.)J tw ttov rec. Ob, NbP2 3 solum] 5 utique ... erit (cf. <67 av Æb)J rjv av (av om. Arb) 7 quidem (Lb)] + 9 quid] -f- ’’’ore xai IO homine] -j- ko.1 (-4- ev P2 P*1 MV avdpcoTrq) num 12 ara (apa)] aAAà TTOAVXPÓVI.OV 13 erit] spatium trium litt. rec. Ob 14 diuturnius (Lb) | VqQv QpYm QoQw 1 tempestivum s.l. scr. : in textu pro tempus Ym : post tempus QZ : tempestuus pro tempus Wo : ut tempestativum s.l. Qw : om. cett. (cf. ir, f. i42vb : et in tempore tempestivum) 2 utique] ante quod QvQo : om. YmQw quid QiQk2 : quod codd. et scr. : ad codd. (et ante universaliter Qk2} unum *** scr. (aliqua interpretis verba desunt} : unumquodque QoQw : unum cett. (unum + non Kr2Qk2 : + non enim Qi2 (ex L ?) utique2 om. QvQo dicatur Qv ; dicetur QpYmQw 3 solum] solo KjKpKrNoPtQlQnQyQzWq 4 quoniam Kr1 : quidem Qv : si secundum QpYm : om. cett. que + sunt QpYm una est QoQw 5 utique] quidem QoQw doctrina quedam tr. QpYm 8 et mensurati] et mensurari QpYmQo : et mensurarum ... et mensurari (post in cibo) Qw quidem HrQk2 : om. codd. medicinalis om. Qw 9 ginnas­ tica scr. : ginnasica Vq : gigna- QvQo : gingna- QpYm : ars gunna- Qw quid] quod VqQpQo volunt YmQw : voluerit Qp : voluit cett. 10 si in per scr. : semper (4- enim QoQw} VqQoQw : si per Qv : om. QpYm se VqQv : de cett. homine] hominis Qv : hoc Qo 11 hoc om. QpYm 12 differunt] differt QpYm Num ita QpYm : om. cett. *Ara scr. : rara Vq : vel non Qv : nunc Qp : non Qw : om. YmQo 13 tamen om. QpYmQo neque1 om. Qw perpetuum essendo Vq1 : perpetuando QvYm : perpetuum eundo cett. (etiam marg. Vq2} si Vq : sicut cett. (set Qw} 15 pithagorici VqQw : pita- QvQp ; pyta- Qo : picta- Ym sistica Qw : sichica Qp : sythica YmL (-cia Ym2} 16 quos Vq : qui YmQoQw : quidem Qp : om. Qv spe *** scr. (aliqua interpretis verba desunt}] spe Vq : se­ paratin'! QvQoQw : separatum QpYm sermones scr. : sermone VqQo : sermo­ nem cett. TRANSL. ANTIQUIOR : ' ETHICA NOVA ’ 73 fecerunt bono ; dixerunt autem secundum unam ydeam, que g6bio secundum se persecuntur et diliguntur ; factiva autem horum aut custoditiva qualiter aut contrariorum prohibitiva propter hec dicuntur et modo alio. Manifestum igitur quod dupliciter 5 dicetur bonum, et hec quidem secundum se, altera autem propter hec. Dividentes igitur ab utilibus que secundum se intuentur, si góbis dicuntur secundum (unam> ydeam. Secundum se autem qualia ponet quis utique, aut quecumque et solitaria persecuntur, utputa scire et videre et voluptates quedam et honores ? Hec 10 [quidem] enim etsi propter aliud quid persequimur, tamen in secundum se bonis ponet utique aliquis. Aut neque aliud quid prêter ydeas ? Quapropter inanis erit ydea. Si autem et hec góbzo sunt eorum que secundum se, boni racionem in omnibus illis eandem apparere oportebit, quemadmodum in cerusa et nive 15 eam que albedinis. Honoris autem et sapiencie et voluptatis alie et diverse raciones secundum quod bona. Non est igitur gfitej primam bonum commune quid secundum unam ydeam. Set qualiter utique dicitur [bonum] ? [omnia] Non enim videntur hiis que Offrec. A¡I>P* 2 i fecerunt (K*P*M*, s.l. P2)] dprioeai ./J’A'bA2 rec.Ob (obsc. 0b) 6 intuentur] aKeipwpeOa VqQv QpYm QoQw i bono ante (72.16) sermones QpYmQw dixerunt autem] Bona autem dixerunt QpYmQw : dixerunt bona (-num Qo2) autem Qo 2 persecuntur (-qun-)] pro- QpYm2 3 aut1 Qw : et aut VqQvQo : et secundum se QpYm custodia Vq : custodiam Qo : custoditam Qw1 : conservativa Ql ir qualiter] qualia gi»1 : qualium QpYm aut2] autem QpYm : om. Qv*Qo prohibicicia Vq : prohibicia Qo : prohibitam Qw1 4 alio modoZr. YmQo Ma­ nifestum est VqQpYm quod] quia VqQv 5 autem] vero Qw 6 ab utilibus que Qw : que ab utilibus ceti. 7 unam Ql, Kr2Qk2 -n- : post ydeam Qp2Qi2 '• om- codd. autem] aut QvYmQo : obsc. ceti. 8 aut] (?) autem : om. Qw et] aut Vq : ut QoQw : om. QpYm prosecuntur Qp : secuntur Qw 9 videre scire (et om.) tr. Vq : videre et scire Ql : videre quidem et scire tt voluptates Qp2Qw ; voluptas (-lun- VqQo) cett. 10 qui­ dem secl. quid scr. : quidem VqQo : om. ceti. persecontur YmQo : prose­ quantur Qp tamen] et si Vq in scr. : et codd. 11 bonis VqQv : bo­ num QpYm : bona {post ponet Qw) QoQw quid scr. : quidem VqQvQoQw : om. QpYm 12 prêter QvYm2 tt : propter cett. ydeas] ydeam AwL Qua­ propter] Quare QoQw inanis erit ydea QvQo : inanes erunt ydee Vq : erit qui­ dem inanis ydea QpYm : inanis (? maius) ydea erit Qw et om. QoQw 13 boni] bona QpYm : bona boni Qw 14 apparere] aptare QpYm : appone­ re Qw in cerusa] in cesura Qp : interclusa Ym1 : in serusa Qw : in camisia NoQk1 15 eam (ea Qo) que + est QpYm : spatium septem litt. Qv1 : eam racioprimam nem que est suppi. Qv2 17 quid Ql : quod VqQvQoQw : om. QpYm unam scr. : unam QvQw ; unam et primam Qo : om. VqQpYm 18 dicuntur Qp2Qw bonum secl. omnia s.l. Qv : in textu cett. : secl. {non interp. Vq ; post omnia perperam interp. cett. ; post bonum interp. puncto Qz, signo interrogativo Aw, et Omnia enim non tr. AwQz) 74 ETHICA NICOMACHEA I.4-5 a casu equivocis, set ei quod ab uno esse, aut ad unum omnia vel convenire 96b3o 97ai 973.5 97aio 97aI5 proficere, aut magis secundum proporcionem ; sicut enim in cor­ pore visus, in anima intellectus, et aliud utique in alio. Set forsitan hec quidem relinquendum nunc ; certificare enim de hiis alius utique erit philosophie proprium. Similiter autem et de 5 ydea. Si enim et est unum quod predicatur bonum aut separabi­ le*** neque habendum homini. Nunc autem tale queritur. Forsitan alicui videtur utique commodius esse cognoscere illud ad sensibilia et operabilia bonorum ; velud enim hoc exemplum habentes, magis sciemus et que nobis bona et sciemus et inve- 10 niemus ea. Probabilitatem habet quandam sermo. Videtur autem disciplinis dissonare ; omnes enim bonum concupiscentes et quo indigent inquirentes, relinquunt cognitionem eius. Set tamen auxilium tale omnes artifices ignorare, et non inquirere, non rationabile. Ignotum autem et quid proficiet textor aut tector ad 15 sui ipsius artem cognoscens illud bonum. Aut qualiter magis medicus vel magis miles erit qui ydeam hanc contemplatur. Vide­ tur quidem enim neque sanitatem ita scrutari medicus, set homi­ nis, magis autem forsitan eam que huius ; singulare enim medi­ catur. Et de hiis quidem in tantum dictum sit. 20 [51 Rursus autem revertamur ad quesitum bonum, quid utique est. Videtur quidem enim aliud in alia operacione et arte. Ob(rec. NbP2 KbPhMh) i sctl -|- apa ye. (ipà core. P2 edd.) 6 pre­ dicatur] KOLvfi praem. separabile] + avió n (tr. ObLbN^>, rec. Oh) xad* avro, St/Aop cos ovk av etr) irpatcrov 9 sensibilia! Ki-ryra (io et sciemus et| kov eln Probabilitatem I + p,èv ovv bwpev) VqQv QpYm QoQw i a casu equivocis scr. : spatium quinque lift. Vq : a ca­ su eque QvQpQoQw : a casu eque esse Ym ei] eo Qp2QoQw 2 vel conve­ nire s.l. scr. : in textu post proficere codd. 5 utique ante alius Qp Ym : om. Qw 5 erit hie Qo : post philosophie VqQvQw : post proprium Qp : om. Ym 6 et Vq Ym2 : post unum Qp (? Ym1) quod ante est Qp^Ym1) separabile *** scr. (aliqua interpretis verba desunt)\-\- ipSUm quod ... secundum Sê Qk (ipsum quod ante separabile : an scrib. quid ?) 7 queritur scr. : quare VqQvQo : qua­ le cett. 8 alicui forsitan tr. QpYmQw commodius utique tr. Qv esse hic Qw : esse (erit Qo) ante utique VqYmQo, ante commodius (cf. adn. sup.) Qv : om. Qp ii probabilitatem -|- autem Qv2Qw2 -f- enim QpYmQo quandam habet tr. VqQpYmQo : quando (quandam Qw2) ... videtur habere (post sermo) Qw 12 bonum Ym, PIQs : bene cett. 15 perficiet VqQw tector scr. : rethor Qp : rector cett. rethor (rector Ym) aut textor tr. QpYm 16 cognoscens QvQw : cognoscentes cett. 17 velj aut Qv 18 enim quidem tr. Qv : enim QpYm : autem Qw : om. Qo scrutari ita Qo : scrutari ut QpYm 18-19 ho­ minis, magis autem scr. : hominis magis, aut codd. (aut om. Qw) 19 huiusmodi QvYmQoQw 21 Rursus (-um VqQpYm)] initium partis varie ind. VqQv2 QpYmQo autem + et Vq quod VqQv 22 enim ante quidem QvQo : om. QpYm TRANSL. ANTIQUIOR : ' ETHICA NOVA ’ 75 Aliud enim in medicinali et militari et reliquis similiter. Quid igitur unicuique bonum, aut cuius gracia reliqua *** operantur g^22 omnes ? Quare si quis operatorum omnium est finis, hoc utique erit operabile bonum ; si autem plura hec, pertransiens utique 5 sermo ad hoc deveniet. Hoc autem adhuc magis explanare 97a25 temptandum. Quoniam autem plures videntur fines, horum quosdam alios autem eligimus quedam propter alia, puta divicias, citharas, et universaliter organa, manifestum quod non sunt omnes fines. Set optimus perfectus quis videtur. Quare si quidem est unum 10 solum quod perfectum, hoc utique erit quod queritur, si vero 97.-130 plura, quod perfectissimum horum. Perfeccius autem dicimus quod per se persequibile eo quod propter aliud *** eligibile [est] eorum que *** et propter hoc eligibilium, et simpliciter utique perfectum, quod per se eligibile semper, et numquam propter 15 aliud. Tale autem felicitas maxime esse videtur. Hanc enim gybi eligimus semper propter se ipsam et numquam propter aliud, honorem vero et voluptatem et intellectum et omnem virtutem eligimus quidem et propter se. Nullo enim utique adveniente optaremus singulum eorum ; eligimus autem et felicitatis gracia, 20 per hec suspicantes beari. Felicitatem autem nullus eliget horum g/b5 gracia neque universaliter propter aliud. Videtur autem et ex O»(«c. ObLb NbP2 KbPbMb¡) 5 hoc1 (UZ.W>)1 to auro [ravTofp] A Ob(Ab NbP2 7\bPb.V1’) 8 finesI reAeta (io solum quod (? póvov to) ] ti ¡jlÓvov) VqQv QpYm QoQw i Quid Aw : Quod codd. 2 igitur] utique Qw 3 Quare ... et] Queritur ... esset Vq operatorum scr. : -cionum codd. hoc + s.l. bonum sive hic finis QI : hic Qp 4 post hec interp. VqQv, ante Qw, non quosdam inte.rp. cett. 7 eligimus quedam scr. : el. quosdam Vq : el. quedam QvQo : quealios dam el. QpYm : quedam el. quod Qw alia scr. : alios Vq1 : -a QpYm : -as Vq2 QvQo : -ud Qw puta VqQv : utputa (d- propter QpYm) cett. 8 non Qp Ym1 : om. cett. (cancell. Ym2) 9 optimus + et QpYm 10 hoc hic scr. : post erit QpYm : post utique Qw : om. cett. 12 prosequibilc Ym : eligibile ( + est Qp) QpQo propter] per VqQvQo 12-Ï3 aliud *** eligibile [est] eorum que *** scr. : aliqua interpretis verba desunt 12 eligibilia Qp : om. Ym 12-13 est (secl.) eorum que ante propter (12) QpYm : est eorum Vq : est eorum au­ tem Qv : est. Et eorum Qo : om. Qw 13 et — et (est Vq)] eligibilium Qv : om. YmQw 13-14 utique — semper om. Ym1 14 perfectum I'q : perfeccius cett. (om.Qp : deest Ym1) . per QvQpQw : propter VqQo (deest Ym) 15-Tb Tale — aliud om. QpYm 15 autem VqQw : vero QvQo : est Ym2 (deest QpYm1) 16 semper post ipsam Qw : om. Qv 17 voluntatem VqQvQo 18 quidem QvQo: ante virtutem (17) Qw : om. VqQpYm et VqQv : om. QpYmQ VqQv QpYm QoQw i quid1 Vq : quidem (ante concessum Qp) QvQpQo : om. YmQw autemj om. VqQvQw quid est sci'. : quidem (quod Qo) codd. 2 quidem post fiet Qv 3 structori et omni artifici VqQvQo : structoris (-rum Qp) et omnis artificis cett. 4 quorum! *cui Vq artis secl. 4-5 bonum esse videtur tr. Qw 5 et bene, ita videbitur VqQvQo (post bene interp. Vq, ante et Qv, non interp. Qo) : bonum itaque videtur QpYm : ita bene videbitur Qw et2 om. Qw 6 est opus aliquod eius scr. : est opus aliquod VqQw ; opus est ali­ quod Qv : opus aliquod QpYm : eciam aliquod tempus {exp.) opus et Qo : aliquod eius opus est Ql secundum quod homo secl. 7 textoris QpYmQw3 qui­ dem hic QqQz '■ ante tectoris Qo : ante igitur (6) VqQw : om. QvQpYm et J aut Qw 8 vero] autem Qw Solucio s.l. scr. : solum in textu post aut (om. Qv : aut so­ lum om. Qw1) codd. 9 pedis Ym (KfNoPzQzWo) : pedes cett. 10 viden­ tur QpYm ii utique ante quis Qo : om. QpYm u-12 Quid igitur hoc utique erit scr. : quod sibi hoc utique erit VqQvQo : quod utique subierit Qp : quod utique sibi aliquod inerit Ym : quod sibi hoc erit utique proprium vide­ tur Qw 12 quidem enim VqQv : enim QpYmQo : autem Qw commune es­ se videturj 4. homini QpYm : commune videtur esse Qo : videtur commune qui­ dem horum esse Qw arboribus 4- et hominibus Qo 13 queritur QpYm : Quare VqQvQoQw, mavg. Ym3 autem om. Qw, marg. Ym3 hoc quod] (?) hic quod VqQvQpYm1 : non hoc QolQw : non est hoc quod marg. Ym3: que non Qo3 Exterminandum scr. : existimandum (non praem. Qp) codd. igi­ tur] sibi Qw 14 nutrimenta Qo 15 utique om. QpYmQw erit + vita Qp'YmQw (4- vita que Qp3) et2 Qw(MyPhQn) : om. cett. 16 bovij homi­ ni Qw utique] itaque VqQpYm. vita que (que om. VqQw) secl., cf. adn. ad lin. 15 17 aliquam VqQvQw habens Vq autem Kp : quidem codd. vite om. MyRhQk : secl. quidem QpYm : om. cett. 18 obediens QvQp YmQo3 ut — virtutes secl. 78 ETHICA NICOMACHEA I.O-7 g8a5 habens et intelligens. Dupliciter autem et hac dicta, eam que secundum actum ponendum ; principalior enim hec videtur dici. Si autem est opus hominis, anime accio secundum racionem aut non sine racione, idem autem inquimus opus esse generi huius et huius studiosi, quemadmodum cithariste et studiosi citha- 5 98ai? r'sle *** Quidem enim citharizare, studiosi autem bene. Si autem ita, hominis autem ponimus vitam quandam opus, hanc anime accionem et operacionem cum racione. Studiosi vero homig8ai5 nis, bene hec et optime. Unumquodque autem bonum, secundum propriam virtutem perficitur. Si autem, humanum bonum anime 10 accio fit secundum virtutem. Si autem plures virtutes, secun­ dum optimam et perfectissimam. Amplius autem et in vita per­ fecta. Una enim yrundo ver non facit neque una dies. Ita utig8aao que neque beatum et felicem, una dies, neque parvum tempus. [7] Circumscribitur bonum quidem sic. Oportet enim [sic] forsitan 15 subfigurare primitus, deinde postea rescribere. Videtur autem hominis utique omnis esse deducere et particulas disponere, que bene [se] habent circumscripcione, et tempus talium inventor vel Ob(Lb H'°P2 KhPhM]>) (2 principalior (Z-b)j Kvpiwrtpov) dam opus (Pb)j €pyov ^P2 KWP) Lb : ante quesitorum cett.) luptate] + r¡ ovk avev 2 propter idem (? -rfjs avr??ç)] St’ avr^s- (ante fieri 4 autem] 4- ra^v 12 enim] Se (18 vo- commanifesta] cum eo maVqQv QpYm QoQw 1 tocius esse tr. Qw quesitorum] que sequntur nifesta QpYm : in eo (vel inesse) manifesta Qw QpYm : que sciuntur Qw 2 non solum de eo tr. Qo 3 colleccione Ym1 : conclusionibus QvQw et QpYm : om. cett. dictis. De eo vero inte-rp. Qv QoQw vero] non Vq quidem scr. : quod est codd. 4 enim omnia Vq : cui omnia QvYm2QoQw : omnia enim (ante omnia interp.) QpYm 5 Distri­ buto Qv : Tripliciter autem distributis tr. Qw (cf. adn. inf.) : initium partis varie ind. VqQv bonis QpYm : bono VqQvQo : om. Qw (cf. adn. sup.) 7 sunt ante principaliora Qw : post VqQvQo : om. QpYm : sect. 8 ponimus QlQz : op­ ponimus VqQoQw: apponimus QvQpYm 8-9 utique bene tr. VqQoQw 9 dicetur scr. (cf. diceretur Lo) ; dicunt Qv : dicuntur cett. veterem entem Qw : veterum (entem om.) Vq1 : venter entem marg. Vq2 : veteratam QvQo2 : ve­ re ratam Qp : vere Ym1 : inveteratam Ym2 : //////// Qo1 confessam VqQp Ym : confessa Qv : concessam QoQw 10 et om. QpYm quod] que Qo : om.QpYmQw io-it que anime (que om. Qo : + sunt QpQw : que sunt ani­ me Ym) sect. 11 fines Qw Itaque Qp Ym de Vq : dum cett. 12 non + in Qw bonis] bonorum Kp enim] autem Qk 13 felicem] feli­ citatem QvYm 14 felicitas sed. 15 querimus Qw 17 esse videtur quedam tr. Qw quid scr. : quod VqQvQoQw : quidam Qp : quedam Ym ne 19 hec2] hanc Qv, ? Qo 20 neutros scr. ; de ut°3 Vq (cf. ne utro3 Qi1, neutros Qi2) : de utroque cett, 21 in quid] inquit VqQv TRANSL. ANTIQUIOR : ' ETHICA NOVA ’ 81 [esse] virtutem communem vel virtutem quandam concordat sermo ; huius enim est que secundum ipsam [rem] accio. Differt autem forsitan non parum in possessione vel usu quod optimum existimare, in habitu vel actu. Habitum quidem enim contingit 5 nullum bonum perficere existentem, puta dormienti vel aliter ggai qualiter occioso. Actum vero non possibile est [non facere bonum]; operabitur enim ex necessitate et bene operabitur. Quemadmo­ dum utique et in Olimpiadibus non optimi et fortissimi coronan­ tur, set agonizantes, horum enim quidam vincunt, ita et eorum 993.5 io que in vita bonorum et optimorum operantes bene illustres fiunt. Est autem vita eorum secundum se delectabilis. Delectari quidem enim ex animalibus [virtutibus]. Unicuique autem est delecta­ bile id ad quod dicitur amicus talium, puta equus diligenti equum. Inspecciones vero diligenti eas. Eodem autem modo et çgaio 15 iusta diligenti ea, et universaliter (que) secundum virtutem dili­ genti eam. Pluribus quidem igitur delectabilia adversantur, quia non natura hec sunt ; diligentibus autem bonum sunt delectabilia que (natura) delectabilia. Tales autem que secun­ dum virtutem operaciones ; quare et hiis sunt delectabiles 20 secundum se. Nichil utique indiget delectacione vita eorum ggai5 quasi adiuncto aliquo, set habet quandam delectacionem in se ipsa. Cum predictis enim nullus est bonus, qui non delectatur bonis operacionibus ; neque enim iustum utique nullus dicet eum qui non delectatur in operatione iusta, neque liberalem Ob{Lb NbPz KbPbMb) 8 utique (Mb)] S’ T32)] om. (10 illustres] (em- ?/bKbPb)) Kal 22 nullus (? ovôeîç)] ovS’ et1] om. in («V Afb, s.l. 19 delectabiles (Mb)] QpYm QoQw 1 esse {ante virtutem1 VqQv, post QpYmQo : post com­ munem Qw) secl. communem] omnem Kj 2 huius QvQo : huiusmodi cett. rem {ante ipsam Vq, post QvYmQoQw : om. Qp) secl. 4 in VqQo : velud in Qv : vel in QpYmQw : et in QiQk vel 4- in QvQpYmQw quidem hic Qw : post contingit Qp : quod post contingit VqQo : om. QvYm 5 utputa QpQw : ut pauca Ym dormienti scr. : dormire enim (enim om. QPQw) codd. 6 oc­ cioso scr. : ocasio Vq : occasio cett. non facere bonum secl. 8 utique] et utique Qp : itaque Qo : enim Qw : om. Ym 10 que] qui (4- sunt Qw) QpYmQw hunt QpYm : sunt vel fiunt cett. 11 eorum vita tr. QpYm secundum] per Qw 12 enim] ante (11) quidem Qw : est QpYm : erit Qoz virtutibus secl. 13 ad om. Vq utputa QpYm 14 diligentibus QoQw 15 di­ ligenti1] diligentibus QoQw PlQnRh : om. codd. 16 eam 4- pars Qo 18 delectabilia scr. : sunt delectabilia VqQv : sunt bona Qp : sunt bona simpliciter Ym : simpliciter eligibilia Qo : sunt eligibilia Qw 19 virtutem Qo [RhNo) : virtutes cett. et 4- in QpYmQo sunt delectabiles] que sunt de­ lectabilia Qw 20 horum QpYm 22 delectabitur Qv 23 enim] uti­ que Qw utique om. QoQw nullus om. QpYm 24 cum] enim Vq1 in operacione iusta] opere iusto QpYm : in operacione bona Qw 24-82.1 libe­ rales non delectantes QpYm 82 ETHICA NICOMACHEA I.g-io gga2o non delectantem liberalibus operacionibus. Similiter autem et in aliis. Si autem [et in biis] ita, per se utique erunt secundum virtutem operaciones delectabiles. Quin immo et bone et optime, et maxime horum unumquodque. Si utique bene iudicat de hiis studiosus ; iudicat autem ut diximus. Optimum igitur et 5 99a25 delectabilissimum felicitas, et non determinata sunt hec secun.i.superscripcio dum diliacum epigrama. Optimum quod iustissimum, bonum sanum esse ; delectabilissimum vero, quod quis optat habere. Omnia enim hec existunt operacionibus optimis ; has autem 99a3o vel unam harum optimam inquimus esse felicitatem. Videtur 10 autem tamen exterioribus bonis indigens, quemadmodum diximus. Inpossibile enim operari bona indigentem entem. 99bi Multa quidem enim operantur quemadmodum per organa, per amicos, et per divicias, et civili vi ; quibusdam enim denudati coinquinant beatitudinem, puta nobilitate, bonis filiis, pul- 15 critudine ; non multum enim felix qui specie turpissimus, vel 99b5 ignobilis, vel solitarius, vel sine, filiis. Amplius autem forsitan minus si cui pessimi sunt filii vel amici, vel [filii] optimi entes mortui sunt ; quemadmodum igitur diximus, videtur [felix] indigere tali felicitate. Unde in idem ordinant quidam prospe- 20 Ob(IJ> NbP2 KbPbMb} (12 enim] -¡- 77 ou paStov) O15 : TCüv LP 20 tali] Kat rrjs roiaurr/s 13 *et per (cett.}'\ âcà VqQv QpYm QoQw 1 liberalibus] in praem. QvQpYm operibus QpYm autem om. Qw 2 et in hiis (et om. Qw : in hiis om. Vq} : om. Qo : secl. itaj rata Vq1 (marg. ita Vq3 inita Vq2 ?) : sit ita Qo : om. Qv 3 Quin immoj Quo­ niam enim Vq1 : Quoniam iam (?) Vq2 : Qui nimmo ( ?) Qv : Quoniam enim in uno Qo : spatium decem litt. Ym1 : quin ymo Ym2 bone scr. : bene codd. 4 uti­ que] enim QoQw 6 hec om. QpYm 7 diliacum scr. : dialeticum (nota scriptum dial'icum Qv, dial’cum Qo : perscriptum cett.} codd. id est superscripcio s.l. Wo : om. cett. (sed vide praef.} 8 sanum esse] quod suave QwQl vero] autem QpYm optat] oportet VqQvQo 9 Omnia] Si Ym hec] hec autem Qo : om. Qw1 operacionibus] in praem. QpYm optimis] bonis et optimis QpYm 10 optimam harum (horumQw1) tr. Qw optimas QpYm ii autem tamen VqQo : autem ... tamen (post exterioribus) Qv : autem Qw : ta­ men Ym : enim Qp 12 enim om. VqQvQo 13 enim om. Qw per2] ♦et per Qw : om. Qo 14 et1 om. QpYmQo per om. KiKjPJPtQmQrQsWq (an recte ?) civili vi. Quibusdam QpxQoQw (non interp. Qo} : civili, in quibus­ dam (InQv) VqQv : civili, quibusdam Ym1 (vi ante civili add. Ym2 ; Quidam Qp2} vnirnom.QpYm 15 coinquirant VqQv -Illi Illi Qo1 nobilitatem VqQvQo1 bonis filiis] filiis suis et QpYm pulcritudinem VqQvQo1 16 enim multum tr. Qw 17 autem om. Qw 18 minus] minus felicem Qw : om. Qp pes­ simi post sunt Qo, post filii Qw vel8] et Qw : om. QpYm « filii om. QpYm1 : secl. 19 mortui sunt quemadmodum dicimus. Qo videtur QpYm : vide­ bitur (Vid- Qo} cett. felix secl. 20 tali] et alia Vq1, tali marg. Vq2 (an scrib. et tali ?) idem 4- quidem QoQw 20-83.1 felicitatem et prosperitatem tr. QpYmQoQw TRANSL. ANTIQUIOR : ' ETHICA NOVA ’ 83 ritatem et felicitatem, quidam vero virtutem. [10] Unde quesitum est utrum est discibile vel assuescibile, vel aliter qua­ liter possibile, aut secundum quandam divinam providendam ggbio vel fortunam advenit. Si quidem igitur et aliud quid deorum 5 est dorima hominibus, et racionabile felicitatem divinitus datam esse, et maxime humanorum in quantum melius. Set hoc quidem utique alterius erit scrutacionis proprium. Videtur autem etsi non divinitus missa est, set propter virtutem et quandam ggbis disciplinam vel assuefaccionem advenit, divinissimorum esse ; 10 virtutis enim bravium et finis, optimum videtur quid et beatum. Erit autem utique et multis commune ; possibile enim existere omnibus [et] non claudicantibus ad virtutem per quandam disci­ plinam et studium. Si autem est ita melius quam propter fortu- ggb2o nam beari, racionabile habere ita, si ea que secundum naturam, ut 15 possibile est optima habere, ita innata . Similiter autem que secundum artem et communem causam, et maxime que secundum optimam. Maximum autem et optimum concederé for­ tune valde perniciosum erit utique. Manifestum autem erit et ex ggbas sermone quod dicitur. Dictum est enim anime actus qualis quis. 20 Reliquorum autem bonorum hec quidem existere necessarium Ob(£b NbP2 KbPbAfb) (3 possibile! áffKijTÓr) 4 veli + Kal 8ià 5 *est ante (4) deorum (£bKbPb)] Oediv cari 7 quidem] + low 10 *esse (cett.)] om. ObLb videtur] + Kal 0€tóv 15 autem] + Kal 18 erit utique] av eiT} autem erit (8’ àv efy £b)] 8’ èarl (8e Tt Kb) 19 quod dici­ tur] to {.'rjTOVfj.cvov actus] + kot* ¿perrjv VqQv QpYm QoQw 2 discibile] disciplinabile QpYm : id est disciplinabile 5.Z. Qo2 4 advenit Qw : adinvenit VqQv : advenire QpYm : ¡1111 Qo1 ■ adve­ niat Qo2 et om. QpYmQw aliud quid scr. : aliquod Vq2 : aliquorum Qp Ym1 : aliquid cett. (etiam VqxYm2) deorum Qp2KiKpQiQxNo : de eorum Vq : de ... eorum Qw : dictorum cett. 5 *est ante (4) deorum QpYmQoQw dori­ ma scr. : doctrina (ante eorum, cf. adn. sup. Qw : doctorna Qv1) codd. homini­ bus) in praem. Qw et om. QpYm racionabile (-nale Qp) + est QpYmQo divinitus post (6) esse QpYm : de intus Vq 6 esse datam tr. Qv 7 qui­ dem om. Qo erit alterius (utique om.) QpYm: erit utique alterius Qw autemj enim QpYm 9 vel] et VqQw assuescionem (?) QpYm : assuecionem Qw : adsuescenciam Qo divinorum Qo 10 optimum + *esse Hr (es­ se post beatum add. KfKpQxQm) quid KpQx : quidem hic VqQv, ante vide­ tur YmQoQw : om. Qp 11 autem om. QoQw utique om. QpYm exis­ tere om. QpYm 12 et om. Qw : secl. 13 est om. QpYm'-Qw1 ita om. QpYm1 : ante est suppi. Ym2 14 habere + eam Qv ut possibile scr. : inposstbile codd. 15 est] et Qo : om. Qv innata scr. : non innata codd. (vide praef.) autem 4- et KcKiMyRh 16 que1 om. Qp'-Ym1 com­ munem : an scrib. omnem ? 17 Maximam ... optimam VqQv 18 erit utique] utique erit tr. QoQw1 autem erit] autem est Qo : erit utique VqQp : om. Ym 18-19 autem ex sermone erit Qw 19 enim] ante est Qv : autem Qo : om. Vq «4 ETHICA NICOMACHEA I.io-n est, hec autem cooperativa et utilia innata sunt organice. Conces­ sa autem hec utique erunt et hiis que in principio [dicta sunt] ; 99b3o civilis enim [doctrine] finem optimum ponimus ; ipsa autem plurimum studium facit, ut quales quosdam bonos cives faciat, et operatores bonorum. Decenter igitur neque equum neque aliud 5 nullum felix dicimus ; nullum enim eorum possibile est partiooai cipare tali actu. Propter hanc neque puer felix est causam ; nondum enim operator talium propter etatem. Qui dicuntur au­ tem propter spem beatificantur. Indiget enim ut diximus, et ooa5 virtute perfecta et vita perfecta. Multe quidem enim trans- 10 mutaciones fiunt, et omnimode fortune secundum vitam. Con­ tingit eum qui maxime directus est magnis calamitatibus suc­ cumbere in senectute, quemadmodum in Heroicis de Priamo dic­ tum est ; eum autem qui talibus usus est fortunis deficientem ooaio miserabiliter, nullus utique beatificabit. [11] Utrum igitur neque 15 alium nullum hominum beatificandum usquequo utique vivit, secundum Solonem vero oportunum finem inspicere ? Si autem Ob(Lb N^P2 K^P^M^) 3 ipsa (Æb)J a.vrr¡ 4 quosdam] 4- kcù 5 ne­ que1] + ftovv ohe aliudj 4- Twv ¡¿ixov *aliquid (ArbP2Mb)j om. 11 Con­ tingit] Kal pvaem. 12 directus est (evôwovvra. Nb)J ev / / evovvra Kb (a6 rec. supra vas.} : evQrjvovvra cett. 14 fortunis] 4- kq.1 15 utique beatificabit (? av evSac¿iOj>i£oc)J KtfQv QpYm QoQw 1 operativa QpYm an scrib. Confessa ? 2 uti­ que hec tr. QvQo dicta sunt secl. 3 doctrine secl. 4 cives bonos tr. QpYm 5 operaciones QPQo : operantes Ym igitur] enim QpYm equs QpYmQo2 aliud 4- tale Qp ; 4- *aliquid QiQk 6 nullum] ullum QpYm felix dicimus scr. : felix dicit VqQvQw: felix dicitur Qo : felicitabit AwKpPfPl : felicitabiliter. felix enim Qp : felix enim Ym 7 est om. Qp YmQw causam (ta­ men Qv) hic VqQvQo : ante neque cett. ; vide prae/. 8 nondum] non Vq enim 4- est Vq Qui] Quidam Qw dicuntur post autem Qp Ym, post (g) spem Qw g beatificantur ne ? Qp : beatificari Qw Indiget YmQo2 : Indigni (-g// Qo1) cett. 10 quidem om. AwDyKcKkKpLxMyRhPlQiQkQmWq (an recte ?) 12 eum WoDy1 : enim Vq : enim eum QpYmQo : autem Qw1 : autem eum QvQw2 magnis scr. : magis (maxime Qo) codd. post magis deest Vq Qv QoQw Qz QpYm 13 in heroicis post priamo Qw : in heronicis Qv : in (4s.l. heroicis Ym2, -dis Qp2) QpYm 13-14 dictum est de priamo tr. QvQoQw 14 est2 om. QwQz fortunis 4- quilibet Qw 15 miserabiliter Qz2 : mirabi­ liter Ym : mirabitur cett. (etiam Qz1) Utrum scr. : Verum (unum Qz1) codd. neque] nisi Qv : om. QpYm 16 hominum scr. : bonum (om. Qw : hominum bea­ tificandum om. Qz) codd. usquequo utique Qv : usquequo QwYm : quousque Qo : usquequo de (dumg?) Qz : usquequaque Qp vivit] in vita Qw 17 So­ lonem (cf. Ym2) : solucionem codd. (4- id est dissolutionem anime a corpore s.l. QoQp : 4- anime a corpore s.l. Qw : 4- Secundum solonem vel solucionem marg. Ym2 ; vide praef.) oportunum QoQw : oportet Qv : optimum QzQpYm fi­ nem 4- s.l. scilicet felicem Qw : felicem ... finem (post inspicere) Qp : felicita­ tem Ym TRANSL. ANTIQUIOR : ' ETHICA NOVA ’ 85 utique et ponendum ita, num est felix tunc cum morietur, aut hoc omnino inconveniens, aliter et dicentibus nobis actum quendam felicitatem ? Si autem dicimus morientem felicem neque Solon ooai5 hoc vult, tunc utique quis infallaciter beatificabit hominem, 5 ut extra iam mala entem et infortunia, habet quidem et hoc dubitacionem quandam. Videtur enim esse quid morienti et bonum et malum. Si utique viventi, non sencienti autem, puta ooa2o honores et convicia, et filiorum et universaliter pronepotum pros­ peritates et infortunia. Questiones et hec tribuunt. Ei autem 10 qui beate vixerat usque ad senectutem et deficit secundum racionem, contingit multas transmutaciones accidere circa nepo­ tes, et hos quidem eorum et bonos esse et habere vitam secun- ooa25 dum dignitatem, hos autem e contrario. Manifestum autem quo­ niam et intervallis ad patres omnifariam esse eos contingit. 15 Inconveniens utique erit si simul transmutat et mortuus, et fiet quandoque quidem felix. Rursus autem miser. Inconveniens autem nequaquam neque in aliquo tempore redundare que nepo- ooajo tum ad patres. Set revertendum ad id quod prius quesitum est ; forsitan enim utique inspicietur et quod nunc quesitum est, 20 ex illo [soluto]. Si oportet finem videre et tunc beatificare unumOb(Lb N^P2 et2 Icett.)] re Ob 3 autem] + 4 vult] + ¿AA’ ori 20 oportet ... videre] 877 ... ópáv Set 12 *om. Qv QoQw Qz QpYm 1 et om. QwQpYm num scr. : non codd. cum morietur Qz2Qp2 : com moritur Ym1 : Communicavit Qo : commovetur cett. (etiam Ym2 ; ante Commovetur interp. QvQoQwQp) aut Qz : om. Qo : autem cett. 2 aliter et scr. : et aliter Qv : quod aliter QoQp : et aliquis Qw : et enim aliquis Qz dicentibus scr. (cf. dicent de Lo) : dicit de QvQwQzYm : dictum de Qo : dicitur QP quandam QvQo 3 neque] nec QpYm : non Qw Solon scr. : autem Qw : solum cett. 4 infallaciter] infabiliter Qz1 : infallibiliter Qw2Qz2 5 in fortuna Qv : in fortunam QoQz 6 esse post morienti Qz quid Qz : quidem Qv, ante enim Qw : quod Qo : et Qp : om. Ym et om. QwQzQpYm (morientiapro -ti et Qo} 7 autem] aiunt Qz* (exp. Qz2} : om. QpYm ut­ puta QpYm 8 et1 QpYm : om. cett. filiarum Qv 9-10 ei autem qui] ei (+ s.l. enim Qp2, autem Ym2} qui QpYm : Qui autem Qo 10 beate] bene QzQpYm 12 et2 *om. QzQpYm 13 autem quoniam QvQp2 : autem Qp1 : quod Ym : quoniam cett. 14 et om. QzQpYm intrivallis QpYm pa­ tres Qy : patrem QoQz2 : partem cett. omniphariam QoQwQp Ym eos es­ se tr. QvQoQwQz 15 transmutat + eos QpYm mortuum Qo et2 om. QwQpYm 16 fiet post quandoque QpYm ; fiat Qv2Qw : spatium quattuor litt.Qv* quidem om. QpYm 18 prius post est Qz est ante quesitum Qw : om. QvQoQpYm : an secludendum ? 19 enim utique] enim QwQpYm : om. Qz inspicietur Ym2 : inspicientur QoQw : inspiciantur Qz : inspiciendum QvQpYm* quod] que QvQz quesitum est] quesita sunt Qz 20 ex] et ex QvQoQpYm soluto] solucionis Qp : soluto Ym : solucio Qv (an recte ?} : secl. 20-86.2 Si oportet — non1 ante (18) Set tr. Qo 20 Si scr. : Set codd. unum­ quemque QwYm : non quid Qo : unumquodque cett. 86 ETHICA NICOMACHEA I.ii questio ooa35 oobi oob5 oobio oobi5 quemque, non ut entem beatum, set quia prius fuit, quomodo non inconveniens, s.l. (?^)] rauroj O^P2 : aura» cett. 7 consilia­ tor (? €7ti/?ouAoj)] eTT^jSoAos’ («n-P15) 8 exterioribus] + àyafloîsQv Q°QW Qz QpYm i itaque QpYm (ita est Qp2 ?) utique ante num­ quam fiet Ym : om. QwQp 2 Priamicis scr. (cf. pro amicis AwPtQiQn) : pro paucis Qz : in paucis'Qv1 : paucis cett. (etiam Qv2) subcombat QzQpYm : subcombatur Qo 3 movebitur (-batur Qz) facile] inv. QvQpYm (remo- Qv) nevel iniuriis que2] + aliquid QvQoQp Ym : + aliquis QwQz 4 iniusticiis (vel iniuriis s.l. Qz2) Qz : iniusticiis QvQo : iniuriis QwQpYm a magnis scr. : magis (a,om.) codd. et scr. : et ex QvQo : ex QwQzQpYm 5 rursus fiet tr. QoQpYm 6 et2 om. Ym : an secludendum ? in eodem om. QwQz fient Qo : fiet QvQpYm 7 consiliator] conservator Qp : auxiliator Ym 8 operatur perfectam tr. QwQz 9 vita perfecta tr. QwQz (in praem. Qw) aut om. Qv n manifestum Qo Q&PQzYm nobis ( + est Qw) ante manifestum QoQw autem finem] ut fi­ nem Qo : ponimus vitam finem Qp : uittam finem ponimus Ym 12 ponimus om. QpYm ita. post beatos dicemus Qz : idcirco Ym : om. QoQp 13 dici­ mus QpYm insunt vel existunt Qv autem] quidem Qo : autem ita QwxQz : autem inter Qw2 14 ut angelos (ut 4- et QvQp2 : et Qz1 : praem. post vitam Qp2)] om. QpvYm : secl. 16 Pronepotum] initium partis varie ind. codd. (see. vel Multorum m. Qz) vero] autem Qo 17 inmutabile (?) Qv 18 Multis Kr2Pf-. Mul­ tis A wKfKpMyQn : multas QvQo : multos Kr1 : multorum vel multis QwRh : mul­ torum Ym2, post (17) opinionibus Qz, supra opinionibus Qp2 : multum Ym1 : vel accidendum om. Qp1 autem scr. : ducit QoQv : inducit cett. accidentibus scr. : acci­ dendum NoPfQqWq : actibus (accidentibus Kr2) + marg. vel accidendum Kr : accidentibus cett. (accidentibus ... habentibus tr. Qw, non nulli dett.) TRANSL. ANTIQUIOR : ' ETHICA NOVA ’ 89 et hiis quidem magis redundantibus, hiis autem minus, singula quidem dividere longum et infinitum videtur, universaliter autem dictum et typo forsitan utique sufficienter habebit. Si utique quemadmodum et ea que circa eos infortunia hec quidem 5 habent aliquod pondus et influxum ad vitam, hec autem facili- oia.30 bus assimilantur, ita et que circa amicos omnes. Differt autem passionum unamquamque vivos vel deficientes contingere mul­ to magis quam iniusta et odibilia presistere in tragediis vel hanc operari. Sillogizandum utique et sic differendam, magis autem 10 inquirendo [dubia] circa eos qui defecerunt, si aliquo bono oiass participant aut oppositis. Videtur autem ex hiis si et redun- oibi dat ad eos quodcumque sive bonum sive contrarium, fragile quid et parvum vel simpliciter vel illis esse [etsi viventibus magnum]. Si autem non tantum utique et tale ut non faciat fe15 lices qui non sunt neque hiis qui sunt auferat beatitudinem. oib5 hone Conferre quidem igitur quid videntur hiis qui defecerunt prosoperaciones male operaciones es peritates amicorum, similiter autem et infortunia, talia autem Ob(Lb NbP2 ÆbPbMb) (4 eos (? ailrmv Nb)] avrov (au- edd.)) (6 ami­ cos] + ó/xoúu?) 7 unamquamque] 4- nepi 9 *hanc (7 videtur Qz : videre QvQoYm : om. Qp (longum videre tr. Ym) 3 typo forsitan Qz : inv. ceit. habebitur QpYm2 : habetur QoYrrP4 utique LoPf : 4- eciam Qo : 4- est cett. ea que] eos que Qw1 : om. Qp Ym1 (que tantum suppi. Ym2) in fortuna Qz : eufortunia QpiYm1 : in eufortunia Qz1 (eu exp. Qz2) 5 facilibus Kr2 : facilius codd. 6 ita et que] itaque Qo : ita et ea que Qw omnes amicos tr. QpYm hanc 8 presistere] preexisterc Qz vel] et Qw 9 sic scr. : sic codd. : *hanc Hr differendam scr. : -cia Qz : -cias ceit. (///// Qo1, dicimus Qo2) 10 dubia secl. defecerunt scr. : differunt codd. bono] modo QpYm 11 autem -4 et Qw 11-15 si et — hiis om. Ym1, marg. suppi. Ym2 11 si et Qz : inv. cett. re­ dundat QoYm2 : -dant ce-tt. 12 quodcumque QjQkNoKc2Kr2Ym2 : quecum­ que codd., reliqui dett. 13. quid Qz : quod Qo : quoddam Qw : quidem cett. vel illis QvQoQw : vel illum Qz : nichil Qp : nichil illis Ym2 I3 I4 etsi viven­ tibus (4- magis Qo) magnum secl. 14 non2 om. QwYm2 faciant QvQo : faciam Qp1 15 qui1] que QvQo : quia Qp qui2] que QvQo auferant Qp : astruant Ym1 : afferant Ym2 16 conferre om. Qz quidem scr. : Quid est QvQo : Quod est Qz : est quidem Qw : om. QpYm igitur om. QzQpYm quid videntur scr. : quod videntur Qv : quod videtur QoQz : quidem videtur et universaliter (naturaliter Ym) QpYm : om.. Qw hiis] contra eos QpYm bone operaciones male opera- prosperitates scr. : prosperitatibus codd. (-tates Kf : vide praef.) ciones nia scr. : infortunia codd. : male operaciones Hr 17 infortu- es talia scr. : talia codd. : tales Hr 90 ETHICA NICOMACHEA 1.11-13 et tam magna ut neque felices fiant non felices [contrarium], neque aliud talium nichil. oibio [12] Determinatis autem hiis, scrutemur de felicitate utrumne laudabilium est, an magis honorabilium ; manifestum autem quoniam virtutum non est. Videtur autem omne laudabile in 5 quale quid esse et aliquid qualiter habendo laudari. lusoibi5 tum enim et virilem et universaliter bonum et virtutem lau­ damus propter opera et actiones, et fortem et cursorem et alio­ rum unumquodque in quale quid innatum esse et habendo quali­ ter ad bonum aliquod et studiosum. Manifestum autem hoc et ex 10 oibzo circa deos laudibus ; derisibiles enim videntur ad nos relati, hoc autem contingit quia fiunt laudes propter relationem ut dixi­ mus. Si autem est laus talium, manifestum quoniam optimorum non est laus, set maius quid et melius quemadmodum et videtur ; et enim deos beatificamus et felicitamus, et virorum divinis- 15 oib25 simos beatificamus. Similiter autem et optimorum. Nullus enim quia felicitatem laudat quemadmodum iustum, set ut divinum quid et melius beatificat. Videtur autem et Eudoxius bene attribuisse virilitates voluptati ; non laudari enim bonorum entem signioib3o ficare existimabat quoniam melius est laudabilium, tale autem 20 Ob(Z.b N^P2 KbPbMb) (9 quale quid] ttowv riva) (12 *propter rela­ ciones (&’ àvaÿopâs jVb_PÍJj] 81’ àvatpopâs) (19 virilitates] irepl rwv ¿ptarcúdr [aplaraw NbP2]) e Qv QoQw Qz QpYm i magna scr. : magna codd. : magne Hr (vide firaef.) fiant non felices om. Qz non scr. : neque codd. felices8 QvQo : infelices QpYm : om. Qw (deest Qz) contrarium secl. 3 Determinatis] initium pariis varie ind. QvQoQwQp 4 an] vel QvQz 5 omne] esse Qz : om. QpYm 6 esse in quale quid tr. QwQzQpYm esse] est Qo ad Kc-KkQnQq : om. codd. aliquid] alicuius (+ in Q¿r2) Qz Iustum] Inest tamen Qz1 7 et1 QwQz2 : om. cett. virilem om. Qz1 8 et acciones om. Qw 9 quid] quid­ dam QvQw : quidem QoQz 10 hoc et ex scr. : ex hoc et Qv : hoc ex Qo : hoc et QwQz : et hoc Qp : est et hoc Ym 11-12 laudibus — relacionem om. Ym1 ii ad nos Qv : ad deos QoQw2Qp : ad /os Qw1 : ad illos Qz : ad hos Ym2 (deest Ym1) relati] delati Qv : om. Qo (4- dii fortes Qr: 4- fortes cett. ; dii adn. ad vera Aristotelis verba « ad nos relati » esse videtur, fortes autem adn. ad verba iam corrupta « ad deos relati ») 12 fiunt scr. : sunt KpMyRh : non sunt (om. Qw) codd., reliqui dett. *propter relaciones QoQwQp (deest Ym1) 13 quoniam] quod QpYm 14 quid] quidem QwQzQpYm et2 Qv : om. cett. 15 et1] eo Qv enim scr. : quod codd. deos + ut Qo : post beatificamus Qw virorum] mino­ rum QI divinissimos scr. : dignissimos codd. 15 optimorum 4- unum­ quodque Qw enim] autem QwQz 17 quemadmodum 4- et QwQpYm quia ~ ut scr. : ut quia Qz : ut quod Qv : ut QoQw : quia QpYm quid] post et me­ lius Qw 19 virilitates QI : virilitatem (utilitatem Qp1) codd. laudari QwQz : laudare cett. TRANSL. ANTIQUIOR : ' ETHICA NOVA ’ QI esse deum et bonum ; ad hec enim et alia referri. Laus quidem enim virtutis ; operatores autem bonorum ab hac. Laudes autem operum et corporalium et animalium. Set hec quidem forsitan proprius certificare, hiis qui circa laudes insudant. Nobis autem 011135 5 manifestum ex hiis que dicta sunt, quoniam est felicitas [in ozai numero] honorabilium et perfectorum. Videtur autem ita ha­ bere et propter principium ; huius enim gracia reliqua omnia operamur omnes ; principium autem et causam bonorum, honorabile quid et divinum ponimus. [13] Si autem est felicitas osas 10 anime actus quis secundum virtutem perfectam, de virtute scru­ tandum ; forsitan enim ita utique melius de felicitate contem­ plabimur. Videtur autem et qui secundum veritatem civilis cir­ ca hanc maxime studuisse. Vult enim cives bonos facere et legum obauditores ; exemplum autem horum habemus Creticorum et omio 15 Lacedemoniorum legislatores, et si qui alii tales facti sunt. Si autem civilis est hec scrutacio, manifestum quoniam fiet utique questio secundum eam que a principio eleccionem. De virtute autem scrutandum humana. Manifestum enim quoniam bonum humanum querimus et felicitatem humanam. Virtutem autem 02.115 >0 dicimus humanam non corporalem, set eam que anime ; et felici­ tatem autem, anime actum ponimus. Si autem ita habent, Pl>(7,b NhP2 /\'b/3|,A/1’) (3 operumi f ¿¡¿olins) niam (St/Aop oti /vb) | Siporori 18 manifestum ... quo- Qv Q°QW Qz QpYm i deum scr. ; dictum (-|- est Qz) QvQoQz : dicunt (ante esse QpYm : dicit Qp2) QwQpYm et1 om. QvQz 2 enim Qz : est cett. virtutis] virtus Qo : om. Qv operatores Qv : operaciones cett. 3 operum] operacionum Qz : om. QpYm 4 proprium QoQwQpYm : prius Qz 5-6 in numero (+ et QoQwQpYm) : secl. 6 autem KfKpPlQlWo : + ct codd. 7 ct om. QvQoQz esse suppi. : om. codd. 8 operantur QzQpYm 9 quid] quidem Qz 10 anime Qo2 : / / / Qo1 : ut Qw : om. cett. peifcctam 4- perfectivam Qo 1 1 enim om. QzQp itaj itaque Ym : om. Qp 12 qui scr. : quod codd. veritatem scr. : virtutem codd. civilis Qv : civile Qp : civilem cett. 12-13 Circa hanc 4- enim (ante Circa interp.) Qw 13 studuisse scr. : studiose (et praem. Qz : studiosum Ym) codd. vult scr. : videtur codd. bo­ nos cives tr. Qz et legum Qy : legumque Qo : et legi (leg Qz2) Qz : et legis cett. 14 auditores QvQpYrn horum om. QpYm 15 facti sunt] sunt facti Qw : facti Qv : sunt QoQz ib civilis est hccj et civ- hec fuit Qv : est civ- et hec Qo : civ- et hec Qw : hoc est et civ- fuit Qz : ct civ- est hec QpYm 17 est electio­ nem QpYm : est electorum Qz : electionem est Qw De] initium partis ind. QoQw 18 scrutandum (dicendum Ym) non simpliciter set Qv Ym : -1- non divina simpliciter set Qo : + non qualibet (que- Qz) set QwQz : + non quacumque set Qp 20 que 4'-est QzQpYm 20-21 ct — anime om. Qz1 21 au­ tem1 scr. : animi (-me) Qo1, multi dett. : continue Qz2 : om. cett. actum ante anime QvQz2Qp : actus Qz1 ponimus om. Qz1 hec suppi. : om. codd. se habent QwQpYm : se habet Qz 92 ETHICA NICOMACHEA I.T3 hominem manifestum quoniam oportet civilem scire quomodo que de anima, quemadmodum et oculos medicaturum [oportet scire oza2o oculos] et totum corpus, et magis in quantum melior et honoraars bilior civilis medicinali. Medicorum autem nobiliores multum insudant circa corporis cognicionem. (Contemplandum autem 5 et civili de anima>. Contemplandum autem horum gracia et in plenum oza25 quantum sufficienter habet ad quesita ; ad plurimum enim certificare operabilius forte est propositorum. Dicendum de *** hiis, puta [dictum est] hoc quidem irracionabile eius esse, hoc autem racionem habens. Hec autem utrum determinata sunt 10 o2a3o quemadmodum que corporis particule et omne quod divisibile, .i. in circumflexo linee aut racione duo indivisibilia, quemadmodum in periferia quod curvum et concavum, nichil differt ad presens [ut videtur]. Irracionabile hoc quidem assimilatur communi, id est plantativo. Dico autem quod causa nutriendi et augendi. Talem autem virtuO»(Lb NbP2 KbPbMb) 4 autem Ka; ... Ob/.bybpb : Ka¡ 5 cognicionemj Gepaireiav O11 7 plurimum (nXctorov ObLb) : plenum (? ttAcov) ttXciov 8 Dicendum de ***' Aeyerai Se ( + kcll K^P*3) irepl — /tat xpr/areov (O2a2Ó-’7) 12 indivisibilia1 4- Tre^vKora Qv QoQw Qz QpYm 1 oportet 4- et QpYm hominem s.l. scr. : in textu post civilem codd. (civilem oportet hominem tr. Qz) quomodo que scr. : que Qv : quomodo + se habet Qz : questionem que QoQp2Ym2 : questionem {post de anima) Qw : quandoque que Qp1 : ea que Ym1 2 oculos QvQo : oculorum cett. me­ dicaturum scr. : medicatorum QvQoQw : medicatorem QpYm : mediatorem Qz 2-3 oportet scire oculos (oculos om. Qv) : secl. 4 ars s.l. scr. : in textu post ci­ vilis codd. 5 insudant 4- hominem scire QpYm 5-6 Contemplandum — anima Hr : om. codd. (vide pvaef.) 6 Contemplandum scr. : Contemplantur plenum codd. et2 om. Qv 7 adquisita QvQoQz1 ad plurimum scr. : ad pluri­ mum 4- marg. alia translacio ad plenum Qv, 4- s.l. vel plenum Ym : ad plurimum cett. 8 operabilius] difficilius Qo forte est] est forte QpYm : ferre eciam Qo dicendum de *** scr. (aliqua interpretis verba desztnt)\ dicendum (dudum Qo) de codd. 9 dictum (dicendum Qz) est secl. ; an ante de pro dicendum scrib. ? 10 habens racionem tr. QwQpYm utrum scr. : ut (in Qv : om. QoQw) codd. n que Qz : om. cett. et om. QpYm quod) quot Qz1 : quidem QpYm 12 duo] dico duo Qo invisibilia Qw1 : divisibilia QzQp1Ym1 periferia scr. : periferio (-fenio Qz) codd. id est in circumflexo linee s.l. scr. : in textu post pe­ riferia (in om. QoQzQpYm : -plexo Qo : -flexio Qp1, -xionc Qp2) codd. 13 quod ante linee (12) Qo : quid QpYm : om. Qw curvum | curtum Qo et |- quid QpYm concavum] contintum Qo : continuum QzYm1 : convexum Ym2 (con­ cavum marg. Ym3) ut videtur secl. 14 Irracionabile (-nalc Qw) : an scrib. Irracionabilis ? (sed vide praef.) 15 autem3 4- plantativum Qw : 4- commu­ ne QpYm quod 4- est QpYm Talem autem] talem Qv : Dico autem ta­ lem Qw 15 TRANSL. ANTIQUIOR : ' ETHICA NOVA ’ 93 tern anime in omnibus nutritis ponet quis utique et in infantibus, O2bi hanc eandem et in perfectis ; racionabilius autem [hanc habent] quam aliquam aliam. Hec quidem igitur communis quedam vir­ tus et non humana videtur. Existimatur autem in sompnis 5 maxime operari particula hec, id est virtus hec ; bonus autem et o>b5 malus minime manifestum secundum sompnum. Unde inquiunt nullo differre dimidium vite felices miseris. Contingit autem hoc decenter ; quies enim est sompnus anime que dicitur studiosa vel mala, nisi qualiter paulatim pertranseunt quidam motuum et oxbio xo ita meliora fiunt fantasmata iustorum quam quorumlibet. Set de hiis quidem sufficienter, et nutritivum relinquendum, quoniam humane virtutis expers innatum est. Videtur autem et alia quedam natura anime irracionabilis esse, participans quidem qualiter racione. Continentis enim et incontinentis racionem o>bi5 15 [laudamus] et anime quod habet racionem laudamus ; recte enim et optima deprecatur [sermo]. Videtur autem in eis aliud quid prêter racionem innatum, quod obviat et contrarie movetur racioni. Simpliciter autem quemadmodum dissolute paraletice particule corporis ad dextram eligentibus movere, contrarium ad o>bjo 20 sinistram deferuntur, et in anima ita ; ad contraria enim promo­ ciones incontinencium. Set in corporibus quidem videmus quod 16 optima] €TTi praem. 6 manifestum (? SiáSijAoi»)] StaSrjAoi (-A02 P2) to irçpu/iepôp.evov ¿1-94.i quod defertur] Qv QoQw QzQp Ym i nutritis Qr : nutrimentis Qo : nutritivis cett. quis utique QoQw : inv. cctt. in2 om. QvQoQp Ym 2 hanc1 om. QpYm perfectisj inperfectis Qz : inperfectivis Qv» hanc habent (habet Qo : habent om. Qw) : secl. 3 quidem Qp : om. cett. quedam] quidem Qw 4 humana + quo­ dam Qw Estimatur QvQo 5 id est virtus hec] hecj enim virtus Qz : virtus hec QpYm : om. Qw bonus] bonis Qo 6 malus] malis Qo : in aliis (?) QwQp manifestum] manifestus Qn Albertus (De bono, ed. Colon., t. ¿8, p. 58,60) : om. Qw 7 nullo] in praem. QoQwQpYm2 (neque Ym1) dimidium QvQo : dimidio cett. miseris] a praem. QwQpYm 8 est om. QvQwQzQp 10 fiunt scr. : sunt codd. it quoniam + autem QpYm i¿ innatum] manifestum QpYm1 13 quedam natura Qw : inv. cett. anime om. Qw irraciona­ bilis (-nalis Qw) QoQw : racionabilis (-nalis Qp : obsc. Qz) QvQzQpYm esse om. Ym quidem] quid QzQp : quod Qo 14 racionem QwYm 15 lau­ damus1 secl. anime — laudamus2 gs1 : quod anime habet racionem 1. Qs2Qw : quod racionem habet anime 1. QvQo : quod racionem anime habet 1. Qz : om. QpYm recta QwQpYm 16 optima] an praemittendum ad ? sermo secl. in om. QwQpYm1 aliud quid scr. : aliquid quod QvQoQpYm : aliquid QwQz 17 innatum + est Qv quod obviat] quod obiciat Qv : om. Qo 18 Sim­ pliciter scr. : Similiter codd. paralitico Qw 19 particule scr. : particula­ rum codd. moveri QwQp2Ym2 : movetur Qp1Ym1 in contrarium Qw : contrarie Qv 20 et in anima ita Qo : Ita et in anima Qw : in anima ita cett. ¿1 quod] que QvQo2 : quo Qw : om. Qo1 94 ETHICA NICOMACHEA I.13 defertur. In anima vero [continentis et incontinentis], non vide­ mus. Forsitan autem et in anima nichil minus intelligendum esse quid prêter racionem adversans huic [racioni] et contradicens. Concludit O2b25 Quomodo autem alterum, nichil differt. Racione autem et hoc [irracionabile] videtur participare ut diximus ; obedit igitur 5 racioni, quod continentis. Amplius autem forsitan subieccius [racioni] est quod honesti et fortis ; omnia enim [que honesti] concordant racioni. Videtur utique et irracionabile duplex ; O2b3o plantativum quidem enim nequaquam communicat racione. Irascibile autem et universaliter desiderabile participat qualiter 10 secundum id quod exaudibile est eius et [universaliter] obedibile ; ita utique et patris et amicorum inquimus habere racionem, et non quemadmodum mathematicorum. Quoniam autem suadetur qualiter a racione irracionabile significat et iussio et criminacio 03a! et deprecacio. Si autem oportet hoc dicere racionem habere, 15 duplex igitur et quod habet racionem, hoc quidem principali­ ter in se ipso, hoc autem ut patris audibile quid. Determina­ tur autem et virtus secundum differendam hanc. Dicimus enim sapienciam osas harum has quidem intellectuales, has autem morales, sophiam Ob(Lb NbP2 KbPbMli) io irascibile (6vp,iKov, cf. o¿b29 pro ^vtikov pr.m. Xb)] ¿iridv/jajTiKov 14 (et21 + iratra.) 16 *igitur erit (earat apa 7lZb)J apa (?bZb : garai cett. principaliter] 4- «ai Qv QoQw Qz QpYm 1 defertur sci'. : deferantur QvQoQwQz2 : deferuntur Qz1 : differant Qp : differantur Ym1, de- Ym2 continentis et incontinentis secl. 2 autem + non Qo et QwQz : om. cett. esse, est QzQpYm 3 quid scr. : quod codd. (om. Qv) racioni secl. 4 Quomodo QvQo : Quo­ niam Ym : Quando cett. nichil] a racione praem. QvQz : racione praeni. Qo, Concludit add. QwQplYm (a racione Qp2) differt scr. : differt Qr : condisset Qo : condissonat Qpr : condidisset cett. (vide praef.) autem Qw : enim cett. 5 irra­ cionabile secl. igitur] autem Qz 6 racioni QivQp Ym : 4- et cett. sub­ lectus QoQzYQpYm 7 racioni secl. est ante racioni QpYm : et Qw om­ nes QpYm1 que 4- sunt QvQz : om. QpYm que honesti secl. S uti­ que QpYm : itaque cett. irrationabilis QoQw 9 quidem] quod QpYm enim ante quidem Qw : om. QvQpYm communicat] participat QpYm 10 Irascibile] Irracionabile Ym qualiter] racionem praem. QpYm, add. Qz 11 secundum] set QvQo 1j universaliter (4- et Qp) : om. Qw : secl. 1 z et2 om. QvQzYm inquivimus Qz 13 suadetur QpYmQw2 : suadet (+ et Qo) cett. 14 irracionabile Qp Ym : irascibile (irras-) cett. iussio scr. : uisio codd. ciiminacio scr. : tri 4- spatium trium litt. Lo : terminatio cett. 15 precacio Qz 16 *igitur + erit Qz principaliter QzQp : participaliter QvQo : particulariter Ym1 : participans Ym2 17 patris scr. : pater Qo : parens Ym2 : parum cett. 18 et om. QvQzYm enim QvQz : autem cett. pienciam phiam scr. : sapienciam codd. (vide praef.) 19 autem j vero Qz so- TRANSL. ANTIQUIOR : ' ETHICA NOVA 95 prudenciara quidem et fronesim et intelligenciam intellectuales, liberalitatem autem et honestatem morales. Dicentes igitur de mori­ bus, non dicimus quasi sapiens aut intelligens, set quasi humi­ lis vel honestus, laudamus autem et sapientem secundum habi5 tum ; habituum autem eos qui laudabiles virtutes dicimus [et ojaro intellectuales]. Ob(/.b KbpbMWj -------------------------- 2 igitur] yàp prudenciara Qv QoQw Qz Qp Ym i quidemj autem quidem Qo : vero Qz fronesim scr : fronesim (fre- Qz) codd. (vide praef.) libertatem QzlYm i autem om. QvQo igitur + nunc QpYm 3 dicemus QvQpYm aut] et Qo quasi2] quia Qo : om. Qv 4 vel] et Qz et om. QpYm 5-6 et (ut Qz : om. Ym) intellectuales secl. Subscriptio : Explicit ethica nova Qw : Explicit Nova Ethica Qz : Explicit pri­ mus liber ethicorum Qp : Explicit nova ethica aiistotilis quam transtulit magister michael scotus de greco eloquio In Latinum Qj 2. TRANSLATIONIS ANTIQUIORIS QUAE SUPERSUNT B. LIBRORUM II-X RELIQUIAE SIVE 'ETHICA HOFERIANA' BORGHESIANAETC. CONSPECTUS SIGLORUM in adnotatione reliquiarum librorum II-X adhibitorum I. LIBRI LATINI : = cod. Cantabrigiensis (Mass.), bibl. Hofer., Typ233H : saec. xmexVaticanus, bibl. apost. borgh. 108 : saec. xniexa = Alberti Magni... De bono. Primum ediderunt H. Kühle, C. Feckes, B. Geyer, W. Kübel (Alberti Magni... Opera omnia... instruenda curavit Institutum Alberti Magni Coloniense..., t. XXVIII, Monasterii Westfalorum, 1951). Hr Rh = Rarissime adferuntur : St = cod. Stockholmensis, bibi, regalis, V.a.2 : saec. xm Yg = Vaticanus, bibi, apost., Vat. gr. 1342 : saec. xinexVerba latina supra verba graeca adnotata. II. LIBRI GRAECI : vide p. 2 L = L2 = R = Rp = Rt — Translatio Lincolniensis Translationis Lincolniensis editio minor Translationis Lincolniensis recensio recognita Recensionis recognitae verba quae habent exemplaria Parisiaca Recensionis recognitae verba quae habet codex Toletanus 47.9 De ceteris notis et compendiis, cf. p. 3. Quo clarius appareat quo loco antiquioris translationis verba a codice Hr adservata inserenda sint, minutioribus litteris scripsimus alia versuum laudatorum verba quae habet Hr ; quae verba sunt recensionis L2 cuius quamvis contaminatus testis est Hr (litteris autem inclinatis scripsimus verba codicis Hr quae non nisi menda esse videntur). (ARISTOTELIS ETHICE NICOMACHICE LIBER SECUNDUS)’ qui autem omnes fugit quemadmodum agrestes, insensibilis 5 supervenientem voluptatem aut quidam. tristiciam, operibus 04325 0^4 vel qualiter oportet a racione determinantur, hec. 0^24 Amplius 05a! autem a puero omnibus nobis connutritur ad nos autem quod neque habundat neque deficit ab eo quod OpOT- 06332 tet 10 racionem, quid erat esse dicentem propter quod 0737 neque nomine sunt sortiti neque isti. Sit autem O7b7 insensibilis defectus vero parvificencia. Quo Temptandum autem, autem differunt quemadmodum habemus 15 ad que enim ipsi magis et in aliis qualiter, hec magis contraria o7bzo o8ai7 09313 (LIBER TERTIUS> Tale autem et contingit quid circa et circa eas que in tempestatibus eiectiones Iia4 quid Qualiter autem se ipsum 20 primum quidem enim quando operatur ignorabit utique aliquis nullum aliorum animalium IPflP*>IVP> NbPz (9bLb) 4 quidam om.()*>L" 8 ab eo quod oportet (? tov cf. 0734)] om. II neque — isti (ou§’ ovo^aros ovS’ oc roiovTot ÆbPb)] 0Ù8’ oíroi ovóp.a.To$ TeTvxrjKaaiv 11-12 Sit ... insensibilis (Kb)] €ffTu>aap ... avaccOriTOi 13 parvificencia -|- 8t€pov(Ti 8’ aírat tcov ircpl T7]V ¿XevdripcÓTriTa 15 habemus Kb)] Tre^v/ca/xiV (lectio conflata Pb) Ab(PbOb 7VbP2 LbA7b) 17 contingitj n praem. NbP2Oh 18 quid1 (A’b)J T Kat 19 quando (ore Ob)] o 8¿ P2Lb : o 3è pr.m. /8 eligimus ea per que sani sumus, et felicitare quidem volumus ub32 nichil minus circa eterna et inpossibilia aut ea que in nobis i2H2 in eligendo quidem bona aut mala, quales quidem SCiniUS I2a8 Videntur autem non idem eligere optima et opinari 12325 puta solis conversionibus ortibus, neque de hiis que puta vaporibus et inbribus i’by et circa artes quam disciplinas 1334 id enim quod et Opiniones, aliter 5 magis circa ex consilio preiudicatum est, eligibile est i3ab quando in se ipsum reducet principium et 14327 aliud et ipsum in antecedens Cui autem ex vini potacione vel alia incontinencia omnis utique increpabit i4b7 quemadmodum visum habentem 141)28 quoniam harum operativi 15a! habituum autem principii, 1537 iam et prius dictum est. 15313 qui quidem enim timet quantum 10 iudicat bene secundum ipsas secundum singula, adiectio non cognita Manifestum autem fit. modestus, Timemus aucem et verecundus. Qui vero 15318 universaliter quecumque non a malicia non autem per nos. § 15 Set 15329 esse puta que in mari vel egritudinibus. 15330 Tales autem qui in bello i5b22 et forti autem. Fortitudo bonum, tale autem et finis i6bi ante murorum foveas ibb4 circa singula, fortitudo i6b35 ad periculum moveri, 20 quedam esse. nichil periculum previdentes 1735 et praeccipiens electionem et cuius gratia fortia esse. 7v Mb) J 8i* avrov 17 que (ij)J y LbMb : et p^N^pt ; KbOb 21 que­ dam (LbMb s.l. .P2)J om. 23 fortia (d^Speta)] dvSpeía Hr i que per tv. Hr1 7 artes — circa2 marg. Hr (vide praef.) 10 Cui scr. : qui Hr 15 timent Hr1 16 nos] an scrib. eos ? 23 fortia an mediae latinitatis nomen pro « fortitudo » ( cf. Niermeyer, s.v.), aut potius adiectivum neu­ tri generis pluralis numeri ( — àvbpeîa) TRANSE. ANTIQUIOR : * HOFER. ’ IOI teiribilia homini existencia, et apparencia. sustinere i7ai7 sustinet autem ipsa quoniam bonum lybç Dividantur autem animales, et corporales i7b28 utroque enim hoc gaudet cuius amativus est. i?b3o 5 Horum autem concupiscibilia hec. i8ai6 pulmentarius existens I8aj2 hec concupiscet mensurate et ut oportet 19^17 sic et concupiscibile secundum racionem. propter quod oportet tem- igbx4 perati concupiscibile consonare racioni 10 Que igitur quidem prodigalita[s]tis non multum coniunguntur 2iai6 et quoniam hic quidem iuvat multes, hic autem nullum. 2iaag Qualiter autem vel unde, nichil ipsis differt. 2163 puta partenaces, viscosi, cinnices omnes dacione deficiunt. 15 puta illiberales acciones operantes de meretricio pasti 21622 21633 superhabundancia autem vanausia, et apirocalia et queeumque 22a3i Huius autem honor et parvum et illiberale 23*15 superhabunda[t]ns autem et vanausus in prêter quam oportet 23aig Qui autem magnis se ipsum dignificat indignus existens 2368 20 non est autem picgnokindinus neque filokindinus fiducialis 2467 contemptor Trappr/at-aarri? ... Kara^povrjriKos 24629 oportet honorem desiderantem, non amatorem autem honorem sicut 25bio neque a bonis A’b(PbOb 7VbP2 LbAfb) i apparenciaj p.r¡ 0aipó/xeva J\bPb 4 hoc (? tovconiecit Scaligcr)] tovtcuv 5 Horumj tout a» Ob sec. m. Lb MbLb NbP2 KbPbOb il coniunguntur (? trvvSudferai. /\bOb)J avvav^ÇTai (-Çouutv Lb) 20 picgnokindinus (irvKvoKivbuvos) J A.’bPb, marg. Ob 22 autem (AYb)’| re tu) Hr , ii coniunguntur scr. : coniugentur Hr 13 Hr; cf. Alia littera melius habet : nichil eis differt Albertus (vide praef.) 14 par,lu- s.l. Hr2 viscosi pro tenaces scribendum 21 Yg (non nisi translationis Line, verba, quamvis corrupta, hic hab. Hr) ETHICA NICOMACHEA IV.ii-V.io 102 2634 non irascentes enim in quibus oportet videntur esse insipientes. 26a8 Iniuriantem autem sustinere, et proprios despicere servile est. 26311 non tamen omnia eidem existere. non enim utique posset esse. 26334 et usque quo recte facit quis vel petat. 5 27315 tales pertransire. Et magis enim utique sciemus que circa 27318 Conspicientes in 2732 F Videtur autem vivendo determinatum, alii enim aliud odibile est et delectabile. Talia autem et audiet. 28327 audientem 28624 Hec autem secundum opinionem. Hec autem secundum gloriam, nichil differt, neutra enim operanda. Quare neque Verecundandum, pravi au­ tem et talem esse, puta operari aliquid turpium. 20 3caAa0eîv Pb : 3iaAa0eÎp A1’ 13 et1] om. Ix^pt) non (NbPb)l om. [exp. sec. m. Nh) vascopanurgi] fiavKOTTcwovpyoi (^Auko- corr. Nb : KavKo- 0h : fiavavao- M1’) i 7 alii ... aliud (áAAqj ... aAAo pr.m.N^, P2)f aAAo ... aAAoj {etiam corr. Nl>) St} Hr ç, autem s.l. Hr (utique Hr2) 7 autem pro utique scribendum TRANSL. ANTIQUIOR : ' HOFER. ’ IO3 neque Lucifer sic admirabilis, et proverbium dicentes et propter hoc bene videtur habere (JUOd vituperamus autem et secundum iniusticia est. 5 puta furtum, occisio Quoniam inequalis. Biantis 3oai iniusticiam. autem inequale et adulterium, medium aliquod [est] 2gb2g 3oa2i illegale veneficium, proagogia, non idem 3obio dolo deductio, dolo 3ia6 Hoc autem est equale. In quali 3ian ens duo sunt et in quibus res due. et eadem erit equalitas 3ia2o qui quidem secundum dimocratiam liber[ali]tatem. qui vero seeundum aristocratiam virtutem oligargiqui autem divicias, quidam vero nobilitatem. Est ergo iustum 3^27 set 10 quod distributio coniungit. que ergo autem termini Quamvis ita componatur iuste coniungit accidit et totum ad totum quod alterum ad alterum. et enim quando occidit hic autem 311214 Est quod autem [est] in conmutationibus 15 proportionale est. 3ib8 iustum 3^32 hic quidem vulneratur. Hic autem percuciat. vel et 32ay moritur divisa est passio et passio in Et vocant quidam mesidios, et si medio contingat iusto compositi, me- 32a?3 dium ergo quiddam iustum. 20 cum autem dupliciter dividatur totum tunc aiunt habere propter hoc et nominatur quid auferre dikeon oportet ab amplius hec autem si equalia non sunt SÍ lectus autem quinta pars 25 universaliter. Quoniam 32a28 32a3i quoniam dik[e]a est habente, et quid quomodo pleuresin habet maiorem quantum offensionem, quamvis j8b2 ■(liber sextus) secundum similitudinem quandam et proprietatem cognitio existit 5 Utrarumque utique intellectualium credimus autem de ipsis et exterioribus sermonibus, invicem ; neque Quoniam autem et neque continentur sibi factio actio . ipsis. 39a! 1 39bi2 particularum veritas opus quare 4°a3 actio factio. Neque 4035 factivus habitus est. Neque talis aut non ars 4Oag 10 Fortunam facit ars, artem fortuna vicissim. 4Oai9 Ars... [est] quidam habitus cum [experta] ratione veritatis facti- 4oa2o vus [que non fallit]. vel fortitudinem, set ad bene vivere puta quoniam trigonus 15 puta duobus Phidian lithurgum manifestum totaliter. sapientem 4obi5 et Policlitonstatuificem autem quoniam non erit animalium set altera circa 4oa28 Signum rectis equales habet 4iaio sapiencia et politica eadem singulum si non 4ia28 medicinalis una 4ia32 Sapientia est scientia et intellectus. 4ib2 Simpliciter autem boni consiliator, qui optimi hominum 20 Soli enim operantur isti quemadmodum 4ibij chirotechne. 4ib29 et videtur qui circa se ipsum sciens operantes. Amplius voaov npoviTTa.lap.aTOS CPLÏ NbP2 KbPbMb 9 aut (Xb)] P2 : y ceti. 10 *fecit (? vel epe^e)] earep^e 13 totaliter (LbP2Mb)] ôAov (om. Kb} 14 duobus (? Svctiv)] Suo 16 autem] 4- Kal KbPbMb 18 est] 4- Kal NbKbPbMb 21 qui circa (o ircpl (?b)J o t¿ nepl 22 honoramus -— reputatos (rtpœpev avbpas r* ev ttoXci [? 77-âffi] vopí^opev [? vopi£op.çvovs]) om. ; vide praef. Hr i vide praef. 10 Fortunam — fortuna (-tura Hr} vicissim post 4oa2o Ars quidem in textu (-|- marg. Versus glossaris) add. Hr an scribendum ♦fecit ? 11-12 ex Libro introductorio Michaelis Scoti ; vide praef. 15 Po­ licliton scr. : -ten Hr 18 ex Libro introductorio Michaelis Scoti ; vide praef. 22 honoramus — reputatos marg. Hr lOÓ ETHICA NICOMACHEA VI.9-VII.3 runt enim sibi ipsis bonum et existimant [0] hoc oportere oparari ex hac igitur opinione venit 42aio Adhuc autem quod quod circa prudentes. ipsius qualiter oportet disponere facit 42316 Multitudo enim temporis experienciam. 42330 set iste magis sensus prudencia est. 42b3 sine racione enim et velocitate illius Quoniam et hoc autem alia speties. 5 eustochia. 42b32 secundum conferens ad finem cuius prudencia vera suspicatio est. 4333 de sanis enim utique erit si geometria circa magnitudines. 43313 quemadmodum discere dicitur siniene quando utitur sciencia 43323 signóme autem est indicativa 43332 [sunt autem singularium.] epijcus recta, si singularium recta autem que [est] veri. 10 et extremorum omnium 43b36 Nunc autem dubitandïim est de hiis solum. 44327 propter quod et prudentes dinos dicimus et astutos aimus esse. 44bi5 in opinativo duo sunt speties, dinotes et prudencia 44b24 Videntur autem divinare aliqualiter omnes. Quoniam talis habitus virtus 15 est, que secundum prudenciam. povlp,ovs -Pb)] to TOVTOVS {rovç pr.m. Arb) (fipovipovs eivat (eîvai om. Kb) 3 quod (Ob)] tu 4 facit] Troi-foei NbP2 5 illius] cksIvt) NbP2 6 velo­ citate (TaxvTfjros marg. Pb, Mb)] rayu n (4262-3 âvev — tvaroyia om. pr.m. Pb) 7 ad finem {irpos to tíáos Ab)] irpós ti tcAoç 8 si (et)] 77 Kb : cett. 10 rec­ ta1] om. Kb il si (Ob£b)] e’(7Tt 15 autem (Mb)] 817 NbP2 (KhphM*3 LbOb) 18 hiis quidem] toî$ p.èv bvol 21 bonus erit (? ayados 77)] ayaaduiai valde (o0o'3pa ro corr. Nb, pr.m. P2)] atpôbpa. tou Hr 4 facit etiam hab. Kv 5 illius etiam hab. Yt2 9 Cf. 43316 ubi siniere hab. Hr 10 epijcus scr. {cf. 104.18, nec non 43320 ubi epijkeus hab. Hr) : epijkeos Hr est secl. 15 autem Hr : autem utique Kv (utique L) HrRh{ti) 19-20 Rh + a (p. 132, 73-75) 20 neque visus est Rh : et non est visus a 21 Kr TRANSL. ANTIQUIOR : ' HOFER., BORGH. ’ fiunt autem quedam IO7 et propter egritudines et orbitates 45asi 45b4 dubitantes, ita ostendere maxime quidem omnia 5 Videtur autem continentia et constantia studiosorum et lau- 45b8 dabilium esse. Incontinentia vero et mollicies maliciosorum et vituperabilium. Et idem continens et morans menti, et inconti- 45bi0 nens et [mobilis j excedens mentem. Et incontinens quidem sciens quia mala operatur propter passionem, continens autem sciens quia mala desideria non sequitur propter racionem. 45bi4 quandoque autem alios esse aiunt 45b 17 10 quosdam prudentes existentes et dinos incontinentes esse. quidam incontinens antequam esse operari volentem pessima in passione fiat, 45brg manifestum cum hiis autem 45bjo 46a? vel morantem Amplius si omni opinioni morabilem facit continentia mala, 46ai6 puta et si false ; et si omni opinioni incontinentia oppositum, 15 erit aliqua studiosa incontinentia utputa Siphoclei Neoptolemus in Philoctito. Laudabilis enim non manens in hiis quibus suasus est ab Ulixe dum tristaretur mentiens. 46aai Amplius qui ex suasione operatur et persequitur delectabilia, 46a3i .i. raciocinacionem. et eligit, melior utique videbitur eo, qui non propter logismon, 20 set propter incontinentiam. Facilius enim sanatur quia dissua­ deri potest. Incontinens vero possidetur a proverbio in quo inquimus. Cum aqua suffocat quid oportet amplius bibere. Si quidem enim non suasus esset in hiis que operatur, dissuasus quidem quiesceret ; nunc autem suasus nil minus alia operatur. 46ba LW») 3 autem (8’17 WWW1’)] S,} N" : SeijreL»-. galios] ¿T€pwç cory. Nl\ Ml> 14 oppositum] sKorariKov 22 amplius bibere ¿ttittîvciv (etiam corr. (Vf om. A713) 23 non (Pb/J’Pb)] om. (eras. corr. Pb) HrRh(at) 1-2 Hr 3-8 Rh 4- a (p. 132, 18-20 = 4568-10 ; p. 132, 22-28 = 45610-14 ; non ad verbum} 3 et1 4- s.l. id est Rh constantia 4- s.l. mentis Rh 4 et1 4- s.l. id est Rh mollicies 4- s.l. mentis Rh mali­ ciosorum] malorum bilis supra (5) morans (cf. 13) 9.12 Hr 13-17 Rh + a (p. r32, 34-37 = 46ai9-2i, non ad verbum} 13 continentia 4- s.l. est quedam Rh 14 et si1 Rh : et si et Hr (si et L) et2 — oppositum 4- s.l. id est si incontinentia facit non morantem omni opinioni Rh 15 Siphoclei (Sy- vel cy-« codd. ; perperam corr. ed.} 4- s.l. talis auctoris Rh Neoptolemus a (cf. 111.0) : Neoptolomus 4s.l. supple laudatur Rh 16 Philoctito scr. : philoctico (philocticum a codd.} 4“ s.l. tali libro Rh 18-24 Rh 4- a (p- 132, 52-62) 18 qui a • si Rh pro­ sequitur Rh 19 legismon Rh id est ratiocinacionem| s.l. Rh : 4- alicuius suadentem in textu post logismon a 23 non suasus 4- s.l. hic qui ex suasione operatur Rh 24 autem -r s.l. incontinens a se ipso Rh IO8 ETHICA NICOMACHEA VII.4-8 4Óbi2 et [incontinentem perseverativum utrum idem vel 40b29 opinione ; quandoque alius est. enim credunt nichil minus quibus opinantur aut alterius quibus sciunt. habentem non Oportet. Hoc enim 40b33 Differt autem que non 47a2 nichil prohibet 473,15 47aiy speculantem autem, et Operari prêter speculantem agere 5 scientiam utentem quidem Furores enim et desideria venereorum, et quedam horum manifeste et corpus transmutant, quibusdam autem et maniam faciunt. 47bi4 videri universalium extremum terminum et videtur quod querebat So- 10 crates accidere, non enim aliquis principaliter esse, visa 48ai 7 Propter quod magis intemperatum utique dicemus qui neque concupis­ cens vel quiete persequitur superhabundancias et fugit 48a2o moderatas tristicias. aut hunc qui propter concupiscere valde. 48a22 tristicia fortis. Quoniam autem concupiscentiarum *** quicumque quidem prêter racionem, aut possidentur aut persecuntur eorum quid que natura bona et optima, puta qui circa honorem et magis quam oportet studentes [et] aut cir­ ca natos et parentes. Et enim hec bonorum, et laudantur qui circa hec student. Set tamen est quedam superhabundancia et in hiis, si quidam quemadmodum Niova bellatur et adversus deos, aut quemadmodum Satyros dilector parentum vocatus cir48bi ca patrem ; valde enim videbatur insanire. 15 48a¿8 48b7 apponen[dum]tes 48bio set in analogum incontinentiam 20 circa unumquodque dicunt simile, sic videlicet quod illic 48bi6 hec autem secundum genera et animalium et hominum ArbP2 (K^P^Mb Z-bOb) ¿ quandoque (? evlore) | evtol re Lb()b : eviot cett. 5 oportet] -|- irparTetv A/b : TTparTCcv tov e^ovra xai ôeojpovvra Ph ^P^AP : -nparreiv Tov exovTOS xai OtcupovvTos IXO*3 10 universalium (rcàv KaOóXov A’bPb) ' rcp ko.dóXov (etiam corr. 7 quod (brjXov art N^PHP)' SfjXov XIb : $7]XovÓtl cett. HrRh(a) 1-6 Hr 7-9 Rh 4- « (p. 133, 2O-28) 7 fuores Rh ho­ rum + similia a 8 maniam 4- s.l. id est manentem iram secundum damascenum Rh 9 faciunt] inducunt a 10-15 Hr 10 universalium scr. : utilium Hr (qui saepius pro universale hab. utile) 16-23 Rh(Hr) 1 7 quid scr. : quidem Rh qui RhHr (om. L) 18 et2 secl. 19 bonorum scr. : honorum Rh 23 videbatur scr. : videbantur Rh 24-26 Hr 25 an scribendum quod pro videlicet ? 25 TRANSL. ANTIQUIOR : ' BORGH. (HOFER.) ’ IO9 Ad hec autem que venereorum masculis ; hiis quidem enim 48628 natura, hiis autem ex assuetudine contingunt, puta assuetis a puericia. Quibuscumque quidem igitur natura causa, hos qui­ dem nullus utique dicet incontinentes, quemadmodum neque 5 mulieres, quoniam non agunt set paciuntur in coitu ; similiter autem et egre [in] habentibus propter consuetudinem. 48634 incontinentem autem non simpliciter dicendum igaa solum, 49113 quedam quandoque quoniam autem non superari autem. Dico autem si et minus turpis incontinentia 49a24 io Videtur enim furor audire quidem quid racionis, transau- 4^25 dire autem quemadmodum qui veloces ministrorum, qui ante­ quam peraudiant omne quod dicitur currunt, deinde peccant circa iussionem ; et canes antequam scrutentur si amicus, si utique solum sonabit latrant. Ita furor propter caliditatem 15 et velocitatem nature, audiens quidem, non preceptum autem audiens, procedit ad vindictam. 49132 qui autem concupiscende, non a racione. .i. doli complicatrix .i. Venus nata de cvpro doloplocu enim kiprogenus deceptionem furata est mentem 4963 .i. cingulus Veneris corrigiam dixit et ton cestón imanta. Homerus valde parfasin, que eclepse noon pykaper froneonton. 20 49616 prudentum 49618 Omnibus autem utique videbitur deterior esse, si quis non 50127 concupiscens vel parum fecerit aliquid turpe quam si vehemenNbP2 (KbPbMb LbOb) 9 quoniam autem etj nat on Kai pr.m.P2 : «rai on Mb 17 non] Kai Kb : Kai ov Ob 19 parfasin] -n-áp^atns froneonton (Mb)] tppoveovtos 21 fecerit (irpárTot NbKbPbOb)] irpái-Tet HrRh(cí) 1-6 Rh(Hr) 1 enim scr. : ex Rh 3 quidem2 RhHr (om. L) 6 in secl. 7-9 Hr 10-16 Rh(Hr) + a (p. 133, 6-13) 10 enim a : au­ tem RhHr (enim L) quid racionis RhHr : quod rationis a transaudire 4s.l. male (supra trans-) id est velociter audire Rh 12 peraudiant Rh : audiant a (an recle ?) 13 circa iussionem Rh&, : et in iussione Hr (in accione L) 15 nature 4- s.l. irascibilis Rh 17 Hr 18-19 Rh(Hr} 4-a (p. 133, 15-20) Verborum graecorum interpretationem s.l. hab. Rh ; A Ibevtus vero primo verba graeca laudat : « Unde Homerus dicit versu greco... », deinde interpretationem adfert : « Cuius interpretatio de verbo in verbum est... » 18 kiprogenus scr. : boiptogenos Rh : kyprogetios a nata de cypro a : om. Rh et ton cestón scr. : et contestón Rh : en kestona : et cestum et variam Hr (et variam L) cingulus Rh : cingulum a corrigiam om.at dixit s.l. scr. : in textu post Homerus Rh (Homerus dicit praem. & ; cf. supra) 19 parsasyn a deceptionem om. a noon que eclipse a pykaper scr. : pylzaper Rh : pylkaper (pilka- puka-) a (codd.) prudentum Rh : sapientum a 20-110.2 Rh 4-a (p. 133,44-49) 20 quis 4- quidem a no ETHICA NICOMACHEA VII.8-12 ter concupiscens, et si non iratus percusserit quam iratus ***. 5oa3i Ideoque fornicator deterior incontinente. 5obr Deficiens autem ad ea que qui multi con< tra)tendunt et possunt, hic mollis et deliciosus, et enim delicie mollicies • i. deponit quedam sunt ; qui trahit indumentum ut non laboret eam 5 sobs que ab elevando tristiciam, et imitans laborantem, non exis­ timat miser esse ; et tamen misero similis . *** Xon enim si quis a fortibus et superhabundantibus delectationibus vin­ citur vel tristiciis mirandum, set ignoscendum, si adversans quemadmodum Theodecti Philoctitis a serpente ulceratus, *** 10 et quemadmodum qui continere temptant risum, repente si.i. cachinnant 5obi2 mul eccanchazusin, quemadmodum contingit Xenophanto. 5obi6 Videtur autem et puerilis fornicator esse, est autem mollis ; puericia enim remissio est. Est autem fornicator quidem *** non penitens. 5ob2ç 15 Millesii enim amentes quidem non sunt, operantur autem qualia amentes et incontinentes. Iniusti quidem non sunt, 5ian iniusta autem faciunt. 5iag Sunt autem quidam qui inmorantes opinioni sunt, quos 5ib4 .i. fortes mente vocant iscyrognomonas, utpote difficile credentes et non bene 20 NbP2(KbPbMbLbOb) i et si (AfbOb)J t¡ ei£b : xai cett. percusserit (túttOb)] ruTTTct P2MbLb (percusserit quam iratus om. NbKbPb) iratus (P2Mb)\ €t praem. LbOb (desunt NbKbPb) 3 qui multi (A/b)J + kOb) 14 nichil (ovbev KbP^) : nulla (ovbevl cett.) 15 con­ siliata est (ejSouAevCTep -P2)] e^SovAevero : c/fouAero cett. 15-16 utenti ... utens] xpojuewq ... xpa>p.€V7] codd. (~vr¡ ... -vrj edd.) 22 letando] rov /¿áAitrra %aipetvcorr. HrRh(ct) i quidem quid scr. : quidem Rh : aliquid a 2 utputa Rh : utpotea 3-4 Rh + a (p. 133. 70-72) 3 iscyrogriomones Rh : obsc. a (va­ riant codd.) in mente + nec scientes opinari et deficiunt a consideracione operabilium s.l. Rh 5-11 Rh 6 Philoctito scr. : philoctico -{- s.l. tali li­ bro Rh Siphoclei vide 107.15 11 malam scr. : maliciam Rh 12-16 Rh + a (p. 130, 82 — 131, 6) 13 studiostas Rh 14 Anexandridis + s.l. re­ prehensor sic dictus Rh : 4- rector cuiusdam civitatis in textu fg conviciatus est ->• s.l. civitati ita dicens Rh 15 + assimilatur supra malus autem Rh : in textu post autem a 4- civitati supra utenti Rh : in textu post legibus (16) £ 16 malis 4- 5./. legibus Rh utens] que utens est s.l. Rh 17-20 Rh 19 Fimi scr. : firai Rh policchonion Rh mecetin Rh 20 ke scr. : an lÿ (pro ly = Kal) Rh 1 di scr. : dij aut potius d?/ Rh antroposi Rh deleutosan Rh fisyn Rh 21-22 Rh 21 leticia + s.l. corporali Rh 22 beatum 4- s.l. esse (?) felicem supple Rh 112 52bn Adhuc ETHICA NICOMACHEA VII. 12-15 autem horum set et omnes bone, tamen Universaliter quidem igitur [leticia] non bonum, quia omnis leticia generatio est in naturam sensibilis, nulla vero genera­ tio cognata finibus, puta nulla edificatio domus. Amplius sobrius Sabis íugit leticias. Amplius prudens quod non triste persequitur, 5 52bi2 .1. leticie non quod letabile. Amplius inpedimentum scientie delectaquedam tiones, et quantum magis letatur, magis, puta eam que volup­ tariorum ; nullum enim utique posse intelligere quid in ipsa. Amplius ars nulla leticie, cum omne bonum artis opus. Amplius 52620 pueri et fere persecuntur leticias. Non omnes autem esse studio- 10 sas, quia sunt et turpes et vituperande, et quia nocibiles ; egrileticiarum tudinales enim quedam delectationum. Amplius autem non 5zb23 optimum leticia, quia neque finis, set generatio. 53ai puta eius quod est speculari operaciones non num 53aç quemadmodum quidam autem finem 53t>4 indigentis existentis. generacionis. Sig15 non enim Necesse est igitur voluptatem bonum quid esse. Ut enim Speusippus solvebat, non contingit solucio, quemadmodum magnum parvo et equali contrariam. Non enim utique dicet quod malum quid esse voluptatem. Bonum autem nichil prohibet 20 NbP* (KbPbMb LbOb) 4 domus (oikícl codd.)') otKta edd. 12 amplius (Mb)] ori 13 neque finis {? ovre tcAo?)] ov rchos 14 indigentis existentis] cvSeovor/s KbPb HrRh(d) 1 Hr 2-13 + a (p- 206, 81-82 = 52bi2-i3 tantum) 2 Universaliter 4- s.l. Non omnis leticia est bonum Rh leticia secl. 3 na­ turam a : natura Rh sensibilis Rh d (cod. O) : sensibilem Hr d (cett. codd.) 3-4 nulla — finibus 4- s.l. eo quod generatio est in fieri et non in esse factum aut in esse completo Rh 4 puta 4- s.l. sicut Rh sobrius 4- s.l. id est conti­ nens Rh 5 fugit scr. : figit Rh prudens 4- s.l. penes quem est determi­ natio virtutis loice Rh quod scr. : quidem Rh 7 et 4- s.l. prestant Rh magis2 4- s.l. impediunt Rh eam 4- s.l. delectationem Rh que volupta­ riorum 4- s.l. hec dicitur habundancia leticie carnalis Rh 8 posse 4- s.l. contingit Rh g cum — opus 4- s.l. quare non omnis leticia bonum Rh 10 Non — studiosas 4- s.l. supple leticias contingit Rh n sunt 4- s.l. sup­ ple quedam Rh turpes 4- s.l. et marg. Verum est, in quantum pretereunt ho­ nestum, quia turpe pulcro opponitur et pulcrum et honestum determinantur in idem secundum augustinum (cf.Dediv. quaest., qu. 30, P.L., XL, 19) Rh 12 de­ lectationum RhHr (delectabilium L) 13 set generatio 4- s.l. id est est in fie­ ri Rh 14-16 Hr 17-113.2 Rh • 17 voluptatem 4- s.l. quandam Rh quid scr. : quod 4- s.l. id est aliquod Rh 18 seusippus Rh 19 quod 4s.l. idem (legendum idem quod) Rh 20 quid scr. : quidem Rh volupta­ tem scr. : voluptate Rh autem s.l. quia Rh TRANSL. ANTIQUIOR : ' BORGH. (HOFER.) ’ II3 voluptatem quandam esse, si quedam male voluptates, quem­ admodum et doctrinam quandam quibusdam malis entibus. 53139 hec. Qui rotatum autem et infortuniis magnis tristicia, si quidem 5 non per delectacionem. 53big Quare 54a5 Semper enim laborat animal quemadmodum et phisici sermo- 54117 nes testantur videre, audire, dicentes esse triste ; set iam con­ sueti sumus, ut inquiunt. , 54bg Quando autem adequantur, neque triste videtur neque delec- 54b23 tabile quod operatur, quoniam si cuius natura simplex fue10 rit, semper eadem operatio delectabilissima erit. Ideoque deus semper una et simplici letatur delectacione. Non enim solum genitivi casus motus est actus, set et inmobilitatis, et delectacio magis in quiete est, quam in motu. Transmutacio enim omnium dul­ cissimum secundum poetam, propter maliciam quandam. Quem15 admodum enim homo facile transmutabilis qui maliciosus et natura que indiget transmutacione ; non enim simplex neque modesta. 54531 NbP2 (K^P^M* LPO*) 4 non per delectacionem 8? iJSovt??)] p-tjS’ HrRh^tx,) i si + s.l. quamvis Rh 2 malis scr. : aliis Rh 3-4 Hr 5-7 Rh 4- ® (p. 209, 54-56 = 54by-8 tantum) 7 inquiunt 4- s.l. quidam Rh 8-17 Rh -|- ® (p. 209, 49-50 et 91-92 = 54Ù25 ; p. 209, 83-85 = 54b26 ; p. 209, 65-67 = 54b26-28 ; p. 209, 74-78 == 54b28-3i) nec non Albertus, In I Sent., d. 45, C, a. 2 ad i (ed.Borgnet, t. XXVI, p. 403a = 54b25-28 ; p. 403b = 54b2 8-3i) n sim­ plici® : simplice Rh 12 actus + s.l. perfectus Rh : 4- id est perfectio et com­ plementum Alb., Ini Sent. 14 poetam 4- Homerum Alb., In I Sent. ma­ liciam + s.l. indigendam Rh : + vel propter indigentiam Albertus, In De caelesti Hierarchia, ed. Borgnet, t. XIV, p. 2O2a8-9 ; cf. H. Dondaine, Date du Commen­ taire..., in Rech, de théol. anc. et méd., XX (1953), P- 3T^ 15 maliciosus 4- id modesta est indigens s.l. Rh 17 modesta Rh ® : epiikes Hr : an scrib. epiikis ? (ARISTOTILIS ETHICE NICOMACHICE LIBER OCTAVUS) [i] Post hec autem de amicicia consequens erit utique pertransire ; est enim virtus quedam aut cum virtute. Amplius 5 55a5 autem et valde necessarium ad vitam. Sine amicis enim nullus utique eliget vivere, habens reliqua bona omnia. Et enim divi­ tibus et principatus et potestates habentibus, videtur ami­ corum maxime utilitas. Quid enim proficuum talis magnitu­ dinis ablato beneficio que fit maxime et laudabilissima ad ami- 10 55aio cos. Aut qualiter utique custodietur et salvabitur sine amicis. In quantum enim amplior in tantum fallacior. In penuria enim et in reliquis infortuniis solum existimant refugium esse amicos. Et pueris quidem utique ad non peccandum, et senibus ad curam et deficiens operationis propter infirmitatem auxilium. 15 55ai5 Et hiis qui in statu ad bonas operationes. [Et ut Homerus inquit.] Duo simul incedant. Et enim intelligere et operari possibilius. Et natura inesse videtur ad generatum ei quod genuit, non solum .i. hiis eius- in hominibus set et in avibus et pluribus animalium, et NbP2(Mb AAPbÛb £b) (St))] Seî 0bXb ; 5« cett. omo- g rnaximej + duae 12 enim2J re 14 utique 17 possibilius] Suvarorripoi 19 omogenesi] èp-oeduéat Rh 1-3 Aristotilis — octavus scr. : inscriptione caret Rh 6 et an seclu­ dendum ? 9 Quid scr. : Quod Rh 10 que 4- scilicet magnitudo s.l. Rh n salvabitur 4- illa magnitudo s.l. Rh 12 amplior 4- id est maior diviciis s.l. et. infra l. Rh fallacior 4- magis ei insidiabitur s.l. Rh penuria 4- re­ rum s.l. Rh 14 utique 4- utilis est amicicia s.l. Rh ad non peccandumj cf. vel ' ad non peccandum * secundum aliam translationem s.l. St (vide praef.} senibus 4- necessaria est amicicia s.l. Rh 15 operationis 4- id est ab opera­ tione s.l. Rh auxilium 4- habet amicitiam (scrib. amicicia) s.l. Rh 16 in statu 4- perfecte virtutis (an scrib. etatis, cf. 117.27-28) s.l. Rh ad bonas ope­ rationes 4- est necessarias./. Rh Et ut Homerus inquit secl. 17 Et enim 4si duo simul incesserint s.l. Rh possibilius 4- id est potentius s.l. Rh 18 naquia tura 4- naturaliter s.l. Rh quod scr. : quod Rh genuit scr. : gemini 4- s.l. et marg. id est naturale est amicitie ut faciat duos simul incedere quia gemini etc. Rh 19 animalium 4- simul incedunt s.l. Rh (quae adn. cum adn. sup. coniungenda esse videtur : « quia gemini simul incedunt ») omogenesi scr. : -sim Rh TRANSE. ANITQUIOR : US BORGH. amatores dem generis genesi ad invicem et maxime hominibus, unde et philan- 55320 hominum thropos laudamus. Videbit autem utique quis et in erroribus viarum quod proprium omnis homo homini et amicum. Videtur autem et civitates continere amicicia, et legislatores magis .i. eadem mens 5 circa hanc student quam in iusticiam. Homonia enim simile quid amicicie videtur esse, hanc enim maxime concupiscunt et 55325 discordiam inimicam entem maxime expellunt. Et amicis quidem entibus nichil indiget iusticia, iusti autem entes indigent amici­ cia. Et iustorum quod maxime amicabile esse videtur. Non solum .i. amicos amicorum 10 autem necessarium est, set et bonum ; filofilos enim lau- . i. multos habere amicos damus, et polifilia videtur bonorum unum quid esse. Et 55330 quidam eosdem homines existimant bonos esse et amicos. [2] Litigantur autem de ea non pauca. Hii quidem enim similitudi­ nem quandam ponunt eam, et similes amicos ; unde similem 15 inquiunt ad similem, et claudum ad claudum, et quecumque talia. 55335 Qui autem ex adverso figulos omnes figulis ad invicem invidos esse 55b! inquiunt. Et de eisdem ipsis altius inquirunt et naturalius. Euripedes quidem inquiens concupiscere quidem imbrem terram siccatam, concupiscere autem serenum celum plenum imbre, 20 cadere in terram. Et Eraclitus quod ex adverso conferens, et ex 55b5 differentibus optimam armoniam, et omnia secundum invidiam fieri. Contrarie autem hiis et alii et Empedocleus ; simile enim NbP2(Mb 7ibPbOb Lb) 5 in] om. Kal P2M* 15 claudum bls'] koXocov gulis] om. invidos] om. enim (ObZ.b)] 13 autem] 416 omnes] + rovs toiovtovs fi­ Rh i ad invicem bis Rh 3 amicum 4- habet aliquid s.l. Rh 4 le­ gis latores 4- quia posita amicicia ponitur iusticia, set non e converso s.l. Rh 5 quam 4- circa s.l. Rh in an secludendum ? 6 concupiscunt 4- legisla­ tores s.l. Rh 9 iustorum 4- id est de numero iustorum s.l. Rh 10 neces­ sarium est 4- id est utilis amicicia s.l. Rh filofilos scr. : filiofilos Rh 11 quid scr. : quidem Rh 13 de ea 4- scilicet amicicia s.l. Rh pauca 4- Quidam dicebant similitudinem esse causam amicicie, et hec fuit racio ipsorum, quia si­ mile desiderat simile ; unde dicebant claudum esse amicum claudo. E contra qui­ dam dicebant contrarietatem esse causam amicicie, et hec fuit racio ipsorum, quia contrarium diligit contrarium ; et hoc probabant per hoc quod simile invidet suo simili, et hoc probabant per figulos et eciam per ea que fiunt secundum natu­ ram, ut patet in littera marg. in/. Rh 14 similem 4- supple amicum esse s.l. Rh claudum claudum 15 claudum ad claudum Rh : kolion ad kolion Hr : an scrib. skolion ad skolion ? 16 figulis an secludendum ? invidos 4- id est contrarios s.l. Rh : an secluden­ dum 1 17 inquirunt scr. : inquiritur Rh 20 quod scr. : quidem Rh 21 invidiam 4- id est contrarietatem s.l. Rh 22 alii 4- sequaces empe s.l. Rh Empedocleus 4- sic dicentes s.l. Rh Il6 ETHICA NICOMACHEA VIII.2-3 simile desiderat. Naturalia quidem igitur questionum relinquan­ tur ; non enim propria presentís scrutacionis. Quecumque autem 55bio sunt humana et pertinent ad mores et passiones, hec scrutemur. Puta utrum in omnibus fit amicicia, an non possibile malos entes amicos esse. Et utrum una species amicicie est aut plures ; qui 5 quidem enim unam existimant quoniam suscipit magis et minus, 55bi5 non sufficienti crediderunt signo ; suscipiunt enim magis et minus, et que alia specie. Dictum est autem de hiis superius. Forte autem utique erit manifestum de hiis cognito diligibili. Videtur enim non omne diligi, set quod diligibile ; hoc autem esse bonum 10 vel delectabile aut utile. Videbitur autem utile utique esse 55t>2o per quod fit bonum aliquod vel delectacio quare diligibilia utique erunt, quod bonum et quod delectabile ut fines. Utrum igitur bonum diligunt aut quod eis bonum ? Dissonant enim quandoque hec. Similiter autem et circa delectabile sibi. Vide- 15 tur autem et quod sibi bonum diligere unusquisque, et esse simpliciter quidem quod bonum diligibile, unicuique autem 55b25 quod unicuique. Diligit autem unusquisque non quod est ei bonum, set quod apparet. Differt autem nichil ; erit enim quod diligibile quod apparet. Tribus autem entibus propter que 20 diligunt, in inanimatorum dilectione non dicitur amicicia. Non .i. reamatio enim est antifilisis, neque voluntas illorum bonorum. Ridicu55b3o lum enim forte vino velle bona set si hoc, salvari vult id ut ipse habeat. Amico autem inquiunt oportere velle bona illius .i. bone mentis homines gracia. Volentes autem ita bona ■ eunos dicunt, nisi idem 25 et ab illo fiat. Eunian enim in repacientibus amiciciam esse. Aut apponendum non latentem ; multi enim sunt euni, hiis 55b35 quos numquam vident, estimant autem modestos esse aut N^P^lfVT0 K^P^O^ £b) 23 velle] /SovAeuecrflat pr.m. Rh 3 humana 4- id est ad humanum bonum pertinenda s.l. Rh 6 unam 4- spedem amide s.l. Rh 9 diligibili 4- secundum suam divisionem s.l. Rh 10 hoc + scilicet diligibile s.l. Rh bonum + videtur 5.1. Rh 14 bonum1 4- absolute s.l. Rh bonum2 4- dividit bonum in id quod vere bonum et quod apparet marg. Rh 16 quod primo om. s.l. suppi, pr.m. Rh 18 quod est Rh : quod ens Hr (ens L) 20 Tribus 4- scilicet delectabili, utili et honesto s.l. Rh 21 dilectione 4- passiva ; non enim habent dilectionem activam in­ fra l. Rh 22 voluntas 4- set potius concupiscencia vel desiderium s.l. Rh 23 si hoc 4- id est si vino vult bonum s.l. Rh id + id est vinum s.l. Rh 24 illius 4- id est amici et non sui s.l. Rh 25 homines 4- ab eu, quod est bo­ num, et noys, mens marg. Rh idem 4- id est reamatio s.l. Rh 26 illo 4amato scilicet s.l. Rh amiciciam esse 4- dicunt quidam s.l. Rh Aut 4- nota Correctionis s.l. Rh TRANSL. ANTIQUIOR : ' BORGH. ’ 117 .i. bone mentis utiles ; id autem idem et illorum quis pacietur ad hos. Euni 56a! igitur hii videntur ad invicem. Amicos autem quomodo utique quis dicet, latentes qualiter invicem bonum. Similiter autem et qui propter delectationem ; non enim quia quales quidam sunt diligunt mimos, set quia delecta­ biles sibi. Et qui utique propter utile diligunt, propter id quod 15 eis bonum diligunt, et qui propter delectationem, propter id 56315 quod eis delectabile, non secundum id quod est qui amatur, set secundum id quod utile aut delectabile. Et secundum acci­ dens utique amicicie hee sunt ; non enim secundum hoc quod est quodcumque qui diligitur, secundum hoc diligitur, set secun20 dum quod tribuunt hii quidem bonum, hii autem delectationem. Facile autem dissolubiles que tales sunt non permanentibus 56320 ipsis similibus ; si enim non amplius delectabiles aut utiles fuerint, quiescunt amantes. Utile autem non permanet, set aliquando fit aliud ; perempto igitur propter quod amici erant, 25 dissolvitur et amicicia, ut ente amicicia ad illa. Maxime autem in senibus talis amicicia videtur fieri. Non enim quod delectabile 56325 qui tales persecuntur, set quod proficuum ; et eorum qui in statu et adolescentium quicumque quod confert persecuntur. NbPz(Mb KbPbOb Lb) 5-6 ab invicem] -J- eiSei 6 autem (Pb)] 817 KbQbjb • y¿p N^p^M* 7 enim et] om. i6 delectabile] + Kal 17 uti­ le ... delectabile] ... 178 v? 19 quodcumque] oairtp earlv /013 : rat? eraipetais- 7íb : raïs ¿replats rec. -Pb : raïs aXXats Lb (22 simile (ObLb)] + ri) 26 set (ObLb)] rà Rh 2 non -|- sunt s.l. Rh 3 voluptatibus Rh : amativis Hr (amabili­ bus L) 4 simul conferenti + id est cum utili s.l. Rh 7 neutrum 4- scili­ cet civilem s.l. Rh 14 Quoniam -f- Ostendit quare tales dicantur amici eciam autem a philosophis marg. Rh enim scr. : enim Rh 20 amicicie -f- autem Rh 22 quid scr. : est quidem Rh 23 quid scr. : quidem Rh 26 valde + id est per se s.l. Rh 27-30 mali — accidens laudat Albertus, Summa de creaturis, tr. IV, qu. 25, a.2, sed contra 5 (ed. Borgnet, t. XXXIV, p. 489a) 28 secun­ dum hec Rh : secundum hoc Albertus {an recte ?) TRANSL. ANTIQUIOR : ' BORGH. (HOFER.) ’ 121 dens, et quia assimulantur eis. Quemadmodum autem in virtuti- 571-15 bus hii quidem secundum habitum, hii autem secundum actum boni dicuntur, ita et in amicicia ; hii quidem enim simul viventes letantur ad invicem et distribuunt bona, hii autem dormientes 5 aut separati locis non operantur quidem, ita autem habent ut operentur amicabiliter ; loci enim non dissolvunt amiciciam 57bio simpliciter, set actum. Si autem prolixa absentia fuerit, et amicicie videtur oblivionem facere. Unde dictum est multas .i. irresalutatio utique amicicias aprosigoria dissolvit. Non videntur autem 10 neque senes neque austeri diligibiles esse ; parum enim in ipsis 57LH5 quod delectabile, nullus autem potest commorari tristabili, neque ei qui non delectabilis ; maxime enim natura videtur tristabile quidem fugere, concupiscere autem quod delectabile. 571117 non autem bonos non facile forte autem quibusdam [vel] 15 convivere enim volunt hos autem dinos esse, oportet autem aliquibus. Triste autem mulierem 58332 20 existimant enim adipisci 25 ab hiis Qui vero -(ab / epiikis Gaudent utique quod que conveniunt tribuere turpe, 581113 et omni inperanti mulli. Superatus enim amicus adulator vel fingitur talis et magis re quam amari. et pulcrum et 58323 operari quod preceptum est seniori ad juniorem, viro ad honore. 58114 ama- quo indigent 59a2o et scientibus appetentes sunt boni credentes dicens cui iudicio propter ignoranciam propter quod videtur appellant igitur ut amicos et proverbium comunia coniugatores autem et 59314 59a22 59123 59133 amatores et conmilitones que amicorum NbPz(Mb KbPbOb Lb) 12 *non autem (ov 8è)] oùbè 14 non autem (oú â’)] oóS’ bonos] àyaflbs pr.m. Hb : ¿yabols Lb 23 tribuere (anorqueir)] ¿■nov¿fj.aíci KbOb (cf. adn. ad L 59132-33) 25 coniugatores {? awa-nrovs)] avfcttXovs 26 autem] om. (cf. adn. ad R 5gb3i) Rh 3 viventes + qui secundum actum dicuntur amici s.l. Rh 4 dor­ mientes + qui secundum habitum dicuntur amici s.l. Rh 9 id est irresaluta­ tio s.l. Rh : cf. Albertus, In Eth. (ed. Borgnet, t. VII, p. 526a) : « aprosigoria autem dicitur irresalutatio,.. » 10 ipsis q- est s.l. Rh 12 neque Rh : *non (ante potest) autem Hr (neque L) 13 delectabile post hoc verbum deest Rh Hr 14 autem forte tr. Hr non autem scr. : autem non tr. Hr 15 qui­ busdam pro aliquibus scrib. 21 ab suppi. : om. Hr 25 coniugatores Hr (cf. Rp) 59bi6 59b28 Sbbgi 122 ETHICA NICOMACHEA VIII.11-X.5 6oa2 neque eteris et civibus 6oa5 puta pecuniis privare eterum durius quam civius 6oaig Quedam autem communicacionum propter delectacionem videntur fieri, saltatorum et histrionum. Hee enim gracia sacrificii 6oa33 Tercia autem que ab honoribus 6obi7 Ex timogratia autem utique in quam timocraticam dicere, dimocratiam. 5 conterminales 6obi9 minimum autem malum est dimocratia, in parvum enim hii [vel] 6ob22 minimum enim 6ob24 in domibus. Que quidem enim patris 6ia4 equales enim 6ian sic et faciliter transgrediuntur. tantum Regi quidem ad ad filios comunicado in quantum etatibus. differunt subditos 10 in superhabundancia beneficii. 6ia25 Que autem fratrum eterice assimilatur 6ia32 in tirannide enim nichil 6ib3 Set neque ad equum 6ibg Quod autem in aut neque dimocratiis parum amicitie bovem neque ad servum in plurimum. 6ibi2 Dividet autem utique aliquis cognativam et 15 etericam. 6ibi6 et peregrinam, et cognata videtur multifaria autem omnis ex paterna. quedam esse, dependet 6ib27 Ex hiis autem manifestum et propter que amant magis matres. 6ib35 et qui unius moris eteri propter quod et fraterna arterike 20 Ó2aio Sunt autem et in fraterna que quidem et in eterica et magis Ó2a32 neque ad extraneum et eterum et discipulum. $3b23 utique recedere videtur non SUpereccellentis in malicia (LIBER NONUS> Ó4bi4 ut conveniens operativi. Cui credidit dissolvi. Ad hunc HbP2(Mb KbPbOb Lb) 8 hii (? oírot)] ovm io tantum (? irXéov ili15)] 14 neque2 [KbOb)2 V 17-18 dependet autem (^pr-ijrat 8èrec. Pb)J T/pTTjaOai Se ObLb : wa¡ r¡pTÍjvdai NbPzMbKb 19 et] om. NbPb ttXtjv 3-5 St (vide praef.) Hr 10 tantum perscriptum Hr : an scrib. tamen ? (cf. R) 17 an scrib. et cognata ? 25 conveniens pro operativi (mendum pro oportunum L) scrib. 25 I23 TRANSL. ANTIQUIOR I ' HOFER. ’ et beneficia quidem reddendum vel propter delectabile amans. ipsius gracia. Quod quidem appellacio facta est a 5 vel qualicumque Vnde cum Set multo magis multum magis quam Simulabat 64631 el propter morem. 6565 matres ad filios passe sunt. 66as pravo existente. 68622 68626 que secundum virtutes demon. Vnde de<». quid opus est amicis. preberes utique eorum que ad propriam vitam sufficientes inpeditivi ad bonum vivere. 6968 superflui et 70627 vrov Pb (desunt 7\bA'b) 2 studio­ soque (uirovSatip re pr.m. Ob) : studioso que (1 a-nov^aicp t' *t¡ core. i)b)j crrrouSaia) piUfb/J) : (J7T. 8è *7] F2 (desunt 7 quod accidit ei quod est quid ; horum igitur non est communis idea. Amplius bonum his modis dicitur quibus et ens. et enim [et enim quod quid dicitur, deus et 96a24 Alia translatio. una yrundo ver non facit neque una dies temperata. 98ai8 divisibile, aut ratione duo indivisibilia, quemadmodum] Alia translatio, natura autem indivisibilia, super hoc : aut ratione. O2a3o io una enim hirundo nidum non facit, neque una dies facit.] Videtur autem et alia quedam natura anime non rationalis esse, set O2bi3 15 participans quidem qualiter ratione, eum qui animam continet a voluptatibus laudamus et qui continet eam ratione et particula anime rationalis ; rectus enim est et optimorum deprecator. Videtur autem in esse aliquid quidem prêter rationem innatam quod Rh2 4 Bonum — aliquid in textu Rh1 5-8 alia — et enim1 marg. ext. Rh2 (f. 254r) 6 ei suppi. : om. Rh2 8 amplius — ens cf. Averroes, infra 132.13 dicitur s.l. Rh2 8-9 etenim2 — et in textu Rh1 10 una — facit2 in textu Rh1 10-11 alia — temperata marg. ext. Rh2 (f. 250r) 11 fa­ cit + s.l. tamen significat Rh2 ver ... temperata cf. Averroes nec non Sum­ ma Alexandrinorum, infra 132.17, 19 12 divisibile — quemadmodum in tex­ tu Rh1 12-13 alia — ratione marg. int. Rh2 (f. 26iv) cf. Averroes, infra 132.21-22 (His verbis significari videtur verba natura autem indivisibilia in exemplari scripta esse supra verba aut ratione, in textu posita). Rh2 (Kj, Ethicae novae rell. codd.) 14-129.7 Videtur — ethice post Ethicae novae ultima verba quae prima manu scripta hab. Rh1 : virtutes dicimus et intellec­ tuales. explicit (cf. 95.5-6), haec alia manu scripta hab. Rh2, f. 202r-v) 14 que­ dam natura Rh2KjQw pauci : quedam om. AwKpLoWoQl pauci : natura quedam Rh1 plerique non Rh2 : om. cett. rationalis esse Rh2QzWoQp : rationalis anime vel esse Kj : cf. 93.13 set Rh2 {cf. Averroes, infra 133.2 : tamen) : om. cett. 15-17 eum — deprecator Rh2 (cf. Averroes, infra 133-4-6) : aliter cett. (cf. 93.14-16) 15-16 qui... qui scr. : que ... que Rh2 18 esse Rh2 : eis cett. aliquid quidem Rh2 : aliquid ... quidem (post rationem) Kj : aliquid Rh'AwQz : aliquid quod plerique (cf. 93.16 cum adn.) innatam Rh2 : -tum cett. O2bi5 128 ETHICA NICOMACHEA I.13 obviat et contrarie movet rationi. Similiter autem quasdam paraliticas particulas corporis ad dexteram eligentibus moveri moventur e contrario O2b2o ad sinistram, ita in anima. Ad contraria enim promotiones in contrarium. set in corporibus quidem videmus quod differenter moventur in anima vero incontinentis non videmus. Forsitan autem et in anima nichil mi- 5 nus est intelligendum esse quidem prêter rationem adversans huic et contradicens, quam motum alterum motui nature contrarie *** O2b25 et hoc rationabile videtur participare ut diximus, obedit igitur rationi quod continentis. Amplius autem subiectius rationi est quod honesti et fortis omnia enim honesti et fortis concordant rationi, videtur itaque 10 et non rationabile duplex plantativum quidem nequaquam rationi comO2b3o municat. concupiscibile autem *** participat qualiter rationem secun­ dum id quod excusabile est eius et universaliter obedibile. ita utique ut patris et amicorum inquimus habere rationem et non quemadmodum mathematicum. Quoniam autem et rationabile obediens est rationi 03a! significat et redargutio et monitio et reprehensio et hortatio. Si autem oportet hoc dicere rationem habere, duplex quidem igitur quod habet rationem hoc quidem principaliter et per se ipsum, hoc autem Rh2 (Kj, Ethicae novae rell. codd.) 1 movet Rh2 : movetur (noscitur Qr) cett. quasdam Rh2 : quemadmodum (quod dicendum Pz) cett. 1-2 paraliticas particulas Rh2 : dissolute paraletice particularum plerique (cf. 93.18-19 cum adn.) 2 raovQci Rh2KjRhxQwMy pauci : movere plerique (cf. adn. inf.) moventur Rh2 (cf. movetur pro movere KcPtQiQp1) : deferuntur (diff-, etc.) Post sinistram (3) cett. e contrario Rh2 : contrarie QvQp pauci : contrarium (praem. in Rh^Qw MyLoQr) cett. 3 ita (itaque Kc : ita est Ki) ante in anima Rh2PlQmKcKi : post cett. in contrarium Rh2 : incontraencium Kr1 : incontinentium (con- Qz) cett. 4 differenter Rh2 : variant cett. (cf. 94.1 cum adn.) moventur Rh2 : om. cett. 5 incontinentis Rh2 : praem. continentis et cett. 6 est Rh2 : om. cett. quidem Rh2Aw : quod/j/m^uá (cf. 94.3 cum adn.) huic Rh2 : + racioni cett. 7 quam Rh2 : quando autem plerique (cf. 94.4 CMW adn.) mo­ tum ... motui nature contrarie (scrib. -rium ; an glossa supra verbum alterum po­ nenda ? Rh2 (cf. Summa Alex., infra 134.n) : om. cett. *** aliqua Ethicae novae verba desunt 8 rationabile Rh2AwrPl : irrationabile cett. rationi Rh2RhxQwMyQp pauci : -f- et plerique 9 autem Rh2KjApQq : + forsitan cett. honesti Rh2KjPzQp : honesta Qr : que honesti (-ta KiKr1) cett. 10 et fortis2 Rh2 : om. cett. itaque Rh2 multi : utique QpYm pauci 11 non rationabile Rh2 : non inrationabiliter Kj : non irrationale Qr : irrationabile (-lis) cett. qui­ dem Rh2KjQv pauci : + enim cett. rationi ante communicat Rh2, post comm. DyPl : om. Kj : ratione (-nem) post comm. cett. 12 concupiscibile Rh2 (cf. Averroes, infra 133.29) : irrationabile (-nale) KcKiLoPzQmYm : irale Aw : racioQk : irascibile cett. *** tria verba desunt (cf. 94.10) rationem Rh2KjAw Qz : ante qualiter QpYm pauci : om. cett. (cf. 94.10 cum adn.) 13 excusabile Rh2 : exaudibile cett. ut Rh2PzKc2Qp2 : et cett. 15 mathematicum Rft2 : -ticorum cett. et rationabile Rh2 : scrib. irrationabile cum QpYmDyKcLoPt Qm : irale Aw : om. QlQk : irascibile cett. 15-16 obediens — hortatio Rh2 (cf. Averroes nec non Summa Alex., infra 133.30-32 et 134.7-8)] aliter cett. 17 qui­ dem Rh2Qm : om. cett. igitur RhPKjRhKQwMy pauci : + et cett. 18 et per se ipsum Rh2 : in se ipso cett. 15 PARTICULAE AB HERMANNO TRANSLATAE ut patri obedibilis filius, I29 determinatur autem virtus secundum diffe­ rendam hanc, dicimus autem harum has quidem intellectuales, has autem morales, sapientiam quidem et prudentiam et intelligentiam intellectu­ ales. liberalitatem et castitatem, morales, dicentes igitur de moribus O3a5 5 non dicimus quia sapiens aut intelligens. set quia humilis vel Castus, lau­ damus autem sapientem secundum habitum proprium, habituum autem eos qui laudabiles dicimus virtutes. Alia translatio de fine nove ethice. Rh2 (Kj, Ethicae novae rell. codd.} 1 patri obedibilis filius Rh2 (cf. Averroes, infra 133.37) : parum audibile quid plerique (cf. 94.17 cum adn.} autem Rh2 Rh^MyPtQlQzWo^Ym : + et plerique 3 prudentiam Rh2 (cf. Averroes nec non Summa Alex., infra 133.41 et 134.18) : fronesim cett. (cf. 95.1 cum adn.} 4 li­ beralitatem Rh2Qv pauci : 4- autem plerique castitatem Rh2 (cf. Averroes nec non Summa Alex., infra 133.42 :134.19) : honestatem cett. 5 quia1 Rh2 : quod PzQlQy '■ tamen Qm : quasi cett. quia2 Rh2PtQoWo : quod PzQl : om. ApQmQo : quasi cett. castus Rh2 (cf. Averroes nec non Summa Alex., infra 134,2 ; 134.21) : honestus cett. 6 autem1 Rh2KjA wKpQpQr pauci : + et plerique proprium Rh2 : om. cett. 7 dicimus (-ca- KfQr} ante virtutes Rh2KjNoQwKfQr (ante lau­ dabiles Qx) : om. KpLoDy : post virtutes (utr. QI} cett. virtutes Rh2 : -|- et (ut Qz : et non QI : om. pauci} intellectuales cett. O3aio B. PARTICULA EXTREMA LIBRI TERTII NOVA TRANSLATIO vel VETUS NOVITER EDITA Habent enim simile, set utrum horum ab altero sumptum sit, non est necessarium dicere. Etsi manifestum sit ultimum 5 a primo transumptum esse ; bonum autem videtur removeri ab hiis. Oportet enim penas infligi turpia cupientibus et desii9b5 derantibus et in hiis crescentibus. Talia autem sunt deside­ rium et puericia ; pueri enim magno desiderio vivunt. In hiis enim maxime est desiderare delectabilia ; unde excedunt in 10 querendo delectabilia nisi doctoribus obediant. Non habenti enim intellectum omnino insaciabilis est appetitus delectabitgbio lis ; actus autem desiderii suum simile augmentât, et si magna et fortia sint desideria, rationem hebetabunt. Et ideo mensu­ rare oportet et ut sint pauca et non contra rationem. Talis 15 enim dicitur obediens et disciplinabilis. Quemadmodum autem pueri desiderium oportet esse secundum quod doctor precipit, igbi5 ita pars desiderabilis habere se debet ad rationem. Ideo hec i9bi RhQwQz Pl QpYm ApLoQqQrQv 3 Nova — edita Qq : om. cett. 4 Ha­ bent] Habet QqQrQv enim] autem ApLo simile] aliquid simile ApQq simile -f- puericia et incontinencia s.l. Rh, marg. Qz utrum (utrumque Lo) horum] inv. RhQw {sed cf. Averroes, infra 134.28) 4-5 sumptum sit ab altero tr. RhQwQz : sit ab altero sumptum QpYm 5 ultimum -f- id est incontinen­ cia s.l. Rh, marg. Qz 5-6 etsi — esse + ex pueris enim (om. Qz) male doctrinatis cum perveniunt ad annos discretionis fiunt sepe (om. Qz) incontinentes marg. RhQz 6-7 Bonum — hiis + Bene dico quod habent simile : Bonum videtur etc. marg. RhQz (Bonum ... etc. om. Qz) 6 autem RhQzPlQpYm : enim cett. videtur removeri RhQwQzPlQp Ym : removetur cett. 7 hiis] eis Qp Ym 8 au­ tem RhQwQzPl (cf. Averroes, infra 134.34) : enim cett. (om. QpYm) 9 deside­ rio magno tr. PlAp : magis (desiderio om.) Qr 10-11 in querendo] inquirendo 11 obediant] obediverint Pl : obaudierint QpYm : obedierint Qr : obediunt QqQv1 12 intellectum + horum LoQv 14 sint] sunt ApQqQv : fuerint QpYm rationem hebetabunt (habebunt Qiv) RhQwQz : inv. cett. (ebePlApLoQrQv : obe- Qq) ideo : post hoc verbum deest Ap 16 enim] autem QpYm dicitur] dicetur QqQr disciplinabilis RhQwQp : -nalis QqQrQv : -nalis QzPlYm : -natur Lo autem QwPlQq (cf. Averroes, infra 135.3 • enim Rh QzQpYmLo: om.QrQv 17 secundum quod] quemadmodum RhQw 18 de­ siderabilis] delectabilis QrQv se debet habere tr. QpYm PARTICULAE AB HERMANNO TRANSLATAE I3I pars in casto concordat rationi ; utrumque enim bonum intendit. Castus utique appetit quod oportet et ut oportet et quando oportet, et similiter ratio preordinat. Hoc de castitate igitur in tantum dictum sit. igbi8 RhQwQz Pl QpYm LoQqQrQv i intendit 4- et castus et ratio RhQwQz 2 itaque PlQpYm : itaque utique Qv 3 hoc (?) PlQpQr (cf. Averroes, infra I35.9) ■ hec RhQwQzQqQv : hec. § Et hoc Lo (ante hoc paragraphum ponit Qp.post Rh* 2 ; ante De castitate interp. QwQzPlQv) in om. RhQw 3-4 in — sit] suf­ ficiunt Lo Subscriptio : Explicit ethica aristotilis verum est Qw : Explicit quai tus tho (exp.) ethicorum Pl : Explicit Qp : Explicit de castitate et per consequens vetus ethica aristotilis Lo : Explicit liber eticorum veterum Qr c. AVERROIS LIBRI NICOMACHIAE 1 NEC NON SUMMAE ALEXANDRINORUM 2 HERMANNO ALEMANNO INTERPRETE PARTICULAE QUAE PARTICULIS SUPERIORIBUS RESPONDENT i. Libri g6a2o primi particulae (f. 6r E) : Cum bonum universale dicatur de substantia et de sitque substancia relatione prior naturaliter. Plura namque sunt relationis que videntur non habere esse nisi in anima, io Et de multis eorum manifestum quod sunt res accidentes alteri. Quod cum ita sit, neque horum erunt ydee communes extra animam. AVERROES quali et de relatione, Amplius bonum hiis modis dicitur quibus et ens. Bonum enim dicitur de 90a24 substantia, quemadmodum de deo... [Deest in Summa Alexandrinorum] g8ai8 O2a3o 15 Averroes (f. gv I) : ... quemadmodum neque per unam yrundinem, neque per unam diem temperati aeris pronosticatio est veris. Summa Alexandrinorum (p. xliii) : Una nempe yrundo non pronosticatur ver, neque dies unica temperati aeris. AVERROES (f. iyr D) : ... an sint distincta ut membra corporis, et ut om- 20 nis res divisibilis, aut sint ratione, id est diffinitione, duo, et natura, id est subiecto, ut convexum et gibbosum [Deest in Summa Alexandrinorum] indistincta in arcu circuli. 1 Aristotelis Opera cum Averrois commentariis. Venetiis apud Junctas, 15621574 (Nova ed., Frankfurt am Main, 1962). Tertium volumen. Aristotelis Stagiri­ tae libri Moralem totam Philosophiam complectentes, cum Averrois Cordu­ bensis in Moralia Nicomachia expositione..., Venetiis apud Junctas 1562 (edi­ tionis manifestiora menda ad normam codicis Audomarensis, bibl. munie. 623, correxi). 2 Ed. C. Marchesi, L'Etica Nicomachea nella tvadizione latina Medievale, Messina, 1904 (editionis manifestiora menda ad normam codicum Londinensis, bibl. Hospitii Grayensis 2, et Parisini, bibl. nation. 12954, correxi). PARTICULAE AB HERMANNO TRANSLATAE ISS Averroes, (f. 17D : Dixit. Videtur autem quod sit anime ho- 021,13 minis natura, alia quedam irrationalis, participans tamen ratio­ nem aliquo modorum ; et hoc, eo quod exaudibilis est rationis et obediens ei. Et propter hoc, laudatur qui continet animam suam 02IJ15 5 a voluptatibus, quemadmodum laudatur qui continet rationem suam et partem anime sue rationalem ; qui enim talis est, directus est et vel virtuosarum 10 15 20 25 30 35 inquisitor rerum pertinentium virtuti. Et apparet quoniam in nobis est aliquid aliud prêter partem rationalem, contrarians rationali et ducens ad diversum partis ad quam ducit rationalis. Et accidit anime in hac dispositione, simile eius quod accidit membris paraliticis, quando volumus ea movere ad aliquam partem, et ipsa inclinantur ad aliam partem. Talis enim est disposicio istius anime O2b2o cum anima rationali. Rationalis namque quando voluerit movere versus rem aliquam, et fuerit vis contraria ei vincens, movebit ad contrarium illius rei ; et propter hoc, erunt motus eorum qui non continent animas suas a voluptatibus ad contrarium rectitudinis, sicut est disposicio in membro paralitico, nisi quod motus membri inordinate moti in corpore est res nota. Videmus enim eum oculatim, in anima autem non videmus oculatim sensu. Veruntamen fortassis oportet ut sciamus, quod in anima est aliquod diversum rationi, contrarians ei et contradicens, non minus quam in corpore 021.125 credimus esse motiones contrariantes motibus naturalibus, et enim utreque res sensibiles sunt. Et hec eadem pars est illa de cuius natura est ut obediat rationi ducenti ipsam. Et fortassis in casto et forti facilius consentit et obedit rationi, eo quod operationes eius omnes, convenientes sunt rationi. Cumque sic se habeat res, tunc palam est, quod illa que est non rationalis ex partibus anime, est duobus modis ; plantativa, que non participat ratione aliquo modorum, 021,30 et concupiscibilis, que participat ratione secundum quod obedibilis est ei naturaliter. Et ex hiis que significant super hoc quod obedibilis est rationi, est inpressio quam facit in nobis redargutio et est effectus in nobis redargutionis et exhortationis et ammonitionis et reprehensionis et castigationis. Et propter hoc manifestum est, quod quando attri- 03a! buimus rationem anime, hoc est secundum duos modos, quorum unus dicitur vere et per se, et est pars apprehensiva indicativa, et alter est pars obediens huic, et est illa pars cui accidit ex parte ratio­ nis simile ei quod accidit filio de obaudientia patri et obeditioni ei nisi fuerit nequam naturaliter, ut est filius rebellis. Dixit. Virtus ergo dividitur primo in duas virtutes, quarum una 40 est intellectualis, et est apprehensiva ; altera vero, obedientialis, et est virtus moralis. Et sapientia et prudentia et intelligentia, spe- 0335 cies sunt intellectualis ; liberalitas vero et castitas et que hiis similantur, species sunt moralis. Et huius signum est, quod quando dicimus 134 ETHICA NICOMACHEA I, III de moribus hominis, non dicimus de eo quoniam sapiens aut intelligens, set quoniam humilis aut castus. Sapiens autem laudatur secun­ dum industriam scientialem quam habet, et universaliter quod fiunt o3aio ex habitibus animalibus laudabiles, nominamus virtutes. Summa Alexandrinorum (p. xlv) : Aliud autem partis irrationalis participat aliquo modo rationem, scilicet tanquam obediens ei, et est pars concupiscibilis cuius obeditionem rationi significat effectus in nobis redargutionis et correptionis. Veruntamen fortassis non ignorare oportet in anima aliquid esse contrarians et contra­ dicens rationi, quemadmodum in membris paraliticis videmus vim esse motivam in partes oppositas motui nature. Verum in membris hoc quidem manifestum est, in anima autem occultatur. Manifestum est igitur quod vis rationalis duplex est, una rationalis vere, scilicet apprehensiva discretiva, et altera obediens huic si rectificabiliter se habuerit, ad similitudinem filii qui patris castigationem recipit, nisi naturaliter nequam fuerit et rebellis. Virtus ergo duplex est, videlicet intellectualis et moralis. Intel­ lectualis, ut sapientia et prudentia et similia. Moralis, ut largitas et castitas et similia. Laudantes enim hominem ex parte virium intellectualium sapientem eum dicimus aut scientem aut secundum aliquid huiusmodi. Set ex parte moralium, largum vel castum vel humilem eum appellamus. 2. igbi Libri 5 10 15 20 tertii extrema particula Averroes (f. 4Óv-47r) : Et nos quidem in ydiomate nostro absolute dicimus nomen incastitatis de peccato quod fit a pueris, eo quod 25 similitudo quedam est inter istas duas intentiones. Intendo inten­ tionem incastitatis secundum veritatem, et hanc intentionem que in pueris invenitur. Certificare autem quod eorum ab altero denomivel accomodatum natum aut transumptum sit non indigemus in hoc loco, vult, ideo quod est inquisitio ydiomalis. Dixit. Nisi quod manifestum est quod 30 nomen postremum in positione, accomodatum est a primo. Dixit. Videtur itaque non malum immo bonum esse ut transmutetur ab isto. Et enim oportet retundi et refrenari turpia cupientem, et desiigb5 derantem, et in hoc excedentem. Taliter autem se habet desiderium et pueritia ; et hoc, quoniam pueri quidem per desiderium vivunt 35 proprie ; et enim concupiscentia [sive cupiditas] delectabilis in ipsis fit proprie. Si ergo puer non fuerit obsequendo mandato educantis ipsum, superfluet in persequendo quod delectat. Et hoc, quoniam penitus insatiabilis est ei qui intellectum non habet, concupiscentia rei delectabilis ; et actus desiderii, suum simile augmentât. Et si fuerit 40 igbio desiderium magnum vehemens, pervertit rationem. Propter hoc PARTICULAE AB HERMANN© TRANSLATAE I35 igitur oportet ut sit secundum mensuram, et ut sit paucum, et non contrarians discretioni. Qui enim talis fuerit, nominatur obediens, disciplinabilis. Quemadmodum autem oportet ut sit desiderium pueri prout visum fuerit doctori, sic oportet, ut pars concupiscibilis sit 5 prout imperavit ratio. Ideoque oportet ut in casto pars concupiscibilis igbis concordans sit rationi, ita videlicet ut ambo bonum velint et intendant. Castus igitur desiderat quod oportet desiderari, et qualiter oportet, et quando oportet, et similiter etiam ordinat ratio res istas. Dixit. Hoc itaque est quod oportebat nos dicere de castitate. Summa Alexandrinorum (p. lv) : Reluctari enim oportet desideriis delectabilium. Nam si prevaluerint, vim absorbent ratio­ nis vel hebetabunt, et tunc insatiabilis remanebit appetitus. Et sicut perverse vivunt pueri nisi coacti fuerint ad bene vivendum a pedagogis, sic ad insolertiam nos ducet sensualis appetitus, nisi fuerit 1.5 a rationis regula coartatus. Valde conandum est igitur atque laboran­ dum ut virtus nostra concupiscibilis subiecta sit rationi. Ita videlicet ut ambe bonum velint et intendant, et tunc stabit in appetitu debito et operibus laudabilibus concordia castitatis. 10 UNION ACADÉMIQUE INTERNATIONALE CORPUS PHILOSOPHORUM MEDII AEVI ACADEMIARUM CONSOCIATARUM AUSPICIIS ET CONSILIO EDITUM ARISTOTELES LATINUS EDITIONI CURANDAE PRAESIDET L. MINIO-PALUELLO XXVI 1-3 FASCICULUS TERTIUS BRUXELLES LEIDEN DESCLÉE DE BROUWER E. J. BRILL 1972 ARISTOTELES LATINUS / XXVI 1-3 FASCICULUS TERTIUS ETHICA NICOMACHEA Translatio Roberti Grosseteste Lincolniensis sive ' Liber Ethicorum ’ A. Recensio Pura edidit RENATUS ANTONIUS GAUTHIER LEIDEN BRUXELLES E. J. BRILL DESCLÉE DE BROUWER 1972 L. S. Huius seriei volumen XXVI. 1-3 Ethicorum Nicomacheorum latine e graeco sermone aetate media redditorum textus omnes editori nostro notos continet in quinque fasciculos divisum quorum singuli haec amplectuntur : primus — Praefationem ; secundus — Translationem Antiquissimam librorum II et III (' Ethi­ cam Veterem ’), una cum Translationis Antiquioris libro I (' Ethica Nova ’) et reliquiis ceterorum librorum Hoferianis atque Borghesianis ; tertius — Translationis Roberti Grosseteste Lincolniensis (‘ Libri Ethicorum ’) textum purum ; quartus — Translationis eiusdem Lincolniensis textum ab ignoto quodam recognitum eumque late vulgatum ; quintus — Indices verborum latinum-graecum et graecum-latinum. L. M.-P. 3. TRANSLATIO ROBERTI GROSSETESTE LINCOLNIENSIS SIVE ' LIBER ETHICORUM ’ A. RECENSIO PURA CONSPECTUS SIGLORUM in adnotatione Translationis Lincolniensis adhibitorum I. LIBRI LATINI Cw = cod. Cantabrigiensis, domus Petri 116 : saec. xmexEtonensis, bibi. Collegii 122 : saec. xinex= Florentinus, bibl. nation, centr., Conv. Soppr. I.V.21 : saec. xmex= Parisinus, bibl. Arsen. 698 : saec. xniex- — xivin= Parisinus, bibl. nation., lat. 16582 : saec. xmex' = Parisinus, bibl. nation., lat. 17832 : saec. xinex= Neapolitanus, bibl. nation., VIII.G.4 : saec. xmex= Oxoniensis, coli. Omnium Animarum 84 : saec. xmex= Remensis, bibi, munie. 876 : saec. xniex= Hispalensis, bibi. Colomb. 82.1.5 [pars antiqua = Lib. I-V et Xin ] : saec. xmex— Stockholmensis, bibi, regalis V.a.3 : saec. xniex= Vaticanus, bibi. Apost., Vat. lat. 2171 : saec. xniex- Eo = Fh Ks Kt Ku Na Oq Rk Se St Ut Lp = exemplar Parisiacum (= cod. KuRk nec non Vindob. 2327) N = Translatio Antiquior (vide Fase, sec., pp. 65-124) R = Translationis Lincolniensis recensio recognita (vide Fase, quart.) Rarius adferuntur : Cc= cod. Cusanus, bibi, hospitalis 181 : saec. xmexDb = Dublinensis, coli. Trinitatis C.2.8 [lib. VIIex-X] : saec. xmex- Ff = Florentinus, bibi. Laurent., Plut. LXXIX, 13 : saec. xmex- Ok = Oxoniensis, coli. Balliol. 116: saec. xmex- Tc = Toletanus, bibi, capituli 95.14 : saec. xmex- Ue = Venetus, bibi. S. Marci 3215 (lat. VI, 122) : saec. xnie»- (Rarissime adlegatur codex Kv = Parisinus, bibi, nation, lat. 12954 ■' a^i non nulli nominatim in adnotatione adlegantur). II. LIBRI GRAECI Kb = cod. Florentinus, bibi. Laur., Plut. LXXXI, n : saec. x Parisinus, bibi, nat., gr. 1854 : saec. xn = Venetus, bibi. Mare., gr. fondo antico 213 : (c. 1467) = Venetus, bibl. Marc., gr. Class. IV cod. 53 : saec. xn = Florentinus, bibi. Riccard., 46 : saec. xiv = Vaticanus, bibi, apost., Vat. gr. 1342 : saec. xm = Parisinus, bibi, nat., Coisl. 161 : saec. xiv. D> = Mb N» Ob pb P2 Raro adferuntur : Bx = cod. Londin., Mus. Brit., Add. 14080 : saec. xv B2 = Londin., Mus. Brit., Add. 6790 : saec. xv Cc = Cantabrig., Univ., Ii 5 44: saec. xmex. E = Parisinus, bibi, nat., gr. 1853 : saec. xv Ha = Venetus, bibi. Mare., gr. fondo antico 214 : saec. xii-xm 0l = Oxon., Corporis Christi Coli. 112 : saec. xv O2 = Oxon., Novi Coli. 227 : saec. xv P1 = Parisinus, bibi, nat., gr. 2023 : saec. xv Pap. cf. The Oxyrhynchus Papyri. Part XXIV, ed. E. Lobel... C. H. Roberts... E. G. Turner and J.W.B. Barns, London, 1957, n° 2402, p. 124-126. Aid. = editio Aldina (Aristoteles. Opera, graece... t. V, apud Aldum Manutium, Venetiis, 1498). Asp. = Aspasii In Ethica Nicomachea quae supersunt commentaria... ed. G. Heylbut (Comm. in Aristotelem Graeca, vol. XIX, 1), Berolini, 1889. Anonymus Eustratii et Michaelis et Anonyma in Ethica Nicomachea commentaria..., ed. G. Heylbut (Comm. in Aristotelem Graeca, vol. XX), Berolini, 1892. Eustr. — Eustratius, ibid. Michael Eph. = Michael Ephesinus, ibid. Paraphr. = Heliodori in Ethica Nicomachea Paraphrasis... ed. G. Heylbut (Comm, in Aristotelem Graeca, vol. XIX, 2), Berolini, 1889. Ashburner = W. Ashburner, Studies in the Text of the Nicomachean Ethics, II, in The fournal of Hellenic Studies, 37 (1917), P- 31-55- h..."1 : His uncis in textu libri VII utimur ad ostendendum quae particulae in Ethica Borghesiana serventur (cf. supra, fase. sec. pp. 106-113). COMPENDIA ET NOTAE codd., cett. : ad codices tantum respiciunt qui ineunte adnotatione in singulis paginis recensentur edd. : complures saltem editiones / rasura unius litterae * stellula in adnotatione graeco-latina legentem ad adnotationem latinam refert ; in adnotatione latina lectiones praecedit quae cum quibusdam lectionibus variis graecis concinunt. *** tres stellulae in textu aliqua verba deesse indicant, quae in latina potius quam in graeca scriptura omissa esse videntur. Grandioribus litteris in adnotatione latina scripsimus varias lectiones quae cum verbis graecis quodam modo concinunt. add. = addidit, -derunt adn. = adnotatio cap. = capitulum hab. = habet, habent ind. = indicavit, -verunt inf. = inferior interp. = interpunxit, -xerunt inv. = invertit, -terunt litt, = littera om. = omisit, -serunt praem. = praemisit, -serunt scr., scrib. = scripsi, scribendum secl. = seclusi s.l. = supra lineam s.v. = sub verbo sup. = superior suppi. = supplevi, -vit, etc. tr. = transposuit, -suerunt utr. = utrimque ARISTOTILIS MORALIUM AD NICOMACHUM PRIMUS CAPITULUM I Bekker actus et eleccio, 94a! Ideo bene enunciaverunt bo­ [i] Omnis ars et omnis doctrina, similiter autem et 5 io bonum quoddam appetere videtur. num, quod omnia appetunt. Différencia vero quedam, videtur esse finium. Hii quidem enim sunt operaciones, hii vero prêter has, opera quedam. 94a5 Quorum autem sunt fines quidam prêter operaciones, in hiis meliora id est nata sunt existunt operationibus opera. Multis autem operacionibus entibus et artibus et doctrinis, multi fiunt et fines. Medicinalis quidem enim, sanitas. Navifactive vero, naviga- cio. Militaris autem, victoria. Iconomice vero, divicie. 15 Quecumque autem sunt talium, sub una dum sub equestri, frenifactiva, et quadam virtute ; quemadmo- g4aro quecumque alie, equestrium instru­ mentorum sunt ; hec autem et omnis bellica operacio, sub militari ; secun­ dum eundem utique modum, alie sub alteris. In omnibus itaque archi- seu eligibiiiores tectonicarum fines omnibus sunt desiderabiliores, hiis que sub ipsis. 94ai5 20 Horum enim gracia, et illa Z? rec.Ob KbPbMb NbP2 persequuntur. 13 et (Lb)J om. enim] om. reo.Ob, Mb CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt L»( = KuRk) (Cc) 5 doctrina] -1- In greco ha­ betur Omnis ars et omnis methodus. Nos autem pro hoc nomine methodus posui­ mus hoc nomen doctrina, quia alii ante nos sic transtulerunt marg. EoKsSt : In greco methodus marg. Na, s.l. Cc 10 hiis + artificibus Lp ii id est nata sunt s.l. KsNaOqCc, marg. Eo : + Sic enim melius transferretur secundum proprietatem greci sermonis quam existunt marg. Eo : + Secundum proprieta­ tem greci sermonis melius transferretur nata sunt quam existunt marg. KsNaSt 19 seu eligibiiiores + Verbum enim grecum potest in utrumque transferri, in de­ siderium scilicet et eleccionem. Et sic inferius intcllige, tam in textu quam in commento, de nominibus significantibus desiderium, quod possent transferri in nomina significanda eleccionem marg. EoKsNaSt 142 ETHICA NICOMACHEA I.1-2 Differt autem nichil operaciones ipsas esse fines actuum ; aut prêter has, aliud quiddam, quemadmodum in dictis doctrinis. aliquis finis est operabilium quem propter ipsum volumus, alterum desideramus ; procedit enim ita in infinitum, sicque esset vacuum et inane desiderium, Si utique 94a2o alia vero propter illum, et non omnia propter 5 manifestum quoniam hic utique erit bonus et optimus. Igitur et ad vitam cognicio eius, magnum habet incrementum. Et quemadmodum sagittatores signum habentes, magis utique adipiscemur quod oportet. 94a25 Si autem sic, temptandum est figuraliter accipere illud quid quidem 10 est, et cuius disciplinarum aut virtutum. Videbitur autem utique principalissime et maxime architectonice, esse. Talis utique, et civilis apparet. Quas enim esse debitum est disciplinarum in civitatibus, et quales 15 94bi unumquemque addiscere, et usque quo, hec preordinat. Videmus autem et preciosissimas virtutum, sub hac existentes ; utputa militarem, iconomicam, rethoricam. 94b5 Utente vero hac reliquis practicis disciplinarum, amplius autem legemponente quid oportet operari, et a quibus abstinere, huius finis com­ plectitur utique eos qui aliarum. Quapropter hic utique erit, huma- 20 num bonum. maiusque et perfectius quod civi­ salvare. uni soli, melius vero et divinius, genti et Si enim et idem est uni et civitati, tatis videtur et suscipere, et 04b 10 Amabile quidem enim et civitatibus. Methodus 25 quidem igitur, hec appetit, civilis quedam existens. CAPITULUM II Dicetur autem utique sufficienter, si secundum subiectam materiam manifestetur. Certum enim non similiter in omnibus sermonibus querendum est, quemadmodum neque in conditis. 94bi5 Bona autem et iusta, de quibus civilis intendit, tantam habent diffe­ rendam et errorem, ut videantur lege sola esse, natura vero, non. Lbrec.Ob KbPbMb N^P2 13 utique (O1)] 8’ 22 -que (re)] ye rec.Ob, NbP2 31 neque in] où8è Lb 33 sola] p-OVOV CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt Lp( = KuRk) (Cc) 5 ita om. UtNa 30 TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 143 Talem autem quendam errorem habent et bona, quia multis con­ tingunt detrimenta, ex ipsis. Iam enim quidam perierunt propter divicias ; alii vero, propter fortitudinem. Amabile igitur de talibus et ex talibus dicentes, grosse et figuraliter 9qb2o 5 veritatem ostendere ; et de hiis que ut frequentius et ex talibus dicen­ tes, talia et concludere. Eodem utique modo et recipere debitum est unumquodque dicto­ rum. Disciplinati enim est in tantum certitudinem inquirere secundum unumquodque genus, in quantum rei natura recipit. Proximum enim gqbej io videtur et mathematicum persuadentem acceptare, et rethoricum demonstraciones expetere. CAPITULUM III Unusquisque autem iudicat bene que cognoscit, et horum est bonus iudex. Secundum unumquodque igitur eruditus, simpliciter autem, 95a! 15 qui circa omnia eruditus est. Ideo politice, non est proprius auditor iuvenis. Inexpertus enim est eorum qui secundum vitam sunt, actuum. Raciones autem ex hiis et de hiis sunt. Amplius autem passionum secutor existens, inaniter gjaj audiet et inutiliter, quia finis est non cognicio, set actus. 20 Differt autem nichil invenis secundum etatem, vel secundum mo­ rem iuvenilis. Non enim a tempore defeccio, set propter secundum passionem vivere, et persequi singula. Talibus enim, inutilis cognicio, quemadmodum incontinentibus. Secun­ dum racionem autem desideria facientibus et operantibus, multum'psaio 25 utile utique erit, de hiis scire. Et quidem de auditore et qualiter demon­ strandum et quid proponimus, proemialiter dicta sint tanta. CAPITULUM IV [2] Dicamus autem resumentes, quoniam omnis cognicio et eleccio bonum aliquod desiderat, quid est hoc quod dicimus civilem desiderare, 95a!5 30 et quid est omnium operatorum summum bonum. L» ric.O'1'' K»P»Mb N»P2 7 utique] Sè rec.Ob, NbP2 10 mathematicum] + Kal yewpérpov La 13 autem] yáp Mb actuum] repaypar a>v LPM» 23 cognicio] + yiverat 28 autem] + Kal rec.O», N»P2 CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt LP( = KuRK) (Cc) 26 sint] sunt KtSeStlP 16 Ideo] Idcirco Kt 144 ETHICA NICOMACHEA I.2-3 Nomine quidem igitur fere a plurimis confessum est. Felicitatem enim et multi et excellentes dicunt. Bene vivere autem et bene operari, idem existimant ei quod est felicem esse. 95a2o De felicitate autem que est, altercantur, et non similiter inulti sapien­ tibus, tradiderunt. Hii quidem enim apertorum quid et manifestorum, 5 utputa voluptatem, divicias aut honorem. Alii autem, aliter. Multociens autem et idem ipse, alterum. Egrotans quidem enim, sanitatem. Men95a25 dicans autem, divicias. Conscii sibi ipsis ignorancie, eos qui magnum aliquid et super ipsos dicunt, admirantur. Quidam autem existimaverunt prefer multa hec bona, aliud quid esse 10 secundum se ipsum ; quod et omnibus causa est, essendi bonum. Omnes quidem igitur perscrutari opiniones, inanius fortassis est. 95330 Sufficiens autem eas maxime que superficietenus apparent, vel exis­ timantur habere aliquam racionem. CAPITULUM V 15 Non lateat autem nos quoniam differunt que a principiis raciones, et que ad principia. Bene enim et Plato dubitavit hoc et quesivit utrum a principiis vel ad principia, est via, quemadmodum in stadiis ab athlo- 95bi thetis ad terminum vel e converso. Incipiendum quidem igitur a cognitis. Hec autem, duoliciter sunt. 20 Hec quidem enim nobis, hec autem simpliciter. Forte igitur nobis inci­ piendum est, a nobis cognitis. Propter quod oportet consuetudinibus vel totaliter 95b5 duci bene, de bonis et iustis et universaliter civilibus auditurum suffi­ cienter. Principium enim hoc quia. Talis autem, habet vel suscipit utique principia faciliter. Cui autem neutrum existit horum, audiat que Esiodi : « Iste qui95bio dem optimus. Bonus autem rUISUS et ille, qui dicenti obediet. Qui autem Lb vec.Ob KbPbMb NbP2 6 voluptatem (Eb)] + r¡ aliter] aÀÀo 7 enim] om. Lb 8 conscii] + 3’ 10 esse (Lb)] post secundum se ipsum n et] + ToîaÔe 7Lb, reo.Ob, N^P* : -f- ro vtois JKbPbMb bonum] ayadà LbKbPb Mb ; rayará tec.0b, NbP2 12 quidem] ow. tec.Ob,NbP2 25 quia] 4- «ai ei TovTO (ev tovtois pr.m.Kb) aivotro apKOvvrajs, ov^ev irpocrZerjoei rov Sion 27 que Esiodi] rov 'Hai88ov Mb 28 optimus] + ôç avros (avTtp LbPbMb) TrávTa vocari (voiyaei PbMb : voó-t Lb) dicenti] ev praem. CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt Lb(== KuRk) (Cc) 1 pluribus NaSt 4 altercanter Eo : alterantur Na^St1 10 quid om. Kt 12 fortasse NaSt 23 vel totaliter s.l. FhKsNaSt*, marg. Cw, in textu post universaliter KtSt1 28 docen­ ti Ut 25 TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA M3 neque ipsemet intelligit, neque alium audiens in animo ponet, hic rurSUS inutilis vir ». CAPITULUM VI [3] Nos autem dicamus unde discessimus. Bonum enim et felicitatem, vel existimare 5 non irracionabiliter videntur ex hiis que huius vite sunt estimare. 95^5 Multi quidem et gravissimi, voluptatem. Ideo et vitam diligunt volup­ tuosam. Tres enim sunt maxime excellentes, et que nunc dicta est, et que civilis esi, et tercia que contemplativa est. 10 Multi quidem igitur omnino bestiales videntur esse, pecudum vitam 95b2o eligentes. Vel sic : Sorciuntur racione autem propter multos eorum qui in potestate Adipiscuntur autem racionem, quia multi eorum qui in potestate similia pati Sardanapalo. SUllt, similia paciuntur Sardanapalo. Qui autem excellentes et operativi, honorem. Civilis enim vite, fere 15 hic est finis. Videtur autem magis superficietenus esse eo quod queritur. Vide­ tur enim in honorantibus magis esse, quam in honorato. Bonum autem 95b25 proprium quid, et quod difficile aufertur esse divinamus. Amplius autem videntur honorem querere, ut credant se ipsos bonos 20 esse. Querunt igitur a prudentibus honorari, et apud eos a quibus cognoscuntur, et in virtute. Manifestum igitur quoniam secundum hos, virtus melior est. Forsi- 95b3o tan autem et magis utique aliquis finem civilis vite, hanc existimet. Videtur autem inperfeccior et hec. Videtur enim contingere et dormire 25 habentem virtutem, vel non operari per vitam. Et cum hiis mala pati, seu maxime et infortunatum esse plurimum. Ita autem viventem, nullus utique 96a 1 LP rec.O* Kr,P'°M'° N^P2 om. Lb 4 dicamus] Xéyo/jÆv recXP*, P^N^P2 iS esse] vel existimare CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt Lv{ = KuRk) (Cc) 5 estimare ser. : estimare vel existimare CwFhEoUtOq : vel existimare estimare Kt : estimare KsNaStL» : existimare Se 12-13 Vel sic — Sardanapalo in textu ante 12 Adipiscuntur KtUeOk, post 13 paciuntur Sardanapalo SeSPTc, marg. FfKsKv, Etonensis 121) (Alius modus transferendi praem. Kv) 14 excellentes] 4- Ubi nos posuimus excellentes, in greco habetur charientes, cuius nominativus singularis est charieis ; et dicitur a charis, quod est gracia {praem. Episcopus Oq) marg. CwFhEoKs KtOqStLv 26 seu maxime s.l. FhKsSFCc, marg. CwKt, in textu post pluri­ mum EoSPL? 146 ETHICA NICOMACHEA I.3-4 id est felicem dicet custodiat. Et de hiis quidem igitur, satis ; enkicliis dictum est de ipsis. felicitabit, nisi posicionem sufficienter enim in seu speculativa 9635 Tercia autem est contemplativa, de qua perscrutacionem in sequen­ tibus faciemus. Pecuniosus autem, violentus quis est ; et divicie, non sunt quod que- sunt, et alterius gracia. priora dicta sunt, fines aliquis 5 ritur bonum. Utile enim 96a!o Ideo magis que Propter se enim diliguntur. Videtur sermones ad hec compositi sunt. CAPITULUM VII existimat. quamvis multi utique autem neque illa, 10 ■ melius est forte tali questione facta, Hec quidem relinquantur. [4] Quod autem universale, perscrutari et querere qualiter dicitur ; etsi obvia sive species propter amicos viros inducere ideas. Videbitur autem utique forsitan melius esse et oportere et pro salute seu propria 96a 15 veritatis et familiaria destruere, Ambobus enim Ferentes existentibus aliterque et philosophos amicis, sanctum prehonorare existentes. 15 veritatem. autem opinionem hanc, non faciebant ideas in quibus prius seu numerorum et posterius dicebant. Propter quod neque numerum ideam constitue­ bant. 90a2o Bonum autem dicitur et in eo quod quid, et in quali, et in ad aliquid. 20 Quod autem secundum se ipsum et substantia, priora natura eo quod ad aliquid. Propagini enim hoc assimulatur, et accidenti entis. Quare non utique erit communis quedam in hiis, idea. Amplius autem quia bonum equaliter dicitur enti. Et enim in eo 96a25 quod quid dicitur, utputa deus et intellectus. Et in quali, virtutes. Et in Lb rec.O'0 K^P^NP N^P2 i igitur] om. 2 in (Z,b)] xal praem. rec.O10, K^P^N^P2 : om. M'6 7 priora (Trporcpa)! irpórtpov {cf. g6a2l) n quidem] + ovv 14 et pro salute (? eirl obrepta. re)] siri crcurepía ye 21 priora {rrpórcpa Eustr., p. 43, 20)] TTporepov 25 autem] om. Ab CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt LP{*=KuRk) {Cc) 1 id — dicet s.l. CwFhSt2Cc, marg. Kt, in textu post felicitabit Si1 2 enkidiis UtKt : enkichis Na : eukydiis Zp 3 seu {om. Se) speculativa s.l. FhKs, marg. Cw, in textu post contem­ plativa St, pro contemplativa Se 13 sive species s.l. Fh, marg. CwSe, in textu post ideas Lp 15 seu propria s.l. St : id est propria scilicet a se dicta s.l. Ks2 18 seu {om. Se) numerorum s.l. FhSt2, marg. CwLp, in textu post numerum St1, pro numerum Se : seu in textu ante numerum Na : Alia littera numerorum marg. Eo 25 TRANSLATIO LINCOLNIENSIS .’ RECENSIO PURA I47 quanto, mensuratum. Et in ad aliquid, utile. Et in tempore, tempus. Et in loco, dieta. Et altera talia. Manifestum quod non utique erit com­ mune quid universaliter et unum. Non enim utique diceretur in omnibus predicamentis, set in uno solo. 5 Amplius autem quia eorum que secundum unam ideam una est et góaso Sciencia, et bonorum omnium esset utique una quedam sciencia. Nunc autem sunt multe et eorum que sunt sub uno predicamento, utputa temporis. In bello quidem enim, militaris ; in egritudine autem, medi­ cinalis ; et in laboribus autem, exercitativa. 10 Queret autem utique aliquis quid et volunt dicere per se unumquod­ que, si et in per se homine et in homine, una et eadem est vado, que 9&bi hominis. Secundum enim quod homo, nichil different. Si autem SÍC, neque secundum quod bonum. Set quidem neque perpetuum esse, magis bonum erit, si neque magis album quod diuturnius est, eo quod unius 15 diei. Probabilius autem videntur Pithagorici dicere de ipso, ponentes in 96b5 bonorum coordinacione, unum ; quos utique et Speusippus sequi vi­ detur. Set de hiis quidem igitur, alius sit sermo. Hiis autem que dicta sunt, dubitacio quedam subapparet, propseu dictos esse et factos 20 ter non de omni bono sermones dici et fieri. Dici autem secundum unam g6bio speciem que secundum se ipsa persecuta sunt et dilecta. Factiva autem horum vel conservativa aliqualiter, vel contrariorum prohibi­ tiva, propter hec dici, et secundum modum alium. Manifestum igitur quoniam dupliciter dicetur utique bonum, et hec quidem secundum 25 se ipsa, utraque autem propter hec. Dividentes igitur ab utilibus que secundum se ipsa, intueamur si gôbrj vel dicuntur dicitur secundum unam ideam. Lbrec.Ob KbPbMb NbP2 8 enim] om. Lb 9 et] nat rov p^rplov èv rpo^-g pèv carpí*?} (om. Pb) n in2] om. Lb,rec.Ob, NbP2 13 perpetuum esse (? ro ¿1810P eevat)] rui à.€. LbOb KbPbMb NbP2 18 igitur] om. sit (£bObNb)] KbPbMbP2, vec.Ob 20 dici et fieri] dp-qvBat Lb, rec.Ob, NbP2 : ■noiduBai KbPbMb, s.l. P2 : obsc. Ob CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt LP( = KuRk) (Cc) 9 exercitiva Fh1Ks1NaStRk 13 esse + est CwrFhEoOqrSe 14 si] set KsOqStRk 16 pithagorici] pitaKsKtNaOq : picta- Fh 20 seu — factos (esse om. St) s.l. St, marg. CwFhKt, in textu post dici (+ marg. Glosa episcopi est, non littera) Co 24 duppli- Cw FhEoOqSe 27 vel (om. Se) dicuntur s.Z. CwFhSt, marg. Kt, in textu post di­ citur Ku, pro dicitur Se 148 ETHICA NICOMACHEA I.4-5 Secundum se ipsa autem qualia ponet quis utique vel quecumque et solitaria persequuntur, utputa scire et videre et voluptates quedam et honores. Hec enim, etsi proper aliud quid persequimur, tamen secundum se bonorum, ponet utique aliquis. góbzo id est idea Vel neque aliud aliquid prêter ideam. Quare inanis erit species. 5 Si autem et hec sunt eorum que secundum se ipsa, boni racionem in omnibus ipsis, eandem apparere oportebit, quemadmodum in nive et cerusa, eam que albedinis. Honoris autem et prudencie et voluptatis, 9&b25 alie et differentes sunt raciones ita secundum quod bona. Non est igi­ tur bonum commune quid, secundum unam ideam. 10 Set qualiter utique dicuntur ? Non enim assimulantur a casu equi- vocis. Set certe ei quod est ab uno esse, vel ad unum omnia conten­ dere, vel magis secundum analogiam. Sicut enim in corpore visus, in anima intellectus ; et aliud utique in alio. 96I530 Set forte hec quidem relinquendum est nunc. Certificare enim de ipsis, 15 alterius utique erit philosophie magis proprium. Similiter autem et de idea. Si enim et est unum quid communiter predicatum bonum, vel separabile quid ipsum secundum se ipsum, manifestum quod non vel operabile vel possessibiie utique erit Operatum neque possessum homini. Nunc autem tale 9ób35 aliquid queritur. Forte autem alicui videbitur utique melius esse 20 vel possessibilia vel operabilia 97ai cognoscere ipsum, ad possessa et operata bonorum. Velud enim exem­ plum hoc habentes, magis sciemus et que nobis sunt bona, et si sciamus, adipiscemur ipsa. Probabilitatem quidem igitur habet quandam, sermo. Videtur autem 9735 scientiis dissonare. Omnes enim bonum quoddam appetentes, et quo 25 indigent inquirentes, derelinquunt cognicionem ipsius. Quamvis auxi­ lium tale omnes artifices ignorare et neque inquirere, non est bene ratio­ nabile. Inutile autem et quid iuvabitur textor vel faber ad suam artem 97a! o sciens ipsum bonum, vel qualiter magis medicus vel magis miles erit 30 qui ideam ipsam contemplatus est ? Videtur quidem enim neque sanitatem ita intendere medicus, set eam que hominis. Magis autem forte, eam que huius. Secundum £hOL1 A’hFbAV' NbP2 12 certe (apa ye codd.)] ípá ye edd, 17 commu­ niter (ró KOÍP17)] Kal Koiv-tj KbPbMb 18 quid ipsum] avró n KbPbMbP2 CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt LV( = KuRk) (Ce) 5 id est idea (ydea Eo) s.l. FhSt, marg. CwEo 19 vel operabile ... vel possessibiie s.l. St, marg. Eo 21 vel possessibilia ... vel operabilia s.l. St, marg. Eo 25 Omnes] -}- scilicet sciencie s.l. CwFhSt (-J- scilicet sciencie et artes ex Thomae Sent. Oq2) 14g TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA unumquemque enim medicatur. Et de hiis quidem igitur, in tantum dictum sit. CAPITULUM VIII [5] Rursus autem redeamus ad quesitum bonum, quid utique sit. 97315 5 Videtur quidem enim aliud in alia operacione et arte ; aliud enim in medi­ cinali et militari et reliquis similiter. Quid igitur unicuique bonum ? Vel cuius gracia reliqua operata sunt. Hoc autem in medicinali quidem, sanitas. In militari vero, victo­ ria. In editicativa autem, domus. In alio vero, aliud. In omni autem 97320 10 operacione et eleccione, finis. Huius enim gracia reliqua operantur omnes. Quare si quis operatorum omnium est finis, hic utique erit opera­ tum bonum. Si vero plura hec, transcendens utique sermo ad hoc ipsum pervenit. Hoc autem adhuc magis explanare temptandum. Quo- 97325 niam autem plures videntur fines, horum autem eligimus quosdam prop- alterum, utputa divicias, fistulas et omnino organa, manifestum igitur quod non sunt omnes perfecti. Optimus autem perfectus quis videtur. Quapropter si quidem est unum aliquod solum perfectum, hoc 15 ter 97330 utique erit quod queritur. Si vero plura, perfectissimum horum. secundum se ipsum est persequibile 20 eo quod propter alterum, et quod numquam propter aliud eligibile hiis que secundum se ipsa et propter hoc eligibilibus. Et simpliciter utique perfectum, quod secundum se ipsum eligible semper, et num­ quam propter aliud. Tale utique felicitas maxime esse videtur. Hanc Perfectius autem dicimus, quod enim eligimus semper propter se ipsam et numquam propter aliud. 97b! seu delectacionem 25 Honorem vero et voluptatem et intellectum et omnem virtutem eli­ ipsa. Nullo enim adveniente eligeremus utique unumquodque ipsorum. Eligimus autem et felicitatis gracia, per hec suspicantes felices fore. Felicitatem autem nullus eligit horum gracia 97b5 neque omnino propter aliud. gimus quidem et propter EbOb i igitur] om. rum] erepa LbObNbF2 16 igitur] om. nas 23 utique (Æb)] 8’ 8 quidem] om. rec.Ob 21 hiis que {codd.)] -j- 15 alte­ koi Felicia­ CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt LP{ = KuRk) {Cc) 25 seu (sive Oq) delectacio­ nem s.l. CwFhOq, marg. EoKtCcLP : -j- Hoc (4- enim Cc) nomen grecum ^don?? significat communiter voluptatem et delectacionem et leticiam. Voluptas autem proprie sumitur pro delectacione sensuali et carnali. Delectacio autem proprie dicitur iocunditas in operacione secundum racionem facta. Communiter tamen utrumque nomen pro utroque sumitur (Hoc — leticiam, autem1 om. Oq : Episco­ pus praem. Oq, secundum episcopum add. Cc) marg. KsOqStCc 150 ETHICA NICOMACHEA I.5-7 Videtur autem et ex per se sufficientia idem accidere. Perfectum enim bonum per se sufficiens esse videtur. Per se sufficiens autem diti ipsi Soli viventi vitam solitariam, set et parentibus, et filiis, et uxori, et omnino amicis, et civibus, quia natura civile homo. Horum autem assumendus terminus quis. Extendenti enim ad parentes et propinquos et amicos amicorum, in infinitum procedit. Set hoc quidem rursus perscrutandum. 97b 15 Per se sufficiens autem ponimus quod solitarium eligibilem facit vitam et nullo indigentem. Tale autem felicitatem estimamus esse. Amplius autem omnium maxime eligibilem non connumeratam. Connumerata autem manifestum quod eligibilior cum minimo bonorum. Superhabundancia enim bonorum fit quod appositum est. Bonum au97b2o tem maius eligibilius semper. Perfectum utique quid videtur et per se mus non 9/bio 5 10 sufficiens felicitas, operatorum existons finis. CAPITULUM IX [6] Set forte felicitatem quidem 15 quod optimum dicere, confessum quid videtur. Desideratur autem manifestius quid est adhuc dici. Forte utique fiet utique hoc, si sumatur opus hominis. Quemadmo- 97b25 dum enim tibicini et statuifici et omni artifici, et omnino quorum est opus aliquod et actus, in opere videtur bonum esse et bene, ita videbitur 20 homini, si quidem est opus aliquod ipsi. Utrum igitur tectoris et corriarii sunt opera quedam et actus, hominis vero nullum 97bso est, set ociosum naturaliter est ? Vel quemadmodum oculi et manus et pedis et omnino uniuscuiusque particularum videtur aliquod opus, ita et hominis prefer hec omnia ponet aliquis opus aliquod. 25 Quid igitur utique hoc utique sit umquam ? Vivere quidem enim commune esse videtur et plantis. Queritur autem proprium. Separan98ar dum ergo nutritivam et augmentativam vitam. Sequens autem sen­ sitiva quedam utique erit. Videtur vero et hec communis et equo et bovi utique et quidem et omni animali. Relinquitur utique operativa quedam rationem habentis 30 Huius autem hoc quidem ut bene persuasibile racione, hoc vero ut ha- Lb0b NbP2 2 autem] yàp Ob 4 civile] itoXitckos M’’ 8 eli­ gibilem] apKiov Kal praem. LbNbP2 : Kal apKLov add. 12 Bonum (Mb)] àya6a>v 13 videtur] post et per se sufficiens Ob 17 adhuc] om. Ob 21 ip­ si] aiirov 25 aliquis] + av 31 bene persuasibile (? eti.-oíbq] PrrirredRs CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt LP( = KuRk) iCc\ recte ?) 24 particularium FlpKsSt 21 ipsi] ipsius FlPSeLfi (an TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA I5I bens et intelligens. Dupliciter autem et hac dicta, eam que secundum g8a5 Operationem ponendum. Principaliter enim hec videtur dici. Si autem est opus hominis anime Operatio secundum racionem vel non sine racione, idem autem dicimus opus esse huius et huius studiosi, 5 quemadmodum cithariste et studiosi cithariste, et simpliciter utique hoc in omnibus, apposita secundum virtutem habundancia ad gSaio Opus. Cithariste quidem enim citharizare, studiosi autem bene. Si autem sic, hominis autem ponimus opus vitam quandam, hanc autem anime operationem et actum cum racione, studiosi autem viri 10 bene hec et optime, unumquodque autem bene secundum propriam virtu- g8ai5 tem perficitur. Si autem sic, humanum bonum anime operatio fit secun­ dum virtutem. Si autem plures virtutes, secundum perfectissimam et optimam. Amplius autem in vita perfecta. Una enim irundo ver non facit, neque una dies. Ita 15 utique neque beatum et felicem una dies neque paucum tempus. gSaso Circumscribatur quidem igitur bonum ita. [7] Oportet enim forte vel subfigurare figuraliter dicere primum, deinde posterius rescribere. CAPITULUM X ge. ca. Videbitur autem utique omnis esse perducere et particulatim dis20 ponere que bene habent circumscripcione. Et tempus talium inventor vel cooperator bonus esse. Unde et arcium facta sunt additamenta ; omnis g8a>5 enim est apponere quod deficit. Meminisse autem et predictorum oportet, et certitudinem non simi­ liter in omnibus exquirere. Set in singulis secundum subiectam materiam seu methodo 25 et in tantum in quantum proprium est doctrine. Et enim tector et geo­ metra differenter inquirunt rectam. Hic quidem enim in quantum gSajo utilis est ad opus, hic autem quid est vel quale quid. Speculator enim est veri. Secundum eundem utique modum et in aliis est faciendum, ut non 30 extra opera operibus plura fiant. NbP2 4 esse] + "w yevet 2 Principaliter] Kopiurrepa L* : Kvpiarrepov cett. 9 actum] irpoftis L^K^P^N^ 29 utique] CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt Lv{ = KitRk) (Ce) 2 operacionem] racionem Na 17 vel subfigurare (fig- Na) s.l. NaSt, marg. Eo 19 ge. ca. s.l. St, marg. Eo producere CwNa 20 circumscriptionem CwOqSt 25 seu (sive Na) me­ thodo s.l. FhSt, marg. CwLp, in textu post doctrine Na 152 98b 1 ETHICA NICOMACHEA I.7-9 Non expetendum autem neque causam in omnibus similiter, set suffi­ ciens in quibusdam hoc quoniam demonstrari bene, utputa et circa principia. Hoc autem quia, primum et principium. autem hec quidem induccione contemplata sunt, hec vero sensu, hec autem consuetudine quadam, et alia autem aliter. Principiorum 98b5 5 Pertransire autem temptandum singula secundum quod innata sunt, et studendum qualiter terminentur bene. Magnum enim habent auxi­ lium ad sequencia. Videtur igitur plus quam dimidium tocius esse principium, et multa manifesta fieri per ipsum eorum que queruntur. g8bio 10 [8] Scrutandum utique de ipso non solum ex conclusione et ex quibus sermo, set et ex dictis de ipso. Vero quidem enim omnia consonant exis­ tencia, falso autem cito dissonat verum. Divisis utique bonis tripliciter, et hiis quidem exterius dictis, hiis 15 autem circa animam et corpora, circa animam principalissime dici- ab anima, non ab animali g8bis mus et maxime bona. Actus autem et operaciones animales circa animam ponimus. Quare bene utique dicetur secundum hanc opinionem antiquam existentem et confessam a philosophis. Recte autem et no. ca. quoniam actus quidam dicuntur et operaciones finis. Ita enim eorum 20 que circa animam sunt bonorum fit, et non eorum que exterius. g8b2O Consonat autem racioni et bene vivere et bene operari felicem. Fere enim bona vita quedam est et bona operado. [9] Videntur autem et quesita circa felicitatem omnia existere dicto. Hiis quidem enim virtus. Hiis vero prudencia. Aliis autem sapienda 25 g8b25 quedam esse videtur. Hiis autem hec vel horum aliquod cum voluptate vel non sine voluptate. Alii autem et eam que exterius est habundanciam comprehendunt. Horum autem hec quidem multi et veteres dicunt, hec autem pauci et gloriosi viri. Neutros autem horum racionabile unum aliquid vel et plura dirigere. peccare in universis, set 30 £bOb KbPbMb NbP2 6 et] om. Mb 10 igitur] yàp KbPb tocius esse] inv. Ob : etvac om. £b 11 per ipsum] ante fieri Lb 12 utique (FbMb)] 3¿ (9bAb : &T] nal LbNbP2 15 utique] 8è ObMb 16 corpora (£bA'b)] crœp,a 23 est (£b)] etp-ryrai 27 et] om. Ob 31 unum (ev £b, corr.Kb, Fb)J èni 0bMb NbP2 : ev pr.m. Ab vel et (£b)] Kal OhMbNbP2 : obsc. KhPb CwFhEoVt KsKtNaOqSeSt U>( = KuRk) (Cc) ma, non ab animali s.l. St, marg. CwFhlPCc vus casus s.l. Na 31 et om. Kt 2 et om. Kt 17 ab ani20 no. ca. s.l. St : nominati- TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 153 vel consona Dicentibus quidem igitur omnem vel virtutem quandam, concors 98b3o est racio. Huius enim est secundum ipsam operacio. Differt autem forte non parum in possessione vel usu optimum existimare, et in habitu vel operacione. 5 Habitum quidem enim contingit nullum bonum perficere existentem, 99a! utputa dormienti et aliter qualiter ocioso. Operacionem autem non possibile est. Operabitur enim ex necessitate, et bene operabitur. Quem­ admodum autem in Olimpiadibus non optimi et fortissimi coronantur, set agonizantes, horum enim quidam vincunt, ita et eorum que in vita QQas io bonorum et optimorum operantes recte illustres fiunt. CAPITULUM XI Est autem et vita ipsorum secundum se ipsam delectabilis. Delectari quidem enim animalium est, unicuique autem est delectabile, ad quod dicitur amicus talium. Utputa equus quidem, amanti equum. Specta­ 15 culum autem, amanti spectaculum. Eodem autem modo et iusta, ggaio amanti iustum. Et omnino que secundum virtutem, amanti virtutem. vel pugnant vel propter Multis quidem igitur delectabilia adversantur ad invicem, quia non non natura talia esse natura talia sunt. Amantibus autem bonum sunt delectabilia que natura delectabilia. Talia autem secundum virtutem operaciones. Quare 20 et hiis sunt delectabiles et secundum se ipsas. 99^15 Nichil autem indiget voluptate vita eorum quasi adiuncto aliquo, set habet voluptatem in se ipsa. Cum dictis enim nullus est bonus, qui non gaudet bonis operacionibus. Neque enim iustum aliquis diceret non gaudentem iusta operacione, 25 neque liberalem, non gaudentem liberalibus operacionibus. Similiter 99a2o autem et in aliis. Si autem sic, secundum se ipsas utique erunt secundum virtutem operaciones delectabiles. Quin immo et pulcre et bone, et maxime horum LbOb XbPbMb NbP2 i vel] virtutem praem. 6 et] t? Mb : r¡ nal cett. 8 autem] S17 Mb 10 recte] ko.Xùj$ Ob 17 ad invicem (Lb)] om. 19 ta­ lia (? Toiavra Sylburg)] Toiavrai 21 autem (£b) ] ObKbPbNb : S77 MbP2 24 aliquis (Lb)] oùSeiç âv 0bMbNbP2 : ovfkis av Pb : ovO’ ets av Kb 28 pulcre ... bone (LbOb)] inv. CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt Lv( = KuRk} (Cc) 1 vel consona marg. Eo 8 olimpidiabus Eo1 : olimpidiadibus SeSt1 17 vel pugnant s.l.CwFhEoNaOqSt 17-18 vel propter non natura talia (naturalia CwFh} esse s.l. FhOqSt, marg. Cw Eo : vel quia non naturalia sunt s.l. Na 20 hiis] in praem. Se sunt om. UtKsSe 28 pulchre KsSeSt 154 ETHICA NICOMACHEA I.g-ii unumquodque, si bene iudicat de hiis studiosus. Iudicat autem ut dixi­ mus. Optimum ergo et pulcherrimum et delectabilissimum, felicitas. 99az5 Et non divisa sunt hec secundum deliacam superscripcionem. Opti­ mum iustissimum. Desideratissimum autem sanum esse. Delectabilis­ simum vero quo quis optat frui. Omnia enim existunt hec, optimis 5 operacionibus. Has autem vel unam harum optimam, dicimus esse ggaso felicitatem. CAPITULUM XII Videtur tamen et eorum que exterius sunt bonorum indigens, quem­ admodum diximus. Inpossibile enim vel non facile bona operari, 10 inpotentem tribuere existentem. ggbi Multa quidem enim operata sunt quemadmodum per organa, per ami­ cos et divicias et civilem potenciam. Quibusdam autem denudati coinquinant beatitudinem, utputa nobi­ litate, bona prole, pulcritudine. Non omnino enim felix, qui specie tur- 15 pissimus, vel ignobilis, vel solitarius et sine prole. Amplius autem forte 99b5 minus, si cui pessimi filii sunt vel amici, vel boni existentes, mortui sunt. CAPITULUM XIII Quemadmodum igitur diximus, videtur indigere et tali prosperitate. 20 Unde in idem ordinant quidam bonam fortunam felicitati, quidam vero virtutem. [10] Unde et queritur utrum est discibile vel assuescibile vel aliter ggbio qualiter exercitabile, vel secundum quandam divinam particulam, vel et propter fortunam advenit. Si quidem igitur et aliud aliquod deorum 25 est donum hominibus, racionabile et felicitatem, dei datum esse ; et maxime humanorum, quanto optimum. Set hoc quidem forte alterius utique erit perscrutacionis magis proprium. Videtur autem, etsi non 99bi5 a deo missum est, set propter virtutem et quandam disciplinam vel exercitacionem advenit, divinissimorum esse. Virtutis enim premium 30 et finis, optimum videtur et divinum quid et beatum. LbOb K^P^M^ NbP2 7TTOI/)] -TOÍ 4 autem] om. Afb 29 a deo missum (? deoirep,- CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt Lp( = KuRk) (Cc) 30 premium] primum Fti^KiNa 21 ordinavit Eo1Se- TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA Erit autem utique et ISS multum commune. Possibile enim existere omnisive curam bus non orbatis ad virtutem per quandam disciplinam et studium. ggbao Si autem est ita melius quam propter fortunam beari, racionabile habere SÍC, si quidem que secundum naturam ut possibile 5 sic nata sunt. Similiter autem et optime habere, omnem cau­ que secundum artem et sam et maxime secundum optimam. Maximum autem et optimum con­ utique erit. Manifestum autem est 99b25 ex racione quod queritur. Dictum est enim anime operacio secun­ dum virtutem qualis quedam. Reliquorum autem bonorum hec quidem existere necessarium, hec autem cooperativa et utilia nata sunt organice. cedere fortune, valde perniciosum et 10 CAPITULUM XIV Confessa autem hec utique erunt et hiis que in principio. Politice autem finem, optimum posuimus. Hec autem plurimum studium facit ggbgo sive operativos 15 huius, quales quosdam et bonos cives facere et operatores bonorum. Decenter igitur neque bovem neque equum neque aliud animalium aliquod, felix esse dicimus. Nullum enim ipsorum possibile est com­ municare, tali operacione. Propter hanc autem causam, neque puer ooat seu operativos Dicti autem, quemadmodum diximus et felix est. Nondum enim operator talium propter etatem. propter spem beatificantur. Indiget enim 20 virtute perfecta et vita perfecta. Multe enim transmutaciones fiunt vite et omnimode fortune, secun- ooa5 et contingit maxime habundantem, magnis calamitatibus incidere in senectute, quemadmodum in heroicis de Priamo narratur. Talibus autem usum fortunis et finientem miserabiliter, nullus felidum vitam ; 25 citat. [11] Utrum igitur nullum alium hominum beatificandum usque- ooaio quo utique vivit, secundum Solonem autem debitum est finem inspi­ ergo et est felix tunc, cum cere ? Si autem utique et ponendum ita, utique morietur. Vel hoc omnino inconveniens, operacionem quandam felicitatem. aliterque et dicentibus nobis N^P* 7 autem est] 8e n Kb : 8’ av ¿¿q Lb 13 autem1] yàp 21 vite] om. 2.7 ergo et (àpa ye Kai L^K^P^, ÿr.m.P2)] apá ye ko.1 (Kal om. (9b) ObAfbNb, corr. P2 CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt Lv( = KuRk) (Ce) 2 sive curam s.l. FhNaStCc, marg. CwEoKtL? 6 optimum + ut felicitatem Lp 13 autem1] enim NaSt^Tc 14 sive operativos s.l. St 18 seu operativas s.l. St, marg. Eo 156 ooai5 ETHICA NICOMACHEA I.ii Si autem non dicimus non mortuum felicem, neque Solon hoc vult, set quoniam tunc utique quis firmiter beatificabit hominem, ut iam extra mala existentem et infortunia, habet quidem et hoc questionem quan­ dam. Videtur enim esse mortuo et malum et bonum, si quidem et vi- ooaao venti, non sencienti autem, puta honores et inhonorationes, et filio- 5 rum et omnino pronepotum prosperitates et infortunia. Questionem autem et hec tribuunt. Ei enim qui beate vixit usque mortuus est secundum racionem, contingit multas transmutaciones accidere circa filios, et hos quidem ipsorum bonos esse ooa25 et potiri vita que est secundum dignitatem, hos autem e contrario. 10 Manifestum autem quoniam et discessionibus ad patres omniphariam habere ipsos, contingit. Inconveniens autem fiet utique si simul trans­ mutet et mortuus et fiat aliquando quidem felix, rursus autem miser. Inconveniens autem et nichil neque in quodam tempore supervenire ooaao que sunt filiorum patribus. 15 Set revertendum ad prius quesitum. Forsitan enim utique inspicietur et quod nunc quesitum est ex illo. Si enim utique finem videre oportet et tunc beatificare unumquemque non ut existentem beatum, set quoniam 00335 prius erat, qualiter non inconveniens, si quando est felix, non vere diceoobi tur de eo existere, propter non velle viventes felicitare propter trans- 20 mutaciones et propter permanens quid, felicitatem existimare, et ad senectutem et nequaquam facile transmutabile, fortunas autem multociens recirculari circa eosdem ? oobs Manifestum enim quod si sequimur fortunas, eundem felicem et rursus miserum dicemus multociens, chamaleonta quendam felicem enunciantes et debiliter firmatum. Vel fortunas quidem sequi nequa­ 25 quam rectum. Non enim in hiis bene vel male, set indiget hiis humana vita, quemadmodum diximus. oobio tutem operaciones, Domine autem sunt que secundum contrarie autem, contrarii. vir- felicitatis ; Testatur autem sermoni et quod nunc quesitum est. Circa nichil enim 30 sic existit humanorum operum constancia, Z.bOb KbPbMb NbP2 i non2] *om. (Tfbpt)] 4- Tt malum] + tí Pb.W‘2 ut circa operaciones que 2 iam extra] inv. 4 esse 12 autem] 84 17 enim] om. CwFhEo Ut KsKtNaOqSeSt LU-.KuRkj (Cc) 1 Si — felicem (non2 dei. Fh20q2)) + Alius liber habet (In alio libro habetur sic CwFhLv) si autem non di­ cimus mortuum felicem. Et idem sunt ambo (s.a. om. CwFh) in sensu, quia gemi­ na negacio non est nisi confirmatio abnegacionis (negationis EoNa : Et idem — abnegacionis om. Lb) marg. CwFhEoKsNaStlP n et om. Kt 12 trans­ mutetur Fh2Ks20q2Se2 : transmutaret Rh 13 fiet NaSe rursus] aliquan­ do NaSe1 25 chameleontam Oq1 : chamaleontam Oq2 : chamaleunta Ks : camaleonta Kt TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 157 sive scienciis sunt secundum virtutem. Permanenciores enim et disciplinis hee viden­ tur esse. Earundem autem honorabilissime permanenciores propter oobi5 seu continuissime maxime et maxime continue vivere in ipsis beatos. Hoc enim videtur seu eius quod est non fieri circa ipsas oblivionem causa ut non fiat circa ipsas oblivio. 5 Existet utique quod quesitum est felici, et erit per vitam talis. Semper enim vel maxime omnium, operabitur et speculabitur que secundum virtutem, et fortunas feret optime et ubique omnino oobzo prudenter qui ut vere bonus et tetragonus sine vituperio. Multis autem factis secundum fortunam et differentibus magni10 tudine et parvitate, parva quidem prosperitatum, similiter autem et oppositorum, manifestum quod non faciunt inclinacionem vite. Magna autem et multa facta quidem bene, beaciorem vitam facient. Et enim oobas hec condecorare nata sunt et usus eorum bonus et studiosus fit. E con­ verso autem accidencia, tribulant et conturbant beatum. Tristicias 15 enim inferunt et impediunt multis operacionibus. Verumptamen et in hiis refulget bonum, quia utique fert quis faciliter multa et magna 00630 infortunia, non propter doloris insensibilitatem, set virilis existens et magnanimus. Si autem sunt operaciones domine vite, quemadmodum diximus, 20 nullus utique beatorum fiet miser. Neque enim aliquando operabitur 00635 odibilia et mala. Ut enim vere bonum et sapientem, omnes existimamus oiai fortunas decenter ferre et ex existentibus semper optima operari. Quem­ admodum et ducem bonum presente exercitu uti maxime bellicose, et coriorum incisorem ex datis coriis optimum calciamentum facere. 25 Eodem autem modo et alios artifices omnes. oiaj Si autem ita, miser quidem nequaquam fiet utique felix, neque beatus utique Priamicis fortunis incidet. Neque utique varius et facile transmu- tabilis. Neque enim ex felicitate movebitur facile, neque a contingenti­ bus infortuniis, set a magnis et multis ; et ex talibus, non utique fiet oiaio 30 rursus felix in pauco tempore, set si quidem in multo quodam et per­ fecto, magnorum et bonorum in ipso factus habundans. Quid igitur LbOb KbPbMb NbPz 2 Earundem (? ruiv ... avT¿3v)] rovrcov ... avrûv permanenciores] ^ovi/zíórarat ObNbPz : om. Pb 4 causa (LbOb)] atria) ip­ sas (Mb)] avrà 9 autem] Brj LbOb 16 quia utique (cttciÔ’ av KbNb)] enei8av 26 neque] ov CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt L?( = KuRk) (Cc) 1 sive scienciis s.l. NaSt, marg. FhEoLP, in textu post disciplinis KtOqSe 3 seu (sive CwFh) continuis­ sime s.l. St, marg. CwFhEo 4 seu — oblivionem (est om. Na) s.l. St, s.l. et marg. Na, marg. CwFhEoCc 22 Quemadmodum + ex datis s.l. Cw, in textu Fh 158 ETHICA NICOMACHEA I.n-13 prohibet dicere felicem secundum virtutem perfectam operantem, et oiai5 exterioribus bonis sufficienter ditatum, non contingenti tempore, set perfecta vita ? Vel apponendum et victurum sic et finiturum secundum racionem, quia futurum inmanifestum nobis, felicitatem autem finem et perfectum ponimus omnino omnimode. Si autem ita, beatos dicemus 5 oiaao vivencium quibus existant et existent que dicta sunt, beatos autem ut homines. Et quidem igitur de hiis in tantum determinatum sit. CAPITULUM XV Pronepotum autem fortunas et amicorum omnium nequaquam qui­ dem conferre, valde inamicabile videtur et opinionibus contrarium. 10 01325 Multis autem et omnimodas habentibus differentias accidentibus, et hiis quidem magis redundantibus, hiis autem minus, secundum unumquod­ que quidem dividere longum et infinitum videtur. Universaliter autem figuraliter dictum et tipo forsitan utique sufficienter habebit. Si utique, quemad­ modum et circa ipsum fortunarum, hee quidem habent aliquod pondus 15 seu inclinacionem 01330 et auxilium ad vitam, hee autem leviores videntur, ita et que circa amicos similiter omnes. Differre autem passionum unamquamque circa viventes vel mortuos contingit multo magis quam iniusta et mala preexistere in tragediis vel fieri. Sillogizandum utique et ita diffe- 01335 renciam. Magis autem fortassis inquirendum circa eos qui defecerunt 20 orbi si aliquo bono communicant vel oppositis. Videtur enim ex hiis si et redundat ad ipsos quodcumque sive bonum sive contrarium, fragile quoddam et parvum, vel simpliciter vel illis, esse. Si autem, non tantum et tale ut faciat felices eOS qui non sunt, neque hiis qui sunt auferat beatitudiseu oib5 nem. Conferre quidem igitur aliquid videntur hiis qui defecerunt bone 25 prosperitates operaciones amicorum, similiter autem et *** tam magna ut neque felices non felices faciant, neque aliud talium aliquod. K^P^A-P N^P2 6 ut (a>$- O1, corr. P\ Asp., p. 30, 34)] om. 7 igi­ 9 quidem] om. L*Ob 15 fortunarum (? evTvxrjfiaraiv)} ¿Tv^qp.á.TüJv 16 leviores (? eXa^porepa)] eXa^porepots 17-18 Differre ... contin­ git (? 3ta^>épeiv ... av/i/îatm)] 8ta<^épei ... au/xjSaii/eiv 19 ita] ravr-qv KbPbM*> 21 enim] ovv 24 ut] + 26 amicorum om. similiter autem et (om. K^N^P3)] -f- al Zvairpa^lat (om. K^N^P2) TOtavra kcll tur] om. CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt LP(=*KuRk) (Cc) 14 figuraliter (praem. id est CwKs2) s.l. FhKs2, marg. Cw 16 seu inclinacionem s.l. Na, marg. Eo 25-26 seu prosperitates s.l. FhNaSt, marg. CwEoKtLv non felices om. Ftf-Na TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA I59 CAPITULUM XVI [12] Determinatis autem hiis, scrutemur de felicitate utrum laudabilium orbio seu potenciarum est, vel magis honorabilium. Manifestum enim quoniam virtutum non est. Videtur autem omne laudabile, in quale quid esse ; et ad aliquid qualiter 5 habere, laudari. lustum enim et virilem et universaliter bonum et vir­ tutem, laudamus propter opera et actus. Et fortem et cursorem et aliorum oibi5 unumquemque in qualem quendam natum esse, et habere aliqua­ liter ad bonum et studiosum. Manifestum autem hoc et ex hiis que circa deos sunt, laudibus. Derisibiles enim videntur ad nos relati. Hoc 10 autem contingit, quia fiunt laudes per relacionen!, ut diximus. Si autem oib2o est laus talium, manifestum quoniam optimorum non est laus, set maius aliquid et melius, quemadmodum et videtur. Deos enim beatificamus et felicitamus, et virorum divinissimos beatificamus. Similiter autem et oibi.5 bonorum. Nullus enim felicitatem laudat quemadmodum iustum, set ut 15 divinius aliquid et melius beatificat. Videtur autem et Eudoxus bene attribuisse de primiciis voluptati. In non laudari enim bonorum existentem, nunciare existimat, quoniam melius est laudabilibus. Talem autem esse deum et perse bonum. Ad oibjo seu Operativi enim similiter et corporalium et ani­ forte magis proprium certificare, hiis qui circa hec enim et alia referri. Laus quidem enim, virtutis. Operatores 20 bonorum, ab hac. Laudes autem, operum malium. Set hec quidem laudes insudaverunt. Nobis autem manifestum ex hiis que dicta sunt, oibjs quoniam est felicitas honorabilium et perfectorum. o2ai Videtur autem ita habere, et propter esse principium. Huius enim 25 gracia, reliqua omnia omnes Operamur. Principium autem et causam bonorum, honorabile quid et divinum ponimus. CAPITULUM XVII [13] Si autem est felicitas anime Operado quedam secundum virtu- O2a5 tem perfectam, de virtute scrutandum. Forte enim utique ita melius, et 30 de felicitate contemplabimur. timat] K^P^M^ N^P2 8 bonum (Mb)] -|- n 29 utique ita] inv. 16 In (rv larpcáv 8’ LbObVb vel Kai T&v 8’ carpaw -Pb)] tójv 8è larpaiv Xb : Kai tójv tarpaiv JkfbP2 17 Contem­ plandum (Pb)] Otaip-qi-éov 8« (817 7ibVbP2) Kat 7OJ -TToXtTlKtp 7T€pl pYdCtn. 19 autem] + ko.1 K^P* 22 sunt] om. Ob CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt LP( = KuRk) (Co) 1 id est politicus s.l. CwFh NaSt, marg. EoLp 5 seu intencio s.l. CwNaSt, marg. Lp, in textu ante perscru­ tacio Kt, post Fh 25 Genitivi — generis s.l. St, marg. Cc : Genitivi casus sin­ gularis numeri in textu ante Irracionalis Na1, exp. et in marg. scr. Na2 27 seu potenciam s.l. NaSt, marg. CwFhEoUtKtlP 25 TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA l6l et in embrionibus, eandem utique hanc, et in perfectis. Racionabilius enim, quam aliam aliquam. Hec quidem igitur communis quedam virtus et non humana apparet. seu potencia Videtur enim in sompnis operari maxime particula hec et virtus hec. 5 Bonus autem et malus, nequaquam manifesti secundum sompnum. O2b5 Unde dicunt nichil differre secundum dimidium vite, felices a miseris. Contingit autem hoc, decenter. Quies enim est sompnus anime secundum quod dicitur studiosa et prava. Verumptamen si quo paulatim pertranseunt quidam motuum, et ita meliora fiunt fantasmata studioso- ozbio to rum quam quorumlibet. Set de hiis quidem igitur, sufficienter. Et nutritivum relinquendum, quoniam humane virtutis expers innatum est. Videtur utique et alia no. ca. adiectivum huius nominis natura seu quo quedam natura anime irracionalis esse, participans quidem aliquali­ ter, racione. Incontinentis enim et continentis, racionera habens oabis 15 laudamus. Recte enim et ad optima, deprecatur ratio. Videtur in ipsis et seu repugnat seu contratendit aliud quid prefer racionem innatum, quod adversatur et obviat racioni. Firmiter enim quemadmodum dissolute corporis particule in dex­ teram preeligencium movere, e contrario in sinistram prave feruntur, et in anima sic ; ad contraria enim, motus incontinencium. Set in corpo- O2b2o 20 ribus quidem videmus quod perverse motum est ; in anima vero, non videmus. Fortassis autem nichil minus et in anima, existimandum esse aliquid prefer racionem, contrarians huic et obvians. Qualiter autem alterum, nichil differt. Racione autem et hoc videtur participare, quem- O2b25 25 admodum diximus. Obedit igitur racioni, quod continentis. seu temperati Amplius autem forsitan subieccius est, quod sobrii et fortis. Omnia enim consonant racioni. Videtur utique et irracionale, duplex. Plantativum quidem enim, nequaquam communicat racione. Concupiscibile KbPbMb NbP2 i utique] 3è hanc] om. Pb 7-8 secundum quod (t) edd.)] fj codd. 11 igitur] om. 12 utique] 3è Z,bObA’b : om. Pb 14 Incontinentis ... continentis] inv. Lb0b continentis] -|- rov Aoyov kcli 15 ratio] om. Videtur] + 8' 18 prave feruntur] Trpo^eperat Kb : PbMb CwFhEoVt KsKtNaOqSeSt LP( = KuRk) (Cc) 4 seu potencia s.l. NaSt, marg. CwFhEoVtKtL^ 13 no. ca. — natura marg. CwFhEoKsKtNaStL^Cc seu quo scr. : seu pro quo s.l. St : id est quo s.l. Na 16 seu repugnat s.l. NaStCc seu (vel Na) contratendit s.l. NaSt, marg. Cc 26 seu tem­ perati s.l. FhNaSt, marg. CwKtLv i62 ETHICA NICOMACHEA I.13-II.I O2b3o Vero et universaliter appetibile participat aliqualiter secundum quod exaudibile est ei et obedibile. Ita utique et patris et amicorum dicimus habere racionem, et non quemadmodum mathematicorum. Quoniam autem suadetur aliqualiter a racione irracionabile, nunciat 5 et suasio, et omnis increpacio, et deprecacio. ojal Si autem oportet et hoc dicere racionem habere, duplex erit et racio­ nem habens. Hoc quidem principaliter et in se ipso, hoc autem quemseu auditivum admodum a patre audibile aliquid. CAPITULUM XIX seu Dividitur Determinatur autem virtus, secundum differendam hanc. Dicimus enim O3a5 harum has quidem intellectuales, has autem morales. Sapiendam quidem et intellectum et prudencian!, intellectuales ; liberalitatem autem et seu temperandam sobrietatem, morales. Dicentes enim de moribus, non dicimus quoniam seu temperatus sapiens vel intelligens, set quoniam mitis vel sobrius. Laudamus 15 o3aio autem et sapientem, secundum habitum. Habituum autem laudabiles, virtutes dicimus. LW K*P*M*> NbP2 7 erit («arcu K*P*N*P2)] apa LbO» : earai apa M* n autem (Mb)] + Kal 13 intellectum et prudentiam] inv. L'-QC kt¿4bio moralis virtus. Propter voluptatem quidem enim, mala Operamur; propter tristiciam autem, a bonis recedimus. Propter quod oportet duci quali­ ter confestim ex iuvenibus, ut Plato ait. Quare et gaudere et trista­ ri in quibus oportet. Recta enim disciplina hec est. Adhuc autem si virtutes sunt circa actus et passiones, omni autem 15 04615 passioni et omni actui sequitur delectacio et tristicia, et propter hoc utique erit virtus circa delectaciones et tristicias. Demonstrant autem et pene facte per hec. Medicine enim quedam sunt. Medicine autem per contraria, innate sunt fieri. Adhuc et sicut prius diximus, omnis anime seu qualibus 04620 habitus, a quibus innatus est fieri deterior et melior, ad hec et circa hec 20 naturam habet. Propter voluptates autem et tristicias pravi fiunt in persequendo has et fugiendo, vel quas non oportet, vel quando non opor­ tet, vel ut non oportet, vel qualitercumque aliter a racione deter­ minatur. Ideoque determinant virtutes, inpassibilitates quasdam et 04625 quietes. Non bene autem, quoniam simpliciter dicunt, set non ut oportet, 25 et quando oportet, et quecumque alia apponuntur. Supponitur ergo virtus esse talis, circa voluptates et tristicias, optimorum operativa ; malicia autem, contrarium. Fiet autem utique nobis et ex hiis manifes- N^P2 K^P^M^ Lb0b P2, XbPb)] inv. cett. i autem] + 15 actus ... passiones (Nb, s.l. 19 et sicut] inv. 23 vel ut non oportet] om. Ob determinatur] Stopperai rà roiavra 26 et quando oportet] Kal cos- ou 8eî Kal ore CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt L?{ = KuRk) {Ce) 10 seu delectaciones s.I. Oq St,marg.CwEo 15-16 omni — sequitur] -|- Verbum significans consecucionem unius ad alterum in greca lingua exigit semper dativum casum. Quod nos transferentes in latina lingua plerumque secuti sumus marg. EoNaSt 20 seu qualibus s.l. NaOqSt, marg. CwFhEoKtL? 23 determinatur + talia Oq1 {exp. et cancell. Oq2) TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA tum adhuc de eisdem. Tribus enim existentibus que 167 circa elecciones, 04530 et tribus que in fugas, bono, conferente, delectabili, et tribus contrariis, malo, nocivo, tristi, circa hec quidem omnia, bonus directivus est, malus seu peccativus autem peccans. Maxime autem circa delectacionem. Communis et enim 5 hec animalibus, et omnibus qui sub eleccionem assequitur. Et enim bonum et conferens, delectabile videtur. Adhuc autem ex puero, omni- 05a! Propter quod difficile conterere hanc passionem concorporatam vite. Regulamus autem et operaciones, hii quidem magis, hii autem minus, delectacione et tristicia. Propter hoc igitur O5a5 necessarium esse circa hec omne negocium. Non enim parum in ope­ raciones bene vel male gaudere et tristari. Adhuc autem difficilius voluptati pugnare quam ire, quemadmo­ dum ait. Eraclitus. Circa difficilius autem semper et ars fit et virtus. Et enim bene, melius in hoc. Quare et propter hoc circa delectaciones et o5aio tristicias, Omne negocium et virtuti et politice. Qui quidem enim bene hiis utitur, bonus erit. Qui autem male, malus. Quoniam quidem igitur bus nobis connutritur. 10 15 est virtus circa delectaciones et tristicias, et quoniam ex quibus fit, ab hiis et augetur et corrumpitur, non similiter factis, et quoniam ex quibus fit, circa hec et operatur, dictum sit. 20 O5ai5 CAPITULUM IV seu Dubitabit utique aliquis qualiter dicimus quoniam oportet operantes, iustos fieri, temperata autem, temperatos. operantur iusta et temperata, iam sunt iusti et temperati, ojaro [3] Queret autem quidem iusta Si enim acii<. ca. plu. nu. gramática et musica, gramatici et musici. Vel neque in artibus ita habet. Contingit enim gramaticum quid facere et a casu et alio supposito. Tunc igitur gramaticus, si gramaticum quid faciat, et gramatice. Hoc autem est secundum eam que in ipso est gramaticam. Adhuc neque simile est in artibus et in virtutibus. Que enim ab artibus fiunt, bene habent in cis. Sufficit igitur hec qualiter quemadmodum si 25 30 habencia fieri. ArbP2 A’bPb7Ub AbOb 1 circaj çl$ 3 nocivo (ftXafiepov A'bPb)j dcrv/z^o4 peccans] + ¿an O1’ ct (re)] om. 11 et] 77 LX) : r¡ Kai A7bjWb 19 fit] ¿yévero 26 igitur| + earai 26-27 gramaticum quid] Kai ypap.p.atlkÓv ti KbP*> : n «ai yp. LPOXi 28 Que] + /tev pov CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt Lv( = IxuRk) (Cc) 4 seu (sive CîvFhJxtLv) pec­ cativus s.l. FhNaSt, marg. CwEoLv, in textu post peccans A7 10 esse] est Na SeRk 21 seu dubitabit s.l. CwFhSt, marg. Ut 24 acus. ca. plu. nu. (acusativus Cw : ca. om. Eo : acus. ca. om. Ut) s.l. CwNa, marg. FhEoUtKs 05^125 i68 ETHICA NICOMACHEA II. 3-5 Que autem secundum virtutes fiunt, neque si hec qualiter habeant, 05330 iuste vel temperate operata sunt, set et si operans qualiter habens operetur. Primum quidem si sciens, deinde si eligens, et eligens propter hec, tercium autem et si firme et inmobiliter habeat et operetur. Hec 05b! autem ad alias quidem artes habere non connumerantur, prêter ipsum 5 scire. Ad virtutes autem, scire quidem parum aut nichil potest, alia autem non parum, set omne possunt. Que ex multociens operari iusta et O5b5 temperata adveniunt. Res quidem igitur iuste et temperate dicuntur, quando sunt tales quales utique iustus vel temperatus operabitur, lustus autem et temperatus est non qui hec operatur, set et qui sic ope- 10 ratur ut iusti et temperati operantur. Bene igitur dicitur quoniam ex osbio iusta operari, iustus fit, et ex temperata, temperatus. Ex non operari autem hec, nullus utique neque curabit fieri bonus. Set multi hec qui­ dem non operantur ; ad racionem autem confugientes, existimant phi­ losophari, et sic fore studiosi, simile aliquid facientes laborantibus 15 O5bi5 qui medicos audiunt quidem studiose, faciunt autem nichil eorum que precepta sunt. Quemadmodum igitur neque illi bene habebunt corpus ita curati, neque isti animam ita philosophantes. CAPITULUM V fqj Post hec autem quid est virtus scrutandum. Quia igitur que in 20 O5b2o anima fiunt tria sunt, passiones, potencie, habitus, horum aliquod utique erit virtus. Dico autem passiones quidem, concupiscendam, iram, timo­ rem, audaciam, invidiam, gaudium, amiciciam, odium, desiderium, seu totaliter zelum, misericordiam, universaliter quibus sequitur delectacio vel tristi- cia. Potencias autem, secundum quas passibiles horum dicimur. Puta 25 <>5b25 secundum quas potentes irasci vel tristari vel misereri. Habitus autem secundum quos ad passiones habemus bene vel male. Puta ad irasci, si quidem vehementer vel remisse, male habemus, si autem medie, bene. Similiter autem et ad alia. Passiones quidem igitur non sunt neque virtuN})P2 7PZ : cett. g vel] Kal Mb 13 curabit (peX-qaete MbAbOb)] /zeAAi/crece 21 aliquod uti­ que (rt av NbMbLbOhy\ ri. av P2 : àv ti KbPb 23 amiciciam odium] inv. LbOb CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt Lv( = KuRk) (Cc) 23 gaudium 4- brivaldiam SflTc (varia lectio pro audaciam non loco inserta ; vide W. von Wartburg, 1'ranzdsisches Etymologisches Worterbuch, t. I, p. 542, s.v. Brivos) 24 seu totaliter s.l. Oq, marg. CwFhLP 25 dicimur UtNaOqSeSt : dicuntur Ks : dicimus cett. 169 TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA tes neque malicie, quoniam neque dicimur secundum passiones, studiosi 051230 vel pravi, secundum virtutes autem ve] malicias dicimur. Et quoniam secundum passiones quidem neque laudamur neque vituperamur. Non enim laudatur qui timet neque qui irascitur, neque vituperatur qui sim- 5 pliciter irascitur, set qui qualiter. Secundum virtutes autem vel mali- oóai cias, laudamur vel vituperamur. Adhuc irascimur quidem et timemus seu sine eleccione non sponte ; virtutes autem, elecciones quedam, vel non sine eleccione. Ad hec autem secundum passiones quidem, moveri dicimur ; sccundum virtutes autem et malicias, non moveri, set disponi qualiter. Prop- oftaj seu in 10 ter hec autem neque potencie sunt. Neque enim boni dicimur propter posse posse pati simpliciter, neque mali ; neque laudamur neque vituperamur. Et adhuc potentes sumus natura ; boni autem vel mali, non natura. Diximus autem efficimur oóaio de hoc prius. Si igitur neque passiones sunt vir­ tutes neque potencie, relinquitur habitus eas esse. Quid quidem igitur 15 est genere virtus, dictum est. ^5] Oportet autem non solum sic dicere quoniam habitus, set et qualis quidam. Dicendum igitur quoniam omnis o6ai5 virtus, cuius utique fuerit Puta oculi virtus, et id bene habens perficit, et opus studiosum facit, et opus Similiter et equi virtus et equum studiosum facit, et bonum ad currendum et ferendum ascensorem et expectandum bellatores. Si utique hoc in omnibus ita habet, et hominis eius bene reddit. virtus, et oculum eius. Oculi enim virtute, bene videmus. 20 obiuo virtus, erit utique habitus, ex quo bonus homo fit, et a quo bene suum Qualiter autem hoc erit, iam quidem diximus. Adhuc autem hic erit manifestum, si speculati fuerimus qualis quedam est, natura ipsius. opus reddit. et 25 o6a25 seu discreto In omni utique continuo et divisibili est accipere hoc quidem plus, vel secundum ipsam rem, vel ad nos. Equale autem, medium quid est superhabundancie et defectus. Dico utique rei quidem medium, quod equaliter distat ab utroque ex- oûajo 30 tremorum, quod est idem et unum omnibus. Ad nos autem, quod neque habundat neque deficit ; hoc autem non unum neque idem omnibus. hoc autem minus, hoc vero equale, et hec N^P1 hno» 1 neque2 (7V»P27Wi>)] oi tentes] 4- /zey 28 ad] kcl0’ 29 utique] 8e 30 idem et unum] inv. 5 vel] Kal 12 poutroque] ¿Karépcuv CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt LP(--=KuRk) (Cc) 5 vel] et NaSc 7 seu (vel Na : om. Kt) sine eleccione s.l. FhNa, marg. CwKtLv 10-11 seu (sive Na) in posse s.l. NaSt, marg. CwFhKtL? 26 seu (vel Na) discreto s.l. NaSt, marg. CwFhUtlP, in textu ante et divisibili Kt 28 quid] quidem Cw*Ks*Oq 170 ETHICA NICOMACHEA II. 5-6 Puta si accipiunt secundum exceduntur. Hoc autem modium est secundum arismeticam proporcionen!. Quod autem ad nos, non ita sumeno6br dum. Non enim si alicui decem mnas comedere multum, duas autem paucum, magister sex mnas precipiet. Est enim forsitan et hoc multum, sumenti, vel paucum. Miloni quidem enim, paucum ; domi­ natori autem gignasiorum, multum. Similiter in cursu et palestra. Ita oót>5 utique omnis sciens, superhabundanciam et defectum fugit, medium decem multa, duo autem pauca, sex media rem, equaliter enim excedunt et 5 seu eligit autem, querit et hoc desiderat ; medium autem non quod rei, set quod ad nos. io sciencia sic opus bene perficit ad medium respiciens, et in hoc ducens opera; unde consueverunt dicere bene habentibus Ope­ ribus quoniam neque auferre est neque apponere, ut superhabundanSi utique omnis obbio itl est hoc ipsum bene cia quidem et defectu corrumpente bene, medietate autem sal­ vante; boni autem artifices, ut dicimus, ad hoc respicientes operantur; 15 o6bi5 virtus autem omni arte cercior et melior est, quemadmodum et natura ; seu coniectativa medii utique erit coniectatrix. moralem. Hec enim est circa superhabundancia, et defec­ audere et concupiscere et averti et Dico autem passiones et operaciones. In hiis autem est tus, et medium. Puta et timere et o6b2o irasci et misereri et universaliter delectari et tristari est, et magis et minus ; 20 et utraque non bene. Quando autem oportet, et in quibus, et ad quos, et cuius gracia, et ut oportet, et medium et optimum quod est in virtute. Similiter autem et circa operaciones est superhabundancia et defectus o6b25 et medium. Virtus autem circa passiones et operaciones est, in quibus quidem superhabundancia viciosa, est ct defectus vituperatur, 25 medium autem, laudatur et dirigitur. Hec autem ambo virtutis. Medietas quedam ergo est virtus, coniectatrix existons medii. 7VbP2 KbPbMb LbOb 4 si alicui] d) l\b 6 sumenti] r

ra£m. Fh EoUtKtOq2St 22 caunotes Se : chaumotes (-thes) Lp 24-26 ita — par­ vum existentem] Ordina sic constructionem (+ secundum Line. Cc) ; ita habet quid, id est quedam virtus, et, id est etiam, circa magnanimitatem, id est ad mag­ nanimitatem, existentem circa honorem magnum, hec, dico virtus, existens sup­ ple, circa honorem existentem parvum marg. EoKsNaStCc 174 ETHICA NICOMACHEA II. 7-8 philotimia. Unde contendunt extremi, de media regione. Et nos autem est quando medium, philotimum vocamus ; est autem, quando aphilo- Et est quando laudamus philotimum, est autem quando aphilotimum. Propter quam autem causam hoc facimus, in hiis que deinceps dicetur. Nunc autem de reliquis dicamus secundum enarratum modum. Est autem et circa iram superhabundancia et defectus et medieo8a5 tas. Fere autem innominatis existentibus ipsis, medium mansuetum dicentes, medietatèm mansuetudinem vocabimus. Extremorum autem qui quidem superhabundat, iracundus sit ; malicia autem, iracundia. Qui autem deficit, inirascibilis quidam ; defeccio autem, inirascibilitas. Sunt autem et alie tres medietates habentes quidem quandam similio8aio tudinem ad invicem, differentes vero ad invicem. Omnes quidem enim o8ai timum. 5 10 seu communicacionem sunt circa verborum et operacionum, communionem. Differunt autem quoniam hec quidem est circa verum quod in ipsis, hee autem circa delec­ tabile, huius autem hoc quidem in lusu, hoc autem in omnibus que secun- 15 o8ai5 dum vitam. Dicendum igitur de hiis ut magis cognoscamus quoniam in laudanda, extrema autem neque recta neque laudabi­ vituperabilia. Sunt quidem igitur et horum plura innominata. omnibus medietas lia, set seu facere Temptandum autem quod et in aliis, ipsis nomina fingere manifesta­ sen ipsius bene cionis gracia, et boni quod consequitur. Circa verum quidem igitur 20 o8a2o medius quidem, verus quis ; et medietas, veritas dicatur. Ficcio autem que quidem ad maius, lactancia, et qui habet eam iactator. Que autem ad minus, eironia, et eiron. Circa delectabile autem quod quidem in latine entra peius ludo, medius quidem eutrapelos ; et disposicio, eutrapelia. Superha- seu -chus o8a25 bundancia autem, bomolochia ; et qui habet-eam, bomolochos. Qui 25 3-4 Et est quando ( + p,èv) — aphilotimum {N^P2Pb, 12 invicem1] + Kat Koivawlav differen14 quoniam hec quidem est] 7) on early KbPb : tes] Sta^epovcrt 2VbP2Ob 17 laudanda] ¿iratveróv 18 Sunt ori at fNv etac 0b 16 igitur] + Kat 19 quod (? oTrqo)] d)anep (etat 7£b_Pb)] ecrri cett. NbP2 marg. Lb)] om. cett. CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt L${ = KuRk) {Cc) 8 vocamus KsNa 13 seu (sive St : om. Na) communicacionem s.l. FhSt, marg. CwEoKtLv, in textu post cônuine {pro communionem quod verbum legere librarius non potuit ; exp. Na2) Na 14 hee scr. : hec codd. 15 omnibus + curiose factis Lp 19 seu facere s.l. St, marg. CwFhVtKt 20 seu ipsius bene {+ quod consequitur CwFhUtSt) s.l. St, marg. CwFhEoUt 24 latine eutrapelus s.l. St. marg. CwFhEoKs : se­ cundum gre. vel -lus secundum la. s.l. Cc : verus {scrib. vel -us) in textu ante eu­ trapelos add.Na 25 seu -chus (-cus Ut) s.l. CwFhUtSt, marg. Eo bomo­ lochos -f- bomos altare, lochos raptor, ad similitudinem, alius (!) circa sacrificia rapit omnia verba {ex Thomae Sent.) Lv TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 175 seu -cus autem deficit, agroicos quis; et habitus, agroikia. Circa reliquum autem delectabile quod in vita, qui quidem ut oportet delectabilis est, amicus; et medietas, amicicia. Qui autem superhabundat, si quidem nullius seu eius que ipsius seu adulator gracia, placidus; si autem utilitatis alicuius sui, blanditor. Qui autem 5 deficit et in omnibus indelectabilis, litigiosus quis et discolus. 08430 Sunt autem et in passionibus et in hiis que circa passiones, medietates. Verecundia enim, virtus quidem non est. Laudatur autem et verecundus. Et enim in hiis dicitur quidem medius. Qui autem superhabundat ut kataplex qui omnes verecundatur. Qui autem deficit vel nequaquam 08435 io verecundatur, inverecundus. Medius autem, verecundus. Nemesis autem o8bi medietas invidie et epichairekakie. Sunt autem circa tristiciam et delec- tacionem in hiis que accidunt proximis factas. Nemesiticus quidem enim id est prosperantibus tristatur de indigne bene operantibus. Invidus autem superexcedens hunc, in omnibus tristatur. Epichairekakus autem, tantum deficit a oSb5 *5 tristando, ut et gaudeat. Set de hiis quidem igitur, et alias tempus erit. De iusticia autem, quia non simpliciter dicitur, post hec dividentes de utraque dicemus qualiter medietates sunt. Similiter autem, et de racionalibus virtutibus. o8bio CAPITULUM VIII 20 [8] Tribus autem disposicionibus existentibus, duabus quidem maliciis, hac quidem secundum superhabundanciam, hac autem secundum defectum, una autem virtute medietate, omnes omnibus Opponuntur no. p]ur. da. sing. aliqualiter. Extreme quidem enim et medie et ad invicem, contrarie 15 25 sunt ; media autem, extremis. Quemadmodum enim equale ad minus o8bi5* N^P2 K^P^M^ 3 si] o LPCF3 4 si] ó LPCP3 alicuius (? tlvos vel rov) : eius que (t^s codd.] g omnes] iravra 10 verecundatur] om. 15 igitur] om. 17 dividentes] StaAeyo/xevot 21 autem] Si) LbOb 24-25 contrarie sunt] ¿vrÎKtivrai ¿vavrlat O13 CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt Lv( = KuRk) (Cc) 1 seu -eus (-chus Sí) s.l. Cw FhSt, marg. Eo agroicos + id est agrestis (ex Thomae Sent.) in textu L?, s.l. Ks2 4 seu eius que ipsius s.l. StCc, marg. CwFhEoUt seu adulator s.l. CwFhStCc, marg. Eo 10 Nemesis] + id est reprehensio s.l. Oq2, marg. Eo2Ks2 (ex Thomae Sent. ?) : 4- reprehensions (!) in textu L? 13 id est (scilicet Eo) prosperanti­ bus s.l. FhSt, marg. CwEo 14 omnibus] + scilicet prosperitatibus aliorum (+ tam bonorum quam malorum Cc) s.l. StCc, marg. CwFhEoUt 15 gaudeat] + Supple (om. Eo) in omnibus adversitatibus aliorum marg. CwFhEoUt 24 no. plu. s.l. CwStCc, marg. FhEo da. sing, (singularibus St) s.l. CwFhStCc, marg. Eo 176 ETHICA NICOMACHEA II.8-9 quidem maius, ad maius autem minus, ita medii habitus ad defectus quidem superabundant, ad superhabundancias autem deficiunt et in passionibus et operacionibus. Fortis enim ad timidum quidem, audax o8b2o videtur; ad audacem autem, timidus. Similiter autem et temperatus ad insensibilem quidem, intemperatus; ad intemperatum autem, insensi- 5 bilis ; liberalis autem ad illiberalem quidem, prodigus ; ad prodigum seu uterque. Propter quod et proiciunt medium, extremi alter ad alterum, et vocant fortem timidus quidem audacem, audax autem, timidum ; et in aliis, proporcionaliter. Sic autem oppositis ad invicem hiis, maior contrarietas est extremis ad invicem quam ad medium. Lonautem, illiberalis. o8b25 10 gius enim hec distant ad invicem, quam a medio ; quemadmodum mago8bjo num a parvo et parvum a magno, quam ambo ab equali. Adhuc ad quidem quibusdam extremis similitudo quedam videtur ; ut fortitudinem ; et prodigalitati, ad liberalitatem. Extremis autem ad invicem plurima dissimilitudo. Que autem plurimum distant medium audacie, ad 15 seu diffiniuntur ogai ad invicem, contraria determinantur. Quare et magis contraria, que plurimum distant. Ad medium autem Opponitur in hiis quidem magis defeccio, in hiis autem superabundancia. Puta fortitudini quidem non audacia, superhabundancia existens, set timiditas, defectus existens ; O9a,5 temperancie autem non insensibilitas indigencia existens, set intemperancia, superhabundancia existens. Propter duas autem causas hoc con­ tingit. Unam quidem, que ex ipsa re. In essendo enim proximius et simi- 20 seu extremum lius alterum extremorum medio, non hoc, set contrarium, opponimus magis. Puta, quia similius esse videtur fortitudini audacia et proximius, dissi- timiditas, hanc magis opponimus. Distancia enim plus 25 videntur esse. Una quidem igitur causa hec, ex ipsa re. Alia autem ex nobis ipsis. Ad que enim ipsi magis nati sumus aliqualiter, hec magis contraria medio videntur. Puta ipsi magis nati sumus ad delectaciones, ideo facilius mobiles sumus ad intemperanciam quam ad temperandam. Hec igitur magis contraria dicimus ad que 30 augmentum magis fit. Et propter hoc intemperancia superhabundan­ cia existens, magis contraria est temperancie. [9] Quoniam quidem ogaio milius autem a medio, contraria magis oçais NbP2 KbPbMb Lb0b i maius1] ¿teya Mb0b 9 autem] om. 0b 17 plu­ rimum (irAcíaTov Lb)] ttÀgîov opponitur] avriKeivrai PbMbLb 23 extremo­ rum] CLKpOV CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt = KuRk] (Cc) 7 seu uterque s.l. CwFhSi, marg. EoCc 16 seu diffiniuntur s.l. EoSt, marg. CwFh 23 seu extremum s.l. St 32 temperancie] abstinende Se TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA I77 igitur est virtus moralis medietas, et qualiter, et quoniam medietas dua- oqa2o huius quidem secundum superhabundanciam, huius defectum, et quoniam talis est quia coniectatrix medii est quod in passionibus et operacionibus, sufficienter dictum 5 est. Ideo et difficile est studiosum esse. In unoquoque enim medium accipere, difficile. Puta circuli medium non cuiuslibet, set scientis. Sic autem et irasci quidem cuiuslibet et facile, et dare argentum et consu­ mere. Cui autem et quantum et quando et cuius gracia et qualiter, non adhuc cuiuslibet neque facile. Quod est bene et rarum et laudabile et 10 bonum. rum malitiarum, autem secundum oça25 CAPITULUM IX Propter quod oportet coniectantem medium, primum quidem re- ogaso cedere a magis contrario, quemadmodum et Calipso monebat hoc : Ex­ tra fumum quidem et undam, custodi navem. Extremorum enim, hoc 15 quidem est peccatum magis, hoc autem minus. Quia igitur medium attin­ gere summe difficile, secundum secundam aiunt navigationem minima sumendum malorum. Hoc autem erit maxime hoc modo quo dicimus. 09b! Intendere autem oportet et ad que et ipsi facile mobiles sumus. Alii enim ad alia apti nati sumus. Hoc autem erit notum ex delectatione et facta circa nos. In contrarium autem nos ipsos attrahere oporabducentes a peccando, in medium veniemus ; quod tortuosa lignorum dirigentes, faciunt. In omni autem maxime obser­ vandum delectabile, et delectacionem. Non enim non accipientes, indi­ 20 tristicia, ogbs tet. Multum enim camus eam. 25 Quod igitur plebis senes paciebantur ad Helenam, hoc oportet pati et nos, ad delectacionem; et in omnibus illorum dicere vocem. Sic enim ipsam abicientes, minus peccabimus. Hec igitur facientes, ut in capitulo dicamus, maxime poterimus medium adipisci (seu medium attingere seu medio sortiri vel potiri). Difficile autem forsitan hoc, et maxime 30 in singularibus. NbP2 KbPbMb LbOb 4 passionibus et operacionibus (roí? irádecn Kat (+ eV KbPb') raïs TTpá^ectv)'] raïs irpágetn xai toîs TráOtai LbOb 5 et] om. Ob 6 medium] + Xafaîv Ob 7 autem] Si) LbOb 13 monebat] napatvEî KbPb 13-14 hoc : Extra fumum quidem (to ' tov p¿v kclttvov ... ¿ktos A’bP2Pb3/b) i T0V. tov Kanpov ... €ktoç pr.m. Kb (tov tov corr. A'b) : ws tov p¿v kottvov ... sktos LbOb 18 et ad que et (koX 7rpos â koX NbP2f] xai npos a. A7b : rrpos a xat RbPbLbOb CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt L$(=KuRk) (Ce) — potiri marg. CwFhEoUtSi : om. cett. 28-29 seu medium (o»i. Eo) oqbio 178 ogbij ETHICA NICOMACHEA II.g-HI.r Non enim facile determinare qualiter et quibus et in qualibus et quanacusative tum tempus determinandum. Et enim nos quandoque quidem deficientes laudamus et mansuetos dicimus, quandoque autem gravantes viriles vo­ camus. Set qui quidem parum a bene transgreditur, non vituperatur, neque ad magis neque ad minus, set qui plus. Iste enim non latet. Hic 5 ogbzo autem usque quo et in quantum vituperabilis, non facile sermone deter­ minare. Neque enim aliud aliquid, sensibilium. Talia autem, in singularibus; et in sensu indicium. Hoc quidem igitur tantum ostendit, quoniam medius habitus in omnibus laudabilis. ogb25 Declinare autem oportet quandoque quidem ad superhabundanciam, 10 quandoque autem ad defectum. Sic enim facile medium, et quod bene, adipiscemur. CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt Lv( = KuRk) (Cc) 2 acusative s.l. Eo ARISTOTILIS MORALIUM AD NICOMACHUM TERCIUS CAPITULUM I 5 [i] Virtute itaque et circa passiones et operaciones existente, et in vo- 09530 luntariis quidem laudibus et vituperiis factis, in involuntariis autem venia, quandoque autem et misericordia, voluntarium et involuntarium necessarium forsitan determinare de virtute intendentibus. Utile au­ 09535 tem et legislatoribus et ad honores et penas. io CAPITULUM II Videntur autem involuntaria esse, que violenta, vel propter igno­ randam facta. Violentum autem, cuius principium extra, tale existens loai in quo nichil confert operans vel paciens ; puta si spiritus tulerit ali­ cubi, vel homines domini existentes. Quecumque autem propter timo­ i5 rem maiorum malorum Operata sunt, vel propter bonum aliquod, puta si tirannus precipiat turpe aliquod operari, dominus existens paren- ioas id est operantibus tum et filiorum, et operante quidem salventur, non operante autem moriantur, dubitacionem habet utrum involuntaria sunt, vel volunta­ ria. Tale autem aliquid accidit et circa eas que in tempestatibus eieccioseu volens 20 nes. Simpliciter quidem enim nullus eicit voluntarius. In salute autem loaio Sui et aliorum omnium, intellectum habentes. Mixte quidem igitur sunt VbP2 Z,bMb PbJ 2 omnia omnes (NbL,b)] inv. (irávres TrávTcs P2) 3 bonum et] rd r}8v k

  • evKTÍOv)] ¿<^€KT€OV CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt LP(-KuRk) 3 seu triste s.l. St, marg. Eo et om, NaOq 15 habere nomen tr. CwFhKtSe 18 operari + iram scili­ cet vel ebrietatem (glossa ad aliquod — sunt non loco inserta) L? 20-21 seu totaliter s.l. St, marg. CwFh 23 ge. ca. s.l. CwFhEoSt nai i82 ETHICA NICOMACHEA HI.2-4 et quis utique, et quid, et circa quid, vel in quo operatur, quandoque puta instrumento, et gracia cuius, puta salutis, et qualiter, Omnia quidem igitur hec nullus utique ignorabit non insanus. Manifestum autem quod neque operantem. Qualiter enim se ipsum ? Quod autem operatur, ignorabit utique ali- 5 quis, puta dicentes aiunt excidere ipsos vel non scire quoniam inefnaio fabilia erant, quemadmodum Aischyli mística, vel monstrare volens dimittere, ut qui telum. Existimabit autem utique aliquis, et filium op­ pugnatorem esse, quemadmodum Merope, et rotundari lanceatam hastam, vel lapidem pumicem esse, et in salute percuciens, occidere io nais utique, et ostendere volens, quemadmodum pugiles percucient uti­ que. Circa omnia utique hec ignorancia existente, in quibus operacio, nas autem et quo, puta quiete vel vehementer. seu operatus fuisse qui horum, aliquid ignorat, nolens videtur operari maxime in et principalissimis. Principalissima autem esse videntur, in quibus ope­ racio, et cuius gracia. Secundum talem utique ignoranciam involun- 15 na20 tario dicto, adhuc oportet operacionem tristem esse, et in penitudine. CAPITULUM IV quod vi et propter ignoranciam, utique esse, cuius principium in ipso sciente singularia, in quibus est operacio. Forsitan enim non bene dicitur involuntaria esse, que propter iram vel propter concupiscendam. Primum quidem enim nullum adhuc aliorum animalium voluntarie operabitur, neque pueri. Deinde utrum nichil voluntarie operamur eorum que propter [3] Existente autem involuntario voluntarium videbitur i ia25 20 seu turpia concupiscendam vel iram, vel bona quidem voluntarie, mala autem involuntarie ? Sit ridiculum una causa existente. Inconveniens autem 25 11330 forte involuntaria dicere que oportet appetere. Oportet autem et irasci concupiscere quedam, puta sanitatem et disciplinam. in quibusdam et Videntur autem involuntaria quidem tristia esse, que autem secundum concupiscenciam delectabilia. Adhuc autem NbP2 LPM10 P^K^O^ 24 vel1] Kal P^K10 luntaria K^ quid differunt in essendo 7 Aischyli] AlfrxyXos 21 propter2] om. M^K^O^ 25 Sit ($ Pb)] r¡ 28 tristia] Kal praem. Ob, ante invo­ CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt Lv( = KuRk) 7 aischili UtKtRk : ayschyli Na : aiskili Se : achilli Ku 8 autem om. 13 seu operatus fuisse marg. Cw FhEoUt 22 animalium aliorum tr. CwFhEoKsOqSeKu 24 seu turpia s.l. St, marg. CwFhEoUt TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 183 seu raciocinac:onem cogitacionem vel iram peccantur ? Fugienda quidem enim ambo. Videntur autem non minus humane esse irracionales passiones. Quare et operaciones hominis, ab ira et concupiscencia. In­ involuntaria que secundum ubi conveniens itaque ponere, involuntaria hec. CAPITULUM V 5 eleccione sequi­ pertransire. Maxime proprium enim esse videtur virtuti, et magis mores indicare operacionibus. Eleccio utique voluntarium quidem esse videtur; non idem autem, set in plus, voluntarium. Voluntario quidem 10 enim et pueri et alia animalia communicant, eleccione autem non. Et repentina voluntaria quidem dicimus, secundum eleccionem autem non. Dicentes autem ipsam concupiscendam vel iram vel voluntatem vel quandam opinionem non videntur recte dicere. Non enim com­ mune eleccio et irracionabilium. Concupiscenda autem, et ira. Et in15 continens, concupiscens quidem operatur, eligens autem, non. Conti­ nens autem e converso, eligens quidem, concupiscens autem, non. Et eleccioni quidem, concupiscenda contrariatur ; concupiscenda au­ tem concupiscende, non. Et concupiscenda quidem, et delectabilis et tristis ; eleccio autem, neque tristis neque delectabilis. Ira autem, adhuc 20 minus. Nequaquam enim que propter iram, secundum eleccionem esse videntur. Set neque voluntas, quamvis propinqua videatur. Eleccio quidem enim, non est inpossibilium ; et si quis dicat eligi, videbitur uti­ que insipiens esse. Voluntas autem est inpossibilium, puta inmortalitatis. Et voluntas quidem est et circa ea que nequaquam per ipsum, 25 operata sunt utique, puta ipochritam aliquem vincere vel athletam. Eligit autem talia, nullus, set quecumque existimat fieri utique per ipsum. Adhuc autem voluntas quidem, finis est magis ; eleccio autem, eorum que ad finem. Puta sani esse volumus ; eligimus autem, per que sani erimus. Et felices esse volumus quidem et dicimus, eligimus autem, [4] Determinatis autem voluntario et involuntario, de tur NbP2 LbMb PbKbOb 3 Quare ct (tuore Kal FbKb)] at 7 esse vide­ 8 utique (Kb)] Sè 18 et2] om. 20 propter (§tà s.l. Nb, P\ rec.Kb, €)b)] Kara pr.m. Kb, PbLbMb : om. pr.m. Nb 29 sani erimus] vyt- tur] inv. Pb alvonev PbKb CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt L?( = KuRk) 1 seu [om. Se) raciocinacionem. (d- scilicet deliberationem Lp) s.l. FhSt, marg. CwEoKt, in textu post cogitacionem NalP, pro cogitacionem Se 8 operacionibus] oracionibus Se 25 ypochritam Se : ypocritam EoKtNaStlP 29 didicimus Se- nb5 ubio nbi5 nb’o rib>5 184 ETHICA NICOMACHEA III.4-5 seu Totaliter nb3o dicere non nobis esse. congruit. Universaliter enim videtur eleccio circa ea que in Neque iam opinio utique erit. Opinio quidem enim videtur circa omnia esse ; et nichil minus, circa eterna et inpossibilia, et ea que in nobis. Et falso et vero dividitur, non malo et bono ; eleccio autem, seu Totaliter i2ai hiis magis. Universaliter quidem igitur opinioni non idem forsitan neque cuidam. In eligendo quidem enim bona vel mala, quales quidam sumus; in Opinando autem, non. Et eligimus quidem accipere vel fugere vel aliquid talium, opinamur autem quid est vel cui confert vel qualiter, accipere autem vel fugere, non multum opinamur. Et eleccio quidem laudatur in essendo cuius oportet magis vel recte ; opinio autem, in essendo ut vere. Et eligimus quidem que 5 dicit aliquis. Set neque i2a5 maxime scimus bona existencia scimus. Et videntur non 10 opinamur autem, que non multum iidem et eligere Optima, et opinari. Set quidam i2aio opinari quidem, melius ; propter maliciam autem, eligere non que oportet. eleccioni vel subsequitur, nichil differt. Non hec cuidam. Quid igitur vel quale quid est ? Quoniam dictorum nichil, voluntarium quidem videtur. Voluntarium autem non omne eligibile, set certe quod preconsiliatum. Eleccio enim, cum racione et intellectu. Subsignare autem videtur et nomen ut ens pre aliis eligibile. Si autem prefit opinio 15 enim intendimus; set si idem est, opinioni I2ai5 CAPITULUM VI [5] Consiliantur autem utrum de omnibus, et omne consiliabile est ; vel de quibusdam, non est consilium ? Dicendum autem forsitan consi- utique aliquis insipiens vel insanus, habens. 25 De etemis autem nullus consiliatur. Puta de mundo, vel diametro et COSta, quoniam incommensurabiles. Set neque de hiis que in motu, semper autem secundum eadem factis, sive ex necessitate, sive natura, i2a2o habile, non pro quo consiliaretur set pro quibus intellectum NbP2 P^KbOb 2 Neque iam (? ov8’77817)] ou8e 817 5 non] om. 11 ut] om. LPM^P^ 13 et eligere (npoaipetadai re)] -n-poaipeîcrOai rà Lbl\P>Ob 15 hec (PbA'b)j tovto 17 quidem] +3^ 18 cer­ te (apa ye codd.)] apa ye edd. 24 utique aliquis] ante consiliaretur £bMb 6 quidem] om. CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt Lv( = KuRk) 1, 5 seu (om. Se) totaliter s.l. Cw, marg. FhUtKtLP, in textu pro universaliter Se 5 igitur quidem tr. CwFhOq 13 / idem Na : idem KsOqRk : hiidem St 15 presit KtStRk hec per­ scriptum CwKsKtOqSt : nichil Na : hoc Ku : h’ cett. 18 quod om. OqSPL» 19 Sb'sigare Ut ; Sb’signare vel Subsignare perscriptum cett. 26 et] vel KtSe 20 TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA vel propter aliquam causam aliam; puta solis versionibus et 185 ortibus, irarj Neque de hiis que alias, aliter; puta siccitatibus et imbribus. Neque de Set neque de humanis puta qualiter utique Scythe optime conversentur, nullus Lacedemoniorum consiliatur. Non enim fiet utique horum per nos aliquid. Consiliamur autem, de hiis que in nobis et operabilibus. Hec autem, hiis que a fortuna; puta thesauri invencione. omnibus; 5 1.0130 et sunt reliqua. Cause enim videntur esse natura et necessitas et fortuna, hominem. ipsos, operabilibus. adhuc autem, intellectus et omne quod per singuli consiliantur de hiis que per Hominum autem vel scionciaruni quidem circa certas et per se sufficientes disciplinarum non : >bi est consilium, puta de litteris. Non enim dubitamus qualiter scriben­ dum. Set quecumque fiunt per nos non similiter autem semper, de hiis consiliamur. Puta de hiis que secundum medicinalem et negociativam, et circa gubernativam magis quam gignasticam, quanto minus cer- irbj 15 tificata est. Et adhuc de reliquis similiter. Magis autem et circa artes quam disciplinas. Magis enim circa ipsas dubitamus. Consiliari autem in hiis que ut sepius, incertis autem qualiter evenient ; et in quibus inde­ terminatum. Consiliatores autem assumimus in magna, discreden- izbio tes nobis ipsis velud non sufficientibus dinoscere. Consiliamur autem 10 Et 20 non de finibus, set de hiis que ad fines. Neque enim medicus consiliatur politicus pacem faciet, qualiter et per que erit, intendunt ; et si per plura quidem videatur fieri, per quod facillime et optime, intendunt. Si autem per unum procuratur, 25 qualiter per hoc erit, et illud per quid, quousque utique veniant ad primam causam, que in invencione ultima est. Qui enim consiliatur, videtur querere et resolvere dicto modo, quemadmodum diagramma. Videtur autem questio quidem non omnis, esse consilium ; puta mathematice. Consilium autem omne, questio. Et quod ultimum est in 30 resolucione, primum esse in generacione. Et si quidem inpossibile si sanabit, neque rethor, si suadebit, neque neque reliquorum aliquis si de fine ; set ponentes finem aliquem, NbP2 LbMb i vel] eí're Ob : om. Kb 5 per nos aliquid] ouSep §1’ PbKb : oùQçv TjfjLÛjv : rjfíüjv ov&év LP 6 et (-PbA’b)J om. 16 ipsas] rauras P^KP 27 dicto] tqv avrov LP CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt — KuRk) 1 solis] -H ln greco non est solis, set subintellectum marg. St 4 scithe Ut : sythe CwiKiOq : scyte Se : styce Ku 10 vel {om. Se) scienciarum s.l. CwFhSt, marg. KtlP, in textu pro disciplinarum Se 19 dignoscere St 21 faciat Ks2Se : facia A's1 >7 diagrama CwFhEoUtLP 29 mathematice] 4- scilicet mathematice questiones non sunt consilium. Mathe­ matice enim est nominativus casus pluralis numeri in greco (Est enim math. tr. Eo : grego Cw) marg. CwFhEoUt 121,15 izbzo i86 ETHICA NICOMACHEA III.5-7 inveniant, discedunt. Puta si pecuniis indiget, has autem non possi­ bile est tribui. Si autem possibile videatur, incipiunt operari. Possibilia autem que per nos fient utique. Que enim per amicos, per nos aliqua­ liter sunt. Principium enim in nobis. Queruntur autem quandoque quidem instrumenta, quandoque autem necessitas ipsorum. Similiter auI2b3o tem et in reliquis, quandoque quidem per quod, quandoque autem qualiter, vel propter quid. Videtur utique quemadmodum dictum est, homo esse principium operacionum. Consilium autem, de Operabilibus ab ipso. Operaciones autem, aliorum gracia. Non igitur erit, consiliabilis i3ai finis; set que ad fines. Neque utique singularia, puta si panis hoc ; vel i2b25 5 10 ge. ca. vel factum est ut oportet. Sensus enim, hec. consiliatur, in infinitum veniet. Consiliabile autem et eligibile, idem ; verumptamen determinatum est iam eligibile. Quod i3aj enim ex consilio preiudicatum est, eligibile est. Quiescit enim unusquis­ que querens qualiter operabitur, quando in se ipsum reducet principium, et ipsius in antecedens. Hoc enim est quod eligitur. Manifestum autem hoc et ex antiquis urbanitatibus, quas Homerus imitatus est. Reges enim que eligebant, annunciabant plebi. Existente autem eligii3aio bili consiliabili desiderabili eorum que in nobis, et eleccio utique erit digestum est, ut oportet; Si autem semper 15 seu appetitus consiliabile desiderium eorum que in nobis. Ex consiliari enim iudicantes, 20 seu appetimus desideramus secundum consilium. Eleccio quidem igitur tipo dicta sit, et circa qualia est et quoniam eorum que ad fines. CAPITULUM VII ge. ca. i3aT5 [6] Voluntas autem quoniam quidem finis est, dictura est. Videtur per se boni esse, hiis autem, apparentis boni. Convoluntabile quidem per se bonum dicentibus, non esse voluntabile quod vult, qui non recte vult. Si enim erit voluntabile, et autem hiis quidem tingit autem NbP2 LbMb PbKbOb 9 ab ipso (aurû)] 8c’ aurov 7V/b ; avr<5 edd. igitur] àv ovu NbP2LbPbOb : apa ovv Mb ; yàp au Kb io-ii vel — oportet] ttcttcTTTai ij TTiTTOLfjTai d>s 8e? NbP2 : y ireirearat a>s Set Eb : 77 Trerrerat dis 8eî Mb : rj iréireirrat $ 8et PbOb : fj ttc / / / / w; 8et pr.m.Kb : 77 irepecos Set rec.Kb 12 consilia­ tur QSovAe vereri Aid.)] ^ovAcvaerat 14 preiudicatum] Kpiftev Kb 16 ipsius] avro PbKb CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt LP( = KuRk) 11 ge. ca. s.l. St, marg. CwFhUt hec perscriptum CwFhKsOqSeSt : h’ cett. 20 seu (sive St) appetitus s.l. EoSt, marg. CwFhUtL? 21 seu appetimus s.l. St, marg. CwFh 24 ge. ca. s.l. CwFhSt, marg. Eo 27 voluntabile1] + id est (scilicet Eo) id quod vult quis (q.v. tr. Eo) s.l. St, marg. CwFhEoUt 25 TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 187 bonum. Erit autem si sic contigit, malum. Rursus autem apparens i3a?o bonum voluntabile dicentibus, non esse natura per se bonum volun­ tabile, set unicuique quod videtur, alii autem aliud videtur, et si sic, contigit contraria. Si autem utique hec non placent, ergo dicendum 5 simpliciter quidem et secundum veritatem, voluntabile esse per se bonum, unicuique autem quod videtur. Studioso quidem igitur quod se- I3a25 eundum veritatem esse ; pravo autem, quod contingit. Quemadmo­ dum et in corporibus ; bene dispositis quidem sana sunt, secundum veritatem talia existencia ; infirmis autem, altera. Similiter autem et 10 amara, et dulcia, et calida, et gravia, et aliorum singula. Studiosus enim singula iudicat recte, et in singulis verum ei apparet. Secundum unum- I3a3o quemque enim habitum, propria sunt et bona et delectabilia. Et differt ab.ca. plurimum forsitan studiosus, hoc, verum in singulis videre ; quem­ admodum regula et mensura ipsorum existens. Multis autem, decep15 cio propter delectacionem videtur fieri. Non enim existens, bonum vide- ijbi tur. Desiderant igitur delectabile, ut bonum ; tristiciam autem, ut malum fugiunt. CAPITULUM VIII ge.ca. seu fine [7] Existente utique voluntabili quidem finis, consiliabilibus 20 autem et eligibilibus eorum que ad finem, que circa hec operaciones, secundum eleccionem erunt utique et voluntarie. Virtutum autem i3b5 operaciones, circa hec. In nobis autem, et virtus. Similiter autem, et malicia. In quibus enim in nobis operari, et non operari. Et in quibus non, eteciam. Quare si operari, bonum existens, in nobis est, et non operari seu turpe 25 in nobis erit, malum existens. Et si non operari, bonum existens, in nobis, i3bio et operari, malum existens, in nobis. Si autem in nobis bona operari et seu turpia mala, similiter autem et non operari, hoc autem erat bonis et malis A7bP2 LbMb PbEb(9b 2 per se bonum] om. 3 alii autem aliud] ¿AA’ coS’ aAAioç Nb : qAAoj 8’ áAAtus- P2LbMbOb : aAAo 8è aAAaj PbKb 4 ergo (apa codd.}] apa edd. 12 et1 (NbP2, s.l. Pb)] om. 13 studiosus] TO OTTOV^atOV Kb 14 existens] ¿v (cum toÎs ttoAXoÎs coniunctum} Pb 16 igitur (ovv LbPbKb vel yovv Mb}] èè NbP2Ob 21 erunt utique] inv. LbMbOb 25 malum existens] om. Kb 25-26 Et si — malum existens in nobis] om. PbKbOb CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt L^( — KuRk} 1 contingit UtKsKtNaLv 3 post sic non autem post 4 contigit semicolo interp. CwFhEo UtKsKtOq (neutro loco interp. NaSeStLty 4 contingit UtKsKtNaOqLP 13 ab. ca. s.l. CwFhSt, marg. Eo 19 ge. ca. s.l. CwFh, marg. Eo seu fine marg. CwFhEo 20 hec] + id est consiliabilia et eligibilia marg. CwFhEoUt 25 seu turpe s.l. Fh, marg. Cw 27 seu turpia s.l. Fh, marg. Cw i88 ETHICA NICOMACHEA III. 7 seu studiosis erit decentibus et pravis esse. Dicere autem quod nullus volens malus, neque nolens beatus, assimulatur hoc quidem mendaci, esse, in nobis I3bi5 hoc autem veraci. Beatus quidem enim, nullus nolens ; malicia autem, voluntarium. Vel in nunc dictis dubitandum, et hominem non dicendum neque genitorem operacionum, quemadmodum et principium esse, 5 natorum. Si autem hec videntur et non habemus in alia principia redu- *3b2o cere prêter ea que in nobis, quorum et principia in nobis, et hec in nobis propria que a singulis ab ipsis legislatoribus. Puniunt enim et cruciant operantes mala, quotquot non vi aut propter ignorandam, cuius non ipsi causa, bona autem operantes honorant, velud hos quidem provocantes, hos autem prohibentes. Et quecumque neque in nobis sunt neque voluntaria, nullus provocat operari, ut nichil ante opus existens suadere, puta non calefieri, vel dolere, vel esurire, vel aliud quodcumque talium. Nichil et voluntaria. Hiis autem videntur testificari, et et I3b25 10 I3b3o enim minus, paciemur hec. Et enim in ipso ignorare, puniunt, si causa 15 esse videatur, ignorande. Puta increpaciones. Princi­ est eius quod est non inebriari. Hoc ebriis duplices pium enim, in ipso ; dominus enim autem ignorande causa. Et ignorantes aliquid eorum que in legibus que 14a! oportet scire et non difficilia sunt, puniunt. Similiter autem et in aliis que­ existente, 20 Eius enim quod est diligentes esse, domini. Set forsitan talis aliquis est ut non diligens sit. Set eius quod est tales fieri, ipsi causa viventes remisse. Et eius quod est iniustos vel incontinentes esse, cumque propter negligenciam, ignorare videntur ; ut in ipsis non ignorare. 1435 hii quidem mala facientes, hii autem in potacionibus et in talibus degen­ circa singula operaciones, tales faciunt. Hoc autem meditantibus ad quamcumque agoniam vel operacionem. Perficiunt enim operantes. Ignorare quidem igitur quoniam ex operari circa singula habitus fiunt, pene insensibilis. Adhuc autem irracionabile iniusta facientem, non velle iniustum esse ; aut stuprantem, incontinentem. Si autem non ignorans aliquis tes. Que enim 25 manifestum, ex i4aio NbP2 LbMb PbKbOb i erit] apa PzKbOb 7 et1] om. LbMbOb (quorum hec (? raura)] avra 8 propria (i8ta corr. 2Mb P^K^O13 4 inerat] è£ov Ab 9 non adhuc inest (ov/cert emeari N'c>P2P'a)'\ ovk Lb : ovk ean : ovk en ean Ab : ovkcti eori 0b 12-13 et turpitudinem] om. Ab0b 16 autem] 817 21 sibi ipsi] post unus­ quisque qualiter — erit om. P'3 -22 causa ipse] inv. malefacere! xana TToieîv NbP*Ob 25 iudicat (tcplvei corr. A’b)] Kpcvei pr.m. Ab : Kptveî cett. CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt L?[ = KuRk) 3 sanus] Supple licet (si St) velit esse sanus s.l. OqSt, marg. CwFhEoUt contingit UtKsKtNaOqKu 12 seu inexercitacionem s.l. St, marg. CwFhEoL?, in textu post desidiam KtNa 21 ge. ca. s.l. CwFhSt, marg. Eo 23 ge. ca. s.l. FhSt, marg. CwEo [ad 24 finis perpe­ ram Eo) I9O ETHICA NICOMACHEA III.7-10 no. ca. Ambobus enim similiter et bono et malo finis natura, vel qualitercumid est fines I4bi5 que videtur et iacet. Reliqua autem ad hos referentes, operantur qualiterno. ca. non natura unicuique videtur qualiscumque, qui et apud ipsum est, sive finis quidem naturalis, in reliqua autem operando voluntarie studiosum, virtus voluntarium est ; nichil minus i4b2o et malicia, voluntarium utique erit. Similiter enim et malo existit quod propter ipsum in operacionibus, et si non in fine. Si igitur, quemadmodum dicitur, voluntarie sunt virtutes, et enim ha­ bituum concause qualiter ipsi sumus, et in quales quidam existendo, cumque. Sive utique finis set 5 finem talem quendam ponimus, et malicie voluntarie utique erunt. Simi- 10 nobis, et genus tipo, quoniam medietates sunt, et quoniam habitus, et a quibus fiunt, quoniam harum operatores secundum ipsas, et quoniam in nobis et voluntarie, et sic ut utique recta racio precipiet. Non 14.1325 liter enim. [8] Communiter quidem igitur de virtutibus dictum est I4b3o similiter autem operaciones voluntarie sunt, et habitus. Operacionum 15 principio usque ad finem, domini sumus, scientes que secundum singula. Habituum autem principii adieccio non cognita, quidem enim a i5ar quemadmodum in egrotacionibus. Set quoniam in nobis erat sic vel non sic uti, propter hoc voluntarii. [9] Resumentes utique de dicemus que sunt, et circa qualia et I5a5 festum, et quot sunt. Et primum qualiter. unaquaque, Simul autem erit mani- 20 de fortitudine. CAPITULUM IX et autem sunt ut Quoniam quidem igitur medietas est circa timores et audacias, iam prius dictum est. Timemus autem scilicet terribilia. Hec N^P3 LbMb PbKbOb i et1] om. 2 hos (ravr’ codd.}] tovt Asp., p. 79,17, 4 ipsum (avTÓi)] avróv PbKb 7 si non in fine (LbMb)] ev ra> rcXet NbP2, corr. Lb : ra» reXec PbOb : r

    v sec.m. P2, Pb} KaO' CKaara (3è om. Ob) sec.m. P2, LbMbPbKbOb : om. Nb, pr.m. P2 23-24 et prius dictum est] ÿavepov yeytvigrai PbKbOb 24 ut (2Vbp2Z,b)] om_ MbPbKbOb O1 Aid. CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt Lp( = KuRk) 1 no. ca. s.l. CwFhSt, marg. Eo id est fines s.l. CwFhSt : scilicet fines marg. Eo 3 no. ca. s.l. CwFhSt 10 ponimus quendam tr. SeSP 18-19 non sic uti] sic uti non ( + uti Se) SeSt1 24 est] + Supple (+ est Eo) fortitudo s.l. CwFhSt, marg. Eo 2 hoc Ks TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA IÇI simpliciter dicere, mala. Propter quod et timorem determinant, expectacionem mali. Timemus igitur omnes mala, puta malam opinio- i5aio nem, inopiam, egritudinem, inimicitiam, mortem. Set neque circa omnia videtur fortis esse. Quedam enim et oportet timere, et bonum. Quod seu turpe 5 autem non, malum. Puta malam opinionem. Qui quidem enim timet, decens et verecundus ; qui autem non timet, inverecundus. Dicitur autem a quibusdam fortis, secundum metaphoram. Habet enim aliquid simile, I5ai5 forti. Inpavidus enim quis et fortis. Inopiam autem forsitan non oportet timere, neque egritudinem, neque universaliter quecumque non a io neque propter se ipsum. Set neque qui circa hec inpavidus, malicia, fortis. Dici­ mus autem et hunc secundum similitudinem. Quidam enim in bellicis i5a2o periculis timidi existentes, liberales sunt; et ad pecuniarum emissionem, 15 bene audenter habent. Neque utique si quis iniuriam circa pueros vel uxorem timet, vel invidiam, vel aliquid talium, timidus est. Neque si audet flagellandus, fortis. Circa qualia igitur terribilium fortis ? Vel circa maxima. Nullus enim magis sustinet pericula. Terribilissimum autem, mors. Terminus enim. Et nichil adhuc mortuis videtur, neque bonum neque malum esse. Videbitur autem utique, neque circa mor­ i5a2¿ tem que in omni, fortis esse ; puta in mari vel in egritudinibus. In quibus 20 igitur ? Vel in optimis. Tales autem, que in bello. In maximo enim, et ^30 optimo periculo. Concordes autem hiis sunt et honores in civitatibus et apud monarchas. Principaliter autem dicetur utique fortis, qui circa inpavidus; et quecumque mortem inferunt, repentina existencia. Talia autem maxime, que secundum bellum. Set adhuc et in mari et egritudinibus inpavidus, qui fortis. Non sic autem ut marinarii. Hii quidem enim desperant salutem, et mortem talem aspernantur. Hii autem bene sperantes sunt propter experienciam. Simul autem et viriliter agunt in quibus est fortitudo vel bonum, bonam mortem 25 mori. In talibus autem corruptionibus, neutrum existit. [10] Terribile 30 autem non omnibus quidem, idem. Dicimus autem quid et super homi­ nem. Hoc quidem igitur omni terribile, intellectum habenti. Quod autem secundum hominem, differt magnitudine ; et in eo quod magis et minus. N])P2 PWO* 2 Timemus] -f- ¡¿èv KbOb (1-2 Propter quod — mala om. Nb} omnes] navra 3 neque] ov 14 vel1] «ai uxorem] yvvaï«as PbKbOb 17 mortuis] redvewTi 19 puta] + et NbP2Pb : + LWb in3] om. /vyip> 18 quanto] oaoi Pb/epovcnv Nb-P2)] s.l. P2 : épovoiv 22 propter] om. LbMb 23 sunt fortes (eariv àvèpeîa NbPzLbMbPb)} foriv av~ bpeia KbOb, sec.m. Lb ( + / / / to Pb : + to cett.) 24 periculum] 4- ¿ppav 26-27 Non — periculum (igitur om. Mb)] om. KbOto CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt Lv{ — KuRk) 6 pugnatissimi Ku : pugnantissimi OqRk : om. Na 10 in hornero Cw : in heremo Ut : inhermes Na 14 Et] Tercius (+ modus CwFhEoUt) praem. marg. CwFhEoUtKsOq id est iram vehementem s.l. FhSt, marg. CwEo 15 id est bestie s.l. CwFhSt, marg. Eo 17 Virtutem] + scilicet (id est EoUt) fortitudinem et audaciam (-cías St) s.l. St, marg. CwFhEo 21 id est bestie s.l. FhSt, marg. Cw 23 adinvenirent Ks 25 et om. KtOq TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 195 preaccipiens eleccionem, et cuius gracia, fortitudo esse. Et homines utique irati quidem, dolent; punientes autem, delectantur. Qui autem propter hec pugnaces ralissima autem videtur que propter furorem esse ; et lyas quidem, non fortes autem. Non enim propter bonum neque ut racio, set 5 propter passionem. Simile autem, habent aliquid. existentes, fortes. Propter multociens enim vicisse, confidunt in periculis. Consimiles autem, quoniam ambo audaces. Set fortes quidem propter predicta, audaces. Hii autem, propter existimare meliores esse et nichil contrapati. Tale autem faciunt, et inebriati; bene Sperantes enim fiunt. Quando autem ipsis Neque utique bone spei ryaio et multos 10 17^15 ge.ca. 15 accidunt talia, fugiunt. Fortis autem erat terribilia homini existent! et non apparencia sustinere, quoniam bonum ; vel turpe, non. Prop­ ter quod forcioris videtur esse in repentinis timoribus inpavidum et inturbatum esse, quam in premanifestis. Ab habitu enim, magis. Vel et quoniam minus ex preparacione. Premanifesta quidem enim et si ex cogitacione et racione aliquis preeligat ; repentina autem, secundum iya2o habitum. ignorantes. Et sunt non longe ab hiis qui quanto dignitatem nullam habent. Illi autem. Propter quod et permanent per aliquod tempus. Hii autem decepti, si cognoverint quoniam aliud quam suspicantur, fugiunt. Quod Argei paciebantur incidentes Laconibus ut Sikioniis. Et fortes utique dicti sunt quales quidam et existimati fortes. Fortes autem videntur et bone spei. Deteriores autem, 20 17^25 CAPITULUM XI 25 [12] Circa audacias autem et timores fortitudo existent, non similiter circa ambo est, set magis circa terribilia. In hiis enim inperturbatus et NbP2 LbMb PbKbOb I preaccipiens (? -n-poAa/Sovo-a)] TTpocrXaftovua . 2 uti­ que] 8è P2MbOb 3 pugnaces cf. lóbizj.)] P2LbMb 8 predicta] rà irporepov clp^peva PbKbOb ii accidunt] p-rj praem. exis­ tent! (? ovn) : *existencia (ovra codd.) 12 non1 (p^ Pb7fb)] om. vel (77 NbF2Fb)] Kal LbMbKbOb 12-13 Propter quod] -f- Kal 15 et1] om. PbKbOb CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt L?( = KuRk) 3 pugnaces] pugnantes KsKtOq SPTcLQ (cf. 194.6) 6 Neque] Quartus ( + modus CwFhEoUt) praem. marg. CwFhEoUtKsOqSt 11 ge. ca. s.l. CwFhSt, marg. Eo existent!] existen­ cia Ut2 (existencia + In diversis codicibus existenti et existencia Anonymi comm. a Roberto translatum) 18 Fortes] Quintus (-f- modus CwFhEoUt) praem. marg. CwFhEoUtOqSt 22 sikionis Na : si kyoniis Lp : sikionibus Se 24 Ca­ pitulum XI ante 22 Et fortes Eo : om. SeSt lyajo 196 ETHICA NICOMACHEA III.12-13 circa hec ut oportet habens, fortis magis quam qui circa ausibilia. Ill sustinendo utique tristia ut dictum est, fortes dicuntur. Propter quod et triste, fortitudo. Et iuste laudatur. Difficilius enim tristia sustinere iybi quam a delectabilibus abstinere. Set adhuc videbitur utique esse secundum fortitudinem, finis delectabile ; ab hiis autem que circa, 5 evanescere. Quale et in gignasticis agonibus, fit. Pugilibus enim finis quidem delectabilis, cuius gracia, corona et honores. Percutí autem, iyb5 dolorosum, si carnales. Et triste omnis labor. Propter multa autem hec esse, parvum existens cuius gracia, nichil delectabile videtur habere. Si utique tale est et quod circa fortitudinem, mors quidem et vulnera 10 tristia forti et nolenti, erunt. Sustinet autem hec, quoniam bonum; vel • lybio quoniam turpe, non. Et quanto utique magis virtutem habeat omnem, et felicior sit, magis in morte tristicia erit. Tali enim maxime vivere dignum. Et iste maximis bonis privatur sciens. Triste autem, hoc. Set nichil minus, fortis. Forsitan autem et magis, quoniam in bello bonum 15 rybi 5 pro illis eligit. Non utique autem in omnibus virtutibus delectabiliter operari, existit; prêter in quantum, finem attingit. Milites autem nichil forsitan prohibet non tales esse optimos, set eos qui minus quidem fortes, aliud autem bonum, nullum habentes. Parati enim isti ad pericula, et £yb20 vitam ad parva lucra permutant. De fortitudine quidem igitur in tantum 20 dictum sit. Quid autem est non difficile tipo accipere, ex hiis que dicta sunt. CAPITULUM XII [13] Post hec de temperancia dicamus. Videntur enim irrationalium i7b25 parcium, hee esse virtutes. Quoniam quidem igitur medietas est circa 25 delectaciones temperancia, dictum est nobis. Minus enim et non simili­ ter est, circa tristicias. In hiis autem, et intemperancia videtur. Circa quales igitur delectacionum, nunc seu dividamus seu Dividantur determinemus. Determinentur ab anima non ab animali autem animales et corporales, puta amor honoris, amor discipline. NbPz LbMb PbAbOb 8 omnis (NbP2Mb)] Kal praem. cett. 13 tristicia erit (Xvirr} serrai Nb,s.¿. P2, PhOh)] Ávirsírai P2LbMb : XvirqasraCKh 16 utique autem (817 3« Nh.P2)] 81) i8 esse optimos] inv. 24 hec] ravrrp» LbKbOb 27 est circa tristicias (ècm irsp'i ras Xvrras Nb)] -rrepl zàç hv-rras surir PbKbOb : rrj dvSpeta scrn rrspl ras (om. Mb} Xvrros PzLbMb hiis] rois avrols PbKbOb 29 animales et corporales] xai at uwp.ariKal Kal al pv-giKal PbKbOb CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt L$( = KuRk) 6 in om. Ks 14 maxime bo­ nis Ks : maximus bonis Oq1 : maximus bonus Lp 24 irrationabilium KtSt 28 seu dividamus s.l. St, marg. CwFhEo seu dividantur s.l. St : id est divi­ dantur marg. CwFh 29 ab anima, non ab animali s.l. St, marg. CwFhEo TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA Utroque enim horum gaudet, cuius amativus est, 197 nichil paciente cor- 17IJ30 pore, set magis mente. Qui autem circa tales delectaciones, neque tempe­ rati neque intemperati dicuntur. Similiter autem neque qui circa alias Amatores enim fabularum et narratode contingentibus conterentes dies, garulos, intemperatos autem, non dicimus; neque contristatos in pecuniis vel amicis. Circa corporales autem, erit utique temperancia ; non omnes autem, neque has. Qui enim gaudent hiis que per visum, puta coloribus et figuris et scriptura, neque temperati neque intemperati dicuntur, quamvis quecumque non corporales sunt. 5 res et 171535 i8ai i8a5 10 videatur utique esse et ut oportet gaudere et hiis, et secundum super- habundanciam et defectum. Similiter autem et in hiis que circa audi- id est ficcione fabulosa 15 tum. Superhabundanter enim gaudentes melodiis vel ipochrisi, nullus intemperatos dicit; neque eos qui ut oportet, temperatos. Neque eos qui circa odorem, prêter secundum accidens. Gaudentes enim malorum vel rosarum vel thimiamatum odoribus, non dicimus intemperatos; i8aio set magis eos qui unguentorum et pulmentorum. Gaudent enim hiis in­ rememorado fit eis concupiscibilium. utique aliquis et alios quando esuriunt, gaudentes ciborum odoribus. Talibus autem gaudere, intemperati. Huic enim 20 concupiscibile, hec. Non est autem neque aliis animalibus secundum hos sensus delectado, prêter secundum accidens. Neque enim odoribus leporum canes gaudent, set cibacione. Sensum autem, odor fecit. Neque leo voce bovis, set comescione. Quoniam autem prope est, per vocem sensit ; et gaudere utique hac videtur. Similiter neque videns vel inve25 niens cervum vel agrestem capram, set quoniam cibum habebit. Circa tales utique delectaciones temperancia et intemperancia est, quibus et reliqua animalia communicant. Unde serviles et bestiales videntur. Hee autem sunt, tactus et gustus. Videntur utique et gustu temperati, quoniam per hec Videbit autem ge. ca. ill parum vel nichil uti. Gustus enim, est indicium saporum ; quod fa30 ciunt qui vina probant, et pulmenta condiunt. Non multum autem NbP2 LbMb PbKbOb i utroque (Mb)J cKarepoi io utique] om. Lb 16 et] r¡ Kb0b 17 concupiscibilium] cTridvfj.ijp.arcav /ib : emdvptwv LbMb 20 concupiscibile] ¿TTidviiY/ra NbPzOb : èTTiôv/j.'qp.aTa s.l. P2, LbMbPbKb neque] ov8’ èv PbKbOb 24 Similiter (NbP2(9b)] -|- S’ cett. (etiam s.l. P2} 26 uti­ que] 8’ LbMb CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt U>(~ KuRk} 5 garrulos FhUFKt : guarulos St1 12 ipochisi Na : ypochrisi UtKu : ipocris (-si Ks2] Ks : ypocrisi EoKtOqSeStRk (cf. I83.25) id est ficcione fabulosa s.l. OqSt, marg. CwFhEo 20 hec per­ scriptum CwKsKtOqSeSt : hoc Ku : h’ cett. 29 ge. ca. s.l. St, marg. Eo i8ais i8a2o i8a25 198 i Sajo ETHICA NICOMACHEA III. 13-14 gaudent hiis, vel non, intemperati, set usu, qui fit omnis per tactum et Propter quod, et oravit quidam Philoxenus Erixius pulmentivorax existens, guttur ipsius longius gruis, fieri ; ut delectatus, tactu. Communissimus autem sensuum, tactus, secundum quem intemperancia. Et videbitur utique iuste exprobrabilis esse, quoniam non secundum quod homines sumus existit, set secundum quod animalia. Talibus utique gaudere et maxime diligere, bestiale. Et enim liberalissime earum que per tactum delectacionum, ablate sunt ; puta que in gignasiis per tricionem et calefaccionem facte. Non enim circa omne corpus intemperati tactus, set circa quasdam partes. in cibis et potibus et venereis dictis. i8bi i.Sbj 5 10 CAPITULUM XIII Concupiscentiarum autem hee quidem communes videntur esse, hee autem proprie et apposite. Puta que cibi quidem, naturalis. i8bio Omnis enim concupiscit quando indigens fuerit siccum vel humidum 15 scil.coniugalem lectum, inquit Homerus, iuvenis et crescens. Talem autem vel talem, non adhuc omnis ; neque eosdem. Propter quod videntur nostra esse. Set adhuc habet aliquid, et natu­ rale. Alia enim aliis sunt delectabilia; et quedam quibusdam, delectabii8bi5 liora contingentibus. In naturalibus quidem igitur concupiscentiis, 20 pauci peccant; et in unum, in plus. Comedere enim que contingunt vel bibere usquequo utique superimpleantur, superhabundare est quod secundum naturam multitudine. Replecio enim indigencie, naturalis concupiscencia. Propter quod dicuntur isti gastrimargi; ut prefer i8b2o indigens, implentes eam. Tales autem fiunt, qui multum bestiales. 25 Circa proprias autem delectaciones multi et multipliciter peccant. Eorum enim qui amatores talium dicuntur vel in gaudendo quibus non oportet, vel in magis, vel ut multi, vel non ut oportet. Secundum i8b25 omnia autem intemperati superhabundant. Et enim gaudent quibuscibum, quandoque autem ambos. Et NbP2 LbMb PbKbOb 3 Philoxenus Erixius] om. ipsius (avrov NbP2)] 2.ÓT0J cett. (avTÔ> edd.) 4-5 autem ... tactus] 84 hab. et tactus om. codd. ; sed r¡ 8’ ante KOivorár-q pro rp¡ ¿pr¡ hab. Mb, supra Koivorarij add. P2 15 quando indigens fuerit] ó érSe-f/s PbKbOb 18 nostra (? ij^érepa)] ^erepor et] om. KbOb 26 delectaciones] ró»v T¡bovd>v CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt Lv( = KuRk) 16 scilicet {om. Ut) coniugalem s.l. St, marg. CwFhEoUt 28 non ut -f- non Se translatio lincolniensis dam, quibus non oportet. Odibilia : recensio enim. Et pura 199 si quibusdam oportet gaudere talium, magis quam oportet et ut multi. CAPITULUM XIV 5 io 15 20 Circa delectaciones quidem igitur superabundancia quoniam intemperancia et vituperabile, manifestum. Circa tristicias autem non quemadmodum in fortitudine in sustinendo dicitur temperatus ; neque intemperatus, in non. Set intemperatus quidem in tristando iSbjo magis quam oportet, quoniam delectabilia non adipiscitur. Et tristiciam autem facit et delectacio. Temperatus autem, in non tristari absencia et in abstinere a delectabili. [14] Intemperatus quidem igi- igai tur, concupiscit delectabilia omnia, vel que maxime, et ducitur a con­ cupiscencia ut pro aliis hec eligat. Propter quod et tristatur, et non adipiscens, et concupiscens. Cum tristicia enim, concupiscencia. In­ convenienti autem assimulatur propter delectacionem tristari. Defi- iga5 cientes autem circa delectaciones et minus quam oportet gaudentes, non multum fiunt. Non enim humana est talis insensibilitas. Et enim reliqua animalia, discernunt cibos ; et hiis quidem gaudent, hiis autem, non. Si autem huic nichil est delectabile neque differt alterum ab altero, longe utique erit ab hominem esse. Non sortitus est autem talis nomine, igaio propter non multum fieri. Temperatus autem, medie circa hec habet. Neque enim delectatur quibus maxime intemperatus, set magis trisseu totaliter tatur. Neque universaliter quibus non oportet, neque vehementer tali nullo ; neque absentibus tristatur, neque concupiscit, vel mensurate ; neque magis quam oportet, nullo, neque quando non oportet, neque igai5 seu totaliter talium nullo. ad existencia, hec appetet mensurate, et ut oportet, et alia delectabilia non impedimenta hiis existencia, vel prefer bonum, vel super substancian!. Sic enim habens, magis diligit tales delectaciones, quam dignum sit. Temperatus autem, non talis, 25 universaliter Quecumque autem ad sanitatem sunt vel bonam habitudinem delectabilia 3° set ut recta racio. pb/cbo» 2 et ut (ibMb)] Ka¡ ovX N»P‘ : Kal [om. ûb) 77 aisPbXb0b multi] -f- xatpovcTiy 10 et in abstinere] om. 7€vktov s.l.P2, L^M*P*IW> 10 Hoc1 () sing. s.l. FhSt, marg. CwEo no. plu. s.l. CwFhEoSt 11 seu turpiter s.l. CtvFhSt, marg. Eo 15-20 Nomen — puer] + Non consonat quod hic dicitur de translatione et deri­ vatione nominis intemperantie latine lingue. Non enim dicitur intemperancia (temp- St) a punicione. Set consonum est in greca lingua, in qua akolasia, que est intemperancia, sonat in inpunitatem. Si enim essent pueri et concupiscencia se­ cundum racionem puniti, non utique remanerent intemperati marg. EoFfKsSt 22 scilicet pueris marg. CwFhEo ge. ca. s.l. Cw FhSt : genitive marg. Eo 22-201.1 Si — veniet] + Si igitur non erit inpersuasibilis seu inobediens puer sci­ licet pedagogo seu concupiscencia rationi, veniet utique ut in plurimum ad domi­ nans, id est ad hoc ut secundum racionem imperantem et dominantem suscipiat moderamen... (praem. Episcopus Oq) marg. EoFfKsOqSt TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 201 ad dominans ut multum veniet. Insaciabilis enim delectabilis appetitus, et undique insipienti. Et concupiscencie operacio, auget cognatum ; et si magne et vehementes sint, et cogitacionem percuciant. Propter quod oportet mensuratas esse ipsas et paucas, 5 et racioni nichil contrariari. Tale autem, bene persuasibile dici­ mus et punitum. Quemadmodum enim puerum oportet secun­ dum preceptum pedagogi vivere, sic et concupiscibile consonare i PW> i ad; . ut(? cùç) ini 2 et undique insi­ pienti] om. _Pb 4 percuciant (3/b)] e\«-pououcn ipsas' ante esse L}> : om. d/b 6 enimj Se PbZibOb 7 concupiscibile (KhCç) — xarà top Áóyov. 810 8eî rov aá>(frpovos to e7Ti6vp.7)TiKov cett. 9 et ut oportef om. 7_b.l/b 10 nobis’ om. Z„b CwFhEoUt KsKtKaOqSeSt Lv( = KitRk} 5 bene persuasibile] + ... Et ta­ le, scilicet racioni iam non adversans, dicimus bene persuasibile seu bene obedibile, et punitum, hoc est punicione disciplinatum et eruditum. Et alludit hic nomini intemperancie in greco, id est akolasie, que, ut diximus (cf. adn. ad 200.15-20), se­ cundum composicionem grecam sonat in inpunitatem... (Et alludit — inpunitatemow. Oq) marg. EoFfKsOqSt 10 sint] sunt KsK^OqSeSt1 ARISTOTILIS MORALIUM AD NICOMACHUM QUARTUS CAPITULUM I [i] Dicamus autem deinceps de liberalitate. Videtur autem 5 esse circa pecunias, medietas. Laudatur enim liberalis, non in bel­ licis, neque in quibus temperatus, neque rursus in iudiciis, set igb25 circa dacionem pecuniarum, et sumpcionem ; magis autem in dacione. Pecunias autem dicimus omnia quorumcumque dignitas nummismate mensuratur. Est autem et prodigalitas et illiberali- 10 igb22 no. plu. no. plu. tas, circa pecunias superhabundancie et defectus. Et illiberalita­ tem quidem, copulamus semper magis quam oportet, circa pecu19630 nias studentibus. Prodigalitatem autem, inferimus quandoque complectentes intemperatis hominibus. Incontinentes enim et in intemperanciam consumptores, prodigos vocamus. Propter quod 15 et pravissimi, videntur esse. Multas enim simul malicias, habent. Non autem proprie appellantur. Vult enim prodigus esse, qui aoai unum aliquod malum habet, corrumpere substanciam. Prodigus enim qui propter se ipsum, perditus. Videtur autem perdicio que­ dam ipsius esse et substancie corrupcio, ut vivere per has exis- 20 tente. Sic utique prodigalitatem, accipimus. Quorum autem est 2oas utilitas aliqua, est hiis uti et bene et male. Divicie autem sunt uti­ lium. Unoquoque autem optime utitur, qui habet circa singula virtutem. Et diviciis autem utetur optime, qui habet circa pecu­ nias virtutem. Iste autem est liberalis. Usus autem esse videtur, 25 IMb 5 Dicamus] P^POIPIVP autem1] + «al 1P>7 14 intemperatis hominibus] om. 17 autem] S-q 18 aliquod] om. PbAbOl’ 22 aliqua] om. 23 singula] tovto K^O** 24 autem] N'3P2LbMi'1 CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt Lv( = KuRk) 8-9 donacionem ... donacione Na supra superhabundancie et defectus CwFhSt, marg. {semel, sed signo ’ • ad utraque verba retulit) Eo 14 in om. Cw1NaOqSt1L^ 20 has] + id est (scilicet Eo) pecunias s.l. CwFhSt, marg. Eo ii no. plu. ... no. plu. TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 203 pecuniarum sumptus et dacio, accepcio autem et custodia, possesge.ca. 5 io sio magis. Propter quod magis est liberalis, dare quibus oportet, 2oaio et accipere unde oportet et non accipere unde non oportet. Vir­ tutis enim magis bene facere, quam bene pati ; et bona operari, magis quam turpia non operari. Non inmanifestum autem quo­ niam dacioni quidem sequitur bene facere et bona operari, sumpcioni autem, bene pati, vel non turpe operari. Et gracia danti, 2oaij non accipienti, set et laus magis. Et facilius autem, non accipere quam dare. Proprium enim, minus emittunt magis quam non accipiunt alienum. Set et libera­ les dicuntur, qui dant. Qui autem accipiunt, non in liberalitatem 2oa2o laudantur ; set non minus in iusticiam. Qui autem accipiunt, seu omnino neque laudantur multum. Amantur autem maxime liberales, eorum qui in virtute. Utiles enim. Hoc autem in dacione. 15 20 CAPITULUM II [2] Que autem secundum virtutem operaciones, bone et boni gracia. Et liberalis igitur dabit boni gracia, et recte. Quibus enim oportet, et quando, et quecumque oportet, et alia quecumque 2oa25 sequuntur recte dacioni. Et hec delectabiliter vel sine tristicia. Quod enim secundum virtutem, delectabile, vel nontriste, vel nequaquam triste. Qui autem dat quibus non oportet, vel non boni gracia, set propter quandam aliam causam, non liberalis, set alius quis dicetur. Neque qui triste. Magis enim utique elige- aoajo NbP2 PbKb0b RbMb 2 et1] 7) 8 accipienti (r¿j Xafjfiávovri Pb, pr.m.Kb, Afb)] rm p,rj XapfiavovTi NbP20bLb 11 accipiunt] praem. 13 *fere cett.)~\ om. PbKb 14 in1 (ctt’)] ¿77’ (eorum qui in virtute om. PbKb) 17 igitur] LbMb {om. Nb) 18 quando et quecumque] inv. 20-21 vel ne­ quaquam -rjKiara NbP2Mb\\ yKiora PbLb ; r/Kiara. 8e sec.m.Pb, KbOb 23 uti­ que eligeret {av eXotro Pb)] cAoit* av NbP2Kb0b : aipotr’ avLbMb CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt Lv{ = KuRk) 2 ge. ca. s.l. CwFhSt, marg. Eo 4 bona] dona Kt1 : bene UtOq 6 dacionem KtNaSt2 sumptionem KtSt2 : obsc. Na 10 non] non tamen Ks : om. Eo 11 accipiunt] non praem. {ex R) Ut2Ks2 13 seu omnino s.l. CwSt, marg. FhEo autem.] + Quidam libri habent *fere, per quod excipitur fortis, qui magis amandus est liberali {praem. Episcopus Oq) marg. CwFhEoUtKsOqSt ; vide Anonymi comm. a Roberto Grosse­ teste translatum : Amantur autem fere maxime liberales. Quidam libri habent fere appositum... (Quidam — habent om. Anonymus, p. 178.18, add. Robertus) 15 Capitulum II] ante 17 Et liberalis Fh : om. NaSe 204 ETHICA NICOMACHEA IV. 2-3 ge. ca. ret pecunias, bona operacione ; hoc autem non liberalis. Neque accipiet, unde non oportet. Neque enim est non honorantis pecu­ nias, talis accepcio. Non utique erit neque petitivus. Non enim est bene facientis, ut sibi bene fiat faciliter. Unde autem oportet, 2obi accipiet. Puta a propriis possessionibus, non ut bonum, set ut 5 necessarium, ut habeat dare. Neque non curabit propria ; volens per hec, quibusdam sufficere. Neque quibuslibet dabit, ut habeat dare quibus oportet, et quando, et ubi bonum. Liberalis autem 2obj est vehementer, et superhabundare in dacione ut derelinquat sibi ipsi minora. Non respicere enim ad se ipsum, liberalis. Secun- 10 dum substanciam utique, liberalis dicitur. Non enim in multitusci), habitus dine datorum, quod liberale ; set in dantis habitu. Hic autem secundum substanciam, dat. Nichil autem prohibet liberaliorem zobio esse minora dantem, si a minoribus det. Liberaliores autem esse videntur, non possidentes, set accipientes substanciam. Inexperti 15 enim, indigencie. Et omnes diligunt magis sua opera, ut parentes et poete. Ditari autem non facile liberalem, neque acceptivum 2obi5 existentem, neque custoditivum, emissivum autem, et non ho­ norantem propter ipsas divicias, set gracia dacionis. Propter quod et accusant fortunam, quoniam maxime digni existentes, 20 nequaquam ditantur. Contingit autem non irracionabiliter, hoc. Non enim possibile pecunias habere, non curantem ut habeat, 2obzo quemadmodum neque in aliis. Non tamen dabit quibus non opor­ tet, neque quando non oportet, neque quecumque alia talia. Non enim utique adhuc operabitur secundum liberalitatem. Et in hec 25 consumens, non utique habebit in que oportet consumere. Quem­ admodum enim dictum est, liberalis est qui secundum substan­ ciam expendit et in que oportet. Qui autem superhabundat, pro2ob25 digus. Propter quod tirannos, non dicimus prodigos. Multitudo enim possessionis, non videtur facile esse dacionibus et consump- 30 cionibus superhabundare. Liberalitate utique medietate existente Nl)P2 pbj{b()b LbI\-P> 2 accipiet (ObAP>)J + Neque] ovPbKb 3 erit (Afb)’J -f- Se 8 quando et ubi (ore «at oirov Pb aut potizis ore xai ov NbPzLbMb)] 01T0U KbOb ii utique liberalis (át) ¿ÀeuÆcpioç)] ê’ i? eÁevdepiÓTrjs (S’ om. Pb) 13 Nichil autem (où65 enim parvis dignus et hiis dignificat se ipsum, temperatus ; mag­ nanimus autem, non. In magnitudine enim, magnanimitas ; 5 quemadmodum et pulcritudo, in magno corpore. Parvi autem formosi et commensurati, pulcri autem, non. Qui autem magnis se ipsum dignum facit, indignus existens, chaunus. Qui autem maioribus quam dignus, non omnis chaunus. Qui autem minori23bio bus quam dignus, pusillanimis, sive magnis, sive moderatis, sive 10 parvis dignus existens, adhuc minoribus se ipsum dignificet ; et maxime si videatur magnis dignus. Quid enim utique faceret, nisi talibus esset dignus ? Est autem magnanimus, magnitudine quidem extremus, eo autem quod ut oportet, medius. Eo enim ¿abis quod secundum dignitatem, se ipsum dignificat. Hii autem, 15 superhabundant et deficiunt. Si autem utique magnis se ipsum dignificat dignus existens et maxime maximis, circa unum maxi­ me, utique erit. Dignitas autem dicitur ad ea que exterius bona. Maximum autem hoc utique ponemus, quod diis attribuimus, et quod maxime desiderant qui in dignitate, et quod in optimis, 20 23b2o premium. Tale autem, honor. Maximum enim utique hoc eorum que exterius bonorum. Circa honores utique et inhonoracion.es, magnanimus est ut oportet. Et sine racione autem, videntur magnanimi, circa honorem esse. Honore enim maxime magni dignifican! se ipsos secundum dignitatem. 25 Pusillanimis autem, deficit et ad se ipsum, et ad magr.animi 23b25 dignitatem. Chaunus vero et ad se ipsum quidem, superhabundat ; non tamen ad magnanimum. CAPITULUM IX Magnanimus autem si quidem maximis dignus, optimus 30 utique erit. Maiori enim semper melior dignus, et maximis opti­ mus. Ut vere ergo magnanimum, oportet bonum esse. Et videbi2îb3o tur autem esse magnanimi, quod in unaquaque virtute magnum. Et nequaquam utique congruit magnanimo fugere commovenNbP2 PbKbOb LbMb ii parvis (Mb)] Kal praem. cett. 13 talibus (rot~ Nb, s.l. -P2)] Toaovrcüv autem] 8r/ 25 dignitatem (Ob)] + Ss 26 autem] om. Kb 27 et] om. 32 Et] om. P2 33 autem] âv Pb ; om. KbOb 34 commoventem (? Trapaaelaavra)] TrapaoeiaaVTi ovtcûv TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 213 tem, neque iniusta facere. Cuius enim gracia operabitur turpia, cui nichil magnum ? Secundum singula autem intendenti, omni­ no derisibilis videbitur utique magnanimus, non bonus existens. Non erit autem utique dignus neque honore, pravus existens. 23b35 5 Virtutis enim premium, honor ; et attribuitur bonis. Videtur 24a! quidem igitur magnanimitas, ut ornatus quidam esse virtutum. Maiores enim ipsas facit, et non fit sine illis. Propter hoc difficile secundum veritatem, magnanimum esse. Non enim possibile, sine bonitate. Maxime quidem igitur circa honores et inhono- 24as 10 raciones, magnanimus est. Et in magnis et a studiosis moderate delectabitur, ut propria adipiscens, vel et minora. Virtute enim perfecta, non utique fiet dignus honor. Set tamen et adhuc reci­ piet, in non habendo ipsos maiora ipsi tribuere. Eum autem seu quibuscumque 15 20 seu negliget qui a contingentibus et in parvis, omnino parvipendet. Non 24am enim hiis dignus. Similiter autem et inhonoracione. Non enim erit iuste, circa ipsum. Maxime quidem igitur est, quemadmo­ dum dictum est, magnanimus circa honores. Set et adhuc et circa divicias et potentatum et omnem bonam fortunam et infor­ tunium moderate habebit, ut utique fiat, et neque bene fortuna- ?4ai5 tus gaudiosus erit, neque infortunatus tristis. Neque enim circa no. plu. honorem ita habet, ut maximum ens. Potentatus enim et divicie, seu eligibilia 25 propter honorem sunt desiderabilia. Habentes igitur ipsa, hono­ rari per ipsa volunt. Cui autem et honor parvum est, huic et alia. Propter quod despectores videntur esse. [8] Videntur autem et bone fortune conferre ad magnanimitatem. Nobiles enim dignificantur honore et potentes vel ditantes. In superexcellencia enim. Bono autem superexcellens, omne honorabilius. NbPz PbKbOb LbMb dem] om. LbMb 4 dignus neque honore] oùSè io in] 4 23 autem] St) PbKbO'° 6 qui­ CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt Lb{ = KuRk) 4 utique] 4- Quid (Quis Iit) ho­ nor KtUe {glossa ad 5 Virtutis — honor referenda) dignus neque honore CwFh EoUtlitNaSeL? : neque honore dignus Ks : honore neque dignus Oq : honore dignus StTc 5 Videbitur St1 10 magnis] + Scilicet {om. Eo) honoribus s.l. CwFhOqSt, marg. Eo a studiosis] Supple (scilicet Eo) honoratus s.l. CwFhOqSt, marg. Eo 13 eum] 4- scilicet honorem s.l. FhOqSt, marg. CwEo 14 seu quibuscumque s.l. CwFhOqSt, marg. Eo seu negliget s.l. FhSt, marg. Cw 15 dignus] + scilicet parvis et a quibuslibet. Maximis enim et a magnis dignus s.l. St, marg. CwFhEoOq 16 ipsum] 4- scilicet (Supple St) inhonoracio s.l. St, marg. CwFhEoOq et1 om. FhNaOq et2 om. Ut 21 no. plu. s.l. CwFhOqSt 22 seu eligibilia s.l. St, marg. CwFh 27 Bono] 4- Ablative marg. Eo 24aao 214 24325 ETHICA NICOMACHEA IV. 8 Propter quod et talia magnanimiorem faciunt. Honorantur enim a quibusdam. Secundum veritatem autem, bonus solus honorandus. Cui autem ambo existunt, magis dignus fit honore. Qui autem sine virtute talia bona habent, neque iuste magnis se ipsos dignificant, neque recte magnanimi dicuntur. Sine virtute 5 seu conviciatores enim perfecta, non sunt hec. Despectores autem et iniuriatores et 24330 talia habentes, mali efficiuntur. Sine virtute enim, non facile ferre moderate bonas fortunas. Non potentes autem ferre, et 24b! existimantes alios superexcellere, illos quidem contempnunt, ipsi autem quodcumque utique contingent, operantur. Imitantur 10 enim magnanimum, non similes existentes. Hoc autem operan­ tur, in quibus possunt. Que quidem igitur secundum virtutem 24b5 non operantur, contempnunt autem alios. Magnanimus autem, iuste contempnit. Glorificat enim, vere ; multi autem, continno.ca. no. ca. genter. Non est autem microkindinos neque philokindinos prop- 15 no.ca. ter pauca honorare. Megalokindinos autem. Et cum periclitetur, non parcens vite, ut non dignum existons, omnino vivere, et 24bio potens bene facere. Beneficiatus autem, verecundatur. Hoc quidem enim superexcellentis, hoc autem superexcessi. Et retributivus plurium. Ita enim debitor erit qui incepit, et erit bene 20 passus. Videntur autem et in memoria habere eos quibus utique fecerint bene, eos autem a quibus utique passi fuerint bene, non. Minor enim qui patitur bene, eo qui facit. Vult autem superexNbP2 PbKbOb LbMb i magnanimiorem] geyaho^uxoTépovs 4-5 magnis se ipsos (Mb)] inv. 7 mali (xa/coc)] Kaxà sec.m. Nb, s.l. P2, marg. Lb, Mb : àyaôàcett. 15 microkindinos (PbKb, marg. Ub)] ttvkvoklv3vvos 17 non par­ cens NbPbKbOb\] PzEbMb, marg. Ob CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt LP( = KuRk) 6 hec] + id est (scilicet Eo) no­ bilitas, potentatus et divicie non sunt, id est nichil sunt (om. CwFh), id est bene esse non habent, sine virtute perfecta. Unde nobiles genere, potentes et divites vere nulli sunt, si careant virtutibus marg. CwFhEoKsOqSt seu convicia­ tores s.l. CwFhOqSt, marg. Eo 7 talia] + id est potentatus et divicias s.l. CwFhOqSt 10 continget (ex -gent ?) Ut : -geret Oq 15-16 no. ca. supra mi­ crokindinos ... philokindinos CwFh, supra microkindinos ... philokindinos ... Me­ galokindinos OqSt, semel, sed signo ‘ ’ ad tria verba retulit marg. Eo 17 post vivere non puncto sed tantum semicolo vel commate interpungendum ; vide Roberti Grosseteste Notulam : ... velud non sit dignum omnino vivere, cum non possit per vitam proficere et bene facere. Oportet enim ad hanc particulam 'potens bene fa­ cere ’ adiungere negativam particulam precedentem marg. EoKsOqSt 18-19 hoc ... hoc] 4- scilicet beneficiare ... scilicet benefician s.l. CwFhOqSt, marg. Eo 19 superexcelli Ks : superexcelsi SeSt TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 215 cellere. Et hec quidem delectabiliter audit, hec autem, indelecta- z4bi5 biliter. Propter quod et Thetin non dicere beneficia lovi, neque Laco­ nes ad Athenienses, set que passi sunt bene. Magnanimi autem et 5 nullo indigere vel vix, ministrare autem, prompte. Et ad eos quidem qui in dignitate et bonis fortunis, magnum esse, ad me­ dios autem, moderatum. Hos quidem enim superexcellere, diffi- 24bzo cile et venerabile ; hos autem, facile. Et in illis quidem venerari, non invirile ; in humilibus autem, onerosum, quemadmodum ad 10 inbecilles fortem esse. Et ad honorabilia, non ire ; vel ubi precellunt alii. Et ociosum esse et pigrum, set vel ubi honor magnus vel opus. Et paucorum quidem operativum, magnorum autem 241525 et nominabilium. Necessarium autem et manifestum oditorem seu timentis esse et manifestum amatorem. Latere enim, timidi. Et curare 15 veritatem magis, quam opinionem. Et dicere et operari mani­ feste. Liber propalator enim, quia contemptivus est. Contemptivus autem, propter quod libere propalativus. Et libere propalativus enim, propter quod contemptivus. Et veridicus, verumptamen quecumque non propter ironiam. Ironia autem, ad 20 multos. Et ad alium, non posse vivere ; set vel ad amicum. 24bjo i5ai seu adulatores 25 Servile enim. Propter quod et omnes blanditores, serviles ; et humiles, blanditores. Neque admirativus. Nichil enim magnum, ipsi est. Neque memor mali. Non enim magnanimi recordari aliter et mala, set magis despicere. Neque humaniloquus. Neque enim de se ipso loquitur, neque de alio. Neque enim ut laudetur cura est ipsi, neque ut alii vituperentur. Neque rursus laudati­ vus est. Propter quod neque maliloquus neque de inimicis, nisi propter iniuriam. Et de necessariis vel parvis, nequaquam planc/VbP2 Pb/ibOb 4 passi sunt] 16-iS L1ber propalator — propter quod contemptivus (TrappriaiaaT-qs yáp Stà to Kara^pov-qtikos fivat. Kara.pov-qTt,Kos {-kov Pb) Se Sto TrapprjaiaarcKÓs. Kal Trapp-paiaariKOS (-kov Pb) yáp Sto Kara^povqrtKÓs Pb)] KarapovY)TiKOV yáp. Stó irappr/cnaoTiKos Kal Trappt]aiavTtKOv yáp. Stó KaTa^poVTjTiKOS N^O^ : irappriviavriKOS yáp. Sto Kal Karapovr¡TiKOv yáp. TTappriacaarov /// yáp TrappyaiaaTiKos Se Sta to KaTat/tpovyTiKos etvai pr.m.K^ {cj. Askburner, p. 44) 18 Et] om. Nb ig Ironia] etpwya N13 20 ad2] om. KVOÙ 23 Non] oùSe LbMb 25 loquitur] epeî CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt L^(--KuRk) est magnanimi s.l. St, marg. CwFhEo 21 seu adulatores s.l. FhOqSt, marg. Cw 10 non ire] 4- Supple (scilicet Eo) 14 seu timentis s.l. FhSt, marg. Cw 2535 2l6 ETHICA NICOMACHEA IV.8-11 25310 tivus et deprecativos. Studentis enim sic habere circa hec. Et potens possedisse magis bona et infructuosa, fructuosis et utili­ bus. Sufficientis enim magis. Set et motus gravis magnanimi videtur esse, et vox gravis, et locucio stabilis. Non enim festinus, 25315 qui circa pauca studet. Neque contenciosus, qui nichil magnum 5 existimat. Acumen autem vocis et velocitas, per hec. Talis quidem igitur, magnanimus. CAPITULUM X [g] Deficiens autem, pusillanimis ; superhabundans autem, chaunus. Non mali quidem igitur videntur esse neque isti. Non 10 enim malefactores sunt, peccantes autem. Pusillanimis quidem 25320 enim dignus existons bonis, se ipsum privat quibus dignus est. Et videtur malum habere aliquod ex non dignificare se ipsum bonis. Set et ignorare se ipsum. Appeteret enim utique quibus dignus erat, bona existencia. Non tamen insipientes tales viden- 15 tur esse, set magis pigri. Talis autem opinio videtur et deteriores 25325 facere. Singuli enim appetunt que secundum dignitatem. Disce­ dunt autem et ab operacionibus bonis et adinvencionibus, ut indigni existentes. Similiter autem et ab exterioribus bonis. Chauni autem insipientes et se ipsos ignorantes. Et hec mani- 20 feste. Ut enim digni existentes, ad honorabilia conantur. Deinde 25330 redarguuntur. Et veste ornantur, et figura, et talibus, et volunt bonas fortunas manifestas esse ipsorum. Et dicunt de se ipsis ut per hec honorandi. Opponitur autem magnanimitati pusillani­ mitas, magis quam chaunotis. Et fit magis, et deterius est. 25 25335 Magnanimitas quidem igitur, circa honorem est magnum, quem­ admodum dictum est.. CAPITULUM XI 25b! [10] Videtur autem et circa hanc esse virtus quedam, quemad­ modum in primis dictum est. Que videbitur utique similiter 30 NbPz P*>KbOb LbMb 3 gravis (/3apeta)J jSpaSeîa 12 dignus cstj inv. LbMb 15 tales] ovtoi LhMb {post videntur Lb) 1 <3 pigri {vuidpoi s.l. Pb, marg. Cc)J voepol PzPbCcEbMb : ow^pot NbKbOb, sec.m. 21 Uti ov Kb 23 se ipsis (aurati' LbMb)] avraw cett. 25 Et (2Vb)J + yàpcett. deteriusl Xeipajv P2, corr. 7ib, ObLbMb CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt Lv( = KuRk) hoc Ku : h’ ceti. 20 hec proscriptam CwKsKtSt : TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 5 io 15 20 25 217 habere ad magnanimitatem, quemadmodum et liberalitas ad magnificenciam. Ambo enim isti, a magno quidem distant ; circa moderata autem et parva, disponunt nos ut oportet. Quemad- 25b5 modum autem in accepcione et dacione pecuniarum medietas est et superhabundancia et defectus, ita et in honoris appetitu magis quam oportet, et minus, et unde oportet, et ut oportet. Amatorem enim honoris vituperamus, ut magis quam oportet, et unde non oportet honorem appetentem. Et non amatorem 25bio honoris, ut neque in bonis eligentem honorari. Est autem quando amatorem honoris laudamus, ut virilem et amatorem boni ; non amatorem autem honoris, ut moderatum et temperatum ; quem­ admodum et in primis diximus. Manifestum autem quoniam multipliciter amatore talium dicto, non in id ipsum ferimus semper, amatorem honoris; set laudantes quidem, in magis 25bi5 quam multi ; vituperantes autem, in magis quam oportet. Inno­ minata autem existente medietate ut deserta, videntur dubia esse extrema. In quibus autem est superhabundancia et defec­ tus, et medium. Appetunt autem honorem et magis quam opor­ tet, et minus quam oportet, et ut oportet. Laudatur igitur habi- 25b >o tus hic, medietas existens circa honorem, innominatus. Videtur autem ad amorem honoris quidem, non amor honoris, ad non amorem honoris autem, amor honoris, ad utraque autem, utra­ que qualiter. Videtur autem et hoc esse et circa alias virtutes. Opponi autem hic extremi videntur, propter non nominatum 25b >5 medium. CAPITULUM XII 30 [11] Mansuetudo autem est quidem medietas, circa iras. Inno­ minato autem existente medio, fere autem et extremis, ad me­ dium mansuetudinem ferimus, ad defectum declinantem, inno­ minatum existentem. Superhabundancia autem, iracundia que­ dam dicatur utique. Passio quidem enim, est ira. Paciencia 25b3o autem, multa et différencia. Qui quidem igitur in quibus oportet, et quibus oportet irascitur, adhuc autem et ut oportet, et quando, et quanto tempore, laudatur. Mansuetus autem, iste utique erit N*P2 PbKbOb LbMb 2 istij avrat 7 ut] + Kal s.l. Pz} LbMb 13-14 fe­ rimus semper] inv. LbMb 19 quam oportet (ilj 8eî)] èaTlv T¡8r¡ Nb : çariV 8* ore P2Mb : EffTt 8tj pr.m. Pb, KbObLb : euri 8tj fi sec.m. Pb igitur (y’ ow vel yovv P2)] 8’ ow PbKbOb : ovv «ai Lb : /¿¿v Kal Mb 23 et1] om. 27 qui­ dem] om. LbMb 33 et2] om. PbKbOb 34 autem] 2l8 ETHICA NICOMACHEA IV.II-I2 si quidem mansuetudo laudatur. Vult enim mansuetus, inper2jb35 turbatus esse, et non duci a passione, set secundum quod utique 26ai racio ordinabit, ita et in hiis, et in tantum tempus, irasci. Peccare autem videtur magis, ad defectum. Non enim punitivus, mansue­ tus ; set magis condonativus. Defectus autem sive inirascibilitas 5 quedam est, sive quodcumque, vituperatur. Non irati enim in 2óa5 quibus oportet, insipientes videntur esse, et qui non ut oportet, neque quando, neque quibus oportet. Videtur enim non sentire neque tristari. Et non iratus, non esse vindicativus. Iniuriantem autem sustinere, et familiares despicere, servile. Superha- to bundancia autem, secundum omnia quidem fit. Et enim quibus 2óato non oportet, et in quibus non oportet, et magis quam oportet, et velocius, et pluri tempore. Non tamen omnia, eidem existunt. Non enim utique, posset esse. Malum enim et se ipsum destruit ; et si integrum sit, inportabile fit. Hii quidem igitur irascuntur, 15 et quibus non oportet, et in quibus non oportet, et magis quam 26ai5 oportet. Quiescunt autem velociter, quod et optimum habent. Accidit autem ipsis hoc, quoniam non retinent iram, set reddunt vel manifesti sunt, propter velocitatem, deinde requiescunt. In superhabundancia autem sunt, acrocholi, acuti, et ad omne ira- 20 eundi, et in omni. Unde et nomen. Amari autem, difficile solu26a2o biles ; et multo tempore irascuntur. Retinent enim iram. Quies autem fit, cum retribuerint. Punicio enim, quietat impetum ire ; delectacionem pro tristicia, faciens. Hoc autem non effecto, grave habent. Propter non manifestum enim esse, neque suadebit 25 ipsis aliquis. In ipso autem digeri iram, tempore indiget. Sunt 26a25 autem tales sibi ipsis molestissimi, et maxime amicis. Difficiles autem dicimus, in quibus non oportet irascentes, et magis quam oportet, et pluri tempore, et non commutatos sine cruciatu vel punicione. Mansuetudini autem magis superhabundanciam oppo- 30 VbP2 PbZMb 2 secundum quod ($ NbP2)] ws 13 ct pluri] 7} 15 igitur] + opyíXot raféeos- pÀv (igitur om. Ob) 18 red­ dunt (àvraTToStâûacri. NbP2PbLbMb)] (iTToâcâôacri ZibOl’ 19 vel (í) Ob)J Cí'tt. 22 irascuntur] opytXoc Kb : opyíXot Pb0b 23 retribuerint (¿vrano8¿áKbOb LbMb 2 vivere] avi¿fliovv 5 facit] + tis8 au­ tem] 817 ii tale] Toaovrov PbKb 23 contrariantes (¿PTCTUTrouvTts Nb, P2)] âvTtT€Îvov7€ç 28 redditur (? a-woSiSorai)] ¿ttoSsSotcu 29 amicicia] Kb CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt Lv( = KuRk) 17 sint] sunt KsKtSeStKu 30 dicere] facere CwFhUt 31 sine — diligendi] vide Roberti Grosseteste No­ titiam : ... sine passione diligendi... marg. EoKsSt 220 ETHICA NICOMACHEA IV. 12-13 seu amare seu inimicari colloquitur. Non enim in amando vel inimicando, recipit singula 26625 ut oportet ; set in eo quod talis est. Similiter enim ad ignotos et notos et consuetos et inconsuetos id faciet. Verumptamen et in singulis, ut congruit. Non enim similiter convenit consuetos et extraneos, curare ; neque rursus contristare. Universaliter qui- 5 dem igitur dictum est, quoniam quibus oportet colloquetur. Referens autem ad bonum et conferens, coniciet non contristare 26630 vel condelectare. Videtur quidem enim, circa delectationes et tristicias esse in colloquiis factas. Horum autem quecumque quidem ipsi est non bonum vel nocivum condelectare, asperna- 10 bitur et eliget contristare, et si facienti autem deformitatem scii. Placiditas ferat, et hanc non parvam, vel nocumentum. Contrarietas autem, 26635 parvam tristiciam non recipiet, set aspernabitur. Differenter autem colloquetur hiis qui in dignitatibus, et quibuscumque, et 27a! magis vel minus notis. Similiter autem et secundum alias diffe- 15 rencias, singulis tribuens quod decet. Et secundum se ipsum seu eligens quidem desiderans condelectare, contristare autem reverens, contingentibus autem si sit maiora consecutus dico autem bono 2735 et conferente, et delectacionis autem gracia eius que in poste­ rum magne, parum contristabit. Medius quidem igitur, talis est. 20 Non nominatus est autem. Con delectantis autem qui quidem eius quod est delectabilem esse coniectativus non propter aliquid aliud, placidus. Qui autem ut utilitas aliqua ipsi fiat in pecunias 2yaio et quecumque per pecunias, blanditor. Qui autem omnes contris­ tat, dictum est quoniam litigiosus et discolus. Opponi autem 25 videntur extrema sibi ipsis, propter innominatum esse medium. NbP2 PbKbOb ¿xdaívetv Mb i inimicando 2VbP2PbLb)] éxdatpecv : 6 quibus (ofc)] ai? 22-23 aliquid aliud] inv. P2LbMb 23 utilitas aliqua] inv. PbKb0b 25 litigiosus et discolus] 3vvkoXos Kat àvaepcs CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt L^(-KuRk) 1 seu amare s.l. CwFh : vel -re s.l. Eo seu inimicari s.l. CwFh : vel -ri s.l. Eo 2 enim] autem Se 12 ante Contrarietas puncto interp. et grandiore littera C verbum scr. codd. sci­ licet placiditas s.l. FhSt, marg. CwEo 13 post tristiciam non interp. codd. 17 seu eligens s.l. FhSt, marg. CwEo 18 contingentibus — consecutus vide Roberti Grosseteste Notulam : ... tamen, si sit consecutus, id est consecuturus, ma­ iora bona quibuslibet contingentibus minoribus bonis ex non delectare seu ex contristare, eliget contristare propter maiora bona adipiscenda... marg. EoKsSt : id est minoribus bonis supra contingentibus, id est consecuturus supra consecu­ tus tantum hab. s.l. Oq TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 221 CAPITULUM XIV 5 io 15 20 [13] Circa eadem autem fere est et iactancie medietas. Inno­ minata autem'et ipsa. Non malum autem et tales pertransire. 27315 Magis enim utique sciemus que circa mores singulos pertranseuntes. Et medietates esse virtutes, credemus utique in omni­ bus sic habens conspicientes. In convivere utique qui quidem ad delectacionem vel tristiciam colloquuntur, dicti sunt. De veri­ dicis autem et falsidicis dicemus, similiter in sermonibus et 27320 operacionibus et ficcione. Videtur utique iactator simulativus gloriosorum esse, et non existencium, et maiorum quam exis­ tant. Eiron autem, e converso negare que existunt, vel minora facere. Medius autem authekastos quis existens verax et vita et sermone, existencia confitens esse circa ipsum, et neque maiora 27325 neque minora. Est autem horum singula et gracia alicuius facere, et nullius. Unusquisque autem qualis est, talia dicit et operatur ; et sic vivit, si non alicuius gracia operetur. Secundum se ipsum autem mendacium quidem pravum et fugiendum ; verum autem, et bonum et laudabile. Sic autem et verax quidem medius exis- 27330 tens laudabilis. Qui autem mendaces, ambo quidem vituperabi­ les ; magis autem iactator. De utrisque autem dicemus. Prius autem de veraci. Non enim de veridico in confessionibus dicimus, neque quecumque ad iniusticiam vel iusticiam contendunt. Al­ terius enim erunt hec virtutis. Set in quibus nullo tali differente 27b! et in sermone et in vita verum dicit, eo quod talis est secundum seu studiosus 25 30 habitum. Videbitur utique talis moderatus esse. Amator enim veri et in quibus non differt verum dicens, verum dicet et in quibus differt adhuc magis. Ut enim turpe mendacium verebi- 2705 tur, quod et secundum se ipsum verebatur. Talis autem lauda­ bilis. In minus autem magis a vero declinat. Prudencius enim videtur propter onerosas superhabundancias esse. NbP2 P^K^CF* LPM''0 3 ipsa (avrtf 7v 15 dicit et operatur] inv. LbMb 17 fugiendum (^euwroV)] i/ícktÓv 18 et1] om. 25 Videbitur] + S’ 27 Ut] ov Z.bAfb CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt L&(= KuRk} 24 talis] 4- id est veridicus s.Z. Fh, marg. Cw 25 seu studiosus s.l. FhSt, marg. Cw 222 ETHICA NICOMACHEA IV. 13-14 Maiora autem existentibus fingens nullius gracia, pravo quidem zybio assimulatur. Non enim utique gauderet mendacio. Vanus autem videtur magis, quam malus. Si autem gracia alicuius, qui quidem glorie vel honoris, non valde vituperabilis, ut iactator. Qui autem argenti vel quecumque in argentum, deformior. Non in potencia 5 271115 autem est iactator, set in eleccione. Secundum habitum enim et in eo quod talis est, iactator est, quemadmodum et mendax, hic quidem mendacio ipso gaudet, hic autem gloriam appetens vel lucrum. Qui quidem igitur glorie gracia iactant, talia fingunt in quibus laus vel felicitas. Qui autem lucri, quorum et lucrum est 10 27b2o propinquis, et que pertransire est non existencia, puta medicum vel divinatorem vel sapientem. Propter hoc plures fingunt talia et iactant. Sunt enim in ipsis, que dicta sunt. Eirones autem in minus dicentes, gratiosiores quidem secundum mores videntur. Non enim lucri gracia videntur dicere, set fugientes molestum et 15 271225 tumidum. Set et maxime et isti gloriosa negant, ut et Socrates fecit. Qui autem parva manifesta fingunt, baukopanurgoi dicun­ tur, et facile contemptibiles sunt. Et quandoque lactancia videseu Laconum tur, puta Laconiorum vestis. Et enim superhabundancia et valde defectus, iactativum. Qui autem moderate utuntur eironeia, et 20 NbPz PbKbOb LbMb 7 talis] woiós P2ObMb io quorum et (wv Kal jVbP2(?bLb)] ¿jjv pr.m. Kb : a>v t/ corr. Kb : &v 7?8eîa. Pb : rj 81’ &v Kal H et que pertransire (/cai à SteA^etv)] Kal a SiaAaâeÎp NbPz, sec.m. Xb : Kal <3 8taAa0€Îv Pb : StaAa^cíp Æb : a Kal StaAafle îv Ob : Kal III btaXaÔetv pr.m. Lb : Kal 8c’ a 8ca~ 0Aeîv Mb II-I2 medicum vel divinatorem vel sapientem (larpov q p-avriv y cto^ov)] larpov pavriv aopóv NbPz : p,ávnv l-qrpov aofióv Pb : p.ávriv cro^óv larpov Kb : fiávTiv r¡ larpov aopóv ObLbMb (?) ante aopóv add. Lb) 12 talia] ravra PbKbOb 15 -16 molestum et tumidum] oyK-qpóv NbPzObLbMb : ¿xhypóv PbKb 16 Set et («ai... 8¿)] 8é 17 autem] + Kal NbP2ObLbMb parva] + Kal fin­ gunt] p/g TrpoaTTotovp.évoi Nb 18 facile contemptibiles] evKarappovr/rorcpoi PbKbOb CwFhEoUt KsKtNaOqSeSt Lv( = KuRk) 2 Non enim utique] + Supple (scilicet Eo) aliter, scilicet (om. Eo) nisi esset pravus s.l. CwOqSt, marg. FhEoUt ; vide Roberti Grosseteste Notulam : Qui nullius gracia mentitur, set solum ex habitu quem habet gaudens ipso mentiri, pravus est. Talis enim habitus non bonus, set pravus est. Nisi enim esset pravus, non utique gauderet mendacio, quod per se pravum est. Talis tamen non est malus, id est malignus, quia non mentitur ut ali­ cui noceat (praem. Episcopus Oq) marg. EoKsOqSt 13 Errones UtKs1 : Ero­ nes Oq1 : Eyrones Oqz 16 timidum UtKsNa^StLv (+ al’ tumidum marg. Ut) 16-17 ut — fecit] 4- Quod (om. KsOq) Socrates semper dicebat se nichil scire (praem. Episcopus Oq) marg. CwFhUtKsOqSt 17 parva -|- et St 19 seu (sive Cw) Laconum s.l. Fh, marg. CwEo 20 iatativum Ks : iactancium UtKtKxi TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 223 circa que non valde prompta et manifesta eironizant, graciosi zybjo videntur. Opponi autem iactator videtur veridico. Deterior enim. CAPITULUM xv [14] Existente autem requie in vita, et in hac conversacione 5 cum ludo, videtur et hic esse collocutio quedam consona, et 2»ai qualia oportet dicere, et ut. Similiter autem et audire. Differet autem et in dicendo talibus, vel talia audire. Manifestum quod et circa hec est et superhabundancia quedam et defectus medii. Qui quidem in derisione superhabundant, bomolochoi videntur 28a¿ 10 esse et onerosi, desiderantes omnino risum et magis coniectantes risum facere, quam dicere decora et non contristare convicia­ tum. Qui autem neque ipsi utique dicunt aliquod ridiculum et dicentibus molesti sunt, agrioi et duri videntur esse. Moderate autem ludentes, eutrapeli appellantur, puta bene 28aio 15 vertentes. Moris enim, tales videntur motus esse. Quemadmodum autem corpora ex motibus iudicantur, ita et mores. Redundante autem risu, et pluribus gaudentibus ludo et ipso conviciari magis quam oportet, et bomolochi eutrapeli appellantur ut graciosi. ¿Sais Quoniam autem differunt et non parum, ex hiis que dicta sunt 20 manifestum. Medio autem habitui proprium, et epidexiotis est. Epidexii autem est, talia dicere et audire qualia modesto et libe­ rali congruunt. Est enim quedam decencia talem dicere in ludi ge. ca. ge.ca. parte et audire, et liberalis ludus differt ab eo qui servilis, et aSaao disciplinati et indisciplinati. Videbit autem utique aliquis et ex 25 comediis veterum et modernorum. Hiis quidem enim erat derisio turpiloquium, hiis autem magis suspicio. Differunt autem non parum hec, ad honestatem. Utrum igitur bene conviciantem 28az5 NbP2 PbKbOb LbMb 2 Opponi] Kal praem. PbKbOb 4 autem (Mb)j 5 esse] post quedam EbMb 7 in dicendo talibus (ev ra> tolovtois XcycLV Pb)] ¿V tolovtols Xiyetv NbP2 ; to ev tolovtols {tovtols Lb : touovtols Mb) Aeyecv KbObLbMb Manifestum (7 neque (oùS’J] ovk verecun­ danda] aiaxvvriov 9 tale] ro eivai toiovtov ut et si ( ais t’ el P2LbMit'j] a>aTe NbPbKbOb (ei add. sec.wl. Ob) 16 talia (rá (oííí. NbP2} TOldúra)] ravra. LbMb 28b2o 28525 28530 28535 ARISTOTILIS MORALIUM AD NICOMACHUM QUINTUS CAPITULUM I 29^3 E1] De iusticia autem et iniusticia intendendum et circa quales 5 sunt existentes operaciones, et qualis medietas est iusticia, et neu. ge. iustum quorum medium. Intencio autem nobis sit secundum eandem methodum hiis que predicta sunt. Videmus utique omnes talem habitum volentes dicere iusticiam, a quo operativi iustorum sunt et a quo iusta operantur et volunt iusta. Eodem 10 2gaio autem modo, et de iniusticia, a quo iniusta faciunt et volunt iniusta. Propter quod et nobis primum ut in tipo supponantur hec. Neque enim eundem habet modum et in scienciis et poten ciis et habitibus. Potencia quidem enim et sciencia videtur con­ trariorum eadem esse. Habitus autem contrarius contrariorum, 15 2gai5 non. Puta a sanitate non fiunt contraria, set sana solum. Dici­ mus enim sane ambulare quando ambulat ut utique sanus existens. Multocicns quidem igitur cognoscitur contrarius habitus a contrario. Multociens autem habitus, a subiectis. Si enim euexia 29120 sit manifesta, et kachexia manifesta fit. Et ex bene habentibus, 20 ¿gas seu habitiva euexia, et ex hac, bene habencia. Si enim est euexia densitas carnis, necessarium et kachexiam esse raritatem carnis, et bene seu habitivum habens factivum densitatis in carne. Consequitur autem ut in 29125 multum, si alterum multipliciter dicitur, et reliquum multiplici­ ter dici, puta si iustum, et iniustum. [2] Videtur autem multi- 25 N^P2Mh Ob Jía)] Garepa Lb_pb/ 22 quandam] om. 27 magis] ante videbitur PbKb, ante esse Ob 28 enim] apa quedam] om. Kb CwFhUt — KuRk) EoKsKtNaOqSeSt (Cc) mavg. CwEoOq2, 6 id est legalitas s.l. FhSt, 230 ETHICA NICOMACHEA V.4-6 neque unam maliciara, set vel ad iniusticiam. Quare manifestum quoniam est quedam iniusticia prêter totam alia in parte univoca, 3obi quoniam diffinitio in eodem genere. Ambe enim in eo quod ad alterum habent potenciam. Set hec quidem circa honorem, vel pecunias, vel salutem, vel si quodam habeamus uno nomine 5 comprehendere hec omnia, et propter delectacionem que a lucro ; 3°b5 hec autem circa omnia quecumque studiosus. [5] Quoniam quidem, igitur sunt iusticie plures, et quoniam est quedam et altera prêter totam virtutem, manifestum. Que autem et qualis quedam, sumendum. Determinatum est utique iniustum et illegale et 10 inequale, iustum autem et legale et equale. Secundum quidem 3obio igitur illégale, prius dicta iniusticia est. CAPITULUM V Quia autem inequale et plus non idem, set alterum ut pars ad totum, plus quidem enim omne inequale, inequale autem non 15 omne plus, et iniustum et iniusticia non eadem, set altera ab illis, hec quidem ut partes, hec autem ut tota. Pars enim hec iniusticia, 3obi5 tocius iniusticie. Similiter autem et iusticia, iusticie. Quare de ea que in parte iusticia et de ea que in parte iniusticia dicendum, et de iusto et iniusto similiter. Secundum quidem igitur totam 20 virtutem ordinata iusticia et iniusticia, que quidem tocius virtutis 3obzo existens usus ad alium, que autem malicie, dimittatur. Et iustum id est qualiter et iniustum secundum has manifestum ut determinandum. Fere enim multa legalium, a tota virtute precepta sunt. Secun­ dum unamquamque enim virtutem precipit vivere, et secundum 25 3ob25 unamquamque maliciam, prohibet lex. Factiva autem tocius virtutis sunt legalium quecumque lege posita sunt circa discipli7Vb.P2Mb Ob £bPbXb 4 vel] rj Kal MbLb : Kal Ob 7 quecumque] irepl praem. 10 utique] 8¿ 7kfbJCb 14 plus] Trapávop-ov ttXcov PbKb : irapávc>ij.ov corr. Ob 15 ad] Kal praem. JKb 15-16 plus quidem — omne plus] ro yap avtaov wnav irapávop.ov, ro ■napávop.ov ovy anav avtvov praem. Mb0bPb 18 Quare (<9bLbPb)] uígtg Kal P2Mb : ¿¡s Nb : cúy Kb 22 iustum (Mb)] + 24 precepta (irpQaraTTÓp.eva marg. Ob, Pb/^b)] irparrop-eva CwFhUt Lv(=KuRk) EoKsKtNaOqSeSt (Cc) 5 saltem Lp 18 iusti­ cia] iniusticia CwFhUtLP 21 que] + scilicet (Supple Eo) iusticia s.l. CwFh OqSt, marg. Eo 22 que] 4- scilicet (id est CwFh) iniusticia, existens supple usus ad alium tocius (+ malicie EoSt) s.l. St, marg. CwFhEo 23 id est qua­ liter s.l. CwFh, marg. Eo : quomodo in textu post ut add. Lv TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 23I nam que ad commune. De ea autem que secundum unumquem­ que disciplina, secundum quam simpliciter vir bonus est, utrum politice est vel alterius, posterius determinandum. Non enim forte idem et viro bono esse et civi omni. Eius autem que secun- 30630 5 dum partem iusticie et secundum ipsam iusti, una quidem est species que in distribucionibus honoris vel pecuniarum vel aliorum quecumque partibilia communicantibus urbanitate. In hiis enim est et inequale habere et equale alterum ab altero. Una autem que in commutacionibus directiva. Huius autem partes 3iai to due. Commutacionum enim hee quidem voluntarie sunt, hee autem involuntarie. Voluntarie quidem tales, puta vendicio, empcio, mutuacio, fideiussio, usus, deposicio, conduccio. Volun­ tarie autem dicuntur quoniam principium commutacionum 3ias harum, voluntarium. Involuntariarum autem hee quidem occul15 te, puta furtum, mechia, veneficium, proagogia, servi seduccio, dolo occisio, falsum testimonium. Hee autem violente, puta verberacio, vinculum, mors, rapina, orbacio, accusacio, iniuriacio. CAPITULUM VI [6] Quia autem et iniustus inequalis et iniustum inequale, manifestum quoniam et medium aliquod est iniusti. Hoc autem est equale. In quali enim operacione est plus et minus, est et equale. Si igitur iniustum inequale, iustum equale. Quod et sine racione videtur omnibus. Quia autem equale medium, iustum 25 medium quoddam utique erit. Est autem equale, in minimis giais duobus. Necessarium igitur iustum et medium et equale esse et ad aliquid et quibusdam. Et secundum quod quidem medium, aliquorum. Hec autem sunt plus et minus. Secundum quod autem equale, est duobus. Secundum quod autem iustum, aliquibus. 20 7VbP27Ub Ob EbPbKb 15 proagogia (rrpoayaiyia)] TTpovaywyla Kb (srpoaywyela edd.) servi seduccio (SovAau-aria)] Socarraría I\b 17 accusacio (narrjyopia NbOb)] Ka-K-ryyopia '21 iniusti (rov ¿âixotj)] tov ariaov 22 operacione est] inv. Pb 26-27 et ad aliquid et quibusdam |«ai npis r> Kal naiv ,1/b)] nat Ticrl «ai Trpós rc NbP20b Pb : Kal npós rt Eb : Kal Tialv A'b CwFhUt L?(=KuRk) EoKsKtNaOqSeSt (Cc) 9 mutacionibus CwFh 12 mutacio LvEo : imitado Kt 14 Involuntariarum] Involuntarium CwFhSt 25 in minimis] ut praem. LvRtNaSe 29 ante est semicolo interp. CwFhUtEs OqSeSt, post est Eo : non. interp. LvEtNa 232 ETHICA NICOMACHEA V.6-7 Necessarium ergo iustum in minimis esse quatuor. Quibus enim 3iaao iustum contingit ens, duo sunt, et in quibus, persone, due, et eadem erit equalitas quibus et in quibus. Ut enim illa habent que in quibus, sic et illa habent. Si enim non equates, non equalia habebunt. Set hinc pugne et accusaciones, quando vel equales 5 non equalia, vel non equales equalia habent, et in distribucione suscipiunt. 3ia25 Adhuc ex eo quod secundum dignitatem, hoc manifestum. Iustum enim in distributionibus confitentur omnes secundum dignitatem quandam oportere esse. Dignitatem quidem non 10 eandem, dicunt omnes existere. Set democratici quidem, liberta­ tem, oligarchiki autem, divitias, quidam autem, generis nobili­ tatem, aristokratici autem, virtutem. Est ergo iustum propor31.-130 cionale quid. Proportionale enim non solum est monadici numeri proprium, set totaliter numeri. Proporcionalitas enim equalitas 15 est proporcionis, et in quatuor minimis. Disiuncta quidem igitur quoniam in quatuor, manifestum. Set et continua. Uno enim ut 3lbi duobus utetur et bis dicit. Puta ut que A ad eam que B, ita que B ad eam que G. Bis igitur que B dicta est. Quare si que B ponatur bis, quatuor erunt proporcionata. Est autem et iustum in qua- >0 ?Ib5 tuor minimis, et proportio eadem. Divisa sunt enim similiter et quibus et que. Erit ergo ut A terminus ad B, ita G ad D. Et permutatim ergo ut A ad G, B ad D. Quare et totum ad totum, quod distributio coniungit. [7] Ergo A termini cum G et B cum tt>io D coniunccio, in distribucione iustum est. Et medium iustum. 25 NbP2Mb Ob LbPbKb 2 persone (? rá. 7rpócraj7ra)j Ta. npay/xara 3 erit] post equalitas Pb : om. CbZ NbP2Kb : to Mb circa (77-ept Mb)] Trapa 25-26 equale habere quod (? taov exeiv T®)] Tb (T£ -^b) ICTOP ^X€IV CwFhUt Lv( = KuRk) EoKsKtNaOqSeSt (Cc) 2 dichaion] dikaion LvEoSe dichastes primo om. marg. suppi. pr.m.St : dikastes RkEo : dicastes Oq 6 ab. ca. s.l. CwFhOqSt, marg. Eo 8-15 schema hab. EoKtNaOqStCc 16 artibus] tribus CwxFh : / / / / / Ut1 29 pitha- OqSt : pitta- Se : pita- cett. 236 ETHICA NICOMACHEA V.8 iustum contrapassum alii. Contrapassum autem non congruit, 32b25 neque in distributivum iustum, neque in directivum, quamvis volunt hoc dicere et Radamanthis iustum. Si patiatur que fecit, vindicta recta fit. Multis enim in locis dissonat. Puta si princi­ patum habens percussit, non oportet repercutí ; et si principem 5 32b3o percussit, non percutí solum oportet, set et puniri. Adhuc et involuntarium et voluntarium differt multum. Set in communicacionibus quidem commutativis continet tale iustum, contrapassum, secundum proporcionalitatem, et non secundum equalitatem. In contrafacere enim proporciónale 10 commanet civitas. Vel enim hoc male querunt. Si autem non, 33ai servitus videtur esse, si non contrafaciat. Vel quod bene. Si autem non, retribucio non fit. Retribucione autem commanent. Propter quod et graciarum sacrum prompte faciunt, ut retribucio sit. Hoc enim proprium gracie. 15 Refamulari enim oportet ei qui graciam fecit, et rursus ipsum in­ cipere graciam facientem. Facit enim retribucionem eam que se­ cundum proporcionalitatem se- 20 eundum diametrum coniugacio. Puta edificator in quo A, coria­ rius in quo B, domus in quo G, calciamentum in quo D. Oportet igitur accipere edificatorem a 25 coriario illius opus, et ipsum illi i alii (aAAa> PbÆb)] om. 6 et2] om. 7 invo­ luntarium et voluntarium] inv. M^O^K13 (involuntarium et om. Pb) 16 Refa­ mulari] 4- re 19 enim] (om. 26 illius opus (ro ¿Keívov epyov P*M*P*y\ tou ¿KCLvov epyou cett. (etiam s.l. Pz) CwFhUt L^( = KuRk) EoKsKtNaOqSeSt (Cc) 3 radamantis OqNa^-Se1 : in dampnanthis Eo 6 et2] per Kt : om. Rk 8 communicacionibus] commutacionibus CwFhUtL^EoKtOq 9 tale iustum] -f- id est politicum iustum s.l. FhOqSt, marg. CwEo n Vel — querunt] + Id est qui male passi sunt que­ runt eos a quibus male passi sunt, pati hoc, scilicet male sicut ipsi passi sunt, quia si non contrapaciantur qui male fecerunt, servitus est ipsis male passis, si videli­ cet non contrafaciant per se vel per indices (-cem Oq) quod passi sunt (sint Oq) proporcionaliter. Vel quod bene, id est vel qui bene passi sunt, querunt resume, eos a quibus bene passi sunt contrapati proporcionaliter quod bene (praem. Epis­ copus Oq) tuarg. EoKsOqSt 15-26 Schema kab. EoKtOqSt 16 Refamulari] Refamiliari CwFhUt TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 237 retribuere quod ipsius. Si igitur primum sit secundum proporcio- 33310 nalitatem equale, deinde contrapassum fiat, erit quod dicitur. Si autem non, non equale, neque commanet. Nichil enim prohibet melius esse alterius opus, quam alterius. Oportet igitur utique hec 5 equari. Est autem hoc, et in aliis artibus. Destruerentur enim si non fecit faciens et quantum et quale, et paciens passus est hoc et 33315 tantum et tale. Non enim ex duobus medicis fit communicacio, set ex medico et agricola, et omnino alteris et non equalibus. Set hos oportet equari. Propter quod omnia comparata oportet ali10 qualiter esse, quorum est commutacio. Ad quod nummisma venit, 33320 et fit aliqualiter medium. Omnia enim mensurat. Quare et superhabundanciam et defectum. Quanta quedam utique calciamenta, equale domui vel cibo. Oportet igitur quod edificator ad coria­ rium, tanta calciamenta ad domum vel cibum. Si enim non hoc, 15 non erit commutacio neque communicacio. Hoc autem, si non equalia sint aliqualiter, non erit. Oportet ergo uno aliquo omnia 33325 mensurari, quemadmodum dictum est prius. Hoc autem est id est necessitas et indigencia secundum veritatem quidem, opus quod omnia continet. Si enim nichil indigerent, vel non similiter, vel non erit commuta20 cio, vel non eadem ; puta propter commutacionem necessitatis nummisma factum est, secundum compositionem ; et propter hoc nomen habet nomisma, quoniam non natura set nomo, est ; 33330 et in nobis transmutare et facere inutile. Erit utique contrapas­ sum, quando equata sunt. Quare quod agricola ad coriarium, 25 hoc opus coriarii ad quod agricole. In figuram autem proporcionalitatis, oportet ducere quando commutabuntur. 33b! Si autem non, utrasque habebit superhabundancias alterum extremum. Set cum habeant que ipsorum, sic equales et commu­ nicantes, quoniam hec equalitas potest in ipsis fieri. Agricola A, NbP2Mb Ob LbPbKb i quod ipsius (ro aùroy)] roi? avrov NbMbLbPb : roí avrov P2ObKb 4 utique (817 NbP2Pb)] om. 20 propter (St’)] 8’ 25 pro porcionalitatis] post (26) ducere PbKb 26 oportet ducere] ov Set ayeiv (où Stáyeiv Kb) 28 que ipSOrum] rà aVTcî>v Mb : TO avrœv Pb ’. to avrcvv Kb CwFhUt — KuRk) EoKsKtNaOqSeSt (Cc) 6 est om. CwFhUtL? 9 comparata] + id est appreciabilia s.l. Oq 10 commutacio est tr. CwFhUlLv 18 id (hoc Oq) est necessitas et indigencia s.l. FhOqSt, marg. Cw : id est indigen­ cia s.l. Cc 19 commutacio erit tr. CwFhUtL^Eo 22 nummisma FhEo KsNa 25 hoc — agricole] Vel sic : hoc opus agricole ad quod coriarii. Di­ versi enim libri sic diversimode habent marg. CwFhUtKsSt : Quidam libri habent sic : hoc opus agricole ad quod coriarii marg. Eo opus + indigencia £p 238 ETHICA NICOMACHEA V.8-9 33t>5 Agricola Coriarius cibus G, coriarius B, opus ipsius equatum D. Si autem sic non erat contrapati, non utique erat communicacio. Quoniam autem id est indigencia mutua opus continet quemad- 5 modum unum quid ens, ostendit quoniam cum non in necessitate sint ad invicem vel utrique vel alter, non commutant, quemadid est quando modum cum quo habet ipse, 10 indiget quis, puta vino dantes Cibus Calciamenta frumenti educcionem. Oportet 33bio ergo hoc equari. Pro futura autem commutatione si nunc nichil indiget, quoniam erit si indigeat, nummisma puta fideiussor est nobis. Oportet enim hoc ferenti esse accipere. Patitur 15 quidem igitur et hoc idem ; non enim semper equale potest ; verumptamen vult manere magis. Propter quod oportet omnia 33t>i5 appretiari. Sic enim erit semper commutatio. Si autem hoc, communicacio. Nummisma utique quemadmodum mensura commensurata faciens, equat. Neque enim utique non existente 20 commutatione communicacio erat ; neque commutacio, equalitate non existente ; neque equalitas, non existente commensuracione. Secundum veritatem quidem igitur inpossibile tantum 33b2o différencia, commensurata fieri. Ad opus autem, contingit suf­ ficienter. Unum utique aliquid oportet esse. Hoc autem, ex sup- 25 posicione ; propter quod nomisma vocatur. Hoc enim omnia facit commensurata. Mensurantur enim omnia nummismate. Domus NbP2Mb Ob LbPbKb 18 semper] ante eritLbKb : om. Pb 19 utique] 8e A7b mensura] /¿erpw Lb : péaov NbP2Mb 25 utique aliquid oportet (StJ rt Set PbKb)] Se' rt Set Lb : Set St/ rt NW : S¿ Set_rt PbMb 27-239.4 Do­ mus — utique erit (otwta rfs a. pvwv ë. kXIvt¡ etft* t) /9. pvâç á£ia. r¡ Se kXIvt) népTTTOv pepos rrjs otKt'aç dv etij -Pb)] oiKia (-p e^>’ -rjs Ob) a, pvac 8e'/ca /3, xXivr) y. to (-}- 817 A7b P2LbPb : 8è Mb) a tov fi ypurv, et rrévre pvu>v d£la rj oikÍo., (-f- to Mb) laov ' 17 8è kXIvt^ ( —1~ t) LbPb) Sckcltov pepos to y tov /9 cett. (etiam Pb ante oiklo. — dv en?) CwFhUt U>( = KuRk) EoKsKtNaOqSeSt (Ce) 1-12 schema hab. EoKtOqSt 4 commutacio CwFhUtOq 5 id est indigencia mutua s.l. FhSt, marg. CwEo : id est indigencia et utilitas s.l. Oq : indigencia in textu post opus Lp 8 utrique] uterque perscriptum Se 10 id est quando supra quo Fh^St, signo ’ ■ ad ver­ bum quo retulit marg. Eo : supra wcnFh2, signo ’ ' ad verbum cum retulit marg. Cw 26 quod -f- et Kt nummisma FhKt TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA in qua A, mnarum quinque, lectus in quo B, mna dig­ nus. Lectus autem quinta pars domus utique erit. Ma5 nifestum igitur quanti lecti equale, domui, quoniam quinque. Quoniam autem sic commutacio erat ante quam nummisma erat, manifes10 tum. Differt enim nichil vel lecti quinque pro domo, vel Domus Quinque mnarum 239 Lectus Unius mne 33b25 ge-ca- quanti quinque lecti. [9] Quid quidem igitur iniustum et quid iustum est, dictum est. CAPITULUM IX 15 20 Determinatis autem hiis, manifestum quoniam iusta opera- 33b3o cio medium est eius quod est iniustum facere et iniustum pati. Hoc quidem enim plus habere, hoc autem minus est. lusticia autem medietas est non secundum eundem modum predictis virtutibus, set quoniam medii est. Iniusticia autem extremorum. 34a! Et iusticia quidem est habitus secundum quem iustus dicitur operativus secundum eleccionem iusti, et distributivus et ipsi ad alium et alteri ad alterum. Iniustus autem, non sic. Quare ge-ca. ge. ca. eligibilis quidem plus ipsi, minus autem proximo ; nocivi autem 343.5 e converso. Set equalis eius quod secundum proporcionalitatem. 25 Similiter autem et alii ad alium. Iniusticia autem contrarium iniusti. Hoc autem est superhabundancia et defectus utilis vel nocivi prefer proporciónale. Propter quod superhabundancia et defectus, iniusticia ; quoniam superhabundancie et defectus est. O'‘ Lr'P!'K‘' 7 autem] 84 A» 18 medietas] + ns LbP»iP> eundem] + Se ObLbPbKb predictis (npoeLp^pLevacs Anonymus, p. 227, 38 : *primis (tolis nporépais Nb)] raîç irporopov P2Mb, post virtutibus Gb : raís aAAatf LbPbKb 20 habitus] om. 21 ipsi (ai>T

    v Aóycvp 7Vb : tov vó^ov Mb § plus] om. P'0 6 ipsi (avTÚi 7VbP2Áb)J auro) 8 autem] om. ergo quedam] inv. MbOb 9 Quibus (oaots Ob)] or ai hec] ra rocavra LbPbKb ii ip­ sius (avrov 7Vb/’2Lb)] ai/Tov 13 non (^17 PzMbLb)] om. 16 natum est] €irevK€i 20 est (NbPzPb)J om. 28 omnia esse] inv. ObLbPbKb CwFhUt U>( = KuRk) EoKsKtNaOqSeSt 8 et] ut Na : om. CwFhLv 12 id est servus s.l. CwFhOqSt, marg. Eo pelicon + inperfectus Lp 14 in­ iusticia] iusticia CwFhVt 19 yko- EoKu : yco- KtSe 25 ponitur CwFhUtLP (sic — ponuntur om. Rk) : puniuntur Se. 242 ETHICA NICOMACHEA V.io 34b25 puta quod quidem natura inmobile et ubique eandem habet potenciam, quemadmodum ignis et hic et in Persis ardet. Iusta autem mota conspiciunt. Hoc autem non est sic habens, set est ut, quamvis apud deos nequaquam equaliter habens. Apud nos 34b3o autem est quidem aliquid natura mobile, quia quidem omne. Set 5 est tamen hoc quidem natura, hoc autem non natura. Quale autem natura contingencium et aliter habere, et quale non, set legale et compositio, si ambo mobilia similiter ? Manifestum et in aliis eadem congruet determinacio. Natura enim dextera melior, quamvis contingit ambidextros fieri. Que autem secun- 10 35ai dum composicionem et conferens iustorum, similia sunt mensu­ ris. Non enim ubique equales vini et frumenti mensure, set ubi quidem emuntur, maiores, ubi autem vendunt, minores. Simi­ liter autem et non naturalia, set humana iusta, non eadem ubi35a5 que, quia neque urbanitas, set una solum ubique secundum natu- 15 ram optima. CAPITULUM XIII Iustorum autem et legalium unumquodque ut universalia ad singularia habet. Operata quidem enim multa. Illorum autem unumquodque, unum. Universale enim. Differt autem iniustifi- 20 cacio et iniustum, et iustificacio et iustum. Iniustum quidem 35aio enim est natura vel ordine, idem autem hoc quando operatum est, injustificado est, ante autem quam operatum est, nequa­ quam, set iniustum. Similiter autem et iustificacio. Vocatur autem commune magis dikaiopragema. Iustificacio autem, direc- 25 cio iniustificacionis. Secundum unumquodque autem ipsorum, 3jai5 et quales species et quot et circa que existunt, posterius inten­ dendum. Existentibus autem iustis et iniustis dictis, iniustum facit quidem et iustum operatur, quando volens quis ipsa opeAínp23íb Ob i puta (olor)] Sién O» : ori cett. 4 nequaquam equaliter (ovÔa/xwç i'crcos)] inv. (l'aois Mb) habens] om. Kb : + ¿cm Lb 5 ali­ quid] + Kal quia quidem (ori /xevrot)] ov ¡¿¿vtol P2Mb : ¡¿¿vtoi cett. 8 composicio (ctvvGiíkt) codd.)] awdr/K-r) edd. 10 contingit] + irávras 15 urbani­ tas (ttoActêîœ 7VbP2)] TToXiTEÎat (ai praem. MbOb) 22 idem] avro ObLbPbKb 23 est2] om. LbPbKb 24 iniustum] + ort (ri Kb) orar -n-pa^Oi} dStfcrjfta ¿crrív NbObLbPbKb 25 commune] post dikaiopragema ObLbPbKb CwFhUt L»( = KuRk) EoKsKtNaOqSeSt 11 composiciones^: apposicioadferens Oq 13 venduntur UtKs ne CwFhUt TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 243 ratur. Quando autem nolens, neque iniustum facit neque iustum operatur, set vel secundum accidens. Quibus enim accidit iustis esse vel iniustis, operantur. Iniustificacio autem et dikaiopragema determinatur voluntario et involuntario. Cum enim vo- 3ja2o 5 luntarium sit, vituperatur. Simul autem et iniustificacio, tunc est. Quare iniustum aliquid erit quidem, iniustificacio autem nequaquam, si non voluntarium assit. Dico autem voluntarium quidem, quemadmodum prius dictum est, quod utique aliquis in se ipso existencium, sciens et non ignorans operatur neque 10 quem, neque quo, neque cuius, puta quem percutit, et quo, et 3sa25 cuius gracia ; et illorum unumquodque, non secundum accidens ; neque vi, quemadmodum si quis accipiens manum ipsius, percu­ tit alterum, non volens autem. Non enim in ipso. Contingit autem percussum patrem esse ; hunc autem, quoniam quidem 15 homo vel presencium aliquis, cognoscit ; quoniam autem pater, 35a3o ignorat. Similiter autem tale determinetur, et in hiis cuius gra­ cia, et circa operacionem totam. Ignoratum utique vel non igno­ ratum, non in ipso autem ens, vel vi, involuntarium. Multa enim et natura existencium scientes et operamur et patimur, quorum 35b! 20 nullum neque voluntarium neque involuntarium est, puta senes­ cere vel mori. Est autem similiter in iniustis et iustis, et quod secundum accidens. Et enim si pignus reddat quis nolens et propter timo­ rem, neque iusta operari neque dikaiopragein dicendum, set vel 35bs 25 secundum accidens. Similiter autem et coactum et nolentem pig­ nus non reddentem, secundum accidens dicendum iniustum facere et iniusta operari. Voluntariorum autem hec quidem preeligentes operamur, hec autem non preeligentes. Preeligentes quidem, quecumque preconsiliantes, ineligibilia autem quecuni- 35bio 30 que inpreconsiliata. 7VbF2Mb (9b Z.bPbXb 6 iniustum aliquid erit] earai rt aSt/cov ObLbPbKb 8 quemadmodum] -j- Kal io quem1] o Pb/ib 13 autem] om. _LbÆb 15-16 cognoscit ... ignorat] ytraia/feip ... ayvoeîp 16 hiis] tov Kb 17 igno­ ratum2] + ¡¿èv 21 vel] Kal MbLb 23 timorem] + ov Kb CwFhUt LP[ — KuRk) EoKsKtNaOqSeSt 3 dikaiopraiema Ks 4 de­ terminantur CwFhUtL? 5 iustificacio CwFhUtLPKs^KtOq 6 aliquod CwFhUt (5-6 tunc — iniustificacio om. Lp, suppi, marg. Ku2) 9-10 neque — cuius om. CwFhUt 22 in] et in Ks : et UtLv (exp. Ku2) : om. CwFhEoKt 24 dikaiopragein clave scr. KsKtNaOqSt2 : dikaiopragein aut potius -gem CwFh Lp : -prapragein Se : -prageion St1 : -pragema UtRk1 : dikarpragem Eo 244 ETHICA NICOMACHEA V.io-n CAPITULUM XIV Tribus utique existentibus nocumentis eorum que in commu­ nicationibus, que quidem cum ignorancia, peccata sunt, quando neque quem, neque quod, neque quo, neque cuius gracia existi­ mavit, hec operatus est. Vel enim non vulnerare, vel non hoc, 5 35615 vel non hunc, vel non huius gracia existimavit, set accidit non cuius gracia existimavit, puta non ut vulneret, set ut pungat, vel non quem, vel non ut. Quando quidem igitur paralogice nocu­ mentum fit, infortunium. Quando autem non paralogice, sine malicia autem, peccamen. Peccat quidem enim, cum in se ipso 10 principium sit, cause. Infortunat autem, cum extra. Quando 35620 autem sciens quidem, non preconsilians autem, iniustificacio, puta quecumque propter iram et. alias passiones quascumque necessarias vel naturales, accidunt hominibus. Hec enim nocentes et peccantes, iniustum faciunt quidem et iniustificaciones sunt, 15 non quidem iniusti propter hec neque mali, neque enim propter 35625 maliciam nocumentum. Quando autem ex eleccione, iniustus et malus. Propter quod bene que ex ira, non ex providencia indi­ cantur. Non enim incipit qui ira aliquid facit, set qui ad iram provocat. 20 Adhuc autem neque de fieri vel non, dubitatur, set de iusto. In manifesta enim iniusticia, ira est. Non enim quemadmodum 35b3o in commutacionibus de fieri dubitant, quorum necesse alterum esse malum, si non propter oblivionem id operentur. Set confi­ tentes de re, de qualiter iustum dubitant. Qui autem insidiatur, 25 non ignorat. Quare hic quidem existimat iniustum pati, hic NbP2Mb Ob LbPbAb 2 utique] 3« LbPb : ovv Mb 5 hec] om. Kb 8 ut] <3 Kb 10-11 in se ipso principium (ev eavrû (avrtp Mb) y ¿pxy NbP2Mb Ob)] ij àpXT) «p avril) (avrcp Pb) ¿.b/>bJ^b ii cause] r-fjs KaKias s.l. P2, Mb 14 hec] §ià ravra Ob 16 quidem] + ttoj neque2] ov ObLbPbKb 19 allquid] om. 22 In manifesta («n ^cuvo/xey?/)] €iriaivop.év7} P2LbKb : emfapoptt- vV Pb CwFhUt LP(-KuRk) EoKsKtNaOqSeSt 5 vulnerare] numerare CwFhUt1 6-7 set — existimavit om. LPEoSe (5-6 hec — existimavit om. Ku1, suppi, marg. Ku2) 7 ut pugnat CwFhNa : ut pungnat (vel -guat) UtlP : om. Se 8 pa­ ralogice] 4- id est ex inopinato s.l. Oq 12 preconsilians] preconcilians (vel -conalians ?) CwFhFUt1 14 nocentes] 4- id est nocenter (+ peccantes vel no­ center CwFh) facientes s.l. CwFhSt, marg. Eo 17 Quando] Quoniam CwFhUt 21 neque om. CwFhUt1 25 Qui autem insidiatur] Quoniam autem insidian­ tur (set qualiter insidiantur Ku1 : Qui autem insidiatur Ku2) TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 245 autem non. Si autem ex eleccione noceat, iniustum facit. Et 36a! secundum has iam injustificaciones iniustum faciens, iniustus, cum prefer proporcionale sit vel prêter equale. Similiter autem et iustus cum preeligens iustum operetur. Iustum operatur autem, 5 si solum volens operetur. Involuntariorum autem hec quidem 36a5 sunt venialia, hec autem non venialia. Quecumque quidem enim non solum ignorantes, set et propter ignoranciam peccant, venia­ lia. Quecumque autem non propter ignoranciam, set ignorantes quidem, propter passionem autem neque naturalem neque huma­ ro nam, non venialia. CAPITULUM XV [11] Dubitabit autem utique aliquis si sufficienter determi- 36aio natum est de iniustum pati et iniustum facere. Primum quidem igitur si est quemadmodum Euripides dixit, dicens inconvenien15 ter. Matrem occidi meam, brevis sermo. Volens volentem, vel volentem non volens. Utrum enim ut vere est volentem inius- 36a! 5 tum pati vel non, set involuntarium omne, quemadmodum et iniustum facere omne voluntarium ? Et utrum omne sic vel illo modo, quemadmodum et iniustum facere omne voluntarium, 20 vel hoc quidem voluntarium, hoc autem involuntarium. Simili­ ter autem et in iustum pati. Iustum operari enim omne volunta­ rium. Quare raciónale opponi similiter secundum utrumque et 363.20 iniustum pati et iustum pati, vel voluntarium vel involuntarium esse. Inconveniens autem utique videbitur et in iustum pati, si 25 omne voluntarium. Quidam enim iustum paciuntur non volentes. Quia et hoc dubitabit utique aliquis, utrum iniustum passus, iniustum patitur omnis. Vel quemadmodum et in operari, et in pati est. Secundum accidens enim contingit in utrisque transu- 36.-125 mere iustis. Similiter autem manifestum, quoniam et in iniustis. NbPzMb <9b LbPbKb 14 igitur] om. inconvenienter (¿tottíos MbObPb)) Kb. s.l. Ob : aroirais. "rE l.b : ¿tottoos to irais NbPz 19 omne (irdo ObLb)] TTÔV T[V PZMb : y Trâv NbPbKb to ttôis CwFhUt LoiKuRk) EoKsKtNaOqSeSt 4 autem operatur tr. CwFhUtIP EoNa 7 et om. CwFhUtlPKs (6-7 hec — venialia om. Se) 13-246.1 Pri­ mum — iniustum facere om. Eo (+ Hic deficit littera marg. Eoz) 18-19 Et utrum —voluntarium om. NaSe 23 vel1 om. CwFhUt 24 si] sit Cw : set Na 28 in om. CwFhUt transsumere KsSe (28-29 Secundum — iustis om. Rh) 29 in iniustis] in iustis (vel iniustis) FkUCtOqSC (deest Eo) 246 ETHICA NICOMACHEA V.II-13 Non enim idem iniusta operari, ei quod est iniustum facere ; neque iniusta pati, ei quod est iniustum pati. Similiter autem et in iustum operari et iustum pati. Inpossibile enim iniustum 36a3o pati, non iniustum faciente aliquo ; vel iustum pati, non iustum operante. Si autem est simpliciter iniustum facere nocere volen- 5 tem aliquem, volentem autem, scientem et quem, et quod, et ut, incontinens autem volens nocet ipse sibi ipsi, volens utique inius­ tum patitur. Et contingit ipse sibi ipsi iniustum facere. Est autem 36b! et hoc unum aliquod dubitatorum, si contingit ipsum sibi ipsi iniustum facere. Adhuc volens si quis propter incontinentiam ab 10 alio ledatur volente, quare utique erit volentem iniustum pati. Vel non recta diffinitio. Set apponendum ei quod est nocere 36b5 scientem et quem, et quo, et ut, hoc : prefer illius voluntatem. Leditur quidem igitur aliquis volens et iniusta patitur. Inius­ tum patitur autem nullus volens. Nullus enim vult neque incon- 15 tinens, set prefer voluntatem operatur. Neque enim vult nullus quod non existimat esse studiosum. Incontinens autem quod non existimat oportere operari, operatur. Qui autem que ipsius 36bio dat, quemadmodum Homerus ait dare Glaucum Diomedi aurea pro ereis, centum boves pro novem bobus, non iniustum patitur. 20 In ipso enim est dare. Iniustum pati autem non in ipso, set inius­ tum facientem oportet existere. De iniustum pati quidem quo­ niam non voluntarium, manifestum. capitulum xvi 36bi5 [12] Adhuc autem que preeligimus duo est dicere. Uter quidem 25 iniustum facit, qui tribuit prêter dignitatem plus, vel qui habet ? Et si est ipsum sibi ipsi iniustum facere ? Si enim contingit prius dictum, et distribuens iniustum facit, set non habens plus, si quis plus alteri quam sibi ipsi tribuit sciens et volens, iste ipse NbPzMb 0b LbPb7ïb 4 aliquo [rivos P*MbOby} om. 6 quod] )] ô Mb, corr. Lb hoc (ro P2Lb)] om. y.'] autem] re Kb 17-18 quod non] ov% a Kb 18 ipsius (avToû 7VbP2)] avrov 22 quidem] -|- o$v 25 Uter (? Trórepós)} irórepóv 29 quis] -|- Sè MbLb iste] om. ObKb ipse] om. Nb CwFhUt L^[ = KuRk) EoKsKtNaOqSeSt 3 iustum2 Ks^KtOqSe^St (ope­ rari et iustum pati primo om. suppl. pr.m. marg. Se) : iniustum CwFhUtLPEo KszNa TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 247 sibi ipsi iniustum facit. Quod videntur moderati facere. Mansue- 3Gb2o tus enim minorativas est. Vel neque hoc simplex. Altero enim bono, si contigit, superhabundat, puta gloria, vel simpliciter bono. Adhuc solvitur secundum diffinicionem eius quod est 5 iniustum facere. Nichil enim prefer ipsius patitur voluntatem. Quare non iniustum patitur propter hoc, set si quidem nocu- 36b25 mentum patitur solum. Manifestum autem et quoniam distri­ buens iniustum facit, set non plus habens semper. Non enim cui iniustum inest, iniustum facit, set cui volentem hoc facere. Hoc 10 autem unde principium accionis, quod est in distribuente, set non in accipiente. Adhuc multipliciter facere dicitur, et est ut 36b3o inanimata occidunt et manus et famulus, precipiente, non inius­ tum facit, facit autem iniusta. Adhuc si quidem ignorans iudicavit, non iniustum facit secun15 dum legale iustum, neque iniustum iudicium est. Est autem, ut iniustum. Alterum enim legale iustum, et primum. Si autem co­ gnoscens iudicavit iniuste, avare facit et ipse, vel gracia vel 37ai pena. Quemadmodum igitur et si quis parciatur iniustificacionem, et qui propter hec iudicavit iniuste, plus habet. Et enim in 20 illis qui agrum iudicavit, non agrum, set argentum accepit. [13] Homines autem in se ipsis existimant esse iniustum facere, 37a.s propter quod et iustum esse, facile. Hoc autem non est. Com­ misceri quidem enim ei que vicini, et percutere proximum, et dare manu argentum, facile et in ipsis, set sic habentes hec face25 re, neque facile neque in ipsis. Similiter autem et cognoscere iusta et iniusta, nichil existimant sapiens esse, quoniam de quibus 37aio leges dicunt, non difficile intelligere. Set non hec sunt iusta, set vel secundum accidens, set aliqualiter operata et aliqualiter dis­ tributa, iusta. Hoc autem plus opus, quam sana scire ; quia et 30 illic mei et vinum et elleborum et uscionem et incisionem scire, facile ; set qualiter oportet distribuere ad sanitatem, et cui, et 3721.15 quando, tantum opus, quantum medicum esse. Propter ipsum NbP2Mb Ob LbPbKb Kal LbPb : Sion Kal Kb 12-13 non iniustum facit] 5 ipsius] avTov Mb 7 autem et quoniam] 8¿ on n Adhuc] -¡- et 2VbZ.bPb : + eirel PzMbObEb praem. NbPbKb, add. PzMbObLb CwFhUt L?{ = KuRk} EoKsKtNaOqSeSt{Cc) 1 ipsi om. NaSe 2 enim1] autem OqSe simpliciter Ko1 3 contingit UtL^EolNaStl 12 preci­ piente 4- domino LP 13 facit1 -p quia principium accionis eciam in ipso do­ mino Lp {cancell. Ku2) 18 parciatur] perficiatur (cxp.) parciatur Eo : paciatur CwFhUtLv 248 ETHICA NICOMACHEA V. 13-14 ge. ca. autem hoc et iusti existimant esse nichil minus iniustum facere, quoniam nichil minus iustus, set et magis, potest utique unum37a20 racionem sequentibus videtur inconveniens, si epieikes prefer iustum quid existens laudabile est. Vel enim iustum non studio37b5 sum, vel epieikes aliud, vel si ambo studiosa, idem sunt. Dubitacio quidem igitur fere accidit propter hec circa epieikes. Habent autem omnia secundum modum quendam recte et nichil subcon- 25 trarium sibi ipsis. Epieikes enim iusto quodam ens melius est iustum, et non ut aliud quoddam genus existens, melius est iusto. Qb £bj>bj 2 nichil] ovx PbKh 7 10 in hiis] post- et defectum Ob : om. £bAb et] om. IU0 13 Hoc autem (toûto S’)J kes (Nb)] + ov diKaiov cett. aliud (2Vb)] el dXXo sec.m. Pb : eîvac dXXo Kb 25 modum quendam] inv. Pb ObLbKb aviarais A’b vclll ov 9 ct1 om. 12 insanabilibus] 8tà tout’ 23 epiei­ A’b, P2,Vl1(?b¿.b : r¡ dXXo 26 ens] om. Nb 1 ge. ca. s.l. CwFhSt, marg. Eo : 4 conversus + fugiens Li' 5 tamen 4- nisi Lp 13 ad om. CwFhUt hoc1 + sunt (insunt Ku), scilicet alia utilia £pA's2 (autem1__ humanum est om. Ks1) 15 neu. ge. s.l. CwFh, marg. Eo 16 neu. gc. s.l. CwFhEoSt 19 alia] talia StlTc pro bono] in bonis Sr CwFhUt LP( = KuRk) EoKsKtNaOqSeSt genitives./. Oq TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 249 Idem ergo iustum et epieikes, et ambobus studiosis existentibus, 37bto melius epieikes. Facit autem dubitacionem quoniam epieikes iustum quidem est, non quod secundum legem autem, set direccio iusti legalis. Causa autem quoniam lex quidem universaliter 5 omnis, de quibusdam autem non possibile recte dicere universa­ liter. In quibus igitur necessarium quidem dicere universaliter, 37br5 non possibile autem recte, hoc ut in plus accipit lex, non ignorans quod peccatum est. Et est nichil minus recta. Peccatum enim non in lege neque in legis positore, set in natura rei est. Contes­ to tim enim operabilium materia talis est. Cum igitur dicat lex uni­ versaliter, accidat autem in hoc prêter ea que universaliter, tunc 37620 recte habet, ubi reliquid legis positor et peccavit simpliciter dicens, dirigere quod deficit. Quod et legis positor sic utique dice­ ret illic presens, et si sciret, lege posuisset. Propter quod iustum 15 quidem est, et melius quodam iusto, non eo quod simpliciter autem, set eo quod per simpliciter peccatum. Et est hec natura 37625 ge. ca. neu. ge. que epieikeos, direccio legis ubi deficit propter universale. Hoc enim causa et eius quod non omnia secundum legem esse, quo­ niam de quibusdam inpossibile ponere legem. Quare sentencia 20 indiget. Indeterminati enim, indeterminata et regula est, quem­ admodum et Lesbie edificación!^ plumbea regula. Ad figuram 37630 enim lapidis transmutatur et non manet regula, et sentencia ad res. Quid quidem igitur est epieikes, et quoniam iustum et quo­ dam melius iusto, manifestum. Manifestum autem ex hoc et 25 epieikis quis est. Talium enim electivus et operativus, et non acribodikaios ad deterius, set minorativus, quamvis habens legem 38a! adiuvantem, epieikis est. Et habitus ipse epieikeia iusticia que­ dam existens, et non alter quidam habitus. A?bP2Mb Ob Z,bPbA’b 3 quod (to)] tov P2 : om. MbOb 4 iusti legalis] inv. M^ObP^ 5 autem] om. Nb 8 recta (M1’)] op0d>s 10 operabi­ lium] TTpayp,aTiXo7rpa-yp.ov<-s L*O* CwFhUt Lv(KuRk) EoKsKtNaOqSt 10 Capitulum IX om. Kt 14 sin­ gularia] circa praem. marg. Ut2 21 oichonomia] H- vel -ica marg. Eo : + seu oichonomica s.l. KsSt : ichonomica corr. in textu Oq2 25 polypragmones Cw FhNaOq : polypragiones Kt 2Ô2 ETHICA NICOMACHEA VI.ç-lo Propter quod et Euripides. Qualiter autem utique prudens 42as essem, cui aderam innegociose in multis numeratum milicia equali participare. Superfluos enim et aliquid operantes amplius. Querunt enim sibi ipsis bonum et existimant oportere operari. Ex hac igitur opinione venit hos prudentes esse. Quamvis for- 5 seu policía te non est hoc ipsius sine oikonomia, neque sine urbanitate. 42aio Adhuc autem que ipsius qualiter oportet disponere, inmanifestum et intendendum. Signum autem est eius quod dictum est, et quia geometrici quidem iuvenes et disciplinativi fiunt et sapientes talia, prudens 10 autem non videtur fieri. Causa autem quoniam et singularium est prudencia, que fiunt 4?ai5 cognita ex experiencia. luvenis autem, expertus non est. Multi­ tudo enim temporis, faciet experientiam. Quia et hoc utique aliquis intendet propter quid mathematicus 15 quidem puer fiet utique, sapiens autem vel phisicus, non. Vel quoniam hec quidem per abstraccionem sunt ; horum autem principia, ex experiencia ; et hec quidem non credunt iuvenes, 4>a2o set dicunt ; horum autem quod quid est non inmanifestum. Adhuc peccatum vel circa universale in consiliando, vel circa 20 singulare. Vel enim quoniam omnes ponderose aque prave, vel quoniam hec aliqua ponderosa. Quoniam autem prudencia non est sciencia, manifestum. Extremi enim est, quemadmodum dictum est. Operabile enim, tale. 25 42a25 Opponitur quidem utique intellectui. Intellectus quidem enim terminorum quorum non est racio, hec autem extremi cuius non NbP2Mb PbKb LbOb i et] om. 2 numeratum (NbP2PbKby\ rjptdp.^fj,éva> MbLbOb equali (’¿vov Lb, Eustr., p. 340, 12)] fawv P2Mb (obsc. Nb) : wov PbKbOb 4 existimant (NbP2)] 4- tovto 5 hos prudentes esse (to tovtovs (tovs pr.m. Nb) povip.ouç çîvai NbP2MbLbOb)] to tovtovs $povifj.ov$ Kb : to ircpi tous povip.ovs Pb 6 hoc ipsius (to clvtov Nb)] to oajtov P2LbOb : to ovtov ev PbKb : to t¿ avTov çlèévac Mb 7 ipsius (avTov Nb)] o-vrov (avTtHv Mb) 12 et]om.M 14 faciet (TTonyo-ei NbP2, p. 344, 12)] Troici 15 prop­ ter quid (Si¿ tí 7VbP2, Eustr., p. 344, 16)] Siá tí M.bPbKb : tí ^^ttotc LbOb 18 non] om. MbKb 23 est] om. 26 Opponitur] o.vtiXt]7ttlkoi Pb : ¿vtcXt¡tttik6v Kb : ¿tttikoI O2B2 quidem1] om. LbOb 27 cuius] om. MbKbPb CwFhUt U>(KuRk) EoKsKtNaOqSt 6 ipsius hoc tr. CwUtL^KsNaOq FhUt 1 Euripedes KuOqSfl- : eupidés Cw seu policia (-tica CwSt1} s.l. St. marg. Cw TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 263 est sciencia, set sensus, non qui propriorum, set quali sentimus quoniam in mathematicis extremum trigonum. Stabit enim et illic. Set iste magis sensus prudencia. Ille autem, alia species. 42a3o CAPITULUM x [10] Querere autem et consiliari, differunt. Consiliari enim, querere quoddam est. Oportet autem assumere de eubulia quid est. Utrum sciencia quedam, vel opinio, vel eustochia, vel aliud quoddam genus. Sciencia quidem utique non est. Non enim querunt, de quibus 42b! 10 sciunt. Eubulia autem, consilium quoddam. Consilians autem, querit et raciocinatur. Set tamen neque eustochia. Sine racione enim et velox quid eustochia. Consiliantur autem multo tempore ; et aiunt operari quidem oportere velociter, consiliata ; consiliari autem, tarde. 4205 15 Adhuc solercia alterum et eubulia. Est autem eustochia que­ dam, solercia. Neque utique opinio eubulia neque una. Set quia qui quidem male consiliatur peccat, qui autem bene, recte consiliatur, mani­ festum quoniam rectitudo quedam eubulia est. Neque sciencie 20 autem neque opinionis. Sciencie quidem enim non est rectitudo. 42010 Non enim peccatum. Opinionis autem rectitudo, veritas. Simul autem et determinatum est iam omne, cuius opinio est. 5 seu mente Set tamen neque sine racione eubulia. Intellectu ergo deficit. Ipsa enim nequaquam enunciacio. Et enim opinio non quesicio, 25 set enunciacio quedam iam. Consilians autem sive bene sive et male consilietur, querit 42015 aliquid et raciocinatur. Set rectitudo quedam est eubulia consilii. Propter quod consi­ lium querendum primum quid et circa quid. N"P‘Mb PbK» LPO" i quali] oía J A/»A'» (/>r.»z. (?» ?) 3 prudencia (»7 r/ A. MbLb 8 iudicare (Afb)J + TT€pl tovtûjv 13 eugnomonas] avyyvàinovaç MbKb CwFhUt LP(KuRk) EoKsKtNaOqSt 6-11 Est autem — multociens] vide Roberti Grosseteste Notulam : Synesis dicitur intellectus, set si hic transferretur in nomen intellectus, videretur esse idem cum intellectu de quo supra dictum est, qui non dicitur grece synesis, set nus. Dicitur enim synesis, secundum quod hic tangitur, actus discendi. Et dicitur eciam iudicacio precepcionis et operacionis prudentis secundum quod prudens, que iudicacio sic se habet ad prudentis precepcionem sicud actus discendi ad actum docentis, et est huiusmodi iudicare velud discere quoddam. — Ordina itaque sic constructionem. Synesis autem neque est habere prudenciam neque est sumere prudenciam, set quemadmodum quando quis, docens scilicet (supple KsSt), utitur scientia, in docendo videlicet, discere, ipsius discipuli scilicet, dicitur synienai, sic in uti opinione in iudicare de quibus prudentia est, alio, id est prudente, dicente, hoc est precipiente, huiusmodi iudi­ care bene dicitur similiter synienai. Et quia superius dixit quod idem est synesis et eusynesia, insinuans per hanc particulam eu, que significat bene, bonitatem indicationis que est synesis, hic autem cum dixit iudicare bene, non significavit bene per eu, set per kalos, ideo hic subiunxit : eu enim est idem ei quod est kalos, id est ei quod est bene. Et est hoc interpositio quedam. Et hinc, id est ex synie­ nai, venit hoc nomen synesis secundum quam scilicet synesim, id est a qua synesi, adiecta hac particula eu, dicuntur eusyneti, ex ea videlicet synesi que'est in discere ; quasi diceret : non dicitur eusynetus hic ex synesi secundum quamlibet eius significationem, set secundum eam que est in discere, id est secundum quod sumitur a synienai cum significat discere. Iudicare enim bene de precepcionibus et operacionibus prudentis, quod est opus syneseos, discere quoddam est, ut dixi­ mus {praem. Episcopus et om. Ordina — ut diximus Oq) marg. EoKsOqSt 266 ETHICA NICOMACHEA VI.11-13 Signum autem. Epieikea enim maxime aimus esse siggnomoneu.ge. vel singula nicum, et epieikes habere circa quedam siggnomen. Siggnome autem est indicativa epieikeos, recta autem veri. capitulum xm [12] Sunt autem omnes habitus racionabiliter in idem tenden- 5 tes. Dicimus enim gnomen et synesin et prudencian! et intellec­ tum in eosdem, inferentes gnomen habere et intellectum iam et prudentes et synetos. Omnes enim potencie hee, extremorum sunt et singularium. 43a3o Et in eo quidem quod iudicativus est de quibus prudens, syne- 10 tus et eugnomon vel siggnomon. Epieikea enim communia bonorum omnium sunt in eo quod ad alium. Sunt autem singularium et extremorum omnium operabilia. Et enim prudentem oportet cognoscere ipsa, et synesis et gnome circa operabilia. 15 43a25 CAPITULUM XIV 43a35 Hec autem extrema et intellectus extremorum in utraque. Et 43bi enim primorum terminorum et extremorum intellectus est et non racio. Hic quidem secundum demonstraciones inmobilium termi­ norum et primorum, hic autem in practicis extremi et contingen- 20 tis et alterius proposicionis. Principia enim eius quod est cuius gracia, ipse. Ex singularibus enim, universale. Horum igitur 43b5 oportet habere sensum. Hic autem est intellectus. Propter quod et naturalia esse videntur hec. Et natura sapiens quidem nullus, gnomen autem habet et synesin et intellectum. 25 NbP2Mb PbKb LbOb 2 quedam (ëma) : vel singula (cKaara corr. P2 ; utram­ que lect. hab. Eustr., p. 373, 6 et 10) 3 est) praem. epieikeos (Al’)j -I- ¿p8r¡ cett. 13 Sunt (éoriv)] et LbOb omnium) -nirra LbO° 17 utra­ que] àp.orép<üv MbLb 19 Hic (o)] Kal o MbKb : Kal ó Aóyoy Pb 22 ipse (aurai)] aiirai. universale] rà Ka&ó\ov MbPbI\b igitur] 8è Mb ; om. A’b 23 oportet habere] inv. NbP2KbLb0b, Eustr., p. 378, 37 23 esse videntur] Sokéî tirai 25 habet (ëxei P2Mb, Eustr., p. 380, 22 et 33)] CwFhUt U>(KuRk) EoKsKtNaOqSt vel singula s.l. CwKsSi, marg. Fh lectum tr. Na 2 neu. ge. s.l. CwKsSi, marg. Fh 7 iam et intellectum tr. Lv : et iam intel­ TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 5 io 267 Signum autem quoniam et etatibus existimamus sequi, et hec aliqua etas intellectum habet et gnomen ut natura causa existente. Propter quod et principium et finis, intellectus. Ex hiis enim 43bi<> demonstraciones et de hiis. Quare oportet attendere expertorum et seniorum vel prudentum indemonstrabilibus enunciacionibus et opinionibus, non minus demonstrationum. Propter habere enim ex experientia visum, vident principia. Quid quidem igitur est prudencia et sapiencia et circa que 43b 15 utraque est existens, et quoniam alterius anime particule virtus utraque dictum est. capitulum xv [13] Dubitabit autem utique aliquis de ipsis, quid utiles sunt. Sapiencia quidem enim nichil speculatur ex quibus erit felix 15 homo. Neque unius enim est generationis. Prudencia autem hoc 43b2O quidem habet, set cuius gracia opus est ipsa ? Si quidem pruden­ cia quidem est que circa iusta et pulcra et bona homini. Hec autem sunt que boni est viri operari. Nichil autem magis operativi in eo quod est scire ipsa, sumus, si quidem habitus virtutes sunt, quem- 43025 20 admodum neque sana neque bene habencia quecumque non in eo quod est facere, set in eo quod ab habitu esse dicuntur. Nichil enim magis operativi in eo quod est habere medicinalem et exerci­ tativam sumus. Si autem non horum gracia prudentem ponen­ dum, set eius quod est fieri, existentibus studiosis nichil utique 25 erit utilis. Adhuc autem neque non habentibus. Nichil enim diffe- 431330 ret ipsos habere vel aliis habentibus persuaderi, sufficienterque habeat utique nobis quemadmodum et circa sanitatem. Volentes enim sani esse, tamen non discimus medicinalem. Ad hec autem ab.ca. inconveniens utique esse videbitur, si deterior sapiencia existens, ab. ca. 30 principalior ipsa erit. Faciens enim principatur et precipit circa 43b35 singulum. 7VbP2Mb PbKb LbOb S principia] opdâs LbOb g que (riva NbP2Lb, Eustr., p. 383, 2)] r/ 14 speculatur] ôeajp-qaçL MbPbKb 23 ponendum] p-qriov MbPbKb 25 utilis] ■xjyfaip.ov KbLb 26 ipsos] avroîs MbPbKb CwFhUt LP(KuRk) EoKsKtNaOqSt 29-30 ab. ca. ... ab. ca. s.l. CwFhSt : semel scr. sed signo ' ' ad utraque verba retulit marg. Eo : ablative supra sapiencia tantum hab. Oq 268 ETHICA NICOMACHEA VI. 13 De hiis autem dicendum. Nunc autem dubitatum est de ipsis solum. 44ai Primum quidem igitur dicimus quoniam secundum se ipsas ne­ cessarium eligibiles ipsas esse, virtutes quidem existentes utras­ que utriusque particule, et si non faciunt nichil neutra ipsarum. 5 Deinde et faciunt quidem, non ut medicinalis autem sanitatem, 443.5 set ut sanitas, sic sapiencia felicitatem. Pars enim existens tocius virtutis, in haberi facit et in operari, felicem. Adhuc opus perficitur et secundum prudenciam et moralem 10 virtutem. Virtus quidem enim, intencionem facit rectam ; pru­ dencia autem, que ad hanc. 44aio Quarte autem particule anime non est virtus talis, nutritive. Nichil enim in ipsa, operari vel non operari. De eo autem quod est nichil esse magis operativos propter 15 prudenciam bonorum et iustorum, parum superius incipiendum, sumentes principium hoc. Quemadmodum enim et iusta dicimus 44ai5 operantes quosdam nequaquam iustos esse, puta a legibus ordi­ nata facientes vel nolentes vel propter ignoranciam vel propter alterum quid et non propter ipsa, quamvis operantur quidem que 20 oportet et quecumque oportet studiosum, sic, ut videtur, est qualiter habentem operari singula velud sit bonus. Dico autem puta propter eleccionem et ipsorum gracia operatorum. CAPITULUM XVI 44a2o Eleccionem quidem igitur rectam facit virtus, quecumque autem 25 illius gracia nata sunt fieri, non sunt virtutis, set alterius potencie. NbPzMb PbKb LbOb i autem1 (8e 2VbP2)] 817 autem2 (? 8¿) : *quidem enim yàp PbKbLbOb)~\ yàp NbPzMb, Eustr., p. 386, 34 3 dicimus] Xeycu(Ltev NbPbKb 4 utrasque (ôcarepaç PbKb)] emarepav 8 in operari (t<3 evepyetv)] evepyeiat Kb : evepyei Ob 9 felicem (evbaipova (rov praem. Mb) Nb P2MbPb, Eustr., p. 388, 32)] evbatpovia Kb : evbatpovlav Pap., LbOb 10 et se­ cundum (ivara re NbP2Pb)] Kara 14 in ipsa (¿tt* avrâ> Pap., NbPzMbPbKby\ eavrcp LbOb 17 dicimus] om. LbOb 22 velud] aJcrr* (21-23 est— ipso­ rum om. Kb) 25-26 quecumque autem ... sunt2 (rà 8’ otra ... «ari MbPb)~\ ro 8’ oaa ... ecrri CwFhUt LP(KuRk) EoKsKtNaOqSt 1 Nunc autem] + Alius liber : Nunc *quidem enim (om. Ut) s.l. KsSt, marg. CwFhUtLP 8-9 Pars — felicem om. (cum comm.) KtUeOk 13 Quarte] Quare CwKsKi 22 velud] velut KtOq : vel : ut sit bonus an scrib. ad esse bonum (vide praef.) TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 269 Dicendum autem scientibus manifestius de ipsis. Est utique quedam potencia quam vocant deinotita. Hec autem est talis ut ad suppositam intencionem contendencia, possit hec operari, et 44a25 sortiri ipsis. Si quidem igitur intencio sit bona, laudabilis est, si 5 autem prava, astucia. Propter quod et prudentes deinos et astu­ tos aimus esse. Est autem prudencia non potencia, set non sine potencia hac. Habitus autem visui huic fit anime non sine virtute, ut et dictum 44aso est, et est manifestum. xo Sillogismi enim operabilium principium habentes sunt, quia talis finis et optimus, qualiscumque ens. Sit enim sermonis gracia quodcumque. Hoc autem nisi bono, non apparet. Pervertit enim malitia et mentiri facit circa practi- 44a35 ca principia. Quare manifestum quoniam inpossibile prudentem 15 esse, non entem bonum. CAPITULUM XVII Intendendum utique rursus et de virtute. Et enim virtus simi- 44b! liter habet ut prudencia ad deinotita non idem quidem simile autem, sic et naturalis virtus ad principalem. 20 Omnibus enim videtur singulos morum existere natura aliqua­ liter. Et enim iusti et temperati et fortes et alia habemus confes- 44b5 tim a nativitate. Set tamen querimus alterum quid principaliter bonum esse, et talia secundum alium modum existere. Et enim pueris et bestiis naturales existunt habitus ; set sine 25 intellectu, nocivi videntur existentes. Verumptamen tantum videtur videri, quoniam quemadmo- 44bio dum corpori forti sine visione moto accidit falli fortiter propter non habere visum, sic et hic. Si autem accipiat intellectum in operari, differt. 30 Habitus autem similis existens, tunc erit proprie virtus. Quare quemadmodum in opinativo due sunt species, demotes et prudencia, sic in morali due sunt, hec quidem virtus naturalis, 441x15 hec autem principalis, et harum principalis non fit sine pruden­ cia. NbP2Mb PbKb LbOb 2 quedam}om. MbPbKb 7 potencia1] i? T7)$ Mb 17 et de (/eat ttc/m)] irtpl Ob : om. Lb Et enim virtus similiter] irapaTrXrjaiujs yàp LbOb 23 esse (eivat A7bP2Pb)] om. 32 sic (Nb)] -f- Kal 270 ETHICA NICOMACHEA VI. 13-VII. I Propter quod aiunt omnes virtutes prudencias esse, et Socra­ tes sic quidem recte querebat, sic autem peccabat. Quoniam 44b2o quidem enim prudencias existimabat esse omnes virtutes, pecca­ bat. Quoniam autem non sine prudencia, bene dicebat. Signum autem. Et enim nunc omnes, quando diffiniunt virtu- 5 tem, apponunt habitum, dicentes et ad que est secundum rectam racionem. Recta autem que secundum prudenciara. Videntur utique divinare aliqualiter omnes, quoniam talis 44b25 habitus virtus est qui secundum prudenciara. Oportet autem parum transcendere. Non enim solum qui 10 secundum rectam racionem, set qui cum recta racione habitus, virtus est. Recta autem racio de talibus, prudencia. Socrates quidem igitur raciones virtutes existimabat esse. Sci44b3o encías enim, esse omnes. Nos autem cum racione. Manifestum igitur ex dictis quoniam non possibile bonum esse 15 principaliter sine prudencia, neque prudentem sine morali virtute. CAPITULUM XVIII Set et racio sic dissolvetur utique qua disputat quis, quoniam separantur ab invicem virtutes. Non enim idem optime natus ad 44b35 omnes. Quare hanc quidem scivit, hanc autem nequaquam assu- 20 mens erit. Hoc enim secundum quidem naturales virtutes con4jai tingit ; secundum quas autem simpliciter dicitur bonus, non con­ tingit. Simul enim prudencie uni existenti omnes inerunt. Manifestum autem, quamvis si non practica esset, quoniam indigeret utique ipsa propter particule virtutem esse, et quoniam 25 45a5 non erit eleccio recta sine prudencia neque sine virtute. Hec quidem enim finem, hec autem que ad finem facit operari. Set tamen neque et principalis est sapiencie neque melioris parti­ cule, quemadmodum neque sanitatis, medicinalis. Non enim indiget ipsa, set videt qualiter fiat. Illius igitur gracia precipit, set non illi. 30 45aio Adhuc simile et si quis politicam dicat principari diis, quo­ niam precipit circa omnia que in civitate. NbP2Mb PbKb £bOb i Propter quod (Nb)] H- rivés {-post Pb) 3 es­ se] om. LbOb ' 5 enim nunc] vvv yàp kq.1 Eü io Non enim (ou yàp NbP2Lb, Eustr., p. 402, 19)] éan yàp ov 12 est] om. MbOb prudencia] + ccttip 18 quis] + áv 20 scivit (flSei)] t/Stj 23 inerunt] vyrap^ovcn LbOb 25 uti­ que] om. MbKb 28 et principalis (xvpia re O1 Aid., Eustr., p. 405, 3)] xvpia Mb : Kvpía ye cett. 29 indiget (? XP7?)] XPVTai 3° Illius] éxelvr] Kb igitur (ouv LbOb)] oi5 (igitur — illi om. Pb) ARISTOTILIS MORALIUM AD NICOMACHUM SEPTIMUS CAPITULUM I [i] Post hec autem dicendum aliud facientes principium, 45315 quoniam circa mores fugiendorum tres sunt species, malicia, incontinencia, bestialitas. Contraria autem duobus quidem manifesta, hoc quidem enim virtutem, hoc autem continendam vocamus. Ad bestialitatem autem maxime utique congruit 10 dicere super nos virtutem, heroicam quandam et divinam. 45320 Quemadmodum rHomerus de Hectore1 fecit dicentem Priamum rquoniam valde erat bonus, neque videbatur -uri mortalis puer exis­ tere, set dei”1. Quare si quemadmodum aiunt ex hominibus fiunt dii propter virtutis superexcellenciam, talis quidam utique erit 15 videlicet bestialitati oppositus habitus. Et enim quemadmodum 45325 neque bestie est malicia neque virtus, sic neque dei. Set hec qui­ dem honorabilius virtute, hec autem alterum quoddam genus malicie. Quia autem rarum et divinum virum esse quemadmodum Lacones consueverunt appellare quando admirantur valde ali20 quem, divinus vir aiunt, sic et bestialis in hominibus rarus. Maxi- 45330 me autem in Barbaris est. Fiunt autem quidam et propter egritudines et orbitates ; et propter maliciam autem hominum superexcedentes, sic superinfamamus. Set de hac quidem disposicione 5 L^O10 9 congruit] áp^órrot 14 dii] Beîot. 15 videlicet] S^Aor on bestialitati (fhjpicoSia)] O-qptitâei M^K^CP3 17 honorabilius] n/xtcoTcpa 18 et]om.U 21 Fiunt autem quidam (? y/povTcti 8’ cvioi)] yiveTai 8’ Uveo. 23 superinfamamus] N^L^3 hac ... disposicione] 777$- 8ia0eaecüs vrjs roiavr-qs M^P^K*3 CwFhUiEo Ks KtUe Na Oq StTc L?( = KuRk) 10 divinam] + Supple (sci­ licet Oq} esse contrariam s.l. KsOqSt, marg. CwFhUt 15 bestialitatem Lp 16 hec] + id est heroica virtus s.l. FhKsSt, marg. Cw : + scilicet virtus s.l. Oq 17 hec] -|- id est bestialitas s.l. CwFhKsSt 21 quidam] 4- Supple bestiales s.l. FhKsSi, marg. Cw 272 ETHICA NICOMACHEA VII. 1-3 posterius faciendum quandam recordacionem. De malicia autem dictum est prius. CAPITULUM II 45^35 De incontinencia autem et mollicie et deliciis dicendum, et de 45bi continencia et perseverantia. Neque enim ut de eisdem habitibus 5 virtuti et malicie utramque ipsarum suscipiendum, neque ut alterum genus. Oportet autem quemadmodum in aliis ponentes que apparent et primum dubitantes, sic ostendere maxime quidem 45bj omnia probabilia circa has passiones. Si autem non, plura et. principalissima. Si enim solvantur difficilia et assumantur proba- 10 bilia, ostensum utique erit sufficienter. [2] rVidetur utique continencia et perseverancia studiosorum et 45bio laudabilium esse, incontinencia autem et mollicies pravorum et vi­ tuperabilium. Et idem continens et permansivus in racione, et in­ continens et egressivus a racione. Et incontinens quidem sciens 15 quoniam prava, agit propter passionem, continens autem sciens quoniam prave concupiscende, non sequitur propter racionem. Et 45bi5 temperatum quidem continentem et perseverativum, talem autem hii quidem omnem temperatum, hii autem non. Et intem­ peratum incontinentem et incontinentem intemperatum confuse, 20 quandoque autem aliter esse aiunt. Prudentem autem quandoque quidem non aiunt contingere esse incontinentem, quandoque autem quosdam prudentes existentes et deinos incontinentes 45b2o esse. Adhuc incontinentes dicuntur et ire et honoris et lucri. Que quidem igitur dicuntur, hec sunt. 25 CAPITULUM m [3] Dubitabit autem utique aliquis qualiter existimans recte incontinens est quis. Scientem quidem igitur non aiunt quidam possibile esse. Durum enim sciencia existente, ut existimabat PbKb LbOb 10 solvantur] + re MbKb assumantur («raraKaraAecTT^rcu 12 utique (81] S’ t) : 8« 17 re Lb : 87} 7/ tc Ob 19 omnem] ttcptcs Mb : Travrais s.l. pr.m. Lb, Ob 21 quandoque1 (ore corr. Pb, ZM)b)] 01 aliter (ereptus- corr. Nb, Mb)] erepouy quandoque2 (ore)] rore L,bOb (21-22 Prudentem — aiunt om. Nb) 28 quidem] om. MbKb CwFhUtEo Ks KtUe Na Oq StTc mi comm.) s.l. Oq — KuRk) 4 et8] pro id est (ex Anony- TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 273 Socrates, aliud quid imperare et trahere ipsum quemadmodum servum. Socrates quidem enim totaliter pugnabat ad racionem, 45525 ut non existente incontinencia. Nullum enim existimantem ope­ rari prêter optimum, set propter ignoranciam. Iste quidem igitur 5 sermo dubitat apparentibus manifeste. Et oportunum querere circa passionem, si propter ignoranciam, quis modus fit ignoran­ de. Quoniam enim non existimat quidem incontinens existens 45530 ante in passione fieri, manifestum. Sunt autem quidam qui hec quidem concedunt, hec autem non. Sciencia quidem enim nichil xo esse melius confitentur, nullum autem operari prêter opinatum melius, non confitentur. Et propter hoc incontinentem aiunt non sciendam habentem, imperari a voluptatibus, set opinionem. 45535 Set tamen si quidem opinio et non sciencia, neque fortis suspicacio contratendens, set quieta, quemadmodum in dubitantibus, 46a! 15 venia ei quod est non manere in hiis, ad concupiscencias fortes ; malicie autem, non venia, neque aliorum nulli vituperabilium. Prudencia ergo contratendente. Hec enim fortissimum. Set incon- 4615 veniens. Erit enim idem simul prudens et incontinens. Dicet autem utique nullus prudentis esse operari volentem pravissima. 20 Cum hiis autem ostensum est prius quoniam activus quidem prudens, extremorum enim aliquis et alias habens virtutes. Adhuc si quidem in eo quod est concupiscencias habere fortes 46aw et pravas continens, non erit temperatus continens, neque conti­ nens temperatus. Neque enim quod valde, temperati, neque 25 pravas habere. Set tamen oportet quidem. Si quidem enim bone concupiscencie, pravus prohibens habitus non sequi. Quare con­ tinenda non omnis studiosa. Si autem infirme et non prave, nichil 46ai5 venerabile, neque si prave et infirme, nichil magnum. rAdhuc pbftb L'oQ^ i ipsum] avr-qv /( = KuRk) 3 existimantem] existentem Lp 5 oportunum] optimum Eo 17 ergo] autem Ks : om. Rk 17-18 Prudencia—-incontinens] vide Roberti Grosseteste Notulam : ...Hanc autem litteram : Prudencia ergo contratendente, continua sic. Non est sciencia neque opinio in incontinente contratendens concupiscencie, sicut ex opinione Socratis et iam dictis sequitur, ergo prudencia contratendente, erit supple contratencio in incontinente, set, hoc supple, inconveniens. Hec enim est fortissimum contraten­ dens, et plus quam sciencia. Set et iterum hoc inconveniens, quia sic esset idem prudens et incontinens marg. KsSt 26 continenciam EoSt 274 ETHICA NICOMACHEA VII.3-5 si omni opinioni permansivum facit continencia, prava, puta si et false. Et si ab omni opinione incontinencia egressivum, erit aliqua 4&a2o studiosa incontinencia. Puta Sophoclis Neoptolemus in Philoctete. Laudabilis enim non permanens quibus suasus est ab Ulixe, propter tristari menciens.1 5 Adhuc sophisticus sermo menciens, dubitacio. Propter inopina­ bilia enim velle arguere, ut sapientes sint cum attingant, factus 46a2 5 sillogismus dubitacio fit. Ligata est enim mens, cum manere non velit propter non placere conclusum, procedere autem non potest, propter solvere non habere sermonem. Accidit autem ex quodam io sermone, inprudencia cum incontinencia, virtus. Contraria enim id est eorum que operatur quorum opinatur propter incontinenciam. Opinatur 4&a3o autem bona mala esse, et non oportere operari. Quare bona et non mala, operabitur. rAdhuc in persuaderi operans et persequens delectabilia et eligens, melior utique videbitur eo qui non propter racio- 15 cinativum, set propter incontinenciam. Sanabilior enim propter dissuaderi utique. 40a35 Incontinens autem reus proverbio in quo aimus. Quando aqua 46b! suffocat, quid oportet adhuc bibere ? Si quidem enim persuasus esset NbP2Mb PbKb Lb0b 8 manere] + pèv Aid. 9 potest] Switch 16 ra­ tiocinativum (XoyiariKOv)] XoyLUfiov 19 adhuc bibere (PbLbOb)] ¿irnrlveiv (18-19 Quando — quidem om. Nb) persuasus esset (cTréirecvro NbP2MbKb) : *non persuasus esset (^ óren-ecoTo PbLbOb, Anonymus, p. 415, 29) CwFhUtEo Ks KtUe Na Oq StTc Lp{ = KuRk) 3 Puta — Philoctete] + Or­ dina sic. Puta incontinencia illa qua usus est Neoptolemus in Philoctete Sopho­ clis, id est in libro Sophoclis de Philoctete, erit secundum predicta studiosa marg. EoKsSt 4-5 propter tristari menciens] + id est propter tristari de mendacio ; et est menciens nominativi casus secundum proprietatem grece lingue. Greci enim utuntur frequenter nominativo cum infinitivo, ubi nos utimur acusativo cum in­ finitivo marg. EoKsSt CwFhUtEo Ks KtUe Na{Db) Oq StTc Lv{ = KuRk) 8 est] post enim Ks : om. StTc 12 id est eorum que s.l. KsOqSt, marg. CwFh 14-16 in persu­ aderi— incontinenciam] + Ordina sic. Operans {om. Eo) scilicet (id est Eo) in­ temperatus, et persequens delectabilia, utpote fornicari, et eligens talia, melior utique videbitur eo qui operatur talia non propter racionativum, supple corrup­ tum, ut facit intemperatus, set propter incontinenciam, — hoc est : intemperatus melior est incontinente, — et in hoc est melior scilicet in persuaderi, id est quia persuasibilis est intemperatus mavg. EoKsSt ig-275.2 Si quidem — alia agit] + Alia littera quam exponit Commentator est : ' Si quidem enim non per­ suasus esset que agit, dissuasus utique quiesceret. Nunc autem et suasus, nichil minus alia agit’. Hoc autem, scilicet nichil minus, ponitur pro una negatione, quasi diceret non agi alia, set ipsum, scilicet puta fornicari marg. EoKsSt TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 275 que agit, dissuasus utique quiesceret. Nunc autem non suasus, nichil minus alia agit.1 Adhuc si circa omnia incontinencia est et conti­ nencia, quis simpliciter incontinens ? Nullus enim omnes habet incontinencias. Aimus autem esse quosdam simpliciter. [4] Dubi- 4665 5 taciones quidem igitur, tales quedam accidunt. Horum autem hec quidem interimere oportet, hec autem relinquere. Solucio enim dubitacionis invencio est. CAPITULUM IV Primum quidem igitur intendendum utrum scientes vel non, et 10 qualiter scientes. Deinde circa qualia continentem et inconti- 46610 nentem ponendum, dico autem utrum circa omnem delectacio­ nem et tristiciam vel circa quasdam segregatas. Et continentem et perseverativum, utrum idem vel alter est. Similiter autem et de aliis, quecumque cognata speculacionis sunt huius. Est autem 15 principium intentionis utrum continens et incontinens sunt in 46)315 circa que, vel in qualiter habentes differentiam. Dico autem utrum in circa hec esse solum incontinent, vel non set in ut, vel non set in ex ambobus. Deinde si circa omnia est incontinencia et con­ tinencia, vel non. Neque enim circa omnia est simpliciter incon20 tinens, set circa que intemperatus. Neque in ad hec simpliciter 46620 habere, idem enim utique esset intemperantie, set in sic habere. Hic quidem enim ducitur eligens, existimans semper oportere presens delectabile persequi, hic autem non existimat quidem, perse­ quitur autem. [5I De eo quidem igitur quod est opinionem veram 25 set non sciendam esse propter quam incontinenter agunt, nichil 46'025 7VbP2Mb PbXb LbOb i non suasus (p,?) 1re7ret.ap.K0s -p-y.m. P2 ?) : *et suasus («ai ireireiap.évos corr. P2, Anonymus, p. 415, 32)] TT€ireiap.évos cett. 10 conti­ nentem et incontinentem (NbLb)] inv. 17 incontinens (o axparys Pb)] axpa717s ó ¿Arparasvel non2] om. LbOb 17-18 set in ex ambobus (aAAà râ> àp.avXa ... tpevxra 7\b (-i- kcù àpapTpp.ara P2MbKb) 4 sunt ipsorum supcrhabundancicj auTÓ>p eialv ai v-rrep^oXai (om. Ab) 7 ad] om. circa unumquodque] irepi ¿xáarov Aid. : -rrpos '¿koutov A’b 9 quemadmodum] + ovv 10 in (tw)] to 7Jb7\'b 11 videli­ cet] SijAov OTL NbP2l\b : 8rjXov JZb 13 irca iram Trçpl ... dvp.ov 7\b 17 ge­ nera] + Kat 20 singula] ¿Kaurov Lb : om. J7b proxime (‘TTapaTrX-pcriujs 3/b) TrapairX-poia? 2i autem] 817 pr.m. Kb, Lb 24-25 comodare ad invicem in convivium (MbPbKb)] 8avei¿,€iv ei$ eveogiav ¿AA^Aot? A’bP2 : aAAoij,ets' fvLbOb CwFhUtEo As KtUe Na(Db) Oq StTc U'(=KuRk) 4 incontinencia Supple est circa natura eligibilia s.l. AsSt marg. CwFhUtEo (ad 5 Incontinencia perperam re tuier mit CwFhUt) 8 ypocritam EoJ\S Kt UeNaOql cLv 11-12 et continenciain om.NaL? 22 qualibus] qualibet (?) KsTcL» : qualibet -r- bestialitate St2 : obsc. cett. TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 28l servi epar. Hii autem egritudinales vel ex consuetudine, puta seu coinescioncs pilorum evulsiones et unguium corrosiones. Adhuc autem carbonum et terre. rCum hiis autem que venereorum mascuHs. Hiis quidem enim natura, hiis autem ex consuetudine 48b 5 accidunt, puta assuefactis ex pueris. Quantis quidem igitur natura causa, hos utique nullus diceret incontinentes, quemadmodum neque . mulieres quoniam non ducunt, set ducuntur. Similiter autem et egrotative habentibus, propter consuetudinem? Habere quidem igitur singula horum, extra terminos est malicie, quemadmodum et 4ya i 10 bestialitas. Habentem autem superare vel superari, non simpli­ citer incontinencia, set que secundum similitudinem, quemadmo­ dum et circa iras habentem hunc modum passionis, incontinen­ tem autem neque simpliciter dicendum. Omnis enim superhabundans malicia et insipiencia et timiditas et intemperancia et 4qa5 15 crudelitas, hee quidem bestiales, hee autem egritudinales sunt. Hic quidem enim natura talis qualis timere omnia, et si sonum faciat mus, secundum bestialem timiditatem timidus, hic autem mustelam timuit propter egritudinem. Et insipientum hii quidem ex natura irracionales et solum sensu viventes bestiales, quem- 4gaio 20 admodum quedam genera longe barbarorum, hii autem propter egritudines, puta epilempticas vel manias egritudinales. Horum autem est quidem habere quedam quandoque, non superari autem ; dico autem puta si Phalaris tenuit concupiscens puerum comedere, vel ad venereorum inconvenientem delectacionem. qyaij 25 Est autem et superari, non solum habere quemadmodum et malicia, que quidem secundum hominem simpliciter dicitur mali­ cia, que autem secundum apposicionem, quoniam bestialis vel egritudinalis, simpliciter autem non. Secundum eundem modum N^P^M^ PbK^ LbOb 5 assuefactis N^P2, s.l. pr.m. Ob)J yvp.va^op.€vots M^P^K^ : vppi^o/j.evots LPOb 6 utique nullus] p.ev ovSeiç a.v ovv ot58’ àv riç Mb) io superare («pareil')] Kaprepelv KbOb simpliciter (ánAais’)] á.TrXr¡ ii que] om. 13 neque simpliciter] ov 14 malicia («a«ia 2VbP2Pb)] om. (+ nvà Sè emoveri kokio. ical àpoavv-q marg. pr.m. Z.b) 22 quan­ doque] + p,óvov {p.èv pÁvov MbKb) 23 dico autem] om. LbOb 25 quemad­ modum] + ovv CwFhUtEo Ks KtUe Na(Db) Oq StTc Lv( = KuRk) 2 scu comesciones s.l. St, marg. CwFhUtEo 5 igitur quidem tr.LP 6 hos] hoc KtUe 16-26 Hic — malicia bis Ks 21 epilenticas UtKu, secundo Ks : empilempticas Rk (puta — egritudinales om. Na) egritudines Lp 25 habere om. KtUe 26 dicitur simpliciter tr. LP 282 ETHICA NICOMACHEA VII.6-7 videlicet et incontinencia est, hec quidem bestialis, hec autem 49&2O egritudinalis, simpliciter autem, que secundum humanam intem­ perantiam sola. CAPITULUM VIII [7] Quoniam quidem igitur incontinencia et continenda est 5 solum circa que intemperancia et temperancia, et quoniam circa alia est alia species incontinencie dicta secundum metaphoram et non simpliciter, manifestum quoniam et minus turpis incon49a¿5 tinencia que ire quam que concupiscentiarum, speculabimur. rVidetur enim ira audire quidem secundum quid racionem, obau- 10 dire autem, quemadmodum veloces ministrorum, puta ante audire omne dictum excurrunt, deinde peccant in accione ; ct canes ante intendere si amicus, si solum sonitum faciat, latrant. Sic ira prop49430 ter caliditatem ct velocitatem nature audiens quidem, non prcceptum movet ad punitionem. Ratio quidem enim vel 15 fantasia quoniam iniuria vel contemptus manifestavit, hec autem quemadmodum sillogizans quoniam oportet talem oppugnare. 49435 irascitur confestim. Concupiscencia autem si solum dicat quo+9bi niam delectabile ratio vel sensus, movet ad fruitionem. Quare ira quidem consequitur rationi aliqualiter, concupiscencia autem, m non. Turpior igitur. Incontinens quidem enim ire, a racione ali­ qualiter vincitur ; qui autem concupiscencie, et non a racione. Adhuc naturalibus magis veniam consequi appetitibus, quia et 49l>5 concupiscentiis talibus magis quante communes omnibus, et autem audiens, id est gravitas ire in quantum communes. Ira autem naturalius et difficultas, conge. ea. cupiscenciis hiis que superhabundancie et non necessariis. Quem­ admodum respondens quoniam patrem percutit. Et enim iste, 49bio dixit, eum qui sui ipsius et ille eum qui superius, et puerum ostenpi>7poe .V'^-b 3 sola .V") J 8 quoniam et (ori xat)J Kal oti Kal P~ : kol oti .W’ : ori Se Kai cell. (etiam i L puta (oIop)J ol' l 2 ni accione (rrj$ irpá^cas i Ttjb' TTpoará18 irasciturj -p J<11 22 et non («ai ov Ob)J *a'1 : ™ cett23 veniam consequi (avyyvcopri aKoXovdçîv)] avyyváipq à. póvr¡v 3.1. P2) ^üjs CwFJiUtEo Ks KtUe Na(Db) Oq StTc 9 speculabuntur Lp veniam tr. AtUe Kulik) 7 alia1' talia Lp 14 et velocitatem/>05/audiens/r. LP 23 consequi 24 quante] + id est quotquot seu quecumque s.l. A’s57, 25 id est gravitas ire s.l. EoKsOqSt, marg. CicFlil't marg. CwFhUtEo 26 ge. ca. s.l. CwFhKsSl, marg. Ee> 25 TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 283 dens, Et iste me, dixit, cum vir fiat. Cognatum enim nobis. Et tractus a filio, quiescere iussit apud ostia. Et enim ipse trahere patrem usque huc. Adhuc iniustiores magis insidiantes. Iracun­ dus quidem igitur non insidiator, neque ira, set manifestus. 5 Concupiscencia autem, quemadmodum Venerem aiunt. rDolose 49bi5 enim Ciprigene et variam corrigiam Homerus decepcio que furata est intellectum spisse sapientis.1 Quare si quidem iniustior et turpior incontinencia hec, ea que circa iram est, et simpliciter incontinencia et malicia aliqualiter. Adhuc nullus iniuriatur 10 tristatus ; qui autem ira facit omnis, facit tristatus ; iniurians qgbao autem cum delectacione. Si igitur quibus irasci maxime iustum, hec autem iniustiora, et incontinencia que propter concupiscen­ dam. Non enim est in ira iniuria. Quod quidem igitur turpior que circa concupiscencias incontinencia ea que circa iram, et 15 quoniam est continencia et incontinencia circa concupiscendas 4^25 et delectaciones corporales, manifestum. CAPITULUM ix Ipsarum autem harum différencias assumendum. Quemadmo­ dum enim dictum est secundum principia, hee quidem humane 20 sunt et naturales, et genere et magnitudine, hee autem bestiales, hee autem et passiones et egritudines. Harum autem circa pri- 491330 mas, temperancia et intemperancia est solum. Propter quod et bestias neque temperatas neque intemperatas dicimus, set vel ab.ca. secundum metaphoram et si aliqua totaliter aliud ad aliud differt ab.ca. 25 genus animalium contumelia et sinamoria et in omnivorax esse. Non enim habet eleccionem neque raciocinacionem, set discessit 491235 a natura quemadmodum insanientes hominum. Minus autem ¿oai jLPOb 7 sapientis] ppouiovres pr.m. Kb : ppoveóvrajv Mb 12 autem (3’ pr.m. Ob)] om. 21 et1 (? xac)] 8ià (zcai 8cà Aid.] 22 so­ lum] ante est {ante et intemperancia Lb) 25 sinamoria {aLvapMtpta N'°P‘2My:3)] atvopLCúpía CwFhUtEo Ks KtUe Na{Db) Oq StTc Lv{ = KuRk) 2 hostia KtStTcRk 4 manifestius KtUe 5 autem] + Supple insidiatrix est s.l. KsSt, marg. CwFh UtEo Venerem] + scilicet {om. St) insidiatricem esse s.l. KsSt, marg. CwFhEo 5-7 Dolose - - sapientis] -J- Ordina sic. Homerus enim, ait supple, corrigiam dolo­ se Ciprigene, id est Veneris, esse variam, que, scilicet (supple KsSt) corrigia varia, est decepcio que furata est intellectum spisse, id est studiose, sapientis, id est pru­ dentis marg. EoFfKsSt 7 iniustorum UtNa 23 vel] ut Ut : om. L? 24 ab. ca. s.l. CwFhKsSt 25 ab. ca. s.l. CwFhKsSt, marg. Eo 284 ETHICA NICOMACHEA VII.7-8 ab.ca. bestialitas malicia, terribilius autem. Non enim corruptum est optimum quemadmodum in homine, set corruptum est et non habet. Simile autem igitur quemadmodum inanimatum compa­ rare ad animatum, utrum peius. Innocencior enim pravitas 5oaj semper que non habentis principium. Intellectus autem princi- 5 pium. Simile igitur comparare iniusticiam ad hominem iniustum. Est enim ut utrumque, peius. Decies milies plura enim utique mala faciet homo malus bestia. [8] Circa eas autem que per tactum et gustum delectaciones 5oaio et tristicias et concupiscencias et fugas, circa quas et intempe- 10 rancia et temperancia determinata est prius, est quidem sic habere ut vinci et quibus multi meliores, est autem superare et quibus multi minores. Horum autem hic quidem circa delecta­ ciones incontinens, hic autem continens, hic autem circa tristi­ cias mollis, hic autem perseverans. Intermedium autem plurium 15 5oai5 habitus, et si inclinant magis, ad deteriores. capitulum x Quia autem quedam delectationum necessarie sunt, hee autem non, et usque ad quid, superhabundancie autem non neque defectus, similiter autem et circa concupiscencias habet et tris- 20 titias. Superhabundancias quidem persequens delectationum, NbP2Mb PbKb LbOb 2 optimum] ro /SeAnov Mb/ib corruptum est et (etpdapTai Kal Fb)J ij/xaprT/rai Kal LbOb : om. cett. 3 autem] om. ' 6 com­ parare (to ervp.ftáXXstv iVb/fb)] tovtq (ro P2Pb) {rvpfiáXXeiv coairep ei ti$ p,aviKÓv 4 a Karkino (uno KapKivovW o KapKLvov 10 constitit (ctvpço-t^kçp)] btéar-qKçv 12 autem2] yàp LhO'° 13 i giturj om. Z,b(2b 18 pretitillati (TTpoyapyaXtaÇKvrzs P2M}iL^}\ TTpoyapyaXiaavTES (etiam s.l. pr.m. P2} noque] ov 28 et] om. Lb0b in­ sanabilis (av/aros NbP2Mbf’b)] eviaros LPO* (¿AA’ or pèv aviaros om. pr.m. K^} sanabilis] aviaros i.bOb CwFhUtEo Ks KtUe Na(Db) Oq StTc L?( = KuRk) 5 in om. KtUe 7 ad quas] ad aquas KtUe vincuntur KtUe 9 an inscitarum codd. ? 17 non consiliari Fh^FfKsNa^StTc : inv. CwFh^UtEoKtUeOkN^OqL^ 18 et prcscncicntes om. KtUe 25 est dictum tr. LP 26 enim om. KtUe 28 hic1] sic KtUeSt1 TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 5 mulatur autem malicia egritudinum puta idropi et phthisi, incontinencia autem epilempticis. Hec quidem enim continua, hec autem non continua malicia. Et omnino autem alterum 5ob35 genus incontinencie et malicie. Malicia quidem enim latet, incon­ tinencia autem non latet. Ipsorum autem horum meliores exces- jiai sivi quam racionem habentes quidem, non inmanentes autem. A minori enim passione vincuntur, et non inpreconsiliativi quem­ admodum alteri. Similis enim incontinens velociter inebriatis et a pauco vino et minori quam ut multi. 5ias CAPITULUM XII io 15 20 25 3° 287 Quoniam quidem igitur malicia incontinencia non est, manifes­ tum, set quo, forte. Hoc quidem enim prefer eleccionem, hoc autem secundum eleccionem est, non tamen set simile quidem secundum acciones quemadmodum quod Demodoki in Milesios. rMilesü enim stulti quidem non sunt, operantur autem qualia quidem Stulti. Et incontinentes, iniusti quidem non sunt, iniusta faciunt jiaio autem.n Quia autem hic quidem talis qualis non propter persua­ sum esse persequi eas que secundum superhabundanciam et prefer rectam racionem corporales delectaciones, hic autem persuasus est propter talem esse qualem persequi ipsas, ille quidem igitur facile transcredibilis, iste autem non. Virtus enim 5iai5 et malicia principium, hec quidem corrumpit, hec autem salvat. In accionibus autem quod cuius gracia principium, quemadmo­ dum in mathematicis supposiciones. Neque utique illic racio edoctiva principiorum, neque hic, set virtus vel naturalis vel assuefactiva eius quod est recte opinari circa principium. Tem­ peratus quidem igitur talis, intemperatus autem, contrarius. Est siaao autem aliquis propter passionem excessivus prefer rectam racio­ nem, quem propter quidem non agere secundum rectam racio­ nem superat passio, propter autem esse talem qualem persua­ ;V5U’l'«f'UL £bOb J autem] yàp T] fMsv 6 habentes quidem] p.èv ¿yovres 8 incontinens] 4- ¿m 11 non (ovk Ob, corr. 7 LbOb 2 et neque] «Ù8è : o' 8è P»Æ»Z,’>0'> 5 hoc (tovtov 2VbP27lib)] tovtcov 12 secundum accidens] Kara p.èv ovpfklfyKos PbKb LbO'> qui (ó)] om. KbIbOb 13 qui (o)] om. NbLb 19 inmansivi (oí Gp.p.evcTCKoi')] nal Mb 20 sunt autem (eícrc Se 77bPbZ,bClb)] elaiv Kb : om. P2 (ttj 3o£i? étal 8è om. AZb) puta (oiov)] oi PbKb, corr. Lb, Ob 22 qua­ le] ata-nep 25 hii (oí)] ó 28 et hii] oí CwFhUtEo Ks KtUe Na(Db) Oq StTc L?( = KuRk) 3-4 optimum — exces­ 4 et non excessivus om. Na n recte om. KtUe 20 is- sivus om. Lv chy- Ks TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 28g transuadeantur, et tristantur si infirma que ipsorum sint, quem- 5^15 admodum sentencie. Quare magis incontinenti assimulantur quam continenti. rSunt autem quidam qui hiis que videntur non inmanent non 5 propter incontinenciam, puta in Philoctete qui Sophoclis Neopto­ lemus, quamvis propter delectacionem non inmansit, set bonam. Verum dicere enim ipsi bonum erat, persuasus est autem ab sibzo Ulixe falsum dicere. Non enim omnis qui propter delectacionem aliquid operatur est intemperatus sive pravus sive incontinens, 10 set qui propter turpem.1 [n] Quia autem est aliquis et talis qualis minus quam oportet corporalibus gaudens, et non inmanens no.ca. 15 20 racioni talis, huius et incontinentis, medius continens. Incontinens quidem enim non inmanet racioni propter maius aliquid, iste autem propter minus aliquid ; continens autem inmanet et non propter alterum transmutat. Oportet autem si quidem continencia studiosum, utrosque contrarios habitus pravos esse, quemadmodum et apparent. Set propter alterum in paucis et raro esse manifestum, quemadmodum temperancia intemperancie videtur contrarium esse solum, sic et continencia incontinencie. 51^25 5it>3° CAPITULUM XIV Quia autem secundum similitudinem multa dicuntur, et conti­ nencia que temperati secundum similitudinem consecuta est. Et enim continens potens nichil prêter racionem propter corporales 25 delectaciones facere, et temperatus. Set hic quidem habens, hic autem non habens pravas concupiscencias. Et hic quidem talis qualis non delectari prêter racionem, hic autem qualis delectari, set non duci. Similis autem et incontinens et intemperatus, alteri quidem existentes, utrique autem corporalia delectabilia perse.¡o quuntur, set hic quidem et existimans oportere, hic autem non existimans. Neque simul prudentem et incontinentem contingit esse eundem. Simul enim prudens et studiosus secundum morem ostensum est ens. Nh7’2Mh P'Vv1» 9 aliquidJ om. /_b()h ■ij : om. NbP2 12 tali?;] 7) toiovtos -l/1’ 7.b : ov§€ cett. 19 contrarium essej imv. /J'O1’ CwPhUtP,(> I\s R’tUc Na(Db) Oq StTc LP( = KitR/i) 12 no. ca. s.l. St, marg. Eo est (ecrrîv Aid.) ! ovt' P^JxP : 15 non (où P2.l/b) odScp 28 similis, 0720101 9 aliquis om. Lv 52a’ 52»5 2Ç0 ETHICA NICOMACHEA VII.11-12 Adhuc non in scire solum prudens, set et in eo quod practicus, 52aio incontinens autem non practicus. Deinum autem nichil prohibet incontinentem esse. Propter quod et videntur quandoque pru­ dentes esse quidam, incontinentes autem, propter deinoteta differre a prudencia, secundum dictum modum in primis sermonibus. Et secundum quidem racionera prope esse, differre autem 52aij secundum eleccionem. Neque utique ut sciens et speculans, set ut dormiens vel vinolentus. Et volens quidem. Secundum modum enim quendam sciens et quod facit et cuius gracia. Malus autem non. Eleccio enim epieikes. Quare semimahis et non iniustus, non enim insidiator. Hic quidem enim ipsorum non inmansivus quibus utique consiliabitur, melancolicus autem neque consilia52azo tivus totaliter. rEt assimulatur utique incontinens civitati cui calcu­ lantur omnia necessaria et leges habet studiosas, utitur autem nulla, quemadmodum Anaxandrides conviciatus est. Civitas volebat, cui legum nichil est cure. Malus autem utenti quidem legibus, malis 5za25 autem utenti.n Est autem incontinencia et continencia circa superexcellens multorum habitum. Hic quidem enim inmanet magis, hic autem minus plurium potencia. Sanabilior autem incontinenciarum quam melancolici incontinenter agunt, consiliancium non inmanencium autem. Et per consuetudinem incon52a3o tinentes, naturalibus. rFacilius enim consuetudinem transmutare natura. Propter hoc enim consuetudo difficilis, quoniam nature assimulatur, quemadmodum et Evenus dicit. Aio diuturnam medivo.ca. tacionem inmanere amice et oportet hanc hominibus finientem naturam esse1 Quid quidem igitur est continencia et quid incon52a35 tinencia et perseverancia et mollicies, et qualiter habent habitus hii ad invicem, dictum est. Pbj 4 ipsa (auTT/ A’b)J avrr) r¡ P2 : avi-r) (? corr.) A’11 : avrt] 5 non adhuc (ovk^ti P’JA’l,)j ovk eon A,l,/323/1’ : ovk cartv en Li}Oh 9 populi (Aaot s.l. A»)| oí A'b : om. cett. faniant (? <^/x/£oucri)J /// marg. : frqiKÇovaiv s.l. L-h : om. cett. 14 et assumpserunt (eiAiy^aoï re) etA^aat yç. NbPzM}i : €tXr$acri cett. 22 delectabilis] tjSÍíov NbPzM^ M^P^L^O^ CwFhUtEo Ks KtUc. Na(Db) Oq StTc Lv( = l\uRk) 1 Rotatum, Rotum KtUe 13 dicerent] 4- scilicet optimam s.l. KsSt, marg. CwFhUtEo ean­ dem] + scilicet corporalem s.l. CwFhKsSt, marg. Eo (vide Anonymi comm. a Ro­ berto Grosseteste, translatum) 15 etom.Li’ 2 1 delectacio] -p seu delecta­ bile s.l. KsSt, marg. CwFhUtEo 296 54ai5 54a2o 54a25 54a3o 54bi 54b5 ETHICA NICOMACHEA VII. 14-15 rium. Vel sic bone ut necessarie, quoniam et non malum, bonum est. Vel usque ad hoc bone. Habituum quidem enim et motuum quantorumcumque non est melioris superhabundancia, neque delectacionis ; quantorumcumque autem est, et delectacionis est. Corporalium autem bonorum est superhabundancia, et pra- 5 vus persequendo superhabundanciam est pravus, set non neces­ sarias. Omnes enim gaudent aliqualiter et pulmentis et vino et venereis, set non ut oportet. Contrarie autem, in tristicia. Non enim superhabundanciam fugit, set totaliter. Non enim est superhabundancie tristicia contraria, set persequenti superha- 10 bundanciam. [15] Quia autem non solum oportet verum dicere, set et causam falsi, hoc enim confert ad fidem, cum enim racionabile appareat propter quid videtur verum non ens verum, credere facit vero magis. Quare dicendum propter quid videntur corpo­ rales delectaciones eligibiliores. Primum quidem utique quoniam 15 expellit tristiciam, et propter superhabundancias tristicie ut existente medicina, delectacionem persequuntur superhabundantem, et totaliter corporalem. Vehementes autem fiunt medicine, propter quod et queruntur, propter prêter contrarium videri. Et non studiosum utique videtur delectacio propter duo 20 hec, quemadmodum dictum est, quoniam hee quidem prave nature sunt operaciones, vel ex nativitate quemadmodum bestie, vel propter consuetudinem quemadmodum que pravorum homi­ num ; medicine autem, quoniam indigentis et habere melius quam fieri, hee autem accidunt perfectis, secundum accidens 25 igitur studiose. Adhuc persecute sunt propter vehementes esse a non poten­ tibus aliis gaudere. Ipsi igitur sibi ipsis sitim quandam préparant. Quando quidem igitur innocuas, non increpabile, quando autem nocivas, pravum. Neque enim habent altera, in quibus gaudent, 30 et neutrum multis triste propter naturam. rSemper enim laborat hnpiMb pb/v'i> £i>c>b 15 quidem] + ovvP^O^ tim quandam] Stipas rtvàs l ut (ais-).! at (> pravus; om. io set, aAA’ 23 quemadmodum (¿jairep /J’O1') olov 28 si30 nocivas] ftAaftepat LbO'> altera, érípav A'1’ : CTCpOV Mb CwFhUtEo Ks KtUe Na\Db) Oq StTc L»( = KitRk) 1 ut om. Rk 4 est om. KtUe 7 Omnes] + scilicet intemperati (-te St) s.l. St, marg. CwFhEo 10 tristicie NaDb 11 dicere verum tr. DblA' 21-22 dictum est — quem­ admodum om. KtUe 29 innocuas] + supple persequuntur s.l. KsSt, marg. CwFhEo 31 neutrum] -|- id est neque in hiis neque in alteris gaudere s.l. Ks St, marg. CwFhUtEo : + scilicet neque in hiis neque in illis s.l. Oq TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 2l\ovs M^K^O'0 14 querunt (proven Lb)] ¿m^Tovai CwFhUt Eo (Ff)Ks KtUeOk Na Oq St LP( = KuRk) 1 quam + circa KtUeOk 4 est om. CwFhUt 7 philophos KtUe : philosophos OkKu id est amatores amicorum s.l. OqSt, marg. CwFhUtEo polyphylia CwFh : poliphiliam Na : philiphilia Ut : philophilia FfKs : philosophia Ku id est multitudo amoris s.l. St, marg. CwFhEo 8 quidem CwFhUtFf (pbsc. non -nulli') 12 koloium] + nomen est avium parvarum garularum se invicem amancium et socialium; ponitur autem (4- et Eo) pro colloquentibus ad sibi simi­ les marg. EoKsSt 13 tales] 4- id est similes, contrarie ad invicem se habentes. In quantum enim figuli, similes sunt ; secundum autem quod ad invicem invident et sibi, ad invicem molesti sunt, contrarie se habent et contrarii sunt. De horum et talium invidia et ad invicem, molestia dicit Esiodus versu exámetro in greco : Et figulus figulo molestus est et faber fabro. Dicuntur tamen et tales amici. Ver­ sus predictus Esiodi : Kac. Kcpa/iev?. Kcpapei. <(/T€€i. kcu. 2o esse, per quod fit bonum aliquod vel delectacio. Quare amabilia utique erunt et bonum et delectabile, ut fines. Utrum igitur bonum amant, vel quod ipsis bonum ? Dissonant enim quandoque hec. Similiter autem 10 et circa delectabile, ipsum. Videtur autem et quod ipsi bonum, amare unusquisque, et esse simpliciter quidem bonum, amabile, unicuique 55b25 autem, quod unicuique. Amat autem unusquisque non ens ipsi bonum, set apparens. Differet autem nichil. Erit enim amabile, apparens. Tri­ bus autem entibus propter que amant, in inanimatorum quidem ama- 15 cione non dicitur amicicia. Non enim est redamacio, neque voluntas 55b3o illorum boni. Ridiculum enim forte vino velle bonum, set si quidem salvari vult ipsum ut ipse habeat. Amico autem aiunt oportere velle bona, illius gracia. Volentes autem sic bona, benivolos dicunt, si non enim 55bi5 diderunt signo. idem et ab illo fiat. Benivolenciam enim in contrapassis, amiciciam 20 id est eis quos Vel apponendum, non latentem. Multi enim sunt benivoli quibus non viderunt, existimant autem epieikees esse vel utiles. Hoc autem idem et si illorum aliquis paciatur ad hunc. Benivoli quidem igitur isti videntur ad invicem, amicos autem qualiter utique aliquis dicat, latentes ut habent sibi ipsis ? esse. 55b35 56ai CAPITULUM III ergo bene velle ad invicem et velle bona, non latentes, propaliquod dictorum. [3] Differunt autem hec ad invicem specie, Oportet 5&a5 ter unum Lb PbKb0b 5 de ipsis fiet manifestum] yévoiro favcpiv mpl avrâiv NbP2Mb : yévoiTo TTçp'i avTÎjùV (avrôr Pb) (jtavepov LbPbKb0b 8 amabilia] Tov pr.m. L\ KbOb 10 ipsis (auroîs-)] avrots 7WbPb, corr. Kb, Ob 11 ipsum] om. LbÆbOb ipsi (aura))] avra» MbPb, corr. Kb, Ob 13 ipsi (av-rôj)] avTiî) MbPb, corr. Kb, Ob 17 bonum] ráyala CwFhUtEo (Ff)Ks KtUeOk Na{Db} Oq StLi>( = KuRk} 1 fit] sit (?) FhUt KtUeOkRk existentes + quoniam recipit magis et minus KtUe 3 enim + esse CwFhUt 5 autem de ipsis] de hiis autem Ff, Montisprandonensis 15 ii amare 4- et Cw1FhUt {s.l. sed pr.m. Fh} 14 differt CwNa : differens Rk autem 4 quod (4 unicuique UeOk} KtUe-Ok 15 que] quod FhUt {obsc. Cw} 16 reclamacio StTc : redamptio Na 21 id est eis quos s.l. CwFhSt, -marg. Ut 22 viderunt] biberunt Rk epieykees CwFhUt 25 TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 3OI amaciones ergo, et amicicie. Tres enim species amicicie, equales numero amabilibus. Secundum unumquemque enim est redamacio non latens. Amantes autem ad invicem, volunt bona ad invicem sic secundum quod amant. Qui quidem igitur propter utile amant ad invi- 56am 5 cem, non secundum se ipsos amant, set secundum quod fit aliquod ipsis ab invicem bonum. Similiter autem et qui propter delectacionem ; non enim in quales quosdam esse diligunt eutrapelos, set quoniam delectabiles sibi ipsis. Quique propter utile amant, propter sibi ipsis bonum diligunt, et qui propter delectacionem, propter sibi ipsis delecta- 56215 io bile et non secundum quod amatus est, set secundum quod utilis vel delectabilis ; et secundum accidens utique amicicie hee sunt, non enim secundum quod est qui aliquando est amatus, sic amatur, set secun­ dum quod tribuunt hii quidem bonum aliquod, hii autem delectacionem. Facile solubiles utique tales sunt, non permanentibus ipsis similibus. 56320 15 Si enim non adhuc delectabiles vel utiles sint, quiescunt amantes. Utile autem non permanet, set alias fit aliud. Dissoluto igitur propter quod amici erant, dissolvitur et amicicia, ut existente amicicia ad illa. Maxime autem in senibus talis videtur amicicia fieri. Non enim delectabile tales 56325 persequuntur, set utile. Et eorum qui in adolescencia et iuvenum, 20 quicumque conferens persequuntur ; non omnino autem tales neque convivunt ad invicem. Quandoque enim neque sunt delectabiles, neque utique indigent tali societate, si non utiles sint. In tantum enim sunt delectabiles, in quantum spem habent boni. In has autem et peregrinam 56330 et ponunt. Iuvenum autem amicicia propter delectacionem esse videtur. isti vivunt, et maxime persequuntur delec­ tabile ipsis, et presens. Etate autem transcidente, et delectabilia fiunt altera. Propter quod velociter fiunt amici, et quiescunt. Simul 56335 enim cum delectabili, amicicia transcidit. Talis autem delectacionis, 56b! velox transmutacio. Et amativi autem iuvenes, secundum passionem 25 Secundum passionem enim NbPzMb Lb PbKbOb i enim] 817 Lb7TbOb : 8è Pb 3 sic] om. L1'1 8 sibi ipsis1 (aÓToís M»)] avToîs Quique] + Sr¡ sibi ipsis2 (avroîi Ai»/3»)] **6**** avroîs 9 sibi ipsis (aÛToîs MbPb)] aùroîç 12 qui aliquando] oarrep PbIib 14 utique] 8è Mb 18 videtur amicicia] inv. L^P^O11 22 utique (817)] post Trpotrèéovrai Mb '. om. PbKb 26 ipsis (ailroís-)] aiirots MbOb CwFhUt Eo (Ff)Ks KtUeOk Na(Db) Oq St LU = KuRh'i 2 unumquemque] + scilicet amicum s.l. FhSt, marg. CwEo radamatio Oq : reclamacio StTc 6 ab] ad Ut autem om. CwFhUt 19 Et om. KtUeOk 20 consequun­ tur KtUeOk 23-24 In has — ponunt] + id est in amicicias propter utile po­ nunt et amiciciam peregrinam, id est amiciciam ad peregrinos. Quidam enim ti­ mentes se fore peregrinos, fiunt peregrinis utiles ut idem contrapaciantur ab ipsis marg. EoF/KsSt ETHICA NICOMACHEA VIII.3-5 302 propter delectacionem quod multum amative. Propter quod transcidentes. Commanere autem per totam diem, et convivere isti volunt. Fit enim ipsis quod secundum amiciciam sic. enim et amant et cito quiescunt, multociens eadem die 5&b5 CAPITULUM IV [4] Perfecta autem est bonorum amicicia, 5 et secundum virtutem simi­ lium. Isti enim bona similiter ad invicem volunt secundum quod boni. ipSOS. Volentes autem bona amicis Propter se ipSOS enim SÍC habent, et Boni autem sunt secundum se 5óbio rum gracia, maxime amici. illonon secundum accidens. Permanet igitur horum amicicia usquequo utique 10 boni sint. Virtus autem, mansivum. Et est uterque simpliciter bonus, et amico. Boni enim et simpliciter boni, et ad invicem utiles. Similiter 5&bi5 autem et delectabiles. Boni enim et simpliciter delectabiles, et ad invicem ; acciones et tales, autem tales secundum quod similes. Talis autem amicicia, mansiva racionabiliter est. Copulat enim in ipsa omnia quecumque oportet amicis existere. Omnis enim amicicia propter bonum est vel unicuique enim secundum delectacionem sunt proprie bonorum 15 5ób2o propter delectacionem vel simpliciter vel amanti, et secundum simili­ simpliciter bonum amabilia. Et amare autem et amicicia in hiis maxime, et optima. Raro autem conveniens tales esse. Pauci enim, tales. Adhuc autem indiget tempore et consue- tudinem quandam. Huic enim similia et reliqua, et et delectabile simpliciter est. Maxime utique hec 5&b25 NbP2Mb Lb PbKb0b i propter1] om. Lb amative] rocç eparriKois marg. Nb, pr.m. P2, Mb 9 se ipsos (avrovç Mb, corr. A’b)] avrovs (obsc. P2Ob) 12 utiles] Kal praem. NbPzLb (12-13 utiles — invicem om. Mb) 13 Boni — delectabiles] oí ayadol yàp (yàp áyaOol Lb) anXcns koi i/Seîç NbP2Lb (deest Mb) : Kal yap ÔttAcüç oí (om. Pb) áyaOol rfttîs PbKb0b 15 tales (roiaurat Pb<9b)] airrac Kb : aí avTai cett. secundum quod (77)] 77 (om. Kb) 16 ipsa (avrfj NbP2Ab)] avrfj 19 quandam] -)- ravrp Trá^#’ virápx^t rá cip-q^éva rad’ avrovs (auro Mb) 21 Raro (<77Tavía>?)] tjjravlas CwFhUt Eo (Ff)Ks KtUeOk Na(Db) Oq St L${ = KuRk) 1 quod1] que Ue Ok : om. Kt amative] + id est concupiscende seu amative virtutis s.l. St, marg. CwFhEoKs 11 sunt NaDbOqSt1 15 Talis]-ibus Eo : -es KtUe 17 amicicia enim tr. KtUeOk 19 Huie — reliqua] + id est principaliter amicicie sunt reliqua similia, id est relique species amicicie sunt similes. Alia autem littera est hec : ' Sic (Si KsSt) enim similes et reliqua ’. In greco enim habetur tautij, quod potest esse dativi casus feminini generis, et significat idem quod hec diccio * huic ’. Vel potest esse adverbium similitudinis vel causale marg. EoKsSt (cf. adn. ad 293.18, nec non Aspasii comm, a Roberto Grosseteste translatum, ed. Stinissen, p. 31-32) 21 Raro] Ratio Na 20 TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA SOS tudine. Secundum proverbium enim non est scire ad invicem ante sal consumere, neque acceptari oportet prius, neque esse ami­ cos, antequam uterque utrique appareat amabilis et credatur. Qui autem cito amicabilia ad invicem faciunt, volunt quidem amici esse, non ¿óbjo sunt autem, si non et amabiles, et hoc sciant. Voluntas quidem igitur dictos 5 velox amicicie fit, amicicia autem, non. [5] Hec quidem igitur et secun­ dum tempus et secundum reliqua perfecta est, et secundum omnia hec fit et similis utrique ab utroque, quod oportet amicis existere. Que 56b35 autem propter delectabile, similitudinem huius habet. Et enim boni, 57a! 10 delectabiles ad invicem. Similiter autem, et qui propter utile. Et enim boni. Maxime autem et in hiis amicicie permanent, cum fiat ab invicem, puta delectado, et non solum sic, set et ab eodem, quale eutrapelis, et non ut amatori et amato. Non enim in eisdem delectantur isti, set hic quidem videns illum, hic autem famulatum 15 recipiens ab amatore. Finiente autem pulcritudine quandoque et tales ad invicem equale 5ya5 amicicia finit. Huic quidem enim non est visio delectabilis, huic autem 57aio 20 non fit famulatus. Multi autem rursus permanent, si ex consuetudine mores diligant, similis consuetudinis existentes. Qui autem non delec­ tabile commutant, set utile, in amabilibus, et sunt minus amici et permanent. Qui autem propter utile existentes amici, simul cum con­ ferente dissolvuntur. Non enim ad invicem erant amici, set utilis. 5yai5 Propter delectacionem quidem igitur et propter utile, et pravos continNbF2Mb Lb PbKbOb 5 igitur] yàp LbPb7ib(?b [op^OLT]0€tS Nb)] O/XOlfflCiS 2 oportet (MbLbPb)] 14 videns] ¿pûv Mb 3 antequam] 4- av 0b 18 similis consuetudinis CwFhUt Eo (Ff)K$ KtUeOk Na(Db) Oq Si L$( = KuRk) 1-2 Secundum — consumere] 4- Proverbialiter dicitur ' Ante amicum comedere modium salis cum amico, non est scire ad invicem se esse amicos ’ marg. EoKsSt 5 et1 om. NaDb 8 fit] (?) sit CwFhUt similis] simul Civ (cf. adn. ad 18) utrique] uterque£bJ0^> raïs ¿reptáis P*3 ; raïs ¿raipelats K*3 [4 aliquid2] om. LbOb 16 ipsi (auro!)] oí. avrol delectabile] 8tà ro r)8v U3K^O^ 17 que (rà)] ÔAAà ÀbOb 22 in (r<Û)] to ÀbÛb CwFhUt Eo (Ff)Ks KtUeOk Na(Db) Oq St L»( = KuRk} 1 et1 om-. KtUtFOk 5 credere] + suple (scilicet ¿'o) est facile s.l. St, tnavg. CwFhUtEo in hiis] qid est amicis s.l. St, marg. CwFhUtEo 8 ducunt NaDb 19 ab. ca. s.l. Cw FhSt 25 enim om. CwFhUtRk 25 TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 305 non appellacio dissolvit. Non videntur autem neque senes neque severi amativi esse. Breve enim in ipsis, quod delectacionis. Nullus autem 57bi5 potest per diem commorari cum tristi, neque cum non delectabili. no. ca. Maxime enim natura videtur triste quidem fugere, appetere autem 5 delectabile.1 Qui autem recipiuntur ad invicem, non conviventes autem, benivolis assimulantur magis quam amicis. Nichil enim sic est amicorum ut convivere. Utilitatem quidem enim, indigentes 57b20 no.ca. plu. appetunt ; commorari autem simul per diem, et beati. Solitariis quidem enim esse hiis nequaquam convenit. Conversari autem ad 10 invicem, non est non delectabiles existentes neque gaudentes eis­ dem, quod connutritiva videtur habere. [7] Maxime quidem igitur 57^25 est amicicia que bonorum, quemadmodum multociens dictum est. Videtur enim amabile quidem et eligibile quod simpliciter bonum vel delectabile, unicuique autem quod ipsi tale. Bonus 15 autem bono, propter ambo hec. Assimulatur autem amacio quidem passioni, amicicia autem habitui. Amacio enim non minus ad inanimata est. Redamant autem cum eleccione, eleccio srbjo autem ab habitu. Et bona volunt amatis illorum gracia non secundum passionem, set secundum habitum. Et amantes ami20 cum, quod ipsis bonum amant. Bonus enim amicus factus, ATbP2Mb Lb Pb7 7VbP2)] aura) MbLtiOb : aurai Pb (14-15 unicuique — autem1 om. A'b) 15 bono propter (tw ayadcp 3t’)J rw 8’ a.ya#w / eiiSei pr.m. Lb 3 autem (8è Pb Asp.t p. 173, 2)] 4 severis ... senilibus] inv. Lb 4-5 ma­ gis discoli] SvoKoXoi re Kb 17 Multos] ttoWols MbLb eidem] rov avrov il/11 placere valde] inv. Kb 18 bonum (áyafióv O1, Asp., p. 173,12)] ¿yaOos pr.m.Nb : ùya^ots Lb : àyadovs cett. 19 omnino difficile (vayyaAeTroi')] yaAerróv A'TbP2Mb 22 que (,,)] om. Kb 23 gaudeant] yaipouuiv NbP2Mb 24 quidem] om. enim] S’ Mb 25 negociatorum] ayopala Mb : ¿yopaiov pr.m. Kb autem (8È NbP2LbPby om. 26 Con vivere] (Nv CwFhUt Eo (Ff)Ks KtUeOk Na Oq St L?( = KuRk) 17 simul oui. CwFhUt Utrique ... amant Na i Uterque ... amat] 24 enim om. CwFhUt TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 307 nullus utique sustineret, neque ipsum bonum si triste ipsi erit. 58325 Propter quod amicos delectabiles querunt. Oportet autem forte et bonos tales existentes, et adhuc sibi ipsis. Sic enim sibi ipsis existent, quecumque oportet amicis. Qui autem in potestatibus, 5 divisis videntur uti amicis. Alii enim ipsis sunt utiles, et alteri delectabiles. Ambo autem iidem non omnino. Neque enim 58330 delectabiles cum virtute querunt, neque utiles in bona, set hos quidem eutrapelos, delectabile appetentes, hos autem deinos operari quod preceptum est. Hec neque omnino fiunt in eodem. 10 Delectabilis autem et utilis simul dictum est, quoniam studiosus. Set superexcellenti non fit talis amicus, si non et virtute superex- 58335 parti- celleatur. Si autem non, non adéquat secundum analogum supercipium excessus. Non omnino autem consueverunt tales fieri. [8] Sunt 58b! autem igitur dicte amicicie in equalitate. Eadem enim fiunt in 15 ambobus et volunt ad invicem vel alterum pro altero commu­ tant, puta delectacionem pro utilitate. Quoniam autem et minus sunt hee amicicie et manent, dictum est. Videntur autem et 58b5 propter similitudinem et dissimilitudinem eiusdem et esse et non esse amicicie. Secundum similitudinem enim eius que secun20 dum virtutem, videntur amicicie. Hec quidem enim delectabile habet, hec autem utile, hec autem existunt et illi. In eo autem quod est hanc quidem inpermutabilem et mansivam esse, has autem velociter transcidere aliisque differre multis, non viden- 58bxo tur amicicie propter dissimilitudinem illius. NbPiMï> i ipsum (auro)] av 3 sibi ipsis (avroîs M*> 3-4 sibi ipsis existent (avroîs viráp&i)] avroîs viráp^et N^P^M^ L^P^ : virap&t avroîs KbOb 9 neque (ov8è)] 8’ où 10 quoniam] om. 12 superexcessus] virepexop&V 14 in2 (eVP)] an 16 et (LbPb)] om. 17 hee] al rotavrai Lb et2] om. K^O'0 18 eiusdem] avrov 22 esse] ante et mansivam Mb 23 differre multis] inv. O'° 24 illius] ckUP^K^Ob DbOb)] avroîs vats Mb CwFhUt Eo (Ff)Ks KtUeOk Na Oq St U>( = KuRk) 1 sustineret. Neque CwFhUt 3 Sic enim sibi ipsis om. CwFhUt 6 idem CwFhUtFfOk 9 ñeque] autem Rk 10 Delectabiles Fh'Ut1 12 participium 5.1. FhUtSt, marg. CwEo 17 manent] -f- scilicet minus s.l. FhSi, marg. CwEo 18 et dissimilitudinem om. UtL? 21 autem2 om. KtUeOk ■ 22 inpermutabilitatem KtUe has] hac CwFh : hanc UtOk 308 ETHICA NICOMACHEA VIII.8-9 CAPITULUM VII seu superexcel- Altera autem est amicicie species que secundum superhabun- lenciam danciam, puta patri ad filium et totaliter seniori ad iuniorem, viroque ad uxorem, et omni imperanti ad imperatum. Differunt 58615 autem hee ad invicem. Non enim eadem parentibus ad filios et 5 imperantibus ad imperatos, set neque patri ad filium, et filio ad patrem, neque viro ad uxorem, et uxori ad virum. Altera enim unicuique horum virtus et opus. Altera autem et propter que amant, altere igitur et amaciones et amicicie. Eadem quidem 58620 utique neque fiunt utrique ab utroque, neque oportet querere. 10 Cum autem parentibus quidem filii retribuunt que oportet gene­ rantibus, parentes autem filiis que oportet filiis, mansiva talium et epieikes erit amicicia. Analogam autem in omnibus secundum superhabundanciam existentibus amiciciis et amacionem opor58625 tet fieri, puta meliorem magis amari quam amare, et utiliorem 15 et aliorum unumquemque similiter. Cum enim secundum digni­ tatem amacio fiat, tunc fit aliqualiter equalitas, quod utique amicicie esse videtur. [9] Non similiter autem equale et in iustis 5863° et in amicicia videtur habere. Est enim in iustis quidem equale primo quod secundum dignitatem, quod autem secundum quan- 20 tum, secundo. In amicicia autem quod quidem secundum quan­ tum, primo, quod autem secundum dignitatem, secundo. Mani­ festum autem si multa distancia fiat virtutis vel malicie vel egestatis vel alicuius alterius. Non enim adhuc amici sunt, set 58635 neque dignifican!. Manifestissimum autem hoc, in diis. Pluri- 25 mum enim isti omnibus bonis superexcellunt. Manifestum 59ai autem et in regibus. Non enim hiis dignifican! esse amici qui ATbP2V/b Lb 5 hee] + ical PbKb 7 Altera] ¿Karepa Mb 8 unicuique] ¿k¿otov 7iXiav Mb 15 magis amari] inv. Ob 17-18 quod — videtur] om. Lb 17 utique (817 PbA’bOb)] Seîpr.m. Mb : 81 (?) Vb : 8c¿ P‘¿ 18 etin (é'v re)] ¿v AIbOb 24 egestatis (anoptas)'] evnopias set] om. Mb 27 Non] ov8è CwFhUt Eo (Ff)Ks KtUeOk Na(Db) Oq Si Lb( — KuRk) 2-3 seu superexcellenciani s.l. CwSt, marg. FhEo : id est excellenciam supra -habundanciam Oq 6 patri] pater EoKtUeOk 14 amicicis Ue1 : amicis KtOkRk 25 dignificant (designi- Kt2UeOkf\ + id est digni sunt s.l. St, marg. Eo (cf. adn. inf.) dignificant (designi- KtUeOhP}\ 4- id est digni sunt marg. CwFhUt TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 309 multum defectiores, neque optimis vel sapientissimis qui nullo digni. Certa quidem igitur in talibus non est diffinitio, usque quo amici. Multis enim ablatis, adhuc manet. Multum autem diviso puta deo, non adhuc. Unde et dubitatur ne forte non jgiy 5 volunt amici amicis maxima bonorum, puta deos esse. Non enim adhuc amici erunt ipsis, neque utique bona. Amici enim, per se bona. Si utique bene dictum est quoniam amicus amico vult bona illius gracia, manere utique oportet qualis aliquando est ille. Homi- sgaio ni autem enti, volet maxima esse bona. Forte autem non omnia. 10 Sibi ipsi enim maxime unusquisque vult bona. CAPITULUM VIII Multi autem videntur propter amorem honoris velle amari magis quam amare. Propter quod amatores adulationis multi. Superexcellens enim amicus, adulator ; vel fingitur talis, et ¿çais PbKbOb 2 igitur] om. 4 diviso (ya>pia0evro? LbZpiCT0€PTes' non2] om.Mb 5 non] ovbè NbLbPb 6-7 perse bona (ra­ yará)] ¿yadá 77bJT12.;Wb Lb PbKb0b i magis] + ^lAeîv Amari autem (ro 8è <£cAeIa0v IJ.T.Tpl Tipoaiyxei à-rrovépaiav KbOb 17 ignoranciam] àvoiav LbKb ig vir­ tus] àpcrÿ pr.m. Kb, Ob videtur] + cïvai Mb 20 talium] rovraiv KbOb 27 ministrare t.NbP^MbPb)] i-rrriperd Lb : om. KbOb r/Kb CwFhUt Eo (Ff)Ks KtUeOk NalDb} Oq St Lbp=KuRk') 23 que codd. : an scrib. qui ? 16 possunt CwEoSPTcLv KtUeOk et2 om. NaDb 10 utique om. KtUe 24 enim] autem TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 3II autem et delectabiles in plus permanent. Usque enim utique tribuant delectaciones vel utilitates ad invicem. Ex contrariis autem maxime quidem videtur propter utile fieri amicicia, puta pauper diviti, indisciplinatus scienti. Quo enim existit aliquis 5 indigens ens, hoc appetens redonat aliud. Hic autem utique 59b aliquis attrahat et amatorem et amatum et pulcrum et turpem. Propter quod videntur amatores ridiculi quandoque dignificantes, amari ut amant ; set tamen amabiles existentes, forte dignificandum, nichil autem tale habentes, ridiculum. Forte autem 10 neque appetit contrarium, contrarium secundum se ipsum, set sgbao secundum accidens. Appetitus autem medii est. Hoc enim bonum, puta sicco non humidum fieri, set ad medium venire, et calido et aliis similiter. Hec quidem igitur dimittantur. Et enim est magis alienum. 15 CAPITULUM IX [11] Videtur autem quemadmodum in principio dictum est sgbzs circa eadem et in eisdem esse et amicicia et iustum. In omni enim communicacione videtur aliquod iustum esse et amicicia autem. Appellant igitur ut amicos, connavigatores et commili20 tones. Similiter autem et eos qui in aliis communicacionibus. Secundum quantum autem communicant, in tantum est amici- 59030 cia. Et enim iustum. Et proverbium, Communia que amicorum, recte. In communicacione enim, amicicia. Sunt autem fratribus quidem et connutritis omnia communia, aliis autem discreta, et 25 hiis quidem plura, hiis autem minora. Et enim amiciciarum hee quidem magis, hee autem minus. Differunt autem et iusta. Non 591135 enim eadem parentibus ad filios et fratribus ad invicem, neque (>oai etairis et civibus. Similiter autem et in aliis amiciciis. Altera autem et iusta ad singulos horum, et augmentacionem accipiunt IJ> P^K^O^ i Usque (é'wsjj lyÔewç A’b enim] om. JZb()b 6 et1] om. M" 7 videntur] -¡- Kal 8 set tamen Se)J o/xcu? 8-9 : d/xotai? Se PbQb ; 0/201'0»$- St) cett. forte (tacus)] taon» P2AZb 11 medii] /xeaou P2M*> : fiéai) pr.m. P}> 12 sicco non humidumj vyp<2 où Ç-r]pâ> AbOb 14 ma­ gis alienum (¿XXoTpi(i>T€pov pr.m. N]>, Mb)J ¿ÁXorpccurepa [9 igitur (yovvN^P2 P^K^O^ vel ovv corr. N^, O1, Ald.)\ 8¿ AZb : yáp L}} 29 autem] Si) iusta (rà Súcctia JVbLbPb)] rà aSiKa Kal rà Sí/cata P2M]’ : rà aSoca K]iO]1 CwFhUt Eo (Ff)Ks KtUeOk Na(Db) Oq St Lp( = KuRk) amorem Kt UeOk pulchrum KtKa 8 forte] forme Lp tur (-tatur Ok} igitur tv. KtUeOk 17 et1] ut KtUeOkNaDb 28 amiciis lyel -cus) FhKs1 ; amicis UtLv 6 et amatorem] 13 dimittanet2 om. KtUeOk 312 ETHICA NICOMACHEA VIII.II-I2 óoaj in magis ad amicos esse, puta pecuniis privare etairum durius quam civem, et non iuvare fratri quam extraneo, et percutere patrem quam quemcumque alium. Augmentan autem natum est simul amicicie et iustum, ut in eisdem encia et in equalibus advenienda, Communicaciones autem omnes, particulis assimu- 5 6oaio lantur politice. Conveniunt enim in aliquo conferente et tribuen­ tes aliquid eorum que in vitam. Set et politica communicacio conferentis gracia videtur, et ex principio convenire et permanere. Hoc enim et legispositores coniectant, et iustum aiunt esse quod communiter conferens. Alie quidem igitur communicaciones 10 6oai5 secundum partes conferens appetunt, puta navigatores quidem quod secundum navigium ad operacionem pecuniarum vel ali­ quid talium, commilitones autem quod secundum bellum sive pecunias sive victoriam sive civitatem appetentes. Similiter autem et contribules, et plebei. Quedam autem communicacio- 15 num propter delectacionem videntur fieri, conchoreancium et 603.20 eranistarum. Hee enim sacrificii gracia et connubii. Omnes autem hee sub politicam consueverunt esse. Non enim presens conferens politica appetit, set in omnem vitam. Et sacrificia facientes et eas que circa hec congregaciones, honoresque tri- 20 6oa25 buentes diis, et sibi ipsis requiem tribuentes cum delectacione. Antiqua enim sacrificia et congregaciones videntur fieri post fructuum colleccioncs, puta primicie. Maxime enim in hiis vaca­ bant illis temporibus. Omnes utique communicaciones videntur particule politice esse. Consequuntur autem tales amicicie, tali- 25 ûoajo bus commuiiicacionibus. ATbP2Mb L1’ PW'O" 2 fratri quam extraneo] àScX^oîs r/ offociois .Ub 4 in equalibus (èrr’ tacar Lb)j èrr’ t'aov cett. (et in equalibus advenicncia om. 6 politice] rots TToXiriKots -Wb : roîç rroÀiraiç Pl) et' .'i ,Vb 12 pecuniarumj 7j pvaem. N^PUN 13 talium fotovTw'i. toiovtov 14 sivc2 (tire 17 18 esse] om. K*> 18-19 presens conferens] €7TC TOV napOVTOS A *’ : TOV €7Tl TOV TrapovTOS avp.€povTo$ 20 cas quo Circa hec (raj rrtpi ravras) irepi raiiraj ràç ÏO'K^O^ : -n-ept ravraç A'bP2A7l-’Pb honoresque (npàç re Pb)] Tipas tribuentes] ¿TTovépouat M]> 24 communicaciones videntur inv. 25 Consequun­ tur (aKoXovdovvi Pl>), Q.KoXovd'qaojai pr.m. K]> : o.KoXovBr¡aovoi celt. CwFhUt Eo (Ff)Ks KtUeOk Na(Db) Oq St Lv( = KuRk) 1 tairum Oq1 : etarium KtUeNaDb : etatum Ok : ctarium (exp.) etairum l?k 15 plebi Na 16 delectabilem KtUeOk 17 eranistrarum FfKtUeOk : eranistarium NaDb (de codicis St lectione, cf. N122.q) gracia sacrificii tr. StTc 20 hec] has StTc 23 collectiones FfKsOqStTc : collaciones cett. TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA SIS CAPITULUM X [12] Politie autem, sunt species tres. Equates autem et trans­ gressiones, puta corrupciones harum. Sunt autem politie quidem regnum, et aristocratia, tercia autem que a preciis, quam timo5 craticam dicere conveniens videtur, politiam autem consueverunt ipsam plures vocare. Harum autem optima quidem regnum, 60135 pessima autem timocratia. Transgressio autem regni quidem, tirannis. Ambo enim monarchie. Differunt autem plurimum. 6obi Tirannus quidem enim, sibi ipsi conferens intendit ; rex autem, 10 quod subditorum. Non enim est rex qui non per se sufficiens, et omnibus bonis superexcellens. Talis autem, nullo indiget. Utilia 6065 igitur sibi ipsi quidem non utique intendet, subditis autem. Qui enim non talis, clerotes utique quidam erit quam rex. Tiran­ nis autem, ex contrarietate huic. Sibi enim bonum, persequitur ; 15 et manifestius in hac quoniam pessima. Et pessimum autem, contrarium optimo. Transgreditur autem ex regno in tiranni- Gobio dem. Pravitas enim est monarchie, tirannis. Malus autem rex, tirannus fit. Ex aristocratia autem in oligarchiam, malicia principum qui tribuunt que civitatis, prefer dignitatem, et 20 omnia vel plurima bonorum, sibi ipsis, et principatus semper eisdem de plurimo facientes, ditari. Pauci autem principantur 6ob 15 et mali pro hiis qui maxime epieikees. Ex timocratia autem uti­ que, in democratiam. Conterminales enim sunt hee. Multitudinis enim vult et timocratia esse, et equales omnes qui in honoracione. 25 Minimum autem malum est democratia. In parvum enim trans- 60620 NbP2Mb Lb PbKbOb 2 autem2] om. Mb etj ac Lb : Kal ac Ob 3 au­ 4 que (17)] om. Kb 5-6 consueverunt ipsam plures] avr-qv el(jjQaacv ol irXecaroc (ol ttXcÍvtoc ecdi&aacv O13) 12 quidem] om. Mb 13 qui­ dam] om. Lb quam (17)] om. LbOb 15 Et (Pb)] om. 17 autem] §t) A'b 21 autem (8è P11)] Ô17 22 autem utique (3¿ St) NbP2MbPbf\ 8¿ tem] om. Kb CwFhUt Eo (Ff)Ks KtUeOk Na(Db) Oq St L&{ = KuRk) 2 Politie EoKu Cw2UezOq2St2 : Politice Cw^FhUtKsKtUe^OkNaDbOq^SPTcRk 3 politie] -ti­ ce UtKtNaDbTc 4 a preciis] a pecuniis Ku {de codicis St lectione, cf. N 122.5 timocratiam Fh2Kt 5 politicam EoKsNaDbSPTc : politicam (exp.) poli­ tiam Rk 7 timocratica Eo : democratia St 8 enim] autem FfKs 9 ty­ rannus EoNaDb 13 quidem Fh2KtUeOkNaStl (obsc. non nulli) Tirannus DbLP : Tyrannus FfNa 14 ex] rex Na 16 tyrannidem CwFhNaOqKu 17 est om. UtStTc tyrannis FhNaDbOq 18 tyrannus FhNaDbKu 19 principium CwUPNa 314 6ob25 ETHICA NICOMACHEA VIII. 12-13 greditur politie speciem. Transmutant quidem igitur maxime sic politie. Minimum enim sic et faciliter transgrediuntur. Simi­ litudines autem ipsarum et velud exemplum accipiet aliquis utique et in domibus. Patris quidem enim ad filios communicacio, regni habet figuram ; filiorum enim, patri est cura. Hinc autem et Homerus lovem patrem appellat. Paternus enim principatus 5 no.ca. vult regnum esse. In Persis autem qui patris, tirannicus. Utuntur enim ut servis, filiis. Tirannicus autem et qui domini ad servos. 6ob3o Domini enim conferens, in ipso operatur. Ipse quidem igitur rec­ tus videtur. Persicus autem, peccans. Differendum enim, princi- 10 patus differentes. Viri autem et uxoris, aristocraticus videtur. Secundum dignitatem enim vir principatur, et circa hec que oportet virum. Quecumque autem uxori congruunt, illi reddit. 6ob35 Omnium autem dominans vir, in oligarchiam transponitur. Pre6iai ter dignitatem enim ipsum facit et non secundum quod melius. 15 Quando autem principantur uxores heredes existentes, non utique fiunt secundum virtutem principatus, set propter divicias et potenciam, quemadmodum in oligarchiis. Timocratico autem assimulatur qui fratrum. Equales enim prêter in quantum eta6ias tibus, differunt. Propter quod si multum etatibus differunt, non 20 adhuc fraterna fit amicicia. Democratia autem maxime quidem, in hiis que sine dominacione habitacionum. Hic enim omnes ex seu in unaquaque potestate equali et in quibus debilis qui principatur, et unicuique potestati. NbP2M^ Lb P^K^O^ 2 enim] pxv praem. faciliter] piara 3 au­ exemplum] 7rapaSetyMaTCl 4 utique] om. Ab 5 autem] om. 9 Ipse (avr^)] avr-q 13 Quecumque] a Jaivovrai Mb : fiovXovrat post et epieikees LbOb 20 utique1] Sè NbMbPb 22 est2] om. {suppi, s.l. pr.m.) Kb, Ob 24 commune est] inv. LbOb 25 set] om. Kb CwFhUt Eo (Ff)Ks KtUeOk Na(Db) Oq St Lv{ = KuRk) 2 urbanitatem EoNaDb : urbanitat[em]um (em exp.) Kt 6 agamenona Ks 12 hee om. StTc 16 Que (4- amicicia s.l. Cty)] Quod/S/Tc 19 et om. NaDb 20 uti­ que] uti NaDb 23 tyrannide Na 25 velut CwFh2EoKtDbOq 3i6 ETHICA NICOMACHEA VIII. 13-14 6ibx et domino ad servum. luvantur quidem enim hec ab hiis quibus utuntur. Amicicia autem non est ad inanimata, neque iustum, set neque ad equum, vel bovem, neque ad servum secundum quod servus. Nichil enim commune est. Servus enim, animatum 6165 organum. Organum autem, inanimatus servus. Secundum quod 5 quidem igitur servus, non est amicicia ad ipsum, set secundum quod homo. Videtur enim esse quoddam iustum omni homini ad omnem potentem communicare lege et composicione, et amici­ cia utique, secundum quantum homo. In parvum utique et in tirannidibus, amicicie et iustum. Que autem in democratiis in 10 óxbio plurimum. Multa enim communia, equalibus existentibus. CAPITULUM XII [14] In communicacione quidem igitur omnis amicicia est, quemadmodum dictum est. Dividet autem utique aliquis cogna­ tam et etairicam. Politice autem et que contribulium et que 15 connavigancium et quecumque tales, communicativis assimu6ibi5 lantur magis. Quasi enim secundum confessionem quandam videntur esse. In has autem ordinabit utique aliquis et peregri­ nam. Set et cognata videtur multifaria esse, et dependere omnis ex paterna. Parentes quidem enim diligunt filios ut sui ipsorum 20 acu.ca. no. aliquid existentes, filii autem parentes ut ab illis aliquid exisca. 6ibzo tentes. Magis autem sciunt parentes qui ex ipsis, quam geniti, quoniam ex hiis. Et magis coaproximatur quod a quo genito, quam factum facienti. Quod enim ex ipso, propinquum ei a quo, NbpzMb PbKbOb i enim] 4- -rrávra KbOb : Kal sec.m. Nb, P2Mb 3 vel] ov8e ÆbOb 8 lege] Kal praem. Kb 9 utique1] Se Mb utique2] Se£bOb 10 Que autem in (at S’7Vb_Pb)] èv Se 11 plurimum] irXeîov KbOb equalibus existentibus (ictois- ouctcp)] çlaolaovatv Lb, pr.m. 0b 19 et dependere (Kai ripTrjaOai)] ’qpr-qaBai Se LbOb : riprijTai Se Pb 21 aliquid1 (rt)] re pr.m.Kb, Pb aliquid2 (n)] re Pb : om. pr.m. Kb (filii — existentes om. Mb) 22 parentes] om. Mb CwFhUt Eo (Ff)Ks KtUeOk Na(Db) Oq St Lb( = KuRk) 1-2 hiis quibus utuntur] + id est instrumentis suis s.l. Oq 4 enim2 KsStTc : est enim CwFh UtEoNaDbOq : enim est Ff : autem est KtUeOk : autem Rk1, est autem Rk* 7 esse om. KtUeOk 10 ty- FhNaDbLP Que (+' amicicie s.l. CwFhStf] Quod StTc 15 etairicam] + scilicet amiciciam s.l. Oq Politice] H- amicicie s.l. CwFhUt : + scilicet amicicie marg. Eo contribulum NaSt1 19 multipharia UtNaDbSiTcKu 21 acu. ca. s.l. CwFhOq 21-22 no. ca. s.l. CwFh 23 coapproximatur UtKtDbOq TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 317 puta deris vel capillus vel quodcumque habenti, illi autem nichil quod a quo vel minus, set et multitudine temporis. Hii quidem enim confestim natos diligunt, hii autem procedentes tempori- 6ib25 bus parentes, intellectum vel sensum accipientes. Ex hiis autem 5 manifestum propter que amant magis matres. Parentes quidem enim filios diligunt ut se ipsos. Qui enim ex ipsis, velud alteri ipsi in separari. Filii autem parentes, ut ab illis nati. Fratres 6ibso autem ad invicem, in ex eisdem nasci. Ad illa enim idemptitas, ad invicem idem facit. Propter quod aiunt idem sanguinem et 10 radicem, et talia. Sunt utique idem aliqualiter et in divisis. Magnum autem ad amiciciam et connutritum et quod secundum etatem. Coetaneus enim coetaneum, et qui unius moris etairi. óibas Propter quod et fraterna etairike assimulatur. Nepotes autem 62ai et reliqui cognati, ex hiis coaproximantur. In ab eisdem enim 15 esse, fiunt autem hii quidem proximiores, hii autem magis alieni, in prope vel longe preducem esse. Est autem ad parentes quidem amicicia filiis, et hominibus ad deos, ut ad bonum et superexcel- 62,15 lens. Bene enim fecerunt maxime. Essendi enim et nutriendi cause, et natis eius quod est disciplinari. Habet autem et delec20 tabile et utile talis amicicia magis alienorum, quanto et com­ munior vita ipsis est. Sunt autem et in fraterna que quidem et in etairica, et magis in hiis qui epieikees et totaliter similibus, 6zaio quanto proximiores et ex nativitate existentes, diligunt ad invi­ cem ; et ut magis unius moris qui ex eisdem et connutriti et disci25 plinati similiter ; et secundum tempus probacio, plurima et firmissima. Analogum autem et in reliquis cognatorum, amica- 62215 NbP2Mb Lb PbKbOb i dens vel capillus vel (oôovs- f) 0pi£ tj P2Mb)] oàovs Qpig NbPbKb : 0pi£ oSovs LbOb habenti] om. Kb 2 quod (ró)] rói : om. Mb 3 natos (yevvíó/xeva s.l. P2, Af'3-Fb)] yevutfieva. Eb : yevop,eva. cett. procedentes temporibus] irpaeXOóvTQ^ ypóvov PbKb 5 manifestum (NÁPb)] -4Kalcett. magis matres] inv. PbKbOb 6 enim1 (Mb)] om> 9 Propter quod (810 2VbP2Mb)] offev 10 idem] ravra Mb 11 autem] PbKb : om. Ob 13 fraterna] r¡ ^lAiapraem. Mb 17 et2] om. PbKb 19 natis (? ytwajpÀyot?)] yevopépois (cf. 6ib25) et2] om. NbP2Mb 22 in1] om. Mb simi­ libus] €v praem. PbKbOb 23 existentes diligunt (NbP2Mbf] viráp^ovai crípyovTss 24 ut (wf NbP2Mb\] ocAoyov NbP2PbKbOb potius quam dp^í^oXou MbLb, marg. 0b ami­ cativam] (fuXiKov pr.m. Kb 23 Propter quod apud (810 wap’)] Stowep PbKb horum] post non sunt LbPbKbOb iusta (8w 7Wb)] otiStjwotc aAAu) NbP2PbOb : 0ti8ijttotç dXXo LbKb 26 conferri] 4- 8¿ vel] «at Mb 27 autem.] -j- koi NbP2Mb CwFhUt Eo (Ff)Ks KtUeOk Na(Db) Oq St Lv( = KuRk} autem FfKs, Montisprandonensis 15 26 conferri + 25 set]siCwLZ/ ETHICA NICOMACHEA VIII. 15-16 320 62b35 Hoc autem accidit propter velle quidem omnes vel plures bona, eligere autem utilia. Bonum autem benefacere, non ut contra63ai paciatur ; utile autem, beneficiatum esse. Potenti autem retri­ buendum secundum dignitatem eorum que passus est, et sponte. Nolentem enim amicum, non faciendum ; ut utique peccantem 5 in principio, et bene pacientem a quo non oportuit. Non enim ab 63a3 amico, neque propter ipsum hoc operante. Quemadmodum igitur in dictis beneficiatum dissolvendum, set et confiteri utique potens reddere, inpotentem autem neque dans dignificabit utique. Quare si potens, reddendum. In principio autem intendendum a quo 10 beneficiatur et in quo, ut in hiis sustineat vel non. Dubitacionem 63aio autem habet utrum oportet patientis utilitate mensurare et ad hanc facere reddicionem, vel operantis beneficio. Pacientes qui­ dem enim talia aiunt accipere a beneficis que parva erant illis, et erat ab alteris accipere parvificantes. Hii autem e converso maxi- 15 63ai5 ma eorum que apud ipsos et ab ahis non erat, et in periculis vel talibus necessitatibus. Igitur propter utile quidem amicicia existente, patientis utilitas mensura est. Iste enim indigens et sufficit ipsi ut assumens equalem. Tantum igitur fiet adiutorium 63a2o quantum iste iuvatur, et reddendum autem ipsi quantum acce- 20 pit vel et plus. Melius enim. In hiis autem que secundum virtu­ tem, accusationes quidem non sunt. Mensure autem assimulatur operantis eleccio, virtutis enim et moris in eleccione principale ; [16] differunt autem et in hiis que secundum superexcellenciam 63a2j amicitiis. Dignifica! enim uterque plus habere. Cum autem non 25 hoc fiat, dissolvitur amicicia. Existimat enim melior convenire ipsi plus habere ; bono enim tribui plus. Similiter autem et uti­ lior, inutilem enim existentem non aiunt oportere equale habere. 63a3o Ministracionem enim fieri et non amiciciam, si non secundum 3 autem1 (A?bF2A7bPb)] 8-i) 4 et sponte] om. Pb, 8 beneficiatum (evepyeTijfleVra)] -Bévros corr. s.l. Nb, confiteri (op-oAoy^CTai AfbPb, corr. Kti, £)&)] ¿¡¿oÀoytfaai NbP2Lb : op.oXoyqb pr.m. Kb, pr.m. Ob CwFhUt Eo (Ff)Ks KtUeOk Na(Db) Oq St Lp( = KuRh) erant] erat NaOqlP 14 beneficiis KtUeOkNaDb 25-26 hoc non tr. KtUeOk 7 igitur om. NaDb 23 in] et Fh^KtUeOk TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 321 dignitatem operum, erunt que ex amicicia. Existimant enim quemadmodum in pecuniarum communicacione plura accipiunt conferentes, sic oportere et in amicicia. Indigens autem et dete­ rior, e converso ; amici enim boni esse, sufficere indigentibus. 5 Quid enim aiunt utile studioso vel potenti amicum esse nichil &3a35 recepturum ? Videtur autem uterque recte dignificare et oportere 63b! utrique plus tribuere ex amicicia, non ex eodem, set superexcellenti quidem, honoris, indigenti autem, lucri. Virtutis quidem enim et beneficii, honor retribucio ; indigencie autem auxilium, 10 lucrum. Sic autem habere hoc et in urbanitatibus videtur. Non ójbs enim honoratur, qui nullum bonum communi tribuit. Commune enim datur ei qui commune bénéficiât. Honor autem, commune ; non enim est simul ditari a communibus et honorari ; in omnibus enim minus nullus expectat. Ei autem qui circa pecunias mino15 ratur, honorem tribuunt; et dona expectanti, pecunias. Quod 63610 secundum dignitatem enim adéquat et salvat amiciciam quem­ admodum dictum est, sic utique et inequalibus associandum, et ei qui in pecunias utilis est vel in virtutem, honorem redden­ dum, retribuentem quod contingit. Possibile enim amicicia requi- 63015 ¿o rit, non quod secundum dignitatem ; neque enim est in omnibus, quemadmodum in hiis qui ad deos honoribus et parentes. Nullus enim secundum dignitatem aliquando utique retribuet. In poten­ cian! autem famulans, epieikes esse videtur. Propter quod et si videbitur non possibile esse filio patrem abnegare, patri autem 63620 25 filium. Debentem enim, reddendum. Nichil autem faciens dignum eorum que subfuerunt operatus est. Quare semper debet. Quibus autem debetur, potestas dimittere. Et patri utique. Simul autem A7bP2Mb Lb Pb/ Kb 21 Igi­ tur (ap’ oír)] ap’ ovv Nb : ap’ ovv PbKb 26 et] om. PbKb (25-26 quam donan­ dum — magis om. Mb} 28 liberanti (? Aurpcucarn)] XvrpcoBevrt CwFhUt EoKsKtNaOqSt Lv( = KuRk) 1 non hoc non] -f- superfluit una negado s.l. St, marg. CwFhUtEo (non2 in textu et una in adn. om. St}. 4 ab] ad UlStlP 6-7 seu iudicia s.l. St, marg. CwFhUt 13 appreciari Fh2NaKu 14 appre- FhKsNaKu 32Ô ETHICA NICOMACHEA IX.2-3 65a! quicurnque sit, vel non capto expetenti autem reddendum, vel patrem liberandum. Videbitur enim utique et sui ipsius magis patrem. Quod igitur dictum est universaliter quidem debitum reddendum. Si autem superextendat dacio bono vel necessario, 6535 ad hec declinandum. Quandoque enim neque est equale amici 5 preexistenciam retribuere, cum hic quidem studiosum sciens benefaciat, huic autem reddicio fiat quem existimat malum esse. Neque enim accomodanti quandoque reaccomodandum. Existi­ mans quidem enim lucrari accomodavit epieikei existent!, hic 65310 autem non sperat lucrari a malo. Sive igitur veritate sic habet, 10 non equalis dignitas ; sive habet quidem non sic, existimant autem, non utique videbitur inconveniencia facere. Quod igitur multociens dictum est, circa passiones et acciones raciones, simi­ liter habent determinatum hiis circa que sunt. Quoniam quidem igitur non eadem omnibus reddendum, neque 15 65315 patri omnia, quemadmodum neque fovi sacrificantur, non inmanifestum. Quia autem altera parentibus et fratribus et ami­ cis et benefactoribus, singulis propria et congruencia attribuen­ dum. Sic autem et facere videntur. Ad nupcias quidem enim vocant cognatos, hiis enim commune genus, et que circa hoc 20 65320 utique acciones. Et in kedea autem maxime existimant cogna­ tos obviare, propter idem. Videbitur autem utique nutrimento quidem parentibus oportere maxime sufficere, ut debentes et causis essendi melius quam sibi ipsis in hec sufficere ; et hono­ rem autem, quemadmodum diis, non omnem autem parentibus. 25 65325 Neque enim eundem patri et matri, neque rursus eum qui sapienNbP2Mb PbKb LbOb 1 vel] + Kal Aid. 5 amici (Jralpov, cf. erepov Mb)] om. 12 videbitur (Sofecey pr.m. Mb, Aid.)] 8ó£atev 21 existimant] + Ôeîp 24 melius] + ov Pb : + ovtcos ov Lb honorem] ripAs A’13 25 au­ tem1 (ATbLb)] + -yovcvai quemadmodum] + «at LbOb parentibus] om. PbKb CwFhUt EoKsKtNaOqSt L$( = J set1 tt¡v 2 et1] 4- TTjv set et (Kal ... Se)] Kal ... 8r¡ 3 et1] t/ Kal A'b 5 Set et (xat... Sè Ah,A>2Mb)] Kal ... 8r¡ 6 semper temptandum] inv. L^O*3 8 fa­ cile] pâov MbP” : pawv celt. 14 propter] om. 17 propter2 (Stà XbP2/J’)j cm. 19 existimant (otorreu /iXr)T¿ov. ^iXoTrovqpov A’b : ovre 8è (yàp P2M}>) iXr)T€o.v Trov-qpóv. ovtc Set. tfnXoTTov-qpov P^JVP'L^O^ : om Sé tfnXrjT^ov irovqpóv. (f)iXo7TCvr}pov Pb : ovre Se <^tAiyréov. irovTipov Ab CwFhUtEo KsKtNaOqSt Lr>( = I\iiRk) 5 contribilibus Fh^Oq : contribu­ 26 post amandum puncto interp. KsSt, semicolo CwUtEoOq : non 111teyp. FhKtNaLv te» Na 328 ETHICA NICOMACHEA IX.3-4 oportet esse, neque assimulari pravo. Dictum est autem quoniam simile simili amicum. Utrum igitur confestim dissolvendum, vel non omnibus, set insanabilibus propter maliciam. Direccionem autem habentibus, magis adiuvandum ad morem quam substan65b2o ciam, quanto melius, et amicicie magis proprium. Videbitur 5 autem utique dissolvens nichil inconveniens facere. Non enim huic vel tali, amicus erat. Alteratum igitur inpotens resalvare, recedit. Si autem hic quidem permaneat, hic autem epieikes magis fiat et multum differat virtute, utrum utendum amico ? 6jb25 Vel non contingit. In magna autem distancia maxime manifes- 10 tum fit, puta in hiis que ex puericia amiciciis. Si enim hic quidem permaneat puer secundum mentem, hic autem vir sit qualis opti­ mus, qualiter utique erunt amici, neque placentes eisdem neque gaudentes et tristati ? Neque enim circa ad invicem hec existent 6ób3o ipsis. Sine hiis autem, non erat amicos esse. Convivere enim, 15 non possibile. Dictum est autem de hiis. Utrum igitur nichil id est alterum magis alienum ad ipsum habendum, secundum quod si non factus esset amicus numquam ? Vel oportet memoriam habere facte consuetudinis, et quemadmodum amicis magis quam extraneis 65b35 existimamus oportere largiri, sic et factis attribuendum aliquid 20 propter antefactam amiciciam, cum non propter superhabundanciam malicie, dissolucio fiat. CAPITULUM IV [4] Amicabilia autem que ad amicos et quibus amicicie deter­ minantur, videntur ex hiis que ad se ipsum venisse. Ponunt enim 25 amicum, volentem et operantem bona vel apparencia illius gracia, 66as vel volentem esse et vivere amicum ipsius gracia ; quod matres ad filios passe sunt et amicorum offensi. Hii autem conviventem 66ai NbPzMb 1PO" 3 propter (8ià NbP2) ’ Karà 7 huic vel tali (towo, rj TOIOVTÜJ MbZib)J TOUTOI 7 rotovrw Pb, COW. Kb, marg. ()L " : rovrai rj roiovros P2 '■ TÔ1 ToiovTu) JVbLbOb igitur (yovr Ni>P2PY> vel ovv I.hOh 11 ex pue­ ricia (¿K Trallas (-Ôta? NbP2)] watStwats 12 pueri post secundum mentem 17 secundum quod {^corr. K}>) \ r¡ 20 aliquid] om. dZb/Cb 24 que (rày Kai Ob : om. N^PZM^> amicos] ¿IXovs néXas P'>JU> quibus amicicie’; ooois aí iX¿at Pb : oaai fitXiai 7v PbKb 12-13 nullus eligit] inv. Kb 14 set ens quod quid aliquan­ do] aAAo oí» 0 ri tfot’ Pb : ¿AA’ otov ottot’ Kb 15 vel] om. MbKb 16 ipsum (avro s.l. Nb, P2MbPbKb, pr.m. Lb, fir.m. Ob)l avrâ> Nb, s.l. Lb, corr. Ob 19 Om­ ni (iravrl NbPb,pr.m. Ob ?) : *Omnino (trái-To-e P2MbKbLb, corr. Ob, vel irávri] Mi­ chael Eph., p. 482, 1) 20 aliud alii (àAAo aAAw)] ¿AAot’ aAAco Nb,pr.m.Kb : aAAor aAAo ceti. ¿I se ipsum (auroy)] avrov NbKb : avrov p.ev Mb 21 se ip­ sum (eaurov 7VbP2£b vel avrov MbPbOby\ avrov Kb 23 et1] om. Kb CwFhUt EoKsKtNaOqSt Lv( = KuRk) 4 reliquis] + Alia littera reliqui s.l. St, marg. CwFhUtEo 5 enim] autem KsNa 8 ge. ca. 1. CwSt, marg. Eo 9 Intellectivi enim gracia in textu om.marg. suppi, pr. m. St seu ratiocinativi s.l. St, marg. CwFhUtEo 15 neu. ge. s.l. CwFhSt, marg. Eo 18 theore­ matibus] -f- id est speculacionibus s.l. Oq 19 Omni enim est] vide Roberti Grosseteste Notulam in Michaelis Ephesini comm. ab eo translato insertam, ed. Stinissen, p. 119,8 : vel, sicut habet alia littera, *Omnino enim est 330 ETHICA NICOMACHEA IX.4-5 CAPITULUM V o6a35 Videbitur autem utique sic esse amicicia, secundum quod est 66bi duo vel plura ex dictis, et quoniam superhabundancia amicicie ei que ad se ipsum assimulatur. Videntur autem dicta et multis existere, quamvis existentibus pravis. Igitur secundum quod 5 placent sibi ipsis et existimant epieikees esse, sic participant 66b5 ipsis, quia et valde pravorum et nefariorum, nulli hec existunt, set neque videntur ; fere autem, neque pravis. Differunt enim a se ipsis et altera quidem concupiscunt, alia autem volunt, puta incontinentes. Eligunt enim pro eis que videntur sibi ipsis bona 10 66bio esse, delectabilia, nociva encia. Hii autem rursus propter timi­ ditatem et desidiam recedunt ab operari que existimant ipsis optima esse. Quibus autem multa et dura operata sunt et propter maliciam odiuntur, fugiunt vivere et interimunt se ipsos ; queruntque mali cum quibus commorentur, se ipsos autem fugiunt. 15 66bi5 Recordantur enim multorum et difficilium et talia altera sperant secundum se ipsos entes, cum alteris autem entes, obliviscuntur ; nichilque amabile habentes, nichil amicabile paciuntur ad se ipsos, neque congaudent neque condolent tales, sibi ipsis. Contendit 66b2o enim ipsorum anima, et hoc quidem propter maliciam dolet 20 recedens a quibusdam, hoc autem delectatur, et hoc quidem huc, hoc autem illuc trahit, quemadmodum discerpencia. Si autem non possibile simul tristari et delectari, set post parum tristatur quoniam delectatus est, et non utique volebat delecta66b25 bilia hec fieri ipsi. Penitudine enim pravi replentur. Non utique >5 videtur pravus neque ad se ipsum amicabiliter disponi, propter nichil habere amabile. Si utique sic habere valde est miserum, NbP2Mb PbKb Lb0b 3 plura] -f- q xai Pb : + rj K*>, pr.m. Ob ( ?) 5 Igi­ tur (ap’ oiv)] ap’ ovv NbPb7 et valde (tcmv re Kop.1817)] túv ye 12 ipsis (aùroiç)] eavToîs 13 et2] om. LbOb 14 odiuntur (NbP2Mb)] p,iaovvTat «ai PbKb : pifiovat re nat Lb0b 15 commorentur = awijp.epeuovoti' potius quam ovv8Lf]p.(.p€vovt7iv MbLb0b 16 talia altera sperant (NbP2PbKb)\ rotavO' irn-cpcAirl^ovat Mb'. erepa rocavra cXttîÇovvl LbOb 19 neque1] 4- St) tales sibi ip­ sis] eaurofc 01 toiovtoc Lb0b 20 hoc quidem (to p,èv NbP2MbPby] tot€ p,èv Lb0b : om. Kb 21 hoc1 (ro)J rore Lb0b 24-25 delectabilia hec] inv. LbOb 26 se ipsum (éaurop NbP2Z,b0b vel avrov -Pb)] aurov Kb (25-26 Penitudine — se ipsum om. Mb) CwFhUt EoKsKtNaOqSt L^(-KuRk) 7 nephariorum UtNaSt cundum se ipsos] secundum KtUe^ : secum marg. Ue2 17 se­ TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 331 fugiendum maliciam intense et temptandum epieikea esse. Sic enim et ad se ipsum amicabiliter utique habebit et alteri amicus fiet. CAPITULUM vi [5] Benivolencia autem amicicia quidem videtur, non tamen 66I530 est amicicia. Fit enim benivolencia et ad ignotos et latens, amici­ cia autem, non. Et prius autem talia dicta sunt. Set neque ama­ cio est. Non enim habet intensionem neque appetitum, amacioni autem hec sequuntur. Et amacio quidem cum consuetudine, 10 benivolencia autem, et ex repentino. Quemadmodum et circa 66b35 agonistas, accidit. Benivoli enim ipsis fiunt et complacent, coope- 67ai rabuntur autem utique nichil. Quod enim diximus repente beni­ voli fiunt et superficialiter diligunt. Videtur utique principium amicicie esse, quemadmodum eius quod est amare, ea que per 15 visum delectado. Non enim predelectatus specie, nullus amat ; 67as gaudens autem specie, nichil magis amat, set cum et absentem desideret, et presenciam concupiscit, sic utique et amicos non possibile esse non benivolos factos, benivoli autem, nichil magis amant. Volunt enim solum bona quibus sunt benivoli, coopera20 buntur autem utique nichil, neque turbabuntur pro ipsis. Prop- 67aio ter quod transferens dicet quis utique ipsam, principium esse amicicie, diuturnam autem et in consuetudinem advenientem fieri amiciciam, non eam que propter utile, neque eam que propter delectabile. Non enim benivolencia in hiis fit. Beneficiatus qui25 dem pro quibus passus est, retribuit benivolenciam iusta operans. b7ai5 Volens autem aliquem bene operari, spem habens habundancie per illum, non videtur benivolus illi esse, set magis sibi ipsi, quem­ admodum neque amicus si curet ipsum, propter quendam usum. Totaliter autem benivolencia propter virtutem et epiei- 5 NbP2Mb PbKb LbOb 2 et1] om. MbKb 5 amicicia] faXiKÛ PbKb 7 talia [pr.m. P2, AlbFtj/itJ)] ravr Nb, s.l. P2,LbOb io Quemadmodum (¿jMav 22 advenientem] LbOb 24 Non] oùôè quidem] -|yàp 26 spem habens habundancie] ¡¡inroplas tMa LbOb 27 beni­ volus Uli] ¿KCLVÍp CVVOVS Ob CwFhUt EoKsKtNaOqSt Lb{ — RuRk) 15 specie] spei CwFIPEo > 8 intencionen! ]-tio ) KtNaSPLv 332 ETHICA NICOMACHEA IX.5-7 ôyaao keiam quandam fit cum huic bonus quis appareat, vel fortis, vel aliquid talium, quemadmodum et in agonistis diximus. CAPITULUM VII [6] Amicabile autem et concordia videtur. Propter quod non est omodoxia. Hoc quidem enim et ignorantibus ad invicem, 5 existet utique. Neque circa quodcumque consencientes, con67325 cordare aiunt, puta eos qui de celestibus. Non enim amicabile, de hiis concordare. Set civitates concordare aiunt cum de con­ ferentibus consenciant et eadem eligant, et operentur communi­ ter opinata ; circa operabilia utique concordant, et horum circa 10 67330 que in magnitudine et contingencia ambobus existere vel omni­ bus, puta civitates cum omnibus videatur principatus eligibiles esse, vel compugnare Lacedemoniis, vel principari Pittacum, quando et ipse voluit. Cum autem uterque se ipsum velit quem­ admodum qui in Foinissis, contendunt. Non enim est concor- 15 67335 dare, sibi ipsi utrumque bene velle quodcumque, set quod in 67b! eodem, puta cum et plebs et epieikees, optimos principari. Sic enim omnibus fit, quod appetunt. Politica autem amicicia, vide­ tur concordia, quemadmodum et dicitur. Circa conferenda enim est, et que ad vitam convenienda. Est autem talis concordia, 20 6765 in hiis qui epieikees. Isti enim et sibi ipsis concordant, et ad invicem, in eisdem existentes, ut dicere. Talium enim manent voluntates et non transfluunt quemadmodum Euripus, voluntque iusta et conferencia ; hec utique et communiter appetunt. 67610 Pravos autem non possibile concordare tamen in parum, quem- 25 admodum et amicos esse superhabundanciam appetentes in utilibus, in laboribus autem et ministracionibus, deficientes. Sibi jVb.PaAfb PbKb LbOb i bonus quis appareat’ ipavfj (pav-ijvai Mb) «aAo? ris 2 talium (toíoiÍtwv)] toiovtov 6 circa quodcumque (rre/n Ôtiovv LbOb)] vqd orovovr 9 eadem (rà aura NbP2, corr. Ob)] Tavrà PbKb, pr.m. 0b : ravrà Lb (9-10 et eadem — concordant om. Mb) 16 sibi ipsi (av-rû)] avrâi Nb : avro s.l. P2, Pb, Aid. bene velle] èvvoeîv NbP2MbPb 20 ad = npis NbP2 vel eis cett. convenienda = ¿vqKovra NbP2LbOb vel rjKovra MbPb vel eiKora. Kb 24 utique] 8è CwFhUt EoKsKtNaOqSt Lv( = KuRk) 9 consentit EoKsSt operan­ tur NaSt 13 pictacum (-tum) FhUtEoKsKtN aStLP 15 fornisis StTc 17 eipieikees Oq2St : epieikes Ku 21 qui] que CwNaLv eipieikees Fh EoKtOq : epieikes Rh et2 om. KtNa TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 333 ipsi autem unusquisque volens hec, proximum perscrutatur et prohibet. Non enim servancium commune, perditur. Accidit igitur ipsis, contendere ad invicem quidem cogentes, ipsos 67bi5 autem non volentes, iusta facere. CAPITULUM VIII 5 io [7] Benefactores autem beneficiatos videntur magis amare quam bene pacientes, operantes, et ut prêter racionera factum, queritur. Pluribus quidem igitur videtur quoniam hii quidem 67620 debent, hiis autem debetur. Quemadmodum igitur in mutuis debentes quidem volunt non esse quibus debent, accomodantes autem et curant debencium salutem, sic et benefacientes velle esse pacientes, ut lucrantes gracias, hiis autem non esse curam 67525 reddere. Epicharmus quidem igitur forte utique dicet hec dicere seu multos i5 20 25 ipsos ex malo videntes. Assimulatur autem humano. Inmemores autem multi et magis bene pati quam facere, appetunt. Videbi­ tur autem utique et naturalior esse causa et non similis ei que cir­ ca accomodantes. Non enim est amacio circa illos, set eius quod 67630 est salvari voluntas lucri gracia. Benefacientes autem amant et diligunt bene pacientes, et si nichil sint utiles, neque posterius fiat utique, quod et in artificibus accidit. Omnis enim proprium opus diligit magis quam diligatur utique ab opere, animato facto. 67635 Maxime autem forte hoc circa poetas accidit. Superdiligunt enim 68ai isti propria poemata diligentes, quemadmodum filios. Tali utique assimulatur et quod benefactorum. Bene passum enim, opus est ipsorum ; hoc utique diligunt magis, quam opus facientem. Huius 68as autem causa, quoniam esse omnibus eligibile, et amabile. Sumus autem in actu. In vivere enim et operari. Actu utique faciens, opus est quodam modo ; diligit utique opus quia et esse ; hoc autem naturale. Quod enim est potencia, hoc actu opus nunciat. NbP2Mb P^K^ ii curant = cTrip-thovTai Ni>P2LY>Oï> vel çirtp.eAovvTa.1 M^P^K^ 14 ipsos {aïnovs) : *multos (tovs ttoXXovs s.l. sec.m. Lb)'] tovs videntes (fleiv/ieVovs)] deajpovp-évovs P^K^, pr.m. Ob 15 autem] yàp 16 et naturalior (tpvfTiKurrGpov re Pb)] tf>vuiK<í)T€pov non] ovÔ’ A/bPbÆb 19 bene pacientes (tous ev irerrovOoTas NbP2Pb)] tovs tt€ttovOÓtq.s M^K10 : tovs «vepyerTjflevras LbOb neque] 4- eis post circa poetas LbOb 20 fiat (MbPbLb)j ycvoivr’ AZbP2Kb(9b 27 utique (A/b/-)h./iXeîv LbOb : om. Kb 15 uti­ que] 3« MbPb 18 ipsarum (aurtup codd.) utique] 8’ âv 19 esse] om. LbOb 21 autem (ATbPb£b)] 4- teal 23 autem (MbLb(?b)] Tc NbPzPbRP> 25 puta] om. Mb,pr.m. Lb, Ob 27 melior] {3¿Xtiov Nb, pr.m. Pb, Kb (Kat oao>__ KaXóv om. primo, suppl. marg. <9b) CwFhUtEoKsKtNaOqStL$( = KuRk} 7 amicabile CwlP 9 delectabilis om. KtRk 10 Exspectacio FhNaSt 18 utique hoc] autem hoc uti­ que Cw : autem hoc Ut ; an scrib. autem utique hoc ? TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 335 irrationabiliter. Aiunt enim oportere amare maxime, maxime amicum. Amicus autem maxime, qui vult cui maxime vult bona, illius gracia, et si nullus sciet. Hec autem existunt maxime ipsi ad se ipsum, et reliqua utique omnia, quibus amicus determina- 68b5 5 tur. Dictum est enim quoniam ab ipso omnia amicabilia et ad alios extendit. Set et proverbia omnia consentiunt, puta hoc, Una anima, et Communia, que amicorum, et Equalitas amicicia, et Genu tibie propinquum. Hec enim omnia ad se ipsum, maxi­ me existunt. Maxime enim amicus sibi ipsi, et amandum maxime 68bio 10 se ipsum. Dubitatur autem convenienter utris debitum sequi, ambobus habentibus credibile. Forte igitur tales oportet sermonum divi­ dere et determinare in quantum utrique et quo, verum dicunt. Si utique accipiamus amans sui qualiter utrique dicunt, forte 15 utique fiet manifestum. In obprobrium quidem igitur ducentes 68bi5 ipsum amatores sui vocant eos qui sibi ipsis tribuunt plus in pecu­ niis et honoribus et delectationibus corporalibus. Hec enim multi appetunt et student circa ipsa, ut optima encia, propter quod et circumpugnabilia sunt. Circa hec utique avari largiuntur con20 cupiscenciis, et totaliter passionibus et irrationali anime. Tales 68b2o autem sunt multi, propter quod et appellatio facta est a multum pravo existente. luste utique sic philautis exprobratur. Quoniam autem talia sibi ipsis tribuentes consueverunt dicere multi philautos, non inmanifestum. Si enim quis semper studet iusta agere, 68b25 25 ipse maxime omnium, vel temperata vel qualiacumque alia eorum que secundum virtutes et totaliter semper bonum sibi ipsi adquirit, nullus dicet philautum hunc, neque vituperabit. Vide­ bitur autem utique talis magis esse philautus. Tribuit enim sibi ipsi optima et maxime bona, et largitur sui ipsius principalissi- 68b3o NbP2Mb PbKb £bOb 2 cui maxime (cS p,áAiara Z.b)] <5 NbP2Mb, corr. Ob : y u> PbKb, pr.m. Ob (?) 3 maxime ipsi] inv. LbOb 6-7 hoc — amicorum] Kotvà rá flXtvv Kal ro pÁa fax*} L^CT0 8 propinquum] eyytov Hec ... om­ nia] navra ... ravra 8-9 maxime existunt (NbP2Z,bOb)] páXurP âv vnápxoi (-^eí Pb) MbPbKb 9 amandum] + 8y 11 debitum] 4£bOb 15 igi­ tur] om. 19 utique] £bC*b 24 studet] anov8á(oi 27 di0 y a cet philautum hunc] ÍXavrov €p€Ï rovrov Nb : ¿peí rovrov lXavrov P2 : èpeî rovrov tyXavrov cett. 28 enim] yovv KbOb CwFhUt EoKsKtNaOqSt LP( = KuRk} 1 maxime2 om. Na 21 appellacio] + philauti scilicet s.l. St, marg. Fh : scilicet (+ ipsius Oq} philauti s.l. Oq, marg. Eo 33& ETHICA NICOMACHEA IX.S-ç mo, et omnia huic obediunt. Quemadmodum autem et civitas principalissimum maxime esse videtur, et omnis alia congre­ gatio, sic et homo et philautus utique maxime hoc diligens et huic largiens. Et continens utique et incontinens dicitur in tenere 68b35 intellectum, vel non, ut hoc unoquoque ente ; et egisse videntur 5 6gai ipsi et voluntarie que cum racione, maxime. Quoniam quidem igitur hoc unusquisque est, vel maxime, non inmanifestum, et quoniam epieikes maxime hoc diligit. Propter quod philautus maxime utique erit secundum alteram speciem exprobrati et 6gas differens tantum quantum secundum racionem vivere, a secun- 10 dum passionem, et appetere bonum, vel visum conferre. Circa bonas quidem igitur acciones differenter studentes, omnes reci­ piunt et laudant. Omnibus autem contendentibus ad bonum et intendentibus optima agere, et communiter utique omni erunt 6gaio quibus indigetur, et proprie unicuique maxima bonorum. Si 15 quidem virtus, tale est. Quare bonum quidem oportet philautum esse. Et enim ipse iuvabitur bona agens et alios iuvabit. Malum autem, non oportet. Ledet enim et se ipsum et proximos, 69315 pravis passionibus sequens. Malo quidem igitur dissonant que oportet agere, et que agit. Omnis enim intellectus eligit optimum 20 sibi ipsi. Epieikes autem obedit intellectui. Verum enim quod de studioso et amicorum gracia multa agere et patrie, et si oporteat 6ga2o mori. Prciciet enim et pecunias et honores et totaliter circumpugnabilia bona, procurans sibi ipsi bonum. Paucum enim tempus delectari valde magis eliget utique, quam multum, quiete ; et 25 vivere bene annum, quam multos annos, qualitercumque ; 693.25 et unam accionem bonam et magnam, quam multas et parvas. Morientibus autem, hoc forte accidit. Eligunt utique magnum bonum sibi ipsis, et pecunias proiciunt utique, in quo plura reciPr‘K<> Z.»Oh 4 utique (8^ WHP2)] 5 hoc] tovtov i» 7 hoc unusquisque] rov KadÍKaaTOv M*3 : rov KafP Hko-otos E*3 vel] om. N^P2, pr.m. CF3 Il bonum (roû /caÀoÎJ t) rov KaXoû P2Mi>Pi3R^3 : IJ tov ¿Xr]0â>s waAov TVfïchaelEph., p. 504» 32 12 studentes] tov ... arrovSà^ovra M^P^IU3 14 utique omni erunt (àv ttovtI çitj pr.m. Nü (?) Ald.y\ av irávr' cÏt] corr. N*3, P2PbJ-(^ : iravra âv M13 : àv TTavri $ £bOb 16 est] om. 20 agere] om. M^IU3, pri­ mo O'3 (suppi, marg. pr.m. Ob) que] om. Kb agit] + o 3’ €iri€iKT¡s a Set ravra kol irpárrei (ravtf’ a ԀΠkcu tr. : ravd* a. PbKb} 21 enim] quod (tô Nb, s.l. P2, .pD/fc)] om. 22 et1] + to 28 autem] 8t¡ N^LACP3 CwFhUt EoKsKtNaOqSt Lp( = KuRk) probrato philauto s.l. St, marg. FhUtEo bitur KtNa 9 exprobrati] id est ab (om. St} ex­ 17 iuvabitur] iuvabatur Cw : vicia- TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 337 pient amici. Fiunt enim amico quidem pecunie, ipsi autem bonum. Maius autem bonum, sibi ipsi tribuit. Et circa honores autem et principatus, idem modus. Omnia enim amico hec proi- 69330 ciet. Bonum enim ipsi hoc, et laudabile. Convenienter utique 5 videtur studiosus esse, pro omnibus eligens bonum. Contingit et acciones amico proicere, et esse melius eo quod est ipsum operari, causam amico fieri. In omnibus laudabilibus studiosus videtur 69335 sibi ipsi boni plus, tribuens. Sic quidem igitur oportet philau- 6961 tum esse quemadmodum dictum est, ut autem multi, non opor10 tet. capitulum 15 20 25 30 x [9] Dubitatur autem et circa felicem si indigebit amicis, vel non. Nichil enim aiunt opus esse amicis, beatis et per se sufficien­ tibus. Existunt enim ipsis, bona. Per se sufficientes igitur entes, 6965 nullo indigere. Amicum autem alterum ipsum entem, tribuere que per se ipsum non potest. Unde, Cum daimon bene det, quid opus est amicis ? Assimulatur autem inconvenienti hoc, omnia attribuentes bona felici, amicos non assignare, quod videtur exterius bonorum maximum esse. Si autem amici magis est 69610 bene facere quam pati, et est boni et virtutis benefacere, melius autem bene facere amicis quam extraneis, bene passis indigebit studiosus. Propter quod et rursus queritur utrum in bonis fortu­ nis magis opus est amicis, vel in infortuniis, ut et infortunato indigente benefacturis, et bene fortunatis, quibus bene facient. 69615 Inconveniens autem forte et hoc, solitarium facere beatum. Nullus enim eligeret utique secundum se ipsum omnia habere bona. Politicum enim homo et convivere aptus natus, et felici utique hoc existit. Que enim natura bona, habet. Manifestum 69620 autem quod cum amicis et hiis qui sunt epieikees melius quam cum extraneis, et quibuscumque, commorari. Opus est ergo feli2 autem (Pi>Lb)J 81; 3 autem («Wm)] 8]¡ 7 omnibus] + §77 8-9 oportet philautum esse (NbP2 iXiXauTov eivat Sokcl 14 existunt] {mdpxeiv NbP2 19 bonorum] ¿yadov A’b autem (LbOb)] re 21 passis] + d>v P^K^ 22 rursus queritur (cTrc^Tetrai)] ^retrai Z.bOb 30 felici] 4- nat A'bPLWb pbjfb 5 contingit] + sec.m. P2, yppbK» CwFhUt EoKsKtNaOqSt Lp( = KuRk) 2 tribuunt Na : attribuit CwFhUtKt 7 causam] cum vel tamen Lp 17 inconvenientibus UtlP 20 pati] bene pati EoNaOq 23 in om. KsKtRk et om. KtLv 338 ETHICA NICOMACHEA IX.9 ci, amicis. Quid igitur dicunt primi et quo verum dicunt ? Vel quoniam multi amicos existimant utiles esse. Talibus quidem 6gb25 igitur non indigebit beatus, quia bona existunt ipsi. Neque utique hiis qui propter delectabile vel in parvum. Delectabilis enim vita ens, nichil indiget superducta delectacione. Non indi- 5 gens autem talibus amicis, non videtur indigere amicis. Hoc autem non est forte verum. In principio enim dictum est quoniam felicitas operacio quedam est. Operacio autem, manifestum ógbjo quoniam fit, et non existit, quemadmodum possessio quedam. Si autem felix esse est in vivere et operari, boni autem operacio 10 studiosa et delectabilis secundum se ipsam, quemadmodum in principio dictum est, est autem et proprium delectabilium, speculari autem magis proximos possumus quam nosmet ipsos, 6gb35 et illorum acciones quam proprias, studiosorum utique acciones 7oar amicorum encium, delectabiles bonis. Ambo enim habent que 15 natura, delectabilia. Beatus utique amicis talibus, indigebit, si quidem speculari eligit acciones studiosas et proprias. Tales autem que boni amici entis. Existimant autem oportere delecta7005 biliter vivere, felicem. Solitario quidem igitur, difficilis vita. Non facile enim secundum se ipsum operari, continue ; cum alteris 20 autem et ad alios, facile. Erit igitur operacio magis continua, delectabilis existens secundum se ipsam, quod oportet circa beatum esse. Studiosus enim secundum quod studiosus, hiis que secundum virtutem accionibus, gaudet, hiis autem que a mali7oaio cia, tristatur, quemadmodum musicus bonis melodiis delecta- 25 id est exercitaeio tur, in pravis autem, tristatur. Fiet autem utique et askesis quedam virtutis ex convivere bonis, quemadmodum et Theognis ait. CAPITULUM XI Naturalius autem intendentibus, videtur studiosus amicus 30 studioso natura eligibilis esse. Natura enim bonum, dictum est 7oai5 quoniam studioso bonum et delectabile est secundum se ipsum. 3 non] ovSèn 4 vel] om. K» 8 est] + pera i8 existimant autem (oi'onra! o'íovTai re iWt>LbO» : eí oUvtíK» 20 facile enim (N»P2)] inv. 3I facile (LnOb)] pàov 32 bonum et] Kal àyaQov Kal : om. A'b, pr.m. ¿perf/s J.t¡ CwFhUt EoKsKtNaOqSt Lfi [ = KuRk) est exercitacio s.l. KsSt, marg. FhUtEo2 i dicunt ?J dicuntur FhJ\t 30 Naturalis EoKt 26 id TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA ab. ca. 339 ge. ca. Vivere autem determinant animalibus potencia sensus, hominiid est et 5 io r5 20 25 bus autem, sensus vel intellectus. Potencia autem, ad operatio­ nem reducitur. Principale autem, in operacione. Videtur autem vivere esse principaliter sentire vel et intelligere. Vivere autem eorum que secundum se ipsum bonorum, et delectabilium. Deter- 70120 minatum enim. Determinatum autem, eius que boni nature. Natura autem bonum, et epieikei. Propter quod, videtur omnibus delectabile esse. Non oportet autem accipere malam vitam et corruptam, neque in tristitiis. Indeterminata enim talis, quem­ admodum existencia ipsi. In habitis autem de tristicia erit 70125 manifestius. Si autem ipsum vivere bonum et delectabile, vide­ tur autem et ex eo quod est omnes appetere ipsum, et maxime epieikees et beatos, hiis enim vita eligibilior, et horum beatissi­ ma vita. Videns autem quoniam videt, sentit ; et audiens, quo­ niam audit ; et vadens, quoniam vadit ; et in aliis similiter est 70130 aliquid senciens, quoniam operamur ; sentimus autem utique, quoniam sentimus, et intelligimus, quoniam intelligimus. Hoc autem quoniam sentimus vel intelligimus, quoniam sumus ; esse enim erat sentire vel intelligere. Sentire autem quoniam vivit, 70b! delectabilium secundum se ipsum ; natura enim bonum, vita ; bonum autem existens in se ipso, sentire delectabile. Eligibile autem vivere, et maxime bonis, quoniam esse bonum est ipsis, et delectabile ; consencientes enim quod secundum se ipsum bonum, delectantur. Ut autem ad se ipsum habet studiosus, et 7ob5 ad amicum ; alter enim ipse, amicus est ; quemadmodum igitur se ipsum esse eligibile est unicuique, sic et amicum, vel proxime. NbP2Mb Z.bOb i potencia (W/xei PbJíXot 0b 19 et] om. PbOb (quos — Politice om. primo add. marg. Nb) 21 se ipsos (caurovs NbP2 vel avroùs PbLbOb)] avrovs MbKb 24 amicis opus est magis] tjdXcov pâXXov 8eî NbP2 ; pâXXov 8eî Mb : pâXXov piXcuv 8eî cett. CwFhUt EoKsKtNaOqSt KuRk} 17 Polyfili CwFhEoKt : polyfilii St : polyphili Ku : poliphili Rk 18 potentes Cw : pacientes Na : pocrientes (-tri-) Lp 19 polytice1 CwFh : pollitice St : politici Lp Polytice2 CwFh UtSt adverbialiter ... adverbialiter s.l. FhSt, semel scr. sed signo • • ad utraque verba retulit marg. Eo, semel supra Politice Ks 25 in1 om. CwFhNaKu 342 ETHICA NICOMACHEA IX.11-12 tunati. indigent auxilio, et fortunati conviventibus et quibus bene faciant. Volunt enim bene operari. Necessarium magis 7ia25 quidem enim utique in infortuniis ; propter quod utilibus hic opus est. Melius autem in bonis fortunis ; propter quod et epieikees querunt. Hos enim eligibilius beneficiare, et cum hiis con- 5 versari. Est enim et presencia ipsa amicorum, delectabilis et in bonis fortunis et in infortuniis. Alleviantur enim tristati, condo7ia3o lentibus amicis. Propter quod et si dubitabit aliquis utrum quemadmodum grave transumunt, vel hoc quidem non, presen­ cia autem ipsorum, delectabilis existens, et intellectus eius quod 10 est condolere, minorem tristiciam facit. Si quidem igitur propter hec vel propter aliud aliquid alleviantur, dimittatur. Accidere autem igitur videtur quod dictum est. Videtur autem presencia, 7ia35 mixta quedam ipsorum esse. Ipsum quidem enim videre amicos, 7ibi delectabile. Aliterque et infortunato et fit quoddam auxilium ad 15 non tristari. Consolativum enim amicus et visione et sermone, si sit epidexius. Novit enim morem et in quibus delectatur et tristatur. Tristatum autem sentire in ipsius infortuniis, triste. 7ib5 Omnis enim fugit tristicie causa esse amicis. Propter quod viriles quidem secundum naturam reverentur contristari amicos ipsis, 20 et si non supertendat intristiciam, illis factam tristiciam non sustinet, totaliterque in complorantibus non complacet propter 7ibio neque ipse esse plorativus. Muliebriter autem et tales viri co­ angustatis gaudent, et amant ut amicos et condolentes. Imitari NbPzMb LbOb i et1 (r’ Nb, s.l. Pz, Pb£b)] 3’ 2 faciant (ttoct)pr.m. Mb ?, pb)] TTonjcrovcri 3 enim (yàp NbPz)} om. 4 et (NbPzLby] om. 6 ipsa (avrr¡ PzPbLb)] avrrj Nb : avr-q MbKbOb 6-7 et in bonis for­ tunis] om. Kb 7 infortuniis = drvxiais NbPzPbLbOb potius quam bvarv-glais s.l. Pz, MbKb 18 ipsius (avrov codd.)} avrov edd. 20 contristari (crvAAu-TTëîadai Nb, pr.m. P2, Michael Eph., p. 525, io)J uvXXvireiv ipsis (avroîs)} avToîs MbPbOb 21 intristiciam (r-qv dXvnlau Michael Eph., p. 525, 13)] rfj dXvirtq. 23 coangustatis = avarevá^ovai NbPzPbLb potius quam avarevovai KbOb (arevovat Mb) ctoictc CwFhUt EoKsKtNaOqSt LP( = KuRk) 2 bénéficiant CwNaRk 7 in om. CwFhSPTcL? 19 causa esse] + mos grece lingue est nominativum (uocatiuum Fh) coniungere cum hoc infinitivo esse marg. FhUtEoKsKt 21 in­ tristiciam] + Intristicia grece dicitur alypia, et est diccio composita ab a, quod quandoque est privativa particula, quandoque vero intensiva, et lip?}, quod est tristicia ; hic autem ponitur a intensive. De hoc supra libro 7 cap. 17 (De—17 om. KsSt : cf. adn. ad 291.17) may£' EoKsSt: Unum nomen est et significat vehementissimam tristiciam marg. Oq (vide Michaelis Ephesini comm. a Roberto Grosseteste translatum, ed. Stinissen, p. 177,59) TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 343 autem in omnibus oportet videlicet meliorem. In bonis fortunis autem amicorum presencia, et conversationem delectabilem habet, et intelligenciam quoniam delectantur in ipsius bonis. Propter quod videbitur utique oportere ad bonas fortunas yibij 5 quidem, vocare amicos prompte, benefactivum enim esse bonum, ad infortunia autem, pigritantem. Tradere enim ut minimum oportet malorum. Unde hoc, Sufficienter ego infortunans. Maxi­ me autem advocandum cum debeant pauca turbati, magna ipsum iuvare. Ire autem e converso forte congruit ad infortuna- yibzo ge. ca. io tos quidem non vocatum et prompte. Amici enim benefacere et maxime hiis qui in necessitate et hoc non dignificantibus. Ambobuá enim melius et delectabilius. Ad bonas fortunas autem, cooperantem quidem prompte. Et enim ad hec, necessitas ami­ corum. Ad bonam passionem autem, quiete. Non enim bonum yrbzs 15 promptum fieri iuvari. Opinionem autem indelectacionis, in one­ rosum esse, forte reverendum. Quandoque enim, accidit. Pre­ sencia utique amicorum, in omnibus utique eligibilis videtur. CAPITULUM XIV [12] lam igitur quemadmodum in amantibus videre dilectissi20 mum est, et magis eligunt hunc sensum quam alios, ut secundum 711530 hunc maxime amore ente et facto, sic et amicis eligibilissimum est convivere. Communicacio enim, amicicia, et ut ad se ipsum habet, sic et ad amicum. Circa se ipsum autem sensus quoniam est eligibilis, et circa amicum utique. Operatio autem fit ipsius, 7^35 NhP2Mh PMU1 LbOh i videlicet; SirjAoy ón N^P2!^ 3 intelligenciam evvotav corr. P2, Aid., Michael Eph., p. 525, 31)] rrjv evrotav ipsius (avrov NbPbA’b)] P2Mb ■ a¿T0ÍS / hC)b I7 utique1 N»P2P"O"y- 5’ r¡ A1’ : Mb : Xowrov utique2] om. 19 Tam (¿p’ P2, con'. I\h, Lh, corr. O1’)'' ap’ A;bPb, pr.m. : ap’ pr.m. in] *om. 24 ipsius (aùr^ç)J aùroîs J/1’ (tt¡v CwFhUt EoKsKtNaOqSt Lv( = KuRk) 10 ge. ca. s.l. FhSt 10-12 Ami­ ci — delectabilius] 4- Amici est benefacere maxime amicis in necessitate existentibus, et non dignificantibus, id est non quasi sint digni expetentibus hoc, scilicet sibi ab amico benefieri. Melius enim et delectabilius est benefacere ambobus, id est in necessitate existentibus et simul non expetentibus sibi benefieri, tanquam beneficio dignis marg. EoKsSt 19 in] vide Michaelis Ephesini comm. a Roberto Grosseteste translatum, ed. Stinissen, p. 179, 44-45 (Roberti Xotulam uncis inclusi} : lam igitur quemadmodum amantibus :’ut habet aliud transcriptum sine inj vide­ re dilectissimum est 344 ETHICA NICOMACHEA IX.12-X.T yiai in convivere. Quare convenienter hoc appetunt. Et quod ali­ quando est singulis esse vel cuius gracia eligunt vivere, in hoc cum amicis volunt conversari. Propter quod hii quidem conpotant, hii autem colludunt ad aleas, alii autem et coexercitantur 7>a5 et convenantur vel conphilosophantur, singuli in hoc commo- 5 rantes quodcumque maxime diligunt eorum que in vita. Con­ vivere enim volentes cum amicis, hec faciunt et hiis communi­ cant quibus existimant, convivere. Fit igitur pravorum quidem amicicia mala. Communicant enim pravis instabiles entes ; et 7«io mali autem fiunt, assimulati ad invicem. Que autem eorum qui 10 epieikees, epieikes, coaucta colloquiis. Videntur autem et melio­ res fieri operantes et dirigentes, ad invicem. Recipiunt enim ab invicem, quibus complacent. Unde, Bona quidem enim, a bonis. De amicicia quidem igitur in tantum dictum sit. Sequens autem 7¿ai5 utique erit pertransire, de delectacione. 15 A'I’F2.!/'1 W ¡i.qi, J qu()(1 aiiquana25 autem, fugiunt. Pro talibus autem nequaquam videbitur eligen­ dum esse. Aliterque et multam habentibus dubitationem. Hii quidem 15 enim bonum delectacionem dicunt, hii autem e contrario valde pravum, hii quidem forte persuasi sic et habere, hii autem exis­ timantes melius esse ad vitam nostram enunciare delectacionem 72a ,<> pravorum, et si non est. Inclinare enim multos ad ipsam et servire delectationibus, propter quod oportere in contrarium ducere ; 20 venire enim utique sic ad medium. Ne forte autem non bene hoc dicitur. De hiis enim que in pas­ sionibus et accionibus sermones, minus sunt credibiles operibus. 72135 Cum igitur dissonent hiis que secundum sensum, contempti et verum cointerimunt. Vituperans enim delectacionem visus 72b! 25 aliquando appetens, inclinare videtur ad ipsam ut talem existen5 NbP2Lb Pb/iXos rrjs rfiovfjs è$0K€Î ravra Xéyeiv 19 autem1 (2VbP2)] 21 confes­ sum [¿p.oXoyovfj,€vov primo Nb ?)] oy.oXoyov}j.ivcos [cf. ?6a22) est] om. CwFhUt EoKsKtNaOqSeSt L$(—KuRk) 1 seu (id est Oq) dividere s.l. OqSt, marg. Fh 8 per se bonum] + id est tagathon s.l. St, marg. FhEo 9 seu appetencia s.l. KsSt, marg. FhUtEo 16 utique] 4- Suple ut intemperatus, amicus videlicet delectacionis [ex Michaelis Ephesini commentario, p. 534, 21-23). Quasi diceret : temperatus et intemperatus differenter creduntur et non similiter utique. Vel sic ordina : temperatus non utique videbatur differenter esse, scilicet ad suum sermonem ; sermo enim et accio temperati, per omnia concordant [praem. Episcopus Oq) marg. EoKsOqSt 21 confessum esse est tr. UtLP (esse confes­ sum est Ku) TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 347 bonorum, eligibilius facere, puta ei quod est iuste agere et tem­ peratum esse ; augeri utique bonum ipsum sibi ipsi. 72bzs Videtur autem iste sermo bonorum ipsam enunciare, et nichil magis altero. Omne enim cum altero bono, eligibilius quam 5 solitarium. Tali utique racione et Plato interimit, quoniam non est delectado per se bonum. Eligibiliorem enim esse cum pru­ dencia delectabilem vitam, quam sine. Si autem mixtum melius, 72bso non esse delectacionem, per se bonum. Nullo enim apposito ipsi, per se bonum eligibilius fieri. Manifestum quod neque aliud io nichil per se bonum utique erit, quod cum aliquo secundum se ipsum bonorum, eligibilius fit. Quid igitur est tale quo et nos communicamus. Tale enim queritur. 72b35 Instantes autem quod non bonum quod omnia appetunt, non nichil dicunt. Quod enim omnibus videtur, hoc esse aimus. 73a! 15 Interimens autem hanc fidem, non omnino credibiliora dicit. Si quidem enim que sine intellectu appetunt ipsas, erat utique ali­ quid quod dicitur ; si autem et que sapiunt, qualiter dicerent utique aliquid ? Forte autem et in pravis est aliquod naturale 7315 bonum, melius quam secundum se ipsa, quod appetit proprium 20 bonum. NbP2Lb PbKbMbOb 2 augeri] Kal praem. NbP2MbOb utique (817 codd.) ipsum lavra NbP2MbOb, sec.m. Lb)] om.pr.m. Lb, Pb7Cb sibi ipsi (aurai)] aurai £bpbj TÉpcp vel rcp p.-qàÉTEpov Afb)] rw /x^Serepa P2E°PbKb : ro p/rfierepov Ob 4 au­ tem (S’ pr.m. Nb, PbÆb)] om. (cancell, sec.m. Nb} 5 Ambobus] 4- ptv NbLbPb 6 neutrum (/x-^SerepoF)] r¡ erepov PbKb 10 Non tamen vel Set neque — ov p,r¡v ovS’ 15 quidem (_PbOb)] + ow 17 et] om. Kb idem (ró avTÓ NbP2Lb)'] ravra PbKbMb : raurcí 18 autem] 4- Kal et temperate age­ re (om. -Lb)] 4~ /xaAAov Kal t¡ttov 19 autem in (3’ ev)] 8è Kb 20 Quid enim prohibet (ti yàp kujAvei Mb)] TC yàp kcoAvetoc Ob : ti küjXvei Sè NbP2EbPb ; «ai tI KQjXvcTai 24 minus] 4~ toiovtov (-to NbLb) 8tj xat to (om. Lb) jTEpl ttjv t)8ovr¡v èv8éy€Tai ecpat Perfectumque (téXelov te NbP2PbKby téXelov Sè LbMbOb CwFhUt EoKsKtNaOqSeSt LF = KuRk) t 10 Non tamen si non] 4-Alia lit­ tera : Set neque si non etc. s.l. St, marg. FhUtEo TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 349 mocionem. Omni enim proprium esse videtur, velocitas et tardi­ tas et si non secundum se ipsam, puta quod mundi ad aliud ; delectacioni autem, horum neutrum existit. Delectatum fuisse quidem enim est velociter quemadmodum iratum fuisse, delec- 73b) 5 tari autem, non, neque ad alterum. Ire autem et augeri, et omnia talia. Transponere quidem igitur in delectacionem velociter et tarde est ; operari autem secundum ipsam velociter, non est ; dico autem delectari. Et generacio qualiter utique erit ? Videtur enim non ex quo- 73b5 to cumque quodcumque fieri, set ex quo fit, in hoc dissolvi, et cuius generacio delectacio, huius tristicia corrupcio. Et dicunt autem tristiciam quidem defectum esse eius quod secundum naturam, delectacionem autem, replecionem. Hec enim corporales sunt passiones. Si utique est eius quod secundum naturam replecio 15 delectacio, in quo replecio, hoc utique et delectabitur. Corpus 73bio ergo. Non videtur autem. Non est ergo replecio, delectacio ; set facta quidem replecione, delectabitur utique aliquis et incisus tristabitur. Opinio autem hec videtur facta esse ex hiis que circa cibum tristiciis et delectacionibus. Indigentes enim factos et 20 tristatos, delectari replecione. Hoc autem non circa omnes acci- 731215 dit delectaciones, Sine tristicia enim sunt mathematice et que earum que secundum sensus et per olfactum, set et audiciones et visiones ; multe autem et memorie, et spes. Cuius igitur hee sen indigencie generaciones erunt ? Nullius enim defectus facti sunt, cuius fiat 25 utique replecio. 731,20 Ad proferentes autem probrosissimas delectationum, dicet quis utique quoniam non sunt hec delectabilia. Non enim si male dispositis delectabilia hec sunt, existimandum ipsa et delectaNbP2Lb P*>Kt’AfbOb 2 quod (ro)] tt? P^K^ 7 velociter non est] ovk terri rayéats 12 esse] post naturam 13 enim] 15 utique] om. K1'1 16 Non2] oùô’ 20 tristatos] -npoAvTT-qBévTas 21 que (? at)] om. zz et per («ai 8ià N^P2)] at 8t’ Ob : ai Sta rijs cett. 23 multe autem (iroAAal Sè)] noXXà A’b 24 defectus facti sunt] éVStta yeyevtjrat P^IP’M^O^ 24-25 utique replecio (ycvoir' âv auaTrA-qpaxjis PbKbMhO]}, S.l. A2)] yeuoiPr’ àv c.va7rX-qptouis N^P2 : yévoivp âv ¿vaTrX’Qpcooeis L}) 26-27 di­ cet quis utique] Xeyocr' áv rt? 28 hec] om. FP'M^CF’ CwFhUt EoKsKtNaOqScSt L$(= KuRk) 15-16 hoc — replecio om. KPLv 24 seu indigencie s.l. St, marg. FhUtEo 26 Ad proferentes] + id est ad di­ centes quasdam vel omnes delectacionum (-nes Eo) esse probrosissimas, dicet uti­ que quis quod hec, id est delectaciones turpes et probrose, non sunt secundum ve­ ritatem delectabiles, neque vere delectaciones marg. EoKsSt 35° ETHICA NICOMACHEA X.2-3 bilia esse simpliciter, tamen hiis, quemadmodum neque laboran­ tibus sana vel dulcia vel amara, neque rursus alba que videntur 73bz5 pacientibus ophthalmiam ; vel sic utique dicetur utique, quo­ niam delectaciones quidem eligibiles sunt, non tamen ab hiis, quemadmodum et ditari, prodenti autem, non, et sanum esse, 5 non tamen quodcumque comedenti ; vel specie differunt, delec­ taciones. Altere enim que a bonis ab hiis que a turpibus, et non 73bso est delectari ea que iusti, non entem iustum, neque ea que musici, non entem musicum ; similiter autem et in aliis. Manifestare autem videtur et amicus alter ens ab adulatore, non existentem 10 bonum delectacionem, vel differentes specie. Hic quidem enim ad bonum colloqui videtur, hic autem ad delectacionem, et 74ai hoc quidem vituperatur, hunc autem laudant, ut non ad altera, colloquentem. Nullusque utique eligeret vivere pueri mentem habens per vitam delectatus in quibus pueri, ut existimant 15 maxime ; neque gaudere faciens quid turpissimorum nequa­ quam debens tristari. Et circa multa studium faceremus utique, 743.5 et si neque unam inferant delectacionem, puta videre, recordari, scire, virtutes habere. Si autem ex necessitate sequuntur hiis delectaciones, nichil differt. Eligeremus enim utique hec, et si 20 non fieret utique ab hiis delectacio. Quoniam quidem igitur neque per se bonum delectacio, neque omnis eligibilis, manifes74aio tum videtur esse, et quoniam sunt quedam eligibiles secundum se ipsas differentes specie, vel a quibus. Que quidem igitur dicun­ tur de delectacione et tristicia, sufficienter dicta sint. 25 NbP2Lb PbKbMbOb i simpliciter (NbP2LbPb, s.l. pr.m. Ob)] om. KbMb, primo Ob 2 dulcia vel amara] irticpa t? y\vK¿a Lb 3 utique1 (S77)J om. Pb KbMbOb 13 hoc (ro NbLbPb)~\ rq> hunc (top)] to NbPb non] om. 14 Nullusque (ov&efc r’ NbZ,b)] 0¿Seis S* P2KbPbMbOb 15 existimant (oioj/rat 2VbP2PbOb)] oíóv re LbKbMb 20 utique (av)J om. PbKbMbOb 22 perse bonum (ràyaÔov NbLbPb)] àyaOov 25 sufficienter] om. Kb CwFhUt EoKsKtNaOqSeSt lP( = KuRk} 2 sana] 4- suple sunt simpliciter talia marg. FhUt : sunt simpliciter supple talia marg. St : sunt scilicet simpliciter talia marg. Eo 5-6 quemadmodum — comedenti] 4- Quemadmodum et dita­ ri (pro his tribus verbis scilicet hab. Eo) eligibile (4- est Eo), a licito videlicet ques­ tu, prodenti autem, id est ei qui prodit patriam, non est eligibile ditari ex prodicione ; et sanum esse eligibile est ex cibis naturalibus, non tamen eligibile ex comescione humanarum carnium marg. EoKsSt 6 quodcumque] 4- ut carnes humanas s.l. Oq 13 hunc] hic Ut laudatur corr. Ut2 25 sunt KsKtNa TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 351 CAPITULUM IV 5 [3] Quid autem est vel quale quid manifestius fiet utique a principio resumentibus. Videtur enim visio quidem secundum quodcumque tempus, perfecta esse. Non enim est indigens nullo 74ai5 quod in posterius factum perficiat ipsius speciem. Tale autem videtur, et delectacio. Totum enim quoddam est ; et secundum nullum tempus accipiet quis utique delectacionem, cuius in plus tempus facte, perficietur species. Propter quod, neque motus ge.ca. 15 20 25 est. In tempore enim omnis motus, et finis alicuius ; puta edificativa perfecta, cum faciat quod appetit, vel in omni tempore, utique hoc ; in partibus autem temporis, omnes inperfecte et altere specie a tota et ab invicem. Lapidum enim composicio altera a columpne virgacione et hee a templi faccione, et templi quidem perfecta, nullo enim indigens ad propositum, fundamenti autem et trisculpti inperfecta ; partis enim utraque. Specie igitur differunt et non est in quocumque tempore accipere motum perfectum, specie ; set siquidem in omni. Similiter autem et in ambulacione et reliquis. Si enim est lacio motus unde quo, et huius differende secundum species volatus, ambulacio, saltacio, et talia. Non solum autem sic, set et in ipsa ambulacione. Hoc enim unde quo, non idem in stadio et parte et in altera et altera parte, neque pertransire lineam hanc et illam. Non solum enim lineam pertransit, set et in loco existentem. In altero autem hec ab illa. Per certitudinem quidem igitur de motu in aliis, dictum est. NbP2Lb PbKbMb0b P2Lb)] T^tov PbKbMb0b 5 Tale {toiovto Ob)] rotovrtp 6 Totum (oAov iVb P2Lb PbKbMb0b 6-360.14 et secundum nullum — felicitas ( = 74ai7-77b24 Kal KaO’ ovBeva— €v3atp,ovia)] om. Nb 9 editicativa] oiKoàop.iKT] Kal Kb : oIko8op.T) Mb 10-11 in omni tempore utique (e’p arravrc tú» xpóvcp St? P20b)] ¿v arravri tui xpovtp LbMb : ep arraurt r

    vcp Kb 14 enim] om. Kb, primo Ob 16-17 accipere motum perfectum] KÍvr¡aiv TeXelav Xafteîv Lb 18 ambulacione] ftaûRrtaw PbMb0b (raw praem. Mb) 20 et1] om. KbMb, pr.m. Ob 21 parte (P2Lb)] e’p praem. {etiam s.l. P2) 21-22 in altera et altera parte («p eréptp Kal criptp pipet, P2Lby\ ¿y {om. Ob) irepcp pipet Kal e’p tripas KbMb0b : iv ¿ripas Pb 23 enim {P2Lb, s.l. Ob)] om. KbMb, pr.m. Ob (22-23 hanc — lineam om. Pb) CwFhüt EoKsKtNaOqSeSt Lp{ = KuRk) 9 ge. ca. s.l. Sí, marg. Eo 14 nullo enim] enim ullo enim EoSe 21 parte] + scilicet prima s.l. Si, marg. Eo altera] + scilicet secunda s.l. St, marg. Eo 22 altera] + scilicet tercia s.l. St, marg. Eo 24 autem om. UtL? 74azo 743.25 74&3O 74b! 352 ETHICA NICOMACHEA X.3-4 Videtur autem non in omni tempore perfectus esse, set multi inperfecti et differentes specie, si quidem quod unde quo specifi74b5 cum ; delectacionis autem in quocumque tempore perfecta spe­ cies ; manifestum igitur quod et alteri erunt ab invicem et totorum aliquid et perfectorum delectacio. Videbitur autem uti- 5 que hoc et ex non contingere moveri non in tempore, delectari autem. Quod enim in ipso nunc, totum aliquid. Ex hiis autem 74bio manifestum, et quoniam non bene dicunt motum vel generacionem esse delectationem. Non enim omnium hec dicuntur, set partibilium et non totorum. Neque enim visionis est genera- 10 cio, neque puncti, neque unitatis, neque horum nichil motus, neque utique delectacionis. Totum enim quoddam. [4] Sensus 74bi5 autem omnis ad sensibile operantis. Perfecte autem bene dis­ positi ad pulcherrimum sub sensu iacencium. Tale enim maxi­ me esse videtur perfecta operacio. Ipsum autem dicere operari 15 vel in quo est, nichil differat. Secundum unumquodque optima est operacio optime dispositi ad potentissimum eorum que sub 74bao ipsam. Hec autem utique perfectissima erit et delectabilissima. Secundum omnem enim sensum est delectacio ; similiter autem et intellectum et speculationem. Delectabilissima autem, per- 20 tectissima. Perfectissima autem, que bene habentis ad studiosis­ simum eorum que sub ipsam. Perficit autem operacionem, delec­ tacio. Non secundum autem eundem modum et delectacio per- P2i» pbA’WJO11 4 et1 (tc P2)] t' M'>Oh i i motus] + 12 utique (§17)J om. P2MbOb 14 iacencium («equVcuv P2LbPhf 16 nichilj /117 PbKbMb, pv.m. Ob unumquodque (exaaroi/)] €ko.s IO Usque quo autem (é'wç S’ ov to)] é'orç S’ ov ai> wore ro P2 : ears ovv av nore rà : ears av TO re Pb : eats àv ovv ró re 7\b sensibile vol intelligibile (P2jLb)j vorjrov rj alad-prov P'Oe^M^O^ r 1 sit — r¡ P2 vel eirj M”On utique (St) ZJ2Ml,Ob)] Sei LbPb7\b etj 011/. lit continue nuliusj oùSeiç avvegws 17 corpora] om. 19 bec] ravró Pb7vb 20 primum quidcml ro pèv yàp rrpâirov inclinata est (rrapaKeKhtrat, cf. Paraphr., p. 217,2)] rrayaKv vivrai eadem (to aura Lb)] avrà 22 autem] St) P b lion fit talis operacio (ov yiverat rotavrrj Tj evepyeta P2LbPb) | où rotavrr] evepyeta : t) TOtavra/ èvépyeta ov yiverat 37bOb CwFhUt EolPsKtNaOqSeSt LU 1\ujïk) 9 non habitus] + id est non ut habitus; et subintelligitur istud ut ex altero ut quod sequitur (praem. Episcopus Oq : ut1 — sequitur om. Ut} marg. FhUtEoKsOqSt velut OqSe 354 ETHICA NICOMACHEA X.4-5 operatur que et maxime diligit ; puta musicus quidem auditu circa melodias, amator autem discipline mente circa theoremata, 75315 sic autem et reliquorum unusquisque. Delectado autem, per­ ficit operaciones ; et vivere autem quod appetunt. Racionabiliter igitur et delectacionem appetunt. Perficit enim unicuique 5 vivere eligibile ens. [5] Utrum autem propter delectacionem vivere eligimus, vel propter vivere delectacionem, dimittatur 75320 in presenti. Coniungi quidem enim hec videntur et separacionem non recipere. Sine operacione enim, non fit delectado. Unde videntur et specie differre. Altera enim specie, ab alteris existi- 10 mamus perfici. Sic enim videntur et naturalia et que ab arte, puta animalia et arbores et picture et ymagines et domus et 75325 vas. Similiter autem et operaciones differentes specie a differen­ tibus specie perfici. Differunt autem que mentis ab hiis que secundum sensus et hee ipse secundum speciem et perficientes 15 utique delectaciones. Apparebit autem utique hoc et ex coappro75330 priari delectacionum unamquamque operacioni quam perficit. Coauget enim operacionem, propria delectado. Magis enim singu­ la iudicant et cercius exquirunt cum delectacione operantes ; puta geometrici fiunt gaudentes eo quod est geometrizare, et 20 intelligunt singula magis. Similiter autem et amantes musicam 75335 et amantes edificativam, et aliorum singuli augmentant ad proprium opus gaudentes ipso. Coaugent autem delectaciones ; 75bi coaugencia autem propria. Alteris autem specie, et propria altera specie. Adhuc autem magis hoc utique apparebit ex eo quod est 25 ab alteris delectaciones, impeditivas operacionibus esse. Aman­ tes enim fistulas, non possunt sermonibus attendere si audiant 75b5 fistulantem, magis gaudentes fistulativa, quam presenti opera­ cione. Secundum fistulativam igitur delectado, eam que circa sermonem operacionem corrumpit. Similiter autem hoc et in 30 aliis accidit, cum simul circa.duo operetur. Delectabilior enim P2Lb PbKbMbOh 9 delectado] + Traçai/ re yàp çvépyçtav reXecoî r¡ rjbovrj (re 12 picture (? ypa^ac)J ymagines (ayaA/xara corr. P2, ayaAjua («ai âyaXp,a «at ypat/rr] tr. Pb) 13 autemj 817 P2 15 hee ipso] aurai aXX-qXa>v Kb : aurai aAA^Acvr cett. 16 coappropriarij -f- 8r) PsMbOb : 4TTji pr.m. Kh, T7/v corr. Kb 18 MagisJ p.ôvov Kb 22 amantes edificativam (tX¿Ko ? 12 imagines UtEoSeRk 15 hee TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 355 alteram expellit, et si multum differat secundum delectacionem, magis. Quare neque operari secundum alteram. Propter quod gaudentes quocumque vehementer, non omnino discernimus ysbio alterum ; et alia facimus aliis quiete placentes, puta et in thea5 tris legumina comedentes, cum pravi agonizantes sint, tunc maxime ipsum operantur. Quia quidem propria delectacio confirmat operaciones et diu­ turniores et meliores facit, aliene autem officiunt, manifestum 75b 15 quod multum distant. Fere enim aliene delectaciones faciunt to quod proprie tristicie. Corrumpunt enim operaciones proprie tristicie ; puta si huic scribere indelectabile et triste, vel racioci­ nan, hic quidem non scribit, hic autem non raciocinatur, tristi existente operacione. Accidit utique circa operaciones, contra- 75b2o rium a delectacionibus et tristiciis propriis. Proprie autem sunt, 15 que in operacione secundum se ipsam fiunt. Aliene autem delec­ taciones, dicte sunt quoniam proximum quid tristicie faciunt. Corrumpunt enim, tamen non similiter. Differentibus autem operationibus epieikeia et pravitate, et hiis quidem eligibilibus 75^5 existentibus, hiis autem fugiendis, hiis autem neutris, similiter 20 habent et delectaciones. Secundum unamquamque enim opera­ cionem propria delectacio est. Que quidem igitur studiose pro­ pria, epieikes ; que autem prave, mala. Et enim concupiscencie bonorum quidem laudabiles, turpium autem vituperabiles. CAPITULUM VI 25 Magis proprie autem operationibus que in ipsis delectationes, 75b3o concupiscenciis. Hee quidem enim discrete sunt et temporibus et natura, hee autem propinque operacionibus et indiscrete sic ut et habeat dubitationem, si idem est operacio delectationi. Non tamen videtur quidem delectacio mens esse neque sensus, 30 inconveniens enim, set propter non separari videtur idem quibus- 7jb35 dam. Quemadmodum igitur operaciones altere, et delectaciones. Differt autem visus a tactu, puritate ; et auditus et olfactus, a 76a! gustu. Similiter utique differunt et delectaciones et ab hiis que PbKt)MbC)b 3 discernimus (éiopój/xev)] 8pa>iu.ei'P2LbPb 4 puta] primo Ob 7 Quia (èweiSp pr.m. 7 : PCV/':)Ob 10-359.15 delectant — sufficienter (= yóan-yyaso rep-n-ei — ÎKavâiy)] om. Kb 11 sunt (ean)] ante et odibilia Lb amicabilia (? fahr/ra 14 hoc] ante et in alteris t6 est] -|- xal P2P*> 21 Con­ fessas (o/zoÀoyovpevaç M'°, Michael Efih., p. 571, 12)] opoAoyoupevcus CwFhUt EoKsKtNaOqSeSt Lp( = KuRk} SPLP 23 epikees Ks1 : epieikes FhRk i ab] ad CwSt 18 iste] ipse TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 357 CAPITULUM VII [6] Dictis utique hiis que circa virtutes et amicicias et delecta- yóajo ciones, reliquum de felicitate tipo pertransire, quia finem ipsam ponimus humanorum. Resumentibus autem predicta, compen5 diosior utique erit sermo. Diximus autem quoniam non est habi­ tus. Et enim dormienti per vitam, existeret utique, piante viven­ ti vitam ; et infortunato maxime. Si utique hec non placent, set yóajs magis in operacionem quandam ponendum, quemadmodum in 76bt hiis que prius dictum est, operacionum autem hee quidem sunt 10 necessarie, et propter altera eligibiles, hee autem secundum se ipsas, manifestum quoniam felicitatem earum que secundum se ipsas eligibilium, aliquam ponendum, et non earum que prop- 7(>b5 ter aliud. Nullo enim indigens felicitas, set per se sufficiens. Secun­ dum se ipsas autem sunt eligibiles, a quibus nichil queritur prefer 15 operacionem.. Tales autem esse videntur que secundum virtu­ tem acciones. Bona enim et studiosa agere, eorum que propter se ipsa eligibilium ; set et ludorum delectabiles. Non enim prop­ ter altera ipsos eligunt ; leduntur enim ab ipsis magis quam yûbio iuvantur, negligentes corpora et possessionem. Refugiunt autem 20 ad tales conversaciones, felicitancium multi. Propter quod apud tirannos approbantur in talibus conversacionibus eutrapeli. Que enim appetunt, in hiis tribuunt se ipsos delectabiles. Indigent yóbts autem talibus. Videntur quidem igitur felicitativa hec esse propter eos qui in potentatibus in hiis vacare. Nullum autem 25 forte signum, tales sunt. Non enim in potentem esse, virtus neque intellectus a quibus studiose operaciones. Neque si ingus­ tabiles isti entes delectacionis sincere et liberalis, ad corporales yóbao refugiunt, propter hoc has existimandum eligibiliores esse. Et P2£b PbA7b0b 2 utique (817) : autem (Se codd.) circa virtutes et ami­ cicias et delectaciones = irepl ras aperas re (om. Lb) Kal iÀias Kal ijSoras codd. : *de virtute et amicicia et delectacione = irepl -rfjs apei-rjs re Kal tjnXlas Kal rfiovrjs (cf. Michael Eph., p. 571, 30-31) 4 autem (LbOb)] St) 6 piante (fwrov Pb)] vTÔ)v 14 queritur (gréerai P2)] ¿nityrtiTai prêter (wapà)] -rrepl P*>Oh 16 Bona] om. et] om. L13 23 talibus (toiovtojv codd.)'] tqvtcov Aid. 26 neque (o¿8* ó P2Áb vel oüSí _Pb)] ó Se 7WbOb CwFhUt EoKsKtNaOqSeSt Lv( = KuRk) 2-3 Dictis — pertransire] vide Roberti Grosseteste Notulam in Michaelis Ephesini comm. ab eo translato insertam : Aliud exemplar habet : Dictis autem hiis *de virtute et amicicia et delectacione, reliquum de felicitate pertransire 3 typo NaSeSP 21 tyrannos Na 358 ETHICA NICOMACHEA X.6-7 enim pueri que apud ipsos preciosa, optima existimant esse. Raciónale utique quemadmodum pueris et viris altera videntur preciosa, sic et pravis et hiis qui epieikees. Quemadmodum 7&bz5 igitur multociens dictum est, et preciosa et delectabilia sunt que studioso talia encia, unicuique autem que secundum proprium habitum eligibilissima operado ; et studioso autem secundum virtutem ; non in ludo ergo felicitas. Et enim inconveniens finem esse ludum, et negociari et malum pati secundum vitam 7&b3o omnem ludendi gracia. Omnia enim ut dicere, alterius gracia eligimus prefer felicitatem. Finis enim, hec. Studere autem et io laborare ludi gracia, insipiens videtur et valde puerile. Ludere autem ut studeat secundum Anacharsen, recte habere videtur. Requiei enim assimulatur ludus. Inpotentes autem continue 7&b35 laborare, requie indigent. Non utique finis, requies. Fit enim 77ai gracia operacionis. Videtur autem felix vita secundum virtu- 15 tem esse. Hec autem, cum studio, set non in ludo. Melioraque dicimus studiosa ridiculis, et cum ludo ; et melioris semper par77as ticule et hominis studiosiorem operacionem ; que autem melio­ ris, melior et felicior est iam. Pocieturque utique corporalibus delectacionibus quicumque, et bestiale non minus optimo. Feli- 20 citatem autem nullus bestiali tribuit si non et vitam. Non enim in talibus conversacionibus felicitas, set in hiis que secundum 77aio virtutem operacionibus, quemadmodum et prius dictum est. CAPITULUM VIII [7] Si autem est felicitas secundum virtutem operacio, racio- 25 nabile secundum optimam. Hec autem utique erit, optimi. Sive utique intellectus hoc sive aliud quid, quod utique secundum 77ai5 naturam videtur principari et dominari et intelligenciam habere de bonis et divinis, sive divinum et ipsum sive eorum que in nobis divinissimum, huius operacio secundum propriam virtu- 30 P2Lb PbMbO^ 6 autem, secundum (8e «ara L^P^M^)] r] Kara P2 : re naTapr.m.O^ : r’ r¡ Kara corr. Ob (?) 12 Anacharsen (? ’Avaxáparjv)] ’Aváxa-pvw 17 cum] tüjv praem. Lb semper (0b)] + «ai 18 studiosiorem (o7rov8atOT^pav P2Pi>, pr.m. Ob)] aTrovSatorepov Mb, corr. Ob : aTTOvBaioTarrjv Z.b 19 est] om. 29 divinum] -|- ov CwFhUt EoKsKtNaOqSeSt L$(= KuRk) 3 epieikes £?o1£p 12 anacharsem Fh2 : -chaisen Ki : -chersen Na : arnacharsen L-P 16 studioso UtLP 19 et felicior est Ut2Ks2 : et feliciorem codd. (om. Kt) TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 359 tem erit utique perfecta felicitas. Quoniam autem est speculati­ va, dictum est. Confessum autem hoc utique videbitur esse, et hiis que prius, et ipsi vero. Optima et enim hec est operacio. Et enim intellectus, eorum que in nobis, et cognoscibilium, circa yyaao 5 que intellectus. Est autem continuissima. Speculari et enim possumus continue magis quam operari quodcumque ; existimamusque oportere delectacionem admixtam esse felicitati. Delectabilissima autem earum que secundum virtutem opera­ cionum que secundum sapienciam confesse est. Videtur igitur io philosophia admirabiles delectaciones habere, puritate et firmitate. Racionabile autem scientibus quam querentibus delectabiid est per se sufficiencia liorem conversacionem esse. Et que dicitur autarkeia circa speculativam, maxime utique erit. Ad vivere quidem enim neces­ sariis, et sapiens et iustus et reliqui indigent. Talibus autem 15 sufficienter largitis, iustus quidem indiget ad quos iuste operetur, ryajo et cum quibus. Similiter autem et temperatus et fortis et aliorum unusquisque. Sapiens autem secundum se ipsum ens, potest speculari, et quanto utique sapiencior erit, magis. Melius autem forte cooperatores habere, set tamen per se sufficientissimus. 77b! 20 Videbitur autem utique ipsa sola propter se ipsam diligi. Ni­ chil enim ab ipsa fit prêter speculari. Ab operabilibus autem vel plus vel minus adquirimus prefer accionem. Videturque felicitas in vacacione esse. Non vacamus enim ut vacemus, et bellamus ut 7705 pacem ducamus. Praeficarum quidem igitur virtutum in politi­ cs cis vel bellicis operaciones. Que autem circa hec acciones, viden­ tur non vacantes esse, bellice quidem et perfecte. Nullus enim eligit bellare eius quod est bellare gracia, neque preparare bel­ lum. Videretur enim utique omnino violentus occisor quis esse, 77b 10 3 et2 (tc om. 5 Est (fari .Ub)J m 10 phi14 Talibus fTOÎ$ ... TOtOUTOt?)] TÜJV ... TQLQVTUJV P2Lb PbKbMbOb 15 largitis (Keyop'qyr/p.évœv)] Keyopr/yr/p-evois M " 17 se­ cundum (Mb)] «ai praem. 19 habere] eycov LbPK]y}1 20 Videbitur autem (Sofete (-£at MbOb) 3’)] (-£at Ab) r’ PbATb 22 prêter Urapà corr. Lbl\l,Ob)'] irepl 25 vel bellicis] t) èv roîç ttoX^pikois PbA’b(9b : om. Mb operaciones (at èvépyetai corr. P2, Tb)] i) evcpyeia 27 preparare] TrapaaKcvá^c KbOb 28 vio­ lentus occisor (? ^3iato<£óyos)] p,iai6vo$ P2Z.» losophia] trocía Pb CwFhUt EoKsKtDbOqSt U>[ = KztRk) 12 id est per se sufficiencia s.l. J\s OqSt, marg. FhUtEo 14 Talibus] + id est politicis felicibus da. ca. (da. ca. om. St) s.l. KsOqSt, marg. FhUtEo 15 largitis] 4- scilicet vite necessariis s.l. FhKsOqSt, marg. UtEo 36o ETHICA NICOMACHEA X.7-8 si amicos oppugnatores faceret ut pugne et occisiones fierent. Est autem et que politici, non vacans ; et prêter ipsum civiliter conversari, adquirens potentatus et honores, vel magis felicita77bi5 tem ipsi et civibus, alteram existentem a politica, quam et querimus manifestum ut alteram existentem. Si utique eas quidem 5 que secundum virtutes acciones politice et bellice, pulcritudine et magnitudine precellunt, hee autem non vacantes, et finem aliquem appetunt, et non propter se ipsas sunt eligibiles, intellec­ tus autem operacio studio differre videtur speculativa existens, 77b.>o et prefer ipsam nullum appetere finem, habereque delectacionem to perfectam propriam, hec autem coauget operacionem, et per se sufficiens utique et vacativum et illaboriosum ut humanum, et quecumque alia beato attribuuntur secundum hanc operacionem apparent encia, perfecta utique felicitas hec utique erit hominis, 77b>5 accipiens longitudinem vite perfectam. Nichil enim inperfectum, 15 eorum que felicitatis. Talis autem utique erit melior vita quam secundum hominem. Non enim secundum quod homo est, sic vivet, set secundum quod divinum aliquid in ipso existit. Quanto autem differt hoc a composito, tanto et operacio ab ea que secun77bso dum aliam virtutem. Si utique divinum intellectus ad hominem, 20 et que secundum hunc vita, divina ad humanam vitam. Oportet autem non secundum suadentes humana sapere, hominem entem, _P2Ab PbA’b7l/b(?b 3 magis] tt/v ye et2] om. Lb 8 se ipsas (aùrà$-)] aùràç Ab 4 ipsi (mû pr.m. A’b)] aórój sunt eligibiles (P2Lb)] inv. 10 ipsam (avTTjv codd.) habereque (ex€lv Te)] Ka'i ^XÇLV TVV ■ ^X€ir T€ Kai 11 perfectam (reAetap)] om. P2L^Ph 12 utique] Sè ,V/bOb humanum (¿pópíóiTivov)] ¿vdpcoTTíp 13 secundum] rà praem. /\b3/b, pr.m. ()b N^P2L]y PbJbAbJ/,l(^11 CwFhUt EoKsKtDbOqSt Lfi{= KuRk) 3-4 adquirens — existentem1 -fOrdina sic. Accio dico politici adquirens, id est adquirerc cogitans et curans, po­ tentatus et honores vel magis felicitatem, scilicet politicam, ipsi et civibus, felici­ tatem dico politicam existentem alteram, suple ab ca quam nunc querimus, a po­ litica felicitate, ut finem ab eo quod ad finem, id est alteram existentem a felici­ tate speculativa quam querimus, ut dictum est, a politica velud manifeste exis­ tentem alteram a felicitate scilicet politica. Eacit autem hoc yperbaton quod hec diccio felicitatem non videtur posse supponere in hoc loco nisi pro felicitate poli­ tica ; hanc enim conatur politicus sibi et civibus adquirerc. Si autem intclligeretur quod politicus intenderet adquirerc sibi et civibus felicitatem speculativam ut finem ultimum, et supponeret hec diccio felicitatem pro felicitate speculativa, planus esset sermo marg. EoKsSt : 3 adquirens -F id est adquirerc cogitans fan­ turn hab marg. Oq TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 36I neque mortalia mortalem, set in quantum contingit inmortale facere et omnia facere ad vivere secundum optimum eorum que in ipso. Si enim et mole parvum est, potencia et preciositate y8ai multum magis omnibus superexcellit. Videbitur autem utique 5 et unumquodque esse hoc, si quidem principale et melius. Incon­ veniens igitur fiet utique, si non sui ipsius vitam eligat, set ali­ cuius alterius ; quod et dictum prius congruet et nunc. Proprium /Sas enim unicuique natura, optimum et delectabilissimum est uni­ cuique ; et homini utique que secundum intellectum vita, si 10 quidem maxime hoc homo. Iste ergo et felicissimus. [8] Secundo autem, qui secundum aliam virtutem. Secundum ipsam enim operaciones, humane. Iusta enim et forcia et alia que secundum 78am virtutes, ad invicem agimus in commutacionibus et necessitati­ bus et accionibus omnimodis, et in passionibus quod decet uni15 cuique conservantes. Hec autem esse videntur omnia humana. Quedam autem et accidere a corpore videntur, et multum coappropriari passionibus moris virtus. 78ai5 CAPITULUM IX 20 25 Coniugata est autem et prudencia, moris virtuti, et hec prudencie. Si quidem prudencie quidem principia, secundum mora­ les sunt virtutes, rectum autem moralium, secundum prudenciam. Concopulate autem hee et passionibus, circa compositum ySaio utique erunt. Compositi autem virtutes, humane ; et vita utique que secundum has et felicitas ; que autem intellectus, separata. Tantum enim de ipsa dictum est. Cercius dicere enim, maius proposito est. Videbitur autem utique et exteriori largicione in parvum vel in minus indigere morali. Necessariis quidem enim ySaas ambobus opus ex equali sit, et si magis laborat circa corpus ^/b_p2£b p*>Kp>MbOb 1-2 inmortale facere (airadavarí^eiv (¿770- Lb) potius qitam adavari&iv KbMbOb) 3 ipso (avrw)] avrw LbPb pretiositate] ttoióttjtí Kb : TcXeioTijTt Ob 4 omnibus] post vjTfpéxcc PzPb : om. Lb autem] om. KbMb 5 unumquodque esse (¿'/caaror eivac)] e/caaros- etvat NbPzLbPb : etvai €Ko.aros KbOb : eivat €Kaa7ov Mb 10 maxime hoc] inv. PbKbMbOb n se­ cundum ipsam] «ara PbKbMbOb 15 conservantes] ante 14 quod decet PbKbMbOb 19 hec] avrfj Kb 22 Concopulate autem hee] avvyprpfiÉvrj 8" avraîs circa] Kal praem. PzMb 24 secundum has] tear auras NbPzLb 25 dictum est (eïp-qrat codd.) 26 largicione] + rj PbKbMbOb 28 ex] Kal praem. CwFhUt EoKsKtDbOqSt Lv( = KuRk) 1 moralia moralem Lp 362 ETHICA NICOMACHEA X.8-9 politicus et quecumque talia ; parvum utique quid, differet. Ad operaciones autem, multum differet. IJberali quidem enim opus 78a3o erit pecuniis, ad agere liberalia ; et iusto utique ad reddiciones. Voluntates enim inmanifeste. Simulant enim et non iusti, iuste agere velle. Forti autem potencia, si quidem perficit aliquid 5 eorum que secundum virtutem ; et temperato potestate. Qua­ liter enim manifestus erit vel iste, vel aliorum aliquis ? Queritur 78a35 autem quid utrum principalius virtutis, eleccio, vel acciones, 78bi ut in ambabus existentis. Perfectum utique manifestum, quod in ambabus utique erit. Ad acciones autem multis opus est ; et 10 quanto utique maiores sint et meliores, pluribus. Speculanti autem nullo talium ad operacionem necessitas, set ut dicere et 78b5 impedimenta sunt ad speculacionem. Secundum quod autem homo est, et pluribus convivit, eligit que secundum virtutem agere. Opus habebit igitur talibus, ad humaniter conversari. 15 CAPITULUM x Perfecta autem felicitas quoniam speculativa quedam est operacio, et hinc utique apparebit. Deos enim maxime suspicati 78bio sumus beatos et felices esse. Acciones autem quales attribuere debitum ipsis ? Utrum iustas ? Vel ridiculi apparebunt commu- 20 tantes et deposiciones dantes, et quecumque alia talia. Set fortes, sustinentes terribilia et periclitantes quoniam bonum ? Vel liberales ? Cui autem dabunt ? Inconveniens autem et si erit 78bi5 ipsis nummisma, vel aliquid tale. Si autem temperati, quid utique erunt ? Vel onerosa laus quoniam non habent pravas 25 concupiscencias. Pertranseuntibus autem omnia, apparebunt utique que circa acciones parva et indigna diis. Set tamen et vivere omnes suspicati sunt ipsos, et operari ergo. Non enim oporNbptjyb _pbA'b.MbOb j parvum] 4- yàp 2 differet (? Sta^epot J7b)] StaP2, corr.Lb : 3ia<^€pet Nb, pr.m. Lb> Pb : A'bOb 4 enim2] Sr 4-5 iuste agere velle] povXectSai 8tKa.toiTpa.y€Îv 7 Queritur (Ç'jjreîrai AzbAb)J apt/ncr^TiTiLTai. 8 autem quid (5é n 51B2)] Se NbP3/-bPb : re KbMbOb 11 Spe­ culanti] ra>v OewpovvTuw py.m. 14 convivit] ffu^fjv NbLb quo] to Mb 20 Vel] om. A’b 21 dantes] aitobiMvres alia] om. PbKbMbOb 24 Si (ei’)] aiZ.bPb 27-28 et vivere tc)] ^ren-at AZb : 28 oportet (SaW2)] Si/ CwFhUt EoKsKtDbOqSt Lv( = KuRk) 23 dabunt ? EoOq : dabunt. IxsSt '■ dabuntur. CwFJFKFDblP : dabuntur ? Fh2Ut : dabitur Kt2 (signum interrogati­ vum signi quo syllaba ur notatur speciem fere praebet} TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 363 tet dormire quemadmodum Endymiona. Viventi utique ab y8b2o agere ablato, adhuc autem magis a facere, quid relinquitur prefer speculacionem ? Quare dei operacio beatitudine differens, spe­ culativa utique erit ; et humanarum utique que huic cognatissi­ 5 ma, felicissima. Signum autem et non participare reliqua anima­ lia felicitate, tali operacione privata perfecte. Diis quidem enim 78025 omnis vita beata, hominibus autem in quantum similitudo que­ dam talis operacionis existit. Aliorum autem animalium nullum felix est, quia nequaquam communicat speculacione. In quan­ io tum utique pertendit speculacio, et felicitas, et quibus magis existit speculari, et felices esse, non secundum accidens, set ySbjo secundum speculacionem. Hec enim secundum se ipsam honora­ bilis. Quare erit utique felicitas, speculacio quedam. [9] Opus erit autem et exteriori prosperitate homini enti. Non enim per 15 se sufficiens natura ad speculari, set oportet et corpus sanum esse, et cibum et reliquum famulatum existere. Non tamen 79a! existimandum multis et magnis indigere futurum felicem, si non contingit sine exterioribus bonis beatum esse. Non enim in superhabundancia per se sufficiens neque iudicium neque accio. 20 Possibile autem et non principes terre et maris agere bona. Et 793.5 enim a moderatis poterit utique aliquis agere secundum virtu­ tem. Hoc autem est videre manifeste. Idiote enim potentibus non minus videntur studiosa agere, set et magis. Sufficiens autem, tanta existere. Erit enim vita felix, secundum virtutem 25 operantis. Et Solon autem felices forte enunciavit, bene dicens 79a! □ moderate hiis que extra ditatos, agentes autem optima ut existi­ mabat et viventes temperate. Contingit enim moderata possiden­ tes, agere que oportet. Videtur autem et Anaxagoras non divitem neque potentem existimare felicem, dicens quoniam non utique 30 admirabitur si quis inconveniens appareat multis. Isti enim iudi- 7gai5 eant hiis que extra, hec sencientes solum. Consonare utique racio­ nibus videntur, sapientum opiniones. NbP2Lb PbKbMbOb 2 ablato P2LbOb vel à.<(>af.povp.évcp Pb)] ¿(ftrip7}¡j,¿vov N*1 : ai/>aipovp.€vov /KbMi>0*> 7 beata] 4- Tocavr^s ovar¡s ttjs èvepyelas P2M'°0^ {dei. sec.m.P2) 12 Hec (clvtt?)] auri; Ar° ; avry Aid. ig neque iudicium] om.Kb accio (?) -rrpa£is)] ai TTpàÇeis s.l. P2, 20 principes {àpxovras)] apxovra , s.l. P2 21 secundum] ra praem. 26 ditatos (xe^op-yjyTj/xevov?)] -vot$ Ab ut (cos)] om. PW 31 solum (ptóvov PbK’D)] pcovcuv utique] 8eî (?) Nb : 8è Ob CwFhUt EoKsKtDbOqSt L?{ = KuRk) i endimiona KslP (edi- Ku) 364 79a2o ETHICA NICOMACHEA X.9-10 Fidem quidem igitur et talia habent, quandam. Verum autem in operabilibus ex operibus et vita, iudicatur. In hiis enim, dominans. Intendere autem predicta oportet ad opera et vitam, scii, sermonibus ab. ca. da.ca. inferentes ; et consonantibus quidem operibus, acceptandum, scii, sermonibus ab.ca. seu existimandum dissonantibus autem, sermones suscipiendum. Secundum intellectum autem operans et hunc curans et dispositus optime, et dei amantissimus videtur esse. Si enim quedam cura humano79a25 rum a diis fit quemadmodum videtur, et erit utique bene ratio­ nabile et gaudere ipsos optimo et cognatissimo ; hoc autem utique erit intellectus ; et diligentes maxime hoc et honorantes rebeneficiare, ut amicis ipsis curatis, et recte et bene operantes. Quoyga3o niam autem hec omnia sapienti maxime existunt, non inmanifestum. Deo amantissimus, ergo. Eundem autem conveniens, et felicissimum. Quare et utique sic erit sapiens maxime, felix. CAPITULUM XI 5 10 15 [10] Utrum igitur, si et de hiis et virtutibus adhuc autem de amicicia et delectatione sufficienter dictum est in typis, finem 79a35 habere existimandum eleccionem ? Vel quemadmodum dicitur 7gbi non est in operabilibus finis speculari singula et cognoscere, set magis operari ipsa. Nichil utique de virtute sufficiens scire, set 20 habere et uti temptandum, vel si aliqualiter aliter boni fimus. Si quidem igitur essent sermones per se sufficientes ad facere 7gb5 studiosos, multas utique mercedes et magnas iuste ferrent secunNbPzLb PbKbMbOb 2 operabilibus (npaKTots)] upa-KriKois NbKbMbOb Pz : S17 cr/co-Treiv Kb 4 inferentes (¿TTi^epovTas)'] iXov[j.€vajv Pb curatis (? cTTip.eXovp.évajv')] èmp,eXovp.évovs 12 hec omnia] inv. KbOb 13 deo amantissimus (fleo^iAecrraros)] -rov KbMb autem] om. KbMbOb 16 et de (irepi re NAL13)] irepl de2 (tté/ji)] Kat NbP2LbMb : om. PbKbOb 20 Nichil (ovSev)] oiîâè 21 fimus (ytvó/xetfa)] ’ytvoíp.eOa PbKbOb (ante boni Pb) 23 magnas] om. Kb 3 Intendere autem] okottccv CwFhUt EoKsKtDbOqSt L?( = KuRk} 4-5 scilicet sermonibus ab. ca. (ab. ca. ante scil. primo Fh) bis supra 4 consonantibus et 5 dissonantibus FhOqSt, semel ser. sed signo ■ ■ ad utraque verba retulit marg. Eo : scilicet sermonibus ad 5 disso­ nantibus tantum hab. marg. Ut : ab. ca. supra 4 consonantibus sed scilicet sermo­ nibus ab. ca. (cancell.) supple sermonibus ab. ca. supra 5 dissonantibus hab. Ks 4 da. ca. s.l. FhKsOqSt, marg. Eo 5 seu existimandum s.l. St, marg. FhEo 10 et honorantes om. Eo1KlLv 16 et1 om. KsLv 17 tipis UtKsEo1 : tipus Eo1 TRANSLATIO LINCOLNIENSIS : RECENSIO PURA 365 dum Theognin, et oporteret utique has tribuere. Nunc autem videntur provocare quidem et movere iuvenum liberales posse sermones et morem nobilem, et ut vere amantem bonum facere utique katakochimum ex virtute, multos autem non posse ad 791,10 5 bonitatem provocare. Non enim nati sunt verecundie obedire, set timori, neque recedere a pravis propter turpe, set propter penas. Passione enim viventes proprias delectaciones persequun­ tur, per quas ipse erunt, fugiunt autem oppositas tristicias ; boni autem et ut vere delectabilis, neque intellectum habent non 791,15 10 gustativi existentes. Tales autem quis utique sermo transfor­ maret ? Non enim possibile vel non facile que ex antiquo con­ suetudinibus comprehensa sermone transmutare. Amabile autem forte est si omnibus existentibus per que epieikees videmur fieri, accipiamus virtutem. Fieri autem bonos existimant hii 791,20 15 quidem natura, hii autem consuetudine, hii autem doctrina. Quod quidem igitur nature, manifestum quod non in nobis existit, set per aliquam divinam causam ut vere bene fortunatis existit. Sermo autem et doctrina ne quando non in omnibus potest, set opus est preparatam esse consuetudinibus auditoris animam 791,25 20 ad bene gaudere et odire, quemadmodum terram nutrientem semen. Non enim utique audiet sermonem commonentem neque intelliget qui secundum passionem vivit. Sic autem habentem, qualiter possibile persuaderi ? Totaliter autem non videtur sermoni obedire passio, set violencie. Oportet utique morem 25 preexistere aliqualiter proprium virtutis, diligentem bonum et 791,30 aspernantem, turpe. Ex iuvene autem duccione recta sortiri ad virtutem, difficile non a talibus nutritum legibus. Temperate enim vivere et perseveranter, non delectabile multis, aliterque et iuvenibus. Propter quod legibus oportet ordinatam esse nutri- NbP2Lb PbKbMbOb 3 sermones] om. 4 katakochimum] KaroKO))(ip.ov Kb, marg. Ob 7 persequuntur (.P2)] + Kal 8 ipse (aurai)] aurae 9 in­ tellectum] cwoias pr.m. Nb, P2Lb 10 autem] S17 11 consuetudinibus (roîs €0€fft)] rots -qScai 17 per aliquam divinam causam (Sici rivos Scias alrias corr. P2, Lb)] 3ia rivas Scias alrias (16-17 set— existit om. Pb) ut] om. Kb 18 pot­ est (taquet NbP2LbPb vel èvia\vct Zib)] cvia%vr) MbOb 19 opus est (8cct NbLb Ob vel 8ci M1') Sei? P2PbKb consuetudinibus (rois eScai codd.')'} rois rjScui Aid. 21 neque] + av NbP2LbPb : -f- av KbMbOb 23 autem (Nb)] rc 28 vivere (7VbP2)] post perseveranter cett. 8 quas] + scilicet {om. St) passio­ ipse] + scilicet delectaciones s.l. FhKsSt, marg. Eo CwFhUt EoKsKtDbOqSt Li>{ = KuRk) nes s.l. FhKsSt, marg. Eo 366 ETHICA NICOMACHEA X.io cionem et adinvenciones. Non erunt enim tristia consuetudinarie facta. Non sufficiens autem forte iuvenes existentes, nutricione et cura sortiri recta, set quia et virum factum oportet adinvenire ipsa et assuefieri, et circa hec indigebimus legibus, et totaliter utique circa omnem vitam. Multi enim necessitati magis quam 5 8oa5 sermoni, obediunt ; et iacture, quam bono. Propter quod existi­ mant quidam legispositores oportere quidem advocare ad virtu­ tem, et provocare boni gracia ut obedientibus hiis qui epieikees consuetudinibus precedentibus ; inobedientibus autem et degene­ rioribus existentibus, et penas et puniciones apponere, insanabiles 10 8oaio autem totaliter, exterminare. Epieikea quidem enim et ad bonum viventem sermoni obedire, pravum autem delectacionem appe­ tentem, tristicia puniri quemadmodum subiugale. Propter quod et aiunt oportere tales fieri tristicias, que maxime contrariantur amatis delectacionibus. 15 Soais Si igitur quemadmodum dictum est, futurum bonum nutriri bene oportet et assuefieri, deinde sic in adinvencionibus studio­ sis vivere et neque nolentem neque volentem agere prava, hec autem fient utique viventibus secundum quendam intellectum et ordinem rectum habentem fortitudinem. Paterna quidem 20 79b35 86évTa.y\ -raç 4 indigebimus + av 6 iacture (£j?¿ua)] 8 obedientibus (vira.Kov N^P^P^O*3 vel ¿TraKovcropevcup L^K*3}] erraKovaopJvots M*3 hiis qui epieikees] tújp (om. 7kfb) €7ti€lko)s : rchv em«ikcDj' u)$ Pb 9 precedentibus ['npoqyovprévois S.l. -P2)] irporiyoup.evais N^P^L^O^ : 7Tpo7]yp.€va>v P^K*3 : irporjypévots M'0 10 et penas («oXáaeis re NbP2)] KoXáoeis n et] om. 16 igitur] 5’ oSv 21 neque1 (oi)8¿ 2VbP2)] ov&¿ 8-q Pi3K'aM'°O'° : otlre 817 Pb 24 odiunt = ¿yPpatvovat potius quam €-xQa.ipov utique (St))j Seî iVb : om. KbMb()b humana (àvBpd>7Tiva)] ¿vdpdiTreia KbMbOb CwFhUt EoKsKtDbOqSt LP{=KuRk) 3 Taliter CwLP 4 rethorice UtEoDbOqRk : rcctorice Ku 7 eleccionem] + existimarent suple s.l. St, marg. Fh : scilicet existimarent marg. Eo 12 scriptura EozStl io id est qualiter ... id est qualiter s.l. St, marg. FhUtEo (semel scr. sed signo • • ad atraque verba retulit Eo, semel marg. Ut) 20 que] qui Kt : quidem Ks1 : an scrib. quid ? 24 id est inpcrscrutatum s.l. OqSt, marg. FhUtEo 26 acus. ca. s.l. St, marg. Eo 370 ETHICA NICOMACHEA X.lo Deinde ex congregatis politiis speculari qualia salvant et corrum­ punt civitates et qualia singulas politiarum et propter quas causas 8ib2o hee quidem bene, hee autem contrarium civiliter agunt. Conside­ ratis igitur hiis, forte utique magis conspiciemus et qualis politia optima et qualiter unaqueque ordinata et quibus legibus et con- 5 suetudinibus utens. Dicamus igitur incipientes. A'tjpayj, P2, Kb 4 igitur (? yoBv)] yip 6 Dicamus] Xéyop.ívpr m ' ' Aristotelis Latini volumina sequentia iam edita sunt : Codices descripserunt G. Lacombe, A. Birkenmajer, E. Franceschini, M. Dulong, L. Minio-Paluello : Volumina tria (1939-1961), iterum imprimenda. Operum editiones : 1.1- 5 Categoriae (Transi. Boeth., Compos., Moerb., Lemm. Simplicii, Ps.-August. Paraphr.), ed. L. Minio-Paluello, 1961. I. 6-7 Categoriarum Supplementa : Porphyrii Isagoge, (Transi. Boeth., Fragm. Victorini), «Liber Sex Principiorum», ed. L. Minio-Paluello, 1966. II. 1-2 De Interpretatione (Transi. Boeth. et Moerb.), edd. L.MinioPaluello et G. Verbeke, 1965. 111.1- 4 Analytica Priora (Transi. Boeth. [rec. duae] et Anon. ; Scholia), ed. L. Minio-Paluello, 1962. IV. 1-4 Analytica Posteriora (ed. ait. Transi. Ioan, et Gerardi; ed. prima Transi. lacobi et Moerb.), ed. L. Minio-Paluello et B. G. Dod, 1968. V. 1-3 Topica (Transi. Boeth. [cum fragra. Recens, ait.] et Anon.), ed. L. Minio-Paluello, 1969. VII.2 Physica (lib. 1 et II. 1 : Transi. Vatic.), ed. A. Mansion, XI. 1-2 De Mundo (ed. ait. Transi. Barthol. et Nicolai ; ed. prima Transi. Rinucii, Argyropuli, Sadoleti. et Paraphr. Apulei), edd. W. L. Lorimer, L. Minio-Paluello, G. F. Muscarella, XVII.2.v De Generatione Animalium Drossaart-Lulofs, 1966. 1957- 1965. (Transi. Moerb.), ed. H. J. XXV. i-i’ Metaphysica (lib. I-IV.4 : Transi. lacobi [Vet.ma] et Compos. [Vetus]), ed. G. Vuillemin-Diem, 1970. XXVI. 1-3 (fase, secundus) Ethica Nicomachea (lib. 1I-1II = ' Ethica Vetus’; lib. I et fragmenta lib. II-X : 'Ethica Nova’, ' Borghesiana ’, etc.), ed. R. A. Gauthier, 1972. XXVI, 1-3 (fase, tertius) Ethica Nichomachea (transi. Grosseteste : Textus Purus), ed. R. A. Gauthier, 1972. XXIX.i Politica (lib. I et II.1-11 : Transi. Moerb. 'imperfecta’), ed. P. Michaud-Quantin, 1961. XXXIII Poetica (ed. ait. Transi. Moerb. ; ed. prima Averrois 'Poetriae’ Hermanno interprete), ed. L. Minio-Paluello, 1968. UNION ACADÉMIQUE INTERNATIONALE CORPUS PHILOSOPHORUM MEDII AEVI ACADEMIARUM CONSOCIATARUM AUSPICIIS ET CONSILIO EDITUM ARISTOTELES LATINUS EDITIONI CURANDAE PRAESIDET L. MINIO-PALUELLO XXVI 1-3 FASCICULUS QUARTUS BRUXELLES LEIDEN DESCLÉE DE BROUWER E. J. BRILL 1973 ARISTOTELES LATINUS XXVI 1-3 FASCICULUS QUARTUS ETHICA NICOMACHEA Translatio Roberti Grosseteste Lincolniensis sive ' Liber Ethicorum ’ B. Recensio Recognita edidit RENATUS ANTONIUS GAUTHIER LEIDEN BRUXELLES E. J. BRILL DESCLÉE DE BROUWER 1973 Reprint edition: Turnhout, Brepols, 2002 ISBN 92-990007-3-5 ISSN 1381-561X © Union Académique Internationale - Bruxelles 2002 L. S. Huius seriei volumen XXVI. 1-3 Ethicorum Nicomacheorum latine e graeco sermone aetate media redditorum textus omnes editori nostro notos continet in quinque fasciculos divisum quorum singuli haec amplectuntur : primus — Praefationem ; secundus — Translationem Antiquissimam librorum II et III (' Ethi­ cam Veterem una cum Translationis Antiquioris libro I (' Ethica Nova ’) et reliquiis ceterorum librorum Hoferianis atque Borghesianis ; tertius — Translationis Roberti Grosseteste Lincolniensis (' Libri Ethicorum ’) textum purum ; quartus — Translationis eiusdem Lincolniensis textum ab ignoto quodam recognitum eumque late vulgatum ; quintus — Indices verborum latinum-graecum et graecum-latinum. L. M.-P. 3. TRANSLATIO ROBERTI GROSSETESTE LINCOLNIENSIS SIVE * LIBER ETHICORUM ’ B. RECENSIO AB ANONYMO RECOGNITA CONSPECTUS SIGLORUM in adnotatione recensionis recognitae adhibitorum L L1 L2 R Rp = = = = = translatio Lincolniensis translationis Lincolniensis editio maior translationis Lincolniensis editio minor translationis Lincolniensis recensio recognita recensionis recognitae textus Parisiacus, hic est textus quem habebat exemplar Parisiacum Rp1.2 = exemplaris Parisiaci antiquioris duplicati pecia prioris vel secundi ordinis (Rpla = pecia prioris ordinis germa­ na ; Rplb = pecia prioris ordinis refecta) Rp’ = exemplar Parisiacum recentius, hoc est codex Parisinus, bibl. nation., lat. 16584, qui siglo Kw designatur (pr.m.Rp3 = verba ipsius librarii; corr.Rp3 = verba quae a quodam correctore progrediente tempore in exemplari scripta sunt et a quibusdam codicibus ab exemplari descriptis testificata ; rec.Kw = verba a recentiore correctore scripta, cum codex Kw locum exemplaris iam non habebat) Rp* = exemplaris Parisiaci antiquioris pecia refecta et ad nor­ mam translationis Lincolniensis correcta Rt = recensionis recognitae textus italiens, qui in codice Toletano Tp praecipue adservatur I. LIBRI LATINI L2 Kv — cod. Parisinus, bibl. nation., lat. 12954 : saec. xm Rf = Rotomagensis, bibi, munie. I.40 (922) : saec. xinmedYt = Vaticanus, bibi. Apost., Vat. lat. 2995 : saec. xiv Rarius adlegantur : Ci = cod. Ky = Ou = Qg = Yü = Vaticanus, bibi. Apost., Chisianus E.VII.225 : saec. xm8*- Cracoviensis, bibi. Jagell. 501 : saec. xinex-----xrvinVaticanus, bibi. Apost., Ottobonianus 2524 : saec. xrvin- Abrincensis, bibi, munie. 222 : saec. xmex' Vaticanus, bibi. Apost., Vat. lat. 2996 : saec. xinex' [cont.] [cont. LIBRI LATINI] R Aj = cod. Assisiensis, bibl. commun. 280 : saec. xmex — xiv1”Bq = Basileensis, bibl. Univ. F.I.30 : saec. XIIIe*- — xivinCf= Cantabrigiensis, bibl. mus. Fitzwilliamensis C.F.M. 14 : saec. xme*- — xivinJo = Venetus, bibl. S. Marci 2488 (lat. VI, 43) : saec. xivinLc = Lipsiensis, bibl. Univ. 1336 : saec. xmex- — xivinKu> = Parisinus, bibl. nation., lat. 16584: saec. xniex-— xivinKx = Parisinus, bibl. nation., lat. 17810 : saec. xmex- — xivinPw — Vaticanus, bibl. Apost., Palatinus lat. ion : saec. xinex- — xivinSh = Plagensis, bibl. monasterii, 22 Cpl [476b] 21 : saec. xmex- — xivinTp = Toletanus, bibl. capituli, 47.9 : saec. xme*- (circa 1280) Tu = Turonensis, bibl. munie. 685: saec. xniex-— xivinVk = Vindocinensis, bibl. munie. 105 : saec. xiii'1- — xivin(Alii non nulli codices in adnotatione nominatim adlegantur). Raro adlegantur : Albertus, Leet. = Lib. I-III : Alberti Magni... Opera omnia... cur. Institutum Alberti Magni Coloniense... t. XIV, Pars I, Fase. I : Super Ethica Commentum et Quaestiones [lib. I-III], Monasterium Westfalorum, 1968 Lib. IV-X : cod. Vat. lat. 722. Oresme = Maistre Nicole Oresme, Le livre de Ethiques edited by Albert D. Menut, New York, 1940 Thomae d’Aristote, Sent. = Sancti Thomae de Aquino Opera omnia..., t. XLVII, Sententia Libri Ethicorum, Romae, 1969. [cont.] II. LIBRI GRAECI Kb = cod. = Af11 = = 0b = Pb = P2 = Florentinus, bibi. Laurent., Plut. LXXXI, n : saec. x Parisinus, bibi, nat., gr. 1854: saec. xn. Venetus, bibi. Mare., gr. 213 : c. 1467 Venetus, bibl. Marc., gr. Class. IV cod. 53 : saec. xn Florentinus, bibi. Riccard., 46 : saec. xiv Vaticanus, bibi. Apost., Vat. gr. 1342 : saec. xni Parisinus, bibi, nat., Coisl. 161 : saec. xiv Rarissime adferuntur : Aid. ~ Aristoteles. Opera, graece..., t. V, apud Aldum Manutium, Venetiis 1498 ; B2 = Londin., Mus. Brit., Add. 6790 ; O1 = Oxon., Corp. Christi, 112 ; O2 = Oxon., Novi Coli., 227. COMPENDIA ET NOTAE add. = addidit, -devant adn. = adnotatio cap. = capitulum hab. — habet, habent ind. = indicavit, -verunt inf. = inferior intevp. = interpunxit, -xerunt inv. = invertit, -terunt litt. = littera om. = omisit, -serunt praef. = Ar. lat., XXVI Praefatio praem. = praemisit, -serunt scr., scrib. = scripsi, scribendum secl. = seclusi s.l. = supra lineam s.v. = sub verbo spat. vac. rei. = spatio vacuo relicto sup. =■ superior suppi. supplevi, -vit, etc. tr. = transposuit, -suerunt * stellula in adnotatione graeco-latina legentem ad adnotationem latinam refert ; in adnotatione latina lectiones praecedit quae cum quibusdam lectionibus variis graecis quodam modo concinunt. Grandioribus litteris in textu et in adnotatione latina scripsi verba quae ad normam cuiusdam codicis Graeci a viro docto qui Translationem Lincolniensem retractavit correcta esse videntur ; reclinatis litteris in textu scripsi verba a Translatione Lincolniensi discrepantia quae non nisi amanuensium menda esse videntur. LIBER PRIMUS ETHICORUM ARISTOTILIS CAPITULUM PRIMUM [1] Omnis ars et omnis doctrina, similiter autem et actus et eleccio, 94a! 5 bonum quoddam appetere videtur. Ideo bene enunciaverunt bonum quod omnia appetunt. Différencia vero quedam videtur finium. Hii quidem enim sunt opera­ ciones, hii vero prêter has opera quedam. Quorum autem sunt fines quidam prêter operaciones, in hiis meliora 9435 10 existunt operacionibus opera. Multis autem operacionibus entibus et artibus et doctrinis, multi fiunt et fines. Medicinalis quidem enim sanitas, navifactive vero navigacio, vero victoria, militaris yconomice vero divicie. Quecumque autem sunt talium sub una quadam virtute, quemadmo- 94aio 15 dum sub equestri frenefactiva et quecumque alie equestrium instrumento­ rum sunt, hec autem et omnis bellica operacio sub militari, secundum eundem itaque modum alie sub alteris. In omnibus itaque architectonica­ rum fines, omnibus sunt desiderabiliores hiis que sunt sub ipsis. Horum 94ai5 enim gracia et illa persecuntur. 20 Differt autem nichil quoddam, operaciones esse fines actuum aut prêter has aliud quemadmodum in dictis doctrinis. Si utique est aliquis finis operabilium quem propter ipsum volumus, alia vero propter illum et non omnia propter alterum desideramus, proce- 94azo dit enim in infinitum sicque esset vacuum et inane desiderium, manifes- 25 tum quoniam hic utique erit bonus et optimus. Igitur et ad vitam, cognicio eius magnum habet incrementum ; et L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 1) ; Rpl=Pw Rp2 = BqKxLc Rp3 — ■Kw(Jo) Rp4 = AjShTu 5 videntur PwSh 7 videtur -f- esse L2 sunt om. Bq1Rp3'4 8 has] hac Rp3 13 vero1] autem L2Rt 15 frenifactiva L2Rt 17 itaque] utique L2Rt 18 omnibus om. L2 19 et om. pr.m.Rp3, Rp4 20 operaciones + ipsas L2Rt 21 quoddam] quiddam L2 (quidam Kv : deest Rf) in dictis] inductis Rp2>3¡4 376 ETHICA NICOMACHEA X.i-2 quemadmodum sagittatores signum habentes, magis utique adipiscemur quod oportet. 94a25 Si autem sic, temptandum est figuraliter accipere illud quod quid est, et cuius disciplinarum aut virtutum. Videbitur autem utique principalissime, et maxime architectonice esse. Talis utique et civilis apparet. 5 Quis enim esse debitum est disciplinarum in 94b! civitatibus et quales unumquemque addiscere et usquequo, hec preordinat. Videmus autem pretiosissimas virtutum sub hac existentes, utputa mili­ tarem, yconomicam, rethoricam. Utente vero hac reliquis practicis disciplinarum, amplius autem legem 10 94b5 proponente quid oportet operari et a quibus abstinere, huiusmodi finis complectitur utique eos qui aliarum. Quapropter hic utique erit humanum bonum. Si enim et idem est uni et civitati, maiusque et perfectius quod civita­ tis videtur et suscipere et salvare. Amabile quidem enim et uni soli, melius 15 94bro vero et divinius genti et civitatibus. Methodus quidem igitur hoc appetit, civilis quedam existens. Dicetur autem utique sufficienter si secundum subiectam materiam manifestetur. Certum enim non similiter in omnibus sermonibus dum, queren­ quemadmodum neque in conditis. Bona autem et iusta, de quibus 20 94bi5 civilis intendit, tantam habent differentiam et errorem ut videantur lege sola esse, natura non. Talem autem quendam errorem habent et bona, quia multis contingunt decrementa ex ipsis. Iam enim quidam perierunt propter divicias, alii vero propter fortitudinem. Amabile igitur de talibus et ex 94b2o talibus dicentes, grosse et figuraliter veritatem ostendere, et de hiis que 25 ut frequentius et ex talibus dicentes, talia et concludere. Eodem utique modo et recipere debitum est unumquodque dictorum. Disciplinati enim est in tantum certitudinem inquirere secundum unum94b25 quodque genus, in quantum natura rei recipit. Proximum enim videtur et mathematicum persuadentem acceptare, et rethoricum demonstrationes 30 expetere. L2=RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia 1) : Rp1 = Pw Rp2 = BqKxLc Rp3= Kw(Jo) Rp4=AjShTu 1 sagittatores] satigatores in textu sagittatores in marg. Rp2 (sagittatores satigatores in textu Lc : satigatores Bql : sagittatores Kx) : satigatores Kp’Tu1 3 quod quid] quid quidem L2Rt 4 cuius] cum vel cui Rp2,3,i (cum KxTu ; cui Sh : obsc. BqiLcrKw1Aj1 : cuius Bq2Lc2, corr. Rp3, Aj2) 6 Quis] Quas L2Rt, rec.Kw 7 et usquequo] usquequoque Tp : et usquequoque Rp3 8 autem + et L2Rt 11 proponente] ponente L2Rt huius­ modi] huius L2RtKx 15 quidem] quid KxLcTu 16 hoc] h' YtPwRp* : deest Rf 18 Dicetur Grandiore litt. cap. ind. Kv 19 querendum + est L2 22 non] vero non L2RtRp* (non vero Aj) 23 decrementa] detrimenta L2Rt 29 rei natura L2Rt TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA Unusquisque iudicat 377 bene que cognoscit et horum est bonus iudex. Secundum unumquodque certe eruditus. Simpliciter autem quem circa 95a! omnia eruditus est. Idcirco politice non est proprius auditor iuvenis. Inexpertus enim est 5 eorum qui secundum vitam sunt actuum. Raciones autem de hiis et ex hiis. Amplius autem passionum secutor existens, inaniter audiet et inuti- 95a5 liter, quia finis est non cognicio, set actus. Differt autem nichil iuvenis secundum etatem aut secundum morem iuvenilis. Non enim a tempore defeccio, set propter secundum passiones vivere et persequi singula. Tali- 10 bus enim inutilis cognicio fit, quemadmodum in incontinentibus. Secun­ dum racionem autem desideria facientibus et operantibus, multum utile erit de hiis scire. Et quid de utique gjaro auditore et qualiter demonstrandum et quid proponimus, prohemialiter dicta sint tanta. SECUNDUM CAPITULUM 15 [2] Dicamus autem resumentes, quoniam omnis cognicio et eleccio bonum aliquod desiderat, quid est hoc quod dicimus civilem desiderare, 95ai5 et quid est omnium operatorum summum bonum. Nomine quidem igitur fere a plurimis confessum est. Felicitatem enim et multi et excellentes dicunt. Bene vivere autem et bene operari idem 20 existimant ei quod est esse felicem. alterantur, De felicitate autem que est, et non similiter multi sapienti- gsaao bus tradiderunt. Hii quidem enim apertorum quid et manifestarum, utputa voluptatem, aut divicias, aut honorem ; alii autem aliud. Multociens autem et idem ipse alterum. Egrotans quidem enim, sanitatem. Mendicans 25 autem, divicias. Conscii autem sibi ipsis ignorancie, eos qui magnum ali- 95a25 quid et super ipsos dicunt, admirantur. Quidam autem existimaverunt prefer hec multa bona, aliud esse secundum se ipsum. Quod et omnibus causa est essendi bonum. L2 = RfKvYt Rt-- Tp RplPecia 1) : Rpl~Fw Rp2 — BqKxLc Rps = Ko:{Jo) Rpi = AjShTu 1 iudicat] autem iudicat L2Rt est] autem L2 : autem est Rt 2 Secundum — eruditus] Secundum unumquodque igitur eru­ ditus «P1: Secundum ergo unumquodque bene iudicat in unoquoque eruditus corr. Rp3 : om. L2Rp2, pr.m.Rp3 quem] qui L2Rt, rec.Kw 5 de hiis et ex •hiis] ex hiis et de hiis sunt L2Rt io fit om. L2 in om. L2RtBqSh II-I2 utile utique L2 12 quid] quidem L2Rt 13 sunt RfBqRp3 19 et2 om. pr.m.Rp3, Rp* 20 felicem esse L2(-Kv : felicitatem esse Rf)Rt 21 altercantur «P4 22 manifestorum L2RtPwRp3t* 23 aut1 om. L2Rt aliud] aliter L2 25 autem2 om. L2 zq multa hec L2Rt 378 ETHICA NICOMACHEA I.2-4 Omnes quidem igitur perscrutari opiniones, inanius fortassis est. Suffi- 95a3° ciens autem eas maxime que superficietenus autem apparent vel estimentur habere aliquam racionem. Non lateat autem nos quoniam differunt que a principiis raciones, et que ad principia. Bene enim et Plato dubitavit hoc et quesivit utrum a 5 95bi principiis vel ad principia est via, quemadmodum in stadiis ab athlotetis ad terminum vel e converso. Incipiendum quidem igitur a cognitis. Hec autem dupliciter sunt. Hec quidem enim nobis, hec autem simpliciter. Forte igitur nobis incipiendum est a nobis cognitis. 95b5 Propter quod oportet consuetudinibus duci bene, de bonis et iustis et 10 totaliter civilibus auditurum sufficienter. Principium enim quia, et si hoc appareat sufficienter, nichil opus erit eo quod propter quid. Talis autem habet vel suscipit utique principia faciliter. Cui autem neutrum 95bio existit horum, audiat que intellexerit. Esyodi. Iste quidem optimus, Bonus autem rursus et ille qui bene qui ipse omnia dicenti obediet. Qui 15 autem neque ipsemet intelligit, neque alium audiens in animo ponet, hic rursus inutilis vir. [3] Nos autem dicamus unde discessimus. Bonum enim et felicitatem 95bi5 non irracionabiliter videntur ex hiis que huius vite sunt existimare. Multi quidem et gravissimi voluptatem. Ideo et vitam diligunt volup- 20 tuosam. Tres enim sunt maxime excellentes, et que nunc dicta est, et que civi­ lis est, et tercia que contemplativa est. 95b2O Multi quidem igitur omnino bestiales videntur esse, pecudum vitam eligentes. 25 Adipiscuntur autem racionem, quia multi eorum qui in potestate sunt similia Sardanapalo. Qui autem excellentes et operativi, honorem. Civilis enim vite, fere hic finis. Videtur autem magis superficietenus esse eo quod queritur. Videtur 30 NbP2 KbPbMb LbOb PbMbLb 14 ipse (aùros NbP2, rec.Ob}] aiirâts pr.m.Kb : aùrâ L2=RfKvYt Rt=Tp RpfPecta 1) . Rp' Pw Rp‘ BqKxLc Rp~=-Kw(Jo) Rpi=AjShTu 2 autem2] aut L2(-Y1) : om.Aj vel] an ut RfRp3-*? estimentur] extimantur Yt : extimentur Tp : estimantur Pw2Kx 5 enim] au­ tem Rp3,i n totaliter] universaliter vel totaliter L2 quia] hoc quia L2 11-12 et si hoc — propter quid om. L2 14 optimus] eminius (vel enimius ?) Tp 14-15 qui — intellexerit om. L2 15 bene om. L2Rt 19 existimare-|estimare L2l-Rfj 22 sunt + et Rp1 27 similia + paciuntur L2Rt, corr. Rp3, Rp1 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 379 enim in honorantibus magis esse quam in honorato. Bonum autem pro- 951125 prium quidem et quod difficile aufertur, divinamus. Amplius autem videntur honorem querere, ut credant se ipsos bonos esse. Querunt igitur a prudentibus honorari, et apud eos a quibus cognos- 5 cuntur, et in virtute. Manifestum igitur quoniam secundum hos virtus 95bso melior est. Forsitan autem et magis utique finem civilis vite hanc existimet. Vide­ tur autem inperfeccior et hec. Videtur enim contingere et dormire haben­ tem virtutem, et non operari per vitam ; et cum hiis mala pati, et infortu- g6ai 10 natum esse plurimum. Ita autem viventem nullus utique felicitabit, nisi posicionem custodiat. Et de hiis quidem igitur satis ; sufficienter enim in enumeridiis dictum est de ipsis. ' Tercia autem est contemplativa, de qua perscrutacionem in sequentibus g6a5 faciemus. 15 Pecuniosus autem violentus quis est, et divicie non sunt quod queritur bonum. Utiles enim sunt et alterius gracia. Ideo magis que priora dicta Videntur hoc compositi sint. Hic autem sunt fines aliquis utique existimat ; propter fee enim diliguntur. autem neque illa, quamvis multi sermones ad çôaio relinquantur. 20 [4] Quod autem universale, melius est forte perscrutari et querere qua­ liter dicitur. Et si obvia tali questione facta propter amicos viros intro­ ducere ydeas. Videbitur autem utique melius esse forsitan et oportere et pro salute veritatis et familiaria destruere, aliterque et philosophos existentes. Ambo- 96a 15 25 bus enim existentibus amicis, sanctum prehonorare veritatem. Ferentes autem opinionem hanc, non faciebant ydeas in quibus prius et posterius dicebant ; propter quod neque numerum ydeam constitue­ est et in quali et in aliquid. 96220 prius natura eo quod enim hec assimulantur et accidenti entis. Quare ne­ bant. Bonum autem dicitur et in eo quod quid Quod autem est secundum se ipsum et substancia, 30 ad aliquid ; propagini que utique erit communis quedam in hiis ydea. Amplius autem quia bonum equaliter dicitur enti ; et enim in eo quod quid esi dicitur, utputa deus et intellectus, et in quali virtutes, et in quanto ç6a25 L* 2=Pf/CvYl Rt = Tp RplPecia 1) : Rp3 = Pw Rp2=BqKxLc Rp3 = Kw(Jd) Rp* = AjShTu 1 bonum] onum Rps(j=Aj : omnium ISh : vnum Tu) 2 quidem] quid lARt 8 enim] autem pr.m.Rp3, Rp* 9 et1] vel IARt .10 plurimum + seu maxime L2( Yi) 12 enumeridiis Rp1,2, corr. Rp3 : enkidiis L2Rt, pr.m.Rp^Rp4 16 Utiles] Utile L2(-RfKv2) i? utique] ante aliquis Kt : om. Rp23i 18 hoc LcAjRp* : hec Kv : h' RfYtTpPwBqKxShTu . Hic] Hec L2Rt 27 numerum] numerorum RtRp2*’* 28 aliquid] ad ali­ quid L2RtRp2 i 30 neque] non L2Rt : enim pr.m.Rp* 33 est om. L2Rt 380 ETHICA NICOMACHEA I.4 mensuratum, et in ad aliquid utile, et in tempore tempus, et in loco dyeta, et altera talia. Manifestum quod non utique erit commune quid universa­ liter et unum. Non enim utique diceretur in omnibus predicamentis, set in uno solo. 96a3o Amplius autem quia eorum que secundum unam ydeam una est et scien- 5 cia, et bonorum omnium esset utique una quedam sciencia. Nunc autem sunt multe et eorum que sub uno sunt predicamento, utputa tempoiis. In bello quidem enim militaris. In egritudine enim medicinalis. In labo­ ribus autem exercitative. 9Ô&35 Queret autem utique aliquis quid et volunt dicere per se unumquodque, 10 96b! si et in per se homine et in homine una et eadem est racio que hominis. Secundum enim quod homo nichil different. Si autem sic, neque secundum quod bonum. Set neque quidem perpetuum esse magis bonum erit, set neque magis gfjbj quod diuturnius est eo quod unius diei. Probabilius autem videntur Pytagorici 15 dicere de ipso, ponentes in bonorum coordinacione unum ; quos utique et Speusippus sequi videtur. Set de hiis quidem igitur alius sit sermo. Hiis autem que dicta sunt, dubitacio quedam subapparet, propter 9óbio non de omni bono sermones dici et fieri. Dici autem secundum unam spe- 20 ciem, que secundum se ipsa persecuta sunt et dilecta ; factiva autem horum vel conservativa aliqualiter, vel contrariorum prohibitiva, propter hoc dici et secundum modum alium. Manifestum igitur quoniam dupliciter utique dicetur bonum, et hec quidem secundum se ipsa, utraque autem propter hec. 96b15 25 Dividentes igitur ab utilibus que secundum se ipsa, intueamur si tur dicun­ secundum unam ydeam. Secundum se ipsa autem qualia ponet quis utique, vel quecumque et solitaria persecuntur, utputa scire et videre et voluptates quedam et honores. Hec enim, etsi propter aliud quidem persequimur, tamen secun- 30 96b20 dum se bonorum ponet utique aliquis. Vel non aliud aliquid prefer ydeam. L2 = RfKvYl Rt=Tp RplPecia 1} . Rpl Pw Rp2 = BqKxLc Rp'3 = Kw(Jo) Rpl=AjShTu 1 in ad] in pr.m.Rp3 : ad corr.Rp3 dieta L2Rt Sh : dyota Aj : dyata pr.m.Rp3 2 Manifestum -f- autem Rp3 (exp. rec.Kw} 7 sunt sub uno Rf 8 enim’] autem L2Rt 9 exercitative] exercitantem flp2,3.4 : exercitativa Rf*Bq*Lc*, rec.Kw 14 quidem neque L2(quidem nec est Kv)Lg*(neque om. Le1-) set2] si L2 15 quod eo tr. Rp3(eo quod rec.Kw) 16 Pita- RfBq : Picta- YiPw : Pycta- KvTu unum] unde pr.m.Rp3, Sh : obsc. plerique 18 alius] alicuius Rp2,3,4(alibi Aj^Sh2 : alicui Lc* : alterius Bq2 : alius rec.Kw) 23 hoc] hec Kv : hec bona Yt : h’ PwBqTu : quod Lcx 29 per­ sequitur Pp4 30 quidem] quid L2Rt 31 non] neque L2Rt TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA Quare inanis erit ydea. 381 Si autem et hec sunt eorum que secundum se ipsa, boni racionem in omnibus ipsis eandem apparere oportebit, quemadmo­ dum in nive et cerusa, eam que albedinis. Honoris autem et prudencie et voluptatis, alie et differentes sunt raciones, ita secundum quod bona. Non 5 igitur est bonum commune quid secundum unam ydeam. g6b25 Set qualiter utique dicuntur ? Non enim assimulantur a casu equivocis. Set certe ei quod est ab uno esse, vel ad unum omnia contendere, vel magis secundum analogiam ; sicut enim in corpore visus in anima intellectus et aliud utique in a]io. 10 Set forte hoc alterius utique quidem relinquendum est nunc. Certificare enim de ipsis g6b3o philosophie erit magis proprium. Similiter autem et de ydea. Si enim et est unum quidem communiter predicatum bpnum vel rabiliter quidem sepa­ ipsum secundum se ipsum, manifestum quod non utique erit operatum, neque possessum homini. Nunc autem tale aliquid queritur. 15 Forte autem alicui videbitur utique melius esse cognoscere ipsum ad 9ób35 possessa et operata bonorum. Vclud enim exemplum hoc habentes, magis 97a! sciemus et que nobis sunt bona, et si sciamus, adipiscemur ipsa. Probabilitatem quidem igitur scienciis desiderare. quandam habet sermo. Videtur autem Omnes enim bonum quoddam appetentes et quo indi- 97a5 20 gent inquirentes, derelinquunt cognicionem ipsius, quamvis auxilium tale omnes artifices ignorare et neque inquirere non est bene racionabile. Inutile autem et quid iuvabitur textor vel faber ad suam artem sciens ipsum bonum, vel qualiter magis medicus vel magis miles erit qui ydeam çyaio ipsam contemplatus est ? Videtur quidem enim neque sanitatem ita inten25 dere medicus, set eam que hominis, magis autem forte eam que huius ; secundum unumquemque enim medicatur. Et de hiis quidem igitur in tantum dictum sit. _KbPbMb IMP 18 quandam habet (ÆbPbMb)] inv. L2=RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 1) : Rp1 = Pw Rp2 = BqKxLc Rp3 = Kw(Jo) Rp*=AjShTu 2 omnibus + in corr.Rp3(exp. rec.Kw) 5 est igitur L2(igitur om. Kv)Rt 6 dicunt Rp2,3,4(dicuntur rec.Kw) 10 hoc] hec RfRt : h’ YtPwBqLcRp* n erit philosophie L2Rt 12 quidem] quid L2 .13 quidem] quid L2 19 desiderare] dissonare L2Rt, corr. Rp2,Rp* quo] qua Kp2,3*4 21 omnes] dicimus Rp3 i (omnes rest. rec.Kw) 23 ipsum + hoc separatum Tp 25 ea1 Rp3,8-4 que1] autem pr.m.Rp3 hominis] ipsis pr.m.Rp2, Rp* autem + et Rp1 ea2 Rp2'314 26 unumquodque Rp*Lc medicabitur Rp2,3,4 382 ETHICA NICOMACHEA I.5-6 TERCIUM CAPITULUM 97ai5 K Rursus autem redeamus ad quesitum bonum, quid utique sit. Vide­ tur quidem enim aliud in alia operacione et arte ; aliud enim in medicinali et militari et reliquis similiter. Quid igitur unicuique bonum ? cuius Aut gracia reliqua operata sunt. Hoc autem in medicinali quidem sanitas. In 5 973.20 militari vero victoria. In editicativa autem domus. In alio vero aliud. In omni autem operacione et eleccione finis ; huius enim gracia reliqua ope­ rantur omnes. Quare si quis operatorum omnium est finis, hic utique erit operatum bonum. Si vero plura hec, transcendens utique sermo ad hoc ipsum pervenit. 97a25 10 Hoc autem adhuc magis explanare temptandum. Quoniam autem plures videntur fines, horum autem eligimus quosdam propter alterum, utputa divicias, fistulas et omnino organa, manifestum igitur quoniam non sunt omnes perfecti ; optimus autem peifectus quis videtur. Quapropter si quidem est unum aliquod solum perfectum, hoc utique erit quod queritur. 15 97a3o Si vero plura, perfectissimum horum. Perfectius autem dicimus quod secundum se ipsum est persequibile eo quod propter alterum et quod numquam propter aliud eligibile hiis que secundum se ipsa et propter hec eli- gibilibus. Et simpliciter utique perfectum : Quod secundum se ipsum eli­ gibile semper et numquam propter aliud. Tale itaque felicitas maxime esse 20 97bi videtur. Hanc enim eligimus semper propter se ipsam et numquam propter aliud. Honorem vero et voluptatem et intellectum et omnem virtutem eli­ gimus quidem et propter ipsam. Nullo enim adveniente eligeremus unum­ quodque ipsorum. Eligimus autem et felicitatis gratia, per hec suspicantes 97t>5 felices fore. Felicitatem autem nullus eligit horum gracia nec omnino prop- 25 ter aliud. Videtur autem et ex per se sufficientia idem accidere ; perfectum enim bonum per se sufficiens esse videtur. Per se sufficiens autem dicimus, non 97bio ipsi soli viventi vitam solitariam, set et parentibus et filiis et uxori et versaliter uni­ amicis et civibus, quia natura civile homo. Horum autem 30 L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 1) : Rp' = Pw Rp2 = BqKxLc Rp3 = Kw(Jo) Rpi = AjShTu 2 quid] aliquid pr.m.Rp3 3 quidem] quid est ■Rp8’3,4 4 Quid] Quoniam L2 Aut] Vel L2(om.Yt) : autem Tp gracia om. L2{-Yt) 5 cuius] eius pr.m.Rp3 7 operacione] opere racione pr.m.Rpz relique Bq^Lc 9 post plura semicolo interp. Pw2(posi hec non interp.), nullo modo interp. RfYtPw1LcRpi 13 fistulas + vigellas Clm. 4147 quoniam] quod L2(-Rf)Rt 18 hec] hoc RtAj : h' KxLcRp* : aliud L2 20 esse] uti­ que L2 23 ipsam] ipsa L2Rt 24 ipsum pr.m.Rp,3 Rp4 25 nec] ne­ que IA(-Kv)Rt 29 solicitariam Rp3 universaliterom. L2Rt TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 383 assumendus terminus quis ; extendenti enim ad parentes et propinquos et amicos amicorum in infinitum procedit. Set hoc quidem rursus per­ scrutandum. Per se sufficiens autem ponimus, quod solitarium Sufficien- 97bi5 tern et eligibilem facit vitam et nullo indigentem. Tale autem felicitatem 5 estimamus esse. Amplius autem omnium maxime eligibilem non connumeratam. Con­ numerata autem manifestum quod eligibilior cum minimo bonorum. Superhabundancia enim bonorum fit quod appositum est, bonorum autem maius eligibilius semper. Perfectum itaque quid videtur et per se 9yb2o 10 sufficiens felicitas, operatorum existens finis. QUARTUM CAPITULUM [6] Set forte felicitatem quidem et optimum dicere confessum quid videtur. Desideratur autem manifestius quid est, adhuc dici. Forte utique fiet hoc, si sumatur opus hominis. Quemadmodum autem 15 tibicini et statuifici et omni artifici, et omnino quorum est opus aliquod et 97b25 actus, in opere videtur bonum esse. Et bene Aa videtur utique et homini, si quidem est opus aliquod ipsi. Utrum igitur tectoris quidem et coriarii sunt opera quedam et actus, hominis vero nullum est. set ociosum naturaliter est, vel quemadmodum 97b$o 20 oculi et manus et pedis et omnino uniuscuiusque particularum videtur aliquod opus, ita et hominis prefer hec omnia ponet aliquis utique opus aliquod. Quid igitur hoc utique erit inquam ? Vivere quidem enim commune videtur et plantis. Queritur autem proprium. Separandum ergo nntritivam 25 et augmentativam vitam. Sequens autem sensitiva quedam utique erit. 98a! Videtur ergo et hec communis et equo et bovi et omni animali. Relinquitur VbP2 K^P^M* eligibilem Mb : om. cett. 3-4 sufficientem et (apKtov ttal NbP2Lb)] ivat apKtov post 8 bonorum] àyaûov Mb L*=RfKvYt Rt — Tp Rp(Pecia 1) : Rp1 — Pw Rp2 = BqKxLc Rp3 = Kw(Jo) Rpi = AjShTu 1 quis] aliquis corr.Rp3, Rp4 3 sufficientem om. L2 4 et1 om. L2Rt eligibile jRp3(-lem rec. Kw) Rp4 Talem RplBq 8 oppositum Rp3(ap- rec.Kw) Bonorum] Bonum L2 9 itaque] utique Rp234 12 Set] Et Rf>3’4 14 autem] enim L2Rt 16 post esse puncto interp.,post bene non interp. RfRp : post esse et post bene interp. Rt : post bene non post esse interp. KvYt videbitur L2Rt 18 textoris Rf2YtRtPw2, corr.Rp3 19 hominis] ipsis pr.m.Rp3 est2 + sic Rp1 20 et pedis om. L2 par­ ticularium RfRp2-3-* 21 utique om. L2 23 hoc utique erit] utique hoc sit L2 : utique erit hoc Rt inquam] unquam L2Rt 26 ergo] vero L2RtRp3Sh equo] e converso RfKv bovi] homini L2 384 ETHICA NICOMACHEA I.6-9 utique operativa quedam racionem habentis. Hec autem hoc quidem ut $8a5 bene persuasibile racione, hoc vero ut habens et intelligens. Dupliciter autem et hac dicta, eam que secundum lius racionem ponendum ; principa­ enim hec videtui dici. Si autem est opus hominis anime operacio se­ cundum racionem vel non sine racione, idem autem dicimus opus esse 5 genere huius et huius studiosi, quemadmodum cithariste er studiosi cithag8aio riste, et simpliciter utique hoc in omnibus, apposita secundum virtutem habundancia ad opus. Cithariste quidem enim cithariste, studiosi autem bene. Si autem sic, hominis autem ponimus opus, vitam quandam ; hanc autem anime operacionem et actum cum racione, studiosi autem viri bene 10 g8ai5 hec et optime. Unumquodque autem bene secundum propriam virtutem perficitur. Si autem hoc, humanum bonum anime operacio fit secundum virtutem. Si autem plures virtutes, secundum perfectissimam et optimam. Amplius autem in vita perfecta. Una enim yrundo ver non facit una dies. Ita utique nec nec beatum et felicem una dies neque paucum tem- 15 98a2o pus. Circumscribatur quidem igitur bonum ita. [7] Oportet enim forte figu­ raliter dicere primum, deinde posterius rescribere. Videbitur autem utique hominis esse perducere et particulatim dis­ ponere que bene habencia et circumscriptionem, et tempus talium inventor 20 vel cooperator bonus esse. Unde et arcium facta sunt additamenta ; omnis 98a25 enim est apponere quod deficit. Meminisse autem et predictorum oportet, et certitudinem non bus similiter in omni­ exquirere. Set in singulis secundum subiectam materiam et in tantum, in quantum proprium est doctrine. Et enim tector et geometra 25 g8a3o differenter quidem inquirunt rectam. Hic quidem enim in quantum utilis esc ad opus, hic autem quid est vel quale quid. Speculator enim est veri. K^P^M^ IO *actus WbPbP)] irpa&v P*MW> L2 = RfKvYt Rt—Tp Rp(Pecia 1) : Rp* = Pw Rp2 = BqKxLc Rp3 = Kw(Jo) Rp4 = AjShTu 1 utique] itaque Kv : ergo Rp1 Hec] Huius L2Rt, corr.Rp3, Rp4 3 racionem] operacionem L2Rt principaliter L2 4 hec KvRt : hoc Rp3KxTu : h’ cett. 6 genere om. L2Rt 8 opus. Citha­ riste ... cithariste Rp : opus. Cithariste ... citharizare L2Rt : opus. Citharizare ... cithariste Rp2 : opus citharizare. Citharizare ... cithariste Rp3'4 10 actum] ♦actUS Rt ii hec] huius Rp2’3,4 12 hoc] homo Kv : hoc vel sic Rt : om. Yt anime om. L2Rt 17 figurabiliter Rp3 19 hominis] omnis L2Rt 20 habencia] habens L2(-bent Yt) et1 om. L2Rt circumscripcionem Kv Yt2Rp1,rec.Kw : -ne RfYtlRtRp2,3,4 21 arcium] arcicum Pp3(arcium rec.Kw) 22 quod deficit] quod decuit Rp4 : om. Lc1, pr.m.Rp3 25 Et] Erit I?p3(Et rest. rec. Kw) 26 quidem1] quid Rpi,4(-Af) : om. L2Rt TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA Secundum eundem itaque 385 modum et in aliis est faciendum, ut non que extra opera operibus plura fiant. Non expectandum autem neque causam in omnibus similiter, set suffi­ ciens in quibusdam hoc quoniam demonstrari bene, utputa circa principia. g8bi 5 Hoc autem quia, primum et principium. Principiorum autem hec quidem induccione contemplata sunt, hec vero sensu, hec autem consuetudine quadam, et alia autem aliter. Pertransire autem temptandum singula secundum quod innata sunt, 98115 et studendum qualiter terminentur bene. Magnum enim habent auxilium 10 ad sequencia. Videtur enim plus quam dimidium tocius esse principium et multa manifesta fieri per ipsum eorum que queruntur. [8] Scrutandum ergo de ipso non solum ex conclusione^ et ex quibus sermo, set et ex dictis de ipso. Vero quidem enim omnia consonant existen- çSbio cia, falso autem cito dissonat verum. 15 Divisis itaque bonis tripliciter, et hiis quidem exterius dictis, hiis autem circa animam et corpora, circa animam principalissime dicimus et maxime bona. Actus autem et operaciones animales circa animam ponimus. Quare g8bi¡ bene utique dicetur secundum hanc opinionem antiquam existentem et confessam a philosophis. 20 Recte autem et quoniam actus quidam dicuntur et operaciones finis. Ita enim et eorum que circa animam sunt bonorum fit, et non eorum que §8b2o exterius. Consonat autem racioni et bene vivere et bene operari felicem. Fere enim bona vita quedam dicta est et bona operacio. 25 [9] Videntur autem et quesita circa felicitatem omnia existere dicto. Hiis quidem enim virtus, hiis vero prudencia, aliis autem sapiencia que­ dam esse videtur ; hiis autem hec vel horum aliquod cum voluptate vel g8b25 non sine voluptate. Alii autem et eam que exterius est habundanciam comprehendunt. Horum autem hec quidem multi et veteres dicunt, hec 30 autem pauci et gloriosi viri. Neutros autem horum racionabile peccare in universis, set unum aliquid NbP2 KbPbMb LbOb vel plura 10 enim dirigere. oSv 24 dicta est] ¿ort Lb L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia I) : RpT — Pw Rp2=BqKxLc Rp2 = Kw(Jo) Rpi = AjShTu 1 itaque] utique L2Rt que om. L2Rt 2 plures Rp1 3 expetendum KvYtRtPw2Bq2, rec. Kw : expectendum Rf g ter­ minetur Rt '. obsc. Rp22 10 enim] igitur L2Rt 13 et om. L2(et pro ex Yt) 15 Divisis grandiore litt. cap. ind. L2 21 et1 om. L2Rt 24 dicta est] est L2 L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia2): Rp1 = PwShTu Rp2 = BqKx Rp2 = Kw(Jo) Rp* = AjLcVk 25 dicto Incipit pecia 2a in Rp12* 29 hec1] et hec Bq : et Rp* 386 98530 ETHICA NICOMACHEA I.g-io Dicentibus quidem igitur omnem virtutem vel virtutem quandam concors est racio nostra ; huius enim est secundum ipsam operacio. Differt autem forte non parum in possessione vel usu optimum existere, 99ai et in habitu vel operacione ; habitum quidem enim contingit nullum bonum perficere existentem, utputa dormienti aut et aliter qualiter ocioso. Ope- 5 racionem autem non possibile est ; operabitur enim ex necessitate, et bene operabitur. Quemadmodum autem in Olympiadibus non optimi et fortis99a5 simi coronantur, set agonizantes, horum enim quidam vincuni, ita et eo­ rum qui in vita bonorum et optimorum operantes recte illustres fiunt. Est autem et vita ipsorum secundum se ipsam delectabilis. Delectari 10 quidem enim animalium est ; unicuique autem delectabile, ad quod dicitur amicus talium, utputa equus quidem amanti equum, spectaculum enim ggaio amanti spectaculum. Eodem autem modo et iusta, amanfi iustum ; et omnino que secundum virtutem, amanti virtutem. Multis quidem igitur delectabilia adversantur ad invicem, quia non 15 naturalia sunt ; amantibus autem bonum sunt delectabilia que natura hiis ipsas. Nichil autem indiget voluptate vita eorum delectabilia. Tales autem secundum virtutem operaciones. Quare et 99ai5 delectabiles et secundum quasi adiuncto aliquo, set habet voluptatem in se ipsa. Cum dictis enim nullus est bonus, qui non gaudet bonis operacionibus. Neque enim iustum 20 utique aliquis diceret, non gaudentem iusta operacione, neque liberalem, 99a2o non gaudentem liberalibus operacionibus. Similiter autem et in aliis. Si autem sic, secundum se ipsas utique erunt secundum virtutem operacio­ nes delectabiles, quin immo et pulcre et bone, et maxime horum unum­ quodque, si bene iudicat de hiis studiosus. ludicat autem ut diximus. 25 Optimum ergo et pulcherrimum et delectabilissimum felicitas. 99a25 Et non divisa sunt hec, secundum Delyacam superscripcionem. Opti­ mum iustissimum. Desideratissimum autem sanum esse. Delectabilissi­ mum vero quo quis optat frui. Omnia enim existunt hec optimis opera99a3o cionibus. Has autem vel unam harum optimam, dicimus esse felicitatem. 3° Videtur tamen et eorum que exterius sunt bonorum indigens, quemad- NbP2 ¿btfb 2I utique (ap)] om. L* L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia 2) : Rp1 = PwShTu Rp2 — BqKx Rp3 = Kw(Jo) Rp4 = AjLcVk i virtutem1 om. L2 2 nostra om. L2RtRp* est2 om. L2 5 aut om. L2 12 talium om. YtRt enim] autem L2Rt 17 delectabilia Incipit peda 2a in Rp3 Talia L2Rt et + in Rp2,3,4 hiis -f- sunt L2Rt, corr.Rp3 18 et secundum] et Rp1 : etc. pr.m.Rp3 ip­ sas] se ipsas L2Rt, corr.Rp3 21 utique om. L2(post diceret Tu} 22 Si­ mile Rp' 24 eorum Kx1 : eorum (exp.} horum Bq 31 Videtur Grandiore lilt. cap. ind. L2Rt TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 387 modum diximus. Inpossibile enim vel non facile bona operari, inpotentem tribuere existentem. Multa quidem enim operata sunt quemadmodum diximus, per organa, per amicos, per divicias et civilem potenciam. Qui- 99b! busdam autem denudati coinquinant beatitudinem, utputa nobilitate, 5 bona prole, pulcritudine. Non omnino enim felix qui specie turpissimus, vel ignobilis, vel solitarius et sine prole. Amplius autem forte felix minus, si huic pessimi filii sunt vel amici, ggbs vel boni existentes mortui sunt. Quemadmodum igitur diximus, videtur indigere et tali prosperitate. Unde in idem ro nam felicitati. est discibile aut ordinat quidam bonam fortu­ Quidam vero virtutem. [10] Unde et queritur utrum assuescibile vel aliter qualiter exercitabile, vel secun­ dum quandam divinam particulam, vel propter fortunam, advenit. ggbio Si quidem igitur et aliud aliquod deorum est donum hominibus, racionabile et felicitatem dei datum esse, et maxime humanorum quanto 15 optimum. Set hoc quidem forte alterius erit utique perscrutacionis magis proprium. Videtur autem, etsi non a deo missum est, set propter virtutem et ggbis quandam disciplinam vel exercitacionem hic advenit, divinissimorum esse ; virtutis enim premium et finis, optimum videtur et divinum quid 20 et beatum. Erit autem utique et multum commune. Possibile enim existere omni­ bus non orbatis ad virtutem per quandam disciplinam et studium. Si autem est ita melius quam propter fortunam beari, racionabile habe- ggbzo re sic, si quidem que secundum naturam ut possibile optime habere, sic 25 nata sunt. Similiter autem et que secundum artem et omnem causam et maxime secundum optimam. Maximum autem et optimum concedere fortune, valde perniciosum utique erit. Manifestum autem est et ex racione quod queritur. Dictum est enim ggb25 anime operacio secundum virtutem qualis quedam. Reliquorum autem 30 bonorum hec quidem existere necessarium, hec autem cooperativa et uti­ lia nata sunt organice. Confessa autem hec utique erunt et hiis que a principio. Politice autem finem optimum posuimus. Hec autem plurimum studium facit huiusmodi quales quosdam et bonos cives facere et operatores bonorum. 1P RfXvYt Rt = Tp RplPeciaZ}-Rp‘=--PwShTu Rp2-BqKx Rp3 Kw(Jo} Rp^AjLcVk 3 et 4- per Rt 7 felix ow. URtRp* huic] cui L2 9 ordinant L2RtRp2, pr.m.Rp2 n aut] vel L2RtRp* 12 vel + et LP^-Y^RtRp* 18 hic om. L^RtRp^Sh 32 hec ... erunt] h’ ... erit Rt 33 possumus B^iRpM/Z^iposuimus rec.Kw) huius L2{-Yt)RtKx 34 ope­ raciones L2, corr.Rttyrimo in marg. deinde in textu Tp) ggbjo 388 ETHICA NICOMACHEA I.io-n Decenter igitur neque bovem neque equum neque aliud animandum aliquod, felix esse dicimus. Nullum enim ipsorum possibile est communiooai care tali operacione. Propter hanc autem causam neque puer felix est. Nondum enim operator talium propter etatem. Dicti autem propter spem beatificantur. Indigent enim quemadmodum diximus et virtute perfecta 5 et vita perfecta. QUINTUM CAPITULUM ooas Multe autem transmutaciones fiunt et omnimode fortune secundum vitam, et contingit maxime habundantem magnis calamitatibus incidere eroycis de Priamo narratur. Talibus autem itaque félicitât. [11] Utrum igitur nullum alium homini beatificandum usquequo utique vivit, set secundum Solonem autem debitum est finem respicere ? Si in senectute quemadmodum in 10 usum fortunis et finientem miserabiliter, nullus ooaro autem utique et ponendum ita, ergo et est felix tunc, cum utique morietur. Vel hoc omnino inconveniens, aliterque et dicentibus nobis operacionem 15 quandam felicitatem. ooai5 Si autem non dicimus mortuum felicem, neque Solon hoc vult. Set quoniam tunc utique quis firmiter beatificabit hominem, ubi iam extra mala existentem et infortunia. Habet quidem et hoc questionem quan­ dam. Videtur enim esse mortuo et malum aliquod et bonum, si quidem 20 ooazo viventi, non sencienti autem, puta honores et inhonoraciones, et filiorum et omnino pronepium prosperitates et infortunia. Questionem autem et hec tribuunt. Et enim qui beate vixerit usque ad nullas trans- senectutem et mortuus est secundum racionem, contingit ooa25 mutaciones fieri circa filios, et hos quidem ipsorum bonos esse, et potiri 25 vita que est secundum dignitatem, hos autem e autem A'bP2 quoniam converso. Manifestum discessionibus ad patres omnifariam habere ipsos contin- Lb0>’ 20 aliquod (n .VbP2Pb)] om. L2 = RfKvYt Rt Tp Rp(Pecia2}:Rp3 = PwShTu Rp2=BqKx Rp3 = Kwtjo) Rp*=AjLcVk 5 Indiget L2 7 Quintum capitulum Tu, gran­ diore lift. cap. ind. Rp(non autem L2Rt) 8 autem] enim L2 fiunt -f- vite L2, corr.Rp3 10 heroycis L2Kt(eroicis Kv) n itaque] utique Rp* : om. L2Rt felicitatus Rp1, pr.m.Rp3 : felicitabit corr. Rp2 12 hominum L2Rt jRp4(hominem rec.Kw) 13 set om. L2 Solonem] sol’onem Pw^Tu^Kx1, pr.m.Rp3, Lc1 : solucionem Aj inspicere L2 17 mortuum] non mortuum L2{-Yt) 18 ubi] ut L2RtRp^, rec.Kw 20 aliquod] aliquid R/ : om. L2 22 pronepotum I?RtRp4, rec.Kw 24 nullas] multas L2Rt, corr.Rp3, Rp4 26 contrario L2 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 389 git. Inconveniens autem fiet utique si simul transmutet et mortuus. Et fiet aliquando quidem felix. Rursus autem miser. Inconveniens autem et nichil neque in quodam tempore supervenire que sunt filiorum patribus. ooa3o Set revertendum ad prius quesitum ; forsitan enim utique inspicietur 5 et quod nunc quesitum est ex illo. Si enim utique finem videre oportet et tunc beatificare unumquemque non ut existentem beatum, set quoniam prius erat, qualiter non inconveniens, si quando est felix, non vere dicetur ooa35 de eo existere, propter non velle viventes felicitare propter transmutaciones oobi et propter permanens quidem felicitatem existimare et nequaquam facile 10 transmutabile, fortunas autem multociens recirculari circa eosdem ? Manifestum quod si sequamur fortunas, eundem felicem et rursus misecamaleonta quendam felicem nunciantes et debi­ oob5 rum dicemus multociens, liter firmant. Vel fortunas quidem sequi nequaquam rectum. Non enim in hiis bene 15 vel male, set indiget hiis humana vita, quemadmodum diximus. Domine autem sunt que secundum virtutem operaciones felicitatis, contrarie oobio autem contrarii. Testatur autem sermoni et quod nunc quesitum est. Circa nichil enim sic existit humanorum operum constancia, ut circa operaciones que sunt 20 secundum virtutem ; permanenciores enim et disciplinis hec videntur esse ; earundem autem honorabilissime permanenciores propter maxime oobi5 et maxime continue vivere in ipsis beatos. Hoc enim assimulatur cause eius quod est non fieri circa ipsa oblivionem. Existet autem utique quod quesitum est felici, et erit per vitam talis. 25 Semper enim vel maxime omnium operabitur et speculabitur que secun­ dum virtutem, et fortunas feret optime et ubique omnino prudenter qui oob2o ut vere bonus et tetragonus sine vituperio. Multis autem factis secundum fortunam et differentibus magnitudine et parvitate, parva quidem prosperitatum, similiter autem et oppositorum, 30 manifestum quod non faciunt inclinacionem vite. Magna autem et multa oob25 NbP2 KbPbMb LbOb ra? M b 22 cause] aïrtov LbOb 23 ipsa (aura ceft.)] au­ L2—RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia2) ; Rp^ — PwShTu Rp2 — BqKx Rp3 = Kw(Jo) Rp* = AjLcVk i transmutetur Yt2Pw2Bq2, rec.Kw 9 quidem] quid L2Rp* ii Manifestum + enim L2, corr.Rp3, Rp* sequitur L2Rt rursum L2Rt 12 enunciantes corr. Rp* 13 firmatum L*RtRp' : firmantum Rp* 15 hiis om. L2 20 hec RfRp : hee L2(-Rf)Rt 22 et maxi­ me om. Kx, pr.m.Rp3, Aj : maxime om. Yt 22-23 assimulatur — oblivionem] videtur causa ut non fiat circa ipsas oblivio L2 24 autem om. Rf 26 fie­ ret Rp* ETHICA NICOMACHEA I.II-I2 39° facta quidem bene beaciorem faciunt vitam. Et enim hec condecorare nata sunt et usus eorum bonus et studiosus fit, e converso autem acci­ dencia tribulant et conturbant beatum. Tristicias enim inferunt et impeoob3o diunt multis operacionibus. Verumptamen et in hiis refulget bonum, cum autem utique ferat quis faciliter multa et magna infortunia, 5 non propter doloris insensibilitatem, set virilis existons et magnanimus. Si autem sunt operaciones domine vite quemadmodum diximus, nullus oob35 itaque beatorum fiet miser. Neque enim aliquando operabitur odibilia oiai et mala. Ut enim vere bonum et sapientem omnes existimamus fortunas decenter ferre et ex existentibus semper optima operari, quemadmodum 10 ex datis ; et ducem bonum presente exercitu uti maxime bellicose, et oías coriorum incisorem ex datis coriis optimum calciamentum facere. Eodem modo et alios artifices omnes. Si autem ita, miser quidem nequaquam fiet utique felix, neque utique utique beatus Priamicis fortunis incidet. 5 aliquid videntur hiis qui defecerunt bone operaciones amicorum, simi- 20 liter autem et infortunia, talia autem et tam magna ut neque felices non felices neque non felices felices faciant, neque aliud talium aliquod. SEPTIMUM CAPITULUM [12] Determinatis autem hiis scrutemur de felicitate utrum laudabi- oibio lium est vel magis honorabilium. Manifestum enim quoniam patendarum 25 non est. Videtur autem omne laudabile in quale quid esse, et ad aliquid quali­ ter habere laudari. L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp(Peda2) : Rp1 PwShTu Rp2=¡BqKx Rp3 = Kvj(Jo) Rp* -AjLcVk 1 Sextum capitulum Tu : grandiore Utt. cap. ind. L2 Rplparagraphum tantum hab. Rfj 3 videtur L2Rt,BqAj,rec.Kw 6 vide­ tur LPRtRpf Bq,rec.Kw 7 et1 om. L2RtRp* II Difierre L2 et om. lARtRp* vel] autem Pw : non Sh, pr.m.Rp2 12 contingit L2 16 parvum YtRt, corr.Rp3 17 ipsis] illis L2Rt 18 conferri Rp^-Lo) 19 simplici­ ter L2( = Rp-Kv : similiter Rf2Yt) 20 infortunia, talia autem et om. L2(-Y7) 21 non felices1 om. LfiRtSh [add. post faciant Yt) neque non felices felices (neque non felices Kx)] om. L2Rt 22 Septimum capitulum Tu : C. V Rt : gran­ diore liti. cap. ind. omnes 24 potentiarum] virtutum L2Rt 392 oibi5 ETHICA NICOMACHEA 1.12-13 Iustum enim et virilem et universaliter bonum et virtutem laudamus, propter opera et actus ; et fortem et cursorem et aliorum unumquemque in qualem quandam natum esse et habere aliqualiter ad bonum aliquod et studiosum. Manifestum est hoc et ex hiis que circa deos sunt, laudibus. Derisibiles 5 orbao enim videntur ad nos relati ; hoc autem contingit quia sunt laudes per relacionem ut diximus. Si autem est laus talium, manifestum quoniam optimorum non est laus, set maius aliquid et tur. in eis quemadmodum vide­ Deos enim beatificamus et felicitamus et virorum divinissimos beati- oib25 ficamus. Similiter autem et bonorum. Nullus enim felicitatem laudat quem- 10 admodum iustum, set ut divinius aliquid et melius beatificat. Videtur autem et Eudoxus bene attribuisse de primiciis voluptati. In non laudari enim bonorum existentem nunciare existimat, quoniam melius oib3o est laudabilibus. Talem autem esse deum et per se bonum ; ad hec enim et alia referri. Laus quidem enim virtutis ; operatores enim bonorum ab 15 hac virtute laudantur. Laus autem operum similiter et corporalium et ani­ hoc quidem forte magis proprium certificare, hiis qui circa malium. Set oib35 laudes insudaverunt. Nobis autem manifestum ex hiis que dicta sunt, O2ai quoniam est felicitas honorabilium et perfectorum. Videtur autem ita habere, et propter esse principium ; huius enim 20 gracia reliqua omnia omnes operantur ; principium autem et causam bono­ rum honorabile quid et divinum ponimus. OCTAVUM CAPITULUM O2a5 [13] Si autem felicitas operado quedam secundum virtutem perfectam, de virtute scrutandum. Forte enim utique ita melius et de felicitate con- 25 templabimur. Videtur autem et secundum veritatem civilis, circa hanc maxime insu- NbP2 KbPbMb LbOb 3 aliquod] om. Mb L2=RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia2}:Rp1 = PwShTu Rp2 = BqKx Rp3 = Kw(Jo) Rpi = AjLcVk 3 qualem quendam L2Rt aliquod om. L2 5 est] autem L2Rt : autem est corr.Rp3 8 maius] melius pr.m.Rp3 : maius et melius corr.Rp3 in eis] melius L2RtRp* (in eis exp. Pw2, rec.Kw) 10 Sim­ pliciter Kp3 12 Eudoxus] eudo Rp23 (eudoxus Kx2, rec.Kw} 15 enim1] non pr.m.Rp3 : enim corr.Rp3 (enim non Jo) 16 virtute laudantur om. L2 RtRp* Laus] Laudes L2RtRp* 17 hoc Rt : hec Aj : h’ cett. 21 ope­ ramur Rt 23 Octavum capitulum Tu : Cap. VI Rt : Grandiore liti. cap. ind. KvRtRp (paragraphum tantum hab. RfYt) 24 autem 4- est Rf2YtRt fe­ licitas + est KvRp1, corr.Rp3 operacio] anime operacio Pw2, corr.Rp3 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 393 dare. Vult enim cives bonos facere, et legum obauditores ; exemplum autem horum habemus Cretensium et Lacedemoniorum legislatores, et o2aio si qui alii tales facti sunt. Si vero politice est perscrutacio hec, manifestum quoniam fiet utique 5 questio Secundum eam que a principio eleccionem. De virtute autem perscrutandum, humana videlicet. Et enim bonum humanum querebamus et felicitatem humanam. Virtutem autem dicimus oaars humanam non eam que corporis, set eam que anime. Set et felicitatem anime operacionem dicimus. io Si autem hec ita habent, manifestum quoniam oportet politicum scire aliqualiter que circa animam, quemadmodum et eum qui oculos curat et omne corpus, et magis quanto honorabilior et melior politica medicinali. O2a2o Set et medicorum excellentes, multa negociantur circa corporis cognicio- nem. 15 Contemplandum itaque et civili de anima. Contemplandum autem horum gracia, et in quantum sufficienter habet ad quesita. In plus enim certifícale, operosius forte est propositis. O2a25 Dicuntur autem de hac et in exterioribus sermonibus sufficienter que­ dam et utendum ipsis ; puta hoc quidem irracionale ipsius esse, hoc vero racionem habens. 20 Hec autem utrum determinata sunt quemadmodum corporis particule et omne divisibile, vel racione duo sunt indivisibilia apta nata quemad- o2aso modum in peryferia curvum et concavum, nichil differt ad presens. donabilis Iwa- autem hoc quidem assimulatur communi et plantativo. Dico autem causam eius quod est nutriri et augeri. Talem enim virtutem anime 25 in omnibus que nutriuntur, ponet aliquis utique, et in embrionibus, eandem O2bi utique hanc et in inperfectis. Rationabilius enim quam aliam aliquam. Hec quidem igitur communis quedam virtus et non humana apparet. Videtur enim in sompnis operari maxime particula hec et NbP2 Xtob — anima om. Pb) virtus ; bonus 14 itaque (81) NbF2Xb)] 8è Mb£b0b (Contemplandum L2=R/KvY/ Rt=Tp Rp{Pecia2):Rp' = PwShTu Rp2 = BqKx Rp3 = Kw{Jo) Rp4 = AjLcVk 6 videlicet] manifestum L2, corr.Rp3 14 Con­ templandum— anima om. L2 20 sint L2{-Rf)Rt 22 periferia RfRp3 Irrationalis L2Rt {paragraphumpraem.Rf 2KvYt2Rp3Aj, grandiore litt. cap. ind. Sh) 23 plantativo perscriptum RfRtVk : planctativo KvYt : plantato Rp^LcJo : plan­ tatio Aj : plantato plantatm / Bq : plantatio plantatm Kx : plantato {exp.) plan­ tatio Rp3 24 autem + plantatum perscriptum Sh eius] huius eius Rp4 25 et in] in Rf : non Rp4 (et in in lac. Aj2) 26 in inperfectis PwTuKxRp3 : inperfectis L2RtShBqRp4 (imperfectis Lc1 : in perfectis Lc2) 394 ETHICA NICOMACHEA I.13 O2b5 autem et malus nequaquam manifesti sunt secundum sompnum. Unde dicunt nichil differre secundum dimidium vite felices a miseris. Contingit autem hoc decenter. Quies enim est sompnus anime secundum quod dici­ tur studiosa et prava. Verumptamen si quo paulatim pertranseunt quidam o2bio motuum, et ita meliora fiunt fantasmata studiosorum quam quorumlibet. Set de hiis quidem igitur sufficienter. Et nutritivum 5 igitur relinquendum, quoniam humane virtutis expers innatum est. Videtur utique et alia quedam natura anime irracionalis esse, parti­ cipans quidem aliqualiter racione. Incontinentis enim et continentis O2bi5 racionem habens, laudamus. Recte enim et ad optima deprecatur racio. 10 Videtur autem in ipsis aliud quidem prêter racionem innatum, quod adver­ satur et obviat racioni. Firmiter enim quemadmodum dissolute corporis O2b2o particule in dextram preeligencium movere, in sinistram prave feruntur, et in anima sic ; ad contraria enim motus incontinencium. Set in corpo­ ribus quidem videmus quod perverse motum est. In anima vero non vide- 15 mus ; fortassis autem nichil minus et in anima existimandum esse aliquid prêter racionem, contrarians huic et obvians. O2b25 Qualiter autem alterum, nichil differt. Racione autem et hoc videtur participare, quemadmodum diximus. Obedit igitur racioni quod conti­ nentis. Amplius autem forsitan subieccius est, quod sobrii et fortis ; omnia 20 enim consonant racioni. Videtur utique et irrationabile duplex. Plantativum quidem enim nequao2b3o quam communicat racione. Concupiscibile enim et universaliter appetibile participat aliqualiter secundum quod exaudibile est ei et obaudibile. Ita utique et patris et amicorum dicimus habere racionem, et non quemad- 25 modum mathematicorum. Quoniam autem suadetur aliqualiter a racione irracionabile, nunciat et suasio, et omnis increpacio, et deprecado. 03a! Si autem oportet et hoc dicere racionem habere, duplex erit et racio­ nem habens ; hoc quidem principaliter et in se ipso, hoc autem quemad- 30 modum a patre audibile aliquid. L3=RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia2) : Rpl = PwShTu Rp2=BqKx Rp3 = Kw(Jo) Rp4 = AjLcVk i manifesti] manu[...] pr.m.Tp'. manufieri corr.Tp (fieri primo in marg. deinde in textu) sunt om. L2RtRp4 6 nutrimen­ tum Rp4 8 irracionabilis Rp3 n quid L2RtRp4, Pw2, rec.Kw inna­ tum + esse corr.Rp3 13 movente Removentem Vk) in sinistram] e contrario praem. corr. Rp3 22 irracionale PwTuKx dupliciter BqRp3 23 enim] vero L2RtRp4 24 obedibile Rt(obaudibile + id est obedibile s.l.Lc2 : obaudibile -|- id est non obediens s.l.Qg) 27 aliter Kx, pr.m.Rp3 29 dupliciter ShRp2,3 (duplex rec.Kw) TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 395 Determinatur autem virtus secundum differendam hanc, Dicimus c^as enim harum has quidem intellectuales, has autem morales. Sapienciam quidem et intellectum et prudentiam intellectuales, liberalitatem autem et sobrietatem morales. Dicentes enim de moribus, non dicimus quoniam 5 sapiens e.t intelligens, set quoniam mitis vel sobrius. Laudamus autem et sapientem secundum habitum. Habituum autem laudabiles virtutes o3aio dicimus. LIBER SECUNDUS CAPITULUM PRIMUM [i] Duplici autem virtute existente, hac quidem intellectuali, hac 03315 autem morali, ea quidem que intellectualis plurimum ex doctrina habet et generacionem et augmentum. Ideo experimento indiget et tempore. 5 Moralis vero ex more fit. Unde et nomen habuit parum declinans a more. Ex quo et manifestum quoniam neque una moralium virtutum natura 03320 nobis insit. Nullum enim natura existencium aliter natura deorsum latus non utique assuescet assuescit ; puta lapis sursum ferri, neque si decies milies assuescat quis eum sursum iaciens, neque ignis deorsum, neque 10 aliud aliquod eorum que aliter innata sunt, aliter utique assuescet. Neque 03325 igitur natura neque prêter naturam infiunt virtutes, set innatis quidem nobis suscipere eas, perfectis autem per assuetudinem. Adhuc quecumque quidem natura nobis adveniunt, potencias horum prius ferimus, posteriores autem operaciones horum reddimus, quod in 15 sensibus manifestum. Non enim ex multociens 03330 audire sensus accipimus, videre aut ex multociens set e converso habentes usi sumus, non utentes habuimus. Virtutes autem accepimus operantes prius quemadmodum et in aliis artibus. Que enim oportet discentes facere, hec facientes disci­ mus ; puta edificantes edificatores fiunt et citharizantes cithariste. Sic 20 03b! autem et iusta quidem operantes iusti efficimur, temperata autem tempe­ rati, forcia vero fortes. Testatur autem et quod fit in civilitatibus. Legislatores enim cives assuefacientes, faciunt bonos ; et voluntas quidem cuiuslibet legislatoris, L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp!Pecia2).Rp1 = PwShTu Rp‘ ‘ = BqKx Rp'-' — Kw(Jo) Rpl = AjLcVk i Liber secundus + ethicorum aristotilis Pv> : om. RfKuBq'-Aq (secundus liber ethicorum Bq2} 2 Capitulum primum Tu, rec.Kw : om. cett. 8 infit RtRp'lpbsc. L2 : an infit RfKv ?) 9 assuescit Rf : assue­ fiet KvRtRp* n assuescet PwTuKx : assuesset ShBqRp2 : assueescet Rf : assuesscet Lc1 (assuescit Lc2} : asssuefiet Rt : assuefiet KvYtAjVk 14 ho­ rum] eorum Rf : ipsorum Rpf-Vkj 15 posterius L2RtRp' 16 videre aut ex multociens om. L2 (videre om. Pw1} tq accepimus Rt 18 accipi­ mus ShBq 23 quod] hoc quod corr.Rp3(quod hoc Jo) civitatibus RtRp'1 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA hec est. Quicumque vero civilitas a civilitate ut hoc non bene 397 faciunt, peccant ; et differt horum o3b5 bona a mala. Adhuc ex eisdem et per eadem et fit omnis virtus et corrumpitur. Simi­ liter autem et ars ; ex citharizare enim et boni et mali fiunt cithariste ; 5 proporcionaliter autem et edificatores et reliqui omnes ; ex bene edificare boni erunt edificatores, quidem ojbio ex male autem mali. Si enim non sic haberet, nichil utique opus esset docente, set omnes utique fierent boni vel mali. Sic utique et in virtutibus habet. Operantes enim que in commu- tacionibus que sunt ad homines, efficimur hii quidem iusti, hii autem 03515 io iniusti. Operantes autem que in periculis et assueti timere vel confidere, hii quidem fortes, hii autem timidi. Similiter autem et que circa concu­ piscendas habent et iras, hii quidem enim temperati et mites fiunt, hii autem intemperati et iracundi, hii quidem ex sic in eis conversari, hii osbzo autem ex sic et omnino et uno utique sermone ex similibus operacionibus 15 habitus fiunt. Propter quod oportet operaciones quales reddere. Secundum harum enim differendas iuvene confestim secuntur habitus. Non parum igitur differt sic vel assuesci, set multum, magis autem omne. sic ex O3b25 SECUNDUM CAPITULUM 20 E2] Quoniam igitur presens negocium non contemplacionis gracia est quemadmodum alia, non enim ut sciamus quid est virtus scrutamur, set ut boni efficiamur, quia nullum utique esset proficuum eius, necessarium est scrutari ea que circa operaciones qualiter operandum est eas ; hee o3b3o enim sunt domine, et huius quales fieri habitus quemadmodum diximus. 25 ergo posterius de Secundum rectam quidem natur. Dicetur autem racionerh operari commune et suppo­ hoc, et quid est racio recta et qualiter habet ad alias virtutes. Illud autem preconfessum sit, quoniam omnis qui de operabilibus est 04a! L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia2) : Rp1=PwShTu Rp2=BqKx Rp3= Kw{Jo) Rp* = AjLcVk i h' non bene (bene om. Tu) Rp : non bene hoc Rt : non bene h’ KvYt : h’ bene non Rf 2 ut om. L2RtRp*{add. Rf2Lc2) 5 qui­ dem + enim L2Rt 6 erunt om. L2Pw 8 communicacionibus L2ShRpz (commutacionibus rec.Kw) 13 conservari L2 14 sic. Et YtRt : sic. et Rp2,s 17 sequuntur RfRtVk : sequntur Tu,corr.Rp2 : sequitur pr.m.Rp2 sic vel sic om. L2 18 assuefieri L2Rt : assuefacti Rp*(assuefieriLc2Vk2) multam Pw^ShBq1 omne + set ut boni Pw*ShBqx {cf. lin. 21-22) 19 Secundum capitulum Rf2Tu2 : C. secundum Rt, rec.Kw : grandiore litt. cap. ind. RtRp {paragraphum tantum hab. L2) 21-22 set ut boni om. ShBq1 {cf. adn. ad lin. 18) 24 huiusmodi L2 25 igitur L2Rt racionem ante quidem YtRt 26 pos­ terius 4- et L2Rt 398 ETHICA NICOMACHEA II.2 sermo, typo et non secundum certitudinem debet dici, quemadmodum et in principio diximus. Quoniam sermones secundum materiam sunt ex­ habet, petendi ; que autem in operacionibus et que conferencia, nichil stans O4a5 quemadmodum neque sana. Tali autem existente universali sermone, adhuc magis qui de singulis est sermo, non habet certitudinem. Neque enim sub semper arte neque sub enarracione aliqua 5 cadit. Oportet autem ipsos operantes ea que ad tempus intendere, quemadmodum et in O4aio medicinali habet et in gubernativa. Set quamvis existente tali presente sermone, temptandum auxiliari. Primum igitur hoc speculandum quoniam talia innata sunt ab indi- 10 gencia et superhabundancia corrumpi. Oportet enim de inmanifestis manifestis signis et testimoniis uti ; quemadmodum in fortitudine et saniO4ai5 tate videmus. Superhabundancia enim gignasia et deficiencia corrum­ punt fortitudinem. Similiter autem et potus et cibi, amplius et minus effecti, corrumpunt sanitatem. Que autem commensurata sunt, faciunt 15 et augent et salvant. Ita igitur et in temperanda et fortitudine habet et O4a2o aliis virtutibus. Qui enim omnia timet et fugit et nichil sustinet, timidus efficitur. Et qui nichil omnino timet, set ad omnia vadit, audax. Simi­ liter autem et qui omni voluptate potitur et neque ab una recedit, in­ temperatus est. Qui autem omnes fugit quemadmodum agrestes, insen- 20 O4a25 sibilis. Corrumpitur enim temperanda et fortitudo, a superhabundancia et defectu, a medietate autem salvatur. Set non solum generaciones et augmentaciones et corrupciones ex eisdem et ab eisdem fiunt, set et operaciones in eisdem erunt. Et enim O4a3o in aliis manifestioribus, ita habet ; puta in fortitudine ; fit enim ex multum 25 cibum sumere et multos labores sustinere et maxime potest hoc facere fortis. Ita autem et in virtutibus ; ex recedere enim a voluptatibus, efficiO4a35 mur temperati ; et effecti, maxime possumus recedere ab ipsis. Similiter 04b! autem et in fortitudine ; assueti enim contempnere terribilia et sustinere ipsa, efficimur fortes ; et effecti, maxime poterimus sustinere terribilia. KAP^JVT0 N^P2 20 *quis (ti$ cett.}] om. LPO* L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia2}'.Rp1 = PwShTu Rp2=BqKx Rp3 = Kw(Jo) Rpi=AjLcVk 3 in] in in Rp4(ut in Aj} habent L2Rt, corr. Rp* 6 artem YtRt enarracionem (erracionem Kv} aliquam KvYtRt 7 sem­ per om. IA (secundum operaciones pro semper operantes Kx} 8 in om. LARt presentí L2 13 gynasia Kv : gynnasya Yt : gynnasia Rt 14 ante Am­ plius puncto interp. et paragraphum adp. Rp1 15 et faciunt L2Rt, corr. Rp:' 17 fugit et timet L2Rt 19 qui + quidem L2Ri(quidem qui tr.Rf} 20 in­ sensibilis + *quis Rt(=TpYu) 24 et2 om. Rp4(-Vk} eisdem3] eis PtxASh1 : eadem pr.m.Rp* 26 hoc RfYtRtKx : h’ cett. (om. Lc} 29 enim om. Rp4 30 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 399 Signum autem oportet facere habituum, supervenientem voluptatem vel tristiciam operibus. Qui quidem enim recedit a corporalibus volupta- 0455 tibus et hoc ipso gaudet, temperatus, qui autem tristatur, intemperatus ; qzii et sustinet pericula et gaudet, fortis, qui autem tristatur, timidus. 5 Circa voluptates enim et tristicias est moralis virtus ; propter volupta­ tem quidem enim mala operamur, propter tristiciam autem a bonis rece- 04510 dimus ; propter quod oportet duci qualiter confestim ex iuvenibus, ut Plato ait. Quare et gaudere et tristari in quibus oportet ; recta enim disci­ plina hec est. Adhuc autem si virtutes sunt circa actus et passiones, omni autem 10 passioni et omni actui sequitur delectacio et tristicia, et propter hoc utique 0^15 erit virtus circa delectaciones et tristicias. Demonstrant autem et pene facte per hec. Medicine enim quedam sunt. Medicine autem per contraria innate sunt fieri. Adhuc 15 sicut prius diximus, omnis anime habitus, a quibus innatus est fieri deterior et melior, ad hec et circa hec naturam habet ; propter volupta- O4b2o tes et tristicias pravi fiunt in persequendo has et fugiendo, vel quas non oportet, vel quando non oportet, vel ut non oportet, vel qualitercumque aliter a racione determinatur. Ideoque determinant virtutes inpassibili- 20 tates quasdam et quietes. Non bene autem, quoniam simpliciter dicunt, O4b25 set ut non oportet, et quando non oportet, et quecumque alia apponuntur. Supponitur ergo virtus esse talis circa voluptates et tristicias optimorum operativa, malitia autem contrariorum. Fiet autem utique nobis et ex hiis manifestum adhuc de eisdem. Tri25 bus enim existentibus que circa elecciones et tribus que in fugis bono 04530 conferente delectabili et tribus contrariis malo nocivo tristi, circa hec quidem omnia bonus directum est, malus autem peccans. Maxime autem circa delectacionem ; communis eleccione assecuntur ; 30 enim hec animalibus, et omnibus que sub 04535 et enim bonum et conferens delectabile videtur. Adhuc autem ex puero omnibus nobis connutritui ; propter quod L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia3):Rpi=AjBqKx Rp2=LcPwShTuVk Rp3 = Kw(Jo) i Signum Incipit pecia 3a in Rp1>2 (deest Rp*) : grandiore litt. cap. ind. RtSh : C. III Rt 4 qui1 + quidem L2Ri(quidem qui tr. Rf) gau­ det + vel non tristatur L2Rt(et non tristatur suppi. corr.Rp3) 16 voluptates] + autem Yt : + enim corr.Rp3 17 pravi Incipit pecia 3ain Rp3 19 de­ terminantur Sh : deviatur Bq 23 contrarium L2Rt 24 nobis — manifes­ tum] nobis manifestum ex hiis BqRp2,3(et hoc manifestum nobis ex hiis Pw1 : no­ bis et hoc manifestum ex hiis Pw2) 25 fugis] magis pr.m.Rp3 aq direc­ tus Bq : directivus L2RtAj, corr.Rp3 28 eleccionem L2(-Rf)Rt 29 assequntur RtRp2’3 : assequuntur Bq1 (assequitur Bq2) : consequuntur Rf delec­ tabile + esse corr. Rp3 05a! 400 ETHICA NICOMACHEA II. 2-4 comparatam vite. Regulamus autem et quidem minus, delectacione et tristicia. est circa hec esse omne negocium. Non difficile conterere hanc passionem operaciones, hii quidem magis, hii O5a5 Propter hoc igitur necessarium enim parum in operaciones bene vel male gaudere et tristari. Adhuc autem difficilius voluptati pugnare quam ire, quemadmodum 5 ait Eraclitus. Circa difficilius autem semper et ars fit et virtus ; et enim 05310 bene melius in hoc. Quare et propter hoc circa delectaciones et tristicias omne negocium et virtutis et politice ; qui quidem enim bene hiis utitur bonus erit, qui autem male, malus. Quoniam quidem igitur est virtus circa delectaciones et tristicias, et 10 05315 quoniam ex quibus fit, ab hiis et augetur et corrumpitur, non similiter factis, et quoniam ex quibus fit, circa hec et operatur, dictum sit. TERCIUM CAPITULUM [3] Queret autem utique aliquis qualiter dicimus quoniam oportet quidem iusta operantes iustos fieri, temperata autem temperatos. Si 15 05320 enim operantur iusta et temperata, iam sunt iusti et temperati, quemad­ modum si gramática et musica, gramatici et musici. Vel neque in artibus ita habet. Contingit enim gramaticum quid facere et a casu et alio supposito ; tunc igitur gramaticus, si gramaticum quid 05325 faciat et gramatice ; hoc autem est secundum eam que in ipso grama- 20 ticam. Adhuc autem neque simile est in artibus et in virtutibus. Que enim ab artibus fiunt, bene habent in eis ; sufficit igitur hec qualiter habencia fieri ; que autem secundum virtutes fiunt, neque si hec qualiter habeant, 053.30 inste vel temperate operata sunt, set et si operans qualiter habens ope- 25 retur ; primum quidem si sciens, deinde si eligens, et eligens propter hec, tercium autem et si firme et inmobiliter habeat et operetur. Hec autem 05b! ad alias quidem artes habere non connumerant, prefer ipsum scire. Ad virtutes autem scire quidem parum aut nichil potest, alia autem est non L3=RfKvYt Rt-Tp Rp(Pecia .3): Rp1 = AjBqKx Rp3 = LcPwShTuVk Rp3 = Kw(Jo) i comparativa Rt : contemporaneam (ex Ant. transi.) corr.Rp3 (vel contemperatam s.l.Lc3) 2 quidem2] autem L2Rt 3 est] esse L2(-Rf) Rt : om. Bq esse om. L2Rt 8 virtus Rf : virtutes Kv 13 Tercium capitulum Tu : C. IIII Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. RtRp 18 ne­ que om. Rp2, pr.m.Rpz(suppl. corr. Rp3) 20 ipso 4- est L2Rt 22 autem om. L2 26 hec RfKvRtTu : h.’ cett. 28 connumerantur KvLc2, rec.Kw : connumerat RfLc* 29 autem est] autem L2RtAj : / Bq1 : autem Bq2 : est exp. corr.Rp3 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA parum, set omnia 4OI possunt que ex multociens operari iusta et temperata adveniunt. •Res quidem igitur iuste et temperate dicuntur quando sunt tales O5b5 quales utique iustus et temperatus operabitur. Iustus autem et temperatus 5 est non qui hec operatur, set et qui sic operatur ut iusti et temperati ope­ rantur. Bene igitur dicitur quoniam ex iusta operari iustus fit, et ex temperata temperatus ; ex non operari autem hec, nullus utique neque o5bio curabit fieri bonus. Set multi hec quidem non operantur, ad racionem autem 10 existimant philosophari et sic forte studiosi, et fugientes simile aliquid facientes laborantibus qui medicos audiunt quidem studiose, faciunt autem nichil osbi5 horum que precepta sunt ; quemadmodum igitur neque illi bene habebunt corpus ita curati, neque isti animam ita philosophantes. QUARTUM CAPITULUM 15 [4] Post hec autem quid est virtus scrutandum. Quia igitur que in anima fiunt tria sunt, passiones, potencie et habitus, horum aliquod utique O5b2o erit virtus. Dico autem passiones quidem concupiscendam, iram, timo­ rem, audaciam, invidiam, gaudium, amiciciam, odium, desiderium, zelum, misericordiam ; universaliter quibus sequitur delectacio vel tristicia. 20 Potencias autem secundum quas passibiles horum dicimur ; puta secundum quas potentes irasci vel tristari vel misereri. c>5b25 Habitus autem secundum quos ad passiones habemus bene vel male ; puta ad irasci, si quidem vehementer vel remisse, male habemus, si autem medie, bene ; similiter autem et ad alia. 25 Passiones quidem igitur non sunt neque virtutes neque malicie, quo­ niam neque dicimur secundum passiones studiosi vel pravi, secundum O5b3o virtutem autem vel malicias dicimur. Et quoniam secundum passiones quidem neque laudamur neque vituperamur. Non enim laudatur qui timet neque qui irascitur, neque vituperatur qui simpliciter irascitur, set qui 30 qualiter. Secundum virtutes autem vel malicias, laudamur vel vitupera- o6ai mur. L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia 3) : Rp1 = AjBqKx Rpi=LcPwShTuVk Rp3 = Kw(Jo') 9 ingentes Rf : confugentes KvYt : confugientes RtLc2 10 fore L2Rt, rec.Kw et2 om. L2Rt 12 eorum LzRt igitur om. Rp2,3 14 Quartum capitulum Tu : Cap. quintum Rt : om. cett., sed grandiore Utt. cap. ind. omnes 16 et om. L2Rt 19 misericordiam + et Rt(= TpYii) 20 dicimus L\-Yt)Rt 22 Habitus] Et praem. LcVk 24 et om. Rp1(-Aj') i"] virtutes L2Rt maliciam Rp2,3 402 ETHICA NICOMACHEA II.4-5 Adhuc irascimur quidem et timemus non sponte, virtutes autem elec­ ciones quedam vel non sine eleccione. o6a5 Adhuc autem secundum passiones quidem moveri dicimur, secundum virtutes autem vel malicias non moveri, set disponi qualiter. Propter hec autem neque potencie sunt. Neque enim boni dicimur 5 propter posse pati simpliciter, neque mali ; neque laudamur neque vitu­ peramur. Et adhuc potentes sumus natura, boni autem vel mali non effi- o6aio cimur natura. Diximus aliud de hoc prius. Si igitur neque passiones sunt virtutes neque potencie, relinquitur habitus eas esse. Quid quidem igitur genere est virtus, dictum est. 10 QUINTUM CAPITULUM [5] Oportet autem non solum sic dicere quoniam habitus, set et qualis o6ai5 quidem. Dicendum igitur quoniam virtus omnis cuius utique fuerit virtus, et id bene habens perficit, et opus eius bene reddit ; puta oculi virtus et oculum studiosum facit et opus eius ; oculi enim virtute bene videmus ; 15 similiter et equi virtus equum studiosum facit, et bonum ad currendum o6a2o et ferendum ascensorem et expectandum bellatores. Si utique hoc in omnibus ita habet, et hominis virtus erit utique habitus ex quo bonus homo fit et a quo bene opus suum reddit. Qualiter autem hoc erit, iam quidem diximus. o6a25 Adhuc autem et. 20 hoc erit manifestum si speculati fuerimus qualis que­ dam est natura ipsius. In omnibus itaque continuo et divisibili est accipere hoc quidem plus, hoc autem minus, hoc vero equale, et hec vel secundum ipsam rem, vel ad nos ; equale autem medium quid est superhabundancie oóajo et defectus. Dico utique rei quidem medium quod equaliter distat ab 25 utroque extremorum, quod est idem et unum omnibus ; ad nos autem quod neque habundat neque deficit, hoc autem neque unum neque idem omnibus. Puta si decem multa, duo autem pauca, sex media accipiuntur o6a35 secundum rem ; equaliter enim excedunt et exceduntur. Hoc autem me­ dium est secundum arismeticam proporcionem. Quod autem ad nos, non 30 L2=^RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 3) : Rp1=AjBqKx Rp3=LcPwShTuVk Rp3 = Kw(Jo) 3 Ad hec Rt 4 vel] et L2Rt 8 aliud (aliquid Aj)'] autem lARt, corr. 10 genere est] genus est AjRp3,3 (genere est rec. Kw) : est genere L3Rt n Quintum capitulum Tu : om. cett., grandiore liti, cap. ind. L2Rp 13 quidam L2.Ri(quiddam Rf) omnis virtus L*Ri(virtus om. Yt) 17 ferrendum Rpz, pr.m.Rp3 itaque Pp2’3 hoc om. L3 19 suum opus L2Rt 21 hic L3Rt(pbsc. Yt) 22 omni L2Rt utique Yt 24 quid est] quidem Rp3,3 : quidem est Rt 26 unum et idem Rp23 27 neque] non L*(~Rf)Rt 29 rem] racionem corr. Rp3 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA ita sumendum. Non enim alicui si decem minas 403 comedere multum, duas o6bi autem paucum, magister sex minus precipiet. Est enim/orte et hoc multum sumenti vel paucum. Miloni quidem enim paucum, dominatori autem gignasiorum multum. Similiter et in cursu et in palestra. Ita utique omnis oób5 5 sciens superhabundanciam et defectum fugit, medium autem querit et hoc desiderat ; medium autem non rei, set quo ad nos. Si utique omnis sciencia sic opus bene perficit ad medium respiciens et in hoc ducens opera ; unde consueverunt dicere bene habentibus operibus quoniam oóbio neque auferre est neque apponere, ut superhabundancia quidem et defectu 10 corrumpente bene, medietate autem salvante ; boni autem artifices, ut diximus, ad hoc respicientes operantur ; virtus autem omni arte cercior et melior est, quemadmodum et natura ; medii utique erit communicatrix. o6bi5 Dico autem moralem. Hec enim est circa passiones et operaciones. In hiis autem est superhabundancia et defectus et medium ; puta et timere et 15 audere et concupiscere et adverti et irasci et misereri et universaliter delectari et tristari est et magis et minus et utraque non bene. Quando o6b2o autem oportet, et in quibus, et ad quos, et cuius gracia, et ut oportet, et medium et optimum quod est in virtute. Similiter autem et circa opera­ ciones est superhabundancia et defectus et medium. Virtus autem circa 20 passiones et operaciones est. In quibus quidem superhabundancia viciosa o6b25 est et defectus vituperatus, medium autem laudatur et dirigitur. Hec autem ambo virtutis. Medietas quedam ergo est virtus, coniectatrix existens medii. Adhuc peccare quidem multis modis dicitur. Malum enim infiniti, ut Pytagorici existimaverunt, bonum autem finiti, dirigere autem uno modo. o6b3o 25 Ideoque hoc quidem facile, hoc autem difficile ; facile quidem non contin­ gere signum, difficile autem contingere. Et propter hoc malicie quidem superhabundancia et defectus, virtutis autem medietas. Boni quidem o6b35 enim simpliciter, multifarie autem mali. AbPbMb NbPz LPCF* 22 *est ergo (Z,bOb)] inv. cett. L2 = RfKvYt Rt~ Tp Rp[Pecia3)'-Rp1 = AjBqKx Rp2 = LcPwShTuVk Rp2 = Kw{Jo) i si alicui lARt minas -j- bucellas s.l.Lc2 commedere Rp2-3(-V7?) **6** 2 minas L2Rt, Tu : minus in textu alia minas in marg. corr.Rp2 : alia minus in textu Jo forsitan L2Rt 4 gimpnasiorum Rf : gymnasiorum Kv : gymasiorum Yt : gynnasiorum Rt : gynasiorum AjKx : gygnasiorum Bq 6 non 4- quod L2Rí(quod ante non suppi. corr.Rp2 : quod non Jo) quo (qui 4t;)] quod L2Rt 7 sic] sicut Rp2(exp. rec.Kw) 10 mediate Rf^KvAj 12 coniectatrix L2Rt, corr.Rp2 15 audere] videre Rp2,2 (audere rest. rec.Kw) averti L9Rt(et averti spatio vac. rei. om. Tp1, primo in marg. deinde in textu add.Tp2) 21 vituperatur AjRp2>2 22 Medietas quedam] Medium quidem L2 *est ergo Rt communicatrix Bq^Vk 24 Pita- Rf : Picta- KvYtRtPw : Pyc­ ta- Tu 26 hoc {prescriptum RtKxVkRp2, h’ cett.f\ + igitur L2Rt 28 multipharie RfYtRp2’2 ETHICA NICOMACHEA II.6-7 404 [6] Est ergo virtus habitus electivus in medietate existens que ad nos oyai determinata racione, et ut utique sapiens determinabit. Medietas autem duarum maliciarum, huius quidem secundum habundanciam, huius autem secundum defectum ; et adhuc huic, has quidem deficere, has autem super- O7a5 habundare ab eo quod oportet et in passionibus et in operacionibus, vir- 5 tutem autem medium et invenire et eligere. Propter quod secundum substandam quidem et racionem quid est esse dicentem, medietas est virtus, secundum optimum autem et bene, extremitas. Non autem suscipit omnis operacio neque omnis anime passio medie- o7aio tatem. Quedam enim confestim nominata convoluta sunt cum malicia, 10 puta gaudium de malo et inverecundia et invidia, et in operacionibus adul­ terium, furtum, homicidium ; hec enim omnia et que talia dicuntur se­ cundum se ipsa mala esse, set non superhabundancie ipsorum neque defecigitur est enim umquam circa hec dirigere, set semper peccare. O7ai5 tus. Non Neque est bene vel non bene circa talia in eo quod ut oportet et quando 15 et quomodo, puta adulterari, set simpliciter facere quodcumque horum, peccatum est. Simile igitur attribuenti et circa iniusta facere et timere et incontinentem esse, esse medietatem et superhabundanciam et defectum. O7a2o Erit enim sic superhabundancie et defectus medietas, et superha­ bundancie superhabundancia, et defectus defeccionis. Quemadmodum 20 autem temperande et fortitudinis non est superhabundancia et defectus, propter medium esse aliqualiter extremum, ita neque illorum medietas O7a25 neque superhabundancia et defectus, set ut utique operatum est, vicio- sum est. Universaliter ergo neque superhabundancie neque tas est, neque medietatis superhabundancia et defectus. defectus medie­ 25 SEXTUM CAPITULUM [7] Oportet autem non solum universaliter dici, set et hiis que O7a3o secundum singula aptare. In hiis sunt qui circa operaciones sermonibus, uni- L8=J?/Kí>y¿ Rt=Tp Rp(Pecia3) : Rpl = AjBqKx Rp2=LcPwShTuVk Rp3=*Kw(Jo) i immediate Rpl(-Bq) que] quo YtRp2’3 3 huiusmodi1 YtBqRp2,3 superhabundanciam L2RtPw huiusmodi2 BqRp2-3 9 Non] Cap. Sextum Rt suscipere pr.m.Rp3 n et1 om. L2Rt et2 om. L2Rt(et invidia om. pr.m.Rp3') 13 seom.L2Rt 14 igitur] post est L2Rt : om. Bq enim om. L2RtPw 17 peccatum] peccare L2Rt circa] ea Pp2(ita Tu : om. Pw), pr.m.Rp3 24 ergo om. Rf 26 Sextum capitu­ lum Tu : C. Septimum Rt : om. cett., sed grandiore liti. cap. ind. RtRp (paragraphum tantum hab. L2) 27 autem + hoc L2Rt non + hoc corr. Rp3(hoc primo sed exp. et in s.l. scr. Jo, cf. adn. insequ.) hiis] in praem. corr.Rp3 : hoc praem. Jo 28 In] et praem. corr. Rp3 hiis 4- enim L2Rt qui] que L2(-Yt)RtAjLcVk TRANSLATIO GROSSETESTE RECENSIO RECOGNITA 405 versales quidem inaniores sunt, particulares autem veriores. Circa singula enim operaciones, oportunum autem in hiis concordare. Sumen­ dum igitur hoc ex. descripcione. Circa- timores quidem igitur et audacias fortitudo medietas. Super5 habundancium autem qui intimiditate quidem innominatus. Multa autem 07b! sunt innominata. Qui autem in audere superhabundat, audax. Qui vero in timere quidem superhabundat, in audere autem deficit, timidus. Circa delectaciones autem et tristicias non omnes, minus autem et circa tristicias, medietas quidem temperanda, superhabundancia autem oybs 10 intemperancia. Deficientes autem circa delectaciones non multum fiunt ; propter quod et isti nomine non sunt sortiti. Sint autem insensibiles. Circa dacionem autem pecuniarum et accepcionem medietas quidem liberalitas ; superhabundancia autem et defectus, prodigalitas et illi- oybio beralitas. Contrarie autem et hee superhabundant et deficiunt. Prodigus 15 quidem enim in tribucione superhabundat, in accepeione autem deficit. Illiberalis autem in accepeione quidem superhabundat. in tribucione vero deficit. Nunc quidem igitur typo et in capitulo dicimus contenti hoc ipso ; oybis posterius autem cercius de hiis determinabitur. Circa pecunias autem et alie disposiciones sunt. Medietas quidem 20 magnificencia. Magnificus enim differt a liberali ; hic quidem enim circa magna, hic autem circa parva. Superhabundancia autem bonausia. apeyrokalia et Defectus vero parvificencia. Differunt autem hee ab hiis que oyb2o circa liberalitatem. Quo autem differunt posterius dicetur. Circa honorem autem et inhonoracionem, medietas quidem magnani25 mitas ; superhabundancia autem, caymotes quedam dicta ; defeccio autem pusillanimitas. Sicut autem dicimus habere ad magnificentiam liberalitatem circa parva differentem, ita habet quedam et ad magnanimitatem circa hono- oybzg rem existentem magnum, hec autem circa parva existentem ; est enim ut ArbPbAfb A7bP2 Lb0b i inaniores (¿cevco-repoi Ob, sec.m.Phj} Kotvorepoi 28 habet quedam] n Ob : ex€LV TiV^ NbP2 ad] irepl Ob L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia3)\Rp1 = AjBqKx Rp2 = LcPwShTuVk Rp3 = Kw(Jo) i inaniores] inanes Rt : communiores L2 2 singularia L2Rt 3 hoc perscriptum RfKvRtPwVkRp3 : h’ YtBqShTu (ex praem. sed exp. Tu) : om. AjKx 7 quidem] post superhabundat Kx : om. Rp2, pr.m.Rp3 10 mul­ tum fiunt] multi sunt rec.Kw 15 tribuicione YtRtRp2(-Tu), pr.m.Rp3 : tri. bulacione Aj 16 tribuicione Rt : tribulacione Lc1 21 apeyrokalya Kv Vk : apeyrothalia Yt : appeyrochalia Rt 22 banausia RfYt : banausya Kv : baunasya Rt 23 quomodo corr. Rp3 25 chaymotes RfYt2 : chaimmotes (yel chaunmotes ?) Rt : cayniotes Aj 28 quedam] quid L2 (quidem Yt) ad] circa L2 29 autem om. L2 4o6 ETHICA NICOMACHEA II.7-8 oportet appetere honorem et magis quam oportet et minus. Dicitur autem qui superhabundat quid est desideriis philotimus, qui autem deficit aphi- oybgo lotimus. Medius autem innominatus ; innominate autem et disposiciones. Verumptamen philotimi, philotimia. Unde contendunt extremi de media regione ; et nos autem est quando medium philotimum vocamus, est 5 o8ai autem quando aphilotimum ; et est quando laudamus philotimum, est autem quando aphilotimum. Propter quam autem causam hoc facimus, in hiis que deinceps dicetur. Nunc autem de reliquis dicamus secundum enarratum modum. Est autem et circa iram superhabundancia et defectus et medietas, 10 o8a5 fere autem innominatis existentibus ipsis, medium mansuetum dicentes et medietatem mansuetudinem vocamus. Extremorum autem qui quidem superhabundat iracundus sit, malicia autem iracundia. Qui autem deficit inirascibilis quidam, defeccio autem inirascibilitas. Sunt autem et alie tres medietates habentes quidem quandam simili- 15 o8aro tudinem ad invicem, differentes vero ab invicem. Omnes quidem enim Differt autem quo­ est in ipsis, hec autem circa delec­ sunt circa verborum et operationum communionem. niam hec quidem est circa verum quod tabile, huius autem hoc quidem in lusu, hoc autem in omnibus que se- o8ai5 eundum vitam. Dicendum igitur de hiis ut magis cognoscamus quoniam 20 in omnibus medietas est laudanda, extrema autem non recta nec lauda­ sunt. Sunt quidem igitur et horum plura innomi­ bilia, set vituperabilia nata. Temptandum autem quod et in aliis, ipsis nomina fingere mani­ festationis gracia et boni quod consequitur. o8a2o Circa verum quidem igitur medius quidem verus quis, et medietas 25 veritas dicatur. Ficcio autem que quidem ad maius iactancia, et qui habet eam iactator. Que autem ad minus eyronia, et eyron. Circa delectabile autem quod quidem in ludo, medius quidem eutrapelos, et dispositio eutrapelia. Superhabundancia autem, bomolochia, et qui o8a25 habet eam bomolochos. Qui autem deficit agroicos quis, et habitus agroy- keia. L2=RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia3):Rpi = AjBqKx Rp2=LcPwShTuVk Rp3 = Kw(Jo) 2 quid est] quidem L2Rt, corr.Rp3 5 et] adcoxr.Hp3 apilotimum Rf1 : aphylotimum KvRt : amphilotimum (amphy- Vk) Rp2’3 7 apilotimum Rf1 : aphylotimum YtRt : amphilotimum (amphy- Vk) Rp2,3 8 di­ centur Rp23, Bq2 12 et om. L2RtKx 17 Differunt L2Rt 18 hec per­ scriptum RtShTu : hoc RfKvKx : h' cett. 21 est] ante medietas Rf : post lau­ danda Rt : om. KvYt non] neque L2Pi(necque Rf : nec Kv) nec] necque RfKx : neque YtRt 22 sunt om. Rp3 23 manifestationis] manifestari omnis Rp1,2(-PwTu), pr.m.Rp3 24 consequuntur Rf : consequetur Kv 30 agroycos L2Rt 30-31 -kia Rf : -kya Rt : -ria Kv1 (-eolia Kv2) : -keya KxSh VkRp3 : agrikolia Yt : agroikeia AjTu : agroikeya Z.c 30 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 407 Circa reliquum autem delectabile quod in vita, qui quidem ut oportet delectabilis est, amicus, et medietas amicicia. Qui autem superhabundat, si quidem nullius gracia, placidus ; si autem utilitatis alicuius sui, blandi­ tor. Qui- autem deficit et in omnibus indelectabilis, litigiosus quis et disco- o8a3o 5 lus. Sunt autem et in passionibus et in hiis que circa passiones, medietates. Verecundia quidem enim virtus quidem non est. Laudatur autem et in hiis enim hic quidem dicitur medius. Qui autem verecundus ; et superhabundat, ut kataplex qui omnes verecundatur. Qui autem deficit 10 vel nequaquam verecundatur, inverecundus. Medius autem verecundus. o8a$5 epychatrikakie. Sunt In hiis accidunt proximis factas. Nemesis autem medietas invidie et tristiciam et delectacionem. autem circa o8bi Nemesiticus quidem enim tristatur de indigne bene operantibus. Invidus autem superexcedens hunc in omnibus tristatur ; epychayrekakus autem tantum o8b5 15 deficit a tristando, ut et gaudeat. Set de hiis quidem igitur et alias tem­ pus erit. De iusticia autem, quia non simpliciter dicitur, post hec divi­ dentes de utraque dicemus qualiter medietates sunt. Similiter autem et de racionalibus virtutibus. o8bio SEPTIMUM CAPITULUM 20 [8] Tribus autem disposicionibus existentibus, duabus quidem maliciis, hac quidem secundum superhabundanciam, hac autem secundum defectum, una autem virtute medietate, omnis omnibus opponitur ali­ qualiter ; extreme quidem enim et medie et ad invicem contrarie sunt, media autem extremis. Quemadmodum enim equale ad minus quidem o8bi5 25 maius, ad maius autem minus, ita medii habitus ad defectus quidem super- superhabundanciam autem deficiunt et in passionibus et in operacionibus. Fortis enim ad timidum quidem audax videtur, ad auda­ cem autem timidus. Similiter autem et temperatus ad insensibile quidem habundant, ad intemperatus, ad intemperatum autem insensibilis ; liberalis autem ad L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 3) : Rp1 — AjBqKx Rp2 = LcPwShTuVk Rp3 = Kw(Jo) 7 quidem1 om. L2RtKx (dei. Bq2) 8 in hiis] post enim Rt : om. L2 hie] hoc Rp2,3(obsc.Pw) : om. L2 dicitur quidem L2(-Rf) 9 ka­ taplex Kv Yt2Bq : cata- Yt1 : caka- Rf : kaca- Kx : raca- Aj : caca- Rp2,3 11 epy­ chatrikakie Ajt-kye Rt) : epichairekakie Rf : variant cett. 12 In hiis] in hiis que L2(et praem. Yt)Rt Nemesicycus Yt : Nemesyticus Rt 13 prosperan­ tibus rec.Kw 14 epychayrekakus AjKx : variant cett. 18 racionabilibus AjKxLcTu 19 Septimum capitulum Tu : om. cett. : grandiore litt. cap. ind. Rp (paragraphum hab. RtKvYt, non autem Rf) 21 secundum1 om. Bq1Rp2-3 22 mediante L2 26 superabundancias L2Rt 27 in om. L2 29 insen­ sibilem L2Rt, corr.Rp3 o8b2o 4o8 ETHICA NICOMACHEA II. 8-9 illiberalem quidem prodigus, ad prodigum autem illiberalis. Propter quod o8b25 et proiciunt medium extremi alter ad alterum, et vocant fortem timidus quidem audacem, audax autem timidum, et in aliis proporcionaliter. Sibi autem oppositis ad invicem hiis, maior contrarietas est extremis ad invicem quam ad medium. Longius enim hec distant ab invicem quam 5 o8b3o a medio, quemadmodum magnum a parvo et parvum a magno quam ambo ab equali. Adhuc ad medium quidem quibusdam extremis similitudo quedam videtur, ut audacie ad fortitudinem et prodigalitati ad liberalitatem ; extremis autem ad invicem plurima dissimilitudo ; que autem plurimum 10 ab o8b35 distant invicem contraria determinantur; quare et magis contraria que plurimum distant. oqai Certo medium autem opponitur in hiis quidem magis defeccio, in hiis autem superhabundancia ; puta fortitudini quidem non audacia super­ habundancia existens, set timiditas defectus existens ; temperancie 15 autem non insensibilitas indigencia existens, set intemperancia super- oças habundancia existens. Propter duas autem causas hoc contingit. Unam quidem que ex ipsa re. In essendo enim proximius et similius alterum medio magis ; puta, quia similius esse videtur fortitudini audacia et proximius, et dissi- extremorum medio, non hoc, set conti arium, opponimus oçai o mitius 20 timiditas, hanc magis opponimus. Distantia enim plus a medio contraria magis videntur esse. Una quidem igitur causa hec, ex ipsa re. Alia autem ex nobis ipsis. Ad que enim ipsi magis nati sumus aliqualiter, ogai 5 hec magis contraria medio videntur. Puta ipsi magis nati sumus ad delec­ taciones. Ideo facilius mobiles sumus ad intemperantiam quam ad tem- 25 peranciam. Hec igitur magis contraria dicimus ad que augmentum magis fit, et propter hoc intemperantia superhabundancia existens magis con­ traria est temperancie. O9a2o [9] Quoniam quidem igitur est virtus moralis medietas et qualiter et quoniam est medietas duarum malitiarum, huius quidem secundum 30 superhabundanciam, huius autem secundum defectum, talis est quia coniectatrix medii est quod est et quoniam in passionibus et operacio­ nibus, sufficienter dictum est. oga25 Ideo et difficile est studiosum esse. In unoquoque enim medium acci­ pere difficile ; puta circuli medium non cuiuslibet, set scientis. Sic autem 35 et irasci quidem cuiuslibet et facile, et dare argentum et consumere. Cui L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia3).Rp1 = AjBqKx Rp2 = LcPwShTuVk Rp3 = Kw(Jo) 4 Sibi Rp1Pw : Si RfLcTuVk : Sic KvYtRtShRp2 5 ab] ad/?/1 13 Certo] Ad L2Rt, corr. Rp3 19 medio om. L2Rt 22 igitur quidem tr. L2(-Yt) 32 est8 om. L2Rt 34 enim + est Rt 409 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA autem et quantum et quando et cuius gracia et qualiter, non adhuc cuius­ libet neque facile, quod est bene et rarum et laudabile et bonum. Propter quod oportet coniectantem medium, primum quidem recedere oçaso a magis contrario, quemadmodum et Calipso monebat hoc : Extra fumum 5 quidem et undam custodi navem. Extremorum enim hoc quidem est peccatum magis, hoc autem minus. Quia igitur medium attingere summe difficile, secundum secundam aiunt navigacionem minima sumendum oga35 malorum. Hoc autem erit maxime hoc modo quo dicimus. opbi Intendere autem oportet et ad que et ipsi facile mobiles sumus ; alii io enim ad alia apti nati sumus. Hoc autem erit notum ex delectacione et tristicia facta circa nos. In contrarium autem nos ipsos attrahere oportet. Multum enim abducentes a peccato in medium veniemus, quod tortuosa ogb5 lignorum dirigentes faciunt. In omni autem maxime observandum delec­ tabile et delectacionem. Non enim non accipientes iudicamus eam. Quod 15 igitur plebis senes paciebantur ad Helenam, hoc oportet pati et nos ad oçbio delectacionem, et in omnibus illorum dicere vocem. Sic igitur abicientes ipsam, minus peccabimus. Hoc igitur facientes, ut in capitulo dicamus, maxime poterimus medium adipisci. Difficile autem forsitan hoc et maxime in singularibus. Non enim 20 facile determinare qualiter et quibus et in qualibus et quantum tempus opbi5 determinandum ; et enim nos quandoque quidem deficientes laudamus et mansuetos dicimus. Quandoque autem gravantes viriles vocamus. Set qui quidem parum a bene transgreditur non vituperatur neque ad maius neque ad minus, set qui plus. Iste enim non latet. Hic autem usque quo opbzo 25 et in quantum vituperabilis, non facile sermone determinare: Neque enim aliud aliquid sensibilium. Talia autem in singularibus, et in sensu iudicium. Hoc quidem igitur tantum ostendit quoniam medius habitus in omnibus laudabilis. Declinare autem oportet quandoque quidem ad superhabundanciam, ogb25 30 quandoque autem ad defectum. Sic enim facile medium et quod bene adipiscemur. L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp{Pecia3}'.Rpx — AjBqKx Rp2=LcPwShTuVk Rp3 = Kw(Jo) i et quando om. Rp2, pr.m.Rp3 3 Propter] C. Nonum praem. Rt quidem primum tr. Rp2,3 4 calypso L2(-Rf} : colipso Rp3 12 peccando L2 15 elenam L2Rt 17 hoc perscriptum L2RtShVkRp3 : h’ cett. 22 autem + mala sibi illata in hostes suos (= Albertus, Led., p. 136, 45} Rt LIBER TERCIUS CAPITULUM PRIMUM ogb3O [i] Virtute itaque et circa passiones et operaciones existente, et in voluntariis quidem laudibus et vituperiis factis, in involuntariis autem venia, quandoque autem et misericordia, voluntarium et involuntarium 5 necessarium forsitan determinare de virtute intendentibus. Utile autem et legislatoribus et ad honores et penas. oçb35 Videntur autem involuntaria esse que violenta vel propter ignoran- loai ciam facta. Violentum autem quo nil est cuius principium extra, tale existens in confert operans vel paciens ; puta si spiritus tulerit alicubi vel 10 homines domini existentes. Quecumque autem propter timorem maiorum malorum operata sunt ioa5 vel propter bonum aliquod, puta si tyrannus precipiat turpe aliquod operari, dominus existens parentum et filiorum, et operante quidem salventur, non operante autem moriantur. Dubitacionem habet utrum 15 involuntaria sunt vel voluntaria. Tale autem aliquid accidit et circa eas que in tempestatibus eieccioloaio nes. Simpliciter quidem nullus esset voluntarius. In salute autem sui et aliorum omnium, intellectum habentes. Mixte quidem igitur sunt tales operaciones. Assimulantur autem 20 magis voluntariis. Voluntarie enim sunt, tunc cum operate sunt. Finis autem operationis secundum tempus est, et voluntarium autem et invoioai5 luntarium quando operatur dicendum ; operatur autem volens ; et enim principium movendi organicas partes in talibus operacionibus in ipso est. Quorum autem in ipso principium, in ipso et operari, et non. Voluntaria 25 itaque talia. Simpliciter autem forsitan involuntaria. Nullus enim utique eligeret secundum se ipsum talium aliquid. L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia3):Rp1 = AjBqKx Rp2 = LcPwShTuVk Rp3 = Kw{Jo) i Liber quartus Incipit Rt 2 Capitulum primum Tu, rec. Kw : om. cett. 6 necessarium + quidem corr.Rp3 7 regis latoribus Rp3 9 Violenter L2(obsc. Yt) est om. L2Rt 10 nichil RfLcx 15 dubita­ cionem RfYtRtLc 18 quidem + enim L2(-Kv)Rt, corr.Rp3 esset] eicit L2Rt(eiciet Rf ; erat primo Tp ? : eicit Lc2, rec.Kw : eiecit Bq2) 24 operacio­ nes Rp2, pr.m.Rp3 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 4II In operacionibus autem talibus quandoque et laudantur, quando ioa2o turpe aliquid vel triste sustinent pro magnis et bonis. Cum autem e con­ verso, vituperantur. Turpissima enim sufferre pro nullo bono vel modico, pravi. In aliquibus autem laus quidem non fit, venia autem 5 propter hoc quandoque operatur aliquis que non oportet, que humanam naturam ioa25 excedunt, et nullus utique sustineret. Quedam autem fortassis non est cogi, set magis moriendum pacientem durissima. Et enim Eucipedis Almeo- na derisoria videntur cogencia matrem occidere. Est autem difficile quan­ doque iudicare quale pro quali eligendum, et quid pro quo sustinendum, ioa3o 10 Adhuc autem difficilius inmorari cognitis ; ut enim in multum est, que quidem expectantur, tristia, que autem coguntur, turpia. Unde laudes et vituperia fiunt circa coactos vel non. z Qualia utique dicendum violenta, vel simpliciter quidem quando causa lobi in hiis que exterius est. Et qui operatur nichil confert. Que autem secun- 15 dum se ipsa quidem involuntaria sunt. Nunc autem pro hiis voluntaria ; quorum autem et principium in operante, secundum se ipsa quidem invo­ luntaria sunt, nunc autem et pro hiis voluntaria. Magis autem assimu- rob5 lantur voluntariis. Operaciones enim in singularibus, hec autem volun­ taria. Qualia autem pro qualibus eligendum, non facile tradere. Multe 20 enim différencie sunt in singularibus. Si quis autem delectabilia et bona dicat violenta esse. Cogunt enim exterius existencia. Omnia utique omnes omnia sic erunt violenta. Horum enim gracia lobio operantur. Et qui quidem vi et nolentes cum tristicia, qui autem propter bonum, cum delectacione. Ridiculum autem causari que 25 exterius, set non ipsum bene venabilem existentem a talibus. Et bono­ rum quidem se ipsum, turpium autem delectabilia. Videtur utique vio- iobi5 lentum esse cuius extrinsecus principium, nichil conferente vim passo. SECUNDUM CAPITULUM [2] Quod autem propter ignorandam non voluntarium quidem omne 30 est, involuntarium autem quod triste et in penitudine. Qui enim propter ignorandam operatur quodcumque nichil tristatus in operacione, volens iob2o L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp{Pecia4):Rpx = AjPwSh Rp2 — BqKx Rp3 = Kw(Jo) Rpi=LcTuVk i In. Incipit pecia 4a in Rp 4 quando L2Rt 5 hoc perscriptum RfKvKxLcVk : h' cett. 7 eurypedis RfKvRt : euripedis YtLc alcmenona L2 13 Qualia + autem s.l. rec.Kw 14 Et Rp\-Pw} BqRp3 : et cett. 15 Nunc RfYtRp1,2,3 : nunc KvRtRp^ 16 voluntaria Rp3 19 Qualiter L2 22 erunt sic L2Rt 23 omnia omnes L2(-Rf)Rt 28 Se­ cundum capitulum Tu: Capit. II Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. RtRp {paragraphum tantum hab. L2) 412 ETHICA NICOMACHEA III. 2-4 quidem non operatus est quod non scivit, neque rursum nolens non tris- tatus de eo quod propter ignoranciam. Qui quidem in penitudine, nolens videtur. Qui autem non penitet, quia differt, melius est iob25 habere nomen aliter, sic non volens ; quia enim proprium. Alterum autem videtur et propter ignoranciam operari, ab eo quod 5 est ignorantem facere. Ebrius enim vel qui irascitur, non videtur propter ignoranciam operaii, set propter aliquid eorum que dicta sunt, non sciens autem, set ignorans. Ignorat quidem igitur omnis malus que oportet operari, et a quibus fugiendum. Et propter tale peccatum iniusti et uniiob3o versaliter mali fiunt. Involuntariumque vult dici, non si quis ignorat quod 10 confert. Non enim que in eleccione ignorancia causa cie, neque que universalis ; vituperatur voluntarii, set mali­ enim propter hanc ; set que in nai singularibus in quibus et circa que operacio. In hiis enim misericordia et venia ; horum enim aliquod ignorans, involuntarie operatur. Forsitan igitur non malum determinare hec et que et quot sint, et 15 quis utique, et quid, et circa quid, vel in quo operatur. Quandoque autem na5 et quo, puta instrumento, et gracia cuius, puta salutis, et qualiter, puta quiete vel vehementer. Omnia quidem igitur nullus utique ignorabit non insanus. Manifestum autem quod neque operantem. Qualiter enim se ipsum ? Quid autem operatur, ignorabit utique aliquis, puta dicentes 20 quando ineffabilia erant, quemadmodum Ayscyli mistica, vel monstrare volens dimittere, ut qui telum. Existima­ bit utique aliquis et filium obpugnatorem esse, quemadmodum Meropem, et rotundari lanceatam astam vel lapidem punicem esse, et in salutem naio aiunt excidere ipsos vel non scire percuciens, occidere utique, et ostendere volens quemadmodum pugiles 25 nai5 percudant utique. K^P^O'0 N^P2 LPM* 26 *percutiat (Traráfeiev)] Traráfacey K^ L2 = RfKv Yt Rt=Tp Rp[Pecia 4) : Rp1=AjPwSh Rp2 = BqKx Rp3 = Kw(Jo) Rp4 --LcTuVk i rursus L2Rt 3 non1] neque Kt alter L3 RtRp* sit KvYiVk : fit Rt (videtur — volens om. Sh) enim] ncn AjlBql : tunc Lc1 7 aliquod L2Rt 10 Involuntariumque Rp2, pr.m.Rp3, Vk : In­ voluntarium autem que AjPvPJo : Involuntarium que autem Sh : Involuntarium autem secundum autem que Tu : involuntarium vel [exp.) autem que Lc : Invo­ luntarium autem L2Rt, rec.Kw 11 involuntarii L2Rt, corr.Rp3 12 vitu­ perantur L2Rt 13 enim + et L2Rt 15 et1 om. L2Rt sunt Rf 17 et1] et a Aj : in BqRp3(exp. rec.Kw) 18 igitur + hec L2Rt, rec.Kw 20 Quid Rp1, corr.Rp3 ; Qui Rp2, pr.-m.Rp3, Rp* : Quod L2Rt 21 quando] quoniam L2RtRp* 22 ayscili RfKxVk : aysili YtRt Existimabit + au­ tem L2 2^ oppugnatorem L2Rt : opugnatorem Pw : obpugnatore Rp* 24 hastam L2RtKxTu, rec.Kw pumicem L2RtKx, Bq2 26 percucient L2 : *percutiat Rt TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 413 Circa omnia utique hec ignorancia existente in quibus operacio, qui horum aliquid ignorat, nolens videtur operari et maxime in principalis­ simis ; principalissima autem esse videntur, in quibus operacio, et cuius gracia. Secundum talem utique ignoranciam involuntario dicto, adhuc na2o 5 oportet operacionem tristem esse et in penitudine. [3] Existente autem involuntario quod vi et propter ignoranciam, voluntarium videbitur utique esse cuius principium in ipso sciente singu­ laria in quibus est operacio. 10 Forsitan enim non bene dicitur involuntaria esse que prppter iram vel na25 propter concupiscendam. Primum quidem enim nullum adhuc animalium aliorum voluntarie operabitur neque pueri. Deinde utrum nichil voluntarie operamur eorum que propter concupiscendam vel iram, vel bona quidem voluntarie, mala 15 autem non voluntarie. Set ridiculum una causa existente. Inconveniens autem forte involuntaria dicere que oportet appetere. Oportet autem et na3o irasci in quibusdam et concupiscere quedam, puta sanitatem vel disci­ plinam. Videntur autem involuntaria quidem tristia esse. Que autem secundum concupiscendam delectabilia. 20 voluntaria que secundum cogiFugienda enim ambo. Videntur autem non minus commune esse irracionabiles passiones, quarum et operaciones horniAdhuc autem quid differunt in essendo tacionem vel iram peccantur ? ubi nis, âb ira et concupiscenda. Inconveniens itaque ponere involuntaria hec. (quartum capitulum) 25 [4] Determinatis autem voluntario et involuntario, de eleccione sequi­ tur pertransire. Maxime K*PW> NbP8 IW” enim proprium videtur esse virtuti et magis mores 15 Set cett.)} $ P* L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp^Pecia 4)‘ . Rp1^=AjPwSh Rp2=BqKx Rp3 = Kw(Jo) Rp* = LcTuVk 5 operatorem RtBq2 6 Tercium capitulum om. codd. sed grandiore liti. cap. ind. Rp(paragraphum tantum hab. L2Rt) 15 non voluntarie] involuntarie L2(-ria Rf) Set] sit Kv : sint Rf 20 cognicionem LcYTu1, pr.m.Rp3 21 Fugienda + quidem L2Rt 22 commune] humane L2RtRp* , corr.Rp3, Kx2Bq2 : habere \exp.} comune Bq1 irracionabiles] racio­ nales L2 : irracionales jRi, Rf2Kv2 quare L2Rt, rec.Kw 25 Quartum capi­ tulum] Cap. Ill Rt : om. cett. sed. grandiore Utt. cap. ind. RtRp(paragraphum tan­ tum hab. L2) aq proprium enim LPRtRp* nb5 414 ETHICA NICOMACHEA III.4-5 indicare operacionibus. Eleccio utique voluntarium esse videtur. Non idem autem, set in plus voluntarium. Voluntario quidem enim et pueri et alia animalia communicant, eleccione autem non. Et repentina volun- nbio taria quid dicimus, secundum eleccionem autem non. Dicentes autem ipsam concupiscendam vel iram vel voluntatem vel 5 quandam opinionem, non videntur recte dicere. Non enim commune eleccio et irracionabilium, concupiscenda autem et ira ; et incontinens concupiscens quidem operatur, eligens autem non ; continens autem e nbi5 converso, eligens quidem, concupiscens autem non est ; et eleccioni quidem concupiscenda contrariatur, concupiscenda autem concupiscende non ; 10 et concupiscencia quidem et delectabilis et tristis, eleccio autem neque tristis neque delectabilis. Ira autem adhuc minus. Nequaquam enim que propter iram secundum eleccionem esse videntur. ub2o Set neque voluntas, quamvis propinqua esse videatur. Eleccio quidem enim non est inpossibilium, et si quis dicat eligi videbitur utique insi- 15 piens esse ; voluntas autem est inpossibilium, puta inmortalitatis. Et voluntas quidem est et circa ea que nequaquam per ipsum operata sunt nb25 utique, puta ypocritam aliquem vincere vel athletam ; eligit autem talia nullus, set quecumque existimat fieri per ipsum. Adhuc autem voluntas quidem finis est magis, eleccio autem eorum 20 que ad finem ; puta sanitatem volumus. Eligimus autem per que sani eri­ mus. Et felices esse volumus quidem et dicimus. Eligimus autem dicere nb3o non congruit. Universaliter autem videtur eleccio circa ea que in nobis esse. Neque iam opinio utique erit. Opinio quidem enim videtur circa omnia 25 esse, et nichil minus circa eterna et inpossibilia, et ea que in nobis ; et falso et vero dividitur, non a malo et bono. Eleccio autem hiis magis. Uni- i2ai versaliter quidem igitur opinioni non idem, forsitan neque dicit aliquis. Set neque cuidam. In eligendo enim bona vel mala quales quidam sumus. In opinando autem non. Et eligimus quidem accipere vel fugere vel ali- 30 quid talium. Opinamur autem quid est vel cui confert vel qualiter, acci- i2a5 pere autem vel fugere non multum opinamur. Et eleccio quidem laudatur in essendo cuius oportet magis vel recte ; opinio autem in essendo ut vere. Et eligimus quidem que maxime scimus bona existencia. Opinamur autem L2=RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 4): Rp1 = AjPwSh Rp2 = BqKx Rp3 = Kw{Jo) Rp^—LcTuVk 4 quidem L2RtRp* g est om. L2Rt 14 es­ se om. LzRt 20 magis om. L2 21 sanitatem] sani esse L2, marg. rec.Kw 23 autem] enim L2(-Rf) 27 a om. L2Rt(a. in autem corr. Aj2Pw2Bq2Vk2) 28 opinionem Pp1,2, pr.m.Rp2 ante forsitan non post interp. KvYtRtPwSh K%Rp2TuVk (paragraphum adp. Yt Rt) : nec ante nec post interp. RfAjBqLc TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 415 que non multum scimus. Et videntur non idem et eligere optima et opi­ nari. Set quidam opinari quidem melius, propter maliciam autem eligere i2aio non que oportet. Si autem difïert. Non 5 enim hoc presit opinio eleccioni vel intendimus ; set subsequatur, nichil idem est opinioni cuidam. Quid igitur vel quale quid est, quoniam dictorum nichil voluntarium quidem videtur. Voluntarium autem non omne eligibile, set certe precon- i2ai5 siliatum. Eleccio enim cum racione et intellectu. Subsignare autem vide­ tur et nomen, ut ens pre aliis eligibile. [5] Consiliantur autem utrum de omnibus et omne consiliabile est, 10 aut de quibusdam non est consilium ? Dicendum autem forsitan consi­ liabile, non pro quo consiliabitur utique aliquis insipiens vel insanus, i2a2o set pro quibus intellectum habens. De eternis autem nullus consiliatur, puta de mundo, vel dyametro vel costa quoniam incommensurabiles. Set neque de hiis que in motu, semper autem secundum eadem factis, sive 15 ex necessitate, sive natura, vel propter aliquam aliam causam ; puta solis I2a25 versionibus et ortibus. Neque de hiis que alias aliter ; puta siccitatibus et ymbribus. Neque de hiis que a fortuna ; puta thesauri invencione. Set neque de humanis omnibus ; puta qualiter utique Scite optime conver­ sentur nullus Lacedemoniorum consiliatur. Non enim fiet utique eorum 20 per nos aliquid. Consiliamur autem de hiis que in nobis et operabilibus ; i2a3o hec autem et sunt reliqua. Cause enim videntur esse natura et necessitas et fortuna, adhuc autem et intellectus et omne quod per hominem. Homi­ num autem singuli consiliantur de hiis que per ipsos operabilibus. Et quidem circa certas et per se sufficientes disciplinarum non est consilium ; i2bi 25 puta de litteris. Non enim dubitamus qualiter scribendum, set que- cumque fiunt per nos. Non similiter autem semper de hiis consiliamur ; puta de hiis que secundum medicinalem et negociativam et circa gubernativam magis quam gynnasticam, quanto minus certificata est ; et adhuc i2b5 de reliquis similiter. Magis autem et circa artes quam disciplinas ; magis*4 L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia 4): Rp1=AjPwSh Rp2=BqKx Rp3 = Kw(Jo) Rp* = LcTuVk i iidem Rt 3 prefit Rt subsequitur L2Rt 4 hoc perscriptum BqKxRp3LcVk : hec RfKv : h’ cett. set + si URt, rec.Kw : + utrum s.l. Bq2 5 post nichil interp. KvYtRtVk, non autem cett. (5-6 volun­ tarium quidem videtur om. Rp3, add. rec.Kw) 6 certe + quod Yt 7 vi­ detur om. L2 8 ut] et L2 : hoc ut Rt 9 Consiliantur] Considerandum YtRt n consiliaturi2 15 causam aliam L2Rt 18 qualiter utique om. Rp3 (qualiter suppi, s.l. rec.Kw) Scite] scire Lc : thete Rp3(syphe s.l. rec.Kw) : scyte JCwYiRt 22 et2 om. L2(-Rf)Rt 24 se om. AjRp2, pr.m.Rp3 est] enim Rp2,3 (est add. marg. corr. Rp3) 26 ante Non interp. codd. (praeter RfLc) ; paragraphum adp. YtRtBqRp3 28 gynas- KvYtRt : gymas- Tu : gimas- Aj : gygnas- Pw2, rec.Kw : ginnastincam Rf 29 disciplinas + vel opiniones Yt (ex Ant. transi. ? cf. 100.7 cum adn.) 4i6 ETHICA NICOMACHEA III.5-6 enim circa ipsas dubitamus. Consiliari autem opoitet et hiis que ut sepius, incertis autem qualiter evenient et in quibus indeterminatum. i2bio Consiliatores autem assumimus in magna, discredentes nobis ipsis velud non sufficientibus dinoscere. Consiliamur autem non de finibus, set de hiis que ad fines. Neque enim medicus consiliatur si sanabit, neque 5 rethor si persuadebit, neque politicus si pacem faciet, neque reliquorum i2bi5 aliquis de fine ; set ponentes finem aliquem, qualiter et per que erit inten­ dunt ; et si per plura quidem videatur fieri, per quod facillime et optime intendunt. Si autem per unum procuratur, qualiter per hoc erit, et illud per quid, quousque utique veniant ad primam causam, que in invencione 10 i2b2o ultima est. Qui enim consiliatur videtur querere et resolvere dicto modo, quemadmodum dyagrama. Videtur autem questio quidem non omnis esse consilium, puta mathematice, consilium autem omne questio ; et quod ultimum est in resolucione primum esse in generacione ; et si qui- I2b25 dem inpossibile inveniant, discedunt, puta si pecuniis indiget, has autem 15 non possibile est tribui ; si autem possibile videatur, incipiunt operari. Possibilia autem que per nos fiunt utique ; que enim per amicos, per nos aliqualiter sunt ; principium enim in nobis. Queruntur autem quandoque quidem instrumenta, quandoque autem necessitas quid autem 12030 et in reliquis, quandoque propter quid. Videtur eorum. Similiter autem per quod, quandoque autem qualiter, vel 20 quemadmodum dictum est, homo esse principium operacionum. Consilium autem de operabilibus ab ipso. Ope­ raciones autem aliorum gracia. Non igitur utique erit consiliabilis finis, 13a! set que ad fines. Neque utique singularia, puta si panis hoc, vel digestum est ut oportet, vel factum est ut oportet. Sensus consiliabitur, est hoc. verumptamen determinatum est iam eligibile. Quod K*P*Ob NbP2 yàp àv Kb Si autem semper 25 in infinitum veniet. Consiliabile autem et eligibile idem, enim consilio pre- 23 igitur utique] àv ovv PbObNbP2Lb : âpa ovv Mb : L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 4): Rp1=AjPwSh Rp2=BqKx Rp3 = Kw(Jo) Rpi=LcTuVk i oportet om. L2 et] in L2 (om. Kv} Htfalia in hiis marg. rec.Kw} 3 discedentes corr.Rp3, Jo ; obsc./>r.m..Rj>3(discredentes rec.Kw} 4 dignoscere RfYt : noscere Tu : disnoscere corr. Rp3 5 que + autem corr. Kp3(autem exp. rec.Kw} 6 retor Kv : rector YZK/>4(retor Lc2} faciat RfRt : faciant Yt 9-10 illud per quid] illud per illud per quid Kv : il­ lud per illud Rf 10 in Rp^Bq : om. L2RtKxRp3'i(que ante in om. Bq1} convencione AjBq 12 dia- Rf : -gramma YtRt : -gramam Rp2, pr.m.Rp3, Vk 15 hos Rp2,pr.m.Rp3, Rp* 19 eorum] ipsorum L2(-Rf}Rt 20 quid] qui­ dem L2Rt 23 utique om. L2 erit] est RfYt 24 singularia + esse Rp2, pr.m.Rp3 -23 est3] enim L2RtSh (enim ante est add. Pw2, rec.Kw} hoc perscriptum KvLc : h’ cett. 26 consiliatur L2 enim + ex L2 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 417 indicatum est, eligibile est. Quiescit enim unusquisque querens qualiter 1335 operabitur, quando in se ipsum reducet principium, et ipsum in ante­ cedens ; hoc enim est quod eligitur. Manifestum autem hoc et ex antiquis urbanitatibus quas Omerus imitatus est. Reges enim que eligebant annun- 5 ciabant plebi. Existente autem eligibili consiliabili desiderabili eorum que in nobis, 13310 et eleccio utique erit consiliabile desiderium eorum que in nobis. Ex consi­ liari enim iudicantes, desideramus secundum consilium. Eleccio quidem igitur typo nunc non ut consuetum est dicere secundum subscrip­ to cionem, set universaliter dicta sit, et circa qualia est, et quoniam eorum que ad fines. (quintum capitulum) [6] Voluntas autem quoniam quidem finis est, dictum est. Videtur I3ai5 autem hiis quidem per se boni esse, hiis autem apparentis boni. Con15 tingit autem voluntabile per se bonum dicentibus, non esse voluntabile quod vult qui non recte vult. Si enim erit voluntabile, et bonum ; erit autem si sic contingit, malum. Rursus autem apparens bonum volunta- 13320 bile dicentibus, non esse natura voluntabile. Set unicuique tur, alii autem aliud videtur, et si sic 20 Si utique autem quidem vide­ contingit contraria. hec non placent, ergo dicendum simpliciter quidem et secundum veritatem voluntabile esse per se bonum, unicuique autem quod videtur. Studioso quidem igitur quod secundum veritatem esse ; 13325 pravo autem quod contingit. Quemadmodum et in corporibus bene dispo­ sitis quidem, sana sunt secundum veritatem talia existencia. Infirmis 25 autem altera. Similiter autem et amara et dulcia et calida et gravia et aliorum singula. Studiosus enim singula iudicat recte, et in singulis verum 13330 ei apparet. Secundum unumquemque enim habitum propria sunt et bona et delectabilia, et differt plurimum forsitan studiosus hoc, verum in Tfb-PbQb Nbpi LbMb 2 ipsum2 (RT>i”>)] airov L3 = RfKvYt Rt = Tp RplPecia 4): Rpl = AjPwSh Rp2 = BqKx Rp’~ Kw'Jo} Rpi = LcTuVk 2 ipsum2] ipsius L2 3 est om. L2 4 horne­ áis L2(om. Yt^RtVk 7 consiliabile + desiderabile L2 : -|- delectabile marg. rec.Kw 9-10 nunc — universaliter om. L2 g consueta Tp dicere -fquod Rt(— TpYü, Remensis 863} 12 Quintum capitulum] C. quartum Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. RtRp(paragraphum tantum hab. L2} 16 erit2] erat Rt 17 contingit -f- quandoque corr. Rp3, Tu 18 dicenti­ bus — voluntabile om. L2 voluntabile] per se bonum praem. marg. corr. Rp* (etiam in marg. sed pr.m. Jo} quidem] quod L2RtRp*, marg. rec.Kw ethica nicomachea 111.6-7 4i8 singulis videre quemadmodum regula et mensura ipsorum existens. Multis autem decepcio propter delectacionem videtur fieri ; non enim existens 1361 bonum videtur. Desiderant igitur delectabile ut bonum, tristiciam autem ut malum fugiunt. v Kaff cko.vto. §€ Pb,sec.m.P2y\ rwv Kad' CKacrra Ob ; tôjv Kad’ CKacrra S¿ Mb '. ttaS' eKaara Se KbLb : om. 1P, pr.m.P2 L2=RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 4) : Rp1=AjPwSh Rp2=BqKx Rp3^ Kw(Jo} Rp*=LcTuVk 3 existimatis Rp2, pr.m.Rp3 5 desideravit Rp1 Jo : desiderabit L2Rt, corr.Rp3, Rp* : desiderant Rp2, pr.m.Rp3 13 qualiseumque RfYt 14 finis + quidem L2Rt 15 nichilominus Rp1, corr. Rp3 *7 et2 om. L2RtRp* 19 quosdam quod] quidem L2 : quosdam quidem Rt 21 igitur quidem L2 : quid igitur RplLc 23 operative et] operatores L2 se om. L2Rt 27 eorum — autem om. L2 (Habituum — singula om. Aj} TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 42I [9] Resumentes utique de unaquaque dicemus que sunt et circa qua­ lia et qualiter ; simul autem erit manifestum et quot sunt. Et primum 1535 de fortitudine. 5 quibus est fortitudo vel bonum mori. In talibus autem corrupcionibus neutrum existit. [10] Terribile autem non omnibus quidem idem. Dicimus autem quid 5 et super hominem ; hoc quidem igitur omni terribile intellectum habenti. Quod autem secundum hominem differt magnitudine, et in eo quod magis I5bio et minus. Similiter autem et ausibilia. Fortis autem instupescibilis ut homo. Timebit quidem igitur et talia ; ut oportet autem et ut racio, sustinebit boni gracia ; hic enim finis virtutis, xo Est autem magis et minus hec timere, et adhuc non terribilia, ut talia I5bi5 timere. Fit autem peccatorum, hoc quidem quod quod non oportet, hoc autem non ut oportet, hoc vero quoniam non quando vel aliquid talium. Similiter autem et circa ausibilia. Qui quidem igitur que oportet et cuius gracia sustinet et timet, et ut oportet, et quando, similiter autem et audet, 15 X5b2o fortis. Secundum dignitatem enim et ut utique racio, patitur et operatur fortis. Finis autem omnis operacionis est qui secundum habitum, et forti autem fortitudo bonum ; talis autem et finis. Determinatur enim unum­ quodque fine ; boni utique gracia fortis sustinet et operatur que secun­ dum fortitudinem. 20 Superhabundancium autem qui quidem inpaviditate, innominatus. I5b25 Dictum est autem nobis in prioribus quoniam multa sunt innominata. Erit autem utique aliquis insanus vel sine sensu doloris, si nichil timeat, neque terremotum, neque inundaciones, quemadmodum aiunt Celtas. Qui autem in audendo superhabundat circa terribilia, audax. Videtur 25 I5b3o autem et superbus esse audax, et fictor fortitudinis ; ut igitur ille circa terribilia habet, sic iste vult videri. In quibus igitur potest, imitatur. Propter quod et sunt multi ipsorum audaces timidi. In hiis enim auden­ tes, terribilia non sustinent. Qui autem in timendo superhabundat, ti­ midus ; et enim que non oportet et ut non oportet et omnia talia sequun- 30 x6ax tur ipsum. Deficit autem et in audendo ; set in tristiciis superhabundans magis manifestus est. Desperans utique quis timidus. Omnia enim timet. Fortis autem L2 — RfKvYt Rt~Tp RpiPecia 4)'. Rp3 = AjPwSh Rp2 = BqKx Rp3 = Kw(Jo) Rpi = LcTuVk 2 Simul] Similiter Rf2ShRp2 5 non + in RfLc2 9 instupefactibilis L2Rt, corr. Rp3 10 hoc L2Rt L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia5) : Rp1 = AjBqKxVk Rp2 = LcSh PwTu n Est Incipit pecia 5a in Rp1>2(deest Rp3 ; de pecia rescripta in Kw, vide Praef.) 12 quod om. LF(-Yt) 13 quod] quoniam L2Rt 17 fortis Incipit pecia 5 in Kw 18 finis] fortis Rp2 25 terribilia + et K/)2(et exp. Pw2) TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 423 contrarius. In audendo enim bone spei est. Circa hec quidem igitur est et timidus et audax et fortis. Differenter autem habent ad hec ; hii quidem i6a5 enim superhabundant et deficiunt, hic autem medio modo habet et ut oportet. Et audaces quidem prevolantes et volantes ante pericula. In 5 ipsis autem discedunt. Fortes autem in operibus acuti, prius autem quieti. [11] Quemadmodum igitur dictum est, fortitudo medietas est circa i6aro ausibilia et terribilia, in quibus dictum est, et quoniam bonum desiderat et sustinet, vel quoniam turpe, non. Mori autem fugientem inopiam, vel 10 cupidinem, vel aliquid triste, non fortis, set magis timidi. Mollicies enim fugere laboriosa, et non quoniam bonum sustinet, set fugiens malum. i6ais Est quidem igitur fortitudo tale quid, P2 L*M* 10 et] i} P*N*P2 L2 — RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia5):Rp* 1 = AjBqKxVk Rp2=LcSh PwTu i hec perscriptum RtPw : hoc RfAjKxLc : h’ cett. pugnaces KvRpx^Bq) : pugnases Rf : pugnates Bq1 : pugnantes YtRtBq2Rp2 4 differentes om. Rp2 existens L2 6 dicta Rp2(set — audaces om. Aj : signo va...cat del. Le2) 7 existimare L2 (-KvfRtLc 8 fugiunt] faciunt L2Rt non om. Rp2 9 autem] enim L2(fYt)Rt 10 et2] vel L2Rt 11 et1 om. L2Rt inperturbatum PwTu 15 autem] enim Rf : om. Kv et1 om. Rp2 18 cog­ noverunt «P1 est om. L\-Kv)RtVk 19 laconibus Kv : latronibus RfYt Rp2(cf. Oresme, p. 216 : larrons) : lationibus Rp1 (lacionibus Aj) ut sykyo­ niis KvYtVk : ut sikioniis Rf : ut sykoniis RtAj : ut syc su (exp.) sykyoniis Bq : ut sikyoniis Kx : om. Rp2 20 et om. Rt(=; TpYü)Rp2 21 Circa Grandioliit. cap. ind. Rp2 27 et om. L2RtAjBqLc qui om. L2 426 ETHICA NICOMACHEA III.12-13 delectabilis ; ab hiis enim que circa evanescere, quale et ginnasticis agonibus fit. Pugilibus enim finis quidem delectabilis cuius gracia, corona i7b5 et honores, percutí autem dolorosum, si carnales, et triste omnis labor ; propter multa autem hec esse, parvum existens cuius gracia, nichil delec­ tabile videtur habere. Si utique tale est et quod circa fortitudinem, mors 5 quidem et vulnera tristia forti et nolenti erunt. Sustinet autem hec quo- utique virtutem habeat iybio niam bonum, vel quoniam turpe, non. Et quanto omnem et felicior sit, magis in morte tristior erit. Tali enim maxime vive­ re dignum, et iste maximis bonis privatur sciens. Triste autem hoc. Set nichil minus fortis ; forsitan autem et magis, quoniam in bello bonum 10 i7bi5 pro illis eligit. Non utique autem in omnibus virtutibus delectabiliter operari existit, prêter quam in quantum finem attingit. Milites autem nichil forsitan prohibet non tales esse optimos, set eos qui minus quidem fortes, aliud autem bonum nullum habentes ; parati i7b2o quidem 15 enim isti ad pericula, et vitam ad parva lucra permutant. De fortitudine quidem igitur in tantum dictum sit. Quid autem est, non difficile typo accipere ex hiis que dicta sunt. [i] Dicamus autem deinceps, de liberalitate. Videtur autem esse circa pecunias medietas. Laudatur enim liberalis non in bellicis, neque in qui- 5 bus temperatus. Rursus neque in iudiciis, set circa dacionem pecuniarum et sumptionem. Magis autem in dacione. Pecunias autem dicimus omnia i9b25 quorumcumque dignitas nummismate mensuratur. Est autem et prodi­ galitas et illiberalitas, circa pecunias superabundancia et defectus. Et illiberalitatem quidem copulamus semper, magis quam oportet io quidem circa pecunias studentibus. Prodigalitatem autem inferimus quan- I9b3o doque complectentes intemperatis hominibus. Incontinentes enim et intemperantiam consumptores, prodigos vocamus ; propter quod et pravissimi videntur esse. Multas enim simul malicias habent. Non autem proprie appellantur ; vult enim prodigus esse qui unum aliquod malum 15 habet, corrumpere substantiam. Prodigus enim qui propter se ipsum 2oai prodigus. Videtur autem perdicio quedam ipsius esse, et substancie corruptio, ut vivere per has existente. Sic utique prodigalitatem acci­ pimus. Quorum autem est aliqua utilitas, hiis enim bene uti et male ; divi­ cie autem sunt utilium ; unoquoque autem optime utitur qui habet circa 2oa5 20 singula virtutem ; et diviciis autem utetur optime qui habet circa pecu­ nias virtutem. Iste autem est liberalis. Usus autem esse videtur pecuniarum consumpcio et dacio, acceptio autem et custodia possessio magis ; propter quod magis est liberalis 2oaio dare quibus oportet quam accipere unde oportet et non accipere unde non 25 oportet. Virtutis enim magis benefacere quam bene pati, et bene operari magis quam turpia non operari. Non inmanifestum autem quoniam dationi quidem sequitur benefacere et bona operari, sumpcioni autem L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia5):Rpx=AjBqKxVk Rp2~LcSh PwTu 8 pecunias + studentibus L2Rp2 10 quidem om. L2Rt 12 in intempe­ rantiam L2Rt : intemperantia Rp2 14 appellatur Pp2 16 prodigus] per­ ditus L2Rt 18-19 autem — unoquoque om. L2 18 enim Rp~\ est Rt 22 comsumpcio] sumptus L2 23 possessio] passio L2RtRp2 27 bona Yt RtBqVk : bene RfKvKxRp2 (26-27 Non inmanifestum — operari om. Aj) 432 ETHICA NICOMACHEA IV. 1-3 2oai5 bene pati vel non turpe operari. Et gracia danti, et non non accipienti, set et laus magis ; et facilius autem non accipere quam dare ; proprium enim minus emittunt magis quam non accipiunt alienum. Set et liberales 2oa2o dicuntur qui dant. Qui vero non accipiunt, non in liberalitatem lau­ dantur ; set non minus in iusticiam. Qui autem accipiunt, neque laudan- 5 tur multum. Amantur autem maxime liberales eorum qui in virtute ; utiles enim ; hoc autem in dacione. [2] Que autem secundum virtutem operaciones, bone et boni gracia. 2oa25 Et liberalis igitur dabit boni gracia, et recte. Quibus enim oportet, et quecumque, et quando, et alia quecumque secuntur recte dacioni ; et 10 hoc delectabiliter vel sine tristicia. Quod enim secundum virtutem, delec­ tabile, vel non triste, vel minime triste. Qui autem dat quibus non opor­ tet, vel non boni gracia, set propter quandam aliam causam, non libe2oa3o ralis, set alius quis dicetur. Neque qui triste. Magis enim utique eliget pecunias bona operacione ; hoc autem non liberalis. Neque accipiet unde 15 non oportet. Neque enim est non honorantis pecunias, talis accepcio. Non utique erit neque petitivus. Non enim est benefacientis benefi- 2obi Clari faciliter. Unde autem oportet accipiet, puta a propriis possessio­ nibus, non ut bonum, set ut necessarium, ut habeat dare. Neque non curabit propria, volens per hec quibusdam sufficere. Neque 20 quibuslibet dabit, ut habeat dare quibus oportet, et quando, et ubi bonum. 2ob5 Liberalis autem est vehementer et superhabundare in dacione, ut derelinquat sibi ipsi minora. Non respicere enim ad se ipsum, liberalis. Secundum substanciam utique liberalitas dicitur. Non enim in multi­ tudine datorum quod liberale, set in dantis habitu ; hic autem secun- 25 2obio dum substanciam dat. Nichil autem prohibet liberaliorem esse minora dantem, si a minoribus det. Liberaliores autem esse videntur non qui acquisierunt, set qui susceperunt substanciam. Inexperti enim indi- gencie ; et omnes diligunt magis sua opera, ut parentes et poete. Ditari 2Vbp2 jfbpbQb Xbjtfb ! non accipienti (2V*P2O*>Z?)] râ> Xapfiávovrt K*P*M* L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp(lPecia5)\RpL — AjBqKxVk Rp2 LcSh PwTu i et2 om. L\-Rf)Rt non3 RtKxVk : om. L2AjBqRp2 3 non om. Rp1 et om. Rp1 4 vero] autem L2Rt non1 om. L2 8 Que Grandiore litt. cap. ind. LcSh 9 et3 om. Rp2 10 quecumque, et quando] quando, et que­ cumque (quandocumque Rf] oportet L2Rt sequntur RtVkSh : sequitur L2 n hoc perscriptum RfKvAjKxVk : h’ cett. 12 minime] minime nequaquam Rt : nequaquam L2 Qui] Quia Kx1, Vk(f), LcLPtxATu1 14 eligeret L2 15 hoc] hic LcSh 17 benefician] benefaciari ShTu : benefician petere Rt : ut sibi fiat bene L2 19 ut non tr. L2 20 hec perscriptum RfRt : hoc per­ scriptum AjBqVk : h’ cett. 27-28 qui acquisierunt] possidentes L2 28 qui susceperunt] accipientes L2 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 433 autem non facile liberalem, neque acceptivum existentem, neque custo- 2obi5 ditivum, emissivum autem et non honorantem propter ipsas divicias, set gracia dacionis. Propter quod et accusant fortunam, quoniam maxime digni existentes, nequaquam ditantur. Contingit autem non irraciona- 5 biliter hoc. Non enim possibile pecunias habere non curantem ut habeat, quemadmodum neque in aliis. Non tamen dabit quibus non oportet, neque 2ob2o quando non oportet, neque quecumque alia talia. Non enim utique adhuc comparabitur secundum liberalitatem, et in hec consumens, non uti­ que habebit in que oportet consumere ; quemadmodum enim dictum io est, liberalis est qui secundum substanciam expendit et in que oportet. Qui autem superhabundat, prodigus. Propter quod tyrannos non dici- 2ob25 mus prodigos. Multitudine enim possessionis non videtur facile esse dacio- nibus et expensis superhabundare. Liberalitate utique medietate exis­ tente circa pecuniarum dacionem et accepcionem, liberalis et dabit et 15 expendet in que oportet et que oportet, similiter in parvis et magnis, et hoc delectabiliter. 2ob3o Et accipiet unde oportet et quecumque oportet. Virtute enim circa ambo existente medietate, faciet utraque ut oportet. Sequitur enim decenti dacioni, talis accepcio. Non talis autem contraria est. Sequentes 20 quidem igitur fiunt simul in ipso, contrarie autem manifestum quod non. Si autem prêter optimum et bene habens contingat ipsum consumere, 2iai tristabitur ; moderate autem et ut oportet. Virtutis enim et delectari et quibus oportet et ut oportet. Set et bene communicativus est pecuniis ; potest enim iniusta pati non honorans pecunias. magis gravatus si quidem quod oportet non consumpsit, quam trista- tristari liberalis in 25 Et 2ia5 tus si non oportunum aliquid consumpsit, et Symonidi non placens. [3] Prodigus autem et in hiis peccat. Neque enim delectatur in quibus oportet, neque ut oportet, neque tristatur ut oportet. Erit autem proce­ dentibus manifestius ; dictum est autem nobis quoniam superhabun- 2iaio L* 2 = RfKvYt Rt—Tp Rp(Pecia5}:Rp1 = AjBqKxVk Rp2 = LcSh PwTu 2 et] in Rp1 8 comparabitur] operabitur L2RtLcSh in hec scr. : in h' codd. (nich' Aj) 12 Multitudinem Rt( = TpYü2 : om. Yu1) : Multitudo L2 13 expensis] consumpcionibus L*(sump- Yt) 14 accepcionem] sumpcionem L2 15 que2] quecumque L2Rt similiter autem et magnus et parvus 7?/ {cf. adn. ad lin. 17) in] et in Rt : et L2 16 hoc perscriptum RfRtAj KxVk : h’ cett. delectabile Rp2 17 acciperet Rp1 (accipet Bq) et2] similiter autem et parvus Rf (cf adn. ad lin. 15) : similiter et parvis Kv : simili­ ter et parvis et magnis et Yt 21 oportunum L2{-Yt) 22 enim] autem 'PwTu 23 Set] Sic VkRp2 et2 om. RfRt 24 pecunias Kv 25 qui­ dem] quid L2 26 non oportunum] inoportunum Rp2 Simonidi L2 : symonida Vk : simoni / / / Bq1 29 Dictum Grandiore litt. cap. ind. PwTu ; para­ graphum praem. Rf2Kv2YtLcSh ETHICA NICOMACHEA IV.3 434 dancie et defectus sunt, prodigalitas et illiberalitas ; et in duobus, in dacione et accepcione ; et expensas enim in dacionem ponimus. Prodi­ galitas quidem igitur in dando et in non accipiendo superhabundat, in 21315 accipiendo autem deficit. Illiberalitas autem in dando deficit, in acci­ piendo autem superhabundat, nisi in parvis. Que quidem igitur prodi- 5 galitatis non multum coaugentur. Non enim facile ex nulla parte acci­ pientem, omnibus dare. Velociter enim derelinquit substancia dantes ydiotas ; qui et videntur prodigi esse. Quare talis videbitur utique non 2ia2o parvo melior esse illiberali ; bene sanabilis enim est et ab etate et ab eges­ tate. Et ad medium pretervenire ; habet enim que liberalis, et enim dat et 10 non accipit. Neutrum autem ut oportet neque bene. Si utique hoc assues­ cat, vel qualiter aliter transmutet, erit utique liberalis ; dabit enim qui2ia25 bus Oportet, et non accipiet unde non oportet. Propter quod et videtur non esse pravus secundum morem. Non enim mali neque invitis super- habundare dantem, et non accipientem. Insipientis autem. Secundum 15 autem hunc modum prodigus multum videtur melior illiberali esse, et prop­ hoc quidem prodest multis, hoc autem nulli, set neque se ipsum. Set multi prodigorum quemadmodum dictum ter ea que dicta sunt, et quoniam 2ia3o est, et accipiunt unde non oportet, et sunt secundum hoc illiberales ; sunt propter velle consumere, facile autem hoc facere ; 20 derelinquit eos existencia. Coguntur igitur aliunde acqui­ acceptivi autem velociter enim rere. NbP2 _KAPbOb LbMb vide adn. ad L, 206.7-8 13 et non accipiet unde non oportet (NbP2PbMb) : 20 facere (A^A^PhO1*)] + p.r¡ Swatrfat P2LbMb L2 = RJKvYt Rt=Tp Rp(Pecia5):Rp1 = AjBqKxVk Rp2 = LcSh PwTu 2 accepcione] sumpcione L2 expensas] sumptum L2 (+ id est expensam s.l. KvYt) 3 in2] post non LPRtKx : om. Aj L2=RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 6) : Rp1 = BqLcVk Rp2=AjSh PwTu Rp3 = Kw(Jo) Rp4 = Kx 4 in dando Incipit pecia 6a in Rp1-2,3,4 (de Rp3, vide Praef.) 5 autem] vero L2 (non Kv)Rt : om. Vk nisi] tamen L2 : at ubi Pw1 (legend, alia translatio ubi ? Sed re vera ubi non est nisi falsa lectio u1 pro n1) 8 ydiotis L2 : ydyotas VkPw Quare] quia L2 10 medicum Rp2(-Pw) pretervenire] potest venire L2Rt, corr. Rp3 13 oportet1 + et accipiet, unde oportet L2, rec.Kw 14 mortem Rp1 (t del. Bq2Lc2Vk2) invilis] invirilis L2Rt(cf. 442.8) 16 autem post hunc L2Rt : om. Pw1, pr.m.Rp3, Rp4 mul­ tum post melior Rp2 17 hoc1 (perscriptum Sh, in peda 5a rescripta f. 20vb corr.Kw, h’ cett. prêter hic L>2Rt, LcBq2, rec.Kw : ipse marg. KwJo prod­ est multis in marg. Rt, in textu Rp: amat multos L2, in textu Rt, marg. KwJo hoc2 (perscriptum VkShKx, in pecia rescripta 5a f. 20vb corr.Kw : hec Aj : h' cett.)} hic L2Rt, corr. Rp3 18 nulli in marg.Rt, in textu Rp : nullum L2, in textu Rt, marg. KwJo se ipsum] sibi ipsi corr. Rp3 (sibi ipsi se ipsum Jo) : + vel sibi ipsi marg.Lc2 19 hoc] hoc et Yt : hec et Rt 20 velle 4- quidem L2Rt facere] non facere posse L2 : facere + non posse rec.Kw 21 derelinquunt (-qunt) L2Rt, rec.Kw existencia] substancia Rp2 acquirere] tribuere L2 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 435 Simul autem et propter nichil boni curare, indifferenter et undique 2ibi accipiunt. Dare enim concupiscunt. Qualiter autem vel unde, nichil eis differt. Proptei quod neque liberales daciones ipsorum sunt ; enim bone, neque huiusmodi neque ipsius gracia, neque ut oportet. Set quan- 5 doque quos oportet indigere, hos divites faciunt ; et moderatis quidem 2ibs non secun­ quod intempe­ intemperancias secundum mores, nichil utique darent, adulatoribus autem dum aliam aliquam voluptatem tribuunt multa. Propter rati ipsorum sunt multi. Facile enim consumentes et consumpti sunt ; et propter non ad bonum vivere, ad voluptates declinant. 2ibio io Prodigus quidem igitur inducibilis effectus, in hec transit ; potitus autem studio, in medium et id quod oportet adveniet utique. Illiberalitas autem insanabilis est. Videtur enim senectus et omnis inpotencia illiberales facere ; et magis connaturale hominibus, prodigalitate. Multi enim ama- 2ibi5 tores pecuniarum magis quam datores. Extendit autem in multum et 15 multiforme est. Multi enim modi videntur illiberalitatis esse. In duobus enim existens, et defectu dacionis, et superhabundancia accepcionis, non omnibus integra advenit, set quandoque dividitur, et hii quidem accepcione superhabundant, hii autem dacione deficiunt. Qui quidem 2ib2o enim in talibus appellationibus, puta parci, tenaces, kiminibiles, omnes 20 dacione deficiunt ; aliena autem non appetunt, neque volunt accipere. Hii quidem propter quandam moderanciam et reverenciam turpium ; videntur enim quidam vel dicuntur propter hoc custodire, ut non ali- 211125 quando cogantur turpe aliquid operari. Horum autem et cimini vendi­ est a superhabundancia eius quod est nulli Hii rursus propter timorem abstinent ab alienis ut non facile tor et omnis talis nominatus 25 utique dare. ipsum que aliorum accipere, que autem ipsius, alios non ; placet igitur 2ibso eis neque dare neque accipere. Hii autem rursus secundum accepcionem superhabundant undique accipiendo et omne ; puta illiberales operaciones NÜP2 KbPbOb LbMb ; ro auro L2 = RfKvYi Rt = Tp Rp3 — Kw(Jo) Rp* = Kx 26 ipsum (ro avrov P2PbOb vel avrov TOV avrov Rp(Pecia 6): Rp1 — BqLcVk Rp2 = AjSh PwTu 2 autem] enim Rf : om. Kv unde] non de nichil] confestim L2 (om. Yt : vel nichil s.l. Kv2) 3 liberalis L2 neque2] Non L2Rt 4 huius L2(-Yt)RtRp* quando PwTu 6 non] vel L2Rt, Bq2 (non exp. Lc2, corr.Rp3) 7 aliquam aliam L2Rt 8 intemperan­ cias] -cia Rf2 : -tes Yt : in praem. corr.Rp3(del. rec.Kw) 9 consumptivi £2(assYl)RtRp3A 14 autem] enim autem L2 [enim aut Yt) : autem autem Rt 16 existens om. L2 19 kimbiles RfxYt : kinibiles Rf2Kv : kimbiles vel kinibiles (kini- clare Vk) Rpr 2 i : kymbiles RtRp3 (nota ki legi potest kim, kin vel etiam kimi) 22 dicunt L2Rt,corr. Rp2 23 turpe om. Lc1Rp2 24 talis. No­ minatus est autem (autem est tr.Rt) L2Rt 26 ipsum] eundem L2 28 su­ perhabundant + in L2, corr. Rp3 et -f- in corr. Rp3 436 ETHICA NICOMACHEA IV. 3-5 operantes, et de meretricio pasti et omnes tales et usurarii et 22ai multos ; parva in omnes enim isti unde non oportet accipiunt et quantum non oportet. Commune autem in ipsis, turpis lucracio apparet ; omnes enim gracia lucri et huius parvi obprobria sustinent. Eos enim qui magna non 22a5 unde oportet accipiunt neque que oportet, non dicimus illiberales, puta 5 tyrannos civitates desolantes et sacra predantes, set perniciosos magis et impios et iniustos. Alleator quidem et mortuorum spoliator et latro, illiberalium sunt ; turpes lucratores enim ; lucri enim gracia utrique 22aio negociantur et obprobria sustinent ; 'et hii quidem pericula maxima, gracia lucri, hii autem ab amicis lucrantur quibus oportet dare ; utrique 10 utique unde non oportet lucrari volentes, turpes lucratores, et omnes utique tales sumptiones illiberales. Congrue utique illiberalitati illibera- 22ai5 litas contrarium dicitur. Maius enim est malum prodigalitate, et magis in hanc peccant quam secundum dictam prodigalitatem. De liberalitate quidem igitur et oppositis malitiis tanta dicta (secundum sunt. 15 capitulum) [4] Videbitur autem utique consequens esse et de magnificencia pertransire. Videtur enim et ipsa circa pecunias 22a2o quemadmodum liberalitas extenditur circa quidam virtus esse, non omnes que in pecuniis operacio­ nes, set circa sumptuosas solum. In hiis autem superexcellit liberalitatem 20 magnitudine, quemadmodum nomen ipsum enim decens sumptus significat. In magnitudine est. Magnitudo autem ad aliquid. Non enim idem 22a25 sumptus trierarche et architheoro ; decens utique ad ipsum, et in quo et circa que. Qui autem in parvis vel in moderatis secundum dignitatem expendit, non dicitur magnificus ; puta hoc multociens dare tanti ; set qui 25 in magnis iste. Magnificus quidem enim liberalis, liberalis autem nichil 22a3o magis magnificus. Talis autem habitus defectus quidem, parvicencia apenokalia, et quecum- vocatur ; superhabundancia autem, bonausia et L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 6)Rp1=BqLcVk Rp2 = AjSh PwTu Rp3 = Kw(Jo) Rp*=Kx i parva] parvo et L2 (et dei. Rfz) : parvo Rt 2 multo L2Rt, rec.Kw : multis Pw 7 Aleator L2 (aliorum Rf1, aliator Rf2) Rt, rec.Kw 12 illiberalitati] liberalitati L2Rt, corr. Rp3 16 Secundum capitulum] Cap. secundum Rt : om. cett., sed grandiore Utt. cap. ind. omnes 18 ipsa] hec ipsa L2 quidam] quedam L2Rt : quidem Kp2,3 4 19 quem­ admodum 4- autem L2Rt, corr. Rp3 22 sumptus] sumptuosus L2 (sumptuosi­ tas Rf2 : vel sumptuositas s.l. Kv2) autem] enim KvRtVkKx 23 trieiarche YtRt : terarche Kx archtheoro Rf : archeoro Kv : architeoro Lc : architectoro Rp* 24 in parvis om. L2 25 non] ut PiATu1 parvificen­ cia lARtVk, corr.Rp3 28 banausia L2Rt, corr. Rp3 : bona vsia Vk : //////// Lc1 (vannausia Lc2) : bona usya Rp4 : bonausya Aj1 : bona Sh1 apeirokalia L2 : apeyrokalya Rt : apperrokalia Rp* : capenokalia Tu1 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 437 que tales non superhabundantes magnitudine circa que oportet, set in quibus non oportet, et ut non oportet predate ; posterius autem de ipsis dicemus. Magnificus autem scienti assimulatur. Decens enim potest speculari, 5 et expendere magna prudenter ; quemadmodum enim in principio dixi- 22bi mus, habitus operacionibus determinatur et quorum est. Magnifici utique utique sumptus magni et decentes ; talia sumptus et decens operado. opera ; sic enim erit magnus Quare opus quidem esse ; sumptum autem opere, vel sumpta dignum oportet 22b5 superhabundare. Consumet autem io talia magnificus boni gracia ; commune enim hoc virtutibus ; et adhuc delectabiliter et emissive. Radodnii diligenda parvifica ; et qualiter opti­ mum et decentissimum intendet utique magis quam quanto et qualiter minimo. 22bio Necessarium autem et liberalem magnificum esse. Et enim liberalis 15 expendet que oportet, et ut oportet. In hiis enim magnum magnifici velud magnitudo circa hec liberalitate existente, et ab equali sumptu opus faciet magis magnificum. Non enim eadem virtus possessionis et enim quidem virtus quod plurimo autem aurum, operis enim magnum operis ; possessionis dignum et hono- 22bi5 ratissimum, puta et bonum. Talis 20 enim speculacio admirabilis, magnificum autem admirabile, et est ope­ ris virtus, magnificencia in magnitudine. [5] Est autem sumptuum, qualia dicimus honorabilia ; puta circa deos dona reposita et prepa- 22b2o raciones et sacrificia. Similiter autem et quecumque 25 alicubi largiri quare oportere preciare vel circa omne magnificata sunt ; puta trireris esse principem, vel demonium et quecumque ad commune convivare civitatem. In omnibus autem quemadmodum si et dictum est, et ad operantem refertur quis est, et quarum possessionum. Digna 22b25 enim oportet hiis esse et non solum operi, set et facientem decere. Propter quod inops quidem non utique erit magnificus. Non enim sunt a L2 = RfKvYt Rt=Tp RpiPma 6): Rp<- = BqLcVk Rp2 = AjSh PwTu Rp3 = Kw(Jo) Rpl = Kx 2 preciare Lp-YpRt, rec.Kw : predare + id est an­ te dare s.l. Pw2 4 ante Magnificus paragrapkum om. Rp'PwTuRp1 7 de­ cens L2 (defectus Yt1) utique + et L2Rt, corr. Rp3 8 operado] operi L2 Rt, corr. Rp3 sumpta] sumptu L2RtRp3 : sumpto Rp1 11 Raciocinii 4enim L2Rt, corr. RP3 parvivica Rp2 12 et1 om. L2 14 ante Necessa­ rium paragraphum om. Rp1TuRpi 15 enim] autem L2Rt magnum 4proprium Rt 16 velud (velut TpVkShKxf] puta L2 equali -|- operi L2 . 18 enim] post quidem L2Rt : om. Rp2 19 autem om. L2Rt enim] autem rec.Kw 21 virtus om. pr.m.Rp2 23-24 circa — quecumque om. L2 24 demonium] daimonium Rt magnifica Lc2, rec.Kw 25 quale L2(-Rf) Rt, corr. Rp3, Rp4 trieris L2RtRp3A et om. YtRtPw 28 operi] ope­ ra Rp1^ Vk, obsc. BqLc)Rp* : opus L2 ETHICA NICOMACHEA IV. 5-7 438 quibus multa consumet decenter. Temptans autem et insipiens ; prêter dignitatem enim et oportunum ; secundum virtutem autem, recte. 22b3o Decet autem et eos quibus talia preexistunt per se ipsos, vel per pro­ genitores, vel per quos ad ipsos transeunt, et nobiles et gloriosos, et que­ cumque talia ; omnia enim hec magnitudinem habent et dignitatem. 5 Maxime quidem igitur talis magnificus et in talibus sumptibus magnifi- 22b35 cencia, quemadmodum enim dictum est, maxima enim et honorabilissi- 23a! ma. Propriorum autem quecumque in semel fiunt, puta nupcie, et si quid tale, et si circa aliquid tota civitas studet vel qui in dignitatibus, et circa peregrinorum autem suscepciones et missiones et daciones et retri- 10 buciones. Non enim in se ipsum sumptuosus magnificus, set in commu- 23a5 nia ; dona autem, deo sacratis habent aliquid simile. Magnifici autem et habitationem preparare decenter diviciis ; hornatus quidam enim et hec et circa hec magis sumptus facere quecumque diuturna operum ; optima 23aio enim hec. Et in singulis decens. Non enim idem congruit diis et hominibus, 15 neque in templo et sepulcro et in sumptibus unumquodque ; magnum enim in genere, et magnificentissimum quidem quod in magno magnum ; hic autem quod in hiis magnum. Et differt in opere magnum ab eo quod lelentus pulcherrima, magnificentiam pardum, parvum et illiberale. Propter in sumptu ; spera quidem enim vel 23ai5 habet puerilis doni ; huius autem 20 hoc est magnifici in quo utique faciat genere, magnifice facere. Tale enim non facile superabile, et est habens secundum dignitatem sumptus. Talis quidem igitur magnificus. [6] Superhabundans autem et banausus in pre23a20 ter quod oportet consumendo superhabundat, quemadmodum dictum est. In parvis enim sumptuum multa consumit et resplendet prêter melodiam, 25 et est parabola quedam, puta ystriones nuptialiter cibans, et comedis tribuens in transitu purpuram inferens quemadmodum Megares ; et omnia 23a25 talia, non boni faciet gracia, set divicias ostentans ; et propter hec existi- L2=RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia 6) : Rp1 = BqLcVk Rp2=AjSh PwTu i et] et si Rp3(si exp. rec.Kw, et si exp. Jo2) : om. Rp3 = Kw(Jo) Rp* = Kx L2Rt 2 et om. L2, Bq1 oportunium Rp2 3 ante Decet paragraphum om. Rp-Rp'-TuRp* 7 enim1 om. L2RtRp2* 9-10 circa peregrinorum autern] de peregrinis et L2 12 aliquid om. L2 13 ornatus L2RtRp2 enim quidam L2Rt : quidem enim Rp2 17 enim om. L2RtRp3 i 19 Spera] + lelentus] lekitus L2 : lekytus Rt : id est trocus s.l. Kv2 : -|- id est pila s.l. Yt2 /////// Kw : levitus Jo (+ flagellum trocum inpellens s.l. Kv2 ; cf. Albertus, Lec-t., Ms. Val.lat. 722, f. 6irb : « vas... vel corrigia que vertit speram ») ma­ gnificencia L2 20 parcium] precium L2Rt, rec.Kw 21 facit AjSh 22 est om. L2Rt 23 autem om. Rp2 pr.m.Rp3 bonausus Rp3 25 consumit] confiunt (?) Rp1 melodiam] partem L2 26 et — quedam om. L2Rt pu­ ta + et L2Rt histriones KvYt : hystriones RfRp2 comedis (-diis Kv)] traiedis Rp2 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 439 mans admirari ; et ubi quidem oportet multa consumere, pauca consumens, ubi autem pauca, multa. Parvificus autem circa omnia deficiet ; et maxima consumens in parvo bonum perdit, et quodcumque faciat tardans, et in­ tendens' qualiter minimum consumat utique, et hoc tristatus, et omnia 23130 5 existimans maiora facere quam oportet. Sunt quidem igitur habitus hii malicie ; non tamen obprobria quidem inferunt, propter neque nocivos proximo esse, neque valde turpes. * (cf. 434.14) 9 humibus Rp1 ii tardum om. L2Rt (tardum -f- et Pw2Tu : pigrum exp. corr. Rp3} ubi] ni­ si Aj honor] horum Tp : honorum (ex horum ?) Yü 12 magnorum + au­ tem L2Rt, corr. Rp3, Rp* : + quidem pr.m.Rp3 15 contemptivi Rt (in marg. Tp, in textu Yü} Rp12* : contemptivus L2, in textu Tp, Rp3 16 propalativi Rt (in textu om. in marg. add., sed perperam ad propalativus1 retulit Tp, in textu Yü1} Rp12*, pr.m.Rp3 : propalativus L2Yü2, corr. Rp3 18 ironiam KvYt Rp2(-Aj} Ironia KvYt illum] alium L2Rt, corr.Rp3 19 obsequiosi in marg. Rt, in textu Kp^obsequiositer Bq2} : om.. L2 20 admirativus L2Rt, pr.m.Rp3, Rp* : admirati Lc : admiranti Vk 21 aliter L2Lc TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 443 parvis, nequaquam planctivus et deprecativus ; studentis enim sic habere 25310 circa hec. Et potens possedisse magis bona et infructuosa, fructuosis et utilibus. Sufficientis enim magis. Set et motus gravis lentus magnanimi videtur esse, et vox gravis, et locucio stabilis. Non enim festinus qui 5 circa pauca studet, neque contenciosus, qui nichil magnum existimat ; 25315 acumen autem vocis et velocitas per hec. Talis quidem igitur magnanimus. [9] Deficiens autem pusillanimis, superhabundans autem chaymus. Non mali quidem igitur videntur esse neque isti. Non enim malefacto­ res sunt, peccantes autem. Pusillanimis quidem enim dignus existens 10 bonis, se ipsum privat quibus dignus est, et videtur malum habere ali- 25320 quod, et non dignificare se ipsum bonis, set et ignorare se ipsum ; appe­ teret enim utique quibus dignus erat, bona existencia. Non tales insi­ pientes tales videntur esse, set magis pigri. Talis autem opinio videtur et deteriores facere. Singuli enim appetunt que secundum dignitatem. 25325 15 Discedunt autem et ab operacionibus bonis et adinvencionibus, ut indi­ gni existentes. Similiter autem et ab exterioribus bonis. Chaymi autem insipientes et se ipsos ignorantes, et hoc manifeste. Ut enim digni existentes, ad honorabilia conantur. Deinde redarguuntur. Et veste ornantur et figura, et talibus volunt bonas fortunas manifestas esse 25330 20 ipsorum ; et dicunt de se ipsis ut per hec honorandi. Opponitur autem magnanimitati pusillanimitas magis quam chaymotis ; et fit magis et dete­ rius est. Magnanimitas quidem igitur circa honorem est magnum, quemad­ modum dictum est. (QUARTUM CAPITULUM) 25 [10] Videtur autem et circa hunc esse virtus quedam, quemadmodum 25b! in primis dictum est, que videbitur utique similiter habere ad magnani­ Lz = RfKvYt Rt — Tp Rp* 3 = Kw(J=BqTuVk ponimus L2Rt, rec.Kw 5 humanus Rp1>2(-Kz)Tu convivere YtRt{ = Yü : convenire Tp), Lc2 6 autem -f- et IPl-RffRt g maius] magis Kx 12 racionem rec.Kw, BqTu1 14 irascimus Rp2{-Kx) 16 facte -f- et Rp3 18 quidem-]-igitur L2 19 Sextum capitulum] C. VI Rt : om. cett., sed grandiore Utt. cap. ind. YtRtRp1’2{paragraphum tantum hab. RfKvRp3) 22 contradi­ centes L2, rec.Kw quibuscumque] quibus///// Kwl : quibus Jo 23 e con­ trario L2 et] neque Aj : ex Rp3 : om. LYRtpxys^ contrario — quodcumque om. Tu) 28 ut om. L2Rt 29 assimulatur] videtur L2 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 447 me amicicie. Talis enim est qui secundum medium habitum qualem volumus dicere moderatum amicum diligere assumentem. Differt autem ab amicicia, quoniam sine passione est et sine eo quod est diligere quibus colloquitur. Non enim in amando vel inimicando recipit singula 5 ut oportet, set in eo quod talis est. Similiter autem ad ignotos et notos, 26b25 et consuetos et inconsuetos id faciet. Verumptamen et in singulis ut con­ gruit. Non enim similiter convenit consuetos et extraneos curare neque rursus contristare. Universaliter quidem igitur dictum est quoniam ut oportet 10 colloquitur. Referens autem ad bonum et conferens, conniciet non contristare vel delectare. Videtur quidem enim circa delectaciones et tristicias esse in 26bao colloquiis factas ; horum autem quecumque quidem ipsi ést non bonum vel nocivum, condelectare aspernabitur et eliget contristare ; et si fa­ cienti autem deformitatem ferat et hanc non parvam vel nocumentum, 15 contrarietas autem parvam tristiciam non recipiet, set aspernabitur. 26b35 Differenter autem colloquitur hiis qui in dignitatibus et quibuscumque et magis vel minus notis. Similiter autem et secundum alias différencias 27a! singulis tribuens quod decet, et secundum se ipsum quidem desiderans condelectare, contristare autem reverens, considerans eventura quod 20 si sint maiora, dico autem bono et conferente, et delectationis autem gracia eius que est in maxime, parum contristabit. Medius quiautem est. quidem eius quod est delectabile esse coniec- posterum 2735 dem igitur talis est, non nominatus Condelectantis autem qui tativus, non propter aliquid aliud, placidus ; qui autem ut utilitas ali- 25 qua. ipsi fiat 'm pecuniis, et quecumque per pecunias, blanditoi. Qui autem 27aio omnes contristat, dictum est quoniam litigiosus et discolus. Opponi autem videntur extrema sibi ipsis, propter innominatum esse medium. NbPz fere om. j amicicie (fuXiaL .AT)] ptXla cett., sed iota subscriptum RplPecia 7): Rpl = AjSh Rp2 = KxLcPw Rp3 = 1 amicicia L2 qualem] puta L2 3 sine eo quod est diligere] diligendi L2(+ affectu Yt3) 5 talis] qualis L2 autem] enim IPRt 8 ut] quibus L2 9 colloquetur L3Rt 10 coniciet L3(-Rf) Rt : an conviciet AjKxJoTu : convivet Bq (alia convivet s.l. Pw2) : /////// 11 condelectare ISRtRp31 14-15 nocumentum. Contrarietas YtRt 16 col­ loquetur L2Rt 18 secundum se ipsum] vel per Se Rt (cf. 448.14) 19 re­ verens] renuens Bq2Tu2 considerans eventura] contingentibus L2(considerans eventura loco verbi erasi Yt2 ; an considerans post 20 maiora loco verbi consecutus quod hab. L2 transponendum ?) quod] set Aj : et quod Kx : quidem Yt2Rt : autem. L2 20 sint] sit L2(sint loco verbi erasi Yt2) maiora 4- consecutus ^(persequtus/?/1) 21 est om. L2 maxime] magne L2Rt 22 est au­ tem L2Rt(est2 om. Kf) 23 delectabilem L2Rt 25 pecuniis] -nias L2Rt IP = RJKvYi Rt — Tp Kw(Jo) Rpi = BqTuVk 448 ETHICA NICOMACHEA IV. 13-14 (SEPTIMUM CAPITULUM> [13] Circa eadem autem fere est et iactancie medietas ; innominata au27ai5 tem et ipsa. Non malum autem et tales pertransire. Magis enim utique scie­ mus que circa mores, singulos pertranseuntes ; et medietates esse virtutes credemus utique in omnibus sicut habens, conspicientes. In convivere utique qui quidem ad delectacionem vel tristiciam 2ya2o collocetur, 5 dicti sunt. De veridicis autem et falsidicis dicamus, similiter in sermonibus et operacionibus et ficcione. Videtur utique iactator simulativus glorioso­ rum esse et non existencium et maiorum quam existunt. Eyron autem e converso negare que existunt vel minora facere. Medius autem authekas- 10 27a25 tos quis existens verax, et vita et sermone existencia confitens esse circa ipsum, et neque maiora neque minora. Est autem horum singula et gracia alicuius facere et nullius. Unusquisque autem qualis est, talia dicit et operatur, et sic vivit, autem mendacium set non alicuius gracia operetur. Per se pravum et fugiendum, verum autem et bonum et 15 27a3o laudabile. Sic autem et verax quidem medius existens laudabilis. Qui autem mendaces, ambo quidem vituperabiles. Magis autem iactator. De utrisque autem dicemus, prius autem de veraci. Non enim de veri­ iusticiam vel iniustihuius virtutis ; set in quibus nullo dico in confessionibus dicimus, neque quecumque ad 27b! ciam contendunt ; alterius enim erunt 20 tali differente, et in sermone et in vita verum dicit, eo quod talis est se­ cundum habitum. Videbitur utique talis moderatus esse ; amator enim 27b5 veri et in quibus non differt verum dicens, verum dicet, et in quibus differt adhuc magis. Ut enim turpe mendacium verebitur, quod et se­ se verebatur. Talis autem laudabilis. In minus autem magis a declinans ; prudencius enim videtur propter honerosas superhabun- cundum vero dancias esse. 27bio Maiora autem existentibus fingens nullius gracia, pravo quidem assi­ mulatur. Non enim utique gauderet mendacio. Vanus autem videtur L2=RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia7)-.Rp 1=AjShRp2 = KxLcPwRp3 = Kw(Jo) Rp^=BqTuVk 1 Septimum capitulum] C. VII Rt : om. cett., sed grandiore litt.cap. ind. KvRtRp(non autem RfYt) 2 autem eadem Rp2(-Pw : corr. forsitan pr.m.KxLc) 5 sic L?Rt, corr.Rp3 : sint pr.m.Rp3 inspicien­ tes Rp\corr. rec.Kw) 6 collocentur Pw2, corr.Rp3 : collocuntur Kv Yt : collo­ quuntur Rf : conloquntur Rt 7 dicemus L2 9 erron L2 : / / hô Tu1 10 anthechastos KvYt : anthechiastos Rf : antheckastos Rt 1 anthekastos Bq 14 set non] si non L2, rec.Kw : sine Rt Per se] Secundum se ipsum L2 15 et bonum] bonum Aj : perdonum S h 18 veridico] falsidico Aj : audito Sh 19 dicemus L2 iniusticiam vel iusticiam L2 20 erunt huius] erunt hec L2 : erit hoc Rt 25 se + ipsum L2 26 honorosas L2RtRp3 : homerosas Tu 29 gaudent L2(obsc. Yt) 25 TRANSLATIO GROSSETESTE I RECENSIO RECOGNITA 449 magis quam malus. Si autem gracia alicuius, qui quidem glorie vel hono­ ris non valde vituperabilis, ut iactator. Qui autem argenti vel quecumque in argentum, deformior. Non in potencia autem est iactator, set in eleccione ; secundum habitum enim 27b! 5 5 et in eo quod talis est, iactator est, quemadmodum et mendax, hic qui­ dem mendacio ipso gaudet, hic autem gloriam appetens vel lucrum. Qui quidem igitur glorie gracia iactant, talia fingunt in quibus laus vel feli­ citas. Qui autem lucri, quo voluptas est proximus, quo latere est non existencia, puta medicum vel divinatorem sapientem ; propter hoc plu- 2yb2o 10 res fingunt talia et iactant. Sunt enim in ipsis que dicta sunt. Eyrones autem et minus dicentes graciosiores quidem secundum mores videntur. Non enim lucri gracia videntur dicere, set fugientes molestum et timidum. ut Socrates vauro panurgoy dicun- Set et maxime autem et isti gloriosa negant, fecit. Qui autem parva et manifesta non fingunt, 271225 15 tur et facile contemptibiles sunt ; et quandoque iactancia videtur, puta iactancium. Qui autem moderate utuntur eyroneia, et circa que non valde prompta et manifesta eyronizant, graciosi videntur. Opponi autem videtur iactator veridico ; deterior enim. Latoniorum vestis. Et enim superhabundancia et valde defectus, 20 27bjo (OCTAVUM capitulum) [14] Existente autem requie in vita et in hac conversacione cum ludo, videtur et hic esse collocucio quedam consona et qualia oportet dicere et 28ai NbP2 KbPbOb 8 quo (? <5)] ujv ySei pr.m.Kb : a>v r¡ 8eî sec.m.Kb : dtv rfiela Pb : r) 8i’<5v Kal Mb : dh> xai cett. 9 medicum vel divinatorem sapientem (NbF2): vide adn. ad L, 222.11-12 14 *autem et (ce//.)] KbPb non (^1) Nb)] om. L2=RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia 7) : Rpl = AjSh Rp2 = KxLcPw Rp3 = Kw(Jo) Rpi=BqTuVk 8 quo voluptas] quorum et lucrum L2(quo voluptas loco verborum erasorum Yt2) proximus] proximis RtRp3, Yt3 : propinquis L2 quo2] et quo Rt : et que L2 latere] pertransire L2 (latere loco verbi erasi Yt3) 9 divinatorem (dominatorem Lc1)] + vel L2 11 Errones L2 12-13 mo­ lestum et om. Rt 13 tumidum Pw3, corr.Rp3, Bq3 : cupidum Pw1 Set et om. Rt(del. Yt2) autem om. L2 14 *autem + et Yt2Rt(= TpYii) et om. L2Bq non Rt( — TpYüfRpYYt2 : om. L2Rp2,3A vauro panurgoy Rp1,2 Vk : bauropanurgoi (yel -panmgoi ?) Pf : bauRopanurgoi (yel bauKo- ?) Kv : paucopanurgoy Yt : baukopanurgoy Rt : vauro panulgoy Bq : auro panusgoi Tu : vau­ ro palmigoy Rp3 15 et1 om. Rp2 16 laconiorum RfKv(TuVk ?) : latonorum Rt{= TpYü) enim + sunt L2 iactativum Rt 17 eironeia Kv : erroneia Rf : eyroneya YtRtSh : et eyronia (-{- eyroneia cancell.) Bq : eyronia Tu 18 erronizant L2(-Yt) 18-19 iactator videtur L2Rt : videtur iactancia Tu 20 Octavum capitulum] VIII Rt : om. cett., sed grandiore liti. cap. ind. omnes (praeter RfYt) 21 in1] et L2(in Rf2Kv2Yt2) 22 conloqutio quedam consona + vel societas quedam prudens marg. Rt ETHICA NICOMACHEA IV. 14-15 450 ut, similiter autem et audire. Differet autem et in dicendo in talibus vel talia audire. Manifestum autem quod et circa hec est et superhabundancia quedam et defectus medii. Qui quidem in derisione superabundant, bo28a5 molochoi videntur esse et honerosi, desiderantes omnino risum, et magis coniectantes risum facere quam dicere decora, et non contristare deri- 5 SUm conviciatum. Qui autem neque ipsi utique dicunt aliquod ridicu­ lum et dicentibus molesti sunt, agrioi et duri videntur esse. Moderate 28aro autem sudentes eutrapeli appellantur, puta bene vertentes. Moris enim tales videntur motus esse ; quemadmodum autem corpora ex motibus iudicantur, ita et mores. Redundante autem risu et pluribus gaudentibus 10 ludo et ipso conviciari magis quam oportet, et bomolochi eutrapeli appel28ai5 lantur et graciosi. Quoniam autem differunt et non parum, ex hiis que dic­ ta sunt manifestum. Medio autem habitui proprium et ephidesiotis est ; epydesii autem est talia dicere et audire, qualia modesto et liberali congruunt. Est enim 15 28a2o quedam decencia talem dicere in ludi parte et audire. Et liberalis ludus differt ab eo quod servilis, et disciplinati et indisciplinati. Videbit autem utique aliquis et ex comediis veterum et modernorum ; hiis quidem enim erat derisio turpiloquium, hiis autem magis suspicio. Differunt autem 28a25 non parum hec ad honestatem. Utrum igitur bene conviciantem deter- 20 minandum in dicendo non que decent liberalem, vel in non tristando audientem vel et in delectando ; vel et tale quidem indeterminatum ; aliud enim alii odibile est et delectabile ; talia autem audiet. Que susti­ net audiens, hec et facere videtur ; non utique omne faciet ; convicium , z8a3o enim contumelia quedam est ; legumpositores autem quedam contume- 25 liosa dicere prohibent. Oportebat autem forte et conviciari ; graciosus utique et liberalis sic habebit, puta lex existens sibi ipsi. Talis quidem igitur medius est, sive AibP2 7 ¿v toioiîtoîç téyciv N^P2)] to (tovtolsL^: tocto vtois Mb) Aeyeiv AbOb2LbAfb: «V tù toioutoiç Aéyetv Pb L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 7) : Rp1 = AjSh Rp2 = KxLcPw Rp3 = Kw(Jo) Rp*=BqTuVk 1 Differt lALc^-Pw in.2 om. L2 4 honorosi RfRp3 5-6 derisum conviciatum] conviciatum (-ciant Rf) L2 : conviciatum in textu + vel derisum in marg. Rt 7 agrioy Rt : agryoi Yt2Sh : agryoy Kx : agriori Lc : agricoli Kv2 8 ludentes L2Rt, rec.Kw 11 bomolochy Rt : bomolochoi -Rp2(-choy Kx : dolochoi Lc1) 12 et2 (cf. Oresme, p. 271 : et gracieus)] ut L2Rt 14 et + est Yt Rt epidexiotis RfKv2 : expidexiotis Kv1 : epydexiotis YtRt : ephydesiotis KxPwRp3Vk epidexii RfKv : epydexii Yt Rt : ephidesii Kx : ephydesii Bq, rec.Kw 17 quod] qui L2RtRp3 21 con­ tristando YtRt(= TpYu) 22 in om. L2Rt 23 Que 4- enim L2Rt 25 legispositores L2Rt 26 graciosus + autem Rp2 28 epidixius RfKv : epidexius Yt : epydexius Rt : epydyxyus KxPw : epydyxius Lc : epydixius Rp3 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 4SI derisore, et neque a se ipso neque ab aliis tamen talia dicens quorum nullum diceret autem neque audiret. Agrios autem ad tales Bomolochus autem minor est recedens, si risum faciat ; et 28a35 utique gratiosus. Quedam 28b! collocutiones inutilis. Nichil enim conferens in omnibus tristatur ; vide- 5 tur autem requies et ludus in vita esse necessarium. Tres igitur que dicte sunt in vita medietates. Sunt autem omnes circa sermonum quorundam 28b5 et operum communicationem. Differunt autem quoniam hec quidem circa veritates est, hec autem circa delectabile ; earum autem que circa delectacionem, hec quidem in ludis, hec autem in hiis que secundum 10 aliam vitam colloquiis. [i] De iusticia autem et iniusticia intendendum, et circa quales sunt existentes operaciones, et qualis medietas est iusticia, et iustum quorum 5 medium. Intencio autem nobis sit secundum eandem methodum hiis que 2ga5 predicta sunt. Videmus utique omnes talem habitum volentes dicere iusticiam a quo operativi iustorum sunt, et a quo iusta operantur, et vólunt iusta ; eodem autem modo et de iniusticia, rum sunt, et a quo iniusta faciunt et volunt iniusta. a quo operativi iniustoPropter quod et nobis 29a: o 10 primum ut in typo supponantur hec. Neque enim eundem habet modum et in scienciis et in potenciis et habitibus ; potencia quidem enim et sciencia videtur contrariorum eadem esse, habitus autem contrarius contrario­ rum non ; puto a sanitate non contraria, set sana solum ; dicimus enim 29a! 5 sane ambulare quando ambulat ut utique sanus existens. Multociens 15 quidem igitur cognoscitur contrarius habitus a contrario, multociens sit manifesta euexeya, et kathexia euexeya, et ex hac bene habencia. Si necessarium et kathexyam esse raritatem autem igitur habitus a subiectis. Si enim 29a2o manifesta fit, et ex bene habentibus enim est euexeya densitas carnis, carnis, et bene habens, factivum densitatis in carne. 20 Consequitur autem ut in multum, si alterum multipliciter dicitur, et reliquum multipliciter dici, puta si iustum, et iniustum. [2] Videtur au- 29a25 tem multipliciter dici iusticia et iniusticia, set propter propinquam esse equivocacionem ipsorum, latet et non quemadmodum hiis que de longe manifesta magis. Différencia enim multa que secundum ydeam ; puta L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia7) : Rp1 = AjSh Rp2 = KxLcPw Rp3 = Kw(Jo) Rpi = BqTuVk 8-9 a quo — et1 om. L2Rt(g et1 — iniusta2 om. Kx) n in2 om. L2 13 puta L2RtPw non + fiunt L2Rt 16 igitur hic Sh Vk, ante autem BqTu, pro autem /u'.m..Rp3(quidem igitur corr.Rp3) 16 euexeia sit manifesta L2 : s.m. euechia Rp3 kachexia RfKv : athexia Yt : chathexya Tp : katexia Aj : kathexya Vk : kathechia Rp3 17, 18 euexeya] -xeia L2 : -chya vel -chia Rp3 18 kachexiam RfKv : chathexiam Tp : katexeyam Aj : cathexyam Kx : kathexam Bq : kathexiam PwTu : kathechyam corr.Rp3 23 hiis que de] in hiis que L2Rt ETHICA NICOMACHEA V.2-4 454 29330 quoniam vocatur clavis equivoce, et que sub collum animalium, et qua hostia claudunt. Sumatur autem iniustus quociens dicitur. Videtur autem illegalis iniustus esse et avarus et inequalis ; quare manifestum quoniam et iustus erit et legalis et equalis. Iustum quidem 29b! igitur legale et equale, iniustum autem illegale et inequale. Quia autem 5 avarus iniustus, circa bona erit, non omnia, set circa quecumque bona fortuna et infortunium ; que sunt autem simpliciter semper bona, alicui autem non semper. Homines autem hec orant et persequntur, oportet 2çb5 autem non, set orare quidem bona simpliciter et ipsis bona esse, eligere 10 autem que sibi ipsis bona. Iniustus autem non semper plus eligit, set et minus in simpliciter malis. Set quoniam videtur et minus malum bonum aliqualiter esse, boni autem est avaricia, propter hoc videtur avarus esse ; est autem inequalis ; 2gbio hoc enim continet et commune ; et illegalis ; inequalitas hec autem illegalitas aut continet omnem iniusticiam et commune est omnis iniusti- 15 cie. [3] Qu'a autem illegalis iniustus erat, legalis autem iustus, manifes­ tum quoniam omnia legalia sunt aliqualiter a lege positiva iusto. Determinata autem legalia sunt, et unumquodque horum iustum esse dicimus. 2gbi5 Leges autem dicunt de omnibus coniectantes, vel communiter confe­ rente omnibus, vel optimis, vel dominis, vel secundum alium aliquem 20 modum talium. Quare secundum unum quidem modum iusta dicimus factiva et conservativa felicitatis et particularum ipsius politica com­ municacione. 2gb2o Precipit autem lex et fortis opera facere, puta non derelinquere aciem neque fugere neque abicere arma ; et que temperati, puta non mechari 25 neque conviciari ; et que mansueti, puta non percutere neque contendere. Similiter autem et secundum alias virtutes et malicias, hec quidem iu- 2gb25 bens, hec autem prohibens. Recta quidem que posita recte, deterior apesthediasmenos. Ipsa quidem igitur iusticia autem virtus quidem est perfecta, set non sim- 30 pliciter, set ad alterum ; et propter hoc multociens preclarissima virtutum RLP» £bo» ¡PPM 30 Ipsa (avr^ J<"P!I : avrV cett. L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia7)-.Rp1^AjShRp2 = KxLcPwRp2 = Kw(Jo) Rpi = BqTuVk 1 clavis] + cleis, hoc est furcula et clavis marg.Rt que — animalium] + ut epiglotum s.l.Kv2 7 autem] quidem lARt n eli­ git plus tr.Tp 13 avaricia est tr.TpKx 14 hec ShRp2Tu : hoc Kv(?)Rt : h’ cett. autem] enim IARt aut] scilicet L2 15 inequalitas om. L2 16 manifestum + autem Rp2 iusta L2Rt, corr Rp2 18 legis L2Rt 21 talium om. KxPw 26 percutere] permittere Rp1 29 aposthediasmenos KvYt : apochediosmenos R/^-dia- Rf2) : apesthedyasmenos Kx 30 Ipsa] Hec L2 : Hec ipsa Rt TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 455 esse videtur iusticia, et neque Hesperus neque Lucifer ita admirabilis et proverbium dicentes aimus. In iusticia autem simul omnis virtus est, et perfecta maxime virtus, 29630 quoniam perfecte virtutis usus est ; perfecta autem est quoniam habens 5 ipsam et ad alterum potest virtute uti, set non solum ad se ipsum. Multi enim in propriis quidem virtute possunt uti, in hiis autem que ad alterum non possunt ; et propter hoc bene videtur habere hoc Biantis, quoniam 30a! principatus virum ostendit ; ad alterum enim et in communicacione iam princeps. io Propter hoc ipsum autem et alienum bonum videtur esse iusticia sola virtutum, quoniam ad alterum est ; alii enim conferencia operatur vel principi vel communi. 3oa5 Pessimus quidem igitur qui et ad se ipsum et ad amicos utitur malicia. Optimus autem non qui ad se ipsum virtute, set qui ad alterum ; hoc enim 15 opus difficile. Hic quidem igitur iusticia non pars virtutis, set tota virtus est ; neque contraria iniusticia pars malicie, set tota malicia. 3oaio Quid autem differt virtus et iusticia hec, manifestum ex hiis que dicta sunt ; est quidem enim eadem, esse autem non idem, set secundum quod 20 ad alterum quidem iusticia, secundum autem quod talis habitus simpli­ citer virtus. [4] Querimus autem earn que in parte virtutis iusticiam ; est enim quedam, ut dicimus ; similiter autem et de iniusticia que secundum 30a! 5 25 partem. Signum autem quoniam est. Secundum alias quidem enim malicias qui operatur, iniuste quidem facit, avare facit autem nichil ; puta qui abiecit clipeum propter timorem, vel qui maledixit propter iram, vel qui non audiunt pecuniis propter illiberalitatem. Quando autem avare R-bpb ¿bQb ^bp2Mb 2 et [cett.)] S.o Kal IPPW» E2 = RfKv Yt Rt=Tp Rp {Pecia 7) : Rp1 = AjSh Rp¿ = KxLcPw Rp3 = Kw(Jo) Rp' = BqTuVk 2 et] propter quod et L2 3 ante In paragraphum om. Rf1KviYtlAj 5 ad om. L2(=KvKy^g1 : secundum suppi. s.l.Ky2Qg2 : ad suppi.YtCiOu : 5-6 set — uti om. Rf) 6 autem om. YtRt( = TpYii) 16 Hec L2Rt, corr. Rp3 20 quod autem L2(-Rf)Rt 22 Secundum capitulum] Cp. II Rt : om. cett. : grandiore litt. cap. ind. RtSh ; paragraphum hab. Rf2KvYtRp2A ; nec paragraphum hab. RfxAjRp\add. rec.Kw) 29 audiunt] adivit Rt : adiuvit L2, rec.Kw 456 ETHICA NICOMACHEA V.4-5 3oa2o facit multociens, neque secundum unam talium ; set tamen neque se­ cundum omnes, secundum maliciam autem quandam ; vituperamus enim et secundum iniusticiam ; est ergo alia quedam iniusticia ut pars quedam tocius, et iniustum quoddam in parte tocius iniusti eius quod prefer legem. 5 Adhuc si hic quidem lucrandi gracia mechatur et accipiat, hic autem 3oa25 apponens et iacturam paciens propter concupiscenciam, iste quidem luxuriosus videbitur utique esse magis quam avarus, ille autem iniustus, luxuriosus autem non. Manifestum enim ergo quoniam propter lucrari. Adhuc circa alias quidem omnes iniustificaciones fit relacio ad quan- 10 dam maliciam semper, puta si mechatus est, ad luxuriam, si dereliquit 3oa3o ducem exercitus, ad timiditatem, si percussit, ad iram. Si autem lucra­ tus est, ad neque unam maliciam, set vel ad iniusticiam. Quare manifestum quoniam quedam iniusticia prefer totam alia in 3obi parte univoca, quoniam diffinicio in eodem genere ; ambe enim in eo quod 15 ad alterum habent potenciam. Set hec quidem circa honorem vel pecu­ nias vel saltem vel si quodam habeamus uno nomine comprehendere hec omnia, et propter delectacionem que a lucro ; hec autem circa omnia 3ot>5 quecumque studiosus. [5] Quoniam quidem igitur sunt justicie plures, et quoniam est quedam et altera prefer totam virtutem, manifestum. Que 20 autem et qualis quedam sumendum. Determinatum est utique iniustum et illegale et inequale. Iustum autem, et legale et equale. Secundum quidem igitur illégale, prius dicta 3obro iusticia est. Quia autem inequale et plus non idem, set alterum ut pars ad totum. Quoniam autem inequale et illegale non idem, set alte- 25 rum ut pars ad totum, inequale enim omne illegale, illegale autem non omne inequale. Plus quidem igitur omne inequale, inequale non omne plus, iniustum et iniusticia non eadem, set altera ab illis, hec qui- KbPb NbP2Mb vop.ov corr.Ob : ttAcov cett. 25 illégale (rrapavop-oy)] 7rapávo¡j,ov rrXéov KbPb : 7rapá26-27 inequale — inequale (PbObMb)] om. cett. L2=RfKvYt Rt—Tp Rp(Pecia 7) : Rp^- = AjSh Rp2 = KxLcPw Rp3 = Kw(Jo) Rpi=BqTuVk 1 post multociens interp. RfRp[semicolon ante multociens add. Pw2, rec.Kw} ; ante multociens interp. Yt ; ante et post Rt(455.2g-i Quando — facit om. Kv) 2-3 vituperamus — iniusticiam om. L2 g enim ergo] ergo enim Aj : ergo RtKx : enim L2 12 ducem] ducere L2 14 aliam L2(? corr.Rf2Kv2} iq salutem L2Rt, corr.Rp3 quodam] quedam L\-Yt) : om. Pw 19 ante Quoniam paragraphum adp. L2RtLc2Pw, corr.Rp3, Bq2Vk2 24 iniusticia L2Rt, corr.Rp3 Quia] que L2 24-25 Quia — totum post 27 inequale1 Rt 25-27 Quoniam — inequale1 om. L2 27 igitur] enim L2Rt inequale3 + autem L2Rt 28 iniustum] et iniustum L2Rt TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 457 dem ut partes, hec autem ut tota ; pars enim hec iniusticia tocius inius- 301215 ticie, similiter autem et iusticia iusticie. Itaque et de ea que in parte iniusticia dicendum et de iusto et iniusto similiter. Secundum quidem igitur totam virtutem ordinata iusticia et 5 iniusticia, hec quidem tocius virtutis existens usus ad alium, hec autem malicie, dimittatur, et iustum et iniustum ; secundum has enim mani- 3ob2o festum quomodo determinandum ; fere enim multa legalium a tota virtute precepta sunt. Secundum unamquamque enim virtutem precipit vivere, et secundum unamquamque maliciam prohibet lex; factiva autem io tocius virtutis sunt legalium quecumque lege posita sunt circa discipli- 3ob25 nam que ad commune. De ea autem que secundum unamquamque disci­ plina, secundum quam simpliciter vir bonus est, utrum politice est vel alterius, posterius determinandum. Non enim forte idem et viro bono esse et cuique bono. 15 Eius autem que secundum partem iusticie et secundum ipsam iusti, 3ob3o una quidem est species que in distribucionibus honoris vel pecuniarum vel aliorum quecumque partibilia communicantibus urbanitate. In hiis enim est inequale habere et equale alterum ab altero. 20 Una autem que in commutacionibus directiva ; huiusmodi autem 31a! partes due ; commutacionum enim hee quidem voluntarie sunt, hee autem involuntarie. Voluntarie quidem tales, puta vendicio, empcio, mutua- cio, fideiussio, usus, deposicio, conduccio. Voluntarie autem dicuntur quoniam principium 25 tariorum communicacionum harum voluntarium. Involun- autem hee quidem occulte, puta furtum, mechia, veneficium, K*P* LPO* N*P2M* Kat M*> 3 Itaque et] d>s K& : cos- ; coare P^L^O^1 ; cvare L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia 7) : Rp1 = AjSh Rp2 = KxLcPw Rp3 = Kw(Jo} Rpi = BqTuVk 3 Itaque] Quare L2Rt et1 om. L2 parte + iusticia et de ea que in parte L2 et3 de L2(-Kv) 5 hec1] que L2 : hec que Rt virtutis tocius tr. YtRt hec2] que L2 autem] et similiter Rt 6 enim om. L2Rt 7 quomodo] ut L2(ut qualiter Yt) n unumquemque L2Rt disciplinam KxLc2Pw1Bq2 14 cuique bono RplTu : cuique Rp2134 (-Tu) : civi omni L2(civi [boni exp.~\ omni Yt) : civi vel omni Rt : civi bono Lc2, rec.Kw, Bq2 15 Tercium capitulum] om. codd : grandiore litt. cap. ind. KvYü Sh ; pro 16 Eius in textu Ius hab., sed in marg. E add. Rf ; paragraphum hab. YtRt Rp2>zBq2Tu2Vk2, nec paragraphum hab. AjRp* 20 communicacionibus L2 (-Yt), pr.m.Rp3 huius L2(-Yt)RtKx 24 commutacionum Lz(-Rf)Rt, rec.Kw Involuntariarum L2Rt 3ia5 45^ ETHICA NICOMACHEA V.5-7 proagogia, servi seduccio, dolo occisio, falsum testimonium. Hee autem violente, puta verberacio, vinculum, mors, rapina, orbacio, accusacio, iniuriacio. 3iaio [6] Quia autem et iniustus inequalis et iniustum inequale, manifes­ tum quoniam et medium aliquod est iniusti ; hoc autem est equale. In 5 quali enim operacione est plus et minus, est et equale. Si igitur iniustum inequale, iustum equale. Quod et sine racione videtur omnibus ; quia autem equale medium, iustum medium quoddam utique erit. 3iai5 Est autem equale ut in minimis duobus. Necessarium igitur iustum et medium et equale esse et ad aliquid et quibusdam ; et secundum quod ro quidem medium, aliquorum, hec autem sunt plus et minus ; secundum quod autem equale, est duobus ; secundum autem quod iustum, aliquibus et ad aliquos ; ad alios enim est. Necessarium ergo iustum in mini3ia2o mis esse quatuor. Quibus enim iustum contingit ens, duo sunt, et in quibus res due ; et eadem erit equalitas quibus et in quibus. Ut enim illa 15 habent que in quibus, sic et illa habent que quibus. Si enim non equa­ tes, non equalia habebunt ; set hinc pugne et accusaciones, quando vel equales non equalia vel non equates equalia habent, et in distributione suscipiunt. 3ia25 Adhuc ex eo quod secundum dignitatem hoc manifestum. Iustum 20 enim in distribucionibus confitentur omnes secundum dignitatem quan­ dam oportere esse, dignitatem quidem non eandem dicunt omnes exis­ tera ; set democratic! quidem libertatem, oligarchiki autem divicias. Quidam autem generis nobilitatem, aristokratici autem virtutem. 3ia3o Est ergo iustum proporciónale quidem ; proporciónale enim non solum 25 est monadici numeri proprium, set totaliter numeri. Proporcionalitas enim equalitas est proportionis, et in quatuor mini­ mis. Disiuncta quidem igitur quoniam in quatuor, manifestum. Set et 3ibi continua ; uno enim ut duobus utetur et bis dicit, puta ut que A ad eam que B, ita que B ad eam que G ; bis igitur que B dicta est. Quare si que 30 B ponatur bis, quatuor erunt proporcionaba. AbPb Z.»0b N'bP2M'b 13 et ad aliquos ; ad alios enim est (cf. xai npós riras... npos àXXovs yàp Michael Eph., t. XXII, 3, p. 18, 30-31)] om. codd. 16 que quibus (? rà oîs)] om. L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 7) : Rp^AjSh Rp2 = KxLcPw Rp~ = Kw(Jo) Rpa = BqTuVk 7 quia] quare Rf : qui Kv 12 quod autem L2Rt 13 et — est om. L2 15 res] persone L2 16 que quibus om. L2Rt 17 an huic Bpfhinc corr. Lc2Bq2) ? 25 quid E2 27 enim + quidem Rp3i,(-Tu'j 29, 30 bis] bene Rt TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 459 Est autem et iustum in quatuor minimis, et proporcio eadem ; divisa enim sunt similiter et quibus et que ; erit ergo ut A terminus ad B, ita 3ib5 G ad D, et permutatim ergo ut A ad G, B ad D ; quare et totum ad to­ tum. Quod distribucio coniungit, et si sic componat, iuste coniungit. 5 [7] Ergo A termini cum G et B cum D coniunccio in distribucione iustum est, et medium iustum ; hoc est prêter proporciónale. Proper- 3ibio cionale enim medium, iustum autem proporciónale. Vocant autem talem geometria, pars alterum proporcionalitatem geometricam mathematici. In et totum comparari ad totum quod quidem enim accidit ad alterum ; 10 est autem non continua hec proporcionalitas. Non enim fit unus numero 3ibi5 terminus cui et quod. Iustum quidem igitur hoc proporciónale. Iniustum autem quod prêter proporcionale ; fit ergo hoc quidem plus, hoc autem minus ; quod et in operibus accidit. Qui quidem enim iniustum facit, plus habet. Qui autem iniusta passus, minus boni. In malo autem e con- 3ib2o 15 verso. In boni enim racione fit minus malum ad maius malum ; est enim minus malum magis eligibile maiori. Quod autem eligibile bonum, et magis maius. Species quidem igitur una iusti hec est. (QUARTUM CAPITULUM> Reliqua autem una directivum. Quod fit 20 mutacionibus et in voluntariis ; et involuntariis et in com- 3ib25 hoc autem iustum aliam speciem habet a priori. Distributivum quidem enim iustum communium semper se­ cundum proporcionalitatem est dicta ; et enim a pecuniis communibus si fiat distribucio, erit secundum proporcionem eandem quam habent ad 3ib3o ¿bou 6 *quod (ro K^P^)} tov L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp{Pecia 7)Rp1 = AjSh Rp2 = KxLcPw Rp3 = Kw(Jo) Rp* = BqTuVk 3 ut] sicut YtRt 4 et — coniungit2 om. L2 L2 = RfKvYt Rt = Tp(Yü) Rp(Pecia 8) : Rp1 = KxShTuVk pr.m.Rp3 = Kw1Jo corr.Rp3 = Kw2Audom.594 Rp2=BqLc Rp* = AjPw 4 coniungit2 In­ cipit pecia 8a in Rp1’2’3’* 5 A] autem Rí(= TpYü) 6 iustum2] .Iniustum Tu2 : .Iniustum autem Pw2 : iustum. Iniustum autem Yt2Yü, corr.Rp3(cf. lin.11-12) est2 + *quod Rt(= TpYü)Yt2, corr. Rp3(cf. lin. 12) Proporciónale om. Rp* 7 tale Rf 8 proporciónale Rf : -nalem Kv geometria] -trica L2(-Rf)ShRp3 : -tris Tp 9 comparari om. L2Rt ad1] et L2 quod quidem] ut L2 pars om. L2Rt 16 Quod autem eligibile] Eligibile autem L2 : Quod autem eli­ gibile autem Rt 18 Quartum capitulum] IIII C. Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. RtRp[paragraphum tantum hab. L2) 19-20 et — voluntariis] in commutationibus et [om. Yt) in voluntariis et in involuntariis KvYt : in communicacionibus et in voluntariis Rf : in commutationibus et involuntariis Rt 20 habet (-ent UA1)] om. L2(-Yt) 21 quidem enim] enim quod Rp2 : enim quidem Rp* 22 dictam L2Rt 460 ETHICA NICOMACHEA V.7 invicem illatam ; et iniustum oppositum iusto huic, prêter proporció­ nale est. In commutacionibus autem iustum est quidem equale quid et inius- 32a! turn inequale, set non secundum proporcionalitatem illam, set secundum arismeticam. Nichil enim differt si studiosus pravum privavit vel pra- 5 vus studiosum, neque si mechatus est studiosus vel pravus, set ad nocu32a5 menti differenciam solum respicit lex et utitur ut equalibus. Si quidem hic iniustum facit, hic autem iniustum patitur, et si hic quidem lesit, hic autem lesus erit. Quare iniustum hoc inequale existens equare temptat iudex ; et enim cum hic quidem vulneretur, hic autem percuciat vel occi- 10 dat, hic autem moriatur, divisa est passio et accio in inequalia ; set temp- 32310 tat dampno equare auferens a lucro. Dicitur enim ut simpliciter dicere in talibus, et si non aliquibus proprium nomen erit, lucrum, puta per- cucienti, et dampnum pacienti. Set quando quidem mensurata est passio, vocatur hoc quidem dampnum, hoc autem lucrum. Quare 32315 dem quam qui pluris qui- 15 et minoris equale medium, lucrum autem et dampnum, hoc quidem plus, hoc autem minus, contrarie quidem enim boni plus, mali autem minus, lucrum, contrarium autem dampnum. Quorum erat me­ dium equale, quod dicimus esse iustum. Quare directivum iustum utique 32320 erit medium dampni et lucri. Propter quod et quando dubitant, ad cem refugiunt ; ad invicem autem ire invi- 20 est ad iustum. Iudex enim vult esse velut iustum animatum. Et querunt iudicem medium, et vocant quidem mesidicos, tamquam si medium attingant, iustum adipiscentes. Medium ergo aliquod iustum, si quidem et iudex. Iudex autem 32325 adéquat, et quemadmodum dietatem superexcedit, Tfbps £bOt> 13 erit [eli) Z.t)NbP2Aib)J corr.W* : hic ligna inequalia secta, quo meior seccio me- 25 abstulit et minori seccioni apposuit. Cum 6 ‘ante (irpo TPW»)] frpoç 10 vel (C”>AP>)] r, xal 23 ‘mesidios (ce/t)] fiçai^ÎKovs ¿A 24 aliquod] om. L2 = RfKv Yt Rt=Tp( Yu) Rp(Pecia 8) : Rp1 = KxShTuVk pr.m.Rp3= KuAjo corr.Rp* = Kw2Audom.594 Rp2 = BqLc Rpi=AjPw i illata L2(-Kv) Rt, corr.Rp3 6 nocumentum Rt(=TpYü) + In greco *ante nocumentum Rt (= marg.Tp} 7-8 quidem hic] quidem igitur Vk : hic quidem L2Rt g erit] est L2Rt 10 vel + etL2(-y¿) 11 accio et passio tr. Rp2,i in] et 13 et] et utique Rt si non] sine TpShVk1 : obsc. Kw1 : Rp* : om. L2{-Yt) si non + in Tu erit] videatur L2 15 qui om. L2Rt 16 quam om. L2 Rt, del.corr.Rp* et1] in pr.m.Rp3 17 boni quidem enim L2Rt 19 iustum2 om. L2 20 invicem] iudicem L2Rt, corr. Rp* 21 invicem] iudicem L2Rt, corr.Rp* ire] ire, ire L2Rt 22 iudicem] iustum L2Kx 23 *mesidios Rt tamquam — adipiscentes] ut si medio contingant iusto compositi L2 24 aliquod om. L2 25 ligna] linea L2 : linia Rt inequalia] in inequalia L2Rt : in non equalia corr.Rp* 26 hie] hec Rf : hoc Yt, corr.Rp* : h’ KvRt TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA dico, dividatur totum, equalem ; equale autem quidem 461 autem, tunc aiunt habere piant medium est maioris et minoris secundum 32a3o arismeticam proporcionalitatem. Propter quando dika est, quod ipsius cum acci­ et nominatur dikayon, quemadmodum si quis dicat dikayon, et dikastes dicastes. 5 Si enim duobus equalibus auferatur ab altero, ad alterum autem appo­ quidem sit, non excelleret. Medium ergo uno, et ergo cognoscimus et quid auferre natur, duobus hiis superexcedit alterum. Si enim ablatum sic autem appositum, uno utique solum medium a quo ablatum est uno ; hoc oportere a plus habente et 10 enim medium superexcedat, quidem 32b! apponere minus habenti. Quo quidem hoc apponere oportet minus habenti. Quo 32b5 autem superexceditur, auferre a maximo. Equales in quibus AA, BB, GG, ad invicem ; ab AA auferatur AE et apponatur GG, quod in quibus GD ; quare tota DGG eam que est AE superexcedit eo quod est GD et eo quod est GZ ; eam ergo que est BB eo quod est GD. Est autem et in 15 aliis artibus hoc. Destruentur enim fecit faciens et quantantum tale. Venerunt autem enim utique, si tum et quale et paciens pateretur hoc et 32bio nomina hec et dampnum et lucrum ex voluntaria commutacione. Plus quidem enim habere quam que sui ipsius, lucrari dicitur, minus autem hiis que ex principio dampnificari, puta in vendere et emere et in quantis 32bi5 20 aliis licentiam, dedit lex. Quando autem neque plus neque minus, set ipsa per se ipsa fiunt vel eadem per eadem, que ipsorum aiunt habere et ne­ que dampnificari neque lucrari. Quare lucri cuiusdam et dampni medium iustum est, quod prêter voluntarium equale habere et prius et posterius. 32b2O K°P^ N^P^M^ 21 ipsa per se ipsa ... vel eadem per eadem] aura 3i’ avToiv K^L* : aura aurcSv I auro. 3i’ avrijjv P^N^P2 • auroiv 23 quod (to Afb)J rai KbNbP2 : rwv cett. L2 = RfKvYt Rt = Tp(Yu) Rp(Pecia 8) : Rpx = KxShTuVk pr.m.Rp3= KwrJo corr.Rp3 = Kw2Audom.594 Rp2=BqLc Rp*=AjPw 1 dico] dica L2 (ica Rf1), corr.Rp2 : dicha Rt quidem] quod L2Rt, corr.Rp3 2 equalem] equale L2Rt - 3 quod] hoc L2Rt dikaion L2Lc : dykaion RtBqRp* : dykayon TûrO 4 quando] quoniam L2Rt, corr.Rp3 dika] dicha KvRt : di­ ca Rf : dyka KxVkBqAj : dikayon. Yt1 dicat] dicatur Rp2 dikayon] dichaion L2(~Yt) : dychaion RtRp2 : dykaion Rp* : dykayon KxVk : dikaion Tu dikastes] dykastes KxVkBqRp* : dicastes Lc : om. Yt dicastes] dichastes L2 (-Rf)Rt : dykastes Rp2 : om. RfKxRp* 5 opponatur Rp2'* 6 sit quidem L2J?t(quidem ante ablatum RA1) 7 sic] sit L2RtLc excelleret] superexcellit RfKv : superexcellit medium Yt ; superexcellet medium Rt 8 cognosce­ mus L2Rt 9 quidem1] quid L2 10 superexcedit L2RtBq n AA] au­ tem .a. ShTu1Vk1BqLc1Rp3 : autem (exp.) .a.a. Kx 12 ab] .a.b. J?p(ab rest. rec.Kw) 15 Destruerentur L2(-Yt)Rt enim] non L2RtRp*, corr. Rp3 fecerit Bq2 16 pateretur] passus est L2 tantum + et L2Rt 21 se ip­ sa] se Yt : ipsa Rt : se ipsam Aj1 vel eadem per eadem] ante fiunt Rt : om. L2 aiunt + ipsorum L2 23 quod prefer] eorum que circa L2 habere 4- quod L2 4Ó2 ETHICA NICOMACHEA V.8 (QUINTUM CAPITULUM) [8] Videbitur autem aliquibus et circa passum esse simpliciter iustum, ut Pythagorici dixerunt. Determinabant enim simpliciter iustum passum circa alii. Contrapassum autem non congruit, neque in distributivum 32b25 iustum, neque in directivum, quamvis voluerit hoc dicere. Et Radamanrecte fit. Multis enim in locis 5 tis iustum. Si paciatur que fecit, vindicta dissonat ; puta si principatum habens percussit, non oportet repercutí, Adhuc concomitacionibus 32630 et si principem percussit, non percutí solum oportet, set et puniri. involuntarium et voluntarium differt multum. Set in quidem commutativis continet tale iustum contrapassum secundum 10 proportionalitatem et non secundum equalitatem ; per contrafacere enim proporciónale commanet civitas ; vel enim hoc male querunt ; si 33ai autem non, servitus videtur esse si non contrafaciat ; vel quod bene ; si autem non, retribucio non fit, retribucione autem commanet. Propter quod et graciarum sacrum prompte faciunt, ut retribucio sit ; hoc enim proprium 15 33a5 gracie. Refamulari enim oportet ei qui graciam fecit et rursus ipsum incipere graciam facientem. Facit enim retributionem eam que secundum proportionalitatem secundum dyametrum coniugacio. Puta edificator in quo A, coriarius in quo B, domus in quo G, calciamentum in quo D. 33aio Oportet autem accipere edificatorem a coriario illius opus, et ipsum illi 20 retribuere quod ipsius. Si igitur primum sit secundum proporcionalitatem equale, deinde contrapassum fiat, erit quod dicitur. Si autem non, non equale, neque commanet. Nichil enim prohibet melius esse alterius opus, 33ai5 quam alterius. Oportet igitur hec utique equari. Est autem hoc et in aliis L2 = RfKvYt Rt=Tp(Yü) Rp{Pecia 8) : Rpx = KxShTuVk pr.m.Rp3 = Kw1Jo corr.Rp3 = Kw2Audom.594 Rp2 = BqLc Rp* = AjPw 1 Quintum ca­ pitulum] Cap. V Rt : om. cett., sed grandiore Utt. cap. ind. RtRp(paragraphum tan­ tum hab. L2) 2 Videtur L2Rt contrapassum L2Rt, corr.Rp3 3 pythagorici Rp^-Tu) : picta- KvYtRtTu : pycta- Rp3 : pyta- Rp2Aj : pita- RfPw 3-4 contrapassum L2Rt, corr. Rp’ 4 distributionem Rp3( -tivum rest. rec.Kw) 5 volunt L2Rt redampnantis YtRt : radantantis corr.Rp3 6 recta L2Rt 7 non] neque Rt 8 Adhuc + et L2Rp3 9 involuntarium et voluntari­ um] voluntarium et illud voluntarium Rp3(-Jo) concomitacionibus Rpl(-Tu); concommitacionibus (conconmu- ?) Bq : concommutacionibus (-mitta- ?) Lcl : commutacionibus TuRp3,i : communicationibus L2Rt, rec.Kw 10 commuta­ tivis] communicativis L2 circa passum Rp1, pr.m.Rp3 n per] In L2Rt circa facere Rp1, pr.m.Rp3 I2hocom. Rt 13 circa. ia.cia.t Rpl,pr.mRp3,Bq quod om. Rt 14 commanent (rema- Rf) LtRt, corr.Rp3 16-17 fecit — graciam om. L2 18 diametrum L2(-Yt) 19 A] autem .a. KxShxRp2Pw1 Rp5 : autem Z'u17A1(a rest. Sh2Tu2Vk2, rec.Kw.Pw2) 20 autem] igitur L2Rt : ergo Pw 22 circa passum Rp1, pr.m.Rp3 24 hec] hoc Rp3Lc : h’ cett. impost utique Yt) TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA artibus. Destruerentur enim si non patiens hoc et tantum et tale. fecerit 463 faciens et quantum et quale et Non enim ex duobus medicis fit communi­ catio, set ex medico et agricola, et omnino alteris, et non equalibus ; set hos oportet equari. Propter quod omnia comparata oportet aliqualitei 5 esse, quorum est commutatio ; ad quod nummisma venit, et fit aliqua- 33a2o liter medium. Omnia enim mensurat, quare et superhabundanciam et defectum. Quanta quedam utique calciamenta, equale domui vel cibo. Oportet igitur quod edificator ad coriarium, tanta calciamenta ad domum vel cibum. Si enim non hoc, non erit commutatio neque communicatio ; 10 hec autem si non equalia sunt, aliqualiter non erit. Oportet ergo uno ali- 33a25 quo omnia mensurari, quemadmodum dictum est prius. Hoc autem est secundum veritatem similiter, vel non erit quidem continet. Si enim nichil indigerent, vel non communicatio, vel non eadem indigencia que puta propter commutationem necessitatis nummisma factum est secundum 15 compositionem, et propter hoc nomen habet nummisma, quoniam non 33a3o natura set nomo est et in nobis transmutare et facere inutile. Erit utique contrapassum quando equata sunt ; quare quod agricola ad coriarium, hoc opus coriarii ad quod agricole. In figuram autem proporcionalitatis opera, non [secundum duos libros grecos] oportet ducere quando 33bi 20 commutabuntur. Si autem non, utrasque habebit superhabundancias alterum extremum. Set cum habeant que ipsorum, sic equales et com­ municantes, quoniam hec equalitas potest in ipsis fieri. Agricola A, cibus G, coriarius B, opus ipsi equatum D. Si autem sic non erat circa pati, non 3365 utique erat communicacio. Quoniam autem indigencia continet quem- 25 admodum quidem sunt communicant, quemadmodum cum puta uno dantes frumenti educcionem. ens, ostendit, quoniam cum non in necessitate ad invicem vel utrique vel alter, non quo habet ipse, non indiget quis, Afbpb LbQb N^P2!^ 27 non] om. L2 = RfKvYt Rt=Tp(Yu) Rp(Pecia 8) : Rp1 = KxShTuVk pr.m.Rp3 = Kw1Jo corr.Rp3 = Kw2Audom.594 Rp2 = BqLc Rpi=AjPw 1 fecerit] fecit L2 : om. Rt(=Tp : faceret Yii) 2 paciens] + passus est L2 : + pateretur Rt (= TpYüYt2 ; cf. 461.16) 4 has Rp2’i(-Pw) quod + et Rt compara­ ri Kx : comparabilia Rt(TpYu) 10 hec RfRt :h’cett. sint Ut 12 ve­ ritatem -f- indigencia que corr.Rp3( — marg.Kw2 : indigencia in textu Audom.594) quidem] -|- opus quod omnia L2 : 4- indigencia que omnia Rt (cf. adn. inf.) 13 indigencia que om. L2Rt (cf. adn. sup.) 15 nomisma Rf 17 circa pas­ sum Rp1, pr.m.Rp3 18 figuram] formam Rt 19 opera om. L2Rt non om. L2 secundum — grecos (-)- glosa s.l.Le2)] om. L2Rt, dei. corr.Rp3, Lc2Pw2 '22 A] autem Rp(-Sh) : autem .a. Tu2Bq2Pw2 : .a. corr.Rp3, Lc2 23 contrapati L2Rt, corr.Rp3 24 indigencia] opus L2 25 quidem] unum quid L2(-Kv) : unum quidem JCvRt sint L2 26 an uterque ShTuRp2’2^ ? aliter Rp1, pr.m.Rp3 commutant Rt aq non om. L2Rt uno] vino L2ShTu2, corr.Rp3, Lc2Pw2 dante Rp2,i 464 ETHICA NICOMACHEA V.8-10 33bio Oportet ergo hoc equari. Pro futura autem commutacione si nunc nichil indiget, quoniam erit si indigeat nummisma, fideiussor est nobis ; oportet enim hoc ferenti esse accipere. Patitur quidem igitur et hoc idem. Non enim semper equale potest ; verumptamen vult manere magis. Propter 33bi5 quod oportet omnia appreciari ; sic enim erit semper commutacio, si 5 autem hoc, communicacio. Nummisma utique quemadmodum mensura commensurata faciens, equat. Neque enim utique non existente commutacione communicacio erat ; neque commutacio, equalitate non existente ; neque equalitas, non Secundum quidem igitur inpossibile tantum convenit sufficienter. Unum utique ali­ autem ex supposicione ; propter quod et nummis­ existente commensuracione. 10 33b2o differenda, commensurata fieri, quid oportet esse ; hoc ma vocatur, hoc enim omnia facit commensurata. Mensurantur enim omnia nummismate. Domus in 33b25 minus quo A, mnarum quinque, lectus in quo B, dignus ; lectus autem quinta pars domus utique erit. Manifestum 15 igitur quanti lecti equale domui, quoniam quinque. Quoniam autem sic commutacio erat ante quam nummisma erat, manifestum. Differt enim nil vel lecti quinque pro domo, vel quanti quinque lecti. [9] Quid quidem igitur iustum et quidem iustum est, dictum est. 20 (SEXTUM CAPITULUM) 33b3o Determinatis autem hiis, manifestum quoniam iusta operacio medium est eius quod est iniustum facere et iniustum pati ; hoc quidem enim plus habere, hoc autem minus est. lusticia autem medietas est non se­ cundum eundem modum predictis virtutibus, set quoniam medii est. 34a! Iniusticia autem extremorum. Et quidem iusticia est [habitus], secundum 25 quam iustus dicitur operativus secundum eleccionem iusti, et distribu- L2 = RfKvYt Rt=Tp(Yü) Rp(Pecia 8) : Rp1 = KxShTuVk pr.m.Rp3^ Kw^Jo corr.Rp3 = Kw2Audom.594 Rp2 = BqLc Rpi = AjPw 2 nummisma' + puta L2 4- : quale Rt(TpYü : vel quale s.l. Yt2) : + quasi vel puta marg.Lc2 10 Secundum] 4- virtutem L2(-Yt) : 4- veritatem YtRtRp3* 11 convenit] ad opus autem contingit L2 : ad indigendam autem convenit Hi(ad opus autem suppi, marg. rec.Kw) 12 et om. L2(-Rf) 14 qua1 L2 A] autem KxSh VkYBqLcAj : om. Tu, pr.m.Rp3 15 minus (cf. Oresme, p. 297 : vaille moins)] mna L2Rt, corr.Rp3 erit utique tr. Rp2A 16 quanti] quinti Rp3 (quanti rest. rec.Kw) 18 nichil L2Rt lecti2] lecto pr.m.Rp3 19 iustum1] inius­ tum Kv : iniustum est YtRt et quidem iustum om. Sh quid L2Rt, corr.Rp3 iustum2] iniustum Rf, corr.Rp3 est1 om. YtRt 20 Sextum capitulum] C. VI Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. omnes, praeter Rf 25 habitus secl. 26 quem L2Rt TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 465 tivus et ipsi ad alium, et alteri ad alterum, non sic ut eligibilis quidem plus ipsi, minus autem proximo. Nocivi autem e converso, set equalis 34a5 eius quod secundum proporcionalitatem. Similiter autem et alii ad alium. Iniusticia autem contrarium iusti ; hoc autem est superhabundancia et 5 defectus utilis vel nocivi prêter proporciónale. Propter quod superha­ bundancia et defectus iniusticia, quoniam superhabundancie et defectus est. In se ipso quidem superhabundancie simpliciter utilis, defectus 34aio autem nocivi. In aliis autem totum quidem similiter. Quod autem prêter proporciónale contingit. Iniustificacionis autem quod quidem minus 10 iniustum pati est. Quod autem maius iniustum facere. De iusticia qui­ dem igitur et iniusticia que utriusque est natura, dictum sit secundum 34ai5 hunc modum. Similiter autem et de iusto et iniusto universali. [10] Quia autem est iniustum facientem nondum iniustum esse. Quales autem iniustificaciones iniusta faciens iam iniustus est secun15 dum unamquamque iniusticiam, puta fur, vel mechus, vel latro, vel sic quidem nichil differt. Et enim vel utique commiscebitur mulieri sciens 34a2o cui, set non propter eleccionis principium, set propter passionem ; inius­ tum facit quidem igitur, iniustus autem non est, velut iniustus est neque fur, furatus est autem, neque mechus, mechatus est autem. Similiter 20 autem et in aliis. Qualiter quidem igitur hec circa passum dictum est prius. Oportet autem non latere quoniam quod ad iustum, quid est et 34a25 simpliciter iustum et politicum iustum. Hoc autem est communicans vite ad esse per se sufficientiam in liberis et equalibus, vel secundum proporcionalitatem vel secundum numerum. Quare quantis non est hoc, KbP» Kotvcüvûv váiv Ob 22 est communicans (tari koivwvovv pr.m.Nb, P2)] tcrrl : cart komovw Mo : cari xoiva : e-ti koivcüvüív Kb : ecrrcv em koivoj- NbP2M*> L2~RfKvYt Rt = Tp{Yü) RpfPecia 8) : Rp1 = KxShTuVk pr.m.Rp3 = Kw^Jo corr.Rp3 = Kw2Audom.594 Rp2 = BqLc Rp* = AjPw 1 non sic ut] Iniustus autem non sic, quare L2 : Iniustus autem ante non sic suppl.corr .Rp3(del. rec.Kw) 4 contrariorum pr.m.Rp3 iniusti ZAR i, corr.Rp3 5 prêter] propter Rp2 9 proportionale] + qualiter L2, rec.Kw : 4- qualitercumque Rt ( = TpYt2) 13 Quia] Cap. septimum Rt : grandiore litt. cap. ind. L2RtSh nondum] nequaquam L2 14 Quales] Secundum quales Rí(= TpYüYt2) iniusta om. L2 16 differet Rf ; differret Kv vel utique commiscebitur (computabitur SA)] si commisceatur L2 17 cui] hoc cui L2 18 velut] pu­ ta L2 iniustus est om. L2Rt 19 autem2 om. L2Rt 20 hec {perscriptum Kx : huc Sh : hc Tu : h’ cett.)~\ habet L2RtRp3 contrapassum L2RtPw 21 quid] queritur L2Rt, rec.Kw 22 est] ante {if) vite YtRt : om.RfRp3 communicans Sh, marg. Lc2 : communicatis (-ti- pro n ?) Rt{= TpYül)Lc : com­ munitatis Rp{-Lc) : communicativum (-tum Kv) L2Yü2, rec.Kw, Bq2, marg.Lc2 466 ETHICA NICOMACHEA V.io non est hiis ad invicem politicum iustum, set quoddam iustum et secun- 34a3o dum similitudinem. Est enim iustum, quibus et lex ad ipsos ; lex autem in quibus iniusticia. Vindicta enim indicium iusti et iniusti. In quibus autem iniusticia, et iniustum facere. In quibus autem iniustum facere, non omnibus iniusticia ; et hoc autem est plus ipsi tribuere simpliciter 5 bonorum, minus autem simpliciter malorum. Propter quod non 34b! principari hominem, set secundum si minus racionem, quoniam sibi ipsi hoc facit et fit tyrannus ; est autem princeps custos iusti ; si autem iusti, et equa- lis, quia autem nichil ipsi plus esse videtur, si quidem iustus. Non enim tribuit plus simpliciter boni ipsi, si non ad ipsum proporciónale est. Ideo 10 34b5 alteri laborat. Et propter hoc alienum aiunt esse bonum iusticiam, quem­ admodum dictum est et prius. Merces ergo quedam danda ; hoc autem honor et gloria. Quibus autem non sufficienda hec, isti fiunt tyranni. «(septimum capitulum) Dominativum autem iustum et paternum non idem hiis, set simile ; 15 34bio non enim est iniusticia ad que ipsius simpliciter ; possessio autem, et filius usque utique sit pelicon et separetur, quemadmodum pars ipsius, si ipsum autem nullus eligit se ipsum. Non necesse ; propter quod non est iniusticia ad ergo iniustum, neque iustum politicum ; secundum legem enim erat et in quibus natum erat esse lex. Isti autem erant quibus 20 34bi5 existit equalitas eius quod est principari et subici ; quod magis ad uxorem est iustum quam ad natos et possessiones ; hoc enim est yconomicum iustum ; alterum autem est et hoc a politico. Politici autem iusti hoc quidem naturale est, hoc autem legale. Natu­ rale quidem quod ubique KbPb LbOb NbP2Mb habet eandem 17 separetur] potenciam, et non in videri vel 25 praem. L^P2M^ I?=RfKvYt Rt=Tp(Yii) Rp{Pecia 8) 1 Rp1 = KxShTuVk pr.m.Rp3 = KwxJo corr.Rp3 = Kw2Audom.594 Rp2 = BqLc Rpi=AjPw 1 est] ex L2 3-4 In quibus — facere1 om. L2 4 facere1 + in hiis Rt, corr.Rp3 6 sini­ mus L2Rt, rec.Kw 7 secundum {cf. Oresme, p. 301 : selon raison)] om. L2Rt 10 boni + sibi Rf, corr.Rp3 11 alienum] alterum Rt aiunt] autem Rp3 12 est om. YflRt ergo] autem ergo L2 quidem L2 13 honor] horum Tp : honorum Yü1 14 Septimum capitulum] C. octavum Rt : om. cett., sed grandiore Utt. cap. ind. RtRp{faragraphum tantum hab. L2Pw} 15 Nomina­ tivum Rp^^-Sh) 17 separetur] non separetur L2Rt (non exp. Tp2} 18 si] se L2Rt, corr.Rp3 necesse] nocere L2Rt, corr.Rp3 19 Non] Neque L2Rt 20 natum est L2 21 eius — subici] ad principandum et essendum sub prin­ cipe L8 quod8] propter quod L2RtShPw, corr.Rp3 22 natos] nos L2{-Yt} 24 Politici] C. nonum Rt : grandiore litt. cap. ind. Rt{TpYü}Sh iusti] iusti in Aj : iustum Pw1 25 eandem habet L2Rt TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 467 non. Legale autem quod ex principio quidem nichil difïert sic vel aliter. 34520 Quando autem ponitur, differt, puta mna redimi vel capram sacrificare, set non duas oves. Adhuc quecumque in singularibus sacrificare Beaside, legem ponunt, puta et sentencialia. Videtur autem quibusdam omnia esse 5 talia, quia quod quidem natura inmobile, et ubicumque eandem habet 34525 potenciam, quemadmodum ignis et hic et in Persis ardet. Iusta autem mota conspiciunt. Hoc autem non est sic habens, set est ut quamvis apud deos fortificati nequaquam habens ; apud nos autem est quidem aliquid natura, mobile tamen omne ; set est tamen hoc quidem natura, 34530 10 hoc autem non natura. Quare autem natura contingencium et aliter habere, et quale non, set legale et composicione, si ambo mobilia simi­ liter, manifestum, et in aliis eadem deserta congruit determinacio. Natura enim melior, quamvis contingit Omnes ambidextros fieri. Que autem secundum compositionem et conferens iustorum, similia sunt mensuris. 35a! 15 Non enim sunt ubique equales vini et frumenti mensure. Set ubi quidem venduntur, minores. Similiter autem et si eadem ubique, quod neque urbanitas, secundum naturam optima. 35&5 emuntur, maiores, ubi autem non naturalia, set humana iusta, set una solum ubique Iustorum autem et legalium unumquodque ut universalia ad singu- 20 laria habet ; operata quidem enim multa, illorum autem unumquodque unum, universale enim. Differt autem iniustificacio et iniustum et iustificacio et iustum. Inius­ quidem est natura vel ordine. Idem autem hoc quando operatum est, aliquando autem quam operatum est, nequaquam, set iniustum. Similiter et iustificacio. Vocatur autem commune magis dikaiotum iniustificacio est, 25 £b£)b VbP2AP 5 quia (ori cett.)] Store Ob i 5 quia] puta L2 ubique?/?/ habent YtRt 8 fortificati nequaquam] forsi­ tan nequaquam Rt( = Tp, rec.Kw, Lc2 : n. forsitan tr. Yü) : nequaquam equaliter L2(aliter se post nequaquam ex Thomae Sent. s.l. add. rec.Kw) 9 natura + quantum ad usum Tp tamen1] quia quidem L2(tamen loco verb. eras. Yt2) ! non tamen Yü2, Bonon. Ocean. 110, sec.m. Rotom.1.39, marg.Laud.432 ta­ men2] talium Rp> 10 Quale L2Rt, rec.Kw 11 et composicione] et com­ positio L2Yü2 : et ad placitum (planctum Yü1) YüxYt2 13 deserta] dextera L2Rt, corr.Rp3 omnes om. L2 15 sunt om. L2 16 vendunt L2 17 si] non L2Rt, corr.Rp3 quod] quia L2, corr. Rp* : que RtKx 23 Idem] Iustum Rf : Iniustum Yt 24 aliquando] ante L2Rt, corr.Rp3 25 Simili­ ter autem L2Rt dikalopragema (-ca- Rf) L2 : dykaiopragema Rt : dykayopragenia Kx : dykaiopragenia VkRp3Pw 35aio 468 ETHICA NICOMACHEA V.io pragenia. lustificacio autem direccio quodque ipsorum et quales species et dendum. iniustificacionis, secundum quot et que unum­ vi­ existunt, posterius 5 Et enim si pignus reddat quis nolens et propter timorem, neque iusta operari, neque dykaioprage, dicendum, set vel secundum accidens. Simi- L*=RfKvYt Rt-Tp(Yiij RptPecia 8) : Rp* = KxShTuVk pr.m.Rp* = Kw1Jo corr.Rp* = KwiAudom.59d Rp* = BqLc Rp^ - AjPw 1 direccio + et Rp* iustificacionis Y&Rt unumquodque + autem L*Rt, corr. Rp* 2 que] circa que L* 4 Octavum capitulum] C. decimum Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. Rt(TpYil}ShBqAj ; paragraphum tantum hab. LPKxTuVk Rp*LcPw 8 iustis] -tum Rp*4 vel] et Rf: om. Rp* operatur L* In­ iustificacio Rf, corr.Rp*, Lc 9 diakaio pragema Rf : diakalopragema KvYt : dyakayopragema Hi : dyakaypragma (-kai- Pw : -ka- Lc) Rp*’4 : dykayopragema corr. Rp* determinatur L*Rt 10 Cum] Tamen Sh, pr.m.Rp* : Tunc Aj 16 unumquodque 4- et Rp2,4 22 vi] in Rp4 25 in2 om. L*Rt[et in iustis om. Aj} 27 dikaiopragë Rf : dikalopragen Kv : dikalopragem Yt : dykaiopra­ ge JRi : dykayoprage KxRp* Aj : dikaiopragë ShTuLc : dyakaioprage Pw TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA liter autem et coactum et voluntatem 469 pignus non reddentem, secundum accidens dicendum iniustum facere et iniusta operari. Voluntariorum autem hec quidem preeligentes operamur, hec autem non preeligentes. Preeligentes quidem quecumque preconsiliantes. Ine- 35bio 5 ligibilia autem quecumque inpreconsiliata. Tribus utique existentibus nocumentis eorum que in communicacionibus, que quidem cum igno­ rancia, peccata sunt, neque quem, neque quod, neque quo, neque cuius gracia existimavit, hec operatus est ; vel enim non iacere vel non hoc vel non hunc vel non huiusmodi gracia existimavit, set accidit. Non cuius 35^15 10 gracia existimavit, puta non ut vulneret, set ut pugnat, vel non quem, vel non ut. Quando quidem igitur paralogice nocumentum fit, infortunium. Quando autem non paralogice, sine malicia autem, pecçamen ; peccat quidem enim cum in se ipso principium sit cause. Infortunat autem cum extra. Quando autem sciens quidem non preconsilians autem, iniustifica- 35b2o 15 cio, puta quecumque propter iram et alias passiones qualescumque neces­ sarias vel naturales accidunt hominibus ; hec enim nocentes et peccantes [quia non ope­ rantur propter fin)iusticiam] quam iniusti propter hoc neque mali. Neque iniustum faciunt quidem et iniustificaciones sunt, non enim propter maliciam nocumentum. Quando autem ex eleccione, inius- 351125 20 tus et malus. Propter quod Non enim incipit que unde que ex ira, non ex providenda iudicantur. ira aliquid facit, set qui ad iram provocat. Adhuc autem neque de fieri vel non dubitatur, set de iusto ; manifesta enim iniusticia ira est. Non enim quemadmodum in commutacionibus de fieri dubitant, quorum necesse alterum esse malum si non propter obii- 35b3o 25 vionem id operentur ; set confitentes de re, de qualiter iniustum dubitant. L*=RfKvYt Rt-TffYüj RpÇPecia 8} : Rp1 = KxShTuVk pr.m.Rp3 = KuAJo corr.Rp3 = KwzAudom.594 Rpz = BqLc Rp* = AjPw 1 voluntatem] nolentem LzRt : volentem corr. Rp' 3 Voluntarium L2 hec ... hec scr. : hoc ... hoc Tp VkRp3 : h’ ... hoc Rf : h' ... h’ cett. q sunt] + quia L2 : + quan­ do Rt 8 hec Rp3Lc : hoc RfYt : h' cett. non1] in L2 iacere] vulnera­ re L2 9 hunc] nunc Rp2,4 huiusmodi] huius L2(-Yt)RtRp3 ante Non puncto inierp. omnes (praeter Rf), sed minutiorem litteram n hab. KvYtRtLcRp4 (9-10 set — existimavit om. Tu) io pungat RfRt : pugat Kv 12 peccamen] peccatum Rp2-4 13 sit om. Rp2,4 15 qualescumque RtRp1, corr. Rp3 : quascumque L2Rp2.3.4 17-18 quia — iusticiam (iniusticiam LcPw2, iusticiam cett.f\ om. L2Rt, dei. corr.Rp3(hanc glossam, ex Alberti Lect., Vat.lat. 722, f. 94ra, depromptam et post (18) hoc inserendam, perperam hic inseruit Rp) 18 quam] quidem L.2 ; tamen quidem RtiTpYü), corr.Rp3 hoc RfYtRtRp3 Lc : h’ cett. 20 unde que] bene que L2RtRp3 : undique KxSh : unumquodque Lc, IPw1 prudencia (prui- Bq^Rp2,4 21 que] qui L2Rt 22 defieri] deficit .Rp3(de fieri rest. rec.Kw) manifesta] Inmanifesta (potius quam In ma­ nifesta) L2Rt(ln exp. Rf2Kv2Yt2) 23 communicacionibus L\-Kv) 470 ETHICA NICOMACHEA V. 10-12 Qui autem 36a! pati, insidiantur, non ignorant ; quare hic quidem existimat iniuste hic autem non. Si autem ex eleccione noceat iniustum facit, et se­ cundum has iam iniustificaciones iniustum faciens, iniustus, cum prêter proporcionale sit vel prêter equale. Similiter autem et iustus, cum pre- eligens iustum operetur. Iustum operatur autem, si solum volens opere- 5 36a5 tur. Involuntariorum autem hec quidem sunt venialia, hec autem non venialia. Quecumque quidem enim non solum ignorantes set propter igno­ ranciam peccant, venialia. Quecumque autem non propter ignoranciam set ignorantes quidem propter passionem autem, neque naturalem neque 10 humanam, non venialia. (NONUM CAPITULUM) 3óaio [11] Dubitabit autem utique aliquis si sufficienter determinatum est de iniustum pati et iniustum facere. Primum quidem igitur si est quemad­ modum Euripedes dixit, dicens inconvenienter matrem occidi meam ; brevis sermo, volens volentem vel volentem non volens. Utrum enim 15 3óai5 ut vere est volentem iniustum pati, vel non. Set involuntarium esse quemadmodum et iniustum facere omne voluntarium. Et utrum omne sic vel illo modo, quemadmodum et iniustum facere, vel omne voluntarium, vel hoc quidem voluntarium, hoc autem involuntarium. Similiter autem iniustum pati. Iustum operari enim omne voluntarium. Quare radonabile quidem opponi similiter secundum utrumque et iniustum pati et iustum pati, si omne est voluntarium. Quidam enim iustum patiuntur non et 36a2o volentes, quia et hoc dubitabit utique aliquis utrum iniustum passus iniustum patitur omnis. 3óa25 Vel quemadmodum et in operari et in pati est. Secundum accidens KbPb NbP2Mb 18 vel omne {r, irâv KbPbVb)] ttSv fy P2M* : 77^ LbOb L2 = RfKvYt Rt=Tp(Yu) Rp(Pecia 8) : Rp* = KxShTuVk pr.m.Rp3= Kw*Jo corr.Rp3 = Kw2Audom.594 Rp2 = BqLc Rp* = AjPw 1 insidiatur, non ignorat L2Rt iniuste] iniusta Rf : iuste Yt 3 cum] est L2{-Yt) : est cum YtRt 6 venialia quidem sunt tr. YtRt 9 neque2] in pr.m.Rp3 n Nonum capitulum] Cap. XI Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. RfRt( = TpYii)ShRpi ; paragraphum tantum hab. KvYtRpl{-Sh)Rp2'3 15 volentem non volens] non nolens volentem Yt : non volentem volens Rt : nolens non nolen­ tem Lc 16 esse] omne L2, rec.Kw (esse vel omne YÜ) 18 vel2 om. L2 21 quidem om. Rp2 i 21-22 et iustum pati {om. RfKvTuLc)~\ + vel volunta­ rium vel involuntarium (vel inv. om. Yt) esse. Inconveniens autem utique videbi­ tur et in iustum (et iniustum Rt, rec.Kw) pati L2Rt, rec.Kw : Inconveniens autem utique videbitur tantum rest. Rp* 22 si] set RfYt : sit Kv est om. L2Rt iustum2] iniustum Vk2Rp3Bq2 20 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA contingit enim in utrisque transumere 471 ¿ustis. Similiter autem manifestum, quoniam et in iniustis. Non enim idem iniusta operari ei quod est inius­ tum facere, neque iniusta pati ei quod est iniustum pati. Similiter autem et iniustum operari et iniustum pati inpossibile. Inpossibile enim inius- 5 tum pati, non iniustum faciente aliquo ; vel iustum pati, non iustum 36a3o operante. Si autem est simpliciter iniustum facere nocere volentem ali­ quem, volentem autem scientem, et quem, et quot, et ut. Incontinens autem volens nocet ipse sibi ipsi, volens utique iniustum patitur, et continget ipse sibi iniustum facere. Est autem et hoc unum aliquod dubi10 tatorum, si contingit ipsum sibi ipsi iniustum facere. 36bi Adhuc volens si quis propter incontinenciam ab alio ledatur volente, quare utique erit volentem iniustum pati, vel non recta diffinicio, set apponendum ei quod est nocere scientem, et quem, et quo, et ut, illius voluntatem. Leditur quidem igitur aliquis volens et iniusta patitur. Inius- 3ób5 15 tum patitur autem nullus volens. Nullus enim vult, neque incontinens, set prêter voluntatem operatur. Neque enim vult nullus quod non existi­ mat esse studiosum. Incontinens autem quod non existimat oportere operari, operatur. Qui autem que ipsius dat, quemadmodum Homerus 3óbio ait dare Glaucum Diomedi aurea pro ereis, centum boves pro novem 20 bobus, non iniustum patitur. In ipso enim est dare ; iniustum pati autem non in ipso, set iustum facientem oportet existere. De iniustum pati quidem igitur quoniam non voluntarium, manifes­ tum. [12] Adhuc autem que preeligimus, duo est dicere, utrum quidem 36bi5 25 iniustum facit qui tribuit prêter dignitatem plus, vel qui habet ; et si est ipsum sibi ipsi iniustum facere. Si enim contingit prius dictum et distri- (cett.)] to N^P2Mb napa LPP2 8 *volensque ¿kcüv t cett.)} ¿k¿>v 13 *preter L2 = PfKvYt Rt = Tp(Yü) Rp(Pecia 8) : Rp1^KxShTuVk pr.m.Rp2 = KttAJo corr.Rp2 = Kw2Audom.594 Rp2 = BqLc Rp4 = AjPw 1 convenit enim Yt1 : enim contingit Yt2 : enim convenit Rt 4 inpossibile1] om. LzRtTu(in~ possibile enim iniustum pati bis Bq1) 5 non iniustum — pati om. Lz(-Yt) 6 nocere] necesse Rp2’4 7 quot] quod L2Ri(quo Bq2Pw2) 8 volens] *volensque Rt pacietur Rt(= TpYü1) 9 contingit L2 : continet pr.m.Rp2 sibi + ipsi RtTu, corr.Rp2 10 ipsi om. Rp2 (suppi. rec.Kw) iniustum] et iustum Pp3(iniustum rest. rec.Kw) 13 illius] hoc prêter illius L2, corr.Rp2 : ♦prefer illius Rt(= TpYü) 14 igitur] utique Rp2 4 17 oportere om. L2 19 dyomedi RtKxVkBqRp4 20 iniustum] iustum Tp 21 iniustum L2 RtSh, corr. Rp° 22 igitur om. L2Aj 24 Adhuc] C. XII Rt : grandiore litt. cap. ind. Rt(TpYü)ShBqAj ; paragraphum tantum hab. L2Rp1(-Sh)Rp2LcPw utrum] ut L2 : uter Rt(= TpY-il) 26 contingit] convenit YtlRt 472 ETHICA NICOMACHEA V. 12-14 buens iniustum facit, set non habens plus, si quis plus alteri quam sibi 3&b2o ipsi tribuit sciens et volens, iste ipse sibi iniustum facit, quod videntur moderati facere ; modestus enim minorativus est. Vel neque hoc pliciter ; altero enim bono si contingat, sim­ superhabundat, puta gloria, vel simpliciter bono. 5 Adhuc solvitur secundum diffinicionem eius quod est iniustum facere. 36b25 Nichil enim prefer ipsius patitur voluntatem. Quare propter hoc, set sic si iniustum patitur quidem nocumentum patitur solum. Manifestum autem et quoniam distribuens iniustum facit, set non plus habens semper. Non enim cui iniustum inest, iniustum facit, set cui vo- 10 lentem hoc facere ; hoc autem unde principium accionis, quod est in distribuente, set non in accipiente. 36b3o Adhuc multipliciter facere dicitur, et est ut inanimata occidunt et manus et famulus precipientis, non iniustum facit, facit autem iniusta. Adhuc si quidem ignorans iudicavit, non iniustum facit secundum 15 legale iustum, neque iniustum iudicium est, est autem ut iustum ; alterum enim legale iustum et primum. Si autem cognoscens iudicavit injuste, quemadmodum et si quis parciatur hoc iudicavit iniuste, plus habet ; et enim 37ar avare facit et ipse vel gracia vel pena, iniustificacionem, et qui propter in illis qui agrum iudicavit, non agrum set argentum accepit. 37a5 20 [I3] Homines autem in se ipsis existim-ant esse iniustum facere, propter quod et iniustum esse facile. Hoc autem non est commisceri quidem enim ei que vicini et percutere proximum et dare manu argentum facile et in ipsis, set sic habentes hoc facere neque facile neque in ipsis. Similiter 37aio autem et cognoscere iusta et iniusta nichil existimant sapiens esse, 25 quoniam de quibus leges dicunt non difficile intelligere. Set non hec sunt AhPb W 13 *si (el ènel Kb0^P2M'a L2=RfKvYt Rt=Tp{Yü) Rp(Pecia 8) : Rp1=KxShTuVk pr.m.Rp3= KuAJo corr.Rp3 —Kw2Audom.594 Rp2=BqLc Rpl=AjPw 2 sciens om. L2 iste] ille RtSh sibi + ipsi IARt videtur L2 L2 = RfKvYt Rt=Tp(Yu) RpiPecia 9) : Rp' = KxLc Rp'-AjBq Rp2 = PwShTuVk Rp1 Kw(Jo) 3 modestus] mansuetus L2 : Incipit pecia 9a in Rp simplex Kv 7 si] non L2Rt, corr.Rp3 8 sic] si L2Rt, corr.Rp3 10 fa­ cit + set non plus habens semper L2(-Yt) n unde] unum Rf1Yt1(?)Rp1(rSh) Rp3 : obsc. RtRp1BqSh 13 Adhuc + *si Rt^TpYU1), corr.Rp3 14 precipiente domino s.l. Kv) 15 iustum Lz{-Yt) 16 iustum2] iniustum LzRtAj, corr.Rp3 18 quemadmodum + igitur LzRt 19 hoc RfRtLcRp* Pw1{1)Rp3 :hec Kv{?)Pwz{?) :h’ cett. 21 iniusta Rpz 22 iustum LzRt post est interp. LzRt 23 que] quod Rf : qui PwlTu 24 hoc RtLcSkRp3 : hec Rf : h’ cett. neque facile] om. L2 : + set ad hoc pervenitur per longam consuetudinem {ex Thomae Sent., V 15, 113-114) Tp TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA iusta, set secundum accidens ; set qualiter iusta. Hoc autem opus plus operata qualiter 473 distributa, quam sana scire, quia et illic mei et vinum et elleborum et ustionem et incisionem scire facile, set qualiter oportet 37315 distribuere ad sanitatem, et cui, et quando, tantum opus, quantum 5 medicum esse. Propter ipsum autem hic et iusti existimant esse nichil minus iniustum facere, quoniam nichil minus iustus set et magis potest utique unumquodque operari horum ; et enim commisceri mulieri et 37320 percutere et fortis clipeum dimittere et conversus in rere. Set timere et iniustum facere non io accidens, set sic habentem hoc hoc qualemcumque cur­ facere est, tamen secundum facere ; quemadmodum et medicari et sanare non incidere vel non incidere, vel farmacum dare vel non farina- 37325 cum dare est, set sic. Sunt autem iusta in hiis quibus insunt simpliciter bona, habent autem et superhabundanciam in hiis et defectum. Hiis quidem enim non est 15 superhabundancia ipsorum, puta forte diis, hiis autem nulla particula utilis insanabilibus et malis, set omnia nocent, hiis autem usque ad hoc ; hoc autem humanum est. 37a3o (DECIMUM CAPITULUM) [14] De 20 iustitiam, epyeikia vero et epyeike, qualiter habet epyeikia quidem ad epyeikes autem ad iustum, proximum est dicere. Neque enim ut idem simpliciter, neque ut alterum genere videtur intendentibus ; et quandoque enim epyeikes laudamus et virum talem ; quare et ad talia L2 = RfKvYt Rt = Tp(Yti) RpiPecia 9) : Rp2 = Kxl.c Rpi = AjBq Rp2 = PwShTuVk Rp2 = Kw{Jo) 1 set] vel L2 : vel nisi set Bq qualiter1] ali­ qualiter L2 1-2 operata qualiter distributa, iusta] distributa, iusta (-}- vel operata iusta Yt) L2Lc : distributa et qualiter operata, iusta Tp : operata et qua­ liter distributa, iusta Yil, corr.Rp2 2 plus opus L2Rt 5 hic] hoc L2RtRp2 6 poterit Rt) — Tp Yuj 9 iustum L2Rt 9-10 non — facere om. Rf 9 hoc LcShRp2 : h’ cett. tamen secundum] non tamen L2{ — KvCi, Tudert.97 : si tamen Ou : tamen Qg : tamen secundum Ky : / / / secundum Yt1 : deest Rf) : nisi secundum Yt2Yü 10 hoc KvRplShRpP : hec Rt : h' cett. 11 non] vel L2 : vel non Rt : om. Rp2(- Vk) 12 set] vel L2(sic vel Ei) 15 nulla] in illa L2(-Yi) 17 hoc autem] propter hoc Rt[ Tp : propter hoc autem Yü) 18 Decimum capitulum] C. terciumdecimum Rt : Liber sextus marg. Kx : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. RfRtRptparagraphum tantum hab. KvYt) 19 epyeikia1] epieikia Rf : epyeikeia Kv : epieikeia Yt : epieykeya Tp : epyeykia Kx : epieikya Sh : epyeikya Rp2(-SA)Rp3 epyeike] epieike KvYPSh : epeiste R/ : epyeyke Tp : epyeikes Rp3(s exp. rec. Kw) epyeikia2] epieikeia RfYt : epyeikeya Kv : epyeikya TpRp2(-Tu)Rp2 20 epieikes L*Rp‘(_-Vk) enim] ens Rp4 21 simpliciter om. Rp2, pr.m.Rp2 22 enim] quidem L2Rt epi­ eikes RfKvBqPw : epieikem Yt : epyeykem Tp aha L2(-Yt) 37b! ETHICA NICOMACHEA V. 14-15 474 laudantes transferimus pro bono magis epyeikes, quoniam melius dentes. ascen­ Quandoque autem racionem sequentibus videtur inconveniens, si epyeikes prêter iustum quidem existens laudabile est ; vel enim iustum 37b5 non studiosum, vel epyeikes aliud ; vel si ambo studiosa, idem sunt. Dubitacio quidem igitur fere accidit propter hec circa epyeikes ; habent 5 autem omnia secundum modum quendam recte, et nichil subcontra- rium sibi ipsis ; epyeikes enim iusto quodam ens melius est iustum et non ut aliud quoddam genus existens et melius est iusto. Idem ergo ius- 37bio tum et epyeikes, et ambobus studiosis existentibus melius epyeikes. Facit autem dubitationem quoniam epyeikes iustum quidem est, non 10 secundum legem autem, set directio iusti legalis. Causa autem quoniam lex quidem universaliter omnis, de quibusdam autem non possibile 37bi5 recte dicere universaliter. In quibusdam est igitur necessarium quidem dicere universaliter, non possibile autem recte, hoc ut in plus accipit lex non ignorans quod peccatum est, et est nichil minus recta ; peccatum enim 15 non in lege neque in 37b2o operabilium natura legem positore, set in natura rei est ; confestim enim talis est. Cum igitur dicat lex universaliter, accidit autem in hoc universale, tunc recte habet, ubi reliquit legis positor et peccavit simpliciter dicens, dirigens quod deficit ; et quod legis positor sic utique diceret, illic presens, et si sciret lege posuisset. Propter quod 20 iustum quidem est ct quoddam melius iusto, non eo quod simpliciter autem, 37b25 set eo quod propter simpliciter peccatum ; et est hec natura que kes directio legis, ubi deficit propter particulare. epyei­ Hoc enim causa et eius quod non omnia secundum legem esse, quoniam de quibusdam inpossibile ponere legem ; quare sentencia indiget. Indeterminati enim indetermi- 25 K^P^ ZA>Ob NbP2Mb 18 universale (to KadóXov 22 propter (Sea tó cett.)\ &tà rov Mb napa praem. cett. L2 = RfKvYt Rt = Tp(Yü) Rp(Pecia 9) : Rp1=KxLc Rp* = AjBq Rp2 = PwShTuVk Rp3 = Kw(Jo) i epieikes L2(-Kv)Sh : epyeykes Tp Vk (quas var. lect. orth. postea non adn.} ostendentes L2RtRp*, rec.Kw 3 quid L2(-Yt}Rt a g f c d b e 7 epieikes enim iusto quodam ens melius, est iustum Yt : epyeikes enim est ens melius, iustum. quodam iusto Tp 8 Qtom.L2Rt 13 quibus L2Rt 16 le­ gem] legis L2Rt, corr.Rp3 17 natura (cf. Oresme, p. 324 : la nature des cho­ ses ouvrables)] materia L2(-Rf}Rt accidat L2Rt 18 autem om. Rp1 in hoc universale] in hoc prêter ea que universaliter L2, marg.Pw2, rec.Kw : in hiis prêter universaliter Rt : sub universale (exp.} in hoc universale Tu : sub ( --J- in s.l.) universale Kp3(sub in universale Jo) 19 dirigere L2Rt quod et L2Rt 20 legem Rf2Pw2 21 quodam melius YtTp non + in Rp2, pr.m.Rp3 22 propter] per L2(cf. 476.22) epieikes RfSh : epieikees Kv : epieikea Yt1 (-keia Yt2) : epyeikos Rt : epyeykes KxVk 23 particulare] universale L2(-Rf) Rt : om. Rf 24 quibus L2 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA nata et regula est, quemadmodum et est ; Lesvie 475 edificacionis plumbea regula 37b3o ad figuram enim lapidis transmutatur et non manet regula, et sen­ tencia ad res. Quid quidem igitur est epyeikes, et quoniam iustum et quoddam melius 5 iusto, manifestum. Manifestum autem ex hoc et epyeikes quis est. Talium enim electivus et operativus et non acribodikaios ad deterius, set minorativus quamvis 38a! habens legem adiuvantem, epyeikis est, et habitus epyeikia, iusticia quedam existens et non alter quidam habitus. (UNDECIMUM capitulum) 10 [15] Utrum autem contingit sibi ipsis iniustum facere vel non, mani­ festum ex hiis que dicta sunt. Quedam quidem enim sunt iustorum se- 38a5 eundum omnem virtutem a lege ordinata, puta non iubet se ipsum inter­ ficere lex, que autem non iubet, prohibet. 15 Adhuc autem circa nocens, volens inius­ hoc sciens et quem et ut. Qui autem propter iram cum prêter legem noceat non tum facit, volens autem 38aio se ipsum occidit volens hoc operatur prêter rectam legem, quod non sinit lex. Iniustum facit ergo. Set cui, vel civitati, sibi ipsi autem non. Volens enim patitur. Iniustum 20 autem patitur nullus volens. Propter quod et civitas dampnificat et que­ dam inhonoracio adest se ipsum corrumpenti, ut civitati iniustum facienti. Adhuc secundum quod iniustus qui solum iniustum faciens et non 38a! 5 totaliter pravus, non est iniustum facere sibi ipsi ; hoc enim aliud ab illo ; est enim aliqualiter iniustus sic malus quemadmodum timidus, non 25 ut totam habens maliciam ; quare neque secundum hanc iniustum facit. KbP^ N^P2^^ 8 *iste (aurij ceti.f] avTr¡ L2 = RfKvYt Rt=Tp(Yu) Rp(Pecia 9) : Rpr = KxLc Rp* = AjBq Rp2 = PwShTuVk Rp3 = Kw(Jo) 1 lesbie Z?(leibie Kv1), corr.Rp3 : lesbye Rt : lesive Rp'. lesure Rp2, pr.m.Rp2 : lesvie (vel lesive) Aj : lesure (exp.) lesvie Bq1 4 epyeikis corr. Rp3 quoddam] quod RfYt : quodam KvRt, corr. Rp3 6 epyeikis corr.Rp3 7 et2 om. YtTp 8 epieikes Rf : epieikas Kv : epieikes Yt : epyeikys Rt habitus] + ipse L2, corr.Rp3 : + *iste Rt epieikeia L2LcSh : epyeikeya Rt : epyeykia Kx : epyeykya Vk 10 Undecimum capi­ tulum] Cap. XIIII Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. RtRp(paragraphum tantum hab. L2) 11 ipsiA/h?) 15 autem om. L2 contranocens L2 Rt, corr.Rp3 16 hoc om. L2Rt quem] quid Y/fquidem Tudert.97 : quem quid Qg : quem et quid Ky) : que Rt 20 patitur autem L2(-Rf) 22 qui solum] solum quod L2 476 ETHICA NICOMACHEA V.15 Simul enim eidem utique exit auferri et adiacere 38aso possibile, set semper in pluribus necessarium Adhuc autem voluntarium est et idem contrafaceret, et est eidem ; hoc autem in- iustum et iniustum. eleccione et prius. Qui enim quia passus non videtur iniustum facere ; ipse autem a se ipso eadem simul et patitur et facit. 5 Adhuc erit utique volentem iniustum pati. Cum in hiis autem sine secundum partem iustificacionibus, nullus 38a25 iniustum facit. Mechatur autem nullus eam que sui ipsius, neque suffo­ dit sui ipsius murum, neque furatur que sui ipsius. Totaliter autem solvitur sibi ipsi iniustum facere secundum diffinitio- 10 nem eam que de voluntarie iniustum pati. Manifestum autem et quoniam ambo quidem prava et iniustum pati 38a3o et iniustum facere ; hoc quidem enim minus, hoc autem plus habere est medii, et quemadmodum sanum quidem in medicinali, bene habitivum est in exercitativa. Set tamen deterius iniustum facere. Iniustum facere 15 quidem enim cum malitia et vituperabile erat, et malitia vel peifecta et simpliciter vel proxime. Non enim omne voluntarium cum iniusticia. 38a$5 Iniustum pati autem sine malitia et iniusticia. Secundum ipsum quidem igitur iniustum pati minus pravum, secun- 38b! dum accidens autem nichil prohibet maius malum. Set nichil cura est 20 arti, set pleurizim dicit maiorem egritudinem offensione pedis, quamvis fiat utique aliquando alterum secundum accidens, set offendentem propter 38b5 cadere accidat ab adversariis capi et mori. Secundum methaphoram et similitudinem est non ipsi ad se ipsum iustum, set eorum que ipsius aliquibus. Non omne autem iustum, set 25 dominativum vel dispensativum. In hiis racionibus distat rationem 24 *ipsius (avTovZ.b)] avrw PbNbP2 : avraj K^O^M^ L2~RfKvYt Rt=Tp{Yü) Rp(Pecia 9) : Rp1 = KxLc Rp* = AjBq Rp2 = PwShTuVk Rp3=Kw(Jo) 4 eidem RfSh contrafacit L2Rt, corr. Rp* 7 in. om. L2RtTu, dei. corr. Rp3 iniustificacionibus YtRt, corr.Rp3 8 au­ tem] enim Rp2 10 solvitur -f- hoc L2, corr.Rp3 11 de] prêter L2, rec.Kw 12 quoniam et tr. RfRp2,3 15 est] autem YtRt, corr.Rp3 : om. RfKv in] et L\-Ytl)Rt : et in YPLcYTutin dei. Yt2 : et del.Lc2) exercitativa clare scrip­ tum PwTu Vk, corr. Rp' ; excitativa Kv : excertificativa [yel -tam) Rf : exercitatam RtAjSh, pr.m.Rp3 : -tiva vel -tam YtRp^Bq 17 omne enim cum iustitia vo­ luntarium Tp 21 pleuritin RflKv : plenri/ / / Yt1, plerique Yt2 : pleurysim Rt egritudinem + esse YtTp 22 set] si L2Rt, rec.Kw propter] per L2Rt (cf. 474.22) 24 Secundum] Cap. XV praem. Rt : grandiore litt. cap. ind. Rt ( = TpYü) methaphoram (methaporam Rf1 metaforam Kv)] + autem L3Rt Aj, corr.Rp3 ipsi] *ipsius YtRt se om. LzRt 26 hiis -f- enim L2Rt racionibus distat] sermonibus divisa est (est om. Rf) L2, rec.Kw TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 477 habens pars anime ad irracionalem ; in que utique respiciunt et videtur 38bio aliquod prêter eos qui sui ipsius appetitum. Quemadmodum igitur imperanti et imperato esse iniusticia ad se ipsum, quoniam in hiis est pati esse ad invicem iustum aliquod, et hiis. 5 De iusticia quidem igitur et aliis moralibus virtutibus determinatum sit secundum hunc modum. L*=RfKvYt Rt = Tp{Yu) Rp(Pecia 9) : Rpi = KzLc Rpi = AjBq Rp2 = PwShTuVk Rps = Kw(Jo) 2-3 eos qui om. L2 3 appetitus Rt, corr.Rp3 38bi4 LIBER SEXTUS •(capitulum [1] primum) Quia autem existimus prius dicentes quoniam oportet medium eligere, neque superhabundanciam neque defectum, medium autem 38b2o est ut racio recta dicit, hoc dividamus. In omnibus enim dictis habitibus 5 quemadmodum et in aliis est quoddam signum ad quod respiciens racio­ nem habens, intendit et remittit, et quis est terminus medietatum quas intermedium dicimus esse superhabundancie et defectus existentes 3^25 secundum rectam racionem. Est autem dicere quod sic verum, nichil autem manifestum ; et enim 10 et in aliis studiis circa quecumque est sciencia hoc verum quidem dicere, quoniam neque plura neque minora oportet laborare neque negligere, 3^30 set media et ut recta racio ; hoc autem solum habens utique aliquis, nichil utique sciet amplius, puta qualia oportet afferri ad corpus, si quis dicat quecumque medicinalis iubet et ut qui hanc habeat. Propter quc>d opor- 15 tet et circa anime habitus non solum vere esse hoc dictum, set et deter­ minatum et que est recta racio et huius quis terminus. [2] Anime autem virtutes divisimus et has quidem esse moris diximus, 39a! has autem intellectus. De moralibus quidem igitur pertransivimus, de reliquis autem de anima primum dicentes dicimus sic. Prius quidem igitur dictum est duas esse partes anime, et racionem 39a5 habens, et irracionale. Nunc autem de racionem habente secundum eun­ dem modum dicendum, et supponantur duo racionem habencia, unum quidem quo speculamur talia encium quorum principia non contingunt L^RfKvYt Rt=Tp(Yu) Rp(Peria 9) : Rp'=KxLc Rp* = AjBq Rp2 = PwShTuVk Rp3 = Kw(Jo) 1 Liber sextus Rt marg. RfKvYtLcVkRp3 : Inci­ pit liber sextus ethicorum Pw : Finit Liber Quintus. Incipit Liber Sextus Sh : In­ cipit liber sextus Tu 2 Capitulum primum om. codd. 3 extitimus L2Rt 5 est om. Kv1YtPw recta racio tr. Rp23 7 quis] quod signum L2(signum om. Yt) 8 esse 4- et Rp3 10 quod] quidem L2Rt, rec.Kw 11 et om. YtRt, pr.m.Rp3(quod add. corr.Rp3) 13 medium Rp3 15 hanc habeat] habeat habeat RfWk : hanc habet L\-Rf)Rt 18 moris esse tr. YtTp 19 igitur] autem Up3 21-478.1 Prius — habere om. Sh 23 dicendum] dividendum L2Rt 20 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA taliter 479 habere, unum autem quo contingenda ; ad ea enim que genere altera, et anime particularum alterum genere ad utrumque aptum natum, jgaio si quidem secundum similitudinem quandam et proprietatem cognicio ipsius. Dicatur autem horum hoc quidem scientificum, hoc autem racionativum ; consiliari enim et raciocinan idem. Nullus autem consi­ liatur de non contingentibus aliter habere ; quare racionativum est una existit 5 quedam pars racionem habentis. 39ai5 Sumendum ergo utriusque horum quis optimus habitus ; hic enim virtus utriusque ; virtus autem ad opus proprium. io Tria autem sunt in anima dominativa actus et veritatis, sensus et intellectus, appetitus. Horum autem sensus neque unius principium actus. Manifestum autem eo quod bestie sensum quidem habent, actum 39a20 autem non communicant. Est autem quod in mente affirmacio et nega­ do, hoc in appetitu et persecucio et fuga. Quare quia moralis virtus habi- 15 tus electivus, eleccio autem appetitus consiliativus, oportet ter hoc racionem quidem prop­ veram esse et appetitum rectum, si quidem eleccio stu- 3pa25 diosa, et eadem hanc quidem dicere, hunc autem persequi ; hec quidem igitur mens et veritas practica. practice, bene et male verum est et intellectui opus ; practici autem et intellectivi Speculative autem mentis et non 20 falsum ; hoc enim est omnis veritas, confesse habens appetitui recto. Actus quidem igitur principium 3Qa3o electis, unde motus, set non cuius gracia, eleccionis autem appetitus et racio que gracia alicuius. Propter quod neque sine intellectu et mente neque sine morali est habitu eleccio ; bona accio enim et contrarium 25 in accione sine IT16nte et more non est. 39a35 Mens autem ipsa nichil movet, set que gracia huius et practica ; hec enim et factive principatur. Gracia enim huius facit omnis faciens, et 39b! non finis simpliciter, set ad aliquid et alicuius factum, set non actum ; bona accio enim finis, appetitus autem huius. Propter quod vel appeti- L2 = RfKvYt Rt=Tp(Yü) Rp(Pecia 9) : Rp1=KxLc Rp4 = AjBq Rp2 = PwShTuVk Rp3 = Kw(Jo) 1 aliter LzRtAj, corr.Rp3 4 ipsius] ipsi Lz(-Kv) Rt : ei Kv : ipsis Y/2(vel ipsi vel ipsis marg. Lc2) 5 racionad L2 6 quare] super pr.m.Rp3, quare marg. corr.Rp3(s\rper. quare Jo) raciocinativum Rt (=TpYü) 10 dominativa + et YtzYür et2 om. L2Rt 11 princi­ pium 4- est YtTp 15-16 propter hoc quidem LzRtiJioc KvYtKxQc : h’ cett.) 19 practice + neque factice L2 20 enim om. Kv est] post omnis Rt : om. L2(-Kv)Rp3 intellectivi1 RJYt2Rt, rec.Kw intellectui2 LcBqRp2 22 electis] -tio LzRt, corr.Rp3 appetitus L2Rt, rec.Kw : appetivus Rpx : appetitivus Rp4 : appetitivis Rp2,3 24 est] post habitu KvYü : hoc Tp : om. Pw1 (suppi, post eleccio Pw2) enim accio tr. RJYt 25 mente] intellectu et mente L2 more] amore YüYBq1 28 et + ad Rp3(del. rec.Kw) 29 ap­ petitivis Lc : appetitus Rp4 : appetivus Pw 480 ETHICA NICOMACHEA VI.2-5 39b5 tivus intellectus eleccio, vel appetitus intellectivus, et tale principium homo. Non est autem eligibile nichil factum, puta nullus eligit Elyon captam fuisse. Neque enim consiliatur de facto, set de futuro et contingenti ; factum autem non contingit non fieri. Propter quod recte Agathon. Solo 5 39bio enim ipso et deus privatur, ingenita facere que utique sunt facta. Utrarumque utique intellectivarum particularum veritas opus. Secun­ dum quos igitur maxime habitus verum dicit utraque, ipsi virtutes am­ babus. [3] Incipientes igitur superius rursum de ipsis dicamus. [4] Contingentibus autem, aliter habere est aliquid et fadibile ; alterum 40a! autem est faccio et accio. Credimus autem de ipsis et exterioribus racio­ nibus. Quare et cum racione habitus activus, alterum est ab eo qui cum 5 racione factivo habitu ; et neque continentur sub invicem accio et faccio. 4oa5 Neque enim accio faccio, neque faccio accio est. Quia autem editicativa ars quedam est, et quod habitus quidam cum racione factivus, et neque nulla ars est, que non cum racione factivus habitus est, neque talis que non ars, idem utique erit ars et habitus cum racione vera factivus. 10 4oaio Est autem ars omnis circa generacionem et artificiare et speculari qualiter utique fiat aliquid contingendum, et esse et non esse, et quorum principium in faciente, set non facto. Neque enim de hiis que ex necessi­ tate sunt vel fiunt ars est, neque de hiis que secundum naturam. In se 4oai5 ipsis enim habent 15 hoc principium. Quia autem faccio et accio alterum, necessarium artem faccionis set non accionis esse, et secundum modum quendam circa eadem est fortu­ na et ars, quemadmodum et Agathon ait, ars fortunam dilexit, et fortu­ na artem. Ars quidem igitur ut dictum est habitus, 20 vera factivus est ; athecnia habitus quidam cum racione 4oaao autem e contrario cum racione falsa factivus habitus circa contingens aliter habere. (CAPITULUM QUARTUM > [5] De prudencia autem sic utique assumamus spéculantes quos uti­ que dicimus prudentes. Videtur autem prudentis esse, posse bene consi- 4oa25 25 liari circa ipsi bona et conferenda, non secundum partem, puta qualia ad sanitatem vel fortitudinem, set ad bene vivere totum. Signum autem quoniam et circa aliquid prudentes dicimus, quando ad finem aliquem L2 = RfKvYt Rt = Tp{Yu) Rp(Pecia 9) : Rp1 — KxLc Rp*=AjBq Rp2= PwShTuVk Rp3 = Kw(Jo) 1 C. III Rt ; om. cett., sed grandiore litt. cap. ind RtRp(paragraphum tantum hab. L2) 2 Contingentis L2RtAj, rec.Kw factibile -f- et actibile L2Rt, corr.Rp3 4 activus] actus Kx : accidens Rp3, pr.m. Rp3 : obsc. LdAj 7 neque mala Kx : nulla neque L*Rt(j-% et neque — facti­ vus om. Rf^ShPw1) 10 artificiar! Rp2,3 12 non -f- in L2RtPw, corr. Rp3 14 hoc KvYt, Kx(post principium), AjBq^ShVk : hec RfBq2 : h’ cett. 15 alte­ rum + autem Rp2,3(del.rec.Kw) : + quia ^^(autem corr. s.l. Aj2 ?) 19 habi­ tus2 om. KvYt(del. Rf2, corr.Rp3 : habitus1 dei. Pw2) 20 athechnia L2(-Kv) Rt : atthenia Kv : athecina Sh : athenia Rp3(athecnia rec.Kw) 23 C. quar­ tum Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. RtRp(paragraphum tantum hab.L2) 482 4oajo studiosi ETHICA NICOMACHEA VI.5-7 bene raciocinabuntur, quorum non est ars. Quare et totaliter utique erit prudens consiliativus. Consiliatur autem nullus de inpossibi- libus aliter habere, neque non contingentibus ipsi agere. Quare si sciencia quidem cum demonstracione, quorum autem principia contingunt aliter 40335 habere, horum non est demonstrado, omnia enim contingunt et aliter 5 4obi habere, et non est consiliari de hiis que ex necessitate sunt, non utique erit prudencia sciencia, neque ars. Sciencia quidem quoniam contingit actibile aliter habere, ars autem quoniam aliud genus accionis et faccionis. 4ob5 Relinquitur ergo ipsam esse habitum verum cum racione activum circa hominis bona et mala. 10 Faccionis quidem enim alterum finis ; accionis autem non semper ; est enim ipsi eupraxia finis. Propter hoc Periclea et tales prudentes exis­ timamus esse, quoniam ipsis bona et aliis possunt speculari ; esse autem 4obio tales existimamus dispensativos et politicos. Hinc et temperandam hoc appellamus nomine velut salvantem prudenciam. Salvat autem non 15 talem existimacionem. Non enim omnem existimacionem corrumpit neque pervertit delecta4obi5 bile et triste, puta quoniam trigonum duos rectis equales habet vel non habet, set eas que circa operabile. Principia quidem enim operabilium quod cuius gracia operabilia. 20 Corrupto autem propter delectacionem vel tristiciam, confestim non apparebit principium. Neque oportere huiusmodi gracia, neque propter 4ob2o hoc eligere omnia et operari ; est enim malicia corruptiva principii. Quare necesse prudenciam habitum esse cum racione verum circa humana ope- 25 rativum. Set tamen artis quidem est virtus, prudencie autem non est ; et enim arte quidem volens peccans eligibilior. Circa prudenciam autem minus, quemadmodum et circa virtutes. Manifestum igitur quoniam virtus que4obz5 dam est et non ars. K°P^ LbOb 24 verum cett.}'] ¿Xr¡0ovs P2!^ L2=RfKvYt Rt=Tp(Yü} RpÇPecia 9} : Rpl = KxLc Rp^=AjBq Rp2 = PwShTuVk Rp3 = Kw(Jo) 1 studiosum L2Rt, rec.Kw racionabuntur L2(-Kv}Lc 8 actibile] accidentale Tp : acceptibile Yü1 : agibile Yü2, rec.Kw 12 hoc RfKv : hec TpPw : h’ cett. perithea Rf : perydcatus Kv : perydea Yü 14 dispensativos (-vas Tu, pr.m.Rp2}] yconomicOSRt(-|- id est yconomicos s.l.Rf2 Yt2 : vel yconomos s.l.Lc2 : alia yconomicos marg. Pw2} 15 velud KvLcAjBq autem non] enim Rf : autem L2(-Rf}RtRp2(-Vk}, corr.Rp2 18 rectos Yt, Tudert.97 21 corruptio Kv2(?}ShTu 22 huius L^f-YtjRtKxRp2 23 enim] autem Rp° 24 vera L2(nam Kv}, rec.Kw humana + bona L2Rt, rec.Kw 26 enim] in L2Rt, rec.Kw 2.J circa] contra Rp3(circa rec.Kw} 28 circa] contra pr.m.Rp2 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 483 Duabus autem entibus partibus anime racionem habencium, alterius utique erit virtus opinative ; opinio enim circa contingens aliter habere est, et prudencia. Set tamen neque habitus cum racione solum. Signum autem quoniam oblivio talis quidem habitus est, prudencia autem non 4ob3O 5 est. (CAPITULUM QUINTUM) [6] Quia autem sciencia de universalibus est existimado et de ex necessitate entibus, sunt autem principia demonstrabilium et omnis sciencie, cum racione enim sciencia, principii scibilis neque utique sciencia io erit neque ars neque prudencia. Scibile quidem enim demonstrabile ; hee 4ob35 autem sunt existentes circa contingenda aliter habere. Neque utique sa- 4iai piencia horum est. Sapientis enim de quibusdam habere demonstrado- nem est. Si utique quibus verum dicimus et nequaquam mentimur circa non 15 contingencia vel et contingenda alitei habere, scientia el prudencia est 4ia5 et sapiencia et intellectus, horum autem trium nullum contingit esse. Dico autem tria, prudenciam, sciendam, sapiendam. Relinquitur ergo intellectum esse principiorum. (CAPITULUM SEXTUM) 20 [7] Sapiendam autem in artibus certissimis artes assignamus ; puta Pheidiam lathomum sapientem, Policliton statuificem ; hic quidem igitur 4iaio nichil aliud significantes sapiendam, quam quoniam virtus artis est ; esse autem quosdam sapientes existimamus totaliter non secundum partem, neque aliud aliquid sapientes, quemadmodum Homerus ait in Margite, 25 hunc autem neque utique fossorem dii posuerunt, neque aratorem, neque 4iai5 /ibPb LbOb 17 ergo intellectum (o vv vovv corr.Kb, corr.Nb}~\ vovv vovv pr.m.Kb : ovv pr.m.Nb : vovv cett. L2 = RfKvYl Rt=Tp(Yu} Rp(Pecia 9} : Rp'=KxLc Rpi = AjBq Rp2 = PwShTuVk Rp3 = Kw{Jo} 4 prudencie L2Rt, corr.Rp3 6 C. quintum Rt : om. cett., sed grandiore lift. cap. ind. RtRp(paragraphum tantum hab. L2} 7 de om. L2 17 sciendam + et Rp2 3 ergo om. L2 ig C. VI Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. RtRp(paragraphum tantum hab. L2) 20 ar­ tes] om. Tu, pr.m.Rp3, del.Bq2 : secundum praem. Lc2 21 pheidiam Kv : pheidyam Kx : pheydiam Vk : feidiam Pw latomum L2Rt polideiton l?{obsc. Yt} : polideiton Rt : poliditon Bq : ponditon Rp3(policleton rec.Kw} 24 ne­ que + secundum YtYYü aliquid] quid Rf2Kv ; om. R^Yt1 484 aliter ETHICA NICOMACHEA VI. 7-9 quidem sapientem. Quare manifestum quoniam certissima utique scienciarum erit sapiencia. Oportet ergo sapientem non solum que ex principiis scire, set et circa principia verum dicere. Quare erit utique sa­ piencia, intellectus et sciencia. 4iazo Et quemadmodum capud habens, sciencia honorabilissimorum. Incon- 5 veniens enim si quis scienciam politicam vel prudenciam studiosam existi­ mat esse, si non optimum eorum que in mundo, homo est. Si utique sanum quidem et bonum alterum hominibus et piscibus, album autem et rectum et alterum. idem semper, et sapiens idem omnes utique dicerent, prudens 4ia25 Circa se ipsum enim singula quidem bene speculans diceretur utique esse 10 prudens et huic concederent ipsa. Propter quod et bestiarum quasdam prudentes aiunt esse quecumque circa ipsarum vitam videntur poten­ cian! habere provisivam. Manifestum autem utique erit quoniam non 4ia3o utique erit sapiencia et politica eadem. Si enim eam que circa utilia ipsis dicunt sapienciam, multe erunt sapiencie. Non enim una circa omnium 15 bonum animalium, set altera circa singula, si non et medicinalis una de omnibus entibus. Si autem quoniam optimum homo aliorum animalium, nichil differt. 4ibi Et enim homine alia multum diviniora secundum naturam, puta mani­ festissima ex quibus mundus constat. Ex dictis utique manifestum quo- 20 niam sapiencia est et sciencia et intellectus honorabilissimorum natura. Propter quod Anaxagoram et talem et tales sapientes quidem, pru4ib5 dentes autem non aiunt esse, cum videant ignorantes conferencia sibi ipsis, et superflua quidem et admirabilia et difficilia et divina scire ipsos aiunt. Inutilia autem, quoniam non humana bona querunt. [8] Pruden- 25 cia autem circa humana et de quibus est consiliari ; prudentis enim maxi- 4ibio me hoc opus esse dicimus bene consiliari. Consiliatur autem nullus de inpossibilibus aliter habere, neque de quibuscumque non finis aliquis est ; et hic operabile bonum. Simpliciter autem bonus consiliator est homini operabilium coniectativus secundum raciocinacionem. 4ibi5 optimi 30 Neque est prudencia universalium solum, set oportet et singularia L3 = RfKvYt Rt=Tp(Yü) Rp(Pecia 9) : Rpi = KxLc Rpl = AjBq Rp2 = PwShTuVk Rp3 = Kw(Jo) 1 quid L2 3 utique erit tr. Rp2,3 6 stu­ diosissimam L2Rt 9 et2] autem £2(enim Yt)RtRp3 10 quidem] quod L2 dicerent L2(-Y/] : diceret YtRt n concederetur rec.Kw 12 quecum­ que] quandocumque Rp3(corr. rec.Kw) 13 autem] igitur Aj : om. YtRtKx 15 una om. Rp2. pr.m.Rp3{suppi, corr.Rp3) 19 digniora Kv 21 et1 om. Pr.m. Rp3 22 talem] thalem rec.Kw(proprium nomen s.l.Lc2) 24 divina] intellectualia L2(-|- in greco daimonia marg. Rf2) 26-27 hoc opus maxime Yt : opus hoc maxime Tp 29 est om. L2Rt 29-30 coniectativus optimi operabilium homini tr. Tp 31 singularia] singula YtTp TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 485 cognoscere ; activa enim, accio autem circa singularia. Propter quod et quidam non scientes quibusdam scientibus magis activi et in aliis ex­ perti. Si enim sciat quoniam leves bene digestibiles carnes et sane, quales autem leves ignorat, non faciet sanitatem, set sciens quoniam que vola- 4ib2o 5 tilium leves et sane, faciet magis. Prudencia autem activa. Quare opor­ tet ambas habere, vel hanc magis. Erit autem quedam utique et hic architectonica. Est autem et politica et prudencia, idem quidem habitus, esse quidem non idem ipsis. Eius autem que circa civitatem, hec quidem 41525 ut architectonica prudencia legis positiva ; hec autem ut singularia, com- ro mune habet nomen politica ; ipsa autem activa et consiliativa. Senten­ cia enim operabilis ; quare extrema. Propter quod civiliter conversari hos solum dicunt. Soli enim operantur isti quemadmodum therotemne. Videtur autem et prudencia maxime esse que circa ipsum et unum, et 41530 habet ipsa commune nomen prudencia. Illarum autem hec quidem 15 nomia, ycho- hec autem legis posicio, hec autem politica ; et huius hec quidem consiliativa, hec autem indicativa. [9] Species quidem igitur quedam utique erit cognicionis sibi ipsi scire, set habet differendam multam ; et videtur qui circa se ipsum sciens et exercitans prudens esse ; politici 42a! autem polipragmones. Propter quod et Euripedes. Qualiter autem uti- 20 que prudens essem, cui aderam innegociose. In multis numeratum, mili­ cia equali participare. Superfluos enim et aliquid operantes amplius ; 42a5 querunt enim sibi ipsis bonum et existimant oportere operari. Ex hac igitur opinione venit hos prudentes esse, quamvis forte non est quia ipsius sine ykonomia neque sine urbanitate. Adhuc autem que ipsius qualiter 42aio 25 oportet disponere, inmanifestum et intendendum. jfbpb W>P2M* 5 oportet (8eî)] to *extremi (? cuyárov}] eayarov codd. N*P2 11 quare (dnrre P15)] a>$ L*=RfKvYt Rt=Tp(Yü} Rp(Peda 9) : RpY = KxLc Rpi = AjBq Rp2 = PwShTuVk Rp3 = Kw(Jo} 5 oportere L2(-Kv} 6 utique quedam L2Rt 8 Eius Incipit peda 10ain Rp3 9 positiva] positam Rpi* : * obsc. 8 *Lc 11 ope­ rabilis ; quare extrema Rp1] operabilis ut extrema JL2 : ut extrema operabilis Rt : operabilis extrema Rp11 : operabilis quare extrema vel *extremi Rp2,3 12 thenotechne Rf : theiro cehcne Kv : theirotechne Yt : teyrothechne Rt : cherotemne Aj : cherotempne (vel the-) Rp2,3 14 oichonomia L2(-Kv}Rt : ichonomica Kv : yconomia KxBqVk1, corr.Rp3 16 Species Grandiore litt. cap. ind. PwSh ; paragraphum hab. RfYtRtAj 18 qui] que L2(-Yt}Rt L2 = RfKvYt Rt=Tp(Yü} Rp(Pecia 10}: Rp™ = LcPw Rp^ = AjSh Rp3 = Kw(Jo} Rp2 = BqKxVk Rpi = CfTu 21 enim Incipit peda 10a in Rp12A (de Rp3 cf. 8) 23 quia (legend, quod)] hoc (post ipsius Rf} L2Rp3 i : et Rplb 24 oikonomia L2(-Yt} : oykonomia Rt : ykonomica PwRplb : ycocomia Rp2,3 : yconomica Rp1 25 oportet om. Rplb ETHICA NICOMACHEA VI.9-IO 486 Signum autem est eius quod dictum est, et quia geometrici quidem iuvenes et dentur fieri. disciplinati fiunt et sapientes talia, prudentes autem non vi­ Causa autem quoniam et singularium est prudencia, que fiunt 42ai5 cognita ex experienda. luvenis autem expertus non est ; multitudo 5 enim temporis faciet experiendam. Quia et hoc utique aliquis intendet propter quid mathematicus qui­ dem puer fiet utique, sapiens autem vel phisicus, non. Vel quoniam hec quidem per abstraccionem sunt, horum autem principia ex experienda ; 42a2o et hec quidem non credunt iuvenes, set dicunt ; horum autem quod quidem est non inmanifestum. Adhuc peccatum vel circa universale in 10 consiliando, vel circa singulare ; vel enim quoniam omnes ponderose aque prave, vel quoniam hec ponderosa. Quoniam autem prudencia non est sciencia, manifestum ; extremum 42a25 enim est quemadmodum dictum est. Operabile enim tale ; attingibiles sunt quidem utique intellectui. Intellectus quidem enim terminorum 15 quorum non est racio, hec autem extremi cuius non est sciencia, set sensus non qui propriorum, set quali sentimus, quoniam in mathemati­ cis extremum trigonum ; stabit enim et illic. Set iste magis sensus pru42a3o dencia ; ille autem alia species. [10] Querere autem et consiliari diffe­ runt ; consiliari enim querere quoddam est. 20 CAPITULUM SEPTIMUM Oportet autem assumere de eubulia quid est, utrum sciencia quedam vel opinio vel eustochia, vel aliud quoddam genus. Sciencia quidem 42b! utique non est. Non enim querunt de quibus sciunt ; eubulia autem consi­ lium quoddam ; consilians autem querit et raciocinatur. Set tamen neque 25 eustochia ; sine racione enim et velox quidem eustochia. Consiliantur au- K°Pb N'bP2M't> 14 *susceptibiles (avTih-qTTTtKol Pb, cf. avriA^nTiKov K^) : *aptabiles vel attingibiles {¿tttikoi O2P2)] ¿vrcKCirat cett. Lz~RfKvYt Rt=Tp(Yü) Rp(Pecia 10)'. Rp^=LcPw RpVo=AjSh Rps = Kw(Jo) Rp2=BqKxVk Rpi = CfTu 1 geometria Pplb 2 disciplinativi L2(-Yí).Rp4 prudentes] prudens L2(-Yt)RtSh videtur L2(-Yt)Rt 6 in­ tendit KvYt 10 quidem] quid L2 12 aque om. Tp hec] + aliqua KvYü1 : + aqua RfYtYü2 13 autem + animal non erat vel Tp extre­ mi L2Rt 14 attingibiles sunt (om. Lc : sunt om. K/>lb)] opponitur L2 : *Susceptibiles Vel aptabiles Vel attingibiles Ki(susceptibiles loco verbi erasi attin­ gibiles, quod hab. Jo, ex Thomae Sent. rec.Kw) 17 quoniam -|- hic Rp2 19 ille] illius Yt2 21 C. VII Rt : om., cett. sed grandiore litt. cap. ind. RtRp (paragraphum hab. KvRf2Yt2) 22 eubilia KvRp1^ 24 eubilia KvAj TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 487 tem multo tempore, et aiunt operari quidem oportere velociter consiliata, consiliari autem tarde. Adhuc solercia alterum et eubulia ; est autem 42155 eustochia quedam solercia. Neque utique opinio eubulia, neque una. Set quia qui quidem male 5 consiliatur, peccat, qui autem bene, recte consiliatur, manifestum quo­ niam rectitudo quedam eubulia est, neque sciencie autem neque opinio­ nis. Sciencie quidem enim non est rectitudo ; neque edam peccatum. 42bio Opinionis autem rectitudo, veritas. Simul autem et determinatum est iam omne cuius opinio est. 10 Set tamen neque sine racione eubulia ; a mente ergo deficit. Hec enim nondum enunciacio ; et enim opinio non quesicio, set enunciacio quedam iam. Consilians autem sive bene sive et male consilietur, querit 42bi5 aliquid et ratiocinatur. Set rectitudo quedam est eubulia consilii ; prop­ ter quod consilium querendum, primum quidem et circa quid. Quia 15 autem rectitudo multipliciter, manifestum quoniam non omnis. Inconti­ nens enim et pravus quod proponit videre ex raciocinacione adipisce- tur, quare recte erit consilians, malum autem magnum assumens. Vide- 42bzo tur autem bonum quoddam bene consiliari. Talis enim rectitudo consilii eubulia que boni adeptiva. Set est et hoc falso sillogismo sortiri, et quod 20 quidem oportet facere sortiri, per quod autem non, set falsum medium terminum esse. Quare neque ipsa aliqualiter eubulia secundum quam quod oportet quidem adipiscitur, non quidem per quod oportuit. 4^25 Adhuc est multum tempus consiliantem sortiri, hunc autem velociter ; igitur neque illa aliqualiter eubulia, set rectitudo que secundum utile et 25 cuius oportet et ut et quando. Adhuc est simpliciter bene consiliari et ad quendam finem ; hec qui­ dem simpliciter utique que ad finem simpliciter dirigens, quedam autem 42b3o que ad quendam finem ; si utique prudencium bene consiliari, eubulia L1 PfKvYt Rt = Tp[Yil) Rp(Peda 10): Rp^ = LcPw Rp™ = AjSh Rp3 = Kw(Jo) Rpz = BqKxVk Rpi = CfTu 2 sollercia RtSh, corr.Rp3, BqRp3 autem2 om. Rp'b 3 sollercia LcShBqKxRp4 4 qui quidem] quidem qui jL2(-Y/) : quidem quidem Pw1 : quidem Kx 7 neque] non L2 eciam] enim L2Rt 8 Simul] Similiter YtYü2, pr.m.Rp3 10 a mente] intellec­ tu L2 Hec] Ipsa L2 11 nondum] nequaquam L2 ; non autem PwSh : non est Aj : nondum est Pp2,3’4 12 et om. KvYtPwRp2,4 13 rationatur Tp 14 quidem] quid Rf : quod est Kv : quidem est Tp : quid est Yü, corr. Rp3 16 videre] oportere L2, corr.Rp3, Rp4 adipiscetur] ordinabit L2, corr. Rp3, Rp4 18 quoddam bonum tr. YtRp3 19 eubolia jRplb 21 esse om. Rplb eubolia Rplb 24 eubolia Rplb 26 hec] ea L2 27 utique simpliciter L2Tu finem + qui L2 ETHICA NICOMACHEA VI. 10.12 488 erit utique rectitudo que secundum conferens ad finem, cuius pruden­ cia vera suspicacio est. CAPITULUM OCTAVUM [11] Est autem et sinesis et asinesia, secundum quas dicimus sinetos 43ai et asinetos. Neque totaliter idem sciencie vel opinioni, omnes enim 5 essent sineti, neque aliqua una earum que secundum partem scienda­ rum, puta medicinalis. De sanis enim utique esset, vel geometria circa magnitudines ; neque enim de semper entibus et inmobilibus sinesis 43a5 est, neque de factis cuiuscumque, set de quibus dubitabit utique ali­ quis et consiliabitur ; propter quod circa eadem quidem prudencie est. 10 Non est autem idem sinesis et prudencia. Prudencia quidem enim preceptiva est. Quid enim oportet agere vel non, finis ipsius est. Sinesis 43aio autem iudicativa solum. Idem enim sinesis et eusinesia ; et enim sineti et eusineti. Est autem neque habere prudenciam neque sumere sinesis ; set quem- 15 admodum discere dicitur synienai quando utitur sciencia, sic in uti opinione, in indicare de hiis de quibus prudencia est, alio dicente et 43ai5 iudicare bene ; eu enim ei quod est bene, idem ; et hinc venit nomen sine­ sis secundum quam eusineti ex ea que est in discere. Dicimus enim discere synienay multociens. 20 Vocata autem gnome secundum quam eugnomonas et habere aimus cett. 7 vel (iÇ)] 17 K10 I ad finem (írpó? tó tcAos K10, corr.O1)] irpós rt reAo? 9 cuiuscumque] otcdovv L2 = RfKvYt Rt=Tp(Yu) Rp(Pecia 10) : Rp1& = LcPw Rp™=AjSh Rp* = Kw(Jo) Rp2 = BqKxVk Rp* = CfTu 1 finem] quendam finem L2 3 C. octavum Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. RtRp(paragraphum tantum hab. L2) 4 synesis RfTpRp2'* : senesis (+ a senos, quod est sensus s.l.) Lc1 asynesia RfKvKx : assinesia Yt : asynesya Tp : asinesya Rp13, synetos L2 (-Yt) : sinecos Rp1^ : synecos Rt : synetos (-cos) RpZ i 5 asynetos Rf : asynetosque Kv : asynecos Rt : asinecos Rp^BqCf sciencia vel opinio L2 6 essent] erant L2 : om. Tp(essent Yü) syneti RfBq2VkTu : syneci TpBq^Kx Cf : sineci RpiX> : seneti Lc 7 esset] essent Tp : erat L2 vel om. L2 8 synesis I/2(-Yi)Pz£/2?p2,4(senesis est exp. synesis Bq) : synesys Tp 9 cuicumque L2 12 synesis L2(-Rf)RtRp2,i : synesys Rf : senesis Lc\quas var. lect. orth. postea non adn. ; variant codd. usque ad 489.6, ubi omnes synesim hab.) 13 indicativa YtPw(l)Rp2 : medicativa Rp130 enim1] autem YtRp2'* 16 sinienai Rf : synienay KvRtRp3 : synenay Yt : symeciari Rp2,i 17 de hiis om.L2 19 est om. L2Rt 20 sinienai Rf : synienai YtPw : synienari (syme-) Rp2'* 21 Vocata] C. nonum praem. Rt(Grandiore litt. cap. ind. TpYü) ; paragraphum om. KrRplb eugncmonay Pw : eugnomonari Rp2 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 489 gnomen, epyeikeos est indicium rectum. Signum autem ; epyeikea enim 43a2o maxime aimus esse signomen ; signóme signomonicum et epyeikes habere circa quedam autem est indicativa epyeikeós recta ; recta autem veri. 5 [12] Sunt autem omnes habitus racionabiliter in idem tendentes ; dici- 43a25 mus enim gnomen et synesim et prudenciara et intellectum in eosdem inferentes gnomen habere iam et intellectum, et prudentes et synetos. Omnes enim potencie hee, extremorum sunt et singularium ; et in eo quidem quod iudicativus est de quibus prudens, synetus et io vel signomum ; eugnomum 43a3o epyeikea enim communia bonorum omnium sunt in eo quod ad alium. Sunt autem singularium et extremorum omnium opera- bilia ; et enim prudentem oportet cognoscere ipsa et synesis et gnome circa operabilia ; hec autem extrema. 43^35 Et intellectus extremorum in utraque. Et enim primorum termino­ i5 rum et extremorum intellectus est et non racio ; hic quidem secundum 43br demonstraciones inmobilium terminorum et primorum, hic autem in prae- ticis extremi et contingentis et alterius proposicionis. Principia enim eius quod est cuius gracia, hec ; ex singularibus enim universale ; horum igitur oportet habere sensum, hic autem est intellectus. Propter quod 43b5 20 naturalia esse videntur hec. Et natura sapiens quidem nullus, gnomen autem habet et synesim et intellectum. Signum autem, quoniam et etatibus existimamus sequi, et hec aliqua etas intellectum habet et gnomen, ut natura causa existente. Propter quod et principium et finis intellectus ; 43bio ex hiis enim demonstraciones et de hiis. 25 Quare oportet attendere expertorum et seniorum vel prudentum indemonstrabilibus enunciacionibus et opinionibus non minus demons- ÆbPb 7VbP2Mb LbOb 3 recta1] om. Kb L2 = RfKvYt Rt=Tp{Yü) Rp(Pecia 10): Rp^ = LcPw Rp^^AjSh Rp3 = Kw(Jo) Rp2 — BqKxVk Rp* = CfTu 1 epieikeos L2Sh : epieykeos Rpz : epyeikeyos (-keios Vk) Rp2,i epieikea L2Sh : epyeykea 2 siggnomonicum Rf : signomonitum LcCf : signo monitum KxTu : signomonutum Rplb epieikes L2 : eipyeikes (eipi-) RpLb : epyeykes KxVk 3 signomen] siggnomen L2(-Yt)Rt signóme autem] siggnome autem KvRt : sygnome autem Yt : signomen autem Rp3 : signonunt (?) Rpli> epieikeos RfSh : epieikes Kv : epieikos Yt : eppyeikeo Tp : epyeykeos Kx2Vk : epyekeos Kxx recta1 om. L2RtRp3 7 et intellectum iam YtYü 9 eugnomen L2Rt 10 siggnomen RfRt : sygnomen Yt : eusigogmen Kv epieikea KvLcSh : epiekea Rf : epieikia Yt : epyeykea KxVk 11 operabilium Tp 16 demonstraciones] obsc. pv.m.Rp? : demonstrantes corr.Rp3 18 hec] ipse L2 : om. Rp* 19 quod + et L2Rt 20 Et] ex L2(-Yt) quidem sapiens Kv Yt 23 quod om. Rplb 25 prudencium L^^-RfjRp^Rp2’* 26 etom.Rp3 ETHICA NICOMACHEA VI. 12-13 490 traciontun ; propter habere enim ex experiencia visum vident principia. 43bi5 Quid quidem igitur est prudencia et sapiencia, et circa que utraque exis- tens, et quoniam alteriùs anime particule virtus utraque, dictum est. (CAPITULUM N0NUM> [13J Dubitabit autem utique aliquis de ipsis, quia utiles sunt. Sapien- 5 cia quidem enim nichil speculatur ex quibus erit felix homo ; neque 43b2o unius enim est generacionis. Prudencia autem hoc idem habet, set cuius gracia opus est ipsa, si quidem prudencia quidem est que circa iusta et pulcra et bona homini, hee autem sunt que boni est viri operari. Nichil autem magis operativi io 43b25 in eo quod est scire ipsa, sumus, si quidem habitus virtutes sunt, quem­ admodum neque sana neque bene habencia, quecumque non in eo quod est facere, set in eo quod ab habitu esse dicuntur. Nichil enim magis ope­ rativi in eo quod est habere medicinalem et exercitativam sumus. Si autem non horum gracia prudentem ponendum, set eius quod est 15 43b3o fieri existentibus studiosis, nichil utique erit utilis. Adhuc autem neque non habentibus ; nichil enim differet ipsos habere vel aliis habentibus persuaderi sufficienter quod habeat utique nobis quemadmodum et circa sanitatem ; volentes enim sani esse, tamen non discimus medicinalem. Adhuc autem inconveniens esse utique videbitur, si deterior sapiencia 20 43b35 existens principalior ipsa erit ; faciens enim principatur et precipit circa singulum. De hiis autem dicendum ; nunc autem dubitatum est de ipsis solum. 44ai Primum quidem igitur dicimus eligibiles ipsas esse, virtutes quia secundum se ipsas necessarium existentes utrasque virtus et particule, et si 25 non faciunt nichil neutra ipsarum. L2 = RfKvYt Rt = Tp(Yü) Rp(Pecia 10) : Rpla = LcPw RpXY>=AjSh Rp3 = Kw(Jo) Rp2—BqKxVk Rp^ — CfTu 1 ex om. Lc^Rp^Rp2'^ vilum Rplb 2 Quid quidem] Quid enim Kv : Quid quid Lc : Quod quidem Yt Rplb : Quicquid Rp2* utraque + est ZÂRi(est exp. Tp2 ?) 4 Capitulum nonum] Cap. decimum Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. RtRp(paragraphum tantum hab. L2) 5 quia] quid L2RtLc, rec.Kw : quidem BqVkCf : quidem quia KxTu 8 idem] quidem L2RtRp* 10 hee] hec L2Rt 15 eius] ei Rp1Vl 17 ha­ bentibus1 4- erit necessaria prudencia Tp differet RfLcPw2 : differt KvYt2 (om. Yt1) : differret Pw^AjVkCfRp 3 : differet cett. 18 sufficienter quod] sufficienterque L2Rt 20 Ad hec Rf utique esse L2(-Yt) 23 nunc autem] alius liber nunc quidem enim (signo va... cat del.) Nunc quidem Rf 24 quia] quoniam L2Rt : quod Aj 24-492.12 secundum — differt om. Cf1(suppl. marg. Cf2) 25 virtutes + quidem (quod Kv) L2 utraque Rp*(= Cf2Tu) virtus et] utriusque L2Rt, corr.Rp3 si om. Rp"> TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 491 Deinde et faciunt quidem, non ut medicinalis autem sanitatem, set ut sanitas, sic sapienda felicitatem. Pars enim existens tocius virtutis in 4435 haberi facit et in operari felicem. Adhuc opus perficitur et secundum prudenciam et moralem virtutem. 5 Virtus quidem enim intencionem facit rectam, prudencia autem que ad hanc. Quarte autem particule anime non est virtus talis, nutritive ; nichil enim in ipsa operari vel non operari. 44310 De eo autem quod est nichil esse magis operativos propter pruden­ ciam bonorum et iniustorum, parum superius incipiendum, sumentes 10 principium hoc ; quemadmodum enim et iusta dicimus operantes quos­ dam nequaquam iustos esse, puta a legibus ordinata, facientes vel nolen- 44315 tes vel propter ignorandam, vel propter alterum quidem et non propter ipsa, quamvis operantur quidem que oportet, et queeumque oportet stu­ diosum, sicut videtur est qualiter habentem operari singula sit bonus, 15 dico autem puta propter eleccionem et ipsorum gracia operatorum ; eleccionem quidem igitur rectam facit virtus, queeumque autem illius 44320 gracia nata sunt fieri, non sunt virtutis, set alterius potencie. Dicendum autem scientibus manifestius de ipsis ; est utique quedam potencia quam vocant deinoticam ; hec autem est talis, ut ad suppositam 20 intencionem contendenda possit hec operari et sortiri ipsis ; si quidem 44325 igitur intencio sit bona, laudabilis est ; si autem prava, astucia ; propter quod et prudentes deinos et astutos aimus esse. Est autem prudencia non potencia, set non sine potencia hac. Habitus autem visui huic fit anime non sine virtute, et ut dictum est et est manifestum. Sillogismi 44330 25 enim operabilium principium habentes sunt, quia talis finis et optimus qualiscumque ens. Sic enim sermonis gracia quodeumque ; hoc autem nisi bono non apparet ; pervertit enim malicia et mentiri facit circa prae- 44335 tica principia. Quare manifestum quoniam inpossibile prudentem esse non entem bonum. L2=RfKvYi Rt=Tp(Yil) Rp{Pecia 10) : Rp^=LcPw Rp™ = AjSh Rp3 = Kw[Jo) Rp2 = BqKxVk Rpi = CfTu 6 Quarte] Quare IRf^Kv 9 ius­ torum I?Rt, rec.Kw 12 alterum quidem] quid alterum Rf : alterum quid Rt 14 sic ut L2 : sic et ut Rt singula] + velut L2Rt : 4- ut corr.Rp3 sit] sic Kv2AjCf2 16-17 gracia illius tr. Rp2,4 19 deinotiva Rf1 : deinotica Rt Rp3 : demotica Rp2 : demoticam RA2.Rp4 21 autem] que Rplb 24 ut et L2Rt 25 sunt, habentes principium operabilium tr. Tp 26 Sic] RfRt ; fit ?Yt 492 ETHICA NICOMACHEA VI.13 (CAPITULUM decimum) 44bi Intendendum utique rursus et de virtute ; et enim virtus similiter habet ut prudencia ad deinoticam, non idem quidem, simile autem, sic et naturalis virtus ad principalem. Omnibus enim videtur singulos morum 44b5 existere natura aliqualiter ; et enim iusti et temperati et fortes et alia habemus confestim a nativitate. Set tamen querimus alterum 5 quidem principaliter bonum esse et talia secundum alium modum existere. Et enim pueris et bestiis naturales existant habitus, set sine intellectu 44bio nocivi videntur existentes. Verumptamen tantum videtur videri, quoniam quemadmodum corpori forti sine visione moto accidit falli forcius prop- 10 ter non habere visum, sic et hic. Si autem accipiat intellectum in operari, differt habitus autem simul existens, tunc erit proprie virtus. Quare 44bi 5 quemadmodum in opinativo due sunt species, deinotes et prudencia, sic in morali due sunt, hec quidem virtus naturalis, hec autem princi­ palis. Et harum principalis non fit sine prudencia ; propter quod aiunt 15 omnes virtutes prudencias esse. Et Socrates sic quidem recte querebat, sic autem peccabat. Quoniam quidem enim prudencias existimabat esse 44b2o omnes virtutes, peccabat. Quoniam autem non sine prudencia, bene dice­ bat. Signum autem ; et enim nunc omnes quando diffiniunt virtutem appo­ nunt habitum, dicentes et ad que est, secundum rectam racionem ; recta 20 autem que secundum prudenciam. Videntur utique divinare aliqualiter 44b25 omnes, quoniam talis habitus virtus est que secundum prudenciam ; oportet autem parum transcendere. Non enim solum qui secundum rec­ tam racionem, set qui cum recta racione habitus virtus est ; recta autem racio de talibus prudencia Socrates quidem igitur raciones virtutes 25 44b3o existimabat esse ; sciencias enim esse omnes. Nos autem cum racione. Manifestum igitur ex dictis quoniam non possibile bonum esse principa­ liter sine prudencia, neque prudentem sine morali virtute. Set et racio sic dissolvetur utique qua disputat quis, quoniam separantur ab invicem 44b35 virtutes. Non enim idem optime natus ad omnes ; quare hanc quidem 30 scivit, hanc autem nequaquam assumens erit. Hoc enim secundum quidem L2=RfKvYt Rt=Tp(Yü) Rp(Pecia 10) : Rpla=LcPw Rp™ = AjSh Rp2 = Kw(Jo) Rp2 = BqKxVk Rp4 = CfTu 1 Capitulum decimum] C. XI Rt : om. cett., sed grandiore liti. cap. ind. RtRp1'2,2(paragraphum tantum hab. L2Rp*) 3 prudencia 4- non jRp\non del.rec.Kw) deinotita Rf : demoticam Rp2i 6 quid L2(-Kv) : quod Tp 10 forcius (cf. Oresme, p. 358 : plus fort)] fortiter L2Rt ii incipiat intellectum operari Tp 12 simul (cf. Oresme, p. 358 ; ensemble]) similis RfRtRp2 17-18 omnes esse tr. Rp2i 18 bene] recte Tp 20 recta] Recti Aj1 : rectam Rp4 22 qui L2Rt 23 enim + non Rp2 27 esse om. YtRp1^ 31 enim om. Rplb TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 493 naturales virtutes contingit ; secundum quas autem simpliciter dicitur 45a! bonus, non contingit. Simul enim prudencie uni existenti, omnes in­ erunt. Manifestum autem quamvis si non practica esset, quoniam indi­ geret utique ipsa propter particule virtutem esse, et quoniam non erit 5 eleccio recta sine prudencia neque sine virtute ; hec quidem enim finem, 45&5 hec autem que ad finem facit operari. Set tamen neque et principalis est sapiencie neque melioris particule, quemadmodum neque sanitatis medicinalis. Non enim utitur ipsa, set videt qualiter fiat illa CUÍUS gracia precipit, set non illi. 10 Adhuc simile et si quis politicam dicat principari diis, quoniam pre- 45aio cipit circa omnia que in civitate. /OFb pnOb 9 illa (p-b)] ¿Kelv7js cuius] oSv LbOb : om. P» L2=RfKvYt Rt = TpiYu} RpiPeaa 10) : Rp^=LcPw Rp»>=AjSh RpY Kw(Jo) Rp2=BqKxVk Rpi = CfTu 1 dicitur simpliciter tr.Rp2,1 8 uti­ tur] indiget L2 9 illa cuius] illius igitur L2 10 et om. Rp13, LIBER SEPTIMUS (capitulum primum) 45a*5 [1] Post hec autem dicendum aliud facientes principium, quoniam circa mores fugiendorum tres sunt species, malicia, incontinencia, bestialitas. Contraria autem duobus quidem manifesta, hoc quidem enim 5 virtutem, hoc autem continendam vocamus. Ad bestialitatem autem 45a2o maxime utique congruit dicere super nos virtutem heroycam quandam et divinam, quemadmodum Homerus de Hectore fecit dicentem Pria­ mum, quoniam valde erat bonus, neque videbatur viri mortalis puer existere, set dei. Quare si quemadmodum aiunt ex hominibus fiunt 10 divini propter virtutis superexcellenciam, talis quidem utique erit vide- 45a25 licet bestialitati oppositus habitus. Et enim quemadmodum neque bestie est malicia neque virtus, sic neque dei ; set hec quidem honorabilius virtute, hec autem alterum quoddam genus malicie. Quia autem rarum et divinum virum esse, quemadmodum Latones consueverunt appellare 15 quando admirantur valde aliquem, divinus vir aiunt, sic et bestialis in 45a3o hominibus rarus ; maxime autem in barbaris est ; fiunt autem quidam et propter egritudines et orbitates ; et propter maliciam autem hominum superexcedentes, sic superinfamamus. Set de hac quidem dispositione, posterius faciendum quandam recordationem. De malicia autem dictum 20 est prius. 45a35 De incontinentia autem et mollitie et deliciis dicendum et de conti- 45bi nencia et perseverancia. Neque enim ut de eisdem habitibus virtuti et malicie utramque ipsarum suspiciendum, neque ut alterum genus. Opor­ tet autem quemadmodum in aliis ponentes que apparent et primum 25 KbPb NbP2Mb LbOb 11 divini (Oeîoi NbP2M*}] Ocol L2 = RfKvYt Rt = Tp(Yu) Rp(Pecia 10} : Rp^ = LcPw Rplb = AjSh Rp2 = Kw(Jo} Rp2 = BqKxVk Rp* = CfTu 6 autem2] que 7 heroticam RfiYu1 : id est heroicam Kv : heroicam RplbRp2 : eroycam KxVk 11 dii L2 superexcellenciam virtutis tr. Rp2i 15 Latones (cf. Oresme, p. 364 : les citoienz de Latone)] lacones TpTu : latrones Yt iq raris Rplb 24 susci­ piendum L2RtLcRp2Tu TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 495 dubitantes sic ostendere, maxime quidem omnia probabilia circa has 45b5 passiones. Si autem non, plura et principalissima. Si enim solvantur diffi­ cilia et derelinquantur probabilia, ostensum utique erit sufficienter. CAPITULUM SECUNDUM 5 [2] Videtur utique continencia et perseveranda studiosorum et lauda­ bilium esse, incontinencia autem et mollicies pravorum et vituperabi- 45bio lium. Et idem continens et permansivus in racione, et incontinens et egressivus a racione. io Et incontinens quidem sciens quoniam prava agit propter passionem, continens autem sciens quoniam prave concupiscende non sequitur propter racionem. Et temperatum quidem continentem et perseverativum, talem autem 45bi5 hii quidem omnem temperatum, hii autem non ; et intemperatum incon- 15 tinentem et incontinentem intemperatum confuse, hii autem alteros esse aiunt. Prudentem autem quandoque quidem non aiunt contingere esse incontinentem, quandoque autem quosdam prudentes existentes et deynos incontinentes esse. 20 Adhuc incontinentes quidem dicuntur et ire et honoris et lucri. Que 45b2o quidem igitur dicuntur, hec sunt. [3] Dubitabit autem utique aliquis qualiter existimans recte incon­ tinens est quis. Scientem quidem igitur non aiunt quidam possibile esse. Durum enim sciencia existente ut existimabat Socrates, aliud quidem 25 imperare et trahere ipsum quemadmodum servum. Socrates quidem enim totaliter pugnabat ad racionem, ut non existente incontinencia. 45b25 Nullum enim existimantem operari prêter optimum, set propter igno­ ranciam. Iste quidem igitur sermo dubitat N'bP2MbLW corr.Nb, Mb de apparentibus manifeste, 15 hii (oí cett.)} oré IMP, corr.Pb alteros] erepens L2 = RfKvYt Rt = Tp(Yü) Rp(Pecia 10) : Rpl& = LcPw Rplb=AjSh Rp3 = Kw(Jo) Rp2 = BqKxVk Rp*=CfTu 3 derelinquantur] assumantur L2 sufficit Rpn 4 C. II Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. RtRp(paragraphum tantum hab. L2) 10 quoniam] quam RfYü1 15 hii] quandoque (quando Rf1) L2 alteros] aliter L2 (alterum Kv) 16 aiunt] autem Rplb 19 deinos RfKvRt : devinos Yt ; dyenos Vk 20 quidem om. L2(esse Yt)Rt 23 quidam] quidem RfYtYü 24 ut om. Rp1& quid L\-Yt)Rt 28 du­ bitabat Rp3 de om. L2Rt 49& et optimum ETHICA NICOMACHEA VII.3-4 querere circa passionem, si propter ignoranciam, quis modus fit ignorancie. 45^3° Quoniam enim non existimat quidem incontinens existens autem in passione fieri, manifestum. Sunt autem quidam qui hec quidem conce­ 5 dunt, hec autem non. Sciencia quidem enim nichil esse melius confitentur, nullum autem 45h35 operari prêter opinatum melius, non confitentur ; et propter hoc incon­ tinentem aiunt non scienciam habentem imperari a voluptatibus, set opinionem. Set tamen si quidem opinio et non sciencia, neque fortis suspicacio 10 46a! contratendens, set quieta quemadmodum in dubitantibus, venia ei quod est non manere in hiis ad concupiscendas fortes ; malicie autem non venia, neque aliorum nulli vituperabilium. 4óa5 Prudencia ergo contendente ; hoc enim fortissimum ; set inconveniens ; erit enim idem simul prudens et incontinens. Dicet autem utique nullus, 15 prudentis esse operari volentem pravissima. Cum hiis autem ostensum est prius, quoniam activus quidem prudens ; extremorum enim aliquis et alias habens virtutes. 46aio Adhuc si quidem in eo quod est concupiscendas habere fortes et pra­ vas, continens, non erit temperatus continens, neque continens tempe- 20 ratus. Neque enim quod valde temperati, neque pravas habere. Set tamen oportet quidem. Si quidem enim bone concupiscende, pravus prohibens 46ai5 habitus non sequi. Quare continenda non omnis studiosa. Si autem infirme et non prave, nichil venerabile, neque si prave et infirme, nichil magnum. Adhuc si omni opinioni permansivum facit continenda, prava, puta 25 si et false ; et si ab omni opinione incontinencia egressivum, erit aliqua 46a2o studiosa incontinencia, puta Sophoclis Neoptolemus in Philoctete ; lauda­ bilis enim non permanens quibus suasus est ab Ulixe propter tristari menciens. Adhuc sophisticus sermo menciens dubitacio. Propter inopinabilia 30 enim velle arguere ut sapientes sint cum attingunt, factus sillogismus L2—RfKvYt Rt=Tp(YU) Rp(Pecia 10) : Rp^=LcPw Rp™ = AjSh Rp3 = Kw(Jo) Rp2=BqKxVk Rp* = CfTu 1 optimum (cf. Oresme, p. 366 : tres bon)] operativum Rf1 : oportunum Rf2YtRt -2 fit] sit Tp : obsc. plerique codd. (cf. Oresme, p. 366 : ce peut estre) 3 quid (quod Kx)Rp2A autem] ante LPRtRpi 4 hec Tu : hoc Rf : h’ cett. 5 hec Tp : hoc RfKv : h’ cett. 14 contratendente L2RtRp2Tu hoc RfYiVk : h' cett. 15 idem om. Rp2i 2'] sophodis RfYüJo : sophoculis ?Yt philostete Yt : phyloctece Tp : philottete Lc : philoccete Pw : philoecete Rp^ : philoctece Rp2 : philocttece BqKx : philocitece VkRp* 28 Ulixe] aulixe (a exp.) Kv : odisseo Rt(= Tp : vel odisseo marg. Yt2.t) 31 attingant L2Rt TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 497 dubitacio fit ; ligata est enim mens cum manere non velit propter non placere conclusum, procedere autem non possit propter solvere non 46a25 habere sermonem. Accidit autem ex quodam sermone inprudencia cum incontinencia 5 virtus. Contraria enim operatur quorum opinatur propter incontinenciam ; opinatur autem bona mala esse et non oportere opinari ; quare bona et 46a3o non mala operabitur. Adhuc in persuaderi operans et persequens delectabilia et eligens, melior utique videbitur eo qui non propter raciocinacionem, set propter in­ io continenciam. Sanabilior enim propter dissuaderi utique. Incontinens autem reus proverbio in quo aimus quando aqua suffocat quidem oportet 46a35 adhuc bibere. Si quidem enim persuasus esset que agit, dissuasus utique 46b! quiesceret. Nunc autem non suasus nichil minus talia agit. Adhuc si circa omnia incontinencia est et continencia, quis simpliciter 15 incontinens ? Nullus enim omnes habet incontinencias ; aimus autem 4665 esse quosdam simpliciter. [4] Dubitantes quid igitur tales quedam accidunt ; horum autem hec quidem interimere oportet, hec autem relinquere. Solucio enim dubitacionis invencio est. CAPITULUM TERCIUM 20 Primum quidem igitur intendendum utrum scientes vel non, et qua­ liter scientes. Deinde circa qualia continentem et incontinentem ponen- 46b 10 dum. Dico autem utrum circa omnem delectacionem et tristiciam, vel circa quasdam segregatas. Et continentem et perseverativum, utrum 25 idem vel alter est. Similiter autem et de aliis quecumque cognata specu- lacionis sunt huius. Est autem principium intencionis utrum continens et incontinens sunt in circa que vel in qualiter habentes differenciam. 46615 Dico autem utrum in circa hec esse solum incontinens vel non, vel in ut, vel non, set in ex ambobus. Deinde si circa omnia est incontinencia et Jfbpb NbP2Mb £bOb 12 *suasus {celt.)} fiy neir€icrij.€vos pr.m.P2 L2~RJKvYt Rt = Tp{Yü) Rp{Pecia 10) : Rpla=LcPw Rplb = AjSh Rp3 = Kw{Jo) Rp2 = BqKxVk Rp^ — CfTu 2 potest L2 6 opinari] operari L2 RtLcRp*, rec.Kw 9 raciocinacionem] racionativum RfYt : racionem KvYü1 ii aimus] canimus LdRp2 quando] cum Pp3 quidem] quod IKv, Yt : quid RfRt 13 non suasus] *suasus Rt, pr.m.Rp3{svL&sus esset non Bq1) alia 7?/ 17 Dubitantes] Dubitaciones L2Rt, corr.Rp3 quidem L2{post igi­ tur Kv)RtPwRp* 20 Cap. Ill Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. RtRp {paragraphum tantum hab. L2) 24 circa om. Rplb 28 vel2] set L2 498 ETHICA NICOMACHEA VII.4-5 continencia, vel non. Neque enim circa omnia est simpliciter incontinens, 40b2o set circa que intemperatus ; neque enim in ad hec simpliciter habere. Idem enim utique esset intemperancie. Set eciam sic habere. Hic quidem enim ducitur eligens, existimans semper oportere presens delectabile persequi, hic autem non existimat quidem, persequitur autem. 5 [5] De eo quidem igitur quod est opinionem veram set non scienciam 40b25 esse prefer quam incontinenter agunt, nichil differt ad racionem. Qui­ dam enim opinancium non dubitant, set existimant certe scire. Si igitur propter quiete credere opinantes magis scientibus prêter opinionem agunt, nichil differt sciencia ab opinione. Quidam enim credunt nichil 10 46530 minus quibus opinantur, quam alteri quibus sciunt. Manifestat autem Eraclitus. Set quia dupliciter dicimus scire, et enim habens quidem non utens autem sciencia, et utens detur scire, differt habentem quidem non speculantem autem et Speculantem agere que non oportet agere ab eo quod est habentem et speculantem ; hoc enim videtur durum, set non 15 46535 si non speculans. Adhuc quia duo modi proposicionum quibus oportet uti 47ai habentem quidem utrasque nichil prohibet operari que prêter scienciam, utentem quidem universali, set non ea que secundum partem ; operabilia enim singularia. Differt autem et universale ; hoc quidem enim in se ipso, hoc autem 20 47a5 in re est ; puta quoniam omni homini conferunt sicca, et quoniam iste homo vel quoniam siccum quod tale ; set si hoc tale, vel non habet vel non operatur. Secundum utique hos differt modos inpossibile tantum ut videatur sic quidem scire nichil inconveniens, aliter autem admira­ 25 bile. 47aio Adhuc habere scienciam secundum alium modum a nunc dictis, existit hominibus. In habere quidem enim non in uti autem differentem vide- Jfbpb KyiP2M7 10 LbOb * 14-15 ab eo — speculantem (rov exovra Kal Oeaipovvra KbPbP2Mb)[ rov €xovt°s xol deoipovvTos LPO* : om. L2=RfKvYt Rt = Tp(Yu) Rp(Pecia 10) : Rp^=LcPw Rp^ = AjSh Rp2 = Kw(Jo) Rp2 = BqKxVk Rp* — CfTu 1 enim] tantum Kp2 2 enim cm. L2Rt 3 Idem — habere om. Rp110 eciam] in L2Rt 4 dicitur Rf-K^Lc2 7 prefer] propter L2 9 scientibus + quam Rp1^ 10 agent L2Rt dif­ ferret Rf : differet Rt 12 heraclitus Rt : eracticus RF habemus Rplb 13 detur] dicitur L2RtPw, rec.Kw differret Rf1 : differet Rt habentem] hoc habentem L2 14 autem et speculantem om. Rp4 speculantem2] hoc speculantem L2 14-15 ab eo quod est om. L2 16 quibus oportet uti om. L2Rt 18 utentem] mentem Rplb 21 et om. Rp2(-Vk : quoniam iste ho­ mo om. Kx) 22 quod] hoc L2 23 differret Rf : differet Kv : obsc. Rt tantum] tamen Rp**> : quantum L2 24 ut videatur] quare videri L2 27 enim om. L2Rt in2 om. YtAj1 autem om. Rp2 i TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA mus habitum. Quare et habere et inctniam- aliqualiter 499 non habere, puta dormientem pacientem et vinolentum. Set tamen sic disponuntur, in passionibus existentes. Ire enim et concupiscencie venereorum et que- 47ai5 dam talium, manifeste et corpus transmutant. Quibusdam autem et 5 insanias faciunt. Manifestum igitur quoniam similiter habere dicendum, incontinentes hiis. Dicere autem sermones eos quia sciencia, nullum signum ; et enim in passionibus hiis existentes demonstraciones et verba dicunt Empedodis. Et primum discentes, complectuntur quidem sermones, sciunt 473.20 autem. 10 Oportet enim connasci ; hoc autem tempore indiget. Quare quemadmo­ dum simulantes, sic existimandum dicere et incontinentes. Adhuc autem et sic naturaliter utique aliquis respiciet causam ; hec quidem enim universalis opinio, altera autem de singularibus est, quo- 47a25 rum sensus iam proprius. Cum autem una fiat ex ipsis, necessarium con15 clusum hic quidem dicere animam, in factivis autem operari confestim ; puta si omne dulce gustare oportet, hoc autem dulce ut vinum aut aliquod singularium, necessarium potentem et non prohibitum simul hoc et ope- 47a3o rari. Quando quidem igitur universalis insit prohibens gustare, hec 20 autem quoniam omne dulce delectabile, hoc autem dulce, hec operatur, forte autem concupiscenda inexistente, hec quidem dicitur fugere hoc, concupiscenda autem ducit. Movere enim unamquamque potest parti- 47a35 cularum. Quare accidit a racione aliqualiter et opinione incontinentes XbPb N’bP* 2Mb LPCF3 7 signum] + tov evepydv Kara rr¡v €7Tiar-qp.7]v L^Ob 19 insit {¿vfj 7P2M't> LPO0 iniuste catulum timuit propter egritudinem. 5 similes (TrapaTrA^ctas cett.)"} -gIojs M'0 L2 = RfKvYt Rt=Tp(Yïi) Rp(Pecia 11) : Rp^=BqKx Rp^=LcVk Rp3 = Kw(Jo) Rp* = CfTu Rpz = AjPwSh 2 et1 om. L2 3 orbitates] passiones L2Aj : orbitates passiones Rp2(-Aj) 5 similes] proxime L2 6 esse] eam KvRtRp* : eum RfYt quem] quam KvRtRp4 7 qualibet] qualibus Kv RtRp4 : quali Pw bestialitate] bestiale Lc : om. L2RtRp4, dei. corr.Rp2 sil­ vestrium L2Rt 8 commodare] + vel comedere Rp^ante commodare Lc, pro c. Vk) 9 vel] quod Rp2{-Pw) phalarii VkRp3Pw : phalarim LPRtTu : phalaricri ? Cf : phalaru vel -rii Rpla : phalarurii Lc : phalarum Rp2(-Pw) 10 ma­ niam] inaniam Bq1Aj, corr.Rp3 : in / / / / Tu1, inmaniam Tu2 : in a (exp.) innaiam Cf 13 torsiones] corrosiones L2Rt 16 itaque Rp3 18 habentibus + et corr.Rp3 22 simpliciter] simplex Rt 24 non] neque L2 25 et2 om.Rp2(-Sh) 28 in­ iuste catulum] mustelam (mustella Yt) L2Rt, corr.Rp3 timuit om. pr.m.Rp3 ETHICA NICOMACHEA VII.6-7 504 49aio Et insipiendum hii quidem ex natura irracionales et solum sensu viventes bestiales, quemadmodum quedam genera longe barbarorum, hii autem propter egritudines, puta epylenticas vel manias egritudinales. Horum autem est quidem habere quedam quandoque, non superari autem. Dico autem puta si Phalaris tenuit concupiscens puerum come- 5 49ai5 dere, vel ad venereorum inconvenientem delectacionem. Est autem et superari, non solum habere quemadmodum et malicia que quidem secun­ dum hominem simpliciter dicitur malicia. Que autem secundum apposi- cionem quoniam bestialis vel egritudinalis, simpliciter autem non, secun­ dum eundem modum videlicet et incontinencia est, hec quidem bestialis, 10 49a2O hec autem egritudinalis, simpliciter autem que secundum humanam intemperantiam [7] Quoniam solum. quidem incontinencia et continencia est solum circa que intemperancia et temperanda, et quoniam circa alia est alia species incontinencie dicta secundum methaphoram et non simpliciter, mani- 15 festum. CAPITULUM SEXTUM Quoniam autem et minus turpis incontinentia que ire quam que 49a25 concupiscenciarum, speculabimur. Videtur enim ira audire secundum quid racionem, obaudire autem, 20 quemadmodum veloces ministrorum, puta autem audire omne dictum excurrunt, deinde peccant in actione ; et canes ante intendere si amicus, 49ajo si solum sonitum faciat, latrant ; sic ira propter caliditatem et velocitatem nature audiens quidem, non preceptum autem audiens, movet ad puni­ tionem. Racio quidem enim vel fantasia quoniam iniuria vel contemptus, 25 manifestavit, hec autem quemadmodum sillogizans quoniam oportet talem oppugnare irascitur confestim ; concupiscencia autem si solum 18 Quoniam autem et (on Sè Kal)] koi ori Kal Pz : Kai on Mb L*=RfKvYt Rt = Tp(Yü) Rp(Pecia 11) : Rp1*=BqKx Rplb = LcVk Rp3 = Kw(Jo) Rp* = CfTu Rp2 = AjPwSh 1 insipienter Rf : insipientum Rt 3 epilempticas RfRtVkRpiRp2(-Pw) : epilenticas KvYtLc manias] inanias Rp3Rp2(-SA) 12 intemperantia Kv : temperandam Rf sola L2Rt 13 quidem] -|- igitur L2 : + igitur et Rí 15 methaforam RfYt : metapho­ ram Kw manifestum om. Bq1, pr.m.Rp3 17 C. VI Rt : om. cett., sed gran­ diore Utt. cap. ind. RtRp^praeter BqRp3 ; paragraphum tantum hab. L2) 18 au­ tem om. L2 20 audire] -f- quidem L2{-Kv)RtRpi : + et Kv : 4- quam ^(se­ cundum— obaudire om. Aj) 21 autem] ante L2(-Kv1)RtRplbRpi( = CfTu2 : non Tu1), rec.Kw 25 phantasia Rp3 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 505 dicat quoniam delectabile racio vel sensus, movet ad fruicionem ; quare ira quidem consequitur racionem aliqualiter, concupiscencia autem non. 49b! Turpior igitur. Incontinens quidem enim ire a racione aliqualiter vincitur. Qui autem concupiscende et non a racione. 5 Adhuc naturalibus magis veniam consequi apparentibus, quia et concu­ piscendis talibus magis quante communes omnibus et in quantum com- 4^5 munes. Ira autem naturalius et difficultas concupiscendis hiis que super- habundancie et non necessariis ; quemadmodum respondens, quoniam patrem percutit. Et enim iste dixit eum qui sui ipsius et ille, eum qui supe10 rius ; et puerum ostendens, et iste me dixit, cum vir fiat ; connatum enim 4gbio nobis ; et tractus a filio quiescere iussit apud hostia ; et enim ipse trahere patrem usque huc. Adhuc iniustiores magis insidiantes. Iracundus quidem igitur non insidiator, neque ira, set manifestus. Concupiscencia autem quemadmo- 49bi5 15 dum Venerem aiunt. Dolose enim Cyprigene, et variam corrigiam. Homerus. Decepcioque Et furata est intellectum spisse sapientis. Quare si quidem iniustior et turpior incontinencia hec ea que circa iram est, et simpliciter incontinencia et malicia aliqualiter. Adhuc nullus iniuriatur tristatus ; que autem ira facit omnis, facit 49b2o 20 tristatus. Iniurians autem, cum delectacione. Si igitur quibus irasci maxime iustum, hec autem iniusticia et incontinencia que propter con­ cupiscendam. Non enim est in ira iniuria. Quod quidem igitur turpior que circa concupiscendas incontinencia ea que circa iram, et quoniam est continenda et incontinencia circa 49b25 25 concupiscendas et delectaciones corporales, manifestum. (CAPITULUM SEPTIMUM> Ipsarum autem harum differendas assumendum. Quemadmodum erum dictum est secundum principia, hee quidem humane sunt et natu- L* = RfKvYt Rt=Tp{Yu) Rp{Pecia 11) : Rp^=BqKx Rplb=LcVk Rp3 = Kw{Jo) Rp*=-CfTu Rp* = AjPwSh 3 aliqualiter -fi statim {exp.) Lc 5 ap­ parentibus (apa- Rp3Aj) : appetitibus (ape-2?/) L2{-Yt)RtLcRp4 : appentibus Yt1, appetentibus Yt* 10 ille RfRt cognatum L*RtKxAj : conatum Rp9 Rp*{-Aj) 15 ciprigine RfYt'. ciprigene KvRtVkRp^ Et om. L*Rt 16 Decepcioque] decepcio que L2RtRplbRpi intellectum] nullum Rp{-LcTu : intellectum nullum Aj : intellectum rec.Kw) 18 simpliciter -f- est Rt{ = TpYü) 19 que] qui La(-Æv)Bi(que — tristatus om. Kx) ante omnis interp. Pw ; post omnis KvBqVkTu{cf. Oresme, p. 385 : mais chascun qui fait aucune chose par ire, il le fait avecques tristece) ; nec ante nec post omnis interp. cett. 21 iniustitia] iniustiora L2(iustiora Rf^RtRp^Rp^Sh 26 C. quintum (!) Rt : om. cett., sed grandiore Utt. cap. ind. RtRp{praeter AjPw ; paragraphum tantum hab. L2) 5o6 ethica nicomachea vu.7-8 rales et genere et magnitudine, hee autem bestiales, hee autem orbitates et passiones et egritudines. 49b3o Harum autem circa primas temperancia et intemperancia est solum. Propter quod et bestias neque temperatas neque intemperatas dicimus, set vel secundum methaphoram et si aliquo totaliter ad aliud differt 5 genus animalium contumelia et sinomoria et in omnivorax esse. Non enim habet eleccionem neque raciocinacionem, set discessit a natura 49^35 quemadmodum insanientes hominum. 5oai Minus autem bestialitas malicia, terribilius autem. Non enim corrup­ tum est optimum quemadmodum in homine, set corruptum est et non 10 habet. Simile autem igitur quemadmodum inanimatum comparare ad animatum, utrum peius. Innocencior enim pravitas semper que non 5035 habentis principium. Intellectus autem principium. Simile igitur compa­ rare iniusticiam ad hominem iniustum ; est enim ut utrumque peius. Decies milies plura enim utique mala faciet homo malus bestia. 15 CAPITULUM OCTAVUM [8] Circa eas autem que per tactum et gustum delectaciones et tris- 5oaio ticias et concupiscendas et fugas, circa quas et intemperancia et tempe­ rancia determinata est prius, est quidem sic habere ut vinci et quibus multi meliores, est autem superare et quibus multi minores. Horum autem 20 hic quidem circa delectaciones incontinentes, hic autem continens, hic 5oai 5 autem circa tristicias mollis, hic autem perseverans ; intermedium et plurium habitus, et si inclinant magis ad deteriores. Quia autem quedam delectacionum necessarie sunt, hee autem non et usque ad quem, super- habundancie autem non neque defectus, similiter autem et circa con- 25 cupiscendas habet et tristicias. Superhabundancias quidem persequens 5oa2o delectacionum, vel secundum superhabundancias, vel propter eleccionem Xtopb £b0b 6 sinomoria (KbPbLbOb)) oiva^pia NbP2Mb L2 = RfKvYt Rt=Tp(Yü) Rp^Pecia 11)Rp1& = BqKx Rplb = LcVk Rp3 = Kw(Jo) Rp4 = CfTu Rp2=AjPwSh 1 orbitates RtRplb, primo corr.Rp3 : orbitantes Rp13-, pr.m.Rp3, Rp2 : om. L2Rp4, dei. secundo corr.Rp3(om. Jo) 2 et passiones] et propter passiones Kv : passiones Cf : om. Rt 5 methaforam Kv : metaphoram Pt aliqua L2RtRp4 totaliter + aliud (aliquid Rf) L2RtRplb, corr.Rp3, Rp4 6 sinamoria (-nia Kv1) L2, corr.Rp3[f si continencia exp. me­ moria Jo) 16 C. octavum Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. RtRp (paragraphum tantum hab. L2) 21 hic1] hii Pw incontinentes] -nens L2Rt Rplb, corr.Rp3, Rp2(-Pw) 22 et] autem L2Rt 23 quidam Rp(-KxTu) 24 quem] quid L2Rt, rec.Kw TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 507 et propter ipsas et nichil propter alterum adveniens, intemperatus. Necessarium enim hunc non esse penitentem ; quare insanabilis. Defi­ ciens autem oppositus. Medius autem temperatus. Similiter autem et fugiens corporales tristicias non propter vinci, set propter eleccionem. 5 Non eligencium autem hic quidem ducitur propter delectacionem, 5oa25 diffe­ runt ad invicem. Omni autem utique videbitur deterior esse si quis non concupiscens vel quiete operatur quid turpe quam si vehementer concupiscens. Et si hic autem propter fugere tristiciam que a concupiscencia ; quare io non iratus percutit, quam si iratus. Quid enim utique faceret in passione 5oa3o existens ? Propter quod intemperatus deterior incontinente. Dictorum utique hoc quidem molliciei species magis, hic autem intemperatus ; opponitur autem incontinenti quidem continens, molli autem persevera- tivus. Perseverare quidem enim est in eo quod est contratenere. Con­ 15 tinencia autem in eo quod est superare, quemadmodum et non vinci 5oa35 eius quod est vincere. Propter quod et eligibilius continenda perseve­ rancia est. Deficiens autem ad que multi et contratendunt et possunt, ¿obi iste mollis et delicatus. Et enim delicia mollicies quedam est. Qui trahit vestimentum ut non laboret secundum eam que elevare tristiciam, et 20 imitans laborantem non existimatur miser esse, misero similis existens. ¿ob¿ Similiter autem habet et circa continenciam et incontinenciam. Non enim si quis a fortibus et superexcellentibus delectacionibus vincitur vel tristiciis, admirabile, set condonabile si contratendens, quemadmodum Theodecti Philocletes a vipera percussus vel a Karkino in Alope Kerkyon ; ¿obio 25 et quemadmodum continere temptantes risum, repente effundunt, quale et si quis ad quas multi possunt abstinere, ab contendere, non propter naturam generis, vel coaccidit Xenophanto. Set hiis vincitur, non potest L2=RfKvYt Rt=Tp(Yü) Rp(Peciall): Rpl*~BqKx Rplb=LcVk Rp3= Kw{Jo) Rp* = CfTu Rp2 = AjPwSh 1 propter2 om. L2 2 hunc] habens Rp1&Rps 6 differt £a(-Yi)Ri : distraunt ? Bq 8 Omni] Omnino L2Rt Rp* : omnis corr.Rp2 : omnium Kx : omni vel omnium obsc. cett. g aliquid L2 (aliquod Yt) : ad Rt 12 molliciei] malicie L2 hic autem intemperatus] Intemperatus autem opponitur temperato L2Pw : Intemperatus Sh : hic autem. Intemperatus opponitur temperato Rp* 14 contratenere] detinere L2 : con­ tratendere Rp' 16 eius quod est] in L2 ig secundum om. L2 elevare] allevare RfYü : alevare Tp : in levare KvYt 23 condonabilis L2 24 theodocti L2 : theodecreti Bq : theodesti Cf theodacti Aj philocteres Rf : philocthetes Aw1 (philocletes Kv2) : philoceces Yt : phyloctetes Rt : phylocletes Vk karbino Rf : kaikino Yt : karkyno RtKxRplb : kakirno Tu kerkion RfKvLc Rp*Rp2(-Sh) : kaikion Yt 26 eo accidit Rp2 zenephante Rf : yenophanto Yt : an renophanto BqrLcrCfRp2 ? et om. L2RtRp* 0.7 vincitur -f- et T2Rt contratendere LiitçKv)RtRp* non] nisi corr. rec.Kw 5o8 ethica nicomachea vu.8-9 propter egritudinem, puta in Scitarum regibus mollicies propter genus, 5obi5 et ut femininum ad masculinum distat. CAPITULUM NONUM Videtur autem et lusivus intemperatus esse, est autem mollis. Lusus enim remissio est, si quidem igitur quies ; ad hanc autem superhabundancium est lusivus. 5 Incontinencie autem hoc quidem prevolacio, hoc 5ob2o autem debilitas. Hii quidem enim consiliantes non inmanent quibus consiliati sunt propter passionem, hii autem propter non consiliari ducun­ tur a passione. Quidam enim quemadmodum pretitillantes non titil­ lantur, sic et presencientes et prescientes et presuscitantes se ipsos et 10 raciocinacionem, non vincuntur a passione, neque si delectabilis sit neque 5ob25 si tristis. Maxime autem accuti et melancolici secundum effrenatam inconti- nenciam sunt incontinentes. Hii quidem enim propter velocitatem, hii autem propter vehemenciam non expectant racionem, propter sequentes 15 esse fantasie. (CAPITULUM DECIMUM > [9] Est autem intemperatus quidem, quemadmodum dictum est, non 5ob3o penitivus ; inmanet enim eleccioni. Incontinens autem penitivus omnis. Propter quod non quemadmodum dubitavimus, sic et habet. Sic igitur 20 hic quidem insanabilis, hic autem sanabilis. KbPb NbP2Mb yapyaXiadévTCs P2MbLb 9 pretitillantes (irpoyapyahtaavres K^F^N^O^)] Trpo- L2=RfKvYt Rt=Tp(Yü) Rp(Peciall): Rp*=BqKx Rplb=LcVk Rp3 = Kw(Jo) Rp*=CfTu Rp2 = AjPwSh 2 distat] constitit L2Rpi, consistit Rt, corr. Rp3 3 C. nonum Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. RtRp(paragraphum tantum hab. L2) 5 superhabundanciam YtKxYTuPw2 6 lusi­ vus est L2Rt prevolacio] irrefrenacio L2 : prevolacio vel precipicium Rt 8 consiliari non tr. L2Rp* 9 pretitillati L2 : princillaces Hp1(printicillaces Vk2), pr.m.Rp3, Pw1 : primillantes Cf1 : privolantes Rp2 (-Pw) : particulantes Jo non] neque Yt 10-11 et raciocinacionem] ad raciocinacionem Rf : raciocinacione Yt 12 siom.RfRt 13 acuti L2(-Rf)RtRplbRp*Pw effrenatam Bq2, corr.Rp3, Cf2 : irrefrenatam L2 : inrefrenatam Rt : irefrenatam Aj : irrenatam Sh : effrenativa Hpla, pr.m.Rp3, Pz^1(effrenativam Pw2) : estrenatam Lc : estimatam Cf1 : effrenativa vel effrenatam obsc. VkTu 17 Capitulum decimum om. codd., sed grandiore litt. cap. ind. Rp(paragraphum tantum hab. L2Rt) 18-19 non penitivus] inpenitivus Rp3 : in penitivis Pw 20 Sic] Set L2(-Kv)Rt igi­ tur om. L2Rt 509 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA Assimulatur autem malicia tinencia autem epilenticis. egritudini velud ydropi et pthisi. Incon­ Hec quidem enim continua, hec autem non continua malicia. Et omnino autem alterum genus incontinencie et malicie. Malicia 50535 5 quidem enim latet. Incontinencia autem non latet. Ipsorum autem horum meliores excessivi quam racionem habentes 5iai quidem, non inmanentes autem ; a minori enim passione vincuntur, et non inpreconsiliativi quemadmodum alteri. Similis enim incontinens velociter inebriatis, et a pauco vino et minori quam ut multi. 10 Quoniam quidem igitur malicia incontinencia non est, manifestum, 5ia5 set quo forte ; hoc quidem enim prêter eleccionem, hoc autem secundum eleccionem est. Insuper et simile quidem secundum acciones, quem­ admodum quod Demodoki ad Milesios. Milesii enim stulti quidem enim non sunt, operantur autem qualia quidem stulti ; et incontinentes iniusti 5iaio 15 quidem non sunt, iniusta autem faciunt. Quia autem hic quidem talis qualis non propter suasum esse persequi eas que secundum superhabundanciam et prêter rectam racionem corpo­ rales delectaciones, hic autem persuasus est propter talem esse qualem persequi ipsas. Ille quidem igitur facile transcredibilis, iste autem non. 20 Virtus enim et malicia principium hec quidem corrumpit, hec autem sal- 5iai5 vat. In accionibus autem, quod cuius gracia principium, quemadmodum in mathematicis supposiciones. Neque utique illic racio edoctiva princi­ piorum neque hic, set virtus, vel naturalis vel assuefactiva, eius quod est recte opinari circa principium. Temperatus quidem igitur talis, intempe25 ratus autem contrarius. Est autem aliquis propter passionem excessivus prêter rectam racio­ nem, quem ad non agere secundum rectam racionem superat passio, ut autem sit talis qualis persuasum habet persequi inprohibite oportere L2=RfKvYt Rt=Tp{Yü) Rp{Pecially.Rp^=BqKx Rp^=LcVk Rp3= Kw(Jd) Rp* = CfTu Rp2—AjPwSh 1 egritudinum L2{-Kv)Rt velud (velut TpVk : vel SA)] puta L2(pm. Rf) ydropisi KvYt phitisi Rf1 : pthysi KvRt : tprsi ? Yt : phthisi RplbRp* : thisi Rf2Lc2 2 epylenticis Rp3 : epilempticis BqLcRp*Rp2 : epylempticis Vk 12 Insuper et] Insuper Rt : Non tamen set L2 13 ad] in L2 stulti] an simulti Rp ? {praeter CfAjSh : stul­ ti rest. Bq2Lc2Tu2Pw2) enim2 om. L2Rt 16 persuasum L2Rt 19 transgredibilis RfYtVk^-AjPw2 : transgressibilis Kv 24 principia Rt 27 ad non agere] propter quidem non agere L2Rp2, rec.Kw : ad ut non agat propter non agere Cf : adiit non agat non agere Tu : non agere Kplb 27-28 ut autem sit talis qualis] propter autem esse talem qualem L2Rt : propter esse taliter qua­ lem. ut autem sit talis qualis Aj : propter est taliter qualem Vt autem si talis qualis Sh : esse ut autem sit talis qualis (exp.) propter esse [autem s.l.] talem qua­ lem, vt autem sit talis qualis Pw 28 habet] esse L2RtRp2 5ia2o ETHICA NICOMACHEA Vll.io-n 510 tales delectaciones non superat. Iste autem 5ia25 perato, et neque pravus simpliciter. Salvatur incontinens, melior intem- autem optimum principium. Alius autem contrarius inmansivus et non excessivus propter passionem. Manifestum utique ex hoc quoniam hec quidem studiosus habitus, hec autem pravus. 5 (CAPITULUM undecimum) [10] Utrum igitur continens est qui qualicumque racioni et qualicum- 5ia3o que eleccioni inmanet vel qui recte, et incontinens autem qui qualicum­ que non inmanet eleccioni et qualicumque racioni vel qui false racioni et eleccioni non recte, quemadmodum dubitatum est prius. Vel secundum 10 accidens qui qualicumque, secundum se ipsum autem qui vere racioni 5ia35 et recte eleccioni hic quidem inmanet, hic autem non inmanet. Si enim 5ibi quis hoc propter hoc eligit vel persequitur, secundum se ipsum quidem hoc eligit et persequitur, secundum accidens autem quod prius. Simpli­ citer autem dicimus quod secundum se ipsum. Quare est quidem ut quali- 15 cumque opinioni hic quidem inmanet, hic autem excedit. Simpliciter autem qui vere. 5ib5 Sunt autem quidam inmansivi opinioni, sunt autem quos vocant rognomes, ischi- puta difficile persuasibiles et non facile transuasibiles. Qui si­ mile quidem aliquid habent continenti, quale prodigus liberali et audax 20 confidenti. Sunt autem alteri secundum multa. Hic quidem enim propter 5ibio passionem et concupiscendam non transmutat, continens, quia facile persuasibilis cum contingat erit continens ; hic autem non a racione, quia concupiscencias assumunt et ducuntur multi a delectacionibus. Sunt autem ischirognomes idiognomes et indisciplinati et gnomes quidem propter delectacionem et tristiciam. agrestes. Idio~ Gaudent enim L2 = RfKvYt Rt=Tp(Yii) Rp(Pecia 11) ; Rp1& = BqKx Rplb=LcVk Rp3 = Kw(Jo) Rp* = CfTu Rp2~AjPwSh 1 autem] enim (exp.) autem Kv : enim L2(-Kv)Rt 2 autem] enim L2Rt 4 hec ... hec] hic ... hic Rf : hoc ... hoc Kv : h’ ... h' cett. 6 Capitulum undecimum] C. X Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. RtRp(paragraphum tantum hab. L2) 8 et om. YtRtBq 16 opi­ nionem Ppla2?p3i?p2(opinioni corr. rec.KwPw2Sh2 : opinione Bq2Kx2) 18 inchirognomones Rf : ischirognomones KvYt : ischyrognomones Rt : ischirogomes Aj : ischiroghomes PwSh : ischyrogomes Kx : ischirogdomes pr.m.Rp3 : ischirogponomedies Jo 19 persuabiles BqRp2 : permabiles pr.m.Rp3 : permansibiles corr.Rp3 23 hic] hii L2Rp4Rp2 25 ischirognomones L2, corr.Rp3 : yschyrognomones Rt : ischyrognomes Kx : ischirogomes pr.m.Rp3 idiognomes1] idiognomones Kv : et ydiognomones Rf : et diognomones Yt : ydiognomones Rt, corr.Rp3 : ydiognomes KxSh : ydiogomes pr.m.Rp3 25-26 Idiognomes qui­ dem] Ydiognomones (quidem om.) Rt : Et hii quidem ydiognomones L2 25 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 51I vincentes si non transuadeantur, et tristantur si infirma que ipsorum 5ibi5 sint quemadmodum sentencie. Quare magis incontinenti assimulantur quam continenti. Sunt autem quidam qui hiis que videntur non inmanent non propter 5 incontinenciam, puta in Philoctete qui Sophoclis Neoptolomus, quamvis propter delectacionem non inman.sit, set bonam ; verum dicere enim ipsi 5ib2o bonum erat, persuasus est autem ab Odisseo Ulixe falsum dicere. Non enim omnis qui propter delectacionem aliquid operatur est intemperatus sive pravus sive incontinens, set qui propter turpem. (capitulum duodecimum) 10 [11] Quia autem aliquis est et talis qualis minus quam oportet cor­ poralibus gaudens, et non inmanens racioni, talis huius et incontinentis 5ib25 medius continens. Incontinens quidem enim non inmanet racioni propter maius 15 quid, continens autem inmanet et non propter alterum transmutat. Oportet autem si quidem continencia studiosum, utrosque contrarios habitus pravos esse, quemadmodum et apparent. Set propter alterum 5ib3o in paucis et raro esse manifestum, quemadmodum temperanda intem- perancie videtur contrarium esse solum, sic et continencia incontinencie. Quia autem secundum similitudinem multa dicuntur, et continencia 20 que temperati secundum similitudinem consequta est. Et enim continens potens nichil preter racionem propter corporales delectaciones facere, et 5lb35 temperatus. Set hic quidem habens, hic autem non habens pravas con- 52a! cupiscencias ; et hic quidem talis qualis non delectari preter racionem, hic autem qualis delectari, set non duci. 25 Similes autem et incontinens et intemperatus, alteri quidem existen­ tes, utrique autem corporalia delectabilia persecuntur, set hic quidem et 5235 existimans oportere, hic autem non existimans. Neque simul prudentem et incontinentem contingit esse eundem. Simul enim prudens et studiosus secundum morem ostensum est ens. 30 Adhuc non in scire solum prudens, set in eo quod practicus ; inconti­ nens autem non practicus. L2 — RfKvYt Rt=Tp(Yii) Rp(Pecia 11) ; Rpu'=BqKx RpXb = LcVk Rp3 = Kw(Jo) Rpi = CfTu Rp2—AjFwSh 5 philoctete RfYt : philotete Kv1 : phyloctece Rt : philochete AjSh neophtolomus Aj : neoptolemus URtRp^Rp4 7 odisseo om. L2 nec non in textu Rt[add. marg. Rt) 10 Capitulum duodeci­ mum] C. XI Rt : om. cett., sed grandiore lilt. cap. ind. RtRp(paragraphum tantum hab. L2 ii est aliquis L2Rt 14 quid] aliquid, iste autem propter minus aliquid L2Rt, corr.Rp3 <¿5 Similis Kv^YtRt : Simul Rf1 28 contingit] convenit RtAjSh 30 set 4- et Bplh.Rp4(s.Z. Cf) ETHICA NICOMACHEA VII.il-13 512 52aio Deinum autem nichil prohibent incontinentem esse. Propter quod et videntur quandoque prudentes esse quidam, incontinentes autem, prop­ ter deinoticam differre a prudencia secundum dictum modum in primis sermonibus. Et secundum quidem racionem prope esse, differre autem 52ai5 secundum eleccionem. Neque utique ut sciens et speculans, set ut dor- 5 miens vel vinolentus ; et volens quidem, secundum modum enim quen­ dam sciens et quod facit et cuius gracia ; malus autem non, eleccio enim epyeikes. Quare semimalus et non iniustus. Non enim insidiator. Hic quidem enim ipsorum non inmansivus quibus utique consiliabitur. 52aao Melancolicus autem neque consiliativus totaliter. Et assimulatur utique 10 incontinens civitati cui calculantur omnia necessaria et leges habet stu­ diosas, utitur autem nulla, quemadmodum Anaxandrides conviciatus est. Civitas volebat, cui legum nichil est cure. Malus autem utenti quidem legibus, malis autem utenti. 52a25 Est autem incontinencia et continencia circa superexcellens multorum 15 habitum. Hic quidem enim magis inmanet, hic autem minus plurium potencia. Sanabilior autem incontinenciarum secundum quam melan- colici incontinenter agunt, consiliandum non inmanencium autem. Et per consuetudinem incontinentes naturalibus ; facilius enim consuetu- 52530 dinem transmutare natura ; propter hoc enim consuetudo difficilis, 20 quoniam nature assimulatur, quemadmodum et Evenus dicit. Aio diu­ turnam meditacionem inmanere amice et utique hanc hominibus finien­ tem naturam esse. Quid quidem igitur est continenda et quid inconti- 523.35 nencia et perseveranda et mollicies, et qualiter habent habitus hii ad invicem dictum est. 25 = LcVk Rp3 Kw(Jo} Rp* = CfTu Rp2 = AjPwSh x Deinum] Deinde Skiobsc. KdBqKx AjPw} : Deynum Rpv®Rp* : Dinum (yel Divinum ?) Kv2, corr.Rp3 prohibet LPRtRpi-bRp3 quod om. Rp13, pr.m.Rp3, Pw1 3 deinoteca Rf : demoticam (?) Rp13Rp3AjSh : deynoticaxn Vk L2=RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia 12) : Rp* = BqKxLcVk Rp3 = Kw(fo) Rp2 = AjSh Rpi = PwTu 8 Non enim Incipit peda 12* in Rp 12 anaxadrandides Rf : anexandridesRp* 15 continencia et incontinencia Ir.KvYtRt 16 inmanet magis L2Rt 17 secundum quam] quam L2 : om. Rt 22 in­ manere] in materne Rp* utique] oportet L2Rt 26 Capitulum tercium decimum] C. XII Rt : om., cett. sed grandiore liti. cap. ind. RtRp(paragraphum tantum hab. L2) TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA quodque hoc quidem malum, hoc autem bonum simpliciter Adhuc autem 513 dicamus. necessariorum intendere de ipsis ; et enim virtutem et maliciara moralem circa tristicias et delectaciones posuimus. 5265 Et felicitatem plures cum delectacione esse aiunt ; propter quod et 5 beatum nominaverunt a gaudere. Hiis quidem igitur videtur neque una delectacio esse bonum neque secundum se ipsum neque secundum accidens. Non enim esse idem bonum et delectacionem. Hiis autem quedam quidem esse, multe autem prave. 52bio Adhuc autem horum tercium, si et omnes bonum, tamen non contin10 git esse optimum delectacionem. Totaliter quidem igitur non bonum, quoniam omnis delectacio gene­ ratio est in naturam sensibilis, neque una autem generacio cognata finibus, puta neque una edificado domus. Adhuc temperatus fugit delectaciones. Adhuc prudens non triste 52bi5 15 persequitur, non delectabile. Adhuc impedimentum ei quod est prudentem esse delectaciones, et quanto magis gaudet, magis, puta eam que venereorum. Nullum enim utique posse intelligere aliquid in ipsa. Adhuc ars neque una delectacionis, quamvis omne bonum artis opus. 20 Adhuc pueri et bestie persequntur delectaciones. 52b2o Huius autem non omnes studiosas, quoniam sunt et turpes et pro­ brose, et quoniam nocive. Egritudinalia enim quedam delectabilium. Quod autem non optimum delectacio, quoniam non finis, set generacio. Que quidem igitur dicuntur, fere hec sunt. (CAPITULUM QUARTUM DECIMUM> 25 [13] Quoniam autem non accidit propter hoc non esse bonum nec quoniam bonum dupli­ optimum, ex hiis manifestum. Primum quidem citer, hoc quidem enim simpliciter, hoc autem alicui, et nature et habitus K*>pt> N»P2Mb 23 Quod] én A7>’ l? = RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia 12) : Rp* = BqKxLcVk Rp2 = Kw(Jo) Rp2 = AjSh Rp* — PwTu r dicimus L2Rt 2 autem + et LARt 3 P°ssumus Rp* 5 beatum] bonum Rf1 : lumen Rp* 8 quedam quidem] quicontingit] contin9 autem om. L2Tu dam pr.m.Rp2 : quidem corr.Rp2 geret Rtlan legend, contingere ?) 12 sensibilem Yt 17 magis2 om. L2 ig artis] ars Rp* 23 Quod] Adhuc L2 RtLi^4;'(gaudet magis om. Tu) 25 Capitulum quartum decimum om. codd., sed grandiore litt. cap. ind. Rplparagraphum tantum hab. L2Rt) 26 accidens Rp* hoc RfBqVkAj : hec Kv Rt : h’ cett. nec] neque L2RtKx : nisi Sh 27 quoniam] quia L2Rt 52b25 ETHICA NICOMACHEA VII.13-14 5M consequntur. Quare et mociones et generaciones consequentur, et 52b3o prave in se simpliciter, prave alicui autem non, set eligibiles huic ; quedam autem neque huic, set aliquando et secundum paucum tempus, eligibiles autem non; hee autem neque delectaciones, set videntui, que­ 5 cumque cum tristicia et medicine gracia, puta que laborandum. Adhuc quia boni hoc quidem operacio, hoc quidem habitus est, secun­ dum accidens constituentes in naturalem habitum delectabiles sunt ; 52b35 est autem operacio in concupiscenciis indigentis et inperfecti habitus et nature, quia et sine tristicia et concupiscencia sunt delectaciones, 53a! puta eius quod est speculari operationes, natura non indigente. Signum 10 autem, quoniam non eodem delectabili gaudent secundum quem reple­ tur natura et constituta, set constituta quidem simpliciter delectabili­ bus, que repletur autem et contrariis ; et enim acutis et amaris gaudent, 53a5 quorum nichil neque natura delectabile neque simpliciter delectabile, quare neque delectaciones ; ut enim delectabilia ad invicem constituta 15 sunt, sic et delectaciones que ab hiis. Adhuc non necessarium alterum quemadmodum quedam quidem esse melius delectacione, aiunt finem generacione. Non enim generaciones 53aro sunt neque cum generacione omnes, set operaciones et finis, neque facto­ rum accidunt, set utencium ; et finis non omnium alterum inperfeccione quidem, set 20 ducencium nature. Propter quod et non bene habet sensibi­ lem generacionem dicere esse delectacionem, set magis dicendum opera53ai5 cionem eius qui secundum naturam habitus, pro eo autem quod est sensi­ bilem, non impeditam. Videtur autem generado quedam esse, quoniam KbPb NbP2Mb LbOb I consequentur (aKoXovd-qaovat PbOb)] om. ceil. 2 *vise (boKOvoat JibPb)] SoKovaai civat at /j.ev MbLbOb : 8okovi 2 in se] vise esse, hee quidem Kv : in se esse, hee quidem RfYt : *vise ? Rt illigibilis Rp* . 3 aliquando] al­ teri Rp3 4 non om. Rp3 6 bonum Rp* quidem2] autem L2RtRp2* 8 indigentis et inperfecti (et om. -Rp3)] deficientis L2 : *eius qui cum tristicia Rt 11 gaudens Rp4 secundum quem repletur] set repleta L2 : que repletur Rt 12 set constituta om. RfKv1 13 que repletur] repleta L2Rt(i2-13 natura — repletur om. Bq) 15 invicem] alia L2 16 que om. L2 17 quid L2(-Kv) 18 quedam] quidam KvRtRp3 : enim Rf : qui iam Yt 20 omnium] enim Rf t horum Rp3 quidem] quid L2(-Kv) 21 in perfeccione Rf; in perfeccionem Yt : inperfectionem Kv : imperfectionem Rt 22 dicere om. Rp2-*(spatium vac. rei. Rp* : dicere suppi. Pw2) TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 515 principaliter bonum ; operacionem enim generacionem existimant esse, est autem posterius. Esse autem pravas quoniam egritudinalia quedam delectabilia, idem quoniam sana quidem prava ad pecuniam ; hac igitur prava ambo, set non prava secundum hoc, quia et speculari aliquando 53aao 5 nocet ad sanitatem. Impedit autem neque prudencie neque habitui neque uni que ab uno­ quoque delectacio, set aliene, quia que a speculari et discere, magis faciunt speculari et discere. Artis autem non esse opus neque unam delectacionem, racionabiliter io accidit. Neque enim alterius operacionis neque unius ars est, set potencie, 53a25 quamvis et pigmentaria ars et pulmentaria videtur delectacionis esse. Temperatum autem fugere et prudentem persequi non tristem vitam, et pueros et bestias persequi, eodem solvuntur omnia. Quia et dictum et qualiter bone simpliciter et qualiter non bone omnes delectaciones, 53a3o I5 tales et pueri et bestie persequntur, et harum non contristacionem pru­ dens, eas que cum concupiscencia et tristicia et corporales, tales enim hee, et harum SUperhabundancias secundum quas intemperatus, intemperatus. Propter quod temperatus fugit has, quia sunt delectaciones 53a35 et temperati. 20 [14] Set tamen quoniam et tristicia malum, confessum est, et fugibile ; 53b: hec quidem enim simpliciter malum, hec autem in eo quod quo impediti­ va. Fugibili autem contrarium vel fugibile aliquid et malum vel bonum. Necessarium igitur delectacionem quoddam bonum esse. Ut enim Speusippus solvebat, non convenit solucio, quemadmodum 53b5 25 maius minori et equali contrarium. Non enim utique dicet quod vere malum quidem esse delectacionem. K^P^ NbP2M1° U>0* 2 posterius (vœrepoj/)] crepov codd. 17 superabundancias] + favyei corr.Nb, P2Mb 13 et3 (Ab)] yàp L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia 12) : Rp' = BqKxLcVk Rp2 = Kw(Jo) Rp2 = AjSh Rp* = PwTu 2 posterius (cf. Oresme, p. 403 : après)] alterum L2 3 quidem] quedam L2Rt hec L2 4 prava2 + pra (!) Rp1 speculari] spectiva RpA 6 Impeditur Rp3 10 alterius] alternum Rp4 poten­ cia ShRp* ii esse delectacionis L2 : delectaciones esse Rp4 12 fuge­ ret «P1 13 eadem Rp2 : eodem + modo Rp4 et3] enim L2 : et enim Rt 14 et1] est L2Rt 16 et tristicia om. Rp4 17 superabundancias + fugit L2 intemperatus + est YtRt 19 et temperati] intemperati RfYt 21 impedititiva Kv : impeditam Rp2 : -tam vel -tiva obsc. Rp' 23 bonum quod­ dam’ L2(-Kv)RtRp2>i 24 pseusippus Rp3 25 maius minori YtRtRp1 : maius in minori Rf : vnius minori Kv : in eius uisu Rp3 : in quo iussit Rp2 : in eius iussu Rp* vere (cf. Oresme, p. 405 : vrai)] om. L2 26 quidem] quid Rf 5i6 ethica nicomachea vu.14-15 Optimum autem nichil prohibet delectacionem aliquam esse, si quedam prave delectaciones, quemadmodum et scienciam quandam quibusdam pravis existentibus. Forte autem et necessarium, si quidem uniuscuius- 53bro que habitus sunt operaciones non impedite, sive omnium operacio est feli­ citas sive est alicuius ipsorum, si fuerit non impedita, eligibilissimam 5 esse ; hoc autem est delectado, optimum, multis delectacionibus pravis existentibus, si contingit simpliciter. Et propter hoc omnes felicem delectabilem existimant vitam esse, 53bi5 et implicant delectacionem in felicitatem racionabiliter. Neque una enim operacio perfecta impedita, felicitas autem perfectorum. Propter quod io indiget felix hiis que in corpore bonis et hiis que exterius et fortuna, ut non impediant hec. Rotatum autem et infortuniis magnis incidentem 53b2o felicem dicentes esse, si est bonus, vel volentes vel nolentes nichil dicunt. Propter indigere autem fortuna, videtur quibusdam idem esse bona for­ tuna felicitati, non existens, quia et ipsa superexcellens impediens est et 15 forte non est bonam fortunam vocare iustum ad felidtatem ipsius. Et 53b25 persequi autem omnia et bestias et homines delectacionem, signum quoddam eius quod est esse aliqualiter optimum ipsam. Fama autem non omnino perditur, quam populi multi famant. Set quoniam non eadem, neque natura neque habitus optimus, neque est neque videtur, 20 53t>30 neque delectacionem persequntur eandem omnes, delectacionem tamen omnes. Forte autem et persequntur non quam existimant neque quam utique dicerent, set eandem. Omnia enim natura habent quoddam dominium. Set et assumpserunt nomihis hereditatem corporales delectaciones 25 53b35 propter et pluries inclinare in ipsas, et omnes participare ipsas ; propter solas igitur cognitas esse, has solas existimant esse. !P>P2M^ ¿bQb $ est p jJ)] e’ J)^b . T' 16 non est OVKÍTI KbP^ : OVK €OTIV €Tl LbO^ L2—RfKvYt Rt — Tp RpiPeda 12) : Rp1=BqKxLcVk Rp3 = Kw(Jo) Rp‘ = AjSh Rp*-PwTu 1 si] et si Kv : set RfYtRp3 : si autem Tu1 (autem exp. Tu2) 4 sive -f- si L2 5 est] si L2(-Rf) : om. RfRt si fuerit] uti­ que est L2 : si fuerit -|- est Rt 6 delectacio + Quare erit utique aliqua de­ lectatio L2 optimum] quod optimum Æi(quod add. marg. Yt2) 8 feli­ cem omnes tr. Rp‘ 14 esse idem tr. YtRt(idem om. Lc) 16 est] adhuc L2 felicitatem (fidelitatem pr.m.Rp2)} + enim terminus L2Rt 19 per quam Rp3 multi] om. Kv : ante populi Rf famant om. Rt quoniam] quia L2Rt 21 tamen] quidem L2 23 dicent AjRp^ 23-24 habent quoddam domi­ nium] quoddam dominium autem Kp3(autem in habent corr.rec.Kw) : habent quoddam divinum L2RtRp* 26 ipsis Kv Pw2(om. Pw1) 27 has + esse RfYt TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 517 Manifestum autem et quoniam si non delectacio bonum et operacio, 54a! non erit vivere delectabiliter felicem. Cuius enim gracia indigeret utique ipsa, si quidem enim bonum ? Set et triste contingit vivere. Neque ma­ lum enim neque bonum tristicia, si quidem neque delectacio. Quare 5 propter quem utique fugeret, neque utique delectabilis vita studiosi, si 543.5 non et operaciones ipsius. ■(CAPITULUM QUINTUM DECIMUM) De corporalibus autem delectationibus utique intendendum, dicentibus quoniam quedam delectaciones eligibiles valde, puta bone, set non cor­ io porales et circa quas intemperatus. Propter quid igitur contrarie tristicie 54aio male ? Malo enim bonum contrarium. Vel sic bone necessarie, quoniam et non malum bonum est, vel usque ad hoc bone ; habituum quidem enim et motuum quorumcumque non est melioris superhabundancia, neque delectacionis. Quantorumcumque autem est, et delectacionis est. 54ai5 15 Corporalium autem bonorum est superhabundancia, et pravus persequen­ do superhabundanciam, est pravus ; set non necessitas ; omnes enim gaudent aliqualiter et pulmentis et vino et venereis, set non ut oportet. Contrarie autem in tristicia. Non enim superhabundanciam fugit, set totaliter. Non enim superhabundancie tristicia contraria, set persequenti 54a2o 20 superhabundanciam. [15] Quia autem non solum oportet verum dicere, set et causam falsi, cum racionabile appareat, propter quid vide­ facit credere non magis. Quare dicendum prop- hoc enim confert ad fidem, tur verum non ens verum, ter quid videntur corporales delectaciones eligibiliores. Primum quidem 25 utique quoniam expellit tristiciam, et propter superhabundancias tristi- L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 12) : Rp1 = BqKxLcVk Rp3 = Kw(Jo) Rp2 = AjSh Rp* = PwTu i autem] igitur Rt 2 non om. Rp3 3 enim] non L2Rt et] in Rp* 3-4 bonum enim neque malum tr. Rp3 5 quem] quid KvRt ; quod RfYt : quam Kx 7 Capitulum quintum decimum] C. tercium Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. KvRtRp(paragvaphwm tantum hab. RfYt) 8 delectationibus itaque Rp3 : utique delectationibus L2RtRp* ii contrarium bonum tr. KvRtVk necessarie] ut necessarie L2 : que neces­ sarie Rt : contrarie Rp3* 12 malum bonum] bonum malum bonum Rp3(bonum1 exp. rec.Kw : bonum malum Jo) habitum Rp4 13 quantorumcum­ que L2 : quantorum Rt 15 pravus] pravus + igitur YtRt : pravis Rp* : om. Kx per se. quando Rp* 16 necessarias L2RtRp* enim] autem Rp* 18 superhabundanciam fugit] est superhabundantie tristitia Tp 19 enim 4- est YtRtlfist post tristicia add. Kv) contraria -f- tantum YtRt 22 . Cum + enim L2Rt rationale RfYt : irrationabile KvRp2 23 credere facit L2Rt non] vero L2RtRp2'* : vero non Rp3 25 utique om.Yt quoniam om.YtRt 54a25 SIS ETHICA NICOMACHEA VIÏ.15 cie, ut existente medicina, delectacionem persequntur superhabundan- tem, et totaliter corporalem. Vehementes autem fiunt medicine ; propter 54a3o quod et queruntur propter iuxta contrarium apparere, et non studio­ sum utique videtur delectacio propter duo hec, quemadmodum dictum est, quoniam hee quidem prave nature sunt operaciones vel ex nativitate 5 quemadmodum bestie, vel propter consuetudinem quemadmodum que pravorum hominum, hee autem medicine, quoniam indigentis. 54bi Et habere melius quam fieri, hee autem accidunt hiis qui perficiun­ tur ; secundum accidens igitur studiose. Adhuc persecute sunt propter vehementes esse a non potentibus aliis gaudere. Ipsi igitur sibi ipsis 10 sitim quandam préparant ; quando quidem igitur innocuas, non incre54b5 pabile ; quando autem nocuas, pravum, cum non habeant alteram in quibus gaudent ; tunc neutrum multis triste propter naturam. Semper enim laborat animal, quemadmodum et naturales sermones testantur, videre audire dicentes esse triste, set iam assueti sumus, ut aiunt. Simi- 15 54bio liter autem in iuventute quidem propter augmentacionem quemadmodum vinolenti disponuntur ; et delectabile, iuventus. Melancolici autem se­ cundum naturam indigent semper medicina ; et enim corpus corrosilram paciens perseverat propter complexionem, et semper in appetitu vehementi sunt ; expellit autem delectacio tristiciam, et que contraria, 20 54bi5 et que contingens, si sit fortis, et propter hoc intemperati et pravi fiunt. K^P^ 12 cum non habeant (erret ovk exovatv Anonymus, p. 458, 21)] ovt€ yàp exovatv codd. alteram (erépa.v ^l3)] erepov M** : erepo. cett. 13 tunc (rore)] ro re edd. (obsc. codd.) L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 12} : Rp1 = BqKxLcVk Rp3 = Kw(Jo) Rp2 = AjSh Rp4 = PwTu i delectaciones L2(-Rf}Rt superabundantes L2(-Rf}Rt 2 corporales L2(-Rf}Rt medicine] que medicine Rt(que add. s.l. Yt2} : et medicine Tu L2 = KvYt Rt = Tp Rp(Pecia 12} : Rp1 = BqKxLcVk Rp3 = Kw(Jo) Rp2 = AjSh Rp4 = PwTu 3 et queruntur] uno folio absciso Post f. 53, Aristotelis verba hinc usque ad 521.14 desiderare autem in Rf desunt iuxta] prêter L2 apparere] videri L2 et non] tamen KxVkRp3 4 utique] itaque Rp2 5 nativitate] materiate Rp4 6 que] autem LcVkRp3 7 hee autem me­ dicine] medicine autem L2Rt 8 ante Et paragraphum hab. Rp1, om. cett. habere] hêe hre Rp4 hiis qui perficiuntur] perfectis L2 9 ante Adhuc pa­ ragraphum ponunt YtRtLcRp2Aj, om. cett. 11 quando] quoniam Rp4 in­ nocuas] innotivas Yt : innocuos Rp3 12 nocuas] nocivas YtRtBw cum] Neque L2 non] enim L2Rt : om. Tu habeant] habent L2 alteram] altera L2 : alterum Rt 13 tune] et L2 neutrum] neutri, et enim J?p3(enim loco verbi neutrum erasi Yt2} 16 iuvente (vel vivente) Rp4 18 corrosu­ ram paciens perseverat RtRp4(cf. Oresme, p. 409 : sueffre continuelment une ma­ niere de corrosion)] morsum consumitur L2 : om. Rp23,4 20 autem om. Rp' 21 hoc KvBqRp3 : om. YtKx1 : h’ cett. pravi et intemperati tr. Rp3 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 519 Que autem sine tristicia non habent superhabundanciam ; hee autem que natura delectabilium et non secundum accidens. Dico autem secun­ dum accidens delectabilia medicancia ; quoniam enim accidit sanari sustinente sano operante aliquid, propter hoc delectabile videtur esse. 5 Natura autem delectabilia que faciunt talis alicuius nature. Non semper 54b2o autem nullum delectabile idem, propter non simplicem esse nostram naturam, set esse aliquid et alterum secundum quod corruptibilia. Quare si quid alterum agat, hoc alteri nature prêter naturam. Cum autem appropriet, neque triste videtur neque delectabile agitur ; quare si 10 huius natura simplex sit, semper eadem accio delectabilissima erit. 5^25 Propter quod deus semper una et simplici gaudet delectacione. Non enim solum motus est operado, set edam inmobilitatis, et delectacio magis in quiete est quam in motu. Transmutado autem omnium dulcissimum secundum poetam propter maliciam quandam ; quemadmodum enim 15 homo facile transmutabitis qui malus, et natura que indiget transmu- 5^30 tacione ; non enim simplex neque epyeikes. De continencia quidem igitur et incontinencia et delectacione et tris­ ticia dictum est, et quid unumquodque, et qualiter hoc quidem bonum ipsorum est, hec autem mala. Iam autem et de amicicia dicemus. jfbpb g appropriet (tScá^)] codd. L2 = KvYt Rt^Tp Rp[Peda 12) : Rp1 = BqKxLcVk Rp3 = Kw(Jo) Rp2 = AjSh Rp4 = PwTu 2 non om. Rp4 3 sanari] medicatum esse La 5 fa­ ciunt] -P actum L2Rp4 : + Operationem Rt 7 set] secundum Rp1 8 prê­ ter] propter Rp4 9 appropriet] equet L2 agitur [an legend. <]quod> agi­ tur ?)] quod operatum est L2 quare] quia L2 10 simpliciter Rp* 12 eciam] et Rp24 : om. Kv inmobilitas KvYt2 15 qui om. L2Rp24 que] autem Rp4[-Bq) 17 eta + de Rt 18 quidem hoc tr. Rp4 18-19 hoc ... est] hec ... sunt Rt LIBER OCTAVUS (capitulum [i] primum> Post hec autem de amicicia sequitur utique pertransire. Est enim virtus quedam vel cum virtute. 55a5 Adhuc maxime necessarium in vitam. Sine amicis enim nullus utique 5 eligeret vivere, habens reliqua bona omnia ; et enim ditantibus et prin­ cipatus et potentatus possidentibus videtur maxime amicis opus esse. Que enim utilitas talis bone fortune, ablato beneficio quod fit maxime 55aio et laudabilissimum ad amicos, vel qualiter utique servabitur et salvabitur sine amicis ? Quanto enim maior, tanto minus secura. In inopiaque 10 et reliquis infortuniis solum existimant refugium esse amicos. Et iuvenibus autem ad inspectabile, et senioribus ad famulatum et ad deficien- ciam accionis propter debilitatem adiutorii, hiisque qui in summo ad 55ai5 bonas acciones. Simulque duo venientes ; et enim intelligere et agere 15 potenciores. Naturaque inesse videtur ad id quod genuit genito, non solum in hominibus, sei in volatilibus et plurimis animalium ; et hiis qui unius 55a2o gentis ad invicem et maxime hominibus, unde et philantropos lauda­ mus. Videbit autem utique aliquis et in erroribus ut familiare omnis homo homini et amicum. 20 Videtur autem et civitates continere amicicia, et legispositores magis circa ipsam student quam iusticiam. Concordia enim simile aliquid amici- NbP2.Ub I?J Ob/tbPb 16 id quod genuit genito (to yevvfjaav 7 ó) ytwqdevTi /C13)] 70 y&yevvijpevov tô> yevvijaavri cett. L2 = KvYt Rt=Tp Rp(Pecia 12): Rp' = BqKxLcVk Rp3 = Kw(Jo) Rp2 = AjSh Rp* = PwTu 3 hec KvRt : h’ cett. 7 amicis maxime lARp2-4 esse opus L2(-Kv)RtRp2A 8 fit] sit KvRp2‘*(J) 10 minus secura (c/. Oresme, p. 412 : moins seüre)] instabilior L2 inopiaque] inopia L2Kx 12 inpeccabile L2RtLcAj : inpectabile Rp3 ad deficienciam] deficiens L2 13 summo (cf. Oresme, p. 413 : en aage souverain)] adolescencia L2 16 id quod genuit genito] genitum generanti L2 17 et1 + in L2 et2 4- in L2 18 phylatropos Kv : filiantripos YPi-lan- Yt2) : phylantropos RtKxVk ig om. Rp* TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 521 cie videtur esse, hanc autem maxime appetunt, et contencionem inimi- 55Í125 cam existentem, maxime expellunt. Et amicis quidem existentibus nichil opus est iusticia. lusti autem existentes, indigent amicicia ; et iustorum quod maxime, amicabile esse videtur. Non solum autem necessa­ 5 rium est, set et bonum ; filofilos enim laudamus, polifiliaque videtur ali- 55330 quid bonorum esse, et quidam eosdem existimant viros bonos esse et amicos. CAPITULUM SECUNDUM [2] Dubitantur autem de ipsa non pauca. Hii quidem enim similitu­ io dinem quandam ponunt ipsam et similes amicos ; unde similem aiunt ut similem et koloium ad coloium et quecumque talia. Hii autem ex 55335 contrarietate singulos 55bi omnes tales ad invicem aiunt esse. Et de hiis ipsis superius querunt et naturalius Euripides quidem dicens desiderare quidem pluviam terram siccatam. Desiderare autem 15 venerabile celum impletum pluvia cadere in terram ; et Eraclitus con­ trarium conferens et ex differentibus optimam armoniam et omnia 55135 secundum litem fieri. Ex contrarietate autem hiis alii et Empedocles ; simile enim simile appetit. 20 Naturalia quidem igitur questionum relinquntur. Non enim propria presentís intencionis. Quecumque autem sunt humana et conveniencia 55bio ad mores et passiones, hoc intendamus ; puta utrum in omnibus sit ami­ cicia vel non possibile malos existentes amicos esse, et utrum una species amicicie est vel plures. Unam quidem enim existimantes, quoniam reci­ 25 pit maius et minus, non sufficienti crediderunt signo ; recipiunt enim 551215 L2—KvYt Rt=Tp AjSh Rp^ — PwTu Rp(Pecia 12) : Rp*=BqKxLcVk Rp3 — Kw(Jo) Rp2 = 3-4 iustorum quod maxime] iustorum maxime L2 : iustorumque maxime quod Rp2'* : iustorum quia quod maxime Rp3 5 phylophylos KvRt : et philophilos Yt : filophilos Rp3 phylophyaque Kv : poliphiliaque Yt : polyphyliaque Rt : polyfiliaque Rp2Tu 5-6 bonorum aliquid L2 RtRp2* 6 et1 om. Rp3 quidem Rp* 8 Capitulum secundum] C. II Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. omnes, praeter Yt io similem] uni­ versalem (?) Rp3 n similem] similei Rp1 : simile Rp23i koloium] koloyn Kv : koloum Rp3 ad coloium] ad koloyum Kv : ad koloium YtRtShPw : ad caloium Bq : et coloium Vk1 : ad kolonum Tu : et akoloum Rp3 : om. Aj 12 singulos] figulos IPRt 13 euripedes L2KxVkRp^ : euripes eru (exp.) euripides Rp3 L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 12) : Rpx = BqKxLcVk Rp3=Kw(Jo) Rp2 = AjSh Rp* = PwTu 15 Heraclitus RfRt 18 hiis] hii Rpi 20 re­ linquantur L2Rt propria om. Rp2,i 22 hoc Rf Rp1,3 : hec Kv : h’ cett. sit omnes, ut videtur 25 maius] magis L2(-Yt)Kxx 522 maius ETHICA NICOMACHEA VIII.2-3 et minus, et altera specie. Dictum est autem de ipsis superius. Forte autem utique de ipsis fiet manifestum cognito amabili. Videtur enim non omne amari, set amabile ; hoc autem esse bonum vel delectabile 55b2o vel utile. Videbitur autem utique utile esse per quod fit bonum aliquod, vel delectacio. Quare amabilia utique erunt et bonum et delectabile ut 5 fines. Utrum igitur bonum amant, vel quod ipsis bonum ? Dissonant enim quandoque hec. Similiter autem et circa delectabile ipsum. Videtur autem et quod ipsi bonum amare unusquisque, et esse sim- 55b25 pliciter quidem bonum, amabile, unicuique autem, quod unicuique ; amat 10 autem unusquisque non ens ipsi bonum, set apparens. Differt autem nichil ; amantur erit enim amabile apparens. Tribus autem entibus propter que in inanimatorum quidem amacione non dicitur amicicia. Non enim est redamado, neque voluntas illorum boni. Ridiculum enim forte vino velle 55b3o bonum, set si quidem salvari vult ipsum, ut ipse habeat ; amico autem 15 aiunt oportere velle bona illius gracia. Volentes autem sic bona benivolos dicunt, si non idem et ab illo fiat ; benivolenciam enim in contrapassis amiciciam esse. Vel apponendum non latentem. Multi enim sunt benivoli, 55b35 quibus non viderunt, existimant autem epyeikes esse vel utiles ; hoc autem 56a! idem et si illorum aliquis paciatur ad hunc ; benivoli quidem igitur isti 20 videntur ad invicem, amicos autem qualiter utique aliquis dicat, latentes ut habent sibi ipsis ? Oportet ergo bene velle ad invicem et velle bona non latentes, propter 5óa5 unum aliquod dictorum. CAPITULUM TERCIUM 25 [3] Differunt autem hec ad invicem specie, et amaciones ergo et ami­ cicie. Tres enim species amicicie equales numero amabilibus ; secun­ dum unumquodque enim est redamado non latens. Amantes autem ad invicem volunt bona ad invicem sic secundum quod amant. 5óaio Qui quidem igitur propter utile amant ad invicem, non secundum se 30 ipsos amant, set secundum quod fit aliquod ipsis ab invicem bonum. Simi- I?- = RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia 12} : Rp^BqKxLcVk Rp3 = Kw(Jo} Rp2 = AjSh Rp^PwTu i maius] magis Lfl^-YtyKx1 ipsis] hiis Rp4 3 esse] est RfKv vel] et Rp3 5 et2 om. Rp1(-Lc}Rp3 12 amant LzRt 13 est om. RtRp4 19 epieikees Rf : epieikes KvShTu : epieikeos Yt : epyeikees Rt : epyeykes KxVk 20 adhuc RfYtRp3Sh 21 videntur] nunc Rp3 25 Cap. Ill Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. omnes praeter RfYt 26 et1] ad Rp4 amicicie + sunt YtRt 28 unumquemque LARi 31 aliquod om. RfYt ab] ad KvRtRp2’* TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 523 liter autem et qui propter delectacionem ; non enim in quales quosdam es­ se diligunt eutrapelos, set quoniam delectabiles sibi ipsis. Quique propter utile amant, propter sibi ipsis bonum diligunt, et qui propter delectado- 563.15 nem, propter sibi ipsis delectabile et non secundum quod amatus est, 5 set secundum quod utilis vel delectabilis. Et secundum accidens utique amicicie hee sunt. Non enim secundum quod est est amatus, sic amatur, set secundum quod tribuunt hii quidem bonum aliquod, hii autem delec­ tacionem. Facile solubiles utique tales sunt, non permanentibus ipsis similibus. 56320 10 Si enim non adhuc delectabiles vel utiles sunt, quiescunt amantes. Utile autem non permanet, set alias fit aliud. Dissoluto igitur propter quod amici erant, dissolvitur et amicicia, ut existente amicicia ad illa. Maxime autem in senibus talis videtur amicicia fieri. Non enim delec- 5óa25 tabile tales persequntur, set utile. Et eorum qui in adolescenda et iuve15 num, quicumque conferens persequntur. Non omnino autem tales neque convivunt ad invicem. Quandoque enim neque sunt delectabiles, neque utique indigent tali societate, si non utiles sint. In tantum enim sunt delec- 56a3o tabiles in quantum spem habent boni. In has autem et peregrinam ponunt. luvenum autem amicicia propter delectacionem esse videtur. Secun20 dum passionem enim isti vivunt, et maxime persequntur delectabile ipsis et presens ; etate autem transcendente, et delectabilia fiunt altera ; prop­ ter quod velociter fiunt amici et quiescunt, simul enim cum delectabili 56a35 amicicia transcinditur. Talis autem delectacionis velox transmutacio. Et 56b! amativi autem iuvenes ; secundum passionem enim et propter delectacio25 nem quod multum amative ; propter quod amant et cito quiescunt, multo- ciens eadem die transcidentes ; commanere autem per diem et convivere isti volunt, fit enim ipsis quod secundum amiciciam sic. Ni>P2M}> £b 56^5 6 *quicumque (? ocrirore cett.) potius quam ocrirep KbPb L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp[Pecia 12) : Rp1 = BqKxLcVk Rp3~Kw(Jo) Rp2 = AjSh Rpi = PwTu 6 Non enim] non est ideo est enim Rp3 est1] est + qui aliquando L2 : est 4- *quicumque Rt est2 om. LcVkRp3Aj sic amatur om. Rt 10 sint RfYt 11 Dissolucio Rpl,3i 13 videtur talis tr. KvRp3 fieri + enim Rp1,3 15 persequntur] consequntur Rf : om. pr. m.Rp3 : persecuntur ante conferens add. corr.Rp3 18 spem] speciem A^R/2Rp4(spem post habent Rp3) 21 transcidente L\-Kv) : transcindente Rt : transcendende Bq1 23 transcidit L2^-Yt)RtLc2 : transcendit Yt : transciiidit Rp4 : transcenditur KxLc1 24 delectacionem] + est Kv : 4- est in eis hoc Rt{cf. Albertus, Led., Vat. lat. 722, f. i55rb : propter delectacionem quam persecuntur in est eis hoc quod multum amative vivunt...) 26 transcenden­ tes Rf : transcindentes KvPw per] per totam L2Rt : om. Rp2i 524 ETHICA NICOMACHEA VIII.4-5 [4] Perfecta autem est bonorum amicicia et secundum virtutem simi­ lium ; isti enim bona similiter ad invicem volunt secundum quod boni, boni autem sunt per se ipsos. Volentes autem bona amicis illorum gracia 56bxo maxime amici ; propter se ipsos enim sic habent et non secundum acci­ 5 dens. Permanet igitur horum amicicia usquequo utique boni sunt. Virtus autem mansivum. Et est uterque simpliciter bonus et amico ; boni enim et simpliciter boni et ad invicem utiles. Similiter autem et delectabiles, 56bij boni enim et simpliciter delectabiles et ad invicem ; unicuique enim se­ cundum delectacionem sunt proprie acciones et tales ; bonorum autem, 10 tales autem similes. Talis autem amicicia mansiva racionabiliter est ; copulat enim in ipsa omnia quecumque oportet amicis existere. Omnis enim amicicia 56b2o propter bonum est vel propter delectacionem, vel simpliciter vel aman­ ti, et secundum similitudinem quandam. Huic autem omnia existunt 15 dicta secundum se ipsos ; hac enim similes et reliqua, quodque simpliciter bonum et delectabile simpliciter est ; maxime itaque hec amabilia. Et amare autem et amicicia in hiis maxime et optima. Raras autem 56b25 verisimile tales esse ; pauci enim tales. Adhuc autem indiget tempore 20 et consuetudine. Secundum proverbium enim non est scire ad invicem ante dictos sal consumere, neque acceptati oportet prius, neque esse amicos ante quam uterque utrique appareat amabilis et credatur. Qui 56b3o autem cito ad invicem amicabilia faciunt, volunt quidem amici esse, non sunt autem, si non et amabiles et hoc sciant. Voluntas quidem igitur velox 25 amicicie fit, amicicia autem non. [5] Hec quidem igitur et secundum NbP2Mb Lb ObKbPb s.l.P2)~\ opoia ir *aut (fj cett.}] om. Kb 16 similes (o/xotot KbPb, L2 = RfKvYt Rt—Tp Rp(Pecia 12) : Rp1 = BqKxLcVk Rp3 = Kw(Jo) Rp2 = AjSh Rp* = PwTu i Perfecta Grandiore litt. cap. ind. Kv sed paragraphum tantum hab. cett. 3 per] secundum L2RtRp2* se om. Rp* 4 et om. Rp1 6 ergo RfYt sint L2 7 autem] enim Rp3 8 et1 om. RfYt et2 om.Rp1 10 tales] talis Pp4 11 autem] secundum (sunt Rf1) quod L2 : *aut Rt : om. Rp* similes om. Rp3,i 12 Copulatur Rt : Compilat Rp* 15-16 autem — hac om. L2 15 omnia] divina Rp3,i 16 ante secundum interp. Oresme, p. 419 similes] similia L2 quodque] et L2 17 est] enim Rp* 19 ante Raras paragraphum ponunt RtBqLcVkSh Raras] Ra­ ro L2 : Ralas Sh : / / / / / Pw1, Raritas (? vel Raras) Pw2, raro s.l. Pw3 20 ve­ risimile (cf. Oresme, p. 419 : vraisemblable)] conveniens L2 22 acceptari L2Rt 23 utrique om. RfYtAj 24 amicabilia ad invicem L2 26 amicicie Rp1,3 Hic Rp3 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 525 tempus et secundum reliqua perfecta est et secundum omnia hec fit et simul uterque ab utroque, quod oportet amicis existere. 5^35 CAPITULUM QUARTUM Que autem propter delectabile similitudinem huius habet ; et enim 57a! 5 boni delectabiles ad invicem. Similiter autem et qui propter utile ; et enim tales ad invicem boni. Maxime autem et in hiis amicicie permanet cum equale fiat ab invicem, puta delectacio, et non solum sic, set et ab eodem, quale eutrapelis, et 57a5 non ut amatori et amato. Non enim in eisdem delectantur isti, set hic 10 quidem videns illum, hic autem famulatum recipiens ab ^matore ; fi­ niente autem hora, quandoque et amicicia finit, huic quidem enim non est visio delectabilis, huic autem non fit famulatus. 57aio Multi autem rursus permanent, si ex consuetudine mores diligant, similes consuetudines existentes ; qui autem non delectabile commutant, 15 set utile in amabilibus, et sunt minus amici et permanent. Qui autem propter utile existentes amici, simul cum conferente dissolvuntur. Non 57ai§ enim ad invicem erunt amici, set utilis. Propter delectacionem quidem igitur et propter utile, et pravos con* tingit amicos ad invicem esse, et epyeikes pravis, et neutrum 20 quodcumque. Propter se ipsos autem palam quia solos bonos ; mali enim non gaudent se ipsis, si non aliqua utilitas fiat. NbPaMb L* CPKVP* 57aao 20 palam quia (S^Aov ori IPK'b}'] StjAovoti Lz~RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia 12} : Rp^—BqKxLcVk Rpz=Kw(Jo} Rp2 = AjSh Rpi=PwTu 2 simul perscriptum Rt : similis Kv (simi’ vel sil' cett.} uterque perscriptum RtKxRp3 : utique Kv : utrique YY(ut’que potius quam uUque cett.} 3 Cap. IIII Rt ; om. cett., sed grandiore liti. cap. ind. omnes, praeter RfYt 4 Que] Quae (a exp.} Rf : Quare Yt huius] huiusmodi Yt : om. Rp< 6 boni + et sic vera amicicia que est ipsorum et habet utilitatem in quo imitatur ipsa amicicia que est propter utile, et habet delectacio ­ nem in qua eam imitatur <...> que est propter delectabile Kv(cf. Albertus,Lect., Vat. lat. 722, i. 156^} 7 permanent LzRt 8 et2 om. LzRt 11 hora] pulcritudine Lz 13 permanet Rp4 14 similis consuetudinis LzRt : simi­ lis consuetudines communicant BqRp3 : communent (exp.} communi­ cant Aj 15 et2] et 4- non Kv : et 4- minus Rt : om. Rf 17 erant LzRt set 4- aut Rp1’3 19 epieikees RfYt : epyeires Kv : epyeikees Rt : epyeykes KxVk : epieikes ShTu quodcumque] qualicumque KvYt1 : qualiscumque Rf : quecumque (pel qui- ?) Rt Lz = RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 13} : Rpla=BqKxVk Rplb=LcTu Rp3= Kw(Jo} Rpz=AjSh Rp^ — CfPw 20 ipsos Incipit pecia 13a in Rp pa­ lam quia] videlicet LPRtRp* ETHICA NICOMACHEA VIII.5-7 52Ó Et sola autem bonorum amicicia intransmutabilis est. Non enim facile nulli credere de eo qui in multo tempore ab ipso probatus est, et credere in hiis, et numquam utique iniustum facere, et queeumque alia 57a25 in ea que ut vere amicicia dignifleantur. In aliis autem nichil prohibet talia fieri ; quia enim homines dicunt amicos et propter utile, quemad- 5 mqdum civitates, videntur enim compugnaciones civitatibus fieri gracia conferentis, et eos qui propter delectacionem ad invicem diligunt, quem­ admodum pueri, forte quidem oportet dicere et nos amicos tales. 57a3o Species autem amicicie plures. Et primo quidem et principaliter bono­ rum secundum quod boni ; reliquas autem secundum similitudinem. Se- 10 eundum quod enim bonum aliquid et simile aliquid, sic amici ; et enim delectabile bonum aliquod amatoribus delectacionum. autem hee copulantur neque fiunt Non omnino amici propter utile et delectabile. Non 57br enim omnino coniunguntur que secundum accidens. [6] In has autem species amicicia distributa, pravi quidem erunt amici propter delecta- 15 cionem vel utile, sic similes existentes, boni autem propter se ipsos amici ; secundum quod enim boni. Isti quidem igitur simpliciter amici, illi autem 57t>5 secundum accidens, et in assimulari hiis ; quemadmodum autem in vir­ tutibus hii quidem secundum habitum, hii autem secundum operacionem boni dicuntur, sic et in amicicia ; hii quidem enim conviventes gaudent 20 ad invicem et tribuunt bona, hii autem dormientes vel separati locis non 57bio operantur quidem, sic autem habent ut operari amicabiliter ; loca enim non dissolvunt amiciciam simpliciter, set operacionem. Si autem diu­ turna absencia fiat, et amicicie videtur oblivionem facere. Unde dictum est. Multas utique amicicias non appellacio dissolvit. Non videtur autem neque senex neque servi 25 amativi esse ; breve enim 57bi5 in ipsis quod delectacionis. Nullus autem potest per diem commorari cum tristi neque cum non delectabili. Maxime enim natura videtur triste quidem fugere, appetere autem delectabile. NbP2Mb Lb ObKbPb 4 in aliis autem {¿v Sè raïs aXXaiç Z.1*)] ev âè rats erépais N*P*M*Ob : èv Sè raïs èraipeiais (-ptatç Pb) L2=RfKvYt Rt = Tp RpÇPecia 13) : Rp1& = BqKxVk Rp^ = LcTu Rp3 = Kw(Jo) Rpi = AjSh Rp* = CfPw 3 numquam 4- vidit Rp2 4 vere] na­ ture Rf1 : vera Rp3 dignificatur L2(-Kv) autem] aliis Tu ; autem 4- al­ teris L2 7 quemadmodum 4- diligunt YîRt 13 copulant L2(i3-14 hee — omnino om. Rf) fiunt] 4- ipsi L2 : 4- iidem Rt, Bonon. Ocean. 110 14 In] Cap. V praem. Rt : Grandiore liti. cap. ind. KvRt^paragraphum praem. YtRplbi3) 18 quemadmodum] Grandiore litt. cap. ind. Sh ; paragraphum praem. L2Rt 26 videntur L\-Kv)Rt, corr.Rp3 senes L2Rt servi] severi L2Rt : secun­ dum Tu amativi] amatum Tu TRANSLATIO GROSSETESTE *. RECENSIO RECOGNITA 527 Qui autem recipiuntur ad invicem, non conviventes autem, benivolis assimulantur magis quam amicis. Nichil enim sic est amicorum ut convi­ vere. Utilitatem quidem enim indigentes appetunt, commorari autem 5yb2o simul per diem et beati. Solitariis quidem enim esse hiis nequaquam 5 convenit ; conversari autem ad invicem non est non delectabiles existen­ tes neque gaudentes eisdem, quod connutritiva videtur habere. [7] Maxi­ me quidem igitur est amicicia que bonorum, quemadmodum multociens 57bz5 dictum est. Videtur enim amabile quidem et eligibile quod simpliciter bonum vel delectabile, unicuique autem quod ipsi tale ; bonus autem 10 homo, propter ambo hec. Assimulatur autem amacio quidem passioni, amicicia autem habitui. Amacio enim non minus ad inanimata est. Redamant autem cum eleccio- 57bjo ne, eleccio autem ab habitu ; et bona volunt amatis illorum gracia non secundum passionem, set secundum habitum ; et amantes amicum, quod 15 ipsis bonum amant ; bonus enim amicus factus bonum fit cui amicus. Uterque igitur amat et quod ipsi bonum et equale retribuit voluntati et 57b35 Speciei. Dicitur enim amicicia equalitas. Maxime itaque ei que bono- 58a! rum hec existunt. In severis autem et senilibus minus fit amicicia, quanto magis discoli 20 sunt et minus colloquiis gaudent ; hec enim maxime videntur esse ami- cabilia et factiva amicicie, propter quod iuvenes quidem fiunt amici cito, senes autem non. Non enim amici quibus utique non gaudent ; similiter 58a5 autem neque severi. Set tales benivoli quidem sunt ad invicem ; volunt enim bona et obviant ad necessitates. Amici autem non omnino sunt, 25 propter non commorari, neque gaudere ad invicem, que utique maxime esse videntur amicabilia. Multis autem esse amicum secundum perfec- 58aio tam amiciciam non contingit, quemadmodum neque amare multas simul ; assimulatur enim superhabundancie, tale autem ad unum natum est fieri. Multas autem simul eidem placere valde, non facile ; forte autem neque 30 bonum esse. Oportet autem et experiendam accipere et in consuetudine 58ai5 N^P2Mb Lb ObKbPb Pb 17 speciei (r¿> pr.m.LbY\ râ> ifôeî itaque (§17)] L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 13) : Rp1&=BqKxVk Rplb=LcTu Rp3 = Kw(Jo) Rp2 — AjSh Rpi — CfPw 10 homo] bono L2Ri(pro praem. Yt) ii autem1] autem 4- hec Rf : hec Yt : autem post quidem Tu 13 amatis] amicis Tp 17 speciei] delectabili L2 itaque] autem L2 19 senilibus] senibus corr.Rp3 20 videntur maxime L2Rt 22 enim + fiunt L3Rt(2i-22 cito — amici om. Rf) 26 ante Multis paragraphum ponunt L2RtTu, corr.Rp3 27 multos Yt 29 Multos L2Rt, corr. Rp* 528 ETHICA NICOMACHEA VIII.7-9 fieri, quod omnino difficile. Propter utile autem et delectabile multis placere contingit. Multi enim tales et in pauco tempore ministraciones. Horum autem magis videtur amicicia propter delectabile, cum eadem ab ambobus fiant et gaudeant ad invicem vel eisdem, quales iuvenum 58a2o sunt amicicie. Magis enim in hiis quod liberale, que autem propter utile, negociatorum ; et beati autem utilibus quidem nichil indigent, tabilis 5 delec­ autem, convivere enim volunt aliquibus. Triste autem paucum quidem tempus ferunt. Continue autem nullus utique sustineret, neque 58a25 ipsum bonum, si triste ipsi erit. Propter quod amicos delectabiles querunt. Oportet autem forte et bonos tales existentes et adhuc sibi ipsis ; sic enim 10 ipsis existant quecumque oportet amicis. Qui autem in potestatibus divisis videntur uti amicis ; alii enim ipsis sunt utiles et alteri delectabiles, 58a3o ambo autem idem non omnino. Neque enim delectabiles cum virtute que­ runt neque utiles in bona, set hos quidem eutrapelos delectabile appe­ tentes, hos autem deinos operari quod preceptum est, hec autem non 15 omnino fiunt in eodem. Delectabilis autem et utilis simul dictum est quoniam studiosus. Set superexcellenti non fit talis amicus, si non et virtute 58a35 celletur ; superex- si autem non, non adéquat secundum analogum superexcessus. Non omnino autem consueverunt tales fieri. 58b! 20 [8] Sunt autem igitur dicte amicicie in equalitate ; eadem enim fiunt ab ambobus et volunt ad invicem, vel alterum pro altero commutant, puta delectacionem pro utilitate. Quoniam autem et minus sunt hee amicicie et manent, dictum est. 58b5 Videntur autem et propter similitudinem et dissimilitudinem eiusdem 25 et esse et non esse amicicie. Secundum similitudinem enim eius que se­ cundum virtutem videntur amicicie ; hec quidem enim delectabile habet, hec autem utile, hec autem existunt et illi. In eo autem quod est hanc quidem inpermutabilem et mansivam esse, has autem velociter transci- L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 13} : Rpla=BqKxVk Rplb = LcTu Rp3 = Kw{Jo) Rpz=AjSh Rpi = CfPw 3 amicicia -|- que L2TuRp2,i 4 eius­ dem LcRp3 5 enim] quidem enim L2 quod] quidem Rp2,i : om. L2Rt 6 delectabilis] delectabili ShCf1 : delectabilium Pw1 : delectabiles Lc2 : delectabi­ libus L2Rt 9 querunt om. spatio vac. rei. Lc1 (oportet esse suppi. Lc2}, om. pr.m.Rp3{suppl. marg. corr.Rp3 11 ipsis] sibi ipsis L2 existent L2(-tunt Yt}Rt potentibus Rp1, pr.m.Rp3 : potentatibus corr.Rp3 12 utiles] uti­ que Lc : 1111 ¡ pr.m.Rp3 13 hiidem RfYt : iidem RtRplb3 15 deinos] divinos Tp autem non] neque Kv : autem Rf1^ neque Rf2} : enim neque Yt 18 superexcelleatur Yt : superexcellatur KvRtBq2Kx1 : superextollatur Rf : su­ perextolletur AjCf 21 dicte] tales Yt : tales vel dicte Rt 22 ab] in L2Pw pro] ab corr.Rp3 25 et dissimilitudinem om. RfYt1 TRANSLATIO GROSSETESTE l RECENSIO RECOGNITA 529 dere aliisque differre multis, non videntur amicicie propter dissimilitu- 58bio dinem illius. (CAPITULUM QUINTUM> Altera autem 5 puta pater amicicie est species que secundum superhabundanciam, ad filium et totaliter seniori ad minorem viroque ad uxorem et omni imperanti ad imperatum. Differunt autem hee ad invicem. Non enim eadem parentibus ad filios, et imperantibus ad imperatos, set neque 58bi5 patri ad filium et filio ad patrem, neque viro ad uxorem et uxori ad virum. Altera enim unicuique bonorum virtus et opus ; altera autem et propter io que amant ; altere igitur et amaciones et amicicie ; eadem quidem utique 58bzo neque fiunt utrique ab utroque, neque oportet querere. Cum autem parentibus quidem filii retribuunt que oportet generanti­ bus, parentes autem filiis que oportet filiis, mansiva talium et epyeikes erit amicicia. Analogon autem in omnibus secundum superhabundanciam 15 existentibus amiciciis et amacionem oportet fieri, puta meliorem magis 58b25 amari quam amare, et utiliorem et aliorum unumquodque similiter. Cum enim secundum dignitatem amacio fiat, tunc fit aliqualiter equalitas, quod utique amicicie esse videtur. [9] Non similiter autem equale et in iustis et amicicia videtur habere ; 20 est enim in iustis quidem equale primo quod secundum dignitatem. 58b3o Quod autem secundum quantum, secundo. In amicicia autem, quod quidem secundum quantum, primo ; quod autem secundum dignitatem, secundo. Manifestum autem si multa distancia fiat virtutis, vel malicie, vel 25 habundancie, vel alicuius alterius. Non enim adhuc amici sunt, set neque dignificant. 5^35 Manifestissimum autem hoc in diis ; plurimum enim isti omnibus bonis superexcellunt. Manifestum autem et in regibus ; non enim hiis 59a! L2 = RfKvYt Rt~Tp Rp(Pecia 13)'. Rp^^BqKxVk Rp™ = LcTu Rp3 = Kw(Jo) Rp2 = AjSh Rp^ — CfPw 3 Capitulum quintum] VI Rt : om. cett., sed grandiore liti. cap. ind. omnes, praeter RfYt 4 est amicicie L2Jïi(est om. Tu} 5 patri L2(-Rf}Rt minorem] iuniorem L2RtRp2,4 7 filios + vel Lc, pr.m.Rp3 ad2] et Bq1Rp2Cf 9 bonorum] horum L2Rt 13 que opor­ tet filiis om. Rp1, pr.m.Rp3(que oportet suppi, marg. corr.Rp3} epieikes Rf YtTuSh : epyeykes KxVk : epyekes Rp3 14 Analogam L2I?i(Ano- YtBqKx 'L&Rp*} 17 fiat et Rp3 19 et2 + in L2Rt 22 quidem] autem Rp13 : om. Aj 25 habundancie] egestatis L2Rp2- 4 amici] animati Rp1-3 Pw(amicati Bq2} aq Manifestum L2 28 in regibus] in regionibus Rf1 : in rebus et in regibus Kv 530 ETHICA NICOMACHEA VIII. 9-10 dignificant esse amici qui multum defectiores, neque optimis vel sapien- tissimis qui nullo digni. Certa quidem igitur in talibus non est diffinitio usquequo amici ; 5915 multis enim ablatis, adhuc manet. Multum autem separati, puta a deo, non adhuc. Unde et dubitatur ne forte non volunt amici amicis maxima 5 bonorum, puta deos esse ? Non enim adhuc amici erunt ipsi. Neque utique bona amici, amici enim bona. Si bene dictum est quoniam amicus amico 5gaio vult bona illius gracia, manere utique oportet qualiscumque est ille ; homini autem volet maxime esse bona ; forte autem non pre omnibus, sibi ipsi enim maxime unusquisque vult bona. 10 Multi autem videntur propter amorem honoris velle amari magis quam amare. Propter quod amatores adulacionis multi ; superexcessus enim 59ai5 amicus adulator, vel fingitur talis et magis amare quam amari ; amare autem prope esse videtur ei quod est honorari, quod utique multi appe­ tunt ; non propter se ipsum autem videntur desiderare honorem, set 15 secundum accidens. Gaudent enim multi ab hiis qui in potestatibus hono59aao rati propter spem ; existimant enim adipisci ab ipsis quo indigent ; ut itaque signo bone passionis gaudent honore. Ab epyeikibus autem et scientibus appetentes honorem, firmare propriam opinionem de ipsis appetunt ; gaudent utique quod sint boni, credentes dicentium iudicio. 20 5ga25 In amari autem secundum se ipsum gaudent. Propter quod videbitur utique melius esse eo quod est honorari, et amicicia secundum se ipsam eligibilis esse. Videtur autem in amare magis quam in amari esse. Signum NbP2Mb Lb O^K^P13 bus (nàvrœv ZAOb)J návra 4 separati (xoiptaSévres)) -ros Kh£ tl 9 pre omni­ L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 13) : Rp13~BqKxVk Rp™ = LcTu Rp3 = Kw(Jo) Rp2 AjSk RpÁ = CfPw 1 amici] animati Rp1,3(amicati Bq2) 3 amici] animati Rp1(-7'«),y>r.»t.Rj>3(amicati Bq2) 4 separati] diviso KvYt1 : divisio Rf : divisi Yt2 : divisio separati Rp2, ’(divisio Cf1, divisi 4- s.l. separati Cf2) a om. L2(dc add. Kv) 7 amici om. L2RtRp2‘, exp. corr.Rp3 bona2] per se bona L2 Si] -f- utique L2Rp21 : 4- itaque Rt, corr.Rp3 8 oportebit Rt qualiscumque] qualis aliquando L2Rp2’1(qualis aliunde Rf : qualis om. Aj : ali­ quando add. marg. post 9 homini corr.Rp3, add. in textu post 9 autem1 Jo) g au­ tem1 -f- enti LARtShRp1 volet maxime] maxima volet KvYt pre omni­ bus] omnia L2 11 Multi] C. sextum (legend, septimum) Rt : Grandiore litt. cap. ind. KvRtSh ; paragraphum tantum hab. cett. 12 superexcellens L2 13 amare1 om. L2 amare2] amari L2RtRplli, corr. Rp3 14 videtur esse tr.RfKv 16 honorari (?) KvBq2KxRp3 18 itaque] utique L2 epieikebus Rf : eipeikebus Yt : eipeykibus Rt : epieikibus Sh : epyeykibus Kx : epyeykybus VkRp3 : epyeikybus Lc : epieykibus Tu 19 firmarem Rp1,3 20 ita­ que Kt quod sint] quoniam sunt L2(quoniam secundum Rf) 22 esseom. YtRt TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 531 autem matres eo quod est amare gaudentes. Quedam enim dant filios suos nutriri et amant quidem scientes, redamari autem non querunt, 59:130 set utraque non contingant ; set sufficiens ipsis videtur esse si videant bene operantes ; et ipse amant ipsos, etsi illi non possint matri que con- 5 veniunt tribuere propter ignoranciam. [10] Magis autem amicicia existente in amare et amari laudatis, ami­ corum virtus amare videtur. Quare in quibus hoc fit secundum dignita- 59:135 tem, isti mansivi amici et talium amicicia. Sic autem utique et inequales 59b! maxime erunt amici ; equabuntur enim utique, equalitas autem et simi10 litudo amicicia, et maxime quidem eorum que secundum virtutem simi­ litudo. Mansivi enim existentes secundum se ipsos et ad invicem manent, et neque indigen t pravis neque ministrant talia, set ut dicere et prohibent ; 591.15 bonorum enim neque ipsos peccare neque amicis concedere ministrare. Mali autem firmum quidem non habent ; neque enim sibi ipsis permanent 15 similes existentes. In paucum enim tempus fiunt amici, gaudentes ad invicem malicia. Utiles autem et delectabiles in plus permanent, usque 59bio enim utique tribuant delectationes vel utilitates ad invicem. Ex contrariis autem maxime quidem videtur propter utile fieri amici­ cia, puta pauper diviti, indisciplinatus scienti. 20 Quo enim existit aliquis indigens autem utique aliquis attrahit et est, hoc appetens redonat aliud. Hic amatorem et amatum, et pulcrum et tur- 59bi5 pem. Propter quod videntur amatores ridiculi quandoque dignificantes amari ut amant ; set tamen amabiles existentes, equaliter forte digni- ficandum. Nichil autem tale habentes, ridiculum. 25 Forte autem neque appetit contrarium, contrarium secundum se 59b2o ipsum, set secundum accidens ; appetitus autem medii est, hoc enim bonum, puta sicco non humidum fieri, set ad medium venire, et calido et aliis similiter. Hec quidem igitur dimittantur ; et enim est magis alienum. 5 tribuere (arroiiep.ru:)] ¿Trore'^aiai Kb0b : vide adn. ad 23 equaliter (lows)] tawv P2Mb NbP2Mb Lb ObKbPb L 3IO.16-17 L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 13}’. Rp12 = BqKxVh Rplb LcTu Rp2 = Kw(Jo) Rp2~AjSh Rpi = CfPw 2 nutri (!) Kv : nutrici KxRp2 3 set1] si L2RtTu videtur ipsis tr. L2[-Rf)Kx 4 illi] ipsi Rp2lan nulli Lc1 ?) possunt L2(-Yt)Rp2 5 tribuere om. L2 6 amari] amatoribus amicorum L2Tu : amatoribus (amicorum om.} RtRp,-i{a. maioribus Aj} 8 et2 om. RfYt 12 dicere et prohibent] dicere est prohibent Aj : dicere est et prohibent Pw : di­ cere contingit et prohibent ShTu : dicere [est et prohibent exp.] contingit et pro­ hibent C/ 13 enim -4- est Rp2,1 concedere in aliquibus malis Kv 14 Malí] Malicia Rp1, pr.m.Rp2 15 enim] autem L2 20 est] ens KvRt : eñs (?) Rf : om. Yt 21 attrahat L2Rt 23 equaliter om. L2 forte om. Rt ETHICA NICOMACHEA VIII.n-12 532 (CAPITULUM SEXTUM > 59b25 [11] Videtur autem quemadmodum in principiis dictum est, circa eadem et in eisdem esse, et amicicia et iustum. In omni enim communicacione videtur aliquod iustum ut amicos coniugatores esse ; amicicia autem. Appellant igitur et commilitones ; similiter autem et eos qui in 5 59b3o aliis communicationibus. Secundum quantum autem communicant, in tantum est amicicia ; et enim iustum ; et proverbium : Communia que amicorum, recte. In communicatione enim amicicia. Sunt autem fratribus et connutritis omnia communia, aliis autem discreta, et hiis quidem plura, hiis autem minora. Et enim amicitiarum 10 59b35 hee quidem magis, hee autem minus. 6oai Differunt autem et iusta. Non enim eadem parentibus ad filios et fratribus ad invicem neque aliis amicis. ethayris Et augmentacionem accipiunt in 6oa5 privare et civibus. Similiter autem et in Altera itaque et iusta ad singulos horum. ethayrum durius quam civem, magis amicos esse, puta pecuniis 15 et non iuvare fratri quam extraneo, et percutere patrem quam quemcumque alium. Augmentan autem na­ tum est. simul amicicie et iustum, ut in eisdem encia, et ad equale per­ tingenda. Communicationes autem omnes, particulis assimulantur 6oaio politice ; conveniunt enim in aliquo conferente, et adquirentes aliquid 20 eorum que ad vitam. Set et politica communicatio conferentis gratia videtur et ex principio convenire et permanere ; hoc enim et legisposito- res coniectant, et iustum aiunt esse quod communiter conferens. Alie quidem igitur communicationes secundum partes conferens 6oai5 appetunt, puta navigatores quidem quod secundum navigium ad opera- 25 cionem pecuniarum vel aliquid talium. NbP2Mb Lb ObKbPb 18 ad equale [frr ícoy)] ¿77’ Ivcov Lb : om. pr.m.Kb L2=RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia IS)'. Rp1&=BqKxVk Rplb=LcTu Rp3 = Kw(Jo) Rp2=AjSh Rpi~CfPw 1 Capitulum sextum] C. VIII Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. omnes 2 principio L2 4 esse 4- et L2Rp2,i 5 coniugatores [cf. Oresme, p. 432 : ceuls qui communiquent ensemble par maria­ ge)] connavigatores L2RtCf 7 communia + autem Pp2’4(communium Pw1) 9 fratribus + quidem L2Rt 13 ethayris Rp2Pw : et aliis (ex et airis ?) Rf : coetaneis vel etareis Kv : etayris YtRtCf : om. Rp1>3 14 amicitiis L2(-P/1)Hi itaque] autem La 15 magis + ad L2Rt 16 ethayrum AjPw : et aurum Rf : etarium Kv : etayrum YtRt : et patrem Bq : et harum Kx: et hairum Vk : etairum RplbRp3 : etham (?) Sh : et haiere Cf 17-18 simul natum est tr. Rf YtRt 18 ut] et RfYPRp3 ad equale pertingentia] in equalibus adve­ nientia L2 20 adquirentes (acq- Tp : -rantes Le)] tribuentes L2(-te Yt)Rp* : om. Rp* 21 ad] in L2 24 conferentes RfYt 25 secundum quod tr. Rplb TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 533 Commilitones autem quod secundum bellum, sive pecunias, sive victoriam, sive civitatem appetentes ; similiter autem et tribulos et plebe- gii. Quedam autem communicacionum propter delectacionem videntur 5 fieri, concorehancium et eranistrorum ; hee enim gracia sacrificii et con- 6oa2o nubii ; omnes autem hee sub politica consueverunt esse. Non enim presens conferens politica appetit, set in omnem vitam. Et sacrificia facientes et circa has congregaciones, honoresque tri­ buentes diis, et sibi ipsis requiem acquirentes cum delectacione ; anti- 6oa25 io qua enim sacrificia et congregaciones videntur fieri post fructuum collec­ tiones, puta primicie. Maxime enim in hiis vacabant temporibus. Omnes utique communicationes videntur particule politice esse.' Consequenter autem tales amicicie talibus communicationibus. [12] Politice 6oa3o autem sunt species tres, equales autem et transgressiones, 15 puta corrupciones harum. Sunt autem politice quidem regnum et aristo­ cracia, tertia autem que a preciis, quam timo craci am dicere conveniens videtur, politicam autem consueverunt ipsam plures vocare. Harum autem optima quidem regnum, pessima autem Transgressio autem regni quidem tyrannus ; ambe democracia. 6oa35 enim monarchie ; 6obi 20 differunt autem plurimum ; tyrannus quidem enim sibi ipsi conferens intendit, rex autem quod subditorum. Non enim est rex qui non per se sufficiens et omnibus bonis superexcellens ; talis autem nullo indiget. Utilia igitur sibi ipsi quidem non utique intendet, subditis autem. Qui 6ob5 L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp{Pecia 13) : Rp^—BqKxVk Rp^=LcTu Rp9 = Kw(Jo) Rp2 = AjSh Rpi = CfPw 1 Ante Commilitones paragraphum -pon. YtRp(praeter Tu), om. RfKvRtTu sive1] aut RfYt 2 tribulos] tribues Kv1 : contribules Kv2Yt : contribul’s Rt plebei L2 : plebegei Vk : plebe Cf 4-5 videntur fieri propter delectacionem RfYt : fieri videntur propter delectacio­ nem Rt : propter delectationum videntur fieri BqVkTuRp9 : videntur fieri (prop­ ter dei. om.) Lc : propter delectatione invidentur fieri Sh(an etiam Kv ?) 5 concorehancium Rp2Pw : conchorancium Rf : ut concreantium Kv : conchoreancium YtRt : concorchancium (-thancium) Rp1,zCf(-\- quia, tempore quo sacrificabant cuidam ydolo qui dicebatur baal coreiçabant, et ideo dicitur ballum marg. Yü) eranistarum L2LcCf : eranistrarum RtTuRp3 * * 6 * connubii * et sacrificii tr. Tp 6 polita Kv : politicam Rt 8 et2] et + eas que L2, corr.Rp9 : eas que et Aj : et ens qui Sh : eas que Pw1 9 acquirentes (adq- Kx)] tribuentes L2 11 va­ cabant -I- illis La 12 itaque Rf Consequuntur L2Rt 14 Politice (Politie Kv1 : Polytice Rt)] C. IX Rt : Grandiore litt. cap. ind. KvRtSh ; paragraphum tantum hab. cett. 16 que + dicta YtRt timocraticam L2(-Kv) : tymocratiam Rt 17 plures ipsam tr. RfYt 18 democrativa Rf : democrancia Rp* 19 tirannis L2 : tyrannis Bq2Lc2Pw2 20 tirannis Rf : ty­ rannis Yt1 22 bonis] hominibus Yt : om. Rt 23 intendit RfKv ETHICA NICOMACHEA VIII.12-13 534 enim non talis, clerotes utique quidem erit quem rex. Tyrannus autem ex contrarietate huic ; sibi enim bonum persequitur, et manifestius in hac óobio quoniam pessima ; et pessimum autem contrarium optimo, transgreditur autem ex regno in tyrannidem ; pravitas enim monarchie tyrannus ; malus autem rex tyrannus fit. 5 Ex aristocracia autem in oligarchiam, malicia pardum que tribuunt que civitatis prêter dignitatem, et omnia vel plurima bonorum sibi ipsis, 6obi5 et principatus semper eisdem, de plurimo facientes ditari ; pauci igitur principantur et mali, pro hiis qui maxime epyeikees. Ex timocracia autem utique in demacrada. Conterminales enim sunt hee. Multitudinis enim 10 vult et timocracia esse, et equales omnes qui in honoracione. Minimum 6ob2o enim precio autem malum est democracia. Imperium enim transgreditur politice speciem. Transmutant quidem igitur maxime sic politice. Mani­ festum enim sic et faciliter transgrediuntur. Similitudines autem ipsarum et velud exemplum accipiet aliquis 15 utique et in domibus. Patris quidem enim ad filios communicatio regni 6ob25 habet figuram ; filiorum enim patri est cura. Hinc autem et Homerus lovem patrem appellat ; paternus enim principatus vult regnum esse. In Persis autem qui patris tyrannus ; utuntur enim ut servis filiis. Tyrannicus autem et qui domini ad servos ; domini enim conferens in 20 6ob3o ipso operatur ; et hic quidem igitur rectus videtur, persicus autem peccat ; differentium enim, principatus differentes. Viri autem et uxoris aristocraticus videtur ; secundum dignitatem N^P2M^ L* O*KVP* 8 igitur (8^)] 8¿ Pb L2=RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 13) : Rp^—BqKxVk RpVa = LcTu Rp3 = Kw(Jo) Rp2 = AjSh Rpi CfPw 1 clerotes] cherotes Rf : cl... . (spat. vac.) Pr.m.Rp2, exp. corr.Rp2, om. Jo quidem] quidam L2(sed quidem ante utique add. Kv) : om. Vk utique quidem erit] magis quidem erit utique AjPw : uti­ que quidem erit magis Tu, corr.Rp3, ShCf quem] quam L2RtTuCfPw2(erit Pw1) 4 tyrannus] tyrannis L2KiPplb,3(tyrannia Bq2) 6 olicharchiam RfKv : olygarchyam Rt : olygarchiam Kx partium que] principum (-pium Rf1) qui L2Rt 8 semper] super Rp2,4 igitur] autem L2 9 epiekiees Rf : epieikes Kv : epieikees : YtTuSh: epyeykees KxVk 10 democratiam RfRtRp1X) : democrahiam Kv : demonocratiam Yt n Minime Atreb. 856 12 enim pretio (legend, in precio pro n in honoracione)] enim (precio exp.) corr.Rp3'. enim (pretio om.) AjRp* : om. L2Rt autem] exp. corr.Rp3 : om. AjRpi malum] perversum Rt, Atreb. 856 (Minimum autem enim precio autem malum in textu Lc1 signo va...cat del. et in marg. inf. suppi. Minimum [vel exp.] autem per­ versum Lc2) Imperium] In parvum L2Rt 13 politice2] policie Yt Ma­ nifestum] Minimum L2Rt 15 velut RfYtRtRp1ShCf 16 enim] utique Rp3 19 tyrannus] tirannicus RfYt : tyrannicus KvRtTu : itus (!) iïp2(tyrannitus marg. Aj2) 21 et om. L2Rt hic] ipse L2 peccat] qui peccat L2Rt TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 535 enim vir habet, et circa hec que oportet virum. Quecumque autem uxori congruunt, illi reddit. 6ot>35 Omnium autem dominans vir, in oligarchiam transponitur ; prêter dignitatem enim ipsum facit et non secundum quod melius. 5 autem principantur uxores heredes existentes, non itaque Quoniam 6iai fiunt secundum virtutem principatus, set propter divicias et potenciam, quemadmodum in oligarchiis. Tymocraticus autem videtur qui fratrum ; equales enim tamen in quantum etatibus differunt ; propter quod, si multum 6ia5 io statibus, non adhuc fraterna fit amicicia. Democraticia autem maxime quidem in hiis que sine dominacione habitacionum ; hic enim omnes ex equali, et in quibus debilis qui princi­ patur et unicuique potestas. [13] Secundum unamquamque autem urbanitatem amicicia videtur, 6xaio in quantum et iustum ; regi quidem ad subiectos in superhabundancia 15 beneficii ; benefacit enim subditis, si quidem bonus ens curam habet ipsorum ut bene operentur, quemadmodum pastor ovium. Unde et Home­ rus Agameimona pastorem populorum dixit ; talis autem et paterna. Differt autem magnitudine beneficiorum. Causa enim essendi, putatur maximum existimari 6iais quod maximi esse, et nutrimenti et discipline ; 20 set et progenitoribus hec attribuuntur. Et natura enim principatuum pater filiorum et progenitores nepotum et rex subditorum. In superexcessu autem amicicie hee ; propter quod et honorantur 6ia2o parentes ; et iterum N'{‘P2Mb Lb O'’K-K' liOKpaTiKty] -kt) codd. utique in hiis non idem, set secundum dignitatem ; i habet (eyei)] apxeL codd. 7 Tymocraticus (ri- L2=RfKvYt Rt = Tp RpiPecia 13) : Rpl3-BqKxVk Rplb = LcTu Rp' = Kw(Jo) Rp2 = AjSh Rpi = CfPw 1 habet] principatur L2 2 conveni­ unt RfYt 4 secundum om.Rp^Lc, pr.m.Rp3 Quoniam] Quandoque L2Rt 5 utique L2 7 Tymocraticus] Tymocraticius Rp3 : Tymotheus (!) Rt : Timocratico RfYt : Tymos tratico (!) Kv videtur] assimulatur L2Rt fratrum] factum (fcm) Rpla : fratrem Rp21 : frm Rpli3 8 tamen] prefer Kv : om. Rf Yt(sed verbum superius enim in nisi corr.Rf2) 9 etatibus + differunt L2Rt 10 Democratic! Vk : Democracia LPRtCf 12 potestas] potestati L2 : potesta­ tis Rp2'1 13 Secundum] Cap. X Rt : Grandiore litt. cap. ind. RtSh : paragra­ phum hab. Rp : nec paragraphum hab. L2 autem unamquamque tr. RfYt urbanitatum Yt 17 agamenona (ago- Kv) L2Rt : agamemiona Rp21 : agame / / / / / Tu1 : agamenomen Tu2 18-19 Differt — existimari om. Rp2 18 enim + quod putatur maximum Rt 18-19 quod putatur maximum] om. L2Rt(sed cf. adn. sup.) Cf : quod (putatur maximum om.) tantum hab. Pw(deest Rp2) 19 existimari] existimati LfiRtCf (deest Rp2) maximi] maxime L2Aj es­ se] enim BqKx(sed esse post nutrimenti add. Kx) 20 set om. RfYt et1 om. Rt principativum L2(-Rf)Rt 22 hee om. L2 23 iterum] iustum L2Rt, rec.Kw 536 ETHICA NICOMACHEA VIII.13-I4 sic enim utique et amicicia. Set et viri ad uxorem eadem amicicia et in aristocracia ; secundum virtutem et melior plus bonum et congruens uni- 6ia25 cuique ; sic autem et iustum. Quod autem fratrum, etayrike assimulantur ; equales enim et coetanei ; tales autem unius discipline et unius moris ut in multum ; assimulatur 5 utique huic et que secundum timocraticam ; equales enim cives volunt et epyeikees esse. In parte itaque principari et ex equali ; sic utique et 6ia3o amicicia. In transgressionibus autem quemadmodum et iustum sic et amicicia est et in pessima. In tyrannide enim nichil et parvum est, autem parvum 10 amicicie. In quibus enim nichil commune est imperanti et imperato, neque amicicia, neque enim iustum, set velud artifici ad organum et anime 6ibi ad corpus et domino ad servum. luvantur quidem enim hec ab bus ad utilitatem ; utenti­ amicicia autem non est ad inanimata neque iustum, set neque ad equum vel bovem, neque ad servum secundum quod servus. 15 Nichil enim commune est ; servus enim animatum organum, organum 6ib5 autem inanimatus servus. Secundum quod quidem igitur servus non est quiddam esse iustum omni homini ad omnem potentem communicare lege et compo­ sitione, et amicicia utique secundum quantum homo. Imperium utique et in tyrannidibus amicicie et iustum. Que autem in democraticiis in plurimum ; multa enim communia inferent. amicicia ad ipsum, set secundum quod homo ; videtur enim óibio 20 [14] In communicacione quidem igitur omnis amicicia est, quemadmo­ dum dictum est. Dividet autem utique aliquis cognatam et etayricam ; 25 NhP2Mb LA ObKbPb 22 inferent (etcolaovoiv LA, pr.m.Ob)^ caots ovatv L2 — RfKvYt Rt—Tp Rp(Pecia 13) : Rp^-BqKxVk Rplb=LcTu Rp3= Kw(Jo) Rp2=AjSh Rp^ — CfPw 2 virtutem + enim L2Rt meliori L2 RtTu 4 assimulatur L2Rt 5 assimulantur KvKxAj1 6 itaque Rt timocraciam (-caciam Kv) L2 : tymocratiam Rt : timocraticiam : timocritam Aj 7 itaque] utique L2 (Imperantique pro In parte utique YP) 9 et parvum] imperium L2 : in parvum Rt 10 est om. L2 et2] + nequaquam L2TuRp2A : + minime Kt, Cameracensis 921 autem] vel L2AjPw : vel aut Kt : aut Rp3 parum Yt, corr.Rp3 12 velat RfYtRtKxVkShRp* 13 ab utentibus] ab hiis quibus utuntur L2 14 ad utilitatem om. L2Rt 16 ani­ matum 4- est corr.Rp3AjRp* 18-19 quiddam esse (quiddam enim Bq)] esse quoddam L2 : quoddam esse Rt 20 Imperium] In parvum L2(-Yt)Rt ittaque Rt 21 Que] Quod L2Lc democratiis L2Rt 22 communia] omnia Yt : consequenda K£ll),s inferent] equalibus existentibus L2, marg. corr.Rp3, Rp2,i 23 Capitulum septimum] Cap. XI Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. RtRp(paragraphum tantum hab. L2, sed capitulum novum a verbo 25 Dividet initium capit in Kv) 25 cognitam Rp3 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 537 politice autem et que contribulium et que connavigancium et quecumque tales communicativis assimulantur magis. Quasi enim secundum con­ fessionem quandam videntur esse. In has autem ordinabit utique ali- 6ibi5 quis et peregrinam. 5 Set et cognata videtur multipharia esse et dependere omnis ex pater­ na ; parentes quidem enim diligunt filios, ut sui ipsorum aliquid existen­ tes ; filii autem parentes, ut ab illis aliquid existentes. Magis autem sciunt parentes qui ex ipsis quam geniti quoniam ex hiis, et magis aproximantur quod a quo genito quam factum facienti. quo 6ib2o Quod enim ex ipso io propinquum ei a quo, puta dens vel capillus vel quodcumque habenti, illi autem nichil quod a quo, vel minus. Set et multitudine temporis ; hii quidem enim confestim natos diligunt, hii autem procedentes tempo- 6ib25 ribus parentes, intellectum vel sensum accipientes. Ex hiis autem manifestum propter que amant magis matres. 15 quidem filios inseparati, filii Parentes alteri ipsi diligunt ut se ipsos. Qui enim ex ipsis velud autem parentes ut ab illis nati. Fratres autem ad invicem in ex eisdem nasci. Ad illa enim ydemptitas ad invicem idem 6ib3o facit ; propter quod aiunt idem sanguinem et radicem et talia. Sunt autem 20 idem equaliter et in divisis. Magnum autem ad amiciciam et connutritum et quod secundum ethairi ; propter ethayrike assimulatur. Nepotes autem et reliqui cognati ex hiis quo aproximantur. In ab eisdem enim esse ; fiunt autem hii quidem etatem. Coetaneus enim coetaneum, et qui unius moiis quod et fraterna 62ai proximiores, hii autem magis alieni, in prope vel longe preducem esse. 25 Est autem ad parentes quidem amicicia filiis, et hominibus ad deos, ut ad bonum et superexcellens ; bene enim fecerunt maxime, essendi 02a5 enim et nutriendi cause NbP2Mb Lb ObKt>P* autem natis eius quod est disciplinari. 19 autem] 8^ L2=RfKvYt Rt^Tp Rp(Pecia 13) : Rp13=BqKxVk Rplb=LcTu Rp3 = Kw(Jo) Rp2=AjSh Rp* = CfPw 7-8 ut — parentes om. pr.m.Rp3, qui ab illis aliqui existentes, magis sciunt parentes marg. corr.Rp3 8-9 coaproximatur L2(-Rf)Rt : quo approximatur Rplb3 9-11 genito — a quo om. Rp2 15 quidem + enim L2Rt velut RfYtRtKxVk 16 in separari L2(~Kv)Rt : inseperati Kx 17 in om.Rp2,i ex om. KvTuRp3 19 autem] utique L2Rt equaliter] aliqualiter L2RtRplb’3 21 etairi RfKv : etayri YtRt Rplb3 : eta (exp.) ethairi Bq : ethayri AjPw 22 etairike RfYt : etaryike Kv : etairique Rt : ethayryke Kx : etayrike Rplb>3 23 coaproximantur (coappro-) L2Rt 24 in prope vel] imprope vel KvLcRp3 : improprie vel Tu : om. spatio vac. rei. Rf1, prope vel suppi. Rf2 preducem] per lucem Rf : preducere KvRp3 : producere Kx : producem VkCf 26 bene] unde TuRp3 27 cause] omne RfYt : commune Rp3 autem] et L9RtRp*Tu : om. Rp2 eius + et YtRt disciplinati Rp3 538 ETHICA NICOMACHEA VIII. 14-15 Habet autem et delectabile et utile talis amicicia magis alienorum, 62aio quanto et communiorum vita ipsis est. Sunt autem et in fraterna que qui­ dem et in ethayiica, et magis in hiis qui epyeikees et totalitei similibus, quanto proximiores et ex nativitate existentes diligunt ad invicem, et ut magis unius moris qui ex eisdem et connutriti et disciplinati similiter, et 5 62ai5 secundum tempus probado plurima et firmissima. Analogum autem et in reliquis cognatorum amicabilia. Viro autem et uxori amicicia videtur secundum naturam existere. Homo enim in natura coniugale magis quam politicum, et quanto prius et necessarium magis domus civitate, et filiorum procreacio communius 10 Ó2a2o animalibus. Aliis quidem igitur in tantum communicacio est ; homines autem non solum procreacionis filiorum gracia cohabitant, set et eorum que in vitam. Confestim enim divisa sunt opera et sunt altera viri et uxo­ ris ; sufficiunt igitur ad invicem ad commune ponentes propria. Propter hoc autem et utile esse videtur et delectabile in hac amicicia ; 15 62025 erit autem utique et propter virtutem, si epyeikees sint ; est autem utrius- que virtus et gaudebunt utique tali. Coniunccio autem, filii videntur esse ; propter quod et cicius steriles dissolvuntur ; filii enim commune bonum ambobus, continet autem commune. Qualiter autem convivendum 62a3o viro ad uxorem et totaliter amico ad amicum, nichil alterum videtur quam- 20 quam qualiter iterum. Non enim idem videtur amico ad amicum neque ad extraneum et ethayrum et condiscipulum. [15] Trinis itaque existentibus amiciciis quemadmodum in principio 62a35 dictum est, et secundum unamquamque hiis quidem in cqualitate matis existentibus, hiis 62bi fiunt amici et meliori autem ani­ superexcellenciam ; et enim similiter boni 25 deteriori. Similiter autem et delectabiles, et propter L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 14) : Rp^=LcVk Rp^ = BqKx Rp3 = Kw(Jo) Rp* = AjCf Rp2 = PwSh Tu 1 et utile Incipit peda 14a in Rp 2 communior L2(contrarier Rf)CfRp2 in fraterna clare scriptum Rf2RtLc2 : inferna (?) Rf1 : in superna LdVkSh : in [superbia exp.] superna Aj : obsc. cett. 3 in ethayrica] inetalria Rf : in etairica KvYtSh : in etayrica RtLcTu : methaerica Rp* epieikees RfYt : epyeikes KvLc : epyeykees VkKx : cpytikees Aj 4 nativitate] vanitate Tp : materiate (-ante Jo) Rp3 5 ante Similiter interp. YtLcPwSh2 ; nec ante nec post RfKvVkRp3CfSh1Tu 6-7 et in reliquis om. Tp 10 communius] contrarius Rf : communis Vk\utrum communius an communis obsc. plerique) 13 divisa] domina Rpla, pr.m.Rp3 15 hoc KvYtKxRp3 : h' cett. 16 autem2] enim L2(-Rf)Rt 20 quamquam Rp1&'3 : quando quam (?) : autem quam (?) Aj : a natura quam Cf : queri quam L2RtRp2 21 ite­ rum] alterum Kx". iustum L2RtRp2 23 Trinis (Tribus Kv, corr.Rp3)] C. XII Rt : Grandiore Utt. cap. ind. KvRt ; paragraphum tantum hab. Rp(nec paragra­ phum Rf) utique L2(-Kv) 24 animatis] amicis L2lîiKp2(amiacis Pw1) : amicicis Cf : amantis corr.Rp3 25 autem + secundum L2(- Yt)Rp2 26 me­ lior ISRtRp'*' TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 539 utile equantes utilitatibus et differentes, equales quidem secundum equalitatem oportet, in amare et reliquis equare. Inequales autem analogum superexcellenciis assignare. Fiunt autem accusaciones et querele in ea que sunt utile amicicia vel 62b5 5 sola vel maxime racionabiliter. Qui quidem enim propter virtutem amici existunt, bene operari ad invicem prompti sunt ; hii enim virtutis et ami- cicie ; ad hoc autem contendendum non sunt accusaciones neque pugne ; amantem enim et benefacientem nullus contristat, set si sit gratus, retri- 62bio buit bene operans ; superexcellens autem sordens quod appetit, non io utique accusabit amicum ; uterque enim bonum appetit. Non omnino autem neque in hiis qui propter delectacionem. Simul enim ambobus fit quod appetunt, set in commorari gaudent. , Ridiculus autem utique videbitur et accusans non delectantem, cum 02bi5 possit non commorari. 15 Que autem propter utile, accusativa ; in utilitate enim utentes ad invicem semper pluri indigent et minus habere existimant conveniente, et conqueruntur quoniam non quantis indigent, tantis sorciuntur digni existentes ; benefacientes autem non possunt sufficere ad tanta, quantis 02b2o pacientes indigent. 20 Videtur autem quemadmodum iustum est duplex, hoc quidem non scriptum, hoc autem secundum legem, et eius que secundum oportunum utilitatis hec quidem moralis, hec autem legalis esse ; fiunt igitur accu­ saciones maxime cum non secundum eandem commutabunt et dissolvuntur. Est autem legalis quidem foralis in dictis, hec quidem omnino vena- 25 lis ex manu in manum, hec autem liberalior in tempus, secundum confessionem autem quidem pro quo ; manifestum autem in hac debitum et non ambiguum, amicativam autem dilacionem habet. Propter quod Lb ObKbPb 22 utilitatis (ui^eAeiaç)] ^tA/aç Kb, s.l.P2 L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia 14) : Rp1&=LcVk Rp™=BqKx Rp3 = Kw(Jo) Rp* = AjCf Rp2 = PwSh Tu 1 utilitatibus] amiciciis (amicis Rf) L2Rp* quidem om. Rp3 2 Inequalibus L2 : Inequalis Rt autem + secundum Rp3 4 querele] vituperaciones L2 sunt] secundum L2Rt(om. Kv) 6 hii] hoc L2Rt 11 autem] utique L2 que L2 12 set] si KvRtRp2 15 accusatio Rplb 16 pluri] populi RplbAj 17 conqueruntur] vitupe­ rant L2(-rante Vt), rec.Kw non] in Rpl,pr.m.Rp3(non rest. corr. Rp3. om. Jo) 21 que] quod Rplb 21-22 oportunum utilitatis (cf. Oresme, p. 447 : oportunité de proffit)] utile amicicie L2(amicie Rf) 23 eadem -Rplb 24 foralis] om. L2RtRp2(cf. adn. sequens) venalis] + vel for marg. Yt2(cf. adn. sup.) 25 hec autem liberalior] liberalior autem L2 26 quid L2(-Kv)RtRp2(~Sh) : quidem ante autem Sh manifestum 4- est Rp* 62^25 ETHICA NICOMACHEA VIII. 15-16 540 62b3o apud quosdam horum non sunt iusta, set existimant oportere diligere eos qui secundum fidem commutant. Moralis autem non in dictis, set ut amico donat vel cuicumque alii, reportare autem ferri autem dignificat equale vel plus, ut non dictas, set accommodans. Non similiter autem commutans et dissolvens accusa- 5 Ô2b35 bit ; hoc accidit propter velle quod omnes vel plures bona, eligere autem 6331 utilia ; bonum autem benefacere non ut contrapaciatur, utile autem beneficiatum esse. Potenti autem retribuendum secundum dignitatem eorum que passus est et sponte. Nolentem enim amicum non faciendum ; ut utique peccantem in principio et bene pacientem a quo non oportuit. 10 Non enim ab amico neque propter ipsum hoc operante. 6335 Quemadmodum igitur in dictis beneficiatum dissolvendum, set et confiteri SI potens reddere. Inpotentem autem neque dictas dignificaverit utique. Quare si potens reddendum. In principio autem intendendum a quo beneficiatur et in quo, ut in hiis sustineat vel non. 63310 15 Dubitacionem autem habet utrum oportet pacientis utilitate mensu­ rare et ad hanc facere reddicionem vel operantis beneficio. Pacientes quidem enim talia aiunt accipere a 63315 erant beneficiis que parva erant illis et ab alteris accipere, parvificantes. Hii autem e converso maxima eorum que apud ipsos et que ab aliis non erat et in periculis vel talibus 20 necessitatibus. Igitur propter utile quidem amicicia existente, pacientis ut equalem. Tanigitur adiutorium quantum iste iuvatur, et reddendum autem ipsi quantum acceperit, et plus. Melius enim. In hiis autem que secundum vir­ utilitas mensura est. Iste enim indigens et sufficit ipsi 63320 tum tutem, accusaciones quidem non sunt. Mensure autem assimulatur ope- 25 rantis eleccio ; virtutis enim et moris in eleccione principale. L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia 14) : Rp^=LcVk Rp™=BqKx Rp* = Kw(Jo) Rp*=AjCf Rp2 = PwSh Tu 3 Morales Rf : Moralia Kp3 4 re­ portare autem ferri autem (autem1 om. Tu : fieri Lc : ?ut pro autem2 Vh)J confer­ ri (simili fieri Kv) L2 : reportare Rt : conferri autem Rp* : autem ferri autem (re­ portare exp.) corr.Rp3 dictas] dans L2RtRp* : exp. corr.Rp3(om. Jo) 6 hoc + autem L2Rt quod] quidem L2Rt 13 si] utique L2Rp* neque] inRp3 dictas] dans L2RtRp* dignificabit L2Rp2,i 16 Dubitacionem Grandiore litt. cap. ind. Kv 18 beneficis Rt 19 erat L2Rt e contrario RfKv : e contra Aj 20 que2 om. L2 21 propter om. Up3 22 ut] + assu­ mens L2 : + reportaturus Rt, marg. Le2, Baltimor. Walter. 23 igitur] + fiet I?(fit Kv)Rp2-* : + fiat corr.Rp^ : + factum fuit Rt 24 accepit L2 : ac­ ceperat Rt et] vel et L2 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 541 (CAPITULUM OCTAVUM) autem in hiis que secundum superexcellenciam amiciautem uterque plus habere. Cum autem hoc fiat, dissolvi- 63a25 [16] Differunt ciis ; dignificat tur amicicia ; existimat enim melior convenire ipsi plus habere ; bono 5 enim tribui plus. Similiter autem et utilior. Inutilem enim existentem non aiunt oportere equale.habere. Ministracionem enim fieri et non cicia ami­ si non secundum dignitatem operum erunt que ex amicicia ; existi- 63a3o mant enim quemadmodum in pecuniarum communicacione plura acci­ piunt conferentes plura, sic oportere et in amicicia. 10 Indigens autem et deterior e converso amici ; amici enim boni esse suffi­ cere indigentibus. Quid enim aiunt utile studioso vel potenti amicum 633.35 esse nichil recepturum ? Videtur autem uterque recte dignificare et oportere uterque plus tri- 63b! buere ex amicicia, non ex eodem, set superexcellenti quidem honoris, 15 indigenti autem lucri. Virtutis quidem enim et beneficii honor retribu­ tio, indigencie autem auxilium lucrum. Sic autem habere hoc et in urba- 63b5 nitatibus videtur. Non enim honoratur qui nullum bonum communi tri­ buit. Commune enim datur ei qui commune bénéficiât ; honor autem commune. Non enim est simul ditari a communibus et honorari. In omni20 bus enim minus nullus sustinet, ei autem qui circa pecunias minoratur 63610 honorem tribuunt et dona expectant! pecunias. Quod secundum digni­ tatem enim adéquat et salvat amiciciam, quemadmodum dictum est. Sic itaque et inequalibus associandum, et ei qui in pecunias utilis est, vel in virtutem, honorem reddendum retribuentem quod contingit ; 25 possibile enim amicicia requirit, non quod secundum dignitatem. Neque 63615 VbP2MbLb ObKbPb 9 plura (ttAcÍoj Nb)] irAetov P2KbPb : irAeovLb0b : om. Mb L2=RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 14) : Rp^=LcVk Rplb = BqKx Rpz = Kw(Jo) Rp* = AjCf Rp2 = PwSh Tu i Capitulum octavum] om. codd., sed grandiore litt. cap. ind. Rp ; paragraphum tantum hab. KvYtRt ; nec paragra­ phum Rf 2 autem -f- et L^-Rf^Rt amiciciis KvYtRt : amicus (vel -ciis) RfRp1’2-3 : om. Rp*(amiciciis post 540.26 principale suppi. Aj) 3 dignifi­ can! Rp2 autem] enim L2Rt hoc] non hoc L2(-Kv)RtLc2 : hoc non Kv : non Lc1 6 amiciciam L2RtSh 7 erit Rt 8 accipiunt -f- et Rt : acci­ piuntur Rp3 9 plura] om. L2Rp4, exp. corr.Rp3 10 amici1] om. L2RtRpi, exp. corr.Rp3 13 uterque2] utrique L2(-Rf)RtKx : om. Pw(uterque perscrip­ tum Rp3, obsc. cett. sed potius uterque quam utrique legend, videtur) 14 non 4- autem Rp^ 15 honor] + et Rf^Lc : + est Rf2YtRt 19 simul ditari est tr.YPRt : simul est ditari tr.KxAj 20 sustinet] expectat L2, corr.Rp3, Rp* 21 expectandi Rt : expectant VkRpi^Sh Quod] qui Yt2Rt 22 amici­ cia Rp2 23 utique L2 542 ETHICA NICOMACHEA VIII.16-IX.1 enim est in omnibus, quemadmodum in hiis que ad deos honoribus et parentes. Nullus enim secundum dignitatem aliquando utique retribuet. In potenciam autem famulans, epyeikes esse videtur. Propter quod et utique videbitur non licere filio patrem abnegare, 63bco patri autem filium ; debentem enim reddendum. Nichil autem faciens 5 dignum eorum que subfuerunt operatus est ; quare semper debet. Quibus autem debetur potestas dimittere ; et patri utique. Simul autem forte nullus aliquando utique recedere videtur non super­ excellente in malicia. Sine enim naturali amicicia auxiliacione huma- 63b25 num non expelli. Huic autem fugiendum vel non festinandum sufficere 10 malo existenti ; bene pati enim multi volunt, facere autem fugiunt ut inutile. De hiis autem in tantum dictum sit. L2 = RfKvYt Rt Tp RplPecia 14) : Rp'^=LcVh Rp™ = BqKx RpKw(Jo) Rp' = AjCf Rp2 = PwShTu 1 que] qui LPRtRp3 3 In poten­ cia (vel Inp-) Rf2(obsc. Rf') : I mpotentia Rt : Impotenciam YtKxRp2(ln poten­ ciam vel Inpotenciam obsc. cett.) 4 utique] si L2 licere] possibile esse L2 6 subfiunt Rf: subferunt KvYt 8 non + ex Rp3 9 auxiliacionem L2Rt (auxiliatorem ex Thomae Sent. Bq2) 12 autem] quidem L2(quidem igitur Yt) om. Kx LIBER NONUS (capitulum [i] In omnibus autem dissimilium primum) amiciciis analogum utique equat 63632 et salvat amiciciam quemadmodum dictum est, puta et in politica coria­ 5 rio pro calciamentis reliquis. et retribucio fit secundum dignitatem, et textori et 63635 Hic quidem igitur inventa est communis mensura, et ad hoc utique 64a! omnia referuntur, et hoc mensurantur. In amicicia, autem quandoque quidem amator accusat quoniam super- io amans non redamatur, nichil habens amabile, si sic autem amatus quoniam plus repromittens omnia, contingat. Multociens tunc nichil perficit. 6435 Accidunt autem talia cum hic quidem propter delectacionem amatum amet, hic autem propter utile amatorem ; hec autem non ambobus exis­ tunt ; propter hec enim amicicia existente, dissolucio fit cum non fiant 15 quorum gracia amabant. Non enim ipsos amabant, set existencia non 64310 manencia encía, propter quod tales et amicicie. Que autem morum secun­ dum se ipsam existens, manet quemadmodum dictum est. Contendunt autem et cum altera fiant ipsis et non que appetunt. Simi­ le enim ei quod est nichil fieri cum eo quod appetit non potitur ; puta 64315 •zo et cytharedo repromittens et quanto melius canent, tanto plus ; vel mane autem expetenti promissiones, pro delectacione delectacionem reddidisse volebant, sufficienter utique habuit ; quidem hic quidem delectacionem, hic autem lucrum, et hic qui­ dixit. Si quidem igitur uterque hoc si autem dem habet, hic autem non, non utique erit quod secundum communica- 64320 L2 = RfKvYt Rt-Tp Rp(Pecia 14) : Rp13-=LcVk Rp™ = BqKx Rp3 = Kw(Jo) Rp^ — AjCf Rp2=PwShTu 3 dissimilium + specierum L2RtRp3 umicus (vel -ciis) Rp1,2,3 : om. Tu 5 et1 om. L2RtRp2(-Tu) 7 inventa] tri­ buta L2(retributa Yt) mensura -(- nummisma L2(-Yt)Rt 9 amicicia] amativa (-tam Kv) L‘Rt 10 contingat] contingit L2(-Yl) : convenit YtRt n prius L2Rt nunc L2Rt proficit YtRt 20 citharedo L2(a chitaredo Yt)Rp4 : cytaredo Rp13'3Sh cadent Rf : caneret YtRt vel] In L2Rt 22 uterque] utrique Kx volebat L2Rt 23 quidem1] om. L2RtRp\ exp. corr.Rp3(quidem hic om. Bq1, hic suppi. Bq2) ETHICA NICOMACHEA IX. 1-2 544 cionem bene. Quibus enim indigens existit, hiis et attendit et illius qui­ dem gracia hec dabit. Dignitatem autem utviusque ordinare est, antedantis vel preaccipien- tis. Qui enim antedat, videtur concedere illi qui aiunt et Protagoram face- Ó4&25 re. Cum enim doceret quecumque, honorare discentem iussit. Quanto 5 videtur digna scire, et accipiebat tantum. In talibus autem quibusdam sufficit, merces autem viro. Preaccipientes autem argentum, deinde nichil facientes eorum que . dixerunt propter superhabundancias repromissionum, convenienter in 64a3o accusationibus fiunt. Non enim perficiunt que confessi sunt. Hoc autem 10 forte facere Sophiste coguntur, propter nullum utique dare argentum pro quibus sciunt. Isti quidem igitur quorum accipiebant mercedem non facientes, convenienter in accusationibus sunt. In quibus autem non fit propter confessionem minis tracionis, hii qui- 64a35 dem propter se ipsos antedantes. 64b! 15 Dictum est quoniam inaccusabiles. Talis enim secundum virtutem amicicia et retributionem faciendum secundum electionem ; hec enim amici et virtutis. Sic autem videtur et philosophia communicantibus. Non enim ad pecunias dignitas mensuratur, preciumque equiponderans 64b5 non utique fiet, set forte quod sufficiens, quemadmodum ad deos et pa- 20 rentes, contingens. Non tali autem existente datione, set in aliquo, maxime quidem forte oportet retributionem fieri visam ambobus secundum dignitatem esse. Si autem non hoc accidat, non solum necessarium esse videbitur utique 64bio prehabentem ordinare, set tus est vel edam iustum. Quantum enim utique iste adiu- 25 quanto delectacionem vellet utique, tantum recipiens habebit ab hoc dignitatem ; et enim in emptionibus sic videtur factum. Alicubi autem sunt leges voluntariarum conventionum vindictas non esse, ut oportunum cui credidit dissolvi ad hunc quemadmodum commu64bi5 nicavit. Cui enim concessum est, hunc existimant iustius esse ordinare, 30 concedente. Multa enim non equali appretiantur habentes et volentes L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia 14) : Rp™=LcVk Rp™=BqKx Rp* = Kw(Jo) Rp*=AjCf Rp2 = PwSh Tu 1 existit] potitur L2.Rp4(petit Aj) 3 utriusque] utrius L2(-Yt) : virtus YtRt 4 qui2] quod L2fRf)RtCf protagam Rp™ : pictagoram corr.Rp*(cf. Oresme, p. 453 : Pythagoras) 5 enim] autem Rp3 7 sufficit + hoc L2 9 superhabundanciam corr.Rp3, Rp* ii facere forte tr.Rp3 16 ante Dictum paragraphum pon. Rp(-Sh), om. L2RtSh Tali iRp5 17 hec Rf Rp3 : hoc Rt : h' cett. 24 non hoc] non hoc non L2 Rt (hec TpRp3 : hoc perscriptum KvBqKx : h’ cett., post accidat Pw) 25 ed­ am] et L2RtKx 26 vel + pro L2Rt 27 ab] ad KvYtLc 28 Alicubi] alicui Lc1 : Ubique L2 vindicans KvRp™ 30 existimat L2Rt TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 545 accipere ; propria enim et que dant singulis, videntur multo digna ; set tamen retribucio fit ad tantum, quantum utique ordinant accipientes. Oportet autem forte in tanto appreciari, quanto habenti videtur dignum, 64b2o set quanto ante habere appreciatus est. CAPITULUM SECUNDUM 5 [2] Dubitacionem autem habent et talia, puta utrum oportet omnia patri attribuere et obedire, vel laborantem quidem medico obediendum, ducem exercitus autem ordinandum bellicosum ? Similiter autem amico 6^25 magis vel studioso ministrandum, et benefactori reddendum graciam ma10 gis vel amico dandum, si ambobus non contingit ? Igitur omnia talia certe quidem delectare , non facile. Multas enim et omnimodas habent differendas, et magnitudine et parvitate, et bono et necessario. Quoniam autem non omnia eidem reddendum, non inmani- 6^30 festum, et beneficia quidem retribuendum ut iniustum magis quam 15 donandum amicis, et quemadmodum mutuum cui debet reddendum magis quam amico dandum. Forte autem neque hoc semper putanda liberanda latronibus, utrum solventem contraliberandum, et utique quicumque sit, vel non expetenti 6^35 autem reddendum, vel patrem liberandum ? Videbitur enim utique et 65a! 20 se ipso magis patrem. Quod igitur dictum est, universaliter quidem debitum reddendum. Si autem ad hoc superexcedat dacio bono vel necessario, declinandum. Quandoque enim neque est equale preexistenciam 6sa5 retribuere, cum hic quidem studiosum sciens benefaciat, huic autem reddicio fiat quidem existimant Jfbpb JVbpij/b Z,b£)b malum esse. Neque enim accommodanti, 23 *alterius (erepov Mb)] om. cett. L2 = RfKvYt Rt = Tp RpfPecia 14} : Rp^ = LcVk RpLb=BqKx Rp3 = Kw(Jo) Rp* = AjCf Rp2 = PwShTu 1 ante singulis non post interp. KvBq, nec ante nec post RfYtKx 2 accipientes] sapientes RpLi> 3 in] non L2Rt 5 Cap. II Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. RtRp ; paragraphum hab. Yt nec paragraphum RfKv 9 et om. Rp4 n delectare] detectare (?) Lc1 : terminare Rf : determinate Yt1 : determinare KvYt2Rt, corr.Rp3 : om. Rp* 14 ut iniustum (vel ut in iustum ?)] ut in multum L2Rt : om. Kx 17 hoc per­ scriptum RfRtBqKx1Rp3 : hec Kx2 : h' cett. putanda] putandum Vk : puta L2Rt liberanda] liberanti a L2Rt : liberanti Rp* 18 utique] si L2 non -j- capti L2Rp4(non + ex capto Aj) 20 se ipso] sui ipsius L2Rp* (+ se Aj) : se ipso + sui ipsius corr.Rp3 21 superextendat L2Rp2 22 hoc Rp3 : h’ cett. preexistenciam] amici preexistenciam L2, corr.Rp3, Rp* : an legend, ’al­ terius preexistenciam ? Cf. adn. ad 547.9 24 quidem] quem L2Rt : quoniam Rp2'* : quidam Kx existimat L2RtRp* 546 ETHICA NICOMACHEA IX. 2-3 quandoque reaccommodandum ; existimans quidem enim lucrari accom- 6jaro modavit epyeikei existenti, hic autem non sperat lucrari a malo ; sive igitur veritate sic habet, non equalis dignitas, sive habet quidem non sic, existimant autem, non utique videbitur inconveniencia facere. Quod quidem multociens dictum est circa passiones et acciones raciones simi- 5 liter habent determinatum hiis circa que sunt. 65aI5 Quoniam quidem igitur non eadem omnibus reddendum, neque patri omnia quemadmodum neque lovi sacrificantur, non inmanifestum. Quia autem altera parentibus et fratribus et amicis et benefactoribus, singulis propria et congruencia attribuendum. Sic autem et facere viden- 10 tur ; ad nupcias quidem enim vocant cognatos ; hiis enim commune genus, 6ja2o et que circa hoc utique acciones ; et in kedea autem maxime existimant cognatos obviare propter idem. Videbitur autem utique nutrimento quidem parentibus oportere maxime sufficere, ut debentes et causis essendi melius quam sibi ipsis in 15 hoc sufficere, et honorem autem quemadmodum diis. Non omnem autem 65a25 parentibus. Neque enim eundem patri et matri, neque rursus eum qui sapientis vel eum qui ducis exercitus, set pater non. Similiter autem et maternum. Set et omni seni honorem eum qui secundum etatem assurreccione et 20 inclinacione et talibus ; ad amicos autem rursus et fratres confidenciam 6^30 et omnium communicacionem. Set et cognatis et contribulibus et civibus et reliquis omnibus semper temptandum proprium attribuere, et compa­ rare que singulis existencia secundum proprietatem et virtutem vel usum. Eorum quidem igitur qui unius generis, facile iudicium. Differen- 25 cium autem difficilius. Non tamen propter hoc quidem recedendum, set 65a35 ut utique continget, sic determinandum. CAPITULUM TERCIUM [3] Habet autem dubitacionem et de eo quod est dissolvi amicicias 65b! vel non, ad non permanentes ; vel ad eos quidem qui propter utile vel 30 propter delectabile amici existunt, cum non adhuc hec habeant, nichil L‘=RfKvYt Rt Tp Rp{Pecia 14) : Rp13=LcVk Rpa=BqKx Rp3 = Kw(Jo) Rpi=AjCf Rp3 = PwSh Tu 5 quidem] igitur L2Rt : quidem igitur corr.Rp3 n enim2] autem Rp3 12 hoc perscriptum Rf Rt : hec Rp3 : h’ cett. 15 debentes] inebentes Rp1, pr.m.Rp3 : se inhibentes corr. Rp3 : se ha­ bentes Rp11 15-16 in hoc RfRp3VkBqK% : in hec Rt : nichil Pw1Yt3 : in h' cett. 18 pater non] paternum L2RtRpi, rec.Kw 22 communicandam RfYt 24 vel] et KvYtKx 28 Cap. Ill Rt : om. cett., sed grandiore lift. cap. ind. Rt Rpifaragraphum hab. Yt, nec paragraphum RfKv} TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA inconveniens dissolvitur. 547 Illorum enim erant amici, quibus deficientibus racionabile non amare. Accusabit autem utique aliquis si propter utile vel propter delectabile 6sb5 amans, simulet propter morem. Quod enim in principio diximus, plures 5 différencie fiunt amicis cum non similiter existimant, et sint amici. Cum quidem igitur decipiatur quis et suspicetur amari propter morem, nichil illo tale operante, se ipsum causetur utique. Cum autem ab istius simu- 65bio lacione decipiatur, iustum accusare decipientem et magis quam eos qui nummisma violant, quanto alterius malignitas circa honorabilius mala io operacio. Si autem acceptet ut bonum, fiat autem malum et videatur virtus amandum ; vel non possibile, si quidem non omne amabile, set bonum, neque oportet amatorem mali enim non oportet esse neque assi- 65b 15 mulari pravo. Dictum est autem quoniam simile simili amicum. Utrum igitur confestim dissolvendum ? Vel non omnibus, set insanabilibus 15 propter maliciam ; direccionem autem habentibus magis adiuvandum ad morem quam substanciam, quanto melius et amicicie magis proprium. 05b2o Videbitur autem utique dissolvens nichil inconveniens facere. Non enim huic vel tali amicus erat ; alteratum igitur inpotens resalvare recedit. Si autem hic quidem permaneat, hic autem epyeikes magis fiat et 20 multum differat virtute, utrum utendum amico ? Vel non contingit. In 65b25 magna autem distancia, maxime manifestum fit, puta in hiis que ex pue­ ricia amiciciis. Si enim hic quidem permaneat puer secundum mentem, hic autem vir sit qualis optimus, qualiter utique erunt amici, neque pla­ centes eisdem neque gaudentes et tristati ? Neque enim circa ad invicem KkP* IM> 11 virtus (aperTj K\ cf. ¿p / / / P*)] In M* : ¿p’ ¿rt cett. L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia 14) : Rp^ = LcVk Rplb=BqKx Rpz = Kw(Jd) Rp* = AjCf Rp2=PwSh Tu 1 dissolvi L2, Tp2 quibus om. YtRt 4 simulet] simulque KvRt : simul Yt : similiter Pp2(si itaque Sh) 5 differen­ de RtAjCfPw : dicere Rf^VkKxCf2 : obsc. KvLcBq, pr.m.Rpz{Arie corr.Rp2, d’ Jo) ShTu 6 quis] que Rpz morem] amorem Yt2Bq1Pw2Sh1Tu 7 illius L2Rt 9 alterius malignitas] post circa Rt : om. L2Pp4(alterius ante 545.22 preexistenciam legend. ? malignitas pro 9-10 mala operacio legend.) 10 operacio om. Rf malus L2 11 virtus] utrum adhuc (ad hunc Kv) L2 vel non] Illis esse Sh(in versibus 11-16 exemplar Rp2, saltem eo tempore cum codd. PwSh ex eo descripti sunt, corruptum et vix legibile fuisse videtur) 12 amatorem] vitam parem Sh 13 pravorum Pp3(-rum exp. rec.Kw) Dictum om. spat. vac. rei. Pw1Sh{suppl. Pw2) simili simile tr. RfKv 14 dissolvendum] dm o vi­ dendum Sh : om. spat. vac. rei. Pwx(suppl. Pw2) 15 direccionem] indubitacionem Sh : om. spat. vac. rei. Pw\suppl. Pw2) 16 substanciam, quanto] sub (stanciam quanto in fenestra suppi. Sh2) Sh1 : om. spat. vac. rei. Pw\suppl. Pw2) 23 sit vir tr. YtRt 548 65530 hec ETHICA NICOMACHEA IX. 3-4 existunt ipsis. Sine hiis autem non erat amicos esse. Commune enim non possibile. Dictum est autem de hiis. Utrum igitur nichil alienius ad ipsum habendum quam si non factus esset amicus numquam ? Si autem memoriam habere facte consuetu­ dinis, et quemadmodum amicis magis quam extraneis existimamus 5 65535 oportere largiri, sic et factis attribuendum aliquid propter antefactam amiciciam, cum non propter superhabundanciam malicie dissolucio fiat. (CAPITULUM quartum) 66ar [4] Amicabilia autem qua ad amicos et quidem amicicie determinantur videntur ex hiis que ad se ipsum venisse. Ponunt enim amicum, volentem 10 et operantem bona vel apparencia illius gracia, vel volentem esse et 66a5 vivere amicum ipsius gracia, quod matres ad filios passe sunt et amico­ rum offensi. Hii autem conviventem et eadem eligentem vel condolentem et con­ gaudentem amico ; maxime autem et hoc circa matres autem aliquo et 66aio accusat. Horum 15 amicicia determinat. Ad se ipsum autem horum unumquodque, epyeikei existit. Reliquis autem, secundum quod tales existimant esse. Videtur enim quemadmo­ dum dictum est mensura unicuique virtus et studiosus esse. Iste enim consistit sibi ipsi et eadem appetit secundum omnem animam et vult 20 66ai5 utique sibi ipsi bona et apparencia et operatur, boni enim bonum elabo­ rare, et sui ipsius gracia. Intellectuum enim gracia, quod unusquisque esse videtur. Et vivere autem vult se ipsum et salvari, et maxime hoc quo sapit ; 66a20 bonum enim studioso esse, unusquisque autem sibi ipsi vult bona. Factus 25 KbPb NbP2Mb £b(9b 4 Si autem (et Ôè)] Ô€t codd. L?=RfKvYl Rt=Tp RpÇPecia 14) : Rp1&=LcVk Rp^=BqKx Rp3 = Kw(Jo) Rpi AjCj Rp3 = PwShTu 1 existent RfRt ipsis om. RfKv Commune] Convivere L2(-Kv) RtRp* 3 alienius Kpla, corr.Rp3, Rp\-Sh) : magis alienum L3Rp* : alieni RtSh : alienus Rplb, pr.m.Rp3 ipsum] iesum Vk habencium Rp3 quam] secundum quod L2 4 Si autem] Vel oportet £8 (oporteret vel Rf) : Si autem oportet (-teret Aj) corr.Rp3, Rp* 8 Capitulum quartum om. codd., sed grandiore liti. cap. ind. Rp^paragraphum tantum hab. RfYt Rt, nec paragraphum Kv1) 9 qua] que LPRt quidem] quibus L3Rt 15 accusat] accidit lARtAj, exp. rec.Kw 16 amiciciam determinant L3RtCf Rpa (amiciciam determinat Tu : amicicia determinatur Lc^Bq* : 16-17 autem — horum om. Lc1) 20 consentit L3Rt 21 et1 om. KvRp3 apparencia] approbancia Rp* et2 om. Rplb 22 ipsi Rp3 Intellectivi £2(Intellec­ tui A/1, -tive Rf3)Rt TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA autem alius nullus 549 eliget omnia habere illud quod factum ; habet enim et quidem quidem aliquando est. Videbitur autem nunc deus bonum, set ens utique intelligens unusquisque esse vel maxime. 5 Set convivere talis sibi ipsi ratorum et enim delectabiles vult. Delectabiliter enim ipsum facit. memorie et futurorum species Spe- bone, tales 66a25 autem delectabiles ; et theorematibus autem habundat mente. Condo- letque et condelectatur maxime sibi ipsi. Omnium enim est idem et triste et delectabile, et non aliud alii. Inpenitibilis enim ut dicere. In existere itaque ad se ipsum horum epyeikei, ad amicum autem habere quemad- 66a30 io modum ad se ipsum, est enim amicus alius ipse, et amicicia horum esse aliquid videtur ; et amici, quibus hec existunt. Ad se ipsum autem utrum est vel non est amicicia, relinquitur , in presenti. Videbitur autem utique sic esse amicicia secundum quod est duo vel plura, aut et ex dictis, et quoniam superhabundancia amicicie ei que ad 66bi 15 se ipsum assimulatur. Videntur autem dicta et multis existere, quamvis existentibus pravis ; igitur secundum quod placent sibi ipsis et existimant epyeikees esse, sic participant ipsis, quia et valde pravorum et nephariorum nulli hec exis- 66b5 tunt, set neque videntur, fere autem neque pravis. Differt autem a se ipsis, 20 et altera quidem concupiscunt, alia autem volunt, puta incontinentes ; eligunt enim pro eis que videntur sibi ipsis bona esse, delectabilia nociva encia. Hii autem rursus propter timiditatem et desidiam recedunt ab 66bio operari que existimant ipsis optima esse. Quibus autem multa et dura operata sunt et propter maliciara odiun25 tur, fugiunt vivere et interimunt se ipsos. Quare itaque mali cum quibus commorentur, se ipsos autem fugiunt. Recordantur enim multorum et 66bi5 difficilium et talia altera sperant secundum se ipsos entes. Cum alteris Á.'DOb 14 aut et (t) K(uPb)] r¡ pv.m.K^ : rj corr.K^ : om. cett. IA = RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia 24) : Rp1& = LcVk Rplb=BqKx Rp3 = Kw(Jo) Rp* — AjCf Rp2 — PwSh Tu 1 eligit L2 istud Rp3 : istud exp. illud Pw 2 quidem quidem] quod quid L2 : quod quidem RtRp* : quidem quidam Vk : quidem quod Rp2 4 Set] Et L2RtKxRp2(fTu)Cf2 ipsi om. Rp3 Speratorum] Separatorum Aj : Operatorum L2RtCfRp2(-Tu) 5 et1 om. RfKvLc spes L2(-Rf)RtRp3>li 7 Omni L2RtRp4 (Omnium Cf2) : obsc. Rp2 9 itaque] utique L2 : enim Tu ipsum 4- singula L2RtRp* 12 re­ linquatur (-quetur Rf) L2Rt 13 secundum quod] et Rt est om. Rp’ 14 aut et] aut Lc1Aj, corr.Rp2 : om. L2Cf superhabundancie Rp3 que + estRplt1,3 16 Videntur] C. quintum Rf 18 percipiant L2 19 Dif­ ferunt L2RtCf autem] enim L2(-Rf)Rt 25 interimunt] nutriunt Rplb Quare itaque] Queruntque L2Rt : Querunt itaque corr.Rp3 26 enim] autem Rp3 et om. RP° 27 spectant Rp3 alteris] aliis Kv : altera Rplb : alterius cow.Rp3(27-55O.i Cum — entes om. pr.m.Rp3) 55° ETHICA NICOMACHEA IX. 4-6 autem entes obliviscuntur. Nichilque amabile habentes, nichil amicabile putentur ad se ipsos, neque gaudent neque condolent tales sibi ipsis. Con- 66b2O tendit enim ipsorum anima et hoc quidem propter maliciam dolet rece­ dens a quibusdam, hoc autem delectatur, et hoc quidem huc, hoc autem illuc trahit, quemadmodum discrepanda. Si autem non possibile simul 5 tristari et delectari, set post parum tristatur quoniam delectatus est et non utique volebat delectabilia hec fieri ipsi ; penitudine enim pravi 66b25 replentur. Non itaque videtur pravus neque ad se ipsum amicabiliter dis­ poni propter nichil habere, amabile. Si itaque sic habere valde est mise­ rum, fugiendum maliciam intense et temptandum epyeikea esse. Sic enim 10 et ad se ipsum amicabiliter utique habebit et alteri amicus fiet. (CAPITULUM quintum) 66b3o [5] Benivolencia autem amicabili quidem assimulatur, amicicia quidem videtur ; non tamen est amicicia. Fit enim benivolencia et ad ignotos et latens, amicicia autem non ; et prius autem talia dicta sunt. 15 Set neque amacio est. Non enim habet distensionem neque appetitum, amacioni autem hec sequntur ; et amacio quidem cum consuetudine, 66b35 benivolencia autem et ex repentino, quemadmodum et circa agonistas 67a! accidit ; benivoli enim ipsis fiunt et conplacent, cooperabuntur autem utique nichil. Quod enim diximus, repente benivoli fiunt et superficialiter 20 diligunt. Videtur utique principium amicicie esse, quemadmodum eius quod est 6ya5 amare ea que per visum delectacio. Non enim predelectatus specie, nullus amat. Gaudens autem specie, nichil magis amat, set cum et absentem desideret et presenciam concupiscit. Sic utique et amicos non possibile 25 K*P* N*P*M* 1*0* 13 amicabili K*P*f\ 15 [6] Amicabile autem et concordia videtur ; propter quod non est omodoxia ; hoc quidem enim et ignorantibus ad invicem existet utique. Neque circa quodcumque consentientes, concordare aiunt ; puta eos qui de 6ya25 celestibus. Non enim amicabile de hiis concordare. Set civitates concor­ dare aiunt cum de conferentibus consentiant, et eadem eligant, et operen- 20 tur communiter opinata. Circa operabilia itaque concordant, et horum circa que in magnitudine, et contingenda ambobus existere vel omnibus ; 6ya3o puta civitates cum omnibus videantur conpugnare Lacedemoniis, vel principari principatus eligibiles esse, vel Pietatum quando et ipse voluit. Cum autem uterque se ipsum velit, quemadmodum qui in Foinissis, con- Kbpb W>P2M* Lb0b 2 nichil utique (ovdèv av O\Ald.)] av ovSeV cett. L2 = RfKvYt Rt = Tp RpiPecia 15} Rp1 = BqKxLcPwSh Rp4=AjCf Rp2 = TuVk Rp3 = Kw(Jo) i factus] factos L2Rt benivolencia] beni­ voli autem L2Rt 2 solum] solis Rf : sola vel solis Yt quidem] qui deum Aj : quibus L2Rt Cooperabuntur] Comparantur Rp3 utique nichil L2Kx Rp2 3 : utique, nichil. utique Rt 3 turbantur VkRp3 4 ociosam] princi­ pium L2Rp4 amicicie L2Cf2 9 per] propter KvRt 10-11 propter quendam ipsum usum] propter quendam usum L2 ; propter usum quendam Aj : usum propter [quemadmodum exp.] quendam Cf 13 a.gonistisL2{-Yt)RtRp2,3 14 Capitulum sextum] Capit. VII Rt : om. cett. sed grandiore litt. cap. ind. RtRp (paragraphum tantum hab. L2} 15 homodoxia L2Rt iq quecumque L2(fYt) 20 utique L2 22 videantur] convideantur Kv : videatur L2[-Kv)RtRp2,3(yidentur primo sed videatur corr.pr.m.Rp3} 23 Pietatum] dictatum (exp.) pie­ tatum Rf : pietatum Kv : pindarum putatum (piet- Lc2) Rp1 : putatum Rp4 24 formissimis Rf : foimissis Kv : fornissis Kx : formissis Rp4 552 ETHICA NICOMACHEA IX.6-7 tendunt. Non enim est concordare sibi ipsi utrumque bene velle quod67a35 cumque, set quod in eodem, puta cum et plebs et epyeikes optimos prin- 67b! cipari ; sic enim omnibus fit quod appetunt. Politica autem amicicia videtur concordia, quemadmodum et dicitur. Circa conferencia enim est et que ad vitam conveniencia. Est autem 5 67b5 talis concordia in hiis que epyeikes. Isti enim et sibi ipsis concordant et ad invicem, in eisdem existentes ut dicere. Talium enim manent voluntates et non transfluunt quemadmodum Eutipus, voluntque iusta et conferen­ cia ; hec autem et communiter appetunt. Pravos autem non possibile 67bio concordare, tamen in parum, quemadmodum et amicos esse, superhabun- 10 danciam appetentes in utilibus. In laboribus autem et ministracionibus deficientes ; sibi ipsi autem unusquisque volens hec, proximum perscruta­ tur et prohibet. Non enim servancium commune perditur. Accidit igitur 67bi5 ipsis contendere, ad invicem quidem cogentes, ipsos autem non volentes iusta facere. 15 (CAPITULUM SEPTIMUM) [7] Benefactores autem bénéficiâtes videntur magis amare quam bene pacientes operantes, et ut preter racionem factum queritur. 07bao Pluribus quidem igitur videtur quoniam hii quidem debent, hiis autem debetur ; quemadmodum igitur in mutuis debentes quidem volunt non 20 esse quibus debent, accomodantes autem et curant debendum salutem, sic et benefacientes velle esse pacientes ut lucrantes gracias, hiis autem 671x25 non esse curam reddere. Epycarinus quidem igitur forte utique dicet dicere ipsos ex malo videntes. Assimulatur autem enim humana. multi et magis bene pati quam facere appetunt. hoc Inmemores 25 Videbitur autem utique et naturalior esse causa et non similis ei que l? = RfKvYi Rt = Tp RppPecia 15) . Rp^ = BqKxLcPwSh Rpi = AjCf Rp* = TuVk Rp3 = Kw(Jo) 2 epieikees L2 : epyeikees RtTu : epyeykes Kx Vk ; epieikea LcShRp3 3 fit omnibus tr.Rp*$t post appetunt Kv) 5 est] esse Rt : om. Rp^Tu et om. Rp3 6 que] in que Rf : qui L2(-Rf)Rt (epyei)-kes] -kees L2RtTu ~¡ invicem + et Rp3 8 Eutipus (-ci-)] euri­ pus WVkRp3 : eurypus Rt : entippus Æ/>4(-ci- Cf) : eucippus Tu 9 autem] utique (uti Kv) L2 n autem om. Rp3 13 Non] sicut (yel sint ?) Rp3 16 Capitulum septimum] C. VIII Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. RtRp (paragraphum tantum hab. Rf2KvYt nec paragraphum Rf1) 19 hiis] hii Rp3 22 luctantes Rp3 23 epitharimus Rf : epicharmus Kv : epitharinus Yt : Epycharinus (-mus ?) Rt : epytarius PwSh : epycaymus Cf : om. Bq^KxLc1 hoc perscriptum RfBqKxLcShAj : hec Rp3 : h’ cett. 24 ipsos (om. SA)] ipsis sive multos, alia littera Rf humano L2RtRp2 25 enim] autem L2RtAj 26 similis eij ei similis ei Rf : ei similis Kv : simul ei Rpl(-Pw) : simul et C/Vsimilis et Cf2) TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 553 circa accomodantes. Non enim est amacio circa illos, set eius quod est 6yb3o salvari voluntas lucri gracia ; benefacientes autem amant et diligunt bene pacientes, etsi nichil sunt utiles, neque posterius fiet utique, quod et in artificibus accidit ; omnis enim proprium opus diligit magis quam dili5 gatur utique ab opere animato facto ; maxime autem forte hoc circa poe- 68ai tas accidit, superdiligunt enim isti propria poemata, diligentes quemad­ modum filios ; tali utique assimulatur et quod benefactorum ; bene pas­ sum enim opus est ipsorum, hoc utique diligunt magis quam opus facien­ Huiusmodi Si minus autem tem. 10 autem causa quoniam esse omnibus eligibile et amabile. 68a5 agere actu. In vivere enim et operari itaque actu faciens Diligunt itaque opus, quia et esse ; hoc autem opus est quodam modo. naturale. Quod enim est potencia, hoc actu opus nunciat. Simul autem et benefactori quidem bonum quod secundum actum, 68aio quare gaudet in quo hoc ; pacienti autem nullum bonum in operante, 15 set si quod conferens, hoc autem minus delectabile et amabile. Delectabilis autem est actus presentís quidem, futuri autem spes, facti autem memoria ; delectabilissimum autem quod secundum actum et amabile. Similiter ei quidem igitur qui fecit manet opus, bonum enim 68ai5 diuturnum ; pacienti autem utile transit. 20 Et memoria bonorum quidem delectabilis, utilium autem non omnino vel minus ; expectacio autem e converso habere videtur ; et amacio qui­ dem faccioni assimulatur, amari autem ei quod est pati. Superexcellenti- 68a2o bus autem utique circa actum sequitur amare et amicabilia. Adhuc autem que laboriose fiunt, omnes magis diligunt, puta et pecu- Xtpb ^bp2j^b ¿bQb 23 autem (Mb)] L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp^Pecia 15) : Rpx = BqKxLcPwSh Rp^^AjCf Rp2=TuVk Rp3 = Kw[Jo) 3 sint Liante nichil Kv)Rt fiet] fiat L2(-Kv, post utique Yt)RtVkRp3 : fiant Kv 7 filios : tali] filios. Tali RtRp3 -. filios dei Rp^Tu1 : filios dicitur Tu2 8 est opus tr. Rp3 itaque Rp1 9 Huius KvRtKxSh 10 Si minus] Sinimus Kx : Simus Cf : Sumus L2RtRp23 au­ tem] igitur Rp3 agere] om. L*RtRp*Tutfn. agere Bq2 : ex agere Lc2 : an agere pro operari legend. ?) actu] in actu L2Rp*Tu In vivere — actu om. Rp3 itaque actu] actu (auctu Kv) utique L2 : actu itaque Rt : itaque opus Vk ii Diligunt itaque] diligit utique L2(-Yt) : diligit itaque Rt : diligunt namque Pw2Vk : itaque diligit Yt : itaque diligunt Rp3 15 quod] quidem L\-Kv)Rt Rp*Tu ifi actus presentís quidem] presentís quidem operacio L2(-Yt) : pre­ sentís operacio Yt ; presentís actus Rt spes] species Rfi-Kv 17 actum] operacionem L2 18 ante Similiter interp. Rp(cf. Oresme, p. 475 : demeure tousjours semblablement) : puncto ante, commate post (.Similiter, ei) Kv : commate ante, puncto post (.similiter. Ei) Rt : nec ante nec post RfYt ei] si Rf : fieri Yt 20 quidem bonorum tr. Rp3 23 autem om. L2Rt ETHICA NICOMACHEA IX. 7-8 554 nias possidentes accipientibus. Videtur itaque bene pati quidem illabo- riosum esse, benefacere autem operosum. Propter hoc autem et matres 68a25 amatrices magis filiorum ; laboriosior enim generacio, et magis sciunt quam ipsarum. Videbitur autem utique hoc et benefactoribus proprium 5 esse. (CAPITULUM octavum) [8] Dubitatur autem utrum oportet amare se ipsum maxime vel alium aliquem. Increpant enim eos qui se ipsos maxime diligunt et ut in turpi 68aso amatores sui vocant. Videturque pravus quidem sui ipsius gracia omnia agere et quanto io utique deterior sit, tanto magis ; accusant itaque ipsum, velud quoniam nichil a se ipso agit ; epyeikes autem propter bonum et quanto utique melior sit, magis propter bonum et amici gracia. 68a35 Quod autem sui ipsius preterit. Racionibus autem hiis opera dissonant 68bi non irracionabiliter. Aiunt enim oportere amare maxime amicum, amicus 15 autem maxime qui vult cui maxime vult bona illius gracia, et sic nullus sciet. Hec autem existunt maxime ipsi ad se ipsum, et reliqua utique 68t>5 omnia quibus amicus determinatur. Dictum est enim quoniam ab ipso omnia amicabilia et ad alios perveniunt. Set et proverbia omnia consen­ tiunt, puta hic una anima, et communia que amicorum, et equalitas ami- 20 cicia, et genu tibie propinquum ; hec enim omnia ad se ipsum maxime 68bio existunt. Maxime enim amicus sibi ipsi, et amandum itaque maxime se ipsum. Dubitatur autem convenienter utris debitum sequi, K»pb jVbpsjifb ito» Io -que (re cett.)] 8¿ MbLbOb om. MbLbOb(suppl. sec.m.LP) ambabus habenti- n velud (olor cett.)] Lz=RfKvYt Rt~Tp Rp(Pecia 15) : Rpi = BqKxLcPwSh Rpi=AjCf Rp* = TuVk Rp3 = Kw(Jo) i itaque] utique L2 : om. Rt quidem] quid Rp* 2 hoc perscriptum RfRtBqKxSh : h’ cett. et om. YtRt matres + etL2(-Yt) 4 quam] quoniam L2RtRp4 ipsorum YtRt autem om. L2 6 Capitulum octavum] C. IX Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. RtRp(paragraphum tantum hab. L2) io Videturque] Videtur autem L2Rp4 (+ quod Aj) quidem om. Pp3 ii itaque] utique L2 velud (velut Rt KxPwShj] puta L2 14 ante Quod paragraphum ponunt YtRpipm. Rf KvRt, ante Racionibus hab. Rt) preterit] poterit Rp4 15 maxime] ma­ xime. maxime L2RtTu, pr.m.Rp3(maxime alterum exp.corr.Rp3) 16 vult1] iussit corr.Rp3 sic] si L2RtRp2,3 17 scieret (?) Bq : sciret Rp3 : om. Tu 19 perveniunt] extendit L2 20 hic] hoc Rf : hec Rt : h’ KvYt qualitas Rp4 22 itaque] om. L2 : obsc. Rp4 (idemque Aj : uelque Cf) 24 utris Kv RtRp4 : utrum Yt : an uiris cett. ? ambobus L2RtRp4 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 555 bus credibile. Forte igitur tales oportet sermonum dividere et determi­ nare in quantum utrique et a quo verum dicunt. Si itaque accipiamus amans sui qualiter utrique dicunt, forte utique fiet manifestum. In obprobrium quidem igitur ducentes ipsum, amatores sui vocant 68bi5 5 ipsos qui sibi ipsis tribuunt plus in pecuniis et honoribus et delectacionibus corporalibus ; hec enim multi appetunt et student circa ipsa ut optima encia, propter quod et circumpugnabilia sunt. Circa hec utique plus habentes largiuntur concupiscendis et totaliter passionibus et nabili irratio- 68b2o anime ; tales autem sunt multi, propter quod et appellacio facta io est a multum pravo existente. Inste utique sic philautis exprobratur. Quoniam autem talia sibi ipsis tribuentes consueverunt dicere multi philautos, non inmanifestum. Si enim quis semper studet, iusta agere 68b25 ipse maxime omnium vel temperata vel qualiacumque alia eorum que secundum virtutes et totaliter semper bonum sibi ipsi acquirit, nullus 15 dicet philautum hunc neque vituperabit. Videbitur autem utique talis magis esse philautus ; tribuit enim sibi ipsi optima et maxime bona, et largitur sui ipsius principalissimo, et 68b3o omnia huic obediunt. Quemadmodum autem et civitas principalissimum maxime esse vide20 tur, et omnis alia constitucio, sic et homo ; et philautus utique maxime hoc diligens et huic et largiens. Et continens utique et incontinens dicitur in tenere intellectum vel 68b35 non, ut hoc unoquoque ente. Et egisse videntur ipsi et voluntarie que cum racione maxime. Quo- 6gar 25 niam quidem igitur hoc unusquisque est vel maxime, non inmanifestum, et quoniam epyeikes maxime hoc diligit ; propter quod philautus maxime utique erit secundum alteram speciem exprobrati et differens tantum quantum secundum racionera vivere autem secundum passionem, et 6ga5 appetere vel simpliciter bonum vel visum conferre. KAP^ N^P^M^ L»Ob 29 vel] om. 6â>s Michael Eph., p. 504, 32 : om. codd. simpliciter (? áirAws)] ¿Áy- L2 = RfKvYi Rt = Tp RpiPecia 15} : Rp1 = BqKxLcPwSh Rp^ — AjCf RP* = TuVk Rp2 = Kw{Jo} 2 a om. L2Rt itaque] utique L2 4 op­ probrium RfYt : oprobrium KvRt igitur quidem tr. Rp* 5 ipsos] ipsas BqYLc : eos Uf-Kv}Rt : om. Cf 7 hoc RfRtAj : h’ cett. 7-8 plus haben­ tes] avari L2 8 languiuntur Tp irracionabilius Kv : irracionabile BqYLc : irracionali L2(-Kv} : inrationali Rt 10 philautis] philantis (?) RfYtLc : hylantis Kv : philanti Bq : philantus AjCf2Tu : phylantis FA(-lau- vel -lan- obsc. ple­ rique codd., quod postea non adn.} 12 non inmanifestum] autem in non ma­ nifestum Aj : in non eciam manifestum Cf 13 qualicumque Rpz 18 om­ nia om. Rp* 20 constitucio] congregado L2Jîp4(gregacio Cf} 21 et2 om. L2PwRp*Tux 25 inmanifestum] manifestum Rp* 28 autem] ad Lz 29 vel simpliciter om. L2RtRp* 556 ETHICA NICOMACHEA IX.8-9 Circa bonas quidem igitur acciones differenter studentes, omnes reci­ piunt et laudant ; omnibus autem contendentibus ad bonum et intenden- 69a.ro tibus optima agere, et communiter utique omnium erunt quibus indige­ tur, et propria unicuique maxima bonorum ; si quidem virtus, tale est ; quare bonum quidem oportet philautum esse ; et enim ipse iuvabitur 5 bona agens et alios iuvabit. Malum autem non oportet ; ledet enim et se ipsum et proximos pravis passionibus sequens. 6garj Malo quidem igitur dissonant que oportet agere et que agit. Omnis enim intellectus eligit optimum sibi ipsi, epyeikes autem obedit intellec­ tui. Verum enim quod de studioso et amicorum gracia multa agere et 10 patrie, etsi oporteat mori ; proiciet enim et pecunias et honores et totaôgaao liter circumpugnabilia bona, procurans sibi ipsi bonum. Paucum enim tempus delectari valde, magis eliget utique quam multum quiete, et vive­ re bene annum quam multos annos qualitercumque, et unam accionem bonam et magnam quam multas et parvas. 6ga25 15 Morientibus autem hoc forte accidit ; eligunt utique magnum bonum sibi ipsis, et pecunias proiciunt utique, in quo plura recipient amici ; fiunt enim amico quidem pecunie, ipsi autem bonum ; maius autem bonum sibi ipsi tribuit. Et circa honores autem et principatus idem modus ; 6ga3O omnia enim amico hec proiciet, bonum enim ipsi hoc et laudabile ; con- 20 venienter utique videtur studiosus esse pro omnibus eligens bonum. Con­ tingit autem et acciones amico proicere, et esse melius eo quod est ipsum operari, tamen amico fieri. In omnibus itaque laudabilibus, studiosus 6gbi videtur sibi ipsi boni plus tribuens. Sic quidem igitur oportet philautum esse, quemadmodum dictum est ; ut autem multi, non oportet. 25 (CAPITULUM NONUM> [9] Dubitatur autem et circa felicem, si indigebit amicis vel non. Nichil enim aiunt opus esse amicis, beatis et per se sufficientibus ; exis6gb5 tunt enim ipsis bona, per se sufficientes igitur entes nullo indigere ; amiKkP” L»O» 4 propria (æux)] ¡8ía codd. Ll = RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia 15) : Rp1 = BqKxLcPwSh Rpi = AjCf Rp* = TuVk Rp3 = Kw{Jo) 3 omnium.] omni L2{-Rf}RtPw : ipsum {exp.} om­ nium Lc : omnium {exp.} omnibus Aj : omnibus Cf erunt] erant BqxLc : R’us (?) Sh : om. spat. vac. rei. Pw1{suppl. Pw2} : erunt sicut Cf 4 proprie L2 21 Contingit] contingens L2{-Rf} 22 autem om. L2 23 tamen] causam RfRt : cum {exp.} tamen Tu : dei. corr.Rp3 itaque] enim Yt : igitur Rt : om. L2{-Yt) 26 Capitulum nonum] C. decimum Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. RtRp{paragraphum tantum hab. L2} 29 sufficientes] insufficientes L2{-Yt} igitur entes] gerentes Rpi TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 557 cum autem alterum ipsum entem, tribuere que per se ipsum non potest. Unde cum dans non bene det, quidem opus est amicis. Assimulatur autem inconvenienti hoc omnia attribuentes bona felici, amicos non assignare, quod videtur exterius bonorum maximum esse. 5 ógbio Sique amici magis est benefacere quam pati et est boni et virtutis benefacere, melius autem benefacere amicis quam extraneis, bene passis quibus indigebit studiosus. Propter quod et queritur utrum in bonis fortunis magis opus est amicis vel infortuniis, ut et infortunado indigente 69615 benefacturis et bene fortunatis quibus bene facient. Inconveniens autem io forte et hoc solitarium facere beatum. Nullus enim eligeret utique secun­ dum se ipsum omnia habere bona ; politicum enim homo et convivere aptus natus, et felici itaque hoc existit. Quod nature ,bona habet. epyeikes melius quam enim Manifestum autem quod cum amicis et hiis qui sunt 69620 cum extraneis et quibuscumque commorari ; opus est ergo felici amicis. 15 Quid igitur dicunt primi et quo verum dicunt, vel quoniam multi ami­ cos existimant utiles esse. Talibus quidem igitur non indigebit beatus, quia bona existunt ipsi. Neque utique hiis qui propter delectabile vel in 69025 parvum ; delectabilis enim vita ens, nichil indiget superducta delectacio­ ne. Non indigens autem talibus amicis, non videtur indigere amicis ; hoc 20 autem non est forte verum. In principio enim dictum est quoniam felici­ tas operacio quedam est, operacio autem manifestum quoniam fit et non existit quemadmodum possessio quedam. Si autem felix esse est in vivere 69630 et operari, boni autem operacio studiosa et delectabilis secundum se ipsam, quemadmodum in principio dictum est, est autem et proprium 25 delectabilium, speculari autem magis proximos possumus quam nosmet ipsos et illorum acciones quam proprias, studiosorum utique acciones 69635 amicorum encium delectabiles bonis, ambo enim habent que natura delec- yoai tabilia, beatus utique amicis talibus indigebit, si quidem speculari eligit K*P* N*P2M* LbOb 5 -que (re cett.}] Se L*O* om. cett. queritur (^reirai LbOb)] «n^reírcu 7 quibus (<5r KbPb)] L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp{Pecia 15} : RpY=BqKxLcPwSh Rp* = AjCf Rp2—TuVk Rp3 = Kw(fo} 2 dans non] daymon (damon Rf} L2RtAj : dans Cf : / / / / Tu1 : deus Tu2 det] debet KvRt : dat {exp.} det Tu quidem] quid RtRp* : quod Kv Yt : om. Rf 3 hoc RfRt : hec Kx : h’ ceti. 5 Sique] Sicque Bq1 : Setque Rp3 : Si autem L2_Rp4(Si [5-6 que — benefacere om.] Cf} 7 qui­ bus om. L2 queritur] rursus queritur L2 8 fortuitis Rp1 vel] in Kv : quam. YtRt (-1- vel in Tp} et om. Rp* infortunato L2RtRp* 12 uti­ que L2 Quod] Que L2{-Kv}RtRp* nature bona] natura bona RfYfRt : natura (bona om.} Kv : bona nature Lc : vere bona CfRp3 : vel natura bona vel vera Aj 13 (epyei)kes] -kees Kv 15 quo] animo corr.Rp3 dicunt -fautem Rp* 26 studiorum Rp3 28 itaque Rt 558 ETHICA NICOMACHEA IX.Q-io acciones studiosas et proprias, tales autem que boni amici entis. Existi­ mant autem oportere delectabiliter et vivere felicem. Solitario quidem yoas igitur, difficilis vita. Non facile enim secundum se ipsum operari conti­ nue. Cum alteris autem et ad alios, facile erit igitur operacio magis con­ tinua, delectabilis existens secundum se ipsam. Quod oportet circa bea- 5 tum esse ; studiosus enim secundum quod studiosus hiis que secundum virtutem accionibus gaudet, hiis autem que a malicia tristatur, quem- 7oaio admodum musicus bonis melodiis delectatur. In pravis autem tristatur. Fiet autem utique et ascesis quedam virtutis ex convivere bonis, quem­ admodum et Theognis ait. 10 [10] Utrum igitur quam plurimos amicos faciendum vel quemad- 7ob2o modum in peregrinatione prudenter dictum esse videtur, neque mul­ tum peregrinus neque non peregrinus nocet, et in amicicia congruet neque KbPb NhP2Mb LbOb i Quare sentiemus (c&ar* PbLl>)] avTtû L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 16) :Rp'=BqK%Lc Rp3=Kw(Jo) Rp2 = AjPwShTu Rp* = CfVk i C. secundum Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. RtRp(paragraphum tantum hab. L2) 2 delectacionem per se bonum L2(-Yt)Rp3 : per se bonum delectacionem Yt : bonum delectacionem Rt exis­ timat Rf : existimant Rp3 : existimabant Vk : estimabat (ante bonum) Pw 3 racionabilia et irrationabilia YtRtRp3Aj 5 nuntiavit Cf : nunciant Vk sibi + ipsi L2Rt 6 igitur] utique L2 7 bonum esse] per se bonum esse L2 : bonum esse per se Rp3 8 mores virtutum Rp* 9 esse om. Yt : ante temperatus Rt itaque] utique L2 10 ut — dicere om. L2 hoc per­ scriptum Kv2RtBqKxAjVk : h’ cett. sic + hic Rp* 12 existimabit RfRp3 13 igitur] autem L2(om. Kv)Rp3 14 esse eligibile L2(-Rf)Rt 19 ipsi] ip­ sum sibi ipsi L2 sermo] iste sermo L2(sermo iste Rf)Rt 20 bono] et dono Rf1 : dono Kv : bonum Bq 21 Talium Rp3(Tali rec.KwJo2) 25 autem om. L2 neque] in ShRp* utique] neque Rp3 566 ETHICA NICOMACHEA X.2 cum aliquo secundum se ipsum bonorum eligibilius fit ; quid igitur est 72b35 tale quo nos communicamus. Tale enim queritur. Instantes autem quod non bonum quod omnia appetunt, non nichil 7jai dicunt. Quod enim omnibus videtur, hoc esse aimus. Interimens autem hanc fidem, non omnino credibiliora dicit. Si quidem enim que sine intel- 5 lectu appetunt ipsas, erat utique aliquid quod dicitur ; si autem et que sapiunt, qualiter dicent utique aliquid ? Forte autem et in pravis est ali- 73&5 quod naturale bonum melius quam secundum se ipsa, quod appetit pro­ prium bonum. Forte videtur autem neque de contrario bene dici. Non enim aiunt si 10 tristicia malum est, delectacionem bonum esse ; opponi enim et malum malo et ambo ei quod neutrum dicentes ; hoc autem non male, non tamen 73aio in hiis que dicta sunt, verum dicentes ; ambobus enim entibus malis, et fugienda oportuit ambo esse, neutris autem vel alterum, vel similiter. Nunc autem videntur hanc quidem fugientes ut malum, hanc autem eli- 15 gentes ut bonum. Sic utique et opponuntur. Non tamen si non qualita­ tum est delectacio, propter hoc neque bonorum ; neque enim virtutis 73ai5 operaciones qualitates sunt neque felicitas. Dicunt autem bonum qui­ dem determinatum esse, delectacionem autem indeterminatam esse, quoniam recipit magis et minus. Si quidem igitur ex delectari hoc iudi- 20 eant, et circa iusticiam et alias virtutes, secundum quas manifeste aiunt 73a2o magis et minus quales existere, et secundum virtutes erit idem. lusti enim sunt magis, et fortes ; est autem iuste agere et temperate agere magis et minus. Si autem in delectacionibus, ne forte non dicunt cau­ sam quod sint quidem hee inmixte, hee autem mixte. Quid autem pro- 25 hibet quemadmodum sanitas determinata existens recipit magis et minus, 73a25 sic et delectacionem. Non enim eadem commensuracio in omnibus est 14 vel alterum (rj ertpov ÆbPb)] pifieTepov 20 igi­ 25 Quid autem prohibet (ri kmXvci 8« PkiAA^-P2)] Kal rt : rl yàp KtûXverat (-Avec M*1) M^O*3 LbN*P2 tur (ofo)] om. KaiXverai L2=RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 16) : Rpi=BqKxLc Rp3 = Kw(Jo) Rp* = AjPwShTu Rp* = CfVk 2 quo 4- et L2Rt 3 non] quod Rf : [non littera alia exp.] non verum Kv 4 aimus] amicus Kv1 : amicis Rp3 7 qualiter] quantum Rp4 aliquod] aliquid Rp* 10 Forte] Non L2Rt, corr.Rp3 au­ tem + quod Rp3 ï i enim] autem Rp3 malum8 4- et Rp3 12 ante et post dicentes interp. KvRtPw2, tantum post cett. hoc perscriptum RtKxVkif) : hec Rf : h’ cett. 14 vel alterum] neutrum L2 15 videndum Pp3 16 et] ut Rp3 ante Non1 paragraphum ponit Rt, capitulum ind. Sh 17 propter om. Rp3 neque1] nec Rp* virtus Rp3Aj 20 repetit Rp3 igitur om.L2 24 magis et minus om. L2 25 quod] si L8 sunt Rp3Ajl hee quidem L2RtRp3,i autem8] enim L2 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA neque in eodem una quedam semper, set remissa permanet usque ad 567 quem et differt in magis et minus. Perfectumque per se bonum ponentes, mocio­ nes autem et generaciones inperfectas, delectacionem mocionem et gene- 73a3o racionem enunciare temptant. Non bene autem videntur dicere neque 5 esse mocionem. Omnium enim proprium esse videtur velocitas et tarditas, se ipsum, puta quod mundi ad aliud. Delectación! etsi non secundum autem horum neutrum existit. Delectatum fuisse quidem enim est velo­ citer quemadmodum iratum fuisse. Delectari autem non, neque ad alte- 73b! rum. Ire autem et augeri et omnia talia transponere quidem igitur in 10 delectacionem velociter et tarde est. Operari autem secundum ipsam velociter non est. Dico autem delectari et generacio qualiter utique erit. Videtur enim non ex quocumque quodcumque fieri, set ex/quo fit, in hoc dissolvi ; et cuius generacio delectacio, huiusmodi tristicia corrupcio. Et dicunt autem tristiciam quidem defectum esse eius quod secun- 15 dum naturam. Delectacionem autem replecionem. Hec autem corporales sunt passiones. Si igitur est eius quod secundum naturam replecio delec­ tacio, in quo replecio, hoc utique et delectabitur. Corrupcio ergo. Non 73bio videtur autem. Non est ergo replecio delectacio, set facta quidem reple- cione. Delectabitur utique aliquis et incisus tristabitur. 20 Opinio autem hec videtur facta esse ex hiis que circa cibum tristiciis et delectacionibus. Indigentes enim factos et pretristatos delectari 73bi5 replecione. Hoc autem non circa omnes accidit delectaciones. Sine tristi­ cia enim sunt mathematice et earum que secundum sensus, et per olfac­ tum ; set et audiciones et visiones multe autem et memorie et spes. Cuius 25 igitur hee generaciones erunt ? Nullius enim defectus facti sunt, cuius fiat utique replecio. 73b2o L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp{Pecia 16) : Rpl=BqKxLc Rp3 = Kw{Jo) Rp2 = AjPwShTu Rp*~CfVk i quedam + que LcAj remanet BqRp* : ma­ net Pw1 quem] quid L2(quod Kvx)RtRp2Cf 2 Perfectumque : C. tercium .Ri(que om. RtAj) 5 Omni L2Rt 6 se ipsam L2 : se ipsa Rt 9 ante transponere interp. YtRt{paragraphum adp. Yt2RtBq2Pw2), non autem cett. 10 ipsam] se ipsam L2Rt 11 post delectari interp. YtRt non autem cett. {pa­ ragraphum adp. Bq2, rec.Kw, Pw2) 13 delectacio om. Rp3 huius L2RtKx 15 autem2] enim L2 : enim et Rt 16 si] set L2 igitur] utique L2 17 Cor­ ruptio] Corpus L2RtRp3 19 ante Delectabitur puncto interp. RtRpli2(sed de­ lectabitur littera d minore scrips. RtLc), non autem L2Rp3 i 21 prestristatos Lc1 : prestatos Cf1 : tristatos L2 23 et 4- que L8(et que cancell. Kv2)Rt olfatum YtRt 24 post visiones interp. YtRtRp3, non autem cett. autem -fsunt Pp2,4, corr. Rp* 568 ETHICA NICOMACHEA X.2-3 (CAPITULUM TERCIUM> Ad proferentes autem probrosissimas delectacionum, dicet quis uti­ que quoniam non sunt hec delectabilia. Non enim si male dispositis delec­ tabilia hec sunt, existimandum ipsa et delectabilia esse simpliciter, nisi in hiis, quemadmodum neque laborantibus sana vel dulcia vel amara, 73b25 neque rursus alba que videntur pacientibus Vel sic utique dicetur 5 obtalmiam. quoniam delectaciones quidem eligibiles sunt, non tamen ab hiis, quemadmodum et ditari, prodenti autem non, et comedens. Vel specie difíerunt delec­ autem que a bonis ab hiis que a turpibus, et non est delec- sanum esse, non tamen quodcumque taciones ; altere 10 73030 tari ea que iusti non entem iustum neque ea que musici non entem musi­ cum. Similiter autem et in aliis. Manifestum autem videtur et amicus alter ens ab adulatore non exis­ tentem bonum delectacionem vel differentes specie ; hic quidem enim ad bonum colloqui videtur, hic autem ad delectacionem ; et hoc quidem 15 laudatur, ut non ad altera colloquentem. Nullus­ pulmentariis factis ad vitam delectatus in existimant, maxime, neque gaudere faciens quidem 74ai vituperatur, hoc autem que utique eligeret vivere quibus pueri, ut turpissimorum, nequaquam debens tristari. 74a5 Et circa multa studium faceremus utique, etsi neque unam inferant 20 delectacionem, puta videre, recordari, scire, virtutes habere. Si autem ex necessitate sequntur hiis delectaciones, nichil differt. Eligeremus enim utique hec, etsi non fieret utique ab hiis delectado. Quoniam quidem igitur neque per se bonum delectado neque omnis 74aio eligibilis, manifestum videtur esse, et quoniam ArbPbAPOb LbNbP2 16 hoc (to PhN15)] tov sint quedam eligibiles, 25 *om. codd. L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp{Pecia 16} : Rpl = BqKxLc Rp3 = Kw{Jo} Rp2 — AjPwShTu Rpi—CfVk i Capitulum tercium] Cap. IIII Rt : CAPITULUM pr.m.Rp* : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. RtRp(paragraphum hab. RfKv2Yt} 3 delectabilia8] delecta Rp3 4 ipsa] hec {exp.} ipsa Rt 4-5 nisi in] tamen L2 6 ophthalmiam Rf : optalmiam Kv : obtalimam Yt : obtaliniam Kx 7 dice­ tur] diceretur utique RfYt : dicetur utique Kv 9 comedenti L2RtRp3 10 autem] enim L2Rt 13 Manifestare L2Rt ens + et RfKv* 15 hoc] hic HiPp3(hoc perscriptum Rf : h' potius quam h1 cett.} 16 hoc] hunc L2 : hic Rp* laudant L2Rt ut om. Rp° non *om. Rt, dei. Bq2 17 pul­ mentariis factis ad {cf. Oresme, p. 503 : des viandes)] pueri mentem (veritatem Rf1} habens per L2Rt 18 quidem] quid L2(quod Kv} 21 scire om. Rp3 22 sequentur (?) Lc : sequitur Rp3Aj enim] neque Rp* 25 quoniam + igitur Rp2{-Sh)Cf sunt L2RtRp3 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 569 secundum se ipsas differentes specie, vel a quibus ; que quidem igitur dicuntur de delectacione et tristicia, sufficienter dicta sunt. (CAPITULUM QUARTUM) [3] Quid autem est vel quale quid manifestius fiet utique a principio 5 resumentibus. Videtur enim visio quidem secundum quodcumque tempus perfecta esse. Non enim est indigens nullo quod in posterius factum per- 74.a!5 ficiat ipsius speciem. Tale autem videtur et delectacio. Totum enim quod­ dam est et secundum nullum tempus accipiet quis utique delectacionem, cuius in plus tempus facte, perficietur species. Propter quod neque motus 10 est. In tempore enim omnis motus et finis alicuius ; puta edificativa per- 74a2o fecta cum faciat quod appetit, vel in omni tempore utique vel hoc ; in partibus autem temporis omnes inperfecte et altera specie a tota et ab invicem. Lapidum enim composicio altera a columpne virgacione et templificacione hec a ; et templi quidem perfecta, nullo enim indigens ad propo- 74a25 15 situm, fundamenti autem multi inperfecta ; partis enim utraque ; specie igitur differunt et non est in quocumque tempore accipere motum perfec­ tum specie, set siquidem in omni. Similiter autem et in ambulacione et reliquis ; si enim est lacio motus unde quo, et hoc differre secundum species 74a3o volatus, ambulacio, saltado et talia. Non solum autem sic, set et in ipsa 20 ambulacione ; hoc enim unde quo non idem in stadio et parte et in altera et altera parte, neque pertransire lineam hanc et in lineam pertransit, set et in loco existentem ; in substanciam ; non solum altera autem hec ab illa. 74b! Per certitudinem quidem igitur de motu in aliis dictum est. Videtur autem non in omni tempore perfectus esse, set multi inperfecti et differentes 25 specie, siquidem quod unde quo specificum. Delectacionis autem in 74Ù5 KbPbMbObL^N^P2 ii vel2 (n KkP15)] 8tj : vide adn. ad L351.io-ii Lz = RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia 16} : Rpl = BqKxLc Rp3 = Kw(Jo} Rp2 = AjPwShTu Rpi — CfVk 2 sint KvRtBqAjRp^ 3 Capitulum quartum] C. quintum ante 5 Videtur Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. Rp(paragraphum tantum hab. L2) 4 est autem tr. Rp3 9 perficientur Rpi 11 ap­ petit, vel] appetatur Rp3 vel2 om. L2Rt 12 tempori Kv : tempore BqRp* omnis Rp3 altere a L2(-Yt} : altere YtRt toto Rp3 ab] ad Rp3 13 a om. Rp3 hec] hee L2RtSh : om. TuCf 13-14 a templifactione Rf : a templifitione Kv : amplificacione Yt : a templicacione Pw1 15 multi (cf. Oresme, p. 505 : moult — An legend, et mutuli ? Cf. Mich. Eph. in loc. : « Trisculpta ... vocant autem ipsa multi »)] et trisculpti L2Rt : et tristari Rp3 18 hoc] huius L2 (huiusmodi Rf}Rt differre] dicere L2 : differentie Rt 21 substanciam] illam L2Rt 22 in1] enim L2Rt et om. KvLcRp3 exis­ tente altero LzRt 24 perfeccius Rp3 25 siquidem om. spatio vac. rei. Rp3 ETHICA NICOMACHEA X.3-5 570 quocumque tempore perfecta species. Manifestum igitur quod altere erunt ab invicem, et totorum aliquid et perfectorum delectacio. Videbitur autem utique hoc et ex non contingere moveri non tempore, delectari autem. Quod enim in ipso nunc, totum aliquid. Ex hiis autem 74b io manifestum et quoniam non bene dicunt motum vel generacionem esse 5 delectacionem. Non enim omnium hec dicuntur, set partibilium et non totorum ; neque enim visionis est generacio, neque puncti, neque uni­ tatis, neque horum nichil motus ; neque utique delectacionis ; totum enim quoddam. «(CAPITULUM QUINTUM) [4] Sensus autem omnis ad sensibile operantis, perfecte autem io non 74bi5 dispositi ad pulcherrimum sub sensu iacencium. Tale enim maxime esse videtur perfecta operado. Ipsum autem dicere operari vel in quo est, nichil differat. Secundum unumquodque optima est operado optime dispositi ad potentissimum eorum que sub ipsam ; hec autem utique 15 74b2o perfectissima erit delectabilissima ; secundum omnem enim sensum est delectacio. Similiter autem et intellectum et speculacionem. Delectabi­ lissima autem perfectissima, perfectissima que bene habentis ad studio­ sissimum eorum que sub ipsam ; perficit autem operacionem delectacio. Non secundum autem eundem modum et delectacio perficit, et sensibile 20 74b25 et sensus studiosa encia, quemadmodum neque sanitas et medicus. Simi­ liter causa est eius quod est sanari. Secundum unumquemque autem sen­ sum quoniam fit delectacio, manifestum ; aimus enim visiones et audicio­ nes esse delectabiles. Manifestum autem et quoniam maxime cum et sensus sit potentissimus et ad tale operetur. Talibus autem entibus et 25 74b3o sensibili et sensato semper erit delectacio, existente quidem faciente et paciente. Perficit autem operacionem delectacio non sicut habitus que inest, set ut superveniens quidam finis velud iuvenibus pulcritudo. L2 = RfKvYt Rt=Tp RptPecia 16) : Rpx = BqKxLc Rp3 = Kw(Jo) Rp2 = AjPwShTu Rp4 = CfVk i quod -b et L2Rt alteri L2 3 moveri] facili Rp3 non in tempore L2(non Kv1 : in non tempore Kv2) 5 quoniam et tr. Rp3 10 Capitulum quintum] C. VI Rt : om. cett., sed grandiore litt. caf. ind. RtRp(paragraphum tantum hab. Yt, nec paragraphum RfKv) 11 perfec­ ti Kv non] bene L2Rt, Sh : om. Rp3 12 dispositi] dispositi 4- quoddam Rp2 : disperti Rp4 13 esse om. L2(hab. post videtur Rf) 14 unumquod­ que] 4 aut Kv : 4- enim Vi (enim post optime add. Rt) 16 erit 4- et L2RtRp4 enim om. L2(-Yt) Vk1 17 et1 4 secundum YtRt 18 perfectissima2 + autem L2Rt, corr.Rp3, Rp4 studiosum Rp3 19 perficit : C. VII Rt 21 ante Similiter puncto interp. omnes (praeter RfKv), sed similiter littera s minore scrips. YtRtLc 22 est1 om. Rp3 25 autem entibus] enim sensibus Rp3 27 sic­ ut om. L2 qui L2(quod Kv) RtLcRp3 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 571 Usquequo autem sensibile vel intelligibile sit quale oportet et discer­ nens vel speculans, erit in operatione delectatio. Similibus enim entibus 75a! et ad invicem secundum eundem modum habentibus et passivo et tactivo, idem aptum natum est fieri. 5 Qualiter igitur continue nullus delectatur, vel laborat. Omnia enim habenda corpora non possunt continue operari ; non fit igitur neque 75a5 delectacio ; sequitur enim operacionem. Quedam autem delectant nova entia, posterius autem non similiter, propter hoc ; primum quidem enim per desideria inclinata est mens et ro intense circa eadem operatur, quemadmodum secundum visum aspicien­ tes ; postea non fit talis operatio, set neclecta ; propter quod et delectatio delectaciones existimabit quis- utique omnes, 75aro obscuratur. Appetere autem quoniam et vivere omnes appetunt, vita autem operacio quedam est, et unusquisque circa hoc et in hiis operatur que et maxime diligit ; puta 15 musicus quidem auditu circa melodías, amator autem discipline mente circa theoremata, sic autem et reliquorum unusquisque. 75ai5 Delectacio autem perficit operationes, et vivere autem, quod appe­ tunt. Racionabiliter igitur et delectacionem appetunt ; perficit enim uni­ cuique vivere, eligibile ens. 20 [5] Utrum autem propter delectacionem vivere eligimus vel propter vivere delectacionem ; dimittatur in presentí ; coniungi quidem enim hec videntur et separacionem non recipere. Sine operacione enim non fit 75aao delectacio. Unde videntur et specie differre ; altera enim specie ab alteris existimamus perfici. Sic enim videntur et naturalia et que ab arte, puta 25 animalia et arbores et picture et ymagines et domus et vas. Similiter 75a2j autem et operaciones differentes specie a differentibus specie perfici. Dif­ ferunt autem que mentis ab hiis que secundum sensus et hee ipse secun- K'>PW»C>1’ £»lVbP2 i oportet (8ei XbPb£b)] O/ iTOT’ : deest A-’b L2=RfKvYt Rt = Tp RplPeda 16) '. Rp'=BqKxLc Rp3 = KwlJo) Rp2 = AjPwShTu Rp* = CfVk i sit om. L2(-Bf) quale oportet] puta utique L2 3 et2] in Lc1Rpi 5 Omni Rp3 6 habencia] humana L2Rt corpora om. Rt non.1 om. Rp3 7 operacioni Rf(obsc. Kv} g hoc perscriptum RfKvBqKxAjVk : hec Rt : h’ cett. (h’ + quia Yt} primum] propter Rp4 quidem + igitur Rp4 enim om. L2 per desideria (cf. Albertus, Lect., Vat. lat. 722, f. i89rh)] om. L2Rt ii postea + autem L2Rt neglecta L2 KxTuVk : neglegtaili : nec delectatur Bq2 12 delectacionem L2Rt 14 cir­ ca] contra Rp3 hoc perscriptum Kv(?)Rp3Vk : hec RfPw : h’ cett. in om. L2(-Yt) operatur om. Rp3 17 autem1 + fit Kx^LclSh 18 igitur] au­ tem Yt : agitur Rp3(Racionabiliter — appetunt om. RfKv) 20 eligimus exp. corr.Rp3 zy autem om. Rp4 ETHICA NICOMACHEA X.5 572 dum speciem ; et perficientes utique hoc et ex 75a3o nem eo appropriari itaque delectaciones. Apparebit autem delectacionum unamquamque operacio- quam perficit. Coauget enim operacionem propria delectacio. Magis enim singula iudicant et cercius exquirunt cum delectacione operantes ; puta geometria fiunt gaudentes eo quod est geometrizare et intelligunt 5 singula magis. Similiter autem et amantes musicam, et amantes edifica- 75335 tivam, et aliorum singuli augmentant ad proprium opus gaudentes ipso ; coaugent autem delectaciones. Coaugencia autem propria ; alteris autem 75bi specie, et propria altera specie. Adhuc autem magis hoc utique apparebit ex eo quod est ab alteris 10 delectaciones impeditivas operacionibus esse. Amantes enim fistulas non possunt sermonibus attendere si audiant fistulantem, magis gaudentes 75b5 fistulativa quam presentí operacione ; secundum fistulativam igitur de­ lectacio eam que circa sermonem operacionem corrumpit. Similiter autem hoc et in aliis accidit, cum simul circa duo operetur. Delectabilior enim 15 alteram expellit, et si multum differat secundum delectacionem magis, 75bio ut neque operatur secundum alteram. Propter quod gaudentes quocum­ que vehementer, non operamur alterum, et alia facimus aliis quiete placentes ; puta et in theatris legumina comedentes, cum pravi agoni­ zantes sint, tunc maxime ipsum operantur. Quia autem quidem propria 20 75bi5 delectacio confirmat operaciones et diuturniores et meliores facit, aliene autem afficiunt, manifestum quod multum distant. Fere enim aliene delectaciones faciunt quod proprie tristicie. Corrumpunt enim operaciones proprie tristicie ; puta si huic scribere indelectabile et triste vel racio­ cinan, hic quidem non scribit, hic autem non raciocinatur, tristi existente 25 75bzo operacione ; accidit XbPbMbOb LW itaque circa operaciones contrarium a delectacionibus 18 operamur (Spoj/ici. PbZ.bP2)] Stopper AbAfbOb : deest N* L2 = RfKvYt Rt = Tp RpiPecia 16] : Rffi = BqKxLo Rp* = Kw(Jo) Rp2= AjPwShTu Rp2 = CfVk 1 utique L2Cf 2 eo appropriari] quoappropriari RfYt : coappropriari KvRt operacionem] operacioni Rt 5 geometria] -trici L2RtKx, corr. Rp* est om. Rp3 et om. Rp3 8 coaugent] coauget L2(-Yt) ii impeditans Rf^Kv(-tas Rf2) fistulantes L2(-Rf) 13 quam — fistulativam om. pr.m.Rp3, suppi, corr .Rp3(sed igitur add. ante fistulativam, ita ut igitur bis habeatur : secundum igitur fistulativam igitur) 15 in aliis] malis Rp3(corr.rec.Kw) 17 ut neque operatur (-retur KxLc2}] Quare neque operari Í?(neque om. Kv) 18 non + omnino L2RtCf operamur] discernimus L2Cf aliis om. Rp3 quiete] quis con Sh : ////// Pw1, quiete suppi. Pw2 : om. (crux in fenestra) A j 20 Quia : Cap. VIII Rt autem om. L2 propria qui­ dem tr. Rt 22 officiunt RfKv : obficiunt Rt : efficiunt ? Yt1, corr. Rp3 24 proprie tristicie om. Rp3 racionari YtLc 25 racionatur KvYtRp3 26 utique IA TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 573 et tristiciis propriis ; proprie autem sunt que in operacione secundum se ipsam fiunt ; aliene autem delectaciones dicte sunt quoniam proximum quidem tristicie faciunt. Corrumpunt enim, tamen non similiter. Differentibus autem operacionibus epyeikeia et pluralitate, et hiis 5 quidem eligibilibus existentibus, hiis autem fugientibus, hiis autem neu- 75t>25 tris, similes habent et delectaciones ; secundum unamquamque operacio­ nem propria delectacio est. Que quidem igitur studiose propria, epyeikes. Que autem prave, mala. Et enim concupiscencie bonorum quidem lauda­ biles. Turpium autem vituperabiles. IO Magis proprie autem operacionibus que in ipsis delectaciones concu- 75b3o piscenciis ; hee quidem enim discrete sunt et temporibus et natura, hee autem propinque operacionibus et indiscrete, sic ut et habeat dubitatio­ nem, si idem est operacio delectationi. Non tamen videtur quidem delec- 15 tacio mens esse neque sensus. Inconveniens enim, set propter non sepa- 75b35 rari videtur idem quibusdam. Quemadmodum igitur operaciones altere, et delectaciones. Differt autem visus a tactu puritate ; et auditus et olfac- 76a! tus, a gustu. Similiter utique differunt et delectaciones et ab hiis que circa mentem, et utreque ab invicem. Videtur autem esse unicuique et delecta- 20 cio propria quemadmodum et opus. Que enim secundum operacionem ; et in unoquoque autem speculanti hoc utique apparebit ; altera enim 76a5 equi delectacio et canis et hominis, quemadmodum Eraclitus ait asinum fenum utique eligere magis quam aurum. Delectabilius enim nutrimentum auro asinis ; que quidem igitur diversorum specie differunt specie ; eas 25 autem que eorundem indifferentes rationabile esse. Differunt autem non parum in hominibus ; eadem enim hos quidem 76aio delectant, hos autem contristant, et hiis quidem tristia et odibilia sunt, L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 16) : Rp^BqKxLc Rp3 = Kw(Jo) Rpz = AjPwShTu Rp^ CfVk i propria YtRt 3 quid L2Rt triste Rp3 4 epieikeia KvLcSh : epieikea RfYt : epyeikea RtCf : epyeykeia Bq : epyeykeya KxVk : epyeikeya Aj pluralitate] pravitate L2Rt, corr.Rp3 5 eligibilius KxRp3AjSh fugiendis L2Rt, corr. RP° 6 similiter L2Rt secundum] et Rp1, pr.m.Rp3 unamquamque enim L2{-Yt) : enim unamquamque YtRt 10 Capitulum sextum om. codd., sed grandiore Hit. cap. ind. Rp(praeter Sh qui cum Thoma cap. inc. lin. 4 Differentibus) ; paragraphum tantum hab. YtRt ; necparagraphum RfKv 11 autem proprie tr. Rp4 * * 13 * et * 2] om. KvRp3ShCf1 : ante ut Rt habebant Rp3(habeant rec. Kw) 17 olfatus YtRt 18 et2 om. L2Rt 19 unicuique + animali L2Rp2t3Cf 21 apparebat Kp3 al­ ter Rp9 22 delectacio om. Kv : post et1 Rt : post canis Yt heraclitus L2 (pm. spatio vac. rei. Kv1, eraclius suppi, marg. Kv2)Rt 23 enim om. L2 27 tristicia KvBqKxRp3AjRpi 574 ETHICA NICOMACHEA X.5-6 hiis autem delectabilia et amicabilia ; et in dulcibus autem hoc accidit. Non enim eadem videntur febricitanti et sano ; neque calidum esse debili 7óai5 et bene habenti. Similiter autem et in alteris hoc accidit. Videtur autem in omnibus talibus esse quod videtur studioso. Si autem hoc bene dicitur quemadmodum videtur et est uniuscuiusque mensura 5 virtus et bonus secundum quod talis, et delectaciones erunt utique que huic videntur et delectabilia quibus iste gaudet. Que autem huic tristia, 7óa2o si huic apparent delectabilia, nichil admirabile. Multe enim corrupciones et nocumenta hominum fiunt ; delectabilia autem non sunt, set hiis et sic dispositis ; confessas quidem igitur turpes, manifestum quod non dicen- 10 dum delectaciones esse preterquam corruptis. Sequitur autem que epyeikes esse videntur qualem vel quam dicendum 7óa25 hominis esse, vel ex operacionibus manifestum. Hiis enim sequntur delec­ taciones. Sive igitur una est sive plures que perfecti et beati viri, has per­ ficientes delectaciones principaliter dicuntur utique hominis delectaciones 15 esse. Relique autem secundo et submultipliciter quemadmodum opera­ ciones. (capitulum septimum) 76a3o [6] Dictis autem hiis que circa virtutes et amicicias et delectaciones, reliquum de felicitate typo pertransire, quia finem ipsam ponimus huma- 20 norum. Resumentibus autem predicta, compendiosior utique erit sermo. Diximus autem quoniam non est habitus. Et enim dormienti per vitam 7&a35 existeret utique, piante viventi vitam, et infortunato maxime. Si utique 76b! hec non placent, set magis in operacionem quandam ponendum, quemad­ modum in hiis que prius dictum est. Operacionum autem hee quidem sunt 25 necessarie et propter altera eligibiles, hee autem secundum se ipsos. Manifestum quoniam felicitatem earum que secundum se ipsas eligibi- L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp[Pecia 16) : Rp1=BqKxLc Rp3 = Kw(Jo) Rp2 = AjPwShTu Rp*~CfVk i autem hoc] hoc autem RfKv : quidem hoc Yt : autem quidem hoc Rt 2 eadem videntur eadem Kv : videntur eadem Rf sana Rp3 esse] enim Rp3 5 mensura + videtur Rp2Cf q tristicia RfRp3AjRp* 8 huic] adhuc Rp2Cf enim] autem Rp3 10 confessus RfKv igitur + et YtRt manifestum + autem Rp3 11 propter quam Rp3 12 Sequitur] Earum L2RtRp2Cf epieikees Lz(-Kv) : epieikes KvLcSh : epyeikees Rt : epyeykes BqKxAjRp* 13 sequentur YtRt : sequi­ tur Lc1, pr.m.Rp3 15 dicentur LzRt 16 multipliciter L2 18 Capi­ tulum septimum] C. IX Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. RtRp(paragraphum tantum hab. L2) 19 autem] utique L2 21 erit utique tr. YtRt 23 existent Rp1,2'^{praeter AjSh) 25 dictum (est om.) L2[~Yt) : dicta sunt Yt 26 se ipsos] ipsos Rp4 1 se ipsas L2RtRp3Sh iq eorum ?Yt,Rp3 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 575 lium aliquam ponendum et non earum que propter aliud. Nullo enim y6b5 indigens felicitas, set per se sufficiens ; secundum se ipsas autem sunt eligibiles de quibus nichil queritur prêter operacionem. Tales autem esse videntur que secundum virtutem acciones. Bona enim et studiosa agere 5 eorum que propter se ipsam eligibilium. Set et ludorum delectabiles. Non enim propter altera ipsos eligunt ; leduntur enim ab ipsis magis quam y6bro iuvantur, negligentes corpora et possessionem. Refugiunt autem ad tales conversaciones felicitancium multi. Propter quod apud tyrannos approbantur in talibus conversacionibus eutrapeli. 10 Que enim appetunt, in hiis tribuunt se ipsos delectabiles. Indigent autem yôbij talibus. Videntur quidem igitur felicitativa hec esse propter eos qui in potentatibus hiis vacare. Nullum autem forte signum tales sunt. Non enim in potentem esse virtus neque intellectus, a quibus studiose operaciones. Neque si ingustabiles isti existentes delectacionis sincere et liberalis ad 76620 15 corporales refugiunt, propter hoc has existimandum eligibiiiores esse. Et enim pueri que apud ipsos preciosa optima existimant esse. Raciónale utique quemadmodum pueris et viris altera videntur preciosa, sic et pravis et hiis qui epyeikees. Quemadmodum igitur multociens dictum est, et preciosa et delectabilia sunt que studioso talia encia. Unicuique autem 76625 20 que secundum proprium habitum eligibilissima operacio, et studiosa autem secundum virtutem. Non in ludo ergo felicitas ; et enim inconveniens finem esse lusum et negociari et malum pati secundum vitam omnem ludendi gracia. Omnia enim ut dicere alterius gracia eligimus, prefer feli- 76630 citatem ; finis enim hec ; studere autem et laborare ludi gracia insipiens 25 videtur et valde puerile. Ludere autem ut studeat secundum Anatharsen recte habere videtur. Requiei enim assimulatur ludus. Inpotentes autem continue laborare, 761035 requie indigent. Non utique finis requies ; fit enim gracia operacionis. 77a! L3 RfKvYt Rt=Tp RplPecra 16) : Rp3 = BqKxLc Rp3 = Kw(Jo) Rp3 = AjPwShTu Rp* CfVk i enim] autem Rp3 2 sunt om. Rp3 3 de] a L2(set Rf)Rt 5 ipsa L2 ludorum] ludo Rp4( | et Cf) 9 quod + multi L2 10 se ipsos tribuunt tr. Rp3 11 felicitatam RfKv : felicitancia Tu 12 potentatibus + in L3Rt 13 nec L3(-Kv)Rt 14 entes L2 scincere YtRt 15 estimandum RfYt L3=RfKvYt Rt = Tp RpiPenallj : Rp1 = BqKxLcVk Rp3 = Kw(Jo) Rp3 = Aj Rp‘ = CfPwShTu 18 et1 : hic (vel paucis ante verbis) incipit pecia 17a in Rp1,2’4 hiis qui] hiis quod Kv : hiis que YtRp3 : hii qui Vh : om. Rp3 epieikees L2 : epyeykees KxVk : epykees Rp3 : epyeikes BqRp4(-Sh) : epieikes Sk 19 studio L3(-Yt) 20 que om. Rp3 studioso L2Rt 21 enim om. Rp4 22 ludum L3RtRp3 i 23 ludi Rp4(-Pw) prêter] fréter Rf : propter Rp4 26 Ludere] Audere Rp4 : Audire corr.Rp3 anathasen (~sem) Rp4 27 Inpotens Rf1 : Inponentes Rp3(-Vk) autem om. Rp1 576 ETHICA NICOMACHEA X.6-7 Videtur autem felix vita secundum virtutem esse ; hec autem cum gaudio, set non in ludo. Melioraque dicimus studiosa ridiculis et cum ludo ; et 77^5 melioris semper particule et hominis studiosiorem operacionem. Que autem melioris, melior et felicior iam. Pocieturque utique corporalibus delectacionibus quicumque et bestiale si minus optimo ; felicitatem autem nullus 5 bestiali tribuit si non et vitam. Non enim in talibus conversationibus feli77aio citas, set in hiis que secundum virtutem operacionibus quemadmodum et prius dictum est. (CAPITULUM octavum) [7] Si autem felicitas est secundum virtutem operacio, racionabile 10 secundum optimam ; hec autem utique erit optimi ; sive igitur intellectus hoc sive aliud quid quod utique secundum naturam videtur principari et 77ai5 dominari et intelligenciam habere de bonis et divinis, sive divinum ens et ipsum, sive eorum que in nobis divinissimum, huius operacio secundum propriam virtutem erit utique perfecta felicitas. Quoniam autem est 15 speculativa, dictum est. Confessum autem hoc utique videbitur esse et hiis que prius et ipsi 77&2O vero. Optima et enim hec operacio ; et enim intellectus eorum que in nobis et cognoscibilium circa que intellectus. Adhuc autem continuissima ; speculari enim possumus continue 20 magis quam operari quodcumque. Existimamusque oportere delectacionem admixtam esse felicitati. Delectabilissima autem earum que secundum virtutem operacionum que K*P*M*O* lw2 20 Adhuc (ert)] coti ; desunt K^Nb L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp{Pecia 17) : Rp^BqKxLcVk Rp3 = Kw[fo) Rp2—Aj Rp*=CfPwShTu 1 gaudio [cf. Oresme, p. 517 : avecques joie)] studio L2RtRp* 2 studiosa + esse Rp*, corr.Rp3 et2 om. Rp3 3 par­ ticule] participium Rp1 4 feliciorem L2(-Æv) : felicior + est KvRp* Pccieturque] Poneturque Rp*[-Vk) : pacieturque Rf.pr.m.Rp3 : potietur Kv : pone­ tur Rp* delectationibus corporalibus tr. Rp* 5 si] set pr.m.Rp3 : non L2RtRp*, corr.Rp3 6 tribuit] contulit vel tribuit Rp* 9 Capitulum oc­ tavum] C. decimum Rt : om. cett., sed grandiore liti. cap. ind. RtRp1,2,3(paragraphum tantum hab. KvYtRp* ; nec paragraphum Rf) 10 est felicitas I?(est om. Yt1, add. post felicitas Yt2) RtRp* 11 igitur] utique L2Rp* 12 sive] fuit Rp* quid quod] quicquid Rp* utique + hoc L2[-Yt)Rp* 13 ens om. L2Rp* 14 que in] quem Rp* -simum Incipit peda 17a in Rp3 15 est om. L2Rt 16 speculativum Rp3 18 et enim1] et enim et Bq : enim et Rp> enim2 om. BqLcRp3 19 et om. Rp* circa] esse Rp* 20 Ad­ huc] Est L2Rp* speculari + et L2RtRp*[post speculari puncto interp. Rp* praeter Pw) 21 quecumque Pp4 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 577 secundum sapienciam confesse est. Videtur enim philosophia admirabiles 77a¿5 delectaciones habere, puritate et firmitate. Rationabile autem scientibus quam querentibus delectabiliorem conversationem esse. Et que dicitur autarkeia circa speculativam maxime utique erit ; ad vivere quidem enim 5 necessariis et sapiens et iustus et reliqui indigent. Talibus autem sufficienter largitis, iustus quidem indiget ad quos iuste 77a3o operetur et cum quibus. Similiter autem et temperatus, et fortis, et rum unusquisque. alia­ Sapiens autem secundum se ipsum ens potest speculari, et quanto utique sapiencior fuerit, magis ; melius autem forte coopera­ io tores habere, set tamen per se sufficientissimus. Videbitur autem utique ipsa sola propter se ipsam diligi. Nichil enim 77b! ab ipsa fit prêter speculari, ab operabilibus autem vel plus vel minus acquirimus prêter actionem. Videturque felicitas in vacatione esse. Non vacamus enim ut vacemus, et bellamus ut pacem ducamus. 15 Practicare 77^5 quidem igitur virtutum in politicis vel bellicis operaciones. Que autem circa hec acciones videntur non vacantes esse, bellice quidem et penitus ; nullus enim eligit bellare eius quod est bellare gratia neque preparare bellum. Videtur enim utique omnino violentus occisor quis 77bxo esse, si amicos oppugnatores faceret ut pugne et occisiones fierent. 20 Est autem et que politici non vacans et prêter ipsum civiliter conver­ sari acquirens potentatus et honores vel magis et felicitatem ipsi et civi­ bus alteram existentem a politica, quam et querimus manifestum ut alte- 77bi5 ram existentem. Si utique eas quidem que secundum virtutes acciones politice et bellice pulcritudine et magnitudine precellunt, hee autem 25 non vacantes, et finem aliquem appetunt et non propter se ipsas sunt K*P*M*(P IÏNVP2 1 enim (? yàp)] yovv codd. : desunt K^N^ L2 = RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 17) : Rp1=BqKxLcVk Rp3 = Kw(Jo) Rp2 = Aj Rp* = CfPwShTu i confessam Rp3 est] sunt Rf(nec non pri­ mo, sed exp. et est scrips. pr.m.Lc) : esse Rp*(pm. Pw1, est Pw2) enim] igitur L2Rp4(ergo Yt) 2 puritatem L2 firmitatem L2(firmitate loco verbi erasi Rf2) Raciocinabile Rp3 autem] quidem L2(-Kv) 4 autakeia Kv : autakea Rp4(-tha- Sh) : autharkeya Vk : eutarkea Rp3 quidem] quod Kv : quidam Rp1 7 aliorum L2RtRp* 8 ipsam Rp4 9 fuerit] erit L2Rp4 magis + et VkRp3 forte om. Rp3 cooperaciones Rf : cooperantes Rp3 : coopertores ShTu 13 Videbiturque L2 15 Practicare (-zare VA)] Praefi­ carum L2RtRp2,3 i operationes -j- sunt Rp4, rec.Kw 16 circa] contra Rp3(circa rec. Kw) 17 et om. Rp3 penitus] perfecte L2Rp* bellare eligit tr. Rp* 18 Videntur Kv omnino] omnis Rp4 occisor om. Rp1 19 oppugnationes Rp*. obsc. Kv pugne] pingue Rp3(pugne rec. Kw) 20 vocans Rp2 conversari civiliter tr. L2 : civilem conversari Rp* 21 et2 om. Rp* 22 a politica] politicam Rp4 24 bellice + et Rp4 578 ETHICA NICOMACHEA X.7-& eligibiles, intellectus autem operacio' studio differre videtur speculativa delectacio­ nem propriam, hec autem coauget operacionem, et per se sufficiens utique 77b2o existens et preter ipsam nullum appetere finem habereque et vacativum utique et illaboriosum ut humanum, et quecumque alia beato attribuuntur, secundum hanc operacionem apparent encía, per- 5 77b25 tecta igitur felicitas hec utique erit hominis accipiens longitudinem vite perfectam. Nichil enim inperfectum est eorum que felicitatis. L^N^P2 2 delectacionem (PbZ.bP2)] + rMav K*>M*O* : deest L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp(Pecia 17) : Rp1 = BqKxLcVk Rp3 = Kw(Jo) Rp2=Aj Rp4 = CfPwShTu 1 operacio om. L2(-Kv) 2 delectacionem 4perfectam L2(-Yt)RtRp4, corr.Rp3 3 coauget] magisque Hp4(magis Pw1, co­ auget Pw2) : om. Rf utique om. RfRp4 4 utique om. L2Rp4 6 igi­ tur] utique L2Rp4(pm. Sh) hominis longitudinem accipiens tr. L2 : longitudi­ nem accipiens hominis Rt 7 inperfectum est] inperfectum L2Rt : inperfeccionem Rp4 8 Capitulum nonum] C. XI Rt : om. ceti., sed grandiore liti. cap. ind. RtRp1,2,3(paragraphum hab. KvYtRp4 praeter Pw ; nec paragraphum RfPw) 9 erit om. Rp11, exp. rec. Kw 10 siturum] sic vivet L2RtRp4 n tanto om. Rp4, exp. rec.Kw 12 utique L2Rp4 13 vita divina L2 (divina— hu­ manam om. Kv)Rt 14 non om. pr.m.Rp2, add. post secundum corr.Rp3 suadentes] symonida. dicentes Tp 15 inmortalem L2(-Yt) 20 si] et si Rt : set Rp4 21 alicuius om. Rp1 et quod tr. Rp3 congruit Rp4 proprium] proximi Pp4 22 unicuique om. L2(-Kv) 23 homini] bonum Kp4 qui L2 quidem L2(-Kv)RtRp4, corr.Rp3 maxime + utique Rp4 24 er­ go + et L2RtRp4 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 579 [8] Secundo autem qui secundum aliam virtutem ; secundum ipsam enim operaciones humane. Iusta enim et forcia et alia que secundum vir- ySaio tutes ad invicem agimus in commutacionibus et necessitatibus et aedo­ nibus omnimodis et in passionibus quod decet unicuique conservantes ; 5 hec autem esse videntur omnia humana. Quedam autem et accidere a corpore videntur, et multum coappropriari passionibus moris virtus. Coniugata est enim 78ai5 et prudencia moris virtuti et hec prudencie, si qui­ dem prudencie quidem principia secundum morales sunt virtutes, rectum autem moralium secundum prudenciam. Concopulate autem hee et passiolo nibus, circa compositum utique erunt ; compositi autem virtutes humane ; 78a2o et vita utique que secundum has et felicitas. Que autem intellectus sepa­ rata ; tantum enim de ipsa dictum est. Cercius dicere enim maius propo­ sito est. (CAPITULUM DECIMUM) 15 Videbitur autem utique et exteriori largicione in parvum vel in minus indigere morali. Necessariis quidem enim ambobus opus ex equali sit, ?8a25 etsi magis laborat circa corpus politicus et quecumque talia ; parvum utique quidem differet. Ad operaciones autem multum differt ; liberali quidem enim opus erit pecuniis ad agere liberalia, et iusto utique ad reddi20 ciones. Voluntates enim inmanifeste. Simulant enim et non iusti iuste 78aso agere velle. Forti autem potencia, si quidem perficit aliquid eorum que secundum virtutem, et temperato potestate. Qualiter enim manifestus erit vel iste vel aliorum aliquis ? Queritur autem quidem utrum princi- U-RfKvYt Rt=Tp Rp (Pecia 17) : Rp1=BqKxLcVk Rp3 = Kw(Jo) Rp3 = Aj Rpi = CfPwShTu 1 Secundo — virtutem om. Rpi(-Sh) 2 vir­ tutem RfRp3 3 accionibus + et Rp3 4 in om. Rp3 observantes Rp4 5 omnino Rp3 7 est enim et] et autem et L2[-Kv}RtRp* : est et autem Kv : enim est et Rp3 8 prudencie quidem] prudencie quid Kv : prudencie sunt Rf : prudencia Yt : om. Rp* secundum morales] sermones Jîp3(secundum mores /o2) 9 autem1 + quod Rp* Conccupulate Tp : Conplantate Rp* (Conpanclate C/1, Conpantate Cf2 ?) hee om. Rp* 10 compositum] -tionem Rp* erit KvRtRp* : om. Y’/1(erunt Yt2} n utique om. Rp* 12 enim dicere tr. RfRp* proposicio RpiRp2, pr.m.Rp3, Cf 14 Capitulum decimum] XII Rt : om. cett., sed grandiore Utt. cap. ind. Rp1,2,3(paragraphum hab. YtPw2 ; ante 12 Cercius paragraphum hab. KvRp* praeter Pw} 15 in om. RfRp*, exp. corr.Rp3 16 indigere morali om. pr.m.Rp3 Necessariis 4- autem Rp* ex equali opus sit Rf: ex opus ex equali sit Kv : opus sit ex equali Rp* 17 po­ liticas Rp* 18 quid L2(quod Kv}RtRp* : om. Kx difíeret] differt L2Kx differt] differunt YtRt 19 pecuniis] peccantes Up4 20 enim1] eum Rp*(-Tu} Simulant om. pr.m.Rp3 enim2] autem Rp3 : om. Tu 21 velle om. Rp3 22 temperato] intemperatus Kv : temperari Rp* enim om. Bp4(eciam corr. rec.Kw} 22-23 erit manifestus tr. Rp* 23 quid Rf : om. Kv 58o ETHICA NICOMACHEA X.8-9 78b! palius virtutis eleccio vel acciones, ut in ambabus existentis ; perfectum utique manifestum quod in ambabus utique erit. Ad acciones autem mul­ sunt et meliores, pluribus. Spécu­ a nullo talium ad operacionem necessitas, set ut dicere et impedimen- tis opus est, et quanto utique maiores lant! 7855 ta sunt ad speculacionem. Secundum quod autem homo est et pluribus 5 convivit eligitque secundum virtutem agere, opus habebit igitur talibus ad humaniter conversari. Perfecta autem felicitas quoniam speculativa quedam est operacio et hinc utique apparebit. Deos enim maxime suspicati sumus beatos et feli78bio ces esse. Acciones autem quales attribuere debitum ipsis ? Utrum iustas ? 10 Vel ridiculi apparebunt commutantes et deposiciones dantes et quecum­ que alia talia. Set fortes sustinentes terribilia et periclitantes quoniam bonum ? Vel liberales ? Cui autem dabunt ? Inconveniens autem et si 78bi5 erit ipsis nummisma vel aliquid tale. Si autem temperati quidem utique erunt, vel honerosa laus, quoniam non habent pravas concupiscencias. 15 Pertranseuntibus autem omnia, apparebunt utique que circa acciones parva et indigna diis. 78bao Set tamen vivere oportet enim dormire omnes suspicati sunt ipsos, et operari ergo ; non quemadmodum Endimiona. Viventi utique ab agere ablato, adhuc autem magis a facere, quid relinquitur prêter speculacio- 20 nem ? Quare dei operacio beatitudine differens speculativa utique ; et humanarum utique que huic cognatissima felicissima. Signum autem et non participare reliqua animalia felicitate, tali ope- 78b2¿ racione privata perfecte. Diis quidem enim omnis vita beata, hominibus autem in quantum similitudo quedam talis operacionis existit, aliorum 25 autem animalium nullum felix est, quia nequaquam communicat specu­ IA=RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 17) : Rp4 = BqKxLcVk Rp3 = Kw(fo) Rp2=Aj Rp^ — CfPwShTu 1 ut] vel L2(-Yt) : om. Rp3 existenti Rf : existentibus Yt : existentes VkCf1 : existens Rp3 3 et1 om. Rp3Aj uti­ sunt] sint L2(-P/)RiRp4 : erunt Rf 4 a] autem L2 que] igitur L2(’Kv) etom.Rp3 5 autem quod tr. L*(-Yt) Vkl 6 eligit RtRp24, corr.Rp3 igitur habebit tr. L2Rt 7 humanitus Rp4 8 Perfecque L2RtRp4 9 hinc] huic Rp1(om. Bq) : obsc. Rp2 : huc Rp3,4 beatos ta : C. XIII Rt 10 esse om. L2(-Kv) debitam Rp4 utrum] vitam Rp4 om. pr.m.Rp3 ii communicantes Rp4 disposiciones Rp3 12 alia om. L2(-KvfRt 13 dabunt ?] dabuntur Rp1’2-3 14 quidem] quid L2(quod Kv)RtRp4 15 erit RtRp4 honorosas RfRp4 16 que] quia Rf : et Lc : om. Rp4(-Pw) 18 tamen + et L2(et post vivere Rf)Rt ipsos] omnes Rp4, corr.Rp3(ipsos post et operari Rt) ergo om. Rpi 19 enim oportet L2RtRp4 Venienti Rp4 20 Ante Adhuc paragraphum adp. Rp4 21 beatitudinem Rp4 specula­ tivam Rp3 utique + erit IARp4 et om. L2(-Kv) 22 huic] huc Rp4 23 relique Rp4 25 autem om. Rp4 operacionis talis tr. Rp4 26 nul­ lum om. Rp3 TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 581 latione. In quantum utique pertendit spcculacio, et felicitas, et quibus magis existit speculari, et felices esse, non secundum accidens, set secun- 78030 dum speculacionem ; hec enim secundum se ipsam honorabilis. Quare erit utique speculacio quedam. [10] Utrum igitur si et de hiis et virtutibus adhuc autem de amicicia et delectacibne sufficienter dictum est in typis, finem habere existimandum 79135 electionem, vel quemadmodum dicitur non est in operabilibus finis specu79br lari singula et cognoscere, set magis operari ipsa. Nichil igitur de virtute 15 sufficiens scire, set habere et uti temptandum, vel si aliqualiter aliter boni efficiamur. Si quidem igitur essent sermones per se sufficientes ad facere studiosos, 79b5 multas utique mercedes et magnas iuste fierent secundum Theagnin et Oportebat utique has tribuere. Nunc autem videntur provocare quidem 20 et movere iuvenum liberales posse sermones, et morem nobilem et ut vere íU’PW’O6 LbN^P2 17 efficiamur (yivoi^Oa Z)£2(-7?/) : racionabile bene Rp4, rec.Kw gaude­ re] et gaudere URtRp4 7 hoc] autem Rp3 : om. Rf de om. L2Rp4 cu­ ratis L2Rp4 8 maxime existunt] maxime [et quod exp.'] assistunt Rf : maxi­ mum existent Rp> 9 amantissimus -|- est YtRt autem] igitur Rp4 verisimile] conveniens L2Rp4, corr. Rp3 10 et si sic] si sic Rt : et si Rp3 : et utique sic Kv Rp4, rec.Kw : et sic utique RfYt 11 Capitulum duodecimum] C. XV Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. RtRpl,2,3[paragraphum hab. Yt Rp3 ; nec paragraphum RfKv} 12 si et] si Rf : et si Yt : fiet Rp4 15 co­ gnoscere, set] cognoscere se RfYt igitur] utique L2 : enim [exp.} igitur Bq : enim utique Rp4 17 efficiamur] fimus (pel simus ?) L2[ante boni Kv} : simus .Rp4(scimus Cf} 19 multis Rp4 ferrent £2(ferrerrent Kv : ferent Yt} : fecerit Rp4 Theagnin (tea- Vk : -gnin vel -gum obsc. plerique)] Theognin L2 Rt : theologum Rp4 20 oportet L2Rp4 hac Rp4[obsc. Cf} videtur TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA amantem bonum facere utique fatakothymum 583 ex virtute, multos autem non posse ad bonitatem provocare. Non enim nati sunt verecundie obedire ygbio set timori, neque recedere a pravis propter turpe set propter penas ; pas­ sione enim viventes proprias delectaciones persequntur, per quas ipse 5 erunt, fugiunt autem oppositas tristicias ; boni autem et ut vere delectabi­ lis neque intellectum habent non gustativi existentes ; tales autem quis 79bi5 utique sermo transformaret. Non enim possibile vel non facile que ex antiquo consuetudinibus comprehensa sermone transmutare. Amabile autem forte est. Nominibus existentibus per que epyeikees videmur fieri, 7gb2o 10 accipiamus virtutem. Fieri autem bonos existimant, hii quidem natura, hii autem consue­ tudine, hii autem doctrina. Quod quidem igitur nature, manifestum quod non in nobis existit, set per aliquam divinam causam ut vere bene fortunatis existit. Sermo autem et doctrina ne quando non in omnibus 15 potest, set opus est preparatam esse consuetudinibus auditoris animam 79b25 ad bene gaudere et odire, quemadmodum terram nutrientem semen. Non enim utique audiet sermonem commonentem neque intelliget qui secun­ dum passionem vivit ; sic autem habentem qualiter possibile persuaderi ? Totaliter autem non videtur sermoni cedere passio, set violencie. Opor- 20 tet itaque morem preexistere aliqualiter proprium virtutis diligentem 79b3o bonum et aspernantem turpe ; ex iuvene autem duccione recta sortiri ad virtutem difficile, non a talibus nutritum legibus. Temperate enim vivere et perseveranter non delectabile multis aliterque iuvenibus ; propter quod legibus oportet ordinatam esse nutricionem et adinvenciones. Non erunt 79b35 25 enim tristia consueta facta. L2=RfKvYt Rt=Tp Rp(Pecia 17) : Rp1=BqKxLcVk Rp3 = Kw(Jo) Rp2=Aj Rp* = CfPwShTu 1 fatakothymum (-thimum Bq : -chaymum O)] cathokochimum Rf: katakochinum Kv : kathacothinnum Yt : kathacothyn­ num Rt 2 obedire om. Rp* 5 oppositis Rp* autem] enim Rp* 5 non] neque Rp* 7 transformaret] transformari Rp*(-\- potest Sh) : om. Kv que om. KxRp* 8 sermone transmutare] sermonum transformare Rp* 9 Nominibus] si omnibus L2RtRp*, corr.Rp3 epieikees L2(-Kv) : epyeykees KxVk : epieikes KvSh : epyeikes Rp3AjRp*(-Sh) : epyeykes Bq videntur RfRp* 10 accipientes pr.m.Rp3 : accipiamus + secundum corr.Rp3, Pw ii bonos] beatos Kv : dictos Rp* 12 Que Rp*,rec. Kw manifestum] naturam Rp* : exp. et in marg. add. virtutem corr.Rp3 13 causam] omnium Rp*(-Sh), rec.Kw 14 et] ex Rp*, rec.Kw 17 intelligeret Rp3 18 vi­ vit om. Rp*, exp. rec.Kw 19 cedere] obedire L2Rp*, corr.Rp3 violentis Rp*(-taSh) 20 utique L2Rp* diligentis Rp4 21 aspernentem Rp*(-Pw) recti Rp4(-te Tu) 22 non a] Non autem a (ante Non puncto interp.) Rp* 23 aliterque] atque Rpz(?) iuvenibus] viventibus Rp3’*(-Sh) 24 erit KvRt 25 enim] ante erunt RfYtKx : om. Rp* tristicia RtVk1 Rp3AjRp* consuetudinarie L2Rt : consuetudine Rp* ETHICA NICOMACHEA X.io 584 8oai Non sufficiens autem forte iuvenes existentes nutricione et cura sortiri recta, set quia et virum factum oportet adinvenire ipsa et assuetus, et circa hec indigebimus legibus et totaliter utique circa omnem vitam ; 8oa5 multi enim necessitati magis quam sermoni obediunt et iacture quam bono. Propter quod existimant quidem legispositores oportere quidem 5 advocare ad virtutem et provocare boni gracia, ut obedientibus hiis qui epyeikees consuetudinibus precedentibus. Inobedientibus autem et dege­ nerioribus existentibus et penas et puniciones apponere. Insanabiles 8oaio autem totaliter existimare. Epyeikea quidem enim et ad bonum viventem sermoni obedire, pravum autem delectacionem appetentem tristicia puniri 10 quemadmodum subiugale ; propter quod et aiunt oportere tales fieri tris­ ticias que maxime contrariantur amatis delectacionibus. (CAPITULUM TERCIUM DECIMUM> 8oai5 Si igitur quemadmodum dictum est, futurum bonum nutriri bene et assuefieri, deinde sic neque volentem neque nolentem et oportet in adinvencionibus studiosis vivere et 15 agere prava, hec autem utique fient viven­ tibus secundum quendam intellectum et ordinem rectum habentem for­ titudinem. Paterna quidem igitur precepcio non. habet forte neque coactum neque 8oa2o utique totaliter que unius viri non regis existentis vel alicuius talis ; lex autem 20 coactivam habet potenciam, sermo ens ab aliqua prudencia et intellectu. Et hominum quidem odiunt contrariari motibus, etsi recte ipsum operentur ; lex autem non est honerosa precipiens epyeikes. L2=RfKvYt Rt=Tp Rp{Pecia 17) : Rp1 = BqKxLcVk Rp* = Kw{fo) Rpz=Aj Rp* = CfPwShTu 1 iuvenes] passiones corr.Rp3 2 recta] et recta Rp1, rec.Kw : om. Rp3 assuetus] assuefieri L2RtRp4 3 utique + esse corr.Rp3 4 necessarii Rp' iactare Rp4 5 quidem1] quidam L2Rt : quoddam Rp4 positores legis Rp4 6 ut] non Rp4(ut non Sh) hiis] hii Rp4 qui] quod YtRt : que Rp3 : om. Rf 8 Insanabile Rp4 9 existimare] exterminare Z/RiRp4, corr. Rp' 10 tristiciam Rp4 11 fieri] om. RfYt : ante tales Rp4 12 que maxime] quam maximum Rp4 13 Ca­ pitulum tercium decimum] C. XVI Rt : om. cett., sed grandiore litt. cap. ind. Rt Rp1,2,z{paragraphum hab. KvYtRp* ; necparagraphum Rf) 14 bonum om. RfRp* 14^15 nutriri oportet bene] oportet nutriri Rf : oportet bene nutriri Kv : nutriri bene oportet YtRt : oportet nutriri bene oportet Rp4 15 demum Rp3 et2 om. L2RtRp*. Bq in adinvencionibus] in advencionibus YtLc RpzAjTu : de {exp.) in advencionibus Cf : adinvencionibus Rt 16 nolentem neque volentem L2(? obsc.), Rpi{obsc. Sh) : neque nolentem om. Aj prava 4oportetRp4 utique fient utique Yt: fient utique RtRp* iuvenibusRp4(-SA) 20 totaliter] om. Kv : ante utique RfYtPw 21 coactivam] coactiva neque Rp4 (coactionem Sh : coactivam neque Pw1) sermo ens] sermones Rp4 intel­ lectum Rp' 22 contrarietates L‘RtRp' 22-23 operentur ipsum tr. L' TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 585 dum paucis legispositor curam invencionum. In pluribus autem civita­ In sola autem Lacedemoniorum civitate videtur fecisse et nutricionis et 80325 tum neglectum est de talibus, et vivit unusquisque ut vult cyclopice disponens de pueris et uxoribus. Optimum quidem igitur fieri com- 5 munem curam et rectam et operari ipsum posse. Communiter autem 8oa3o negligentibus unicuique videbitur utique convenire suis filiis et amicis ad virtutem conferre vel eligere quidem. Maxime autem utique hoc posse videbitur ex dictis legispositivus factus. Communes quidem enim cure manifestum quoniam per leges fiunt, 10 epyeikes autem que per studiosas. Scriptas autem vel non scriptas, nichil 80335 utique videbitur differre, neque per quas unus vel plures erudientur, 8obi quemadmodum neque in musica et exercitativa et aliis rudimentis ; quemadmodum enim in civitatibus potestatem habent legalia et mores, sic et in domibus paterni sermones et mores ; et adhuc magis, propter 8ob5 15 cognacionem et beneficia preexistunt diligentes et facile obedientes nature. Adhuc autem et differunt secundum unumquemque discipline trarium, con­ quemadmodum in medicinali ; universaliter quidem enim febri­ citanti confert abstinenda et quies, alicui autem forte non ; et pugil 8obio forte non omnibus eandem pugnam circumponit. 20 Cercius autem agere videbitur utique unumquodque propria cura facta. Magis enim conveniente potitur unusquisque. Set curabit quidem optime secundum unum et medicus et exercitativus et omnis alius universale sciens quid communiter omnibus vel talibus communis enim sciencie 8obi5 XbPbMbÛb L^N^P2 4 de pueris (? ircpl Traibatv Nb)] irafowv (¿Xóx4(themisteum ? Pw : themiste. Non Sh) : themisterion ? Yt de pueris et uxoribus] puerorum et uxoris L2Rp2Rp* igi­ tur om. Rp* 7 virtutem] vitam Rp* 8 hoc posse utique tr. RfYt le­ gis positis Yt : legis positivis Rf, ? Lc, Rp* 9 factis vel factus Kv : factis Rp* conveniens Lc1 : communis Rp* cur Rp*(-Sh : cura Tu2, ? £V) 10 epieikees L2 : epyeikees Lc : epyeykes KxVk : epieikes Sh : epyeskes Cf 12 et1 om. RfRp* exercitatam Rp3 et2 + in Rp* indumentis KvRp* 14 paterni] patrum RfYt, 1 Rp* 15 preexistunt + enim L2RtRp* fa­ cile -f- autem L2Rp* 16 unumquodque LcRp* contrarium] commu­ nium L2(communicativum Kv ?)RtRp* 17 universaliter] videtur pr.m.Rp3 18 quies + et Rp3 20 agere autem videbitur utique Yt : autem utique vide­ bitur agere Rt proprie Rp* 22 unum] quod L2Rp* et2 om. RtKxRp* et3 om. KvRp* 23 quid] quoniam L2Rp* : quid + quoniam Rt : quid exp. et quoniam post communiter add. corr.Rp3 communiter om. L2RtRp* ta­ libus] + quidem autem congruit RfYt : + autem congruit KvRp*, corr.Rp3 586 ETHICA NICOMACHEA X.io et dicuntur et sunt, non solum set et unius alicuius. Nichil forte prohibet bene curare et non scientem entem, considerantem autem diligenter accidencia in unoquoque propter experientiam, quemadmodum et medici quidem videntur sui ipsorum optimi esse, alteri nichil utique potentes 8ob2o sufficere. Nichil autem minus forte volenti artifici et speculativo universale eundem fieri ad 5 esse videbitur utique et illud cognoscendum ut con­ tingit ; dictum est enim quoniam circa hoc sciencie. Forte autem utique et volenti per curam meliores facere sive multos sive paucos legispositivum temptandum fieri, si per leges boni fiamus 8ob25 utique ; quamcumque enim et propositam disponere bene, non est 10 cuiuscumque, set si quidem alicuius scientis, quemadmodum in medici­ nali et reliquis quorum est cura aliqua et prudentia. •(capitulum QUARTUM DECIMUM > Igitur post hoc intendendum unde vel qualiter legispositivus fiet 8ob3o utique quis ; vel quemadmodum in aliis a politicis ; particula enim vide- 15 batur politice esse ; vel non simile videtur in politica et reliquis et scien­ tiis et potentiis. In aliis quidem enim videntur idem et potentias tradentes et operantes ab ipsis, puta medici, scriptores ; politica autem repromit- 8iai tunt quidem docere sophiste, agit autem ipsorum nullus, set civiliter con­ versantes qui videbuntur utique potencia quadam hoc agere et experien- 20 cia magis quam mente. Neque enim scribentes neque dicentes de talibus videntur, quamvis melius erat forte quam sermones vindicativos et con- 8ia5 donativos. Neque rursus politicos facientes suos filios vel aliquos alios L2 = RfKvYt Rt = Tp Rp2 = Aj Rp* = CfPwShTu Rp(Pecia 17} : Rp1 = BqKxLcVk Rp3 = Kw(Jo} 1 solum om. pr.m.Rp3 alicuius + et L2RtRp* 3 accidencia] activa 12p4(-SA) 4 quidam L2(om. spatio vac. rei. Kv1, quidem marg. Kv2}Rt optimum L2(-Y7) 6 eundem clare scriptum KvYtKxLcVk KwAjPwTu : eundum Rt : eund’ RfBqCfSh videbitur esse eundem tr. Rp4 ut] qualiter L2Rp* contingit (convenit more suo Tp}} om. Rp* 7 quo­ niam] quam Rp* 9 si] set VkRp* fiamus boni tr. Rp* fiamus] fa­ ciamus 10 quamcumque (quacumque B^)] quantumcumque Rp3 : quam Rf : quantum Yt : quoniam Rp* enim + igitur L2Rp* prepositam Rt disponi L2Rp* 12 et2 om. L2 13 Capitulum quartum decimum] XVII C. Rt : om. cett., sed grandiore Utt. cap. ind. RtRp1,2,3{paragraphum hab. KvYtRp* ; nec paragraphum Rf) 14 hoc om. Rp*(-Sh) vel] et Up4 16 simile] an simul Rp* ? et2] demonstrativis Rp* : determinatis et corr. Rp3 17 potenciis et scienciis tr. RfYt idem videntur L2Rt : idem videtur Rp* 19 so­ phistice RfLcRp3 agit] ait Rp*(-Sh) 20 que Rp3 21 dicentes] sci­ entes Rf: dentes (?) Rp4 (differentes Pw: entes Tu2} 22 semones (!) pr.m.Rp3 vindicativos ¿Rf1, YtRtRp1, pr.m.Rp3 : indicativos Rf2KvRp2Rp*, corr.Rp3 conciocinativos Rp* 23 politice Rp* TRANSLATIO GROSSETESTE : RECENSIO RECOGNITA 587 amicorum. Racionabile autem erat, si quidem poterant. Neque enim civi­ tatibus melius nichil relinquerent utique neque sibi ipsis existere eligerent utique magis tali potencia, neque utique amicissimis. Non tamen parvum videtur experientia conferre. Non enim utique fierent per politicam 8iaio 5 consuetudinem magis politici ; propter quod desiderantibus de politica scire opus esse videtur experiencia. Sophistarum autem repromittentes valde videntur longe esse a docere. Totaliter neque circa qualia sciunt. Non enim utique autem neque quale quid est eadem rethorice neque dete- 8iai5 riorem ponent, neque utique existimarent facile esse leges ponere congre­ io ganti approbatas legum, eligere enim esse optimas quemadmodum neque eleccionem existentem intellectus, et iudicare recte maximum quemad­ modum et in hiis que secundum musicam. Experti enim circa singula indicant recte opera, et per que vel qualiter perficiuntur intelligunt, 8ia2o et qualia qualibus concordant. Inexpertis autem amabile non latere vel 15 bene vel male fiat opus, quemadmodum in scriptura ; leges autem poli­ ticis operibus assimulantur. Qualiter igitur ex hiis legispositivus fiet 8ibi utique aliquis vel optimas iudicare ? Non enim videntur neque medicativi conscripcionibus fieri, quamvis temptent dicere non solum curaciones, set ut sanentur utique et ut oportet curare singulos dividentes habitus. 8ib5 20 Hec autem expertis quidem utilia esse videntur. Nescientibus autem inutilia. Forte igitur et legum et politeiarum congregaciones potentibus quidem speculari et iudicare que bene vel contrarium vel qualia qualibus cognoscunt que sine habitu talia perquam bene non utique existit, si non secundum casum. utilia utique erunt. Hiis autem transeunt, iudicare 25 Intelligibiliores autem ad hec forte utique fient. Relinquentibus igitur priorum inperscrutabile quod de legisposicione, L2=RfKvYt Rt=Tp RplPecia 17) \ Rp1=BqKxLcVk Rp3 = Kw95628 : + accus. *»-9537, viró accido èvSéyopai »95632*, avpfiaívw 4- genet. »1-95317,628 98617 *-9767 **>-00324,628 01325 VLo8b2 oiaio O2b33 >»-04312,25,26,28, ioa8 >-17315 >-26315 31613,18 bi9,23 05314,27 10614 >-13622(2) | 14627 VLi5ai5 >-16326,30,64 I 35318,615,21 3766,20 3864 4461 r 46327,66 47335,615 48630 52625 VLi7bi 1932 L2ia2o,2i,24a6,24 25634 28bi8 29613 3662 3836,65 ¡ 53310,24 5461,18 62634 6436,68 6639 67a:,614,34 68ai 69325 44315,635 *>1-46320 >-4761 49611 j 71334,627 73616 7567,20 76313, *»■5069 >-5069*,21,24 5132,4,610, 15 78314 8obi8 : -ens i2,I,L2o L54b2 NL57a8,22 1-58319 >-96322 VLi8aio,i7 >-35318,26,63, 59319,22 6ibi 6334(g),8 65610 6,8 36325 37012,23 3861,4 39635 67635 75322,24,26 79325,632 4762 51333,62 5269,34 5461,17(2) 8ibi6, pro genet. Lozb7 VLo3b6(2) NL56ai7,bii 57335,64 1-59318, 04323,34,35,65,10 >>06632 >-0734 620 78630 VLO7bi8,20 vo8aio,Lb5,VL2g(2), 3o(2) ogaii, 31, v32,VLb5, 18 accio èvépyeio. **9837,13,16,631, èpyaaia *>21633, rrpâÇis *>01615 Liob25,VL28 Tnb6 vxi7ar,23,35 >-3239 36628 39335 4Oa2,6(2),i6, >-18633 >»-1939,10 1-21629 23313 17,64,7 41616 47610 49328* 24613 25326,27,64 26322 2767 5138,16 54625 55314,15 56616 28321,34(2) 30614,33 31627 65313,20 6937,24,33,634,35 32310 34617 38316 4034 R42bl2 1-45611 46318,629 R46b34 L47aio 7033,9 72335 7668 7764,7,16 78312,35,62,10,17 7933, deest in 4831 4962,3,35 **>-5067,1-13 52312 »5935 L66bll,20 6935 73632 gr. 4035 : vide bonus 74323(2),24,62 75327 7631(2),2 accipio ¿KSiyopai >-2033, ¿rravpía77615,28,29 78620,21 79612 KOfiai 1-63320, êya> vO3ai8,3o, 81313, pro dat. >>1-12632 **1-46334 Xapfiávai >»-03329,31 vO4a3i VLo6a27,34/36,63 VLoga25,v25 1-6667, pro accus. >-38322 : vide >>>-1233,5 >>14318*,VLbro L2oaxoinvicem, seorsum abduco arroyos 1-0965 34(9),630 2iai3-3i(9),b2-32(5) abicio ànonépirro pac l-ogbix, pirrrar 2231,4 23335 32329 3338, bi3 35327 36629 3734,616 44612 >-29621 30318 abnegare àrreimurOai 163619 58315 6034,623 6ib26 63312,14, abscondor àrfmviÇopai vi7b2 31 64326,32,617,20 68613 70322 absencia àrrovoia >»-18633 ***-57611 74317,28 77625, peraXafi^ávai abstinencia àcrwia *-8069 >-79619, TrapaXagL^avov vi2bxo abstineo àvréyw >506x2, árreyo/zai L20bi2 68323, irepiAaJu/3ai'oiI'94a25 ***-9465 *-17335 18633 21628 17622, TTpoaXapfláva) >-30325, abstraccio *-42 ai 8 viroXap,páv-6538,9 67622, abusiva translacio p.eraopá vi5ai5 30, xpàw >-62633 ac si ó>s vo6bn 12317 15614 accusacio ëyKÀ^/ia >-31323 6265,9, accendo komo **34627 24 63321 64329,33, KaTTpyopta. accepcio >»0769,12,13 >-2039, >-3139* 33,Eb28,L33 E2iali,1-619,20,31 accusativus eyKX.rjp.aTi.K0s L62bx6 25bó accuso èyKaXéai L2obi7 62612,15,34 3CCeptÍVUS XrjrTTlKOS l-2obl5 21332 6433 6564,11 68332 I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM acies t¿¡is L2çb2o Racquiro vide adquiro acribodikaios ¿KficflodlKaios *-3831 acrivodikeos axpciSoSiKaios **38ai acrocholus àxpo^oÀoç *26ai8 a.ctibilis TrpaKTos *4032,63 actio vide accio activus irpa.KTiK¿s *-4034,65 41616, 2 1,27 40a8 : magis — -arrepas *-41617 actor vide auctor actus ¿vépyeia **9434,6,16 g8a6, big, 19,33 9932,626 ooai,i4, bio,13,30,33 0235,17 **03327 621,22 O4a29 I3b6 isbzo **54627 57b6.11 *-6836,7,9,1*13,15, rrp&^is *-9431,17 95a3,6 97b26,29 g8ai3*, bi5,i8 oibi5 ***04614(2) *3931831(4) 54620 68aio,2o acumen vocis o£v<}>aivla *253x5 acutus of us L26ai8 5ob25 53a5 ad els ***97324 **02619,20 vo6bg ogb6 I3b2o *24622,23 27334 28b2 N55a4,***bio **56330 *5838 R6oan* *62323 65318,6196764* 7oai7 71615-24(4) 75a35 78330 8oa32 8lbll,14, èvl vi6a25, ¿ni + accus. ***95331,33,61 97ai5, biz ooa3i **02325,*616,***21 ***05613 o8azi,22 09619(2), 25(2) I2biç i6b23,25 iga34 Laob6 2ia2i 25b27 26a2 3032932(6) 32320-21(5) 33319 37335 38ai 59622 R6oa8 L72a33,bi2 76bi2,2O 7ga2O 8oa6,b2i, pera + genet. «*56327 *57622 7ia5, mrl ***55334, npós + dat. v*o6a4 **48628 : — accus. «*94322*96310, «*20,*21,««26,627 97ai,9 *98311, ***30,66 99a8,Li2,NLbig 00326 01329,62-30(5) O2a24,32 *03615 VLO3b34 0438,22,620 05333,62, 26(2),28 *063287*31*36, v*b721 (4) o7ai,b24,R26 v*o8aio, 615-35(78) 09313-17(5),b2-34(5) nb27 !2bi2,L34 VLi3ai4,b4,R26 *1438, VLbi5 15a21 1635,btr, Ln, vl26,35 *1733, v*big,2o | 593 igaiô, li6,vl26, Lb2 2ib9, io 22324,25, b2i, 24 23617-26(5) 24321,616-31(5) 2531,62-28(6) 26318,31,613-29(4) 27318,25,27 29632.34 3032-13(7),bi-26(4) 3iai6,bi-3l(77) 3234-33 3332333(4),620 3433-30(7),64-16(6) 35a6 37316,32(2),631,32 386630(6) 3938,10,17,62 40327,28,29, 629-32(4) 43332,633 4439,24,6234(4) 45a6.18.25 4632,620,25 47631 48326,34 49314,NL3i,L35, 633 5034, 6, i6,nl6i,*I2,15,18 52335,62 5336,18,20,624 54323 ***5539-19(8) R55aI3 HR56ai.24. ^>3° L57b3O 58312,612,17(10) 5964 6oai-i6(5),624,29 6iau35(5), 62-33(7) 6234-32(7), b8 63311,616 6432,63,5,14,19 6534, 29,61(2),31 66ai-33(S),bi-3i(5) 6764* 6864,6,9 6938 7036,6528(6) 71312,13,19,62-33(5) 72a2i3i(4), 62, 4, 5 72333,61-34(4) 7431,25,614-29(5) 75az 77328, 31.630.31.34 78311,28,29,61,3,5, 7.34 7964,10,25,32 8oaio, + accus. Ligbi7, <ús N55a34, ware + infin. *-44318* R5ia2i, Kal (?) Ng6a28, pro genet. voga3o L34bi5, pro dat. N0oa3o *-22631 25329, pro infin. VLo6a2o, deest in gr. vogb35 *36201-4867 62620 : vide invicem, usque addisco pavOávco ***-9461 additamentum èmSoais ***-98325 addo TTpoaTid-qfu vo66n adeptivus revKriKÓs *-42622 adequo erraviaooi *-32325 63611, laá^w **54624 *-58335 adhereo avre^opai *-2669 adhuc ¿Vi ***-97325,*-623 ***-03326, b6 0436,613,18,29 0531,7,26 0632,9,24,628 0733 08630 10330 nazo, 26, 33,618, 26 12332,66 i vioa3, Trpoopéptj) L38b3o : vide tristicia affirmacio Kará^ams L3ga2i affirmo xard^^/rt L39bi5 Agamemnon 'Ayap,¿p.vwv L6iai4 Agathon ’AyáOiuv L39bg 40319 ager áypós L37a4Í2) ago áyai v04bn o6bq, ¿vepyéw vO3a3i, irpárrcu vo8b4 L4oa33 4339 45bl2 46b!,2,28,34(2)* 1R5ia2i L54b23,R24 L55ai6 68331,33,b25,35 6gag-ig(5) 7ob2ó 76b8 78an,29,b6,2o 7934-13(5) Soai7 8iai,2 : — ... in coitu oTTUi'w N48b32 : actum (to) TrpaKróv L39b3 : vide iuste, viriliter agon ayárv VLl6bl3 I7b2 agonia àyaivta. VLi4a8 agonista áycoviarris L66b35 67321 agonizantes ¿ya>vi^óp.evoi NL99a5 L75bi2 agrestis ayptos Li8a22, àypoÎKos LO4a24, áypoiKos L5ibl3 agricola yewpyós L33ai7,32,33^4 agríeos àypoÎKos vo8a26 agrikia áypoiKÍa vo8az6 agrios âypios L28b2 : Nagrn Lagrioi aypioi 2839 agroicos àypoÎKos Lo8a2ó agroikia aypoiKÍa Lo8a26 aio <¡>-qpíí, 004b 12 0538 09335 na9 VLi5b28 vi6a25 L2gb29 32328,biy 34b5 36bg 40319 41a!4,27,b5,7 4264 43320,21 44328,bi7 45323 29,bi7,i8,22,34 46335,b4 48bi4, 21 49br6 52332,b; 5338 54bg I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM 55a34,bi,3i 60313 61632 63312, 28,34 64324 67324,26 68bi 6964 70313 73ai,6,i9 74b27 7637 8oai2 Aischylus Ai5 43t>3 44316,22,67 45327,62,"17 *.46612,30 47325, b34 4832 50320,b35 5133,68, 27.30 5234 5338-17(8),b5 "5465, *-22-23(8) 55615 56334 57324 58329,62-19(6) 6033 6ib28 62322.30 63314 64313 K65a5*, Li6 66b7,i6(2),29 6934,66 7036, b6 72621(2),27(2) "73311*, *-61,28,32 7431-34(6), 62, LR6 *75322(2),bi-36(7) 7635,15,63, 10.23.30 77614,15 80619 : magis — àXXoïorepos L65bji : -ius aAAov, -r/s Lg6a7,b3i ”*-99614 l27S34 43616 53324 58634 7834, aXXatv ”12633 altercor ”*-95321 altero ¿AAoióoi *-65622 alteruter éra-repos ”56613,29(2), 34.35 alypia àXvma. *-7168*. amabilis ¿yaTrr¡TÓs NL94b9,l9 *71320 79618 81321, ¿paiTiKÓí *-57313, faXtirós *-55618(2),20,24,26 5638, 623,29,31 57626 59br8 6434 65614 66617,26 6836,12,15 amacio ^ÍX-rjais L55b28 5636 57628, 29 58619, 24, 27 66632, 33, 34 67630 68aig amarus mKpós VLJ3a28 L26arg 5335 73t>24 amativus ¿pwriKos l566i,3 ”57313* *-6433, iXriTiKÓí *-17630, iXikÓs L57bx4 amator ¿paarijs L57a6,8 59615,17 6433,8, ¿parriKos ”5661 : — adulacionis iXos *-55329 59334 : — boni iXÓko.Xos *-25612 :— delectacionum 57333 : — discipline iXopadr/s *-75314: vfabularum—, *-—fa-bularum <Í>iX¿/j.vOos- 17634 : — honoris r/nXoripos *-2569,11,15 : — mali «^íAo-zróvepos *-65615 : — pecuniarum ^lAoj/pij/xaros *-21615 : — sui tfriXavTOS *-68330, bi5 : — talium ifaXoToiovTos *-18622 25614 : —veri <¡>i.Xa.X-rfi-r]s L27b4 : vide manifestus, non amatrices magis filiorum <¡>iXoreKvórepai *68325 ambidexter áp^iZ^ios *-34634 ambiguus v.pd>i.X.i:)yvs (yel áptfrífíoAos) L62b28 ambo ápt/torepot '-27331, aptfra) ”Lg6ai6 ”*-06627 o8b3o 11334 Ll4bi3 ”*-17312,30 i8bn *-igbi6 20631 24325 *"2564 *-3061 34632 3765,10 38328 39613 41621 46618 53319 5?b28 58319,29,62 6obi 62328,613 6438,68,27 67330 68bn 70a! 71322,622 7338,10(8) 78325,35,61 am6ulacio /Sú&ctis *-74329,31,32 ambulo )3aâi£co *-29316,17 ”8obzi amens dÇvveros ”5139,10 amicabilis ^lAiyrós' *-76312, iXikos ”'-55328 '-56630 5864,10 62ar6 66ai,bi7 "66630* L67a22, 25 68a2o,66 70630 7132 amicabiliter i.Xik0>s NL57bio L66b26,29 amicativus iXía VLO5b22 o8az8 LR26b2o,L22 54634 ”1-5533-27(4),611-33(4) 5Óa7-35(^.b5'32(«) 57a3'3O(5), 61- 13(6) ^57629 5832-20(5), 6132(72) 59326,33, br-34(7) 6033, 7,29 6ia6-34(9),61-33(6) 623434(5), b2,6, 8, 23 63317-32(6), 62- 33(6) 6439,11,61 65336,620, 26,35 66ai-35(5), br, 30-31(6) 6733,LBn,*-12,62 70622 71312, *5.633 7238,14 76330 79333, ÍXos ”56628, iXÓTr¡s *-57636 5963 68b8 I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM 597 amicus èraîpoç *64626,32,33 6535*. *-25622,23 : vide multitudo, rela­ 16,29, <£ÎÀoç NL96ai3,i6 97610, tio 13(2) 99b*,5 01322,30,66 02632 amplior irXeiwv *'55310 VLo8a27 12628 i8ai L22au I amplius é'n N*94b5 9534,626 26a26,b2i 3oa6 ***49329 52a32 *-96323,NL2g 97616 g8ai8 9965 55a5-33(9),bi2,3i 56a2.23.34, 02627^'0531 46a16.31.35* 52615(2), bio(2),i3,i9,L28,NL3o,35 5731316,18,19,22* 5534 56625 77321*. 34(«),b2,3,4 *57619-34(5) 5835irXeíov (~éov) **9867 3263 *-38630 34(8),634 59ai-34(I2),bi-3i(6) 4236, TrXeico V*-O4ai7 : vide non 6034 62a3o~36(6'),b7,i2,3i 6333, an p noi6ii vna6 *<55611 4.33.35.b2 64^25 6562-33(71; Anacharses ’Aváyapo-is (-ops ?) 66ai-33(£), 629 6737,18,610 1-76633 68334,62-10(5) ôgaig^JSJ.bgAnaletica ’AvaXvriKa *39627,32 35(74) 7032,4,13,66-35(9) 7ia4analogia àvaXoyla *-96628 35(9),b2-35(72) 7232,7,^617 analogon ¿váXoyov'R^8b2^ *73632 77611 79328 80331 analogus ¿váXoyos *-48610 58335, 8ia6,9 : — amicorum - AuXoAplXos 623 62315,64 63632 N55a2g : — talium iXoroiov- ¡ Anaxagoras L4*b3 tos N*ggag : vide multum, mul­ 79ai3 tus, non Anaxandrides ’ Ava£av8pi8ps *52322 Anexandridis ’Xieç-ardpcdr/ç N5¿a22* amo ayarrciui L6565 8oai4, epáoj anima i/iv^p NLg6b2g 9837,13,16, NL57a6 L58au 59616 6435,7 614(2),16,19 99626 0235,17(2), 6734,5,6 71311,629, aTÍpyw 19, NK23, t)8, 13, 15, 20, 23 L64aio, iXéw *20321 21329* ^04619 05617,20 14322 *3869, 26623 48327 55618-27(5) 5óag, 32,35 3932,4,9,17,615 40625 io(2), ii, 14, N*i6, Lt8(2), nl2i 43616 4439,30 47328 61335 5663,20,23 *57b32-35W 58bl9, 66314,619 6867,21 79625 25(2) 59ai3-35(72) NR59ai6 animal £<2oi/N*-98a3 *99633 ***04635 *59617(2) 61627 6263,9 6437,10 11a26.bg 18317,25,63 iga8 6564,8,14 6738,618,32 68aig,2i *29330 41332,34 48616 49633 28,61,10 71611, iXpTi.KOs elpd. ***5467 55ai9 *62319 70316 **17630 : amans bonum iXÓKa75324 7633 78624,28 Xos L99ai3 7969 : — honorem animalis i/ivx^ós ***98616 gga8 iXÓTipLos vo7b2g : — edificati01634 v**7b28 vam iXoiKo8óp.os *75334 : — animatus epi/iv^os *32322 5oa4 equum ^ÍXlttttos *9939 : — fis­ 6164 67635 tulas ftíXavXos *75b3 : — ius­ animus Ovpos *95b*3 tum r/tiXo8¿Kai.os Uggail : —mu­ annuncio àvayyéXXw v*i3ag sicam iXópovaos *75334 : — annus ¿vmvtos *69323, eros *69323 spectaculum i.Xo6eáp.wv (vel ante Trpiv *4563° 49327,28 56627 iXo6¿wpos} *99alo : — sui (to) 64621, -rrpó *13628 v*i6a8,6i tfiíXavTov L68bi4 : — virtutem **3234* : (quod) ante est consi­ iXápeTos *ggaii : vide deus, non liatum (to) TTpoBejjOvAevpévov amor '¿país *71631, ¿painKp **5663, irados vO5b23 : — discipline 1Xopâdeia **17629 : doctrine — iXop.áO eia vi7b29 : vhonoris — *— honoris ^lÁoTipia VLi7b2g vi2ai5 antecedens (to) pyovpxvoi/ *'*1336 antedo irpol.ep.ai *64323(2), 35 antefio npoyivopai *65635 59§ ETHICA NICOMACHEA : INDICES antequam nplv *33626 35an N45b3o 49327,28 56b27,NL28 antifilisis àvTtrrotut *’52333 apeirokalia arrEipoKaXia *22331 : vide appeiaperte : ut apercius... intelligamus (jarfyvzlas evekev vo8ai8 apertus ¿vapyrjs *'*95322, appono GTriTt^Ty/it *8039, TTpoorcOrjpu *97319 98310,nl25 oiai6 *04626 o6bn 30325 32327,33,34, 63,4 3663 44622 47633 4866,13 NL55b34 *72623,31 : -or TrpóaKEtp,at *3267 : (que) apponuntur (ra) Tvyovra vi8bl7 apposicio TrpóoÓEcris *48310 49317 appositus ettIQetos *1869 apprecio (âpre-) rtpáco *33bl5 64617,20,21 approbo BoKcpa^ca **57322 : -or €v8oKip,€tXÓTt.pos VLO7b29,33 Lo8ar apirocalia aTTEipoKaXta vO7bi9 N2233I aposchediasmenos aTreCT^eSiaa/zei/os L29b25 appareo èp^alvopat ^*96622, <^acpo/xat *94328 **9566 LO2b3 13316,20,30 14332 *^*17317 *2232 75a3 apud Trapa + dat. *95628 14617* 4obi8 44&34 4563,28 5ib29 15332 v*i6a2o *34628,29 62629 54a24,R3i NL55b26(2) 5&b29 63315 76613,22, TTpoç + dat. *6634,15 67319 75329,b2 7635,20 77b24 7868,11,17 79315 : vide L49bi2 superficie-tenus aqua v8a>p *42322 N*4Ôa35 3ppeirok31ia aTTEtpoKaXía *07619 : ara apa **94322 vide apeiara apa **9663*' 3ppelÍ3Cio Trpoo-rjyopía *21621 : arator aporríp *41315 vide non arbor SevSpov *75324, 623635 6iat8 VLi6a27 NL57b5 L62ai 65616 64623 65318,32,635 6969 77623 66bi 72aio 78610, avvrjyopéai NLOib28 associo ôpiXéw L6 jbl3 auctor o’írios vJ4a4,b2,3,4, rrpaKriassuefaccio daK-qais Nggbi6 k¿s N95b22 : vide simul assuefacio LO3b3 audacia Sáppos VLO7a33 1537 17329, assuefacti vus ¿filarás 651319 6pdoosv6o5b22, 6pa(jvrrisvíio8b^i assuefio ¿fiíáopai 603320,21,23,624 6oga2,VLg vigaz5 L8oai3,i5 : assuefactus audacter evSapaáis vi5a2i è&i^ôpevos ^8630* : vide assuesco audax Opaavç VLo4a22 0763 08619, assuescibilis ¿Hierros NLggbg 20,25(2) 15629(2) 1635,7^65167, assuesco tr. ¿fi¿¿or VhO3a22,vb3 : ToXp,Tr¡pós y6jya2 : audaces Sappaintr. ¿BiÇopai 62ia23 : -or ¿(Jí¿o 6oo ETHICA NICOMACHEA : INDICES Ae'oi VLi7ai2,i3 : -cia BappaXéa vi5bio,i7 i6an 17332 audaxtimidus BpaavSeiXos VLi5b32 audenter vide bene audeo dappéw vO3bi7 VLo6bi8 O7b2, 4 15323,big,28 i6ax,4 **17311, Spaovvopoai. VLi5b33 audibilis ¿KovariKoi NLO3a3 audicio aKovapoa *-74628, aKpoapea L73bi8 audio ¿Kovai NL95a5,b5,9,i2 VLO3a29 05615 *-24615 28a2(2),i8,2o, 26,28,29,bi 47bg ***-49327,30,31 54b8 *-70329(2) 7gb27, KaraKovw L75b4 auditivus aKovariKos *-0333 auditor ¿Kpoar-tjs ***-9532,12 *-791325 auditus ¿Ko?) VLl8a7 L75ai4 76a! aufero d^aipeTu ***-0165 v*-o6bio i8b5 *-32310,27,33,34,62(2),5,7 38ai8NL55a8 *75934 78b2o :Nquod non leviter aufertur Lquod dif­ ficile — 8vaaaiperov ***-95626 augeo aüvw ***-02333 ***-04318 05314 Ligbg 72b25 73b2 augmentado av^r/ais *-04327 igb4 54bio 6oa4 augmentativus av^rjTiKÓs Lg8ai augmento av^a) *-6037, ém8í&wp.i I6ai3(2),b32 i8a8,io(2)', 623(2),24 igai,14,18(2) **28327(2) 37b4(2), 5 4039 46630 48319,29(2),31,34 5534,9,b!2,19,22,34,35 56316,21, 57b8 ****61332 NEbi7,N2o(3) **65333 **66335, rjroiR29bi 1 *, Kaí **97629 vi2a25 **autarchia (-kia) L-keia avrápKeia **9767 nl77327 autem Se v[c.500) ^(c.330) Elib IVX (0.1750) R(c.2S), dAAá vi2328 i8aig, yáp N95bi7,24 Lg9b2g Nooa22 oibi*,i2 O2a34,b2,4,18 vO3b8 o6b2g lobig 11324 I7b24, 26 1833 t-5ob32 N56a28,b5 L67b27, (StJ ? Looa27 40325 72b26 79bi6), Kaí ... Se L2ibi6, Kaíroi vi3b2Ó : deest in gr. -^9435 Li6a26 3434,b6 47324 5033 authek3stos avdeKaaros L27a23 auxiliacio éiriKovpto. L63b24 auxilior VLo4an auxilium ^o-pdeia N55ai4, /¡¡orfi-rj/Mi NL97a6, ¿mKOvpía L63b4 71323, bi, po-rrrj NLg8b6 Loia29 avare facio TrXeoveKréw *-36317,20 37aI avaricia -¡rXeove^ía *-2969 avarus Tr\eovéKTr¡s *-29332, bi, 10 30326 68big avertor dirourpe^o/xai Lo6big* avis ÿpvis N55ai8 L75a35 augmentum avisais VLo¡aib **04327, eníSoms *-09316 aureus %púaeos *36610 B ¡8 r-3iai,2(2),3,6,7,9 32b6(2),9(2) aurum ypiwoç L22bi6 7637,8 ausibilis : -lia BappaXéa *-15610,17 ! 3337,65,23* i6an 17332 banausia fiavavaía rO7bi9 22331 austerus Spip^s *-i6b28, arpvtjtvós banausus ¡3ávavaos *-23319 Barbari Bápftapoi *-45331 49311 **57614 aut r¡ ***-94317,26 w95a6,NR23, baukopanurgos ftavKOiravovpyos Ni-23 **g6bn, 12, 16, 19, 27, 28, 33 L27b27 9738,9,18,630 9838,625 **9931, beate p.aKapía>s NLooa22 Nbio ooai3 oiai6,bi 02330 beatifico ev8aip.oví^ai Nooa.g,NLio, 0337 **03329 **0464 vO4b22-23(3) Nbi, /MKapiÇw NLooa3,16,33 vLo5b3 Vq6328(2) 1031,2,4,8,23 01624,25,27 beatitudo (ró) peaKapiov Iii-çgb2 1134, 9,10,13, 28(2), 34, bi i (3), 24 **11632 i2a2, v3(2),4,6,11,13,22, Noob29 NLoib5, piaKapiÓTTjs b3i i3ai,VLb24,v28{2),2g 14ml, *-78622 26(2), 27, bl4 15323(2), bió, 26 beatum (ró) poaK¿piov *-0029 I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM beatus pa/tápios NLg8aig 99618 00333,616,2.6,34 oiay, 19, 20 VLi3bi5,r6 NL52b7 L57b2i 58322 6964,17,24 7032,8,27,28, bi4 76327 7?b23 78bg,26 7932 bellatores (oí) -rroXép.ioi Lo6a2i Nbellicose Lmaxime — 7roAep,iK<0rara ^hui4 bellicosus /mygro? viyay, paygrojraros vi6bl4, iroAe/meo? ^64624 bellicus TToXepuKos NL94ai2 VLi5a2o i6b6 ^19624 7767,8,17 bello iroXepéw L77b5,g(2) : -or p.áyopai vO5a8 i6bi2 N48a33 : -an­ tes (oí) iroXépíioi vo6a2i : vide confederatio bellum p-áxV VL 1633,7 -voXegios NLg6a32 VLi5a3O,35 i6b7 I7bi4 L6oai7 77bio bene ev NL95aig(2), 32, i®bii NL97b27 98ai2,i4,Li5,NLb2i(2) 99a3 oob8,26 '60365,11 04625 0537, Lio, vlI2, l27, VLbg, 16,26,28 o6ai6(2),ig,23,b8,io,Li2,2l 0738, 15(2) VLo8b4 Loga29,bi8,26 VLi3a26 14b!! L2oa4,i2(2),i4,i5, 33 21333 2469-17(5) 28325 3oai 33ai 39a28 4oa28,3o 4ia25,bro 4268-31(5) 59a3i 6iai3 62a6,b7 ii 63a4,626 67618,28,32* 6833, 24 6ga8,bi3 7ia8,24 74615,22 8ia22, KaXws L94a2,NLb28 9564 98a23,6i,6,i6 N99a6*,NL23 01628 VIjna24 1467,8 L2iai 35625 40326 43315,16 44621 53313 5939 64320 69323 70627 72334 7336,31 74bio 76317 79310,29, 625 80315,616,26 8ib8,10,16,20 : deesl in gr. bene2 ^24613 : — au­ denter evOapaûs Li5a2i : — com­ municativus evKoivá>vr¡Tos L2ia4 : — digestibilis eimeTvros L4ibi8 : michi — fit evepyereo/zaí L2oa34 : — fortunatus evrvxtfç L79b2g, evrvyóii' L24ai5 6gbi6 : — gau­ dens evrpaireXos '’08324 : — ha­ bens eveKTiKÓs L2ga20,2i,23 43625 76315 : — habiti vus 601 L2ga2i,23 38331 : — natus (natalis) evvijs VLi4b8 : — operor evnpayeM '-óyaió : — persuasibilis evmi&ris Lg8a4* Rigb7,Li2 : — racionabilis evXoyo? L97a8 79325 : — sanabilis eviaro? L2ia2o : — sperans ev eXms VLi5b3 vi6a4 Li7ai5 : — transmutabilis ev/ierâ-Treicrro? N5ib6 : — venabilis evOtfparos Liobi4 : — vertens evTpoms L28aio : — volo evvoécv L56a3 67334* ■ vide benefacio, bonum benefacio evepyerew L67b23 69612, 15, ev TTOiew L6l'ai2 62610,20,36 6536 67631 68324 69611,12,16 71323,621 benefactivus evepyeriKos L7ibi6 benefactor evepyerrjs I6/|b26 65317 67617 6833,10,27 beneficio evepyerew **6367 71327 : -or evepyeréopM R2oa34 L63a8 : beneficiatus sum evepyereogeae L6sai : beneficiatus evepyerovp.evos L24b9, evep>yeTrfie.is L63a5 67314,617 beneficium evepycm'aL24bi6NL55a8 L63ai2,b4 64631 8ob6, evepyerrjp,a L6iai6 beneficus evepyerrjs L63ai3 benivolencia ewoea L55633 66630, 3L35 67313,15,19 benivolus euroo? L55632,35 5^32 57618 5837 6731,2,8(2),9,17 beor ev8aip,oveco ^97b>5 NL9gb2O bestia Orjpiov Li6b25,32 39320 41327 4468 45325 4764 49631 5oa8 52620 53328,31,625 54333 bestiale (ro) av8paTro8ov L77a7,8 bestialis órSpaTroSiúST)? -Ti.g^big Li8b2i, Br/piivSirjs Li8a25,b4 45330 48619,24 4936,8,10,17,19,629 bestialitas GrjptoTT]? L45ai7,i8 4931 5031, 0T)piai8ia L45a24 Bi3s Bias L3oai bibicio vide vinum bibo ñivo) ^iSbiy NL46a35 bis 8Í? L3ibi,2,3 cvcktikos 602 ETHICA NICOMACHEA : INDICES 5 72328,1*69,*-13,14'R*4.L25,27,36 biandicies àepaire/a ”57310 7334,5,7,12,16,632,33, (rjáyaGá blanditor K¿Xa¡ ***08329 *2531,2 L95a28 55b3O, (tÓ) áplOTOV 27310 v*4b5 ”5367, (to) ii ”98315 blanditus Oepairevopevos ”57**8 1*05310,27 o6bl2,2i 0738,15(2) bomolochia poyi.rjXoyBi, *08324 09329,618,26, (to) KaXóv ”*00630 bomolochos (-chus) °wp.oXAyyj^ 1**04631 0531,23 *10612 1**15612, *08325 28a4,14,34 21,23 16328,631 1738,614 igai8 bona (rà) àyaBâ *94617 ”*95327, *19616 20324(2),28 2ibi,io ”28 ”*96330,66,19,25 9731,3, 2266,16 23325,29 26329 2735 bi8,*i8,NRi9 ”*98613,15.19 36622 64629 6534 68311,16,33, 99331,b27 *01315,625,”*29 0234 34, b27 6936,9,22,26,28,32,35 v*i2a2 17612 *23617,21 24327 79615,30 8035,7,10 : per se — rà25320,21,27 2962,5,6 34a34 ya&ov *01630 13316*,17,(21 deest 37327 40326,65,9,21 4ib8 43331, in £»-.), 24 7269,14,29,31,32,33 622 46329,30 '47b30 48330, ”*31 *53617 54315 ”*5536,”630, 73329 7439 : boni (seu ipsius bene) quod consequitur tov ev”*31,32 5634,9,68,9 5768 *5838, TrapaKoXovfXqrov Lo8aig : vide 636 5937,8,1*8,*9,11,12 6ob4,14 6633,15,20 6739 6863,30 6gan, amator, bona bonus áyaOós *94628”*95627 *9834 21.65.9.10.18.20.25 70320 71614 ”*99317,122,66,”*31 00325,bar 72624,26,34 73314 7932, àyaBiv 0131,3,62,15 0239,b5 VL°3b4,6, ”55629, ¿piara vi2ag, (-rà) KaXà 9,11,13,28 04633 05312,612 ”*94614 9565 99a6.32.632 01313, 0637,9,20,23,613 1238 13319, 632 ***04611 Liobg,VLi5 11328 13331.612.25 *20312,14 25311, 613 14614 *23629,34 2431,25 2963,6,8 30627,29 31623 44318, bu 44312 48323,”29 ”*55330 *-58331 62635 68317 6gai2 73629 34.br,7.3r 4531,21,”29* *5263 75629 7668 77315 7935 : per se 53329,30.620 54312,13 ”*55331 5667,g(2), 12,13(2), 14,15,17 5731, — ràyo.Oa J'59-22 57332,33,1627, *3325,29,32 I4big, fiavXos (?) 33,34-35 58325 59611 6ob8 **04621*, xprjtTTos *46313 : bona 61324 6235,28,612 6366 65615 accio eviTpa^ia *39334,63 : — 66ai6,22 69329 70315,2i(2),b2(2), I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM divisio evvopÁa vi2bi4 : — for­ tuna everrjpta *-5538, evruy^p-a *-24320,31 25331, cv-rv^ta L99b8 24314,619 2963 53622,24 696x4 7ia2i,26,28*, 613,15,23 : — habitudo evefta VLigai6 : — nativitas ev(f>vta VLi4bi2 : —ope­ racio evTrpaÇla NLg8b22 Loib6 : — passio eimdOeia L5932i 7ib24 : —proles evrcKvla *-9963 : — vita NLg8b2i : bonam mentem habeo evvoéuj N5Óa3 : bone mentis evvoos **55632 5632 : — spei çucAmç *-1634 ^1739, vi5, VL23 ; boni filii evrexvia N9pb3 : bonus consiliator ev/3ouXo$ *-41613 : vide bona, bonum bos /3ovs NL98a3 *-99632 v£i8a2O L6ib3 : vide centum, novem Brasidas Bpavlbas *-34623 bravium d^XovN99bi7 brevis ftpayvs *-36313 57614 brivaldia 0paopá NI,o037 calceum vTTG&qpa Noia5 calciamentum v-roS^/xa Loia5 332,8, 22,23 63634 calculor ^-q^i£o/xat NL52a2o calefactio G^pp/iaia VLi8b6 caleño Beppalvopat VLi3b28 caliditas Oeppdr^s NL49a3° calidus Oeppós VLi3a29 *-59622 76314 Calipso KaXvifict) VJjoga3i calor aXea L48a8 caméléon ^apacXeœv Noob6 : vide chamaleon canis kww VLi6a35 i8ai8 NL4pa28 *7Óa6 cano aSct) *'64316 capillus dpif *-6x623 capio Xapfiávcú *-3865, Tropdéo) *-3967 • -or dXivKopai *-64635 : vide habilis 603 capitulum VLO7bi4 09612 capra cuf Li8a23 34622 capud K€^aXr¡ *-41319 carbo dv6pa£ *-48628 carnalis adpKivos NLi7b5 carnaliter aapK&s (?) Nooby* caro Kpéaç *-41619 48623, actpf *-29322(2X23 caste cra>póva>s VO533O Castitas aaM^poavvYj vO4ai9,25 07322,65 0933,19 17623,25 1832,24 castus adf^pcov ^361,2,19,34 0466 05ai8(£),i9,20,b5(¿?),6,7J9 08620 17632 1834,9,630,32 19311,20 casus (to) avróparov L8ibix, rv-^q NLg6b27 vlo5323 catoplex KaraTiX^ vo8a34 catulus yaXé'q R4ga8 causa atria NL98a33 99623 ooax VLo8a2 0935,12 1062,32 I2a25 l2O329 35619 4369 47a25 ^48631 ■*'74626 79622 8ibl9, atrios* VLi3b25,3o 1434,62,3,4 L6iai6 6237 7166, (to) cutiov NL95328 NLROobi7 NL°2a4>33 VLria29 12331*, big 13633 L37bl3>27 42314 54323 65323 67629 6835 b9a34 73a23 causor airidopai. VLiobi3 L65bio caveo vXdrra) vogb7 CeCUS TVXÔÇ VLI432Ó cedo VTTCbKO) R79b2g celestis ovpavio^ ^6^0.2^ Celte KcXtoÍ vLi5b28 celum ovpavós NL55’->3 centum boves exaro^ota L36bio certe ¿Kpificos LO4a2 46627 64627, ápaN94a22R95ai *-96627 12315* : -ius dicpifidarepov ^07615 : cer­ cius ago e£aKpift6op,at. L8obii : — dico Staxpt^oa» *-78323 : — ex­ quiro egaKpcftdas *75331 certifico aKptfloXoyGOpai L39bxg, StaKpcfióo) Vlji2b6, e^aKpi^daj NLg6b3o 01634 O2æ25 certitudinaliter dxpi/9â>? vo^a.2 certitudo axpt^eta NL98a26 *7462, 6o4 ETHICA NICOMACHEA : INDICES (to) a/rpijSe? NL94b24 VLo4a6 : secundum -dinem aKpificos Lo^a¿ certus a-Kpi/Sife VLo6bi4 I2bi L4iag, 16 5ga3 : -um (to) citharedus Ki6apa>8ós LÓ4ai5 citharista avX-qrYfi N97b25. fctOa- NL94b!3 cerusa i/npAjOiov ^Lg6b23 cervus €Àaoç VLi8a22 cestos kçqtÔs N49bi6 chamaleon ya^aeXécov Loob6 chaunotis (-tes) yavvor-qs VLo7b23 L25a33 chaunus yavvos L2jb9(8),25 25ai8, 27 Nchirotechne Lcheiro- yeiporeyvat, NL4ib2g cibacio /3p(jj5 vi5a32,b3, (1 pro Tipos) vi2b34, pro genet. N49a28, deest in gr. vi2b7 180.2 circuitus : in -u kvkXqj vi7b2 circulus kvkXoç VLoga25 circumflexum linee Trepu^épeca No2a3i circumpono TrepiTÍ&qpi L8obn circumpugnabilis rrepi,p,áy'qTC>s L68bi9 6ga2i circumscribo rrepeypapo) NLg8a2o circumscripcio TTepiypapT¡ NLg8a23 cithara avXós N97a27 b8 cito rayétos *^34,^3,29- raXv L98bi2 58a5 : cicius Ôôttov piares NLg8ag(2"),Líi VLo3a34.bQ citharizo KcOapí^u) NLg8ai 1 VL°3a34, Ló2a27 citus rayos N5Óbi civilis ttoXitikÓs NL94bil 95^5,18, 23,31 97bn ggbi vióai7,VLbi8 : (o) ttoXitikÓs NLO2a8,Nl8,NK23 . (t}) ttoXitik-q ML,94a27,bi5 Ng5a2, nlI5 N99b2g O2ai 2,2i civilitas TToXereia VLO3b6(2) vi3a8, (■77) TToXtTlKri VO5ai2 civiliter ago TroÀtTcuo/xat L8ib20 : — conversor TToXerevopae L4ib28 77bi3 8iai civis TroXPrqs Nlj97bio 9gb3i ozag VLO3b3 ióai8 L3ob29 6oa2,5 6ia28 Ó5a3i 77^4, (p) ttoXctcKoçvizbi4 civitas ttoXis NL94a28,b8(2),io VLO3b3 153.32 L22a5,b23 32^34 38a! i, 12,14 4ib?5 45ai i NL52a2O,23 55a22 57a26,27 L6oai7,bi3 62ai9 67a2b,3O 68b3i 7ob3i(2),32 8oa25,27,b4 8ia7, bi8 clarus erremos N94b2 claudico Trqpoopai N99big claudo kXcÍcú L29a3i claudus KoXoiós (? aKoXeós) N55a34 (2)* clavis kXc¿s L2pa3o cleis / VLo8ai5 cogo avayKaJ^co v*-10326,28,32,61,10 16330,32,62 l2 1334,626 3566 64331, €7Tavayi<á^cü **67615 : co­ actum (to) àvayKaîov *-80319 coha6ito GWOIK&J) *-62321 coinquino pvTratva) NL9ç62 cointerimo irpoGavaipeoj Lj2bi coitus vide ago, pacior colleccio avyKopA&p *-60326 collocucio ojutAta *-27634 2862 colloquium o/uAZa *-26611,31 2869 5833 72311 colloquor o/xtAea» *-26623,28,36 27318 73633 74a! colludo ad aleas GvyKv^evaj *-7234 collum avy'pv *<29330 color yptopba VLi8a3 columpna kIuw *74324 comedia /ccu^xcuSia *<28322 comedo eo-0Za> VLoóbi i8bl6 *-48626 49314 73628 : vide legu­ men comedus *-23323 comescio v*-i8a2O, *<48628 605 commsneo gvpreveo L32b34 3332, 12 : vide dies commanifestus ovp^avp^ **9867 commensurabilis vide non commensuratus Gvpcperpoç VLO4ai8 h23b7 33616,19,22 commilito GVGTpaTLcv-rqs L59b28 óoaió commisceor Gvyyt.vopi.cu LR3432o ■ L37a6,2o commode: -ius /3cXtlov N96ax 1,635 commodo vide comodo commoneo ¿TrorpeTicu *79627 commoror Gvvdáyoj *<>2614, gvvr¡p,€p€Vüj N56b4' 57615 L58a9 62616* 66614* 69621 7ias 7235 : vide dies commoveo jrapaGcicv *<23631 communicacio kolvottis KOcvanda Lo8aii 2866 29619 3032 32631 33317,24,66,15,17 35612 59627,29,31 6039,11,14, 19,28,30,624 (>l6ll 62320 63331 64320 71632 communicativus kolvojvos *'34326*, kolvcüvlkÓs L6i6i4 : vide bene communico Kowatvéto Looai 01335 NLO2b29 VLnb9 18325 L26612 30632 39320 59630 6167 6463, 15 70611 7237,9,635 78628 : -cans KObvujvós i'33b3» Kotvcvvovv R34326* communio koivcovlg vo8aio*,VLn communis kowqs *^96323, NL28,625 97b33 98a2 02332,63 VLo3b32 04634 nbi2 li86i,v*j8 *^2232,67, 21 2335 29611(2)* 30626 31628, 29 35a*3 4*626,31 43331 4831 4965,6 59631,33 61333,63,10 6239-29(5) 6366-8(5) 6431 65319 67613 6867 80329,34,68,15, Trâç ^98630 99623 : maxime — koworaros vi8bi : vide multum. communiter KOLvfj *-96632 VLi4b26 *'29615 60314 67328,69 6939 80330 commutacio aXXay^ L32bi3 33a]ujveci) N02b28, (jvprfiüjvéco ^Lo7a32> CTwaSa» Ng8b2O L8ia2i, crwwâoç eip,t Ng8b3O concorporatus ¿yKtypcoapevos LO5a3 concors opóXoyos ^15331, avvcp6oç Lp8b3O concupiscencia erriOvpia VLO3bi8 O5b2I lII325,27,32^2-17(7) 17a! L03bi4 3iai,z,5,b2533 35b29 78312, vrrdXXaypa ^33329 commutati vus aAAa/crtxoç L32b3i commuto aAAarrcu L33bi,8, àvrcKaraXXáropaL L5?ai2 58b3, StaAAarra» L20a28, avvaXXarTU) Ló2b24,3O,33 y8bii comodo L48b23 comparabilis L-ratus ib7 compositum (70) avvOerov *77628 78320(2) comprehendo KaraXapfiáva> *79617, TrepcXapfiavax ^obj, wp/trapaXapfiavœ NLg8b26 | comprehensive cruXXri^ôrjv L2(jb^o compugnacio uvppayca, *^57327 compugno crvppayeaj LCxya.^i concausa avuedrtos Li4b23 concavum (ro) kolXov NL02a3i concedo çttltpçttcü N-L9gb24, avyycopécü L45b3i : -cessus opoXoyovpepos ^97622 99628 conchoreans diacrcorrp L6oaiç concido avpiriirrai ^7137 concionativus ôrjp-qyopcKÔs L8ia5 concionor ¿yopeúcu VLi6a25 concludo (jvpTTepatvopaL KL94b22 : -sum (to) avpTTcpavOtv I'4Óa2Ó 47327 conclusio uvp7T€paupa NL98b9 L39b34 concopulo avvapráuj L78ai9 | ; > j i8b8,i5,i9 I9a2,4,b5(2),9 3oa25 45bi3 46112,10,13 47ai5.33.34. 48021,22 49325,34,b2-25(S) 50310, 18,26,b9,II 5202, 635,36 53032 68b’O 75628 78bi6, operis L75b3° concupiscibilis ¿tti.6vpít)tÓs Li8ai3*, N16 ; -le e7Ti&vpi/qi¿a Ll8ai6*, (to) ¿Tndvp.T]TiKÓv co¿b3o igbi4,Ni5 concupisco ¿mOvpiéw VLo6bi8 Liia3i,bi3,i5 i8bio 1931,4,14, 32,33,bi6 2ib2 48318,20,27 49314 Nb5oa28,29 h(,6b7 6737, épáw N34b27* 5563(1!), N94b 11 97a5 55925 57bi7, opeyoftai ^19317 condecoro ovvemKoapióaí NLoob2ó condelecto aw-rjSvvw L2ób3o,32 2703,7 : -or L66aZ7 7ia8 condio àprvw Li8az9 condiscipulus avp.^ioiTrjTi)s ^62333 condo èrjpLiovp-yeai L94bl4 condoleo awo.Xyéai L66a7,27,618 7137,29,32,611 condonabilis avyyva>p.oviKÔç Lll5ob8 condonativus ovyyvwpoviKÔs L26a3 conduccio p.ia0a>}2, avpfiáXXop-dí NLoia23,b5 VLioa2,b3,i6 L2432I 2862 54323 63332 80332 8 la 10, ovp^>¿paj VLi2a4 L47aó 6936 8069 : (quod) confert (t¿) vvpxppov VLiob3i 856327 57328 : I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM conferens (to) crv^çpov VLO4a4, b3i 05a! L26b29 27a5 2qbi5 3oa5 34b35 4^27 4ibs 42b32 NL55b3 L56a27 NL57ai4,L28 6oaio, 11,14,15,22^2,30 67a27, b3,8 68ai2 confesse o/zoAoyou/zevcus N72b2i 70a22 L77a24, opoXôycvç L39a-3o confessio opcoXoyca L27a33 6ibi5 62b27 Ó4a34* confestim evOvç Lo3b24 04b! I O7ag 2ib3* 37bi9 4obi7 44b6 47a28 49a34 6ib25 02a-22 63bi7 confidencia vapppota L63a29 confidens 0a.ppa.Xeos L3ib8 : vide male confido OappGuj Lo3bi7 17a!! confirmo efaKpt^ow L75bi4 confiteor opoXoyeo) L27a23 3ia25 35b3i 45b32,34 63a6 04a3o : confessus sum pass. opoXoyeopat L95ai7 53b! : confessum est opoXoyovpÀvœs L72b2i : confes­ sus pass. ofioXoyovpÆVoç L97b22 NLg8bi7 ^ggbzS 7óa22* 77ai8 : vide prius confugio Kara(f>€vyaj VLO5bi3 confuse ovyKeyvp,éva>s L45bib congaudeo avyyaipco L66a8,bi8 7ia6 congregacio yr¡ L8ib7> avvo80s L6oa23,2Ó, appÓTTa> L32b23 : deest in gr. L8obi5 conicio OToyá^opai, L26bzg coniectativus OToyaoTCKos Lo6bi5 4ibi3, o’Toya^o/Li.epoç L2ja8 coniectatrix (jToyacTtKp Lo6b 15,28 oga22 coniecto CToyá^opat Lo9a3o 28a6 2gbi5 6oai3 coniugacio Koivwvia, N2gbi9, av^evfa L33a6 607 coniugalis awSvaoTtKos L6zai7 coniugator avvanTOs (?) Nlt59b28 coniugo avÇevyvvp.1 L78aió coniunccio L3ib9, avv8c(j[¿os L6¿a27 coniungo (jv&vyvvpu L75ai9, avX~ Xap,^av(jjvojc\.TO, (jvvaTTTU) N36bi8 57a34, (jvvSva^a) ,N2iai6 L3ib8, nrq NL57a35 connascor avp.u) VLo5a2 connutritiva eracpcK^ L57b¿3 connutritus ¿racpos L59b32, (jvvrpo<^o? L6ib34 62ar3 conor çTTiyeipeaj L25a29 conphilosophor (jvpdfíXocyorpéto Jj72a5 conpoto (jvp,7rívtü L72a3 conqueror pép,(j>opai KÓ2bi8 conscius avvetÔcôç NL95a25 conscripcio ovyypappa L8ib2 consencio opoyvojpovew L66ai3 Ó7a24,27 68b7, avvabvOávopat. L7ob4,io consequenda (rà) vo8a2 consequens aKoXovôov L22ai8 : — est çTTçrac N55a3 consequor aKoXovôéco L2ga23 49b!,4 5ib34 LR52b28 L6oa2Q, uvvéîropai h27a4 : vide bonum conservativus ^vXaKTtKos L96bii 2çbi8 conservo -L78ai3, o’ûjÇuj voóbi2 conservus uvvbovXos L48b20 considero Oeáopat L8obi7, Oeutpéuj L8ib2O, *-19615 79316, crwgSoi NL98bn,L20 79321 consonus è/ip.eÀqç *-2831, avvcpèoç *-98630 conspicio ¿páw *-34627, awopáw *rób7 27317 8rb2i constancia ftefiaiÓTqs NLoobi3, KapTepla N45b8 constans ottypaiv v 19311,20 constitucio avarqpía. **68632 constituo íopi'joj **0067, KaóítjrqpvL *-52634 5333(2), Kara<7K€va^oj ***-96319, trvvLarqpu *-5337 consto avnuTqpii *-4162 50616 constructura vide navis consuesco : -evi eïoiBa *-o6bg 4 5028 58336 6oa2i,35 68624 : -etus avvrfiqs *-26625,27 **5469 **79635 consuetudinalis ijftroç **03315,17, 19 0469 o6bi6 09a2o consuetudinarie avvqûûs *-79635* consuetudo èOia/iôç *-9864 52329, effos ***-9564* *-03326 48617,27, 3°,nl34 52a3°(2) 1-54333 79617*, 21,25 8oa8 81622, rjdos vn66, avvqdeia *-56626 ***-57311 *-58315 65633 66634 67312 8ian consumo ivaXiaKw *-20622,23 2ia2, 6,7,32,68 23320-30(5), avvavaXLaKio ***-56627, SaTraváa) *'*-09327 *-2266,28, Kararplpw **17635 : -or SiareXéai *-54612 : : ; j ¡ consumpcio Savrávq R2oa8 *-¿04,27 consumpti vus bavravqpos *-2ibg consumptor ia-rravqpos *-19631 contemplado deujpio. *'*-03626 contemplativus BewpqriKos *''■95619 contemplor dep. fleáopai *'*■97310, Bewpéai *'-*-o2a7,NR23,*'T'23 : ^'con­ templor pnss. *-contemplatus sum ôeœpéopLai 9863 contempno Kara^povéco * *-0461 *■2461.4,5 72336 contemporaneus ¿yKexpovicrp.evo$ (?) *'0533* contemptibilis di-ôparroSùiS^ç **18325 •' vide facile contemptivus KaTa^povqrcKOS LR24b2g(.3)* contemptor Kara<^povr}riKÓs **24629 contemptus ¿Xiyaipla *-49332 contencio aràaiç *-55325 contenciosos aiívToms *-25315 contendo ¿puXXáopcac *-61268 ógaS, SiafápopvaL *-64313, *-07631, KaKqyopéw *-29623, oramá^cu *-66619 67334,614, avvreívai *-27334 44325, avvreXéaí *-96628 contentus ¿pKOvpeems ***-07615 conterminalis cvvopos *-60617 contero ám>Tpíl3opia.i *-0532, nararplfiw *-17635 continencia (-tia) tynpa-reia *-28634 45318,36,NLb8 1-46314,***-17,*63, 19 48b! i 49321,625 50334,36, 66 51628,32,33 52325,34 54632 continens ¿yKparqs ***-02614,27 ***-11614 ***-45610,13,*-*4 46310, ii(2),69*,I2,I5 47622 48314 50314,33 5ia29,1**-b7,*‘9,io,i6,25, 27,34 68634, au>pa>v **52615* contineo xareycu ***-50610, *-29610,11*, ow¿x*ul'32b32 33*127, 67 *"-55323 *-62329 contingenter Tvyóvrws *-2466 contingo ¿nofiaívai *2734, ¿pSéyopai *95632 ***-98633 0036,23,27 ***-05322 *-33620 34631,34 35328 36325, *-**33 *-3661.17 3834 I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM 3937,8,68,9,17,20,21 4031-35(6), ba,27 4iai-6(4) 4363 44636 45a!, bi8 47618 52a7,LIltbit *-543.4 **655317 L58an,i6 59330 63614 6466,27 65335,624 67329 69332 7iaio,bi8 **73328 L77b33 79a2, 12 80622, emrvyyavoj ^06633, avpfialvw **694617 ”9767 00628 NLRoia32,NL62o 0267 VLOgæj I3ai7 l6big vi7ai5 L2obi8 2iai *148630 5365, aup.7ri7!T **50611, rvyyávw VLi3ai9,22,L26 VLi4ai5 618617 2462 3iaig 32a23 34ai2 36622 51610 53613 6434 : -gens (o') rvywv 6oiaio,r6 17634 18615 24aio 54614 : vide non continue avvey&s L58a24 7oa6 75a4, 5 76635 77322 : NL-uissime 6nagis continue o-vveyearara 00b 16 continuus ovve%r¡s VLo6a26 631333, 615 50634(2) : magis — avveyéaTepos *-70217 : -uissimus avv£%€33 68bn Ó9a3i 72a! convenio appâta) vilb29, npocrr/Kcu L2ôb27 28bio 57b22 59a32 Ó3a2ó 8oa3i, vvpfiaíva) L53b5*, aup/nopevopat L6oag, avvrçXcuj N9óbz8 : -ens Seov NÓ4bi4, cikos L5ób25 6yb4* 7iay 79a3i, oIk^Zov L6oa34, iTpo epyov vi3b28, TTpocrrjKOV Ló2bi8, 7rpóopov L8obi2 : -encia (á) avr/Kci L55bio, (rà) avrjKovra L6yb4* convenor avyKVPrjyéaj L72a4 conversacio ôtayo)/?/ L27b34 7ibi3 7Óbi2,i4 77aç,27 conversio rpon^ Ni2a25 conversor avacrrp<opai Lo3b2o, 6tdycu L7ia27 72a3, TroXirevopat Li2a29, auj/8tay L57b22 : vide civiliter, humaniter conversus : e -o aparraAiv L95bi NLoob28 VL03a3o ioaz2 11M4 I9a27,3i L27a22 3ib2o 34a5 Ô3ai4,33 68ai8 7ib2o converto TTporperra) vi3b2Ó, arpera) 6io ETHICA NICOMACHEA : INDICES L37a2I : -or cu-ao-rpe^op-at ^03620 conviciator vBpiarrp: *24329 convicior aKiárrrw *2837,14,25,31 ***52322, vf3pi£a> *29622 convicium àripla Nooa2o, aKwppa *28330, tfióyos **00622 convivium eùw/iu *48623 convivo e'artáa) L2'2b'2¡ convivo ovfdai *2óbit 27318 56327, 65 57b?,18,19 58323 6gbi8 yoaiz, bir,iz 7132,3,10,632,35 7236,8 7865, avpfiióai “26331 *62329 65630, avvXiáym *6637,23 : -ens avpfíios ’71.0.23 convolvo avXXap^ávw *07310 cooperativus awepyás ’''*99628 cooperator avvepyós N *98324 *77334 cooperor avpirparrin *6701,9, avvepyéai v*i6b3i *71623 coordinacio uvarot^ta *g6b6 copulo Trpof)eípu> VLO3b8 04312-. 25(4) 05315 o6bi2 19323 *-2oai 50a3* 5iai5 75b6.17.23 8ibi8, Siat/ïÔeipœ L38ai3 401513,17 50az 70323 76324 corrupcio 6opá VLO4a28 1565 *-2oa2 60332 7367 76321 corruptibilis 6aprós *54622 corruptivus cpOaprums *-40619 costa irXevpá *-12323 credibilis Triarás *72335 7332 : -le (ró) iriaróv *-68bi2 creditus maros *39633* credo marevco NL95bz7 ^270.17 4032 42319 46627,29 54325 ***55614 56629 57321,22 *59324 64614 7266,15 : vide difficile, non credulitas marinais *39629* cresco ¿Kp,á£a> Li8bn NCretici LCretenses (oí) Kpfjrai ozaio criminado èmripriais *02634 cruciatus ripinpla *26a28 crucio ripcopéopai *-13623 crudelitas xaXeiroTijs L49a6 crudus wpos *-48622 cum praep. peerá + genet. ***-97618 98314,625 VLo7aio 10613 I2ai6 iga4 *-27634 35bi2 38332,34 4oa4-io(5),NB2o, L22,33, b5,2o,28, 33 44027,30 46a¿8 49b2i NL52b6, L32 5339,32 NL55a4 L57b3O 58330 6oa-25 66614,16,34 6gar,b2o,2i 7oa6 7iai,27 7232,7,627,30,33 75332 7732,4,31 80325, Trpos + dat. ***-95633 99017 1-38324 4637 48628, rrpós + accus. vO3bi5, pro dat. *-3169(2) *-57616(2) : vide simul, tristicia cum coniunct. erret **00631 54b5*, erreiSár Nooai2 *-6436,9 6536 74628, K0.ÍT01 **52619, oral- *-2468 26a2i 3237,27,28 3363,7,9 35a2o, 618,19 3632,3 37619 38a8 39621, 33 4rb5 46323,25 **46335 1-47326 49610 51610 54324,623 5734 58318,621,27 62624 639-25 64313, 146562,7,8,10,36 6736-35(6) 6967 7lbig 72335 74320 7567,12, ore , v*ioai3 *-64325, rw + infin. vi2ai,2, pro partie. viob2i *62615 : cum utique erreiSav *ooai2,**b3i I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM cupido épais VLr6ai3 cupio op¿yop.ai vi9aI7,32 cur pro infin. Noobi7 (?) cura èm/xéAeia '-99620 2ibl2 79a24 8oai,25,2g,34,bi2,23,28, ¿mpeX¿s '-67625, Oepando. w55ai3, p-e'Aei N52a23 : — est (est —) p.fAti '-2536 3862 60625 : est cure p.éXec '-52323 : curam habeo ¿mpeXéopae L6iai3 curacio Oeparrevpa '-8163 euro impeXéopai L2obi9 67622* 80613,17, ffeparrevw '-O2aig VLO5bi7 L67ai8 79323 8164, ijfiXco L05bn 24b27, fipovTÎfijj L2ibr 26615,27 : '-curatus "curans èmpeXovpevos 791128 : vide non curro ¿kOsoi "49328, rpeycu VLo6a2o L37a2i cursor 8popiK¿$ "'-01616 cursus Spópos VLo6b4 curvum (to) Kvpróv NLO2a3i custodia (pvXaKij '-2039 custodio 8iavXárrio NLg6a2, ¿épyoj '-09332, <7új£o>N94b9, rripéaiN5 gag, fieXárrcu VLi6blo* Vzj]^ custoditivus vXaK-riKÓs N96b 11 '■20615 custos vXaÇ ’-3461 cyclopice KVKXaimKÛs '80328 Cyprus : (Venus) nata de Cypro Kvnpoyevrfs "49616 D 8 '3166,7,9 3267-9(4) 3338,65 dacio Sócris '’'0768 'igbaó 2039,14, 23,26 2065-32(5) 2ian,i2,b4-22 (4) 2566 6466 6534, Swpeá '2333 daimon 8aíp.ajv L6gb8 daimonion (t¿) Saipóviov "'22621* dampnifico ifirgaióai '32614,18 38313 dampnum fin/iía '32310-19(1?),612, 18. dativus SoTixóy L2ibió dator Sotikos L2ibi6 datum vide deus de ¿ttí + dat. '-0863, Kara T genet. "'00335, TTepi + genet. "'(lib. I) 27 vL(iib.II-ni) 36 '94621 9534 6ii 9667 oib28 04a! I7b34 19618 '(lib.IV-X) 119 "02323 38327 43314 8oa28*, -rrepi + aecus. vi2a34, TTpôs + aecus. "çôaio, irrép + genet. "'96630 '04313 "'55616, pro genet. "98619 VLo7b3i Liob32 2538 40314,15 R79a28, pro aecus. vi5b2 : deest in gr. (de2) L3obl7 41611 : vide gaudium debeo p.éXXw L7ia4 71619 7434, o Lo4a2 63620,21(2) 64632 65322 67620(2),21,22,23 : debi­ tum (est) ypeáiv L94a28,b23 ooan 68bii 78610 debilis áa6evr¡s L6ra8 76314 debilitas áodéveca L5obrg 55314, rrr/paiais VI4325 debiliter aadpóís Loob7 debitor sum TrpoeroXiaKÓ.voo 624 b 11 debitum ¿^elXippa L62ba8 6533 : vide debeo decem èéKa VLo6a33,br 1-70631,32 decens eIkos ^56625, èmeiKijs viI3bl4 15313 R2ob32, Trperrwfiqs L22bg, iTpÍTTOjv L22a23,b3,4 28319, (to) irpérrov L22a25,34 2339 decenter ¿Ikotois NL99bj2 0267, evay^p.óva>s NLoiai, irpeirovrais L22b28 2336 deceptio (-ció) árrári] VLi3a34, mip(ftaais NL4çbi7 decet TTpenei ^22626,29 28326 : quod — ro rrpérrov L27a2 7^aI3 : ut — Ka.fi ofifiiv vl5bl9 decies mil(l)ies pvpiaKis v>'LO3a2i : decies milies plura p.vpioTrXáma R5oa7 decipio ¿Traráai VLi7a25 L65bio,n, Oiafie úSofíai L65b8 declino aTroxAivui Rogb24 2ibio 25628 2767 6534, irapeKKXivai VLO3ai8 decor Koapcorrjs vogai6 decorus evoxripMv L28a7 deduco irpoáyai Ng8a22 defectio (-cio) ëXXeu/iis NL95a7 vo6b26 07319,1-21/24,610, ig, 6i2 vl23 ETHICA NICOMACHEA : INDICES vo8a4/L8 Vbi7 v*-ogai,v3,22 i8a6 defectus : -ior xaraSceo-repos *593.2 defectus êAAei^is *04326 o6a2g, 66-34(6) 0733-27(^10,19 o8a4, bI2,!7 09a3.22.b25 i8a6 I9b28 2iaio,bi8 22330 2567,19,28 2632,3,67 27b29 2833 33a2i 3437io(4) 37327 38619,24 5oai8, é'rSeia L73b7,2o defero NO2b2O,22 deficiencia (r¿) ¿ÀXeÎTroi- B55a*3vo6b6 07314,20 09625 deficio aTroXemai *6564, e’ÀAeiTroj »*98325 *04315 v*o6a32 073.3, 64-29(6) 0838-34(4),b5,18 ogbiô i6ar,6 1935 *21314(2),621,22 23328,615,24 25317 26336 37622, 27 50322,NLbi 55313 *67612, Àeinopai VLl6bl7 *42613, reXevTàw »0039,23 01332 : -eus vttoXoittos *52635 : (ii qui) defecerunt (oí) KeKprrjKOTes »*01335,66 deformis aa^’lT44"*' *27bi3 deformitas àaxrHioavvq *26633 deformiter facio acrx^poveai *19330 degener á^>vr¡s *8oa8 dego 8iáya> v*i4a6 deinceps efi)? *o8a2 19622, efieÇrjv *47621 deinde elra »*98321 *'*11327 r6bg *25329 26ai7 33311 4669^*49328 *64328 80315 81617, ¿Trena VLo5a3i *4433 46bi8 deinotes 8eivórqs *44615 : deinotita (-teta 52a! 1) SeivórqTa *-44323, b2 52a!i deinus âeivoç *-44327 45big 52310 58332 delectabilis ¿rrnepTrqs *66325, 17SÍwv *5436, Tj&vs »*9937-28(9) VLo4b3i 05a! 08313-27(4) ogb8 tobg,vi2,v*-i5 11333,617,18 13331, bi 17335,VLRbi,L3,v*-6 i8bi4,33 i9ai,9,*6,L*7,b6,8 20327 2737 28328,67 40614 »*46332,*623 47a33.t>3* 48a7.24.b15 49335 50625 5235,616,22,34 5332-17(6), I bi4 54611-21(6'),v*24,25 55619, 21, 23 56ai3-35(Z0), bi5(2), 23 5 731-33 (5),*35,»*6*6,17, *22,27,36 58316-33(8),67 596*0 6238,25, bi 6562,5 66326,28,69,24 67313 68312-17(4) 69625-33(4) 7oai26(7),61-15(5) 71328,31,61,13,23 72325,630 73622,23(2) 74620, 21,28 7568 7637-21(5),69,15,25 77323,27 7836 79615,33, ¿pernos (?) vi3aio* : magis... delectabi­ lia 7)81'0) vl8bi4 : quod delecta­ bile ro rjjs r/bovrp »5/6*5 delectabiliter ijSeois VLi7bi5 *-2oaa6, 630 2267 24615 5432 66324 7034 delectacio TjSovrj *9762 N9gai5,i6 vo4a23,*-b9, v*-i5,l6,v2i,27,v*-34 °5a5.v8,VL* 1,13,623 O7b4,7 o8b2 09315,b4,8,10 *obi3 *3a34 17625,28,32 18317,23,65,21,27,32 1935-24(5) *-26a22,613,30 2735, 18 2867 3064 40617 46bn 47622,24 48a22 49a15.b21.26 5oag,i3,i6,26,N*-b7 *-51313,23, bi2,i4,NI-ig,2i,*-35 5261-15(8). NLi6,*-i9-3i(4) 53ai-35(70),6434(72) 54ai-3i(9),bi3 ^*-26,27, *-32 NL55b2o 56312-32(4),bi,2, 16,20 L57a5,NLi5,z8,b2,*-i5 5863 59bu 60319,25 62613 6437, 17(2),bn 6734 68bi7 69627 70628 72315-32(6),bi,8,9,NB17, *-22,23,29,31 7337-25 (5) N28,*-30, 33-63-34(72) 7435-18(7), 65-32 (70) 7531-36(74),62-36(78) 76323i(S),b2o 7737,23,25,620 79334, 613 80311,14, (To) r/8v vi8b3i *-50319 N52b22 57a35> replis *-64319 : vide diligo delectamentum r^vapa *-70629 delecto ripniu *28327 62615 75^6 76a! r : -or TjSopai NL99a8 VLo6bl9 1736 18333 *9a*2 *-2133, 8 2437 5232,3 NL57a7 *-66b2i, 22,23 69322 7oaio,b5 7ib4,i4 72623 73317,34,61,4,10,12,15,29 7432,68 7534, xaipai **99317, 19(2) viga8 I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM deliacus SrjXuiKos Lgga25 delicatus rpvrjtâtv *-5062 delicia rpv^q *'5 063 : -ie rpv^q L45a35 N5°b3 deliciosus rpvtftâtv ”5062 delusor ecpatv vo8a¿3 demencia yavvórqs voqb¿¡ demens qX¿6ios viibzz, paivópevo? vI'2a2O democratia SqpoKparía *"60617,20 6ia6.bg democráticas 8qp.OKpariK¿s *"3*a27 Demodokus AqpoèoKoç L5ia8 demon 8aíp.aw N6gb8 demonium (ro) Saipóviov **22621 demonstrabilis ¿ttoSciktÓ^ L4ob32, 35 demonstrado áimSeigis NL94b27 L4oa33.34 4ia2 43b!,10,13 47a2o demonstrativus àmèeiKriKOs *-39631 demonstro ¿iro8TTTÓ/J.CVOS **2807 derisibilis yeXoío? NLoibig *"23633 derisio ^otpoXoyía vo8a24, (ró) yeAoíov L28a4,23 derisor fjajpriAó-yot; voSa2;j derisorius yeAoíos VLioa28 descriptio (-cio) Siaypou/tq vx-07a33 desertus ëpqpos *-25617 deses : -ides àveipévws v*4a5 613 desiderabilis aíperós Ntgpaij *-iga22 24318, ¿rn.0vp.qros vl8ai3,i6, opeKTiKos No2b3O, ópeK-rós *-13310 desideratissimus Xâtaros *-99327 desiderium ¿mBvpáa vna25,27,32, bz,u,13,16(3),17 17a! i8b8, 15,19 iga2,4 N45bi3 47aI5, VLr/|b6, ôpe^K NL94a2I 95aio V*-O7b29 13a!! i6a28, tto60s *"C>5b23 desidero aîpéopai r94a2o o6b6 13b! 1468 l6an 27a3 59ai8, yXÎ-^opai L28a5, èTridvpéaj vna3i, bi3,i5 i8bro içai,4,14,32,33, èpàat L55b3(2), ètjtiepai NL95ai6 VLi4a3i *-23619 N25bio 5567 *72bio 8ian, ¿péyopai L95ai5 vo7b27 na3O VLi3ai2, mdéat NI"97b23 desidia dyvpvaaca *"i4a24, dpdXeia vi4ar,25*, àpyia L66bio desipio patpalvat *-4862 desisto ài,qpórepos L68a32, yeipcurVLO4b2o i6a3i i?a23 *-25a24, 34 26a3i 27632 29625 38ai,3l 43b34 5°ai6,N*"27,3i L62bi 63a33 8iai5 determinacio 8iopiap.ós *-34633 determino à.opit,ai VLogb2i I3a3 17628, Siaipeco VLI7b28, Siopt^ai Ngga25 -Nt-oiazi.bio O2a2g 03a3 *0-04623 07616 ogb*5,33 ua3, 64 *-26a33 3068,22,28 33630 35a3o 36aio 38614,33 39636 5oaii 64628 65a35 686137263, opi^w VLO7ai,2 08634 ogbiô* *-15622 22bi 28a25,bn 29613 35a2o 42bn &5ai3 66a2 6865 614 ETHICA NICOMACHEA : INDICES 7oa2o(2),LKIb33 *E7iai *73216, 24, VLO4b24 *1529 32b22 66aio 70216, irpoaôiopi£«j *39632 detineo dr-eyœ *50234, Kparéoi *48229 detrahor irapeK^aívai vogbig detrimentum flXdfh] *'*94618 deus 0eosN*96a24 gobii 01619,23, 30 *22620 23210,618 34628 39bio 41215 45210,***22,*23,26 ***48234 54626 *58635 5925,7 6oa24 Ó2a5 64b5 6$a24 óóazz /8b8,18,21,26 793.25 : dei (deo) amantissi mus 3eotAearaTo^ L79a24,3o : dei datum fleoaSorov Lggbl2 : a deo missus Oeó-írcp/rTTo? *ggbi5 devenio d^iiKvdopi,ai **97224, tjküí vi3a2, reXevrdw **52233 devoracio fipthais vi8aig devoro KareaOiai *48621 dextera (4) 8(8id *34634 : **ad dextram *in dexteram eis rà 8ciid oabig di 8rj **52232 diagrama 8idypap.pia v*i2b2i diameter ( tros, -trus ?) 8idp,erpos v*i2a22 *3326 dicha 8iya *32228,31 dichaion Siyaiop *32232 dichastes Siyaorijs *32232 dico dyopivw *29614, Siepyo/rai vnb5, ó'pcu **95618 9624 97214 NRg8b22 ***99626 0065 01219 oaai v*(lib. II-III) 25 ***55615 *•**■56621 ***57612 *(li6. IV-X) 116, ¿niXdyio v*o6bio ogbn, Ïttw N*(li6. I) 10 v*(li6. II-III) 1 ***27219 ***48632 5623 *(li6. IVX) 36, Xiya^flib. I) 52 v*(lib. IIIII) 58 ***49227 52231 55628,32 56627 57226,29,66 ****72617 *(lib. IV-X) 202, pwdevai **ooa8, <^aOKW *53620 ***5468 *5562, t/njfu ***0321 vO5aS 09235, v*6i7 1061,9 11230,621,29 13223,618 *16325 21625 2661 29614 30215 32622 35b5.8 38624 3921,25 41225,610 45210 4626 47327 4969,10 53313,N*b6,*32 64318,28 67210, 626 76223,25 : (que) dicuntur (oí) Xóyoi **94613 : (quod) dici­ tur (to) l,TjTovp.evov (?) **99625 dies r)p.épa ***98219(2) ***17635 ***5664 : **una die *unius diei é *5664 : per diem commoror awijftepevco *57615 : commoror simul per diem opd ***9433,615 01324,34 0324 v*O3623 1068 *2722 29329 3224 41634 46616 49627 64629 6566 74230 differenter 8iaepôvrw^ ***98229 *26636 6927 72616, 8iaópa>s v*i6a5 differo BiaXXdrriu *6135 65624 76aio, 8iaépa> ***94216 9526, 31 9662,*24 ***98631 *00622 *****01231 ***02231,66,25 v*O366,24 07618,20,21,25 o8aio,i2 10624 11233 I2ai2 13232 1569 igag, *bz 2163 23213,35 25631 26622 2761,4,5 2822,15,20,24,66,24 3oaio 3222,631 33619,27 34219, bzi(2) 3528 41234 42231 43630 44613 46625,29,33 4724,8,12 4821 49633 ***.50227 *52212,13 *•*5565,26 5626 *58610,14 59635 6061,31 6126,16 6262 63224 65234 6924 73227,628 7427,10,27,64,17 75222,25,26(2), 68,24,36 7622,9 77619,28 78227,28,622 8061, 8iaepofiai *6667 : -ens Bidt/iopos *60632 73b33 difficile : quod — aufertur Bvaafiaiperov *95626 : **— credens *— persuasibilis SvoTreiaros 5166* : — solubilis 8va8idXvros *26220 difficilis Sucrycprjç *45b6 66bi5, ¿pyd)8r]s *65234, yaXeTrds v*O5a2 06631,32 09234,614 10229 I3b34 I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM 615 26 5638,623,29,31, ^iAiKos,N5bb3o iyb2i L24a3,b2o z6a26,31 3038 37a! i 4ib6 NL52a3i ^7035 57bi4 diligo áyaTTcúo NIj95bi7 g6ag,bn 7ia6 79b32 : -le epyov VLoga24, VLi8b4 igaig L2obi3 NL5Óai3 25 : -lius yaXerrcorepov ^53.7,9 Ló7b32,34,35 68a4,2g,b33 6ga3 VLioa3i 17334 : -Uimuni yaAerrcó7¿aó 75ai3 77b! 79^27, ¿páa) Ttpov vO5&7>9 N57a7*< cTTcp-ya) L26b22,LR23 difficultas yaAeTTOTTjs' L49b7 L4oaig NL5Óai5 57a!!,28 L6ibi8, diffinicio bíopuypás L36b3,23 38327, 25 Ó2ai2,b3o Ó7a3 680,2,7,22 óptalos L3oa33 5933 79^*30 8ob6, <^iAetu N55bi8,22, diffinio opí^a> VLo8b34 vi5b22, 23,25,27 5óag,io(2), 11,14,18(2) opl^opac vi53.9 L44b22 L6ib28 : -gens epaar^s- N57aó,8 : digero ttcttoi VLi3ai L2Óa24 -gens sum eTTt^cAco/iai Li4a3,4 : dignifico aftoai Lo7ai8 23b2,5,^8, — bonum faXÓKaXos Nggai3 : — liiiI5,i6,23 24321,27 25321 delectaciones N57a33 : 57a24 58b35 5^1^17,18 62b32 — equum (/ícXlttttos N99a9 : — 6337,25.br 7ib22 ea, eam, eas LXoOa£p.a)v, Slkcíldignitas áftaNLooa25 Li5big igb26 o$, cXáp€7os- N99aio,n : (is qui) 22326, b29 23318, b3> 14,17, 24 talia diligit (ó) (piXorotovros 25325 31324,26(2) 36616 58627, v 18622 : dilectissimum ayctTi^31,32 59335 60613,33,36 6ia22 Tora/rov L7ib2g : vide venter 6332,30,611,15,17,35 64322,64, dimidium -/¡peau ^9867 02b6 8,12, á^íatpa VLi7a24 L22b33 dimitto à(f>ir)p.t Lnaii iqai7 3©b20 2332.619.25 24619 26636 65a!! dignus afros* VLi7bi2 L2obi7 2265, 37a2i 59b23 65622 713,33 75^9 dimocratia brj^oKparla N6obi7,2O 15.25 23b2-28(70),LR34 24a8.11, 6ibg : (qui) secundum diniocrabg 2 5020(2),2 2,29 33623* 5ga3 62619 63620 64326,618,21 : tiam (ot) ^YjpoKpartKOL N3ia27 dinosco 8tayiypdj<7KU> VLi2bli quam -uni tt)s aftas VLi9320 : — fio áftoo/xat L24a¿6 : -um (ali­ dinotes Sewor-qs N44bi5 quem) facio áftoaj L23b8 dinus âctvoç N44a27 45big 58a32 Diomedes dto^â^ÿ VLi6a22,24 diiudico SiaKp/pcu viga8 L3bbio dikaion Stxatov L32a3i dikaiopragein StKaioTTpayety L35b5 direccio €ira.vóp6cüp,a L35ai3 37bi2, dikaiopragema ScKaioirpayripa 26, ¿TTavopOoHjcs L65bi8 L35ai2,20 directi vus bcopQcüTiKÓs L3iai,b25 dikastes SiKaanfc Ly2áyz 32624, GTTaVOp&UJTlKOS L32O.l8, dikeon Súcaiov N32a3i KaropOcúTLKÓs Loqb33 dikeopraginia ScKaLOTTpayripa dirigo ScopOóar L72ai2, ç-rravopOoeù N35a 12,20 L37b2 2, KaropOócu Lg8b2gVLo0b2b, dilacio áva/3oA?j L62b29 31 07314 L42b3O, opOoLo VLogb7 : dilectio «/uA^crcç N55b28 5036 -gens eTravopOovv n37b22 : di­ dilector parentuni (jjcXoTrarajp rectus KaropOajTLKos vO4b33 : di­ N4<8a34 rectus sum €vOvvuj (?) Nooab*. diliacus Sr/XtaKos **99325* Karopdóaj Ng8b29 : directum fa­ diligencia : raciocinii — a,KpifioXocio KaropOóo) voob3i 07314 yta L22b8 discedo âvayeup^uj viOa3O, ¿716^0» diligenter átcpifiás L8obi7 vo8l>34,35 ogaio, à^turapat diligibilis <£iA??tÓs N55bi8(2),2o,24, VJji’b25 LiOa8 25325, ¿¿¡LQrripi ¿q£¿ ÇibiZ í’ÍTjgc)., £'lBÇÇqN if-eff Ç£qgt’ ¿ibí> Çi 'tiq-H? Çzq'ÇiqotqM g'i'Bôf Çiqg£ zzqH Lve££ ££'z£-ez£ (g)££ -zbi£ ¿iq'iiBiZq iz,‘£b6o iiqgo reto iq‘££BgOqA o£BZOqN opg onp izugl-N 'mfui + O7g -jouniqns + mnp £q¿iA Mgii 'ziugZ £zq£¿q ézqKrjjj ££'z£ ‘(g)6zB¿fq gzp£inA SaxnyX stojnp stpq-Bq spin : ££‘z£qgfrq mmuo ‘gq¿¿ ££szL Siqgç zve£Ç £ez~ nqif izq ‘£zboÇ i?£B¿f zzqgt iq££ IZqZzq z/B6r1A6qgo 1 iqho f’qÇfiq roX» oonp i£q6Zq (iXroZp oponp giqÇr.q msiUfjou/yri-o mus stuqnp gzq'i'egi'r! gqA‘zqziq mjp-uoig 't'qÇt giq£^ £zug£q msdoitm^ ‘zfBÏÇq ms2.h.^£>irlviÿ 'o£v.\L oiq ‘grugg gv,6C ££171? ifqoS izqS'tgt'q'gBff H‘oivg£ ¿tx;Ço r£vÇ6., midouTo ‘£q6g ¿zq^t1 z£'o£'g opqup g£u£g zzqf-g g‘9q‘ti ‘Ç£pig o£'6zqogq sü-louo^ snuttuop ozeó¿q moldan (od.) ‘Zq6iq /ioX -dû (p-i) ‘ÇEqoÇq dma^dan +qgoA ¿19 sodirloXdv sub- : 6zBgi?H zori ‘i’I'ei/q 7TOT/opZà jtounuop i’qgoq soityrfoXdv uogpuimop giB6£q soldae '¿qg£ gqt£q 5oxi-to2in5g snAquuiiuop Zui£q DMO^oyog OISIOOO Q[op : ,(Zbi£k vu-ouoy -og orpnpap ojop : giq6^N sox -pY-uoyog xu^Boqduioo pop : suqop giqôi'q 5oxgyjioyog snso[op >q¿IqA SomiXyv snsouo[op suis 3pi jouib ouLrpop : gZBgô iBbûq^ soçogsrl • gq£ÇN gqgoA t £ 'o£egóN g i ' ¿B^ftq N àr/àxouis '£z‘ i zq6¿q àXragig ‘<)zq6£q ÇiB£oqAz>iy»«UDgig uuuioop < iq£oA ziru^pgig ‘ iqgoA sdmi^y-o jopop Szq6£q so-bxvgiy sqtqpop IBÇ6m 5Z fiqó? Çqiz.¡ sotoao^ii ssAip zfqgoA mapXXai.oii.v jopiaAip gT29Zq Sodoi.3 'trqgótf amdptjivip snsiaAip fiqÇZ iiqZSq So-inodX ‘ii-eLq^ Soaorlo^vtodX ‘qisÿg z£bzS guCzq frqgó.IN SoingdXayon. sntungnip IIBÓZ ílBIOq 504 iriii/.ii.doXiii -ssvd snps- : gq£gq rorloÿn-vrllidX '¿,zq£¿ Çiqog guÇÇ zzb^z. gt'i’iqozg mpiaoyu. 'dsp logip £bH tzqzC ¿zqifq spn-iilirl^Av-iq snAipiqugsip gqZSj, mjidoii 'iq¿CqtI gi'fjpZfq ztqg6M m-ríid TbiZ gz.'Çz.'giqgfq mr/sdOTg onqujsip bc'eiCq hm/ot/m oidpsns suoionq -ujsip in : gqifq b-rfod ‘of'oiq ‘£-,bi£ i£qo£q b/riovy¡g 0pnq1.14.s1p ¿-qo¿H (¿) 5oXc/s?c6j!x snApp-ej^sip giqÇiŒ giqoí 8qg£H vx -Il-ldïîç ‘^qÇz.q gzqgo7A ‘011260 Çf'i’Çqgo oEbqot o^sip ÇÇqgq^ S?nioxp7g oisua;sip ECqgÇq vrl -hi-op-ip '9zqïgq SwDi-op-ip Btoupgsip iqTfBqKfH mg-isiLDiod oopBnsstp cce6¿ çtÇszL Ç1E69 Çl'EgQq z?qÇpJS ziqgô i’E¿6rTN ouossip giqzo 'Oà^r/ay^Y -■od-ou azpfossipq aoipfEiBd oirqos -sipN : CCqi^q may ‘izqÇq tgqzq^ 'i-oTioayvi^ ‘9q£¿ ¿i'l'q'gVüSq . biqbq qz'qefq Çzq'gzEZQry fi'oiq | '^'ie¿£ fzE9^IN amyoïç 'zzvgÇ^ mayouv ‘o/?07g ‘9^qogin friEÓf ÇqÇcq ouodsip oiqot7 gqgfq so^tI odoyi') o snApesuadsip z£ei£7oâunpip oiqziq o)3xpij¿p opsjosip ÇzpÇÇfl 5wrur> BipJOOSip £UgSq Sodoimyoxoag — siSviu : oibZz 9iq9Zq o £ Bg OqA Soyoxopg siqQgsqp ÇêBt-g £>'zzb£Ç izb/í7 CEq'Zi’riBCtrj oiq^i ££'z£'B£oqA mmgavd oosip izBgz £zq>6q S0dp-ria3ÇTDii3ii. ‘GiBZÇq Siogaoçroii sn;Bu- : ¿BZ9q matron, ouqdiosip z iBzdq scommiu.()rirl snAigBuqdiostp joure sp-ia. : *931319^ slpgvrlo-do ausniun : gq°8 Z1B19 Zz'gzqoEq £iqfo7AW3gTOK 'l£BiiqA 6i'Çiq66qN Swliffprl 'ÇqgiA Z7A'iqziq -friqooqn freZó^ t’q'gz'9ZBt6.I(J b.rlb.i.Dw.0 Buqdpsip gzq6£q 6q667N So-iligTxri sipqpsip gzBOOq Drlhx-opiip oissaosip izq99q mpiiom<> odiaosip 9ZB90qA ioAsdmig srupjo: fCq^Zq ma-idn ‘i£qÇZT mjîdoig '^.oiqÇZq mpdoiQ 'gïôiq m/fidn '££q6Çq ouiaostp (frrqS6q*N «Mm^xsdvu) ‘Çfqôbj SH3IQNI : VHHDVWOÙIN V9IHJ.3 919 6i8 ETHICA NICOMACHEA : INDICES duplex SiwÀow VLl3l>3i, 8ítt¿s NLo2b2p 0332 VLo3ai4 L6zb2i dupliciter ôirrcôç NL95b2 96b 13 9835, áíyaN32a28, áiycús 146631 52627 durus éeivós Lioa27 45b23 46635 6oa5 66bi2, uo-Appos' L28ag dux arpar-pyos NLora3 : — exerci­ tus Trapacrráriys- L3oa3O, vrpar-pyos ^64624 65326 E e L32b7,8 e vide ex ebrius p.ef)va>v VLiob26 13631 ebullio ¿«o vbi6b2g eccanchazusin eKKayyd^ovoLV N50bn eciam vae Li3b8 : vide etiam eclepse eKXeifie N4çbi7 edificado oc/co8opd¡ L37b3O, oIko8¿p/pais WL5zbi4 editicativa oiKo8op.iK-q L97a2o 4037 74320 : vide amo edificator oixoSopios LO3a33,bio,n 33a7.8,23 edifico ocKo8o[j,éa> Lojaj3,bi 1 edoceo : -ctus TreTraiScupicvos Iq95ai edocti vus SiSaaxaAtxos' b5iai7 educcio efaycoyij L33bg efficior ytvop.a.1 Lo3bi, 15,28 04317, 21,34(2),b2(2) oóaio 2ibii 24330 26323 a79b4 : effectus vide so­ lum effundo eexayyafej L5obii, xarafiáXXai Ng6aio : in risum effundor ÇKKayyà^cü N50bn* egestas avropia L2ia2i 58634* ego ¿yú¡ VLi6a23,26,L34 49blo 71618 egre voo-^p.aruiSws' N4^633 egressivus çKorariKÔç L45bir 46318 egritudinalis vo8ps ML52b22 L53ai7 egritudo voavj/ia L49629 50633, vócros NL96a33 vi432ó VLl5an, 17,29,61 L3§b3 45331 48625 4939,11 50614 egrotacio dppvj^ria Víi¡a,2 egrotative voo-^juaraiScas L48b33 egroto Kapivco ''05615, vooéai XL95324 VLMai5(2),i7 eicio d?ro)?ctAAo/zai ^1039, pi/mtu vO3az2 14319 19330 eieccio ¿k/SoXt/ Li03g eiron eipwv Lo8a23 27322,622 eironeia (-nia) elpwvila Lo8a22 27630 eironizo elpa>vevop,ai L27b3i ela6oro 8ianovéaj L66ai6 electibilis Trpoaiperós v¡3aio electio (cio) aipecns L°4b3O,35, Tipea/pecriç L94a2 95315 97321 NL02ai3 Lo6a3,4 VLiob3i 1165,7, 9,lio, 12, 15, I7,t9,20,27,vl3O,l34 1235,11,15 13310,13,65 1735 27614 3432,20 35625 36a! 38a2i 39a23-34(5),b3 44319,20 4534 4839 49634 5°a20,24,630 5la7(2), 30-34W 52314,17 57630,31 63322,23 6461 78335 79335, ¿kXoyÿ L8iai8 : vide sine electivus -n-poaiperiKoe Lo6636 37635 39a23 Elena 'EXeu-p vog6g elevo aipai N5ob4 eligenda TTpoaipeaes ^9432 vilbi5, 17,19,20,27,30,34 1235,11,15 13310,13,65 1735 eligibilis aípcrós L94ai5 NL97332 (2),33,bi5 Lioai2 12317 19322 24318 31622,lk23 L34a4 44a! 47624,29 48324,63 52630,31 5439 57626 59326 67331 6836 70314,63-17(6) 71627,34 72611, 2o(2),23 73626 7439,10 75317, 625 7663-26(6) 77618, vrpoaipeTÓs Li2ai4 VLi333, 4(2),lio, VLt>4 L39b6 : maxime — atpeTiiiraros ^97616 : -ior atpercôrepoç NL97bi7,i9 Li6b2O 40623 50336 54326 70328* 71327 72624-34(6) : -issimus aepeTwraros N97bl6 ff53bii 71632 eiigo aipéop-ai NL97a26,bi,2,L3,Ma4, 6 Lo6b6 0736 VLioaig,3o,b7 I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM i2aio 17615 1933 *20330 2733 2gb6,7 38619 40619 51b! (2) NL55a5 *6637,20,68 69317,22, 26,32,617 71630 7232,621 73312 7431,7 75318 7637,610,31 7769 7834,66, euXeyct) *81317, TTpoa.tpçopLat NL95b2o No2bi9 *05331,32 VLnbi4,Li5,VL25,28,29 I2a2,3, 7,9 1339 17321 *25611 26633 34bi2 39b6NL46a32,Lb22 LR48a6, Li7(2) 5°a25 62636 67327 7032 72325,26* 80332 8ia8 : -or 7rpoacpeopac vlii62I 1337 : eligencior alperoyrepos vi662o : -endum 7TpOat.p€T€OV VI23I4* elleborus eXXqSopos L37ai5 embrión epfipvov *0261 emissio dTTofioXrj irpóems vo7bi2,i3 emissive irpoerLKcos *2268 emissivus irpoeriKos *20615 emitto àt/wqiii vnaii 14317, npoVLi4ai7 L2oai8 emmene ep/xcvat ^52332 emo aweopat *32615 : -or (¿peonen l353 2 emolumentum co^eAeca vo8a¿9 N5732O N Empedocleus *Empedocles *Ep.7T€ÔokXt]s *47320,612 ^*5567 emulacio vep-eacy ^08335 emulator V€[¿€(jt]tlkÓs vo8b3 enarracio napayyeXca *0437 enarro v^yeo/xac v*o8a3 enchicliis lyKVKÁlots N9ba3 Endymion ’Evbvpdcuv *78620 enim ydp NL(lib.I) 105 VL(lib. II-IIJL) 207 NL(lib. VIEVIII) 80 *(lib. 1V-X) c.l000Rg8by* 30612 47311 7537 7638 77325* 81620, apa *30327, yovv (?) N95b28, 8e N94b2 98620 9962 vogb22 1063 i6a2l L33a5N5ib2o 54628 56617 L6gai8 7368 78331, ptv N95bi6, . re N55an, vi3b27 : deest in gr. *00332 **5637 enkicliis ¿yKVKXloLs Lg&3.3 enunciado ^ao-cy *42613.14 43^12 619 enuncio dno^alvo) *oob6 72330,626 73330, á,7To<^atPop.at NL94a2 L79aio eo /3a8%u> L73br 80621, €^¿*24623 32320.21 71620 : iens lrr¡rtKd)TaTos vi6b26 epar rj-rrap *48627 epichairekakia cTTiyacpeKaKia *07310* 0861 epichairekakus emyabpeKaKos *0865 epicherecacus en-tyacpexa/co? vo8b5 epicherecakia eTrcyatpe/iaxca vo86i Epicharmus ’Ení-yap^os *67625 epidexiotis ¿mSefcoTT/ç L28ai7 epidexius L28ai7,33 7163 epieikeia cTnetiteta *37331,32 3832 67319 75624 epieikis (ó) €TTi€iKr¡$ *37634 3832 : epieikes (0, 97) *,52317 54631 58623 63618 68333 6933, 17 72an 75628, (ro) ÇTTiçiKçç L37a36 34,b3- 4, 6, 8, 10, ii(2),33 43320.22 72611 80324: epieikea (rov) €7TL€tKrj *,4332! 66628 7I3I9 8oaio, (ra) cTriet/ci) h43a3I : epi' eikcos (rov) emetKovs *37626 43320.23 : epieikei (t¿) cttlçlkeî *,6539 66310,30 70322 : epieike abi. (rov) entetKOVs J37a32 : epieikees (ot, rovs) cttleikcîs L55t>35 57ai7 6ia29 62326 6664 6761 70327 71326 79619 80335 : epieikibus abi. (raw) ettcelkcov *,59322 : (eorum, earum qui) epiei­ kees (rajv) ¿ttlcikcov *,72310 76324 : (hiis qui [sunt]) epieikees (rcov) €7Ti€i/ccûv *69620 8oa8*, (tocs) em€ik€gl *62311 6765 76624 : epieikes magis €m€tK€crT^poç *65623 : magis epieikes (to) eTTcecKecrTepop *,3761 : (hiis qui) maxime epiei­ kees (t¿üp) €7Tl,€lK€CFTdTCüV *6obl6 epigrama entypapcpca *69325 epiikes €7Ti€LKr¡s N37b2,3 59322 72611 76324 : magis — emeiKearepov **3761 epijcus €7ti€ikovs N3733i 43323* epilempticus eTriXrjTTTiKÓs *49311 5°t>34 6'20 ETHICA NICOMACHEA : INDICES equalis laos vto6a27,28 081215,30 L22bi3 29334(2) 3069,33 3131124(73),’033 3235-32(6),66,19 3331125(5), b3,13.25 34a5.27.b2 35ai 3633 40615 42a5 NL53b6 5734*. Lb35 58629,30 LR6oa8*,L3i,bi8 6ia4-2g(<5),bio Ó2b2,32 Ó3aig, 28 Ó4bi7 65a5,io 78a2ó : — numero caapcOpLos L5óa7 equalitas L3ia2i,3i 32b33 33b41i8(2) 34bi5 57b3& 58b!,28 59b2 62ci35,b3 68b8 equaliter toa^cos- L9óa23, laov VLo6a3O, í.'aa>? VLo6a34* L34b28 R59bi8 equester lttttikos NL94an(2) equiponderans ujoppoiros L6qb4 equivocado op-awvpXa ^2921.27 equivoce op,a>vv/¿cüs L¿9a3° equivocus op,á)Wf¿o$ NL96b27 equo ladreo L32a7,io 33ai4,18,32, b5,io,ió 54b¿4 59b2 Ó2b2,3 &3b33 equus 177770? N1,98a2 99aq,b32 VLoóai9(2) L6ib2 y6aó : vide amo Eraclitus 'HpaKXeiros VLO5a8 N55bq eranista L6oa2O ereccio eyepais ^16030 ereus yaX/cttos L36bio ergo apa Lg8ai 99a2q ooai2* oqb27 o6b27,3Ó I3a23* 23b29 3oa22,R27 L3iai8,29,b5,6,9,i7 32324^1, 2,9 33325,610 34b6,i3 37bio 38a:i 39315,622,23,30,31(2) 4004 4iai7 42bi3 4634 5633,7 69622 7obio,i8 73611(2) 76628 7837, big 79a3o, ovv Ng8b7 R4ia7 erigencia ëyepais vi6b3O erigo èyelpa) VLi6b28 Erixius ¿pvl;ios Li8a32* errans àAijrijs L22a27 error irXavij HL94bi6,Li7 55a2i : — viarum irAávr) N55i.i.2i erudio rraiSevw ^72320 8ob2 : -itus nena.L$evp,évos L95ai (2) Eschilus AlaxvXos viiaio Esiodus 'Hmo8os L95bg estimo p,avrevop,ai K95b26, oiop.ai L97bi6 viiau, vrroXapfidvoj L95br6 «55635 esuries rreïva L48a8 esurio rreiváo LI3b2g i6b3ó 18314 et , 111,23 VLo6aió,i7,ig,v34,VLb22 0734, v20* VLo8bi8 oçb34 1134 i2ag, n26* VLi4b2ó,27 lóaq L94b2b g5bi8 góai4*,35 04321,bi2,34 ogb3O 17327 2ia28,bi8 2333*, b3i 25bio 2637 N27ai5 L28s3,8, ba6* 2934,12,30,33 3Ob8,g,29 3iag,i6,b5 32b2,i2 35314 36320 38b34 39a4 44a7*.3I 45a7* 47bg,22,26 50310 5^34 53b33*.34 54b6,i4 N55ai4. 55b7 56314,Nbi7,b22 b57b35 58b29 59b26 60323 61 ai8 64b! 66323,24,28,b5* 67629* 68a¡7 6gag 71322,23,613 7364 7434,66,24,29,30 75a2 77319, 21,27 78a4.12.b18 79326,33, b8 8oag,26,bio, 15,32,33, ¿AAá vo8b6*, rj N95b33'05330 Lnb32 vi4a5 i6ai2 i8ai L2oaio 70317, 19*, rfié L8oa28, k&v N97a3 L37b22 N56ai, oú8e vO7ai4, 8iá (?) L49b29*, év L2ob29*, deest in gr. N94ai3 Lç6bio 03621,33 nbi7 vi7ai9 18325,bu L23a22 38626 39322,35 4035 4232 NL48a3o L5oa2o 51325,612 ”5534 563.7 5737 L62a27 75633 8obi6 : et ideo 810 vi4a2i i8bi2,ig, 818 Kal VI7333 18332, Siórrep vo3ai6 : et... non ovSé ^0767-8* : et si Ktív L97a3 VLi2b24 16336 Li?a2i igbio 26312,633 B3ib8 L32an 45310 4937 5631 59332 63618 64635 67632 ógaig 71330,67 7568 R7ga3i L8oa23 ; Kav el L37a2 45310 50315* : et utique K32 eternus at§toçLiib32 I2a2i 39623, 24(^) eterus ¿raípos N6oa¿,5 61635 62332 etiam Kai, vo8b6 *36312* : deest in gr. vi7bi7 : ride eciam etsi el Kai NLg6bi8, Kainep NLg6ai2 vO43io nb2o. Kai-roi NQ6ag 5ibio, Kav el NLggbi4 : vide et eu eu L43ai5 eubulia evftovXia ’-42332,61-32(7^) NEudoxius L-xus EvSoÇoç *’-'01627 17269 euexia eveÇia ’-29319,20,21 eufortinium eutu^iœ *2963 eugnomon evyvJjpiDv L43aI9»3° eunia euvoia *55633 eunus eùvous-^'55632,35'5632 eupraxia evnpaÇia ’-4067 Euripides (*-pedes) Evpinibris VLroa28 1-3631 j 4232 NJ,55b2 Euripus Evpcnos ’-6767 Eurixius EvpvÇtos (?) vi8a32* eustochia euaro^ta ’-42333,62,3,6 eusynesia evavv^oia .1-43310 eusynetus euctupetos- ’-43311,17 eutrapelia evrpaneXia Vbo8a24 eutrapelos (-lus) eierpaTreXos vbo8a24 L28aio, 15,33 5bai3 573b 58331 76614 evanesco d^avi^opac VLi7b2 evenio aTToftawai Vbi2b9 eventura (ra) diroftaivovra ’’2734 Evenus Evrp>o$ *1-52331 evulsio 7LÀCTLS- L48b27 ex ano L94bi8 06322 vi2327, €K NL(lib. 1) 19 Vb(lib. II-III) 42 1-05610 14320 i6ai8 N1-48630 55^35^5 57ai1 L(lib- IV-X) 621 VOJ j ¡ ' ; ■ N95bl4 VOgblQ, V7T€p€)(CO Loôa34, v7T€preivu) VLioa25 : -or V77€pEyo¿¿ai Lo6a35 : -ens ¿Ktyratlkqç ^45611 excellens \apif.ts ' NL953i8,Lb22 O2S2T : -ntcs (ot) irpovy^ovreç WL95bi8 excessi vus eKaraTiKÔç L5131,20,26 CXCido eK7TÍ7TTt¡) L1I39 excurro e/e^e'uj ^493¿8 exemplum 7Tapa8Eiy(u,aNL97a2 o2aio -L6ob23 exercitabilis àaKrjros ^çgbio exercitacio daKrjacç L99bl6 70311 exercitativa yvpwcLCFTiKri 1-96334 3^331 43627 8063 exercitativus 'yvp.vaor^ç bSobi4 exercitator v 17635 exercito 3t,arpi^a> ’-4231 exercitus arparÓTre^op N,'Oia 3 ; vide dux ex isti mac io Ú7rdÁ7]NLg;:aig,bi6,p,i 9638 98632 oob2 *-35613 45621,26 47323 48611 55^35 66an,b4 79314,22 : -orSoK-ea>L95a30N02b3 VLi7a28 Ruar?, ocopiai >-5065 existo wéóvKa NL94a6, rvyyapai *-38618 59bi4 **64321, rvyx^vw cw *-35315, i5?ráp^tüNL95b8 98611, 23 9931,29,618,27 ooa35,bi2,i8 oia2,2o,L2O I4b2o VLi5b6 I7bi6 *-1863 *-21334 24326 NL26an 127322(g),-23,25,69 31327 34615 35a33 36613 39311 4464.8(g) 47air NL56bi9,NR2i,NL35 Lj8ai, 27,68 62312,17 6438,n 65332, 629 66310,30,33,b2,6 67323,30 6864,9 6965,19,25,30 70324, 62,17 7ia6 73aI9-34 74b3t .76334 77628 78627,30,35 7938, 30,619,22,23 8ia8,bn : -ere ep,pzvai *-45322 : -ens èvwv *-45623, liv *-9463,11 9534 96316(2) NL97b2i *-98617 99333,66 00317, 33,632 oib2g v*-o3ai4,L2O VLo4a5,Lio,VLb30 06628 0731, 626,27 0835 oga3(i!),4,5,18,630 1032,3,6,^610,14 VLx 1316,*-22, vl29 Li2a8 VLI339,L27,V28*, vl33*,34 I3b3,*'9,v*'io,*-ii,28 1432,14 15320,34 VLi6a2g,L62i 17310,16*,vl29,l66 18332 içaiô, VLi8 *-2033,615,18,28,31 K2i6i8 1-22613 2362,8,11,16,34,35 2463, 9 25320,23,27,29,617,27,29 27324, 30,620,33 28332 2934 30620 i 3237 33617,18(2) 35315,24,611 j 37b3,9,io 3833,625 4iar 4369, J 16,29,34 4432,5,69,13 45a2,bi8, ; 26 47315,20 50330,65 52a4 N53a2,L6g, 13,23 54328 55326(g) 27,611 56323 NJj57ai2,Li4,NLb3, , *-23 58326,624 59334,64,9,18 6132,610,18,19 62334,35,619 63317,28,626 6439,12,66 6539 6663 6766 68622 7037 71332 7263,23 73324,6327462 75619,25 77615(g),19 7861,N26* 79616 8oai, 9,20 8iai8 : (in) existendo (rq>) eîvai *-14623 : (qui) existant (oí) orrcç *-6267 6562 exopto opcyopai. **95315 expectacio irpooSoKca *-1539 68ai8 expecto avafievat *-50627, VLo6a2i, Trpoo-âoKaoi VLloa32, inrop^vw *-6369 : vide donum expello XioiOecj *-63625, ¿kkoouw *-54327 7568, ¿¿¡eXavvw L54bt3 NL55326 expendo Sairavaai *20624,29 22326, 35,bn expensa Sa7rávr¡ R2ob>7 *-**21212 experiencia ¿p/n^pta ***1564 i6b3,g *42315,16,19 43614 58314 8obt8 8132,10,12 experimentum ipireipia VLO3ai6 experior arraireco (?) N94b27 : -tus ¿'fwreipoç lj4It>i8 42315 43b!! 8iaig,b5 expers âpoipoç NLO2bi2, a-n-ecpoi N95a3 expeto ¿TraiTeo) >-94627 98333 0433 64317 6531 explano 8iaaaéai NL9ya25 exprobrabilis ¿mveíSvaTos LtSb2 19325 exprobro 1-08523 6934 exquiro eirt^recu ”>-98327 exstare facio è^iaT-ppi viga22.¿g extendo átareíroi L2ibl6 22320, Sit^kw L68b6, ¿TTiKreívw NL97bi2 extensio poirr/ Noob25 exterior (ó) ¿ktÓs Ng8b2o,26 99331 NLoiai5 >-25327 78324,633 7932, e^curepiKOs LO2a26 4033 exterius ¿ktosN-Lg8bi3,Jj2O,26 99331 VLlob2,i3 L23617,2O 53618 ógbio, cfco VLiobro, êÇaifiev vioai,bi6 extermino a^oplt^oj ^>97634, f^opíCoj L8oaio extra ¿K-ros-NRioax? vboga32 Rgai 1, 16, L39b2t 4>8b34, ëÇtudev Lioai 35big : Nextra opus Lextra opera (rà) irápepya Lg8a.j¿ extraneus ^évoç viób7*, odveîos *-26627 6oa6 62332 65634 69612, 21 I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM extremitas (to) d.Kpov vo6a3o, aKpótt/$ VL07a8 extremus d.Kpo$ Lo6a3o ^07323,631 0837,16,614,15,24,27,31,33 09a/, 33 L23bi4 25618,25,27 27a!! 33b2 34aI> eu^aros L4ib28 42324,26,28 43329,33,35(2),36, b3 4639 47614 extrinsecus çÇcoOcv Liobi6 ocKo86p,o$ vo^a^^,bio,ii, K7ÍOV l9739 fabrico olKo8op,€co vo3a33,bn fabula vide amator faber fabulator aSoAeo-y^ç Vl7b35 faccio ttolt/ois L4Oa2,6(2),i6,r7, b4,6 68319 74324 : deest in gr. L4oa5 facile adv. cvkoXojs Noob3i, çv^çpcoç L2ia33,b8, pa8cco$ N95b8 NLoiag : -lus pâov L2oai7 ^52329, aav L65a33 faciliter evKoXais xoob3i, evxepws L2oa34, paSiojç L95b8, pâara L6ob22 facio epLTToteoj L25b3o 26322, 623 TTOieoj NL95aio 9635,17,610 97615 98318,32 99630,31 00624,26 0135,64,L8 NLo2ag VLo3a33(2), 64,5 04318,32,64 05323,24,614, 15 o6ai8,2o 07317 o8a> 0967,12 Liob25* VLi2bi4 Li4a7,vb4 VLi6a22,bg,n 17314 18319,28,632 19224 LR24bi3 NL423i6 46317 47317 56630 57612 L(lib. IV-X) 129, nparrcD vo3bi,14,16,30 0431* bio 05318, ig,bi2,16* 1035,6,7, 15,64,26 1137 N5oa28, pe^co L32b27 N4oaig*, revoco (?) N4oai9* : — {supple iniustum) ¿8ik€cü L34ai8 : '-tus Troc-pros ^3963 : vide benefacio, defor­ miter, dirigo, gracia, iniustus, sonus, sumptus, turpiter factibilis 7Tot7/7Ó$ L4oai factio vide faccio factívus 77OL7/TLKOS NLg6blI L29323, bi7 30625 39328,61 4034,8,9,10, nl2Ijl22 47a28 5834 7533 fallax €7rt<7^aA?jç N55aio fallo (jrfxiXXa) l446ii falsidicus ilieu80pevo$ L2yaig falsum (ro) ip€v8e$ NLg8b 12 Liib33, (to) ipeûSoç ^39328 54323 ■ fai' sum dico 8tai/j€v8opai L3g6i7, tpevèopai L5i62i falsus L40322 42622,24 NL46ai8 ^51332 : falsum testi­ monium fav8op,ap7Vplo. L3ia7 fama (far/pri L53b27 : vide malus fames : famem pacior Tretvao» vi3b29 i6b36 famesco Treivaa) vi3b2g 18314 familiaris oIkzlo$ NLg6ai5 L26a8 55a21 familiariter olk€lco$ L7ia7,i6 famo L63bi8 famulus olkçtt]$ L36b3i fantasia ^a^rao-Za ^14332,63 L47b5 49a32 50628 624 ETHICA NICOMACHEA . INDICES fantasma ^chracr/xa NLo2bio famiacum do t/>ap^aK€vco L37a25(~) fiCtivUS TTpoOTTOlT/TtKOS ^27321 fictor TTpotjTTotrjrLKoç VLi5b3o fideiussio çyyvrj L3ia4 fideiussor èyyvvynfc L3jbi2 tides TTccrriç \54a23 62630 7iai fauces (j)dpvy£ vi8a32 febricito TrvpeTToj L76ai3 8obg felicitas evSatjUOPia NL95a 18,20, 79a 17 bi5 97334, 64,5,16,20,22 98623 fiducialis TrappTfcnaar-qs N24629 99325, 30, b8, 12 00314, b2, 10 figulus K€pap,çvç NL55a35 0139,18,610,26 ojai ,5,7,15’17 figura ayyp,a VLi8a4 L25ñ3o 3361 L2gbi8 4435 NL52b6 L53biU537631 60625 16,22,24 69629 73315 76331,64, figuraliter tvttoj L94a25,620 01327 : 5,28,31 7738,10,12,17,23,64,14—- dico vttotvttoo) ^98321 24,26 78321,67,24,29,32, (to) file /Ae \52a32 €vèat.p.ov€Îv N9532o, euSai/zovtfilius €Kyovos Looa24,3o ttclîç ap.o$ l276i8, tvTpJLepia N99b7 N69965, r¿KVov nl976io ooa2o felicitativus euSat/xoviKos- L76bl6 Lioa6 34610 48331 58615,21,22 felicito íy. ev8aifj.oví^iv NLç6a2 ( 6oai,b25 61618,19,28,29 6234, Looa9,bi nloi624 : intr. evóai- 1 27,28 6635 6833 80331, Viôç provéa) Nnb28 : -tans evbatpLOV^VLnai2 l496ii 58bi2,i6(2),22 awv (vel -era?) L7obi8*, euSai/zovt- 1 60624,29 61319 63619(2) 8ia6, £6p,€VQ$ L7Óbi2 deest in gr. L59a2g : filiorum pro­ felix ev8acpíoviKÓ? NL99b3 L77a6 creado (p. f.) rexvoTToua l623ï9, 78623, €v8aíp,ÜJV NLg8algb2I 21 : vide bonus 99633 0032.12,15,28,34,65,6,18 filofilus iÀo<£/Xo$- N55329 0137,12,14,64,8 0267 VLi7bio Filoxenus ^tÀofepoç vi8a32* L43bi9 443-6 53614,17,20 5432 fimi ^/itN52a32 6963,9, 19,22 7034 72324 7732 7838,69 7939,10,14,31,32 : — fingo 7rpo(77Toieo/2.ai b2769,18,21,26 : sum €v8atp,ovécü L95a2O 9765 -or 7Tpo L9óa2 finio Xr/yu) L57a8,9, rcAevrctai Looag femininum (to) OrjXv L5obi5 NLoiai7 L5'2a33 : -itus Trenepafenum (rà) avpp-ara l7Ó2lj crpÆvos VLo6b3O fera Orjpíov VLi6b25,32 N52b2o : fe­ finis rrepas- N95bi VI5326, reAeto? rarum dypiajSes vï8b4 n97328, reÀoç NL94a4,8,i4,l7,i8, feralis : -le ¿^picûôey Vyl8b4* b6 95a5.b23.31 96a8 ^97321, fere a^eâop L95ai7,b23 NL98b2i NL23,26,621 98619 99617,30 VLo8a5 L2oa2i* 25627 27313 ooan,32 orai8 VLioai3 nb26, 30622 3766 52623 66b6 75616 27 I2bi2(2),i5(2),34(2) I3ai4fero KopLc(a) L96ai7 ^03327 Lioa3, I5.b3,4 1461,4,6,14,16,18,21,24. épo) Loob2o ^LRoob3i NLoia2 31 15613,20,22(2) 1761,3,16 VLO332I(2) 003'20 Vl6b24*, L39b2,3 40329,66,7 41612 vl25 Liga34 24331,61 25615,28 42629,30,31,33 4339,610 44332 26634 33t>i2 58324 72612 7966: 45a5.& 52b2,NLl4|23 1^5339,10, vide habilis 11 NL55b2i L74a2o,b33 76331, festino vatv N52a33 fistula aùÀdç fistulativus o.vXt¡tlkÓs L75bg(2) fistulo(r) aùAe'ûj L75b4 flagello ; -andus pceXXwv paaTtyavaOai Llfia24 fluctus Kvp.a vi5b27 Foinisse : -is 'Poivior-o.LÇ L67a,33 foralis àyopaîos KÓ2b2Ó forma ÿi/iis- N¡yaio, oyr/pa T'3 jb i *, â>pa N57a8 formosus àareîos L23b7 fornicator ¿KÓXaaTos N5Oa3O,6i6,2g forsan Ïaaisvogbi4,33 I2aig I7bi4, 625 7’319,29 73a4 7&bi7 77334 79aio,bi8 8oai,bio(2), 16,20 8134,66,14, nare L59a6 72333 73a22, ra^a Lç6b35 NL97b24 Lo2a6 Ntjjbry L67b26 68614 80623 8ibi2,2i, Tvy-p L47a33 fortia dvSpe/a (?) Ni7a5* fortis àvbpeîos NL02br8 VL03b2(2), 17 0462,8 08619,25 15311,15, i6(2), 19, 24, 25,28,33,61,11,19,20, 21,23 1633,5,9,13,20,21,62,8,14, 23,24,26,3O,L34,VL36 ri7a2,N5*, VLio, 12,16,18, 22, 27, 28,31,33,68, 13,18 L2gbi9 37a2o 4465 67320 73a2i 77332 78310,32,612, 8pip/ús viôb28, 6appaX¿o^ N5ib8, icr^vpos Olbl6 VLO4333 L44bio 45636 4633,5,10 48322 NL5ob7 L54bi4 8oaig : -issimus Kpa.Ti.aTOs li66i2 : — mente iayy~ poyvaXpcaw ^5165,12 : — sum loyvpic.op.ai l24623 fortiter layvpcôs L44bj .r fortitudo ¿Axij Li5b4, àvSpela NL94big VLo4ai9,25,bl 07322,33 Lo8b32 VLo9a2,9 1536,621,24,30 i6aio,i6,b4,5,L23,VL34* 1735,29, 34,61,7,20 i8b29, layvs LO4ai4, 16,30 40328 8oai8 fortuna evTvypp-a Loia28*, Tvyr¡ NL99bio,2O,24 ooa6,9,b3,5,7,L2o, 22 NLoiai,8,22 vli2327,32 L2o6i7 4oai8,NLig(2) L53bi8, 22 : vide bonus fortunatus evTvyâ>v L7ia23 : vide bene fossor OKaTTTrip Jj4i?Jr5 fovea T¿pos VLi6bi fragilis àfavpôs NLoib2 frater ¿SeA^óí L5gb32 6oai,6 6134,25,630 65316,29 fraternus ¿SeA^ixo'sL6ta6,b35 Ó2aio Nfrenorum factrix Lfrenifactiva 17 forsitan 'laws Nhg6ai4,Iib3O 97a! 2, b22 98321,632 9965 oib34 o2b23,NL27 VLo6b2 Logbi4,33 VLioai8,v26 VLna3,24 i2ai,Lig VLi3a32 1433 15317 LI7bi4,i7 Kt34b28, rô^a NL95b3O ^96635 NLooa3i oia27 NO2a6 fortassis ïaws L95a2g oia34 O2b23 roaaô forte ïauis f,g5a2g,®Lb3 çôan, '■630 97ai2,b22 9832,1,632 ggb5,i4 oib34 N *-02325 VLna2g L28a3i 30629 37328 4239 5136 yaXcVOTTOiTjTLKTi (vel -TTOtlKT]) 53^9,23,31 NL55b29 57a29 94a! I L58at4,2ô 5gan,618,19 63622 64331,65,7,20,33 68ai,bi2 69325, frequenter : -ius èm to ttoXv L9462i bi6,28 7ob32 7131,8,620,26 | fricacio rpî0iç vi866 Ó2Ó ETHICA NICOMACHEA : INDICES frigus i/iuyoc L48a8 troneonton <¡>poveóvTiüv N49bi7* fronesis ^0336 fructuosus K¿pmp.os L25ai2 fructus Kapnós L6oa26 fruicio ánóXavtjíS L49bi frumentum ctÍtoc L33b9 : -ti mrqpos L35a2 fruor rvyyávai L99328 fuga ¿vy-i) VLO4b3i i6a29 L39a,22 5oaio fugibilis ^ovktos VLi9a23L53b2,3(2) fugiendus <[¡evKT¿os Liob2g* 66627, paneros VLna34 viga28* >-27329* 45ai6 48b4,5 72big 73aio 75b25, ¿TrtyeVKTOS LÓ3b25* fugio '74326 fur kX¿tttt)s L34ai8,22 furcula kXíÍs ^*29330* furor «XeTTroi L34a22 38a26NL4gbi7 furor 8vp.ós vO5a8 na25 VLiób23, 24,26,27,28,30,31,34 Li7a3,VL4 N47ai5 49326,30 : furoris spe­ ciem habeo 8vp.oei8-rjs (elpí) Ll6b26 furtum kXottt) v >'0731 i >-3136 futurus péXXwv VLi5a24 L33bio 66a2j : — est /ríAÁryacie Vogbrx : -um (to) péXXov M-oiaiS L68aJ3 •' vide sum 53a2,5 54317,63,6,26 57319,67, 23 5833,6,9,19 59318,21,23,25, 28,610 62326,614 65628 6735 68aio 7oag 71b! 1 72322 7433 75332,35,64,10 76319 79326, 625 : -ens in malis ¿myaipéita.Kos vo8b5 : vide bene gaudiosus mpiyap-ijí >'24315 gaudium yapa vo¡b22 : v— in ma­ lis L— de malo Lo7aio vo8bi : in malorum gau­ dio ¿TTiyaip^KOKia »07310 generacio yéveais vi03aró 04327 12624 L4oan 43620 NI-52bi3(2), 23,L28 NL53a9, l9(2), 13, 15,16 73329,30,64,6,19 74610,12, yéwnoiv L68a25* generator yewijrrjç vi3bi8 genero : -rans yew^a-a? L55ai7 58622 : -ratus y(yew-r]p.évos N55ai7 generosus yei>v<£8as Noob32 genitor yam¡TT¡s Li3bl8 gens edvos KL94bio : unius gentis op.oe6vr¡s L55aI9 genu yóvv L68b8 genus yévos NL94b25 NK98a8 VLo6ai2 14627 L23an,i7 30b! 37a34.bg 39a9.ro 4064 42334 45327,62 48323,616 49311,628, 33 50614,15,35 65319 72320 : unius generis ¿poyertfs L65a33 : generis no6ilitas evyéveia L31328 Ngeometer L-tra yciopirp-rji 98329 geometria yeuiperpla L43a3 geometricus yeuvpeTpiKÓs L3ibi3(2) 42312 75332 geometrizo yewperpéw L75a33 gignasia (rà) yvpváata LO4ai4 0664 i8b6 G y L3ib2,6,7,9 3266-9(10) 33a8,b4 gignastica yvpvaariKi) Li2b5 garulus ââoÀeap/î Li?b35 gignasticus yvpviKos ^lybz gastrides yàtjTpibes vi8big* gigno : genita est éyévero vo¡aib : gastrimargi yaarplpapyot. Li8bl9 id quod genuit to yevvrjaav gaudeo yaipw >-99317,19(2) 0-0466, R55ai7 : ei quod genuit toi yev7,12 >-053,7 o8b6 VLi7b3o i8a3,, VTjoavTi N55aI7 : genitus yewTj5,8,io,i2,Li4,i5,i9,2i,29,b3,VL23, R55ai8 L6i62o,2i, yeyev25,26,VB27 Liga6,8 27bio,r6 vrpiévoç L55ai 7 28ai3 48621 51614,24 5267,17 I I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM 627 ginnapsium yv/ieaoriK-q vi2b5 grosse TTa^vAíós NL94b2o ginnasiaytííapáo-iavo4ar4 oób4 iSb6 grus yépavos VLl8a33 ginnastica yv^cvaariKij ^96234 gubernacio Kv/SepviyriKij vO4aio I2b5 Glaucus rXavKog L36bio gubernativa /ápvy¡ Li8a32 t>7,9 gracia yápis L2oai5 33a4 37a! habeo {ànoXavoi ? ^04323*), eyvj NL(iib. i) 3i vL(lib. n-in; 5s 641126 67624 : Gracie Xápires Looa27 °3ai8 Nogai3* Liga34,b4 Ij33a3 : graciam facio yapítpN38b2* NL48b34' 5ib6 52321 p.ai L33a4,5 : gracia abl. '¿vetea (-Kevj L97a2i VLO3b26 06622 55a5.b3i 5óa3,3o,bn 57a!,bg Lo8ar8, VL28 oga28 na5,i9 NL77b2o L(lib. IV-X) 252 K98a23 I2b33 15613,17,23 I7a5,b3,6 54b5 Óob33*, ruy^ávco Ngga28 L2oa24(2),28,bi6 2165 22a3,8, 00325 vigaio : -ens KeKrr]p.évos 10,67 23a25,b32 27a5,26,28,610, N55a7, (’) Ng6ai : -endus 12,24 3°a24 35526,31,613,14,15 ktt¡tÓs N96b34 : vide bonus, plus 39532,33,36,61 4obi6,l8 43b2i habilis : — duci evKará^opos 44aig 4559 jiaió 52ai6,b32 vogai5,b2 : — ut capiatur ev6r¡paros viobi4 : habilior ferri 54a3 NL55b3i 56bio 57527,^632 59aio 6oa2o 64510 66a4,i6 evKará^opos ... p.âXXov voçai5 67631 68534,63 6gaig 72b22 habitacio oimjais L6ia7, oÎkos 76631 77a!,bg, x¿piv NL94ai5 L23a6 96a7 97ax8,b4,6 O2a3,24 VLiobn habitudo é'fty vO3b3i L27bi7 43b28 44333 603.12 habitus êfiy NLg8b33(2) ojagfá) VLo3b22,23,L3i VL04b4,ig osbeo, 623.21 64322 6635,17 68531 25 oóai2,i4,22,b36 o8a26,bi7 72a2,b2i 76630,32 8oa7, deest ogb24 13331 i4aio,b2,L23,VL2-7> in gr. Li6a28 : vide verbum 31,32 i5b2i I7a2o,22 L2obg graciosas yapíeis L27b23,3i 28515, 22a3O,bi 23a3i,bi(2) 2sb20 31, bi 26b5,g,io,i7,2i 27b2,i5 2Sai7, gramática ypap.p.ariKii VLO5a25 bn,i5 2ga7,13,14,18(2) 3oai3 gramaticalis : -le (ró) 'ypap.p.ariKÓv 38a2,3,b32 3gai6,22,34^13,31 vO5a2o,22,24 4oa4, 5, 7, 9,10,NL2o,r22, 65,20,28, gramatice ypap.p.ari.Kâ>ç ^05325 29 4ib24 43a25,b24,2Ó 44aag, gramaticus (o) ypap.p.aroeós bg,13,22,25,27 45a25,bi 4Óat4 VLO5a2i,24 : -cum (rá) ypa/j.p.aTi47ai2 48brg joaií 5ia27,b2g K¿V LO5a2O,22,24 52a2b,35,b28,33,34,36 53ai4,2i, gratus ^apicis-N95b22 L62bio bio,29 54ai3 NL57b6,L2g,3i,32 gravis ftapvs ^13529 25513*,14. 74632 7Óa34,b2Ó 8165,10 : deest opTiKÓs NL95bi6 : -ve /Sapos in gr. L34ai L2óa23 7ia3o habundancia eveTTjpla 1,Lg8b26, gravitas iré ^aAeTror^í L49b7 eviTopía R58b34 LÓ7ai6, vnepoy'i'i gravor dyOop.a.<. L2ia6, yaXenaivai VLogbi7 L98an 628 ETHICA NICOMACHEA : INDICES habundo cr’0r/i-coj *-ooa6, çvrropéoj *-66a26, ir\eová¿,w *-06331 : (qui) habundat (o) «01315 : -ans ¿-n-rj^oXos *-oiai3 hac adv. nivre **53319 56822 hasta 8ópv *-11313 Hector "E/craip VLl6a22,25,33 «*-45320 Helena ’EXévr¡ *-0989 Heracleitus (-clitus) 'Hp0.KXei.TOs *-46830 5584 y6a6 : vide Erahereditas KXgpovop.ia *'53833 heres ¿nÍKÁ-ripos L6lai Hermeum "Epu.aiou VLl68ig heroicus ppanKos *45320 : Heroica (rá) ' HpajÍKO. «Looa8 Hesperus êcmepos *29828 hic pr. dem. avros «*-9434 *-g6aio, «831 «*-99323 00826 *-02326 NLO3a4,VLb5 *05329 vO7ai3, VLi4,bi5 Lna3 vi2b2g *-13821, VL3O i6a6 *-1789 VLiga2ó «43636 55323,816,17 59320 *-7438, ó dem. (in voce ó p.év ... o 8e)NL(lib. 1)37 VL(iib. IDUI) 57 Nl(lib. VII-VIII) 14 L(lib. IV-X) 307 **08033 3obig,2o 42829 45817 5oa32 5ibio 54a34 62826, o art. «9539,86 *-9881,2 ggb3i O3b3i *04329 *-0733 09332* I3a22 vigaio *-22327 3011. 32834 33^33 3432° 35331 36b4 37815 38327 4239 46833,34 4737,833 52820 64327 65314 6887 6gb8,i6 70821* 71818,22 74332, 88e «*-95327,813* 97313 9839(2) viobi*,VL4,5 18330* *-36323 4737 48311,16* 52826,30(2) 74334, ¿Sí «42323 *-46816 51335(2), ¿y VIogai(2), oÍtoí «L(li6. I) c. 110 VL(iib. H-III) 150 «*-(lib. VII-VIII) 34 «01334* 37820 4237 60822 72817 *-(lib. IV-X) 582 «9586 37330*,b20* 42813 43314,84 60830 72817, ns Bggb5 Ligag 37330 39336,81 54313,625 67319 75618 76320, Toiovros «94820 99312 vO4ai2 «04823-24 vO7ai6 09822,23* loan,19,829 nb25 1234 15323, bi2 16829 i8ai5 19315,19 l45333 2147316 56327,825, deest in gr. *-03327 : hic aliquis ôâc L43b8, ¿Sí *42323 : hic ipse o avrós **04329 : hoc ipsum to avro tovto *3033 : hic qui ó N97b34 vi2b32 *55319 6obi6 62aio 6785 8oa8, ó + adv. Lo8a2 v*iob2 12326 *28835 29328 53818 7682 77319 79311,16, i + genet. *95815* 4987, ó + partie. Lg6b8 «98823 BLoib5,6 VLo8b2,v3 13817 1438 «*17323,822 L28al6 zga6 3oau 3835 40314,81 «*51817 *6ibi 7339 8rbg, ó + praep. N1,94ai5,b2i Ng6b26 L97a32 NL99b29 Loibi8,M1'35(2) ^07329(2),820 VLo8a3i 12323,27, 31,34,84,8,12 vi4a7,24 VLi7bi 1833,7 Ligaz8 26836 2888 29834 32814 40315 53817 NL55ai4 L5gaig 6137 ^62813 *-63321,24,816 65826* 66a2 69825 7038,9,823 71822 72334, 36 73814,29 75327 76330 77aio 8iaig, os r95ai5 vrgai2 «45320, 81 «*55835, pro dat. *-76824, pro partie. “5481 hic adv. ëvSa. [<-17a27. èvBâbe *-34826, èvravda *-23312 25824 27834 4iail,b22 44812 488g 5iai8 59815 6137 6431 71325, ¿¡8e *-06325 47324 hinc êvdev *-40811, ¿vrevdev *-31323 39818 43316 60825 7888 histrio èpavcaTTjS *-23322 «60320 Homerus "Op.r]pos VL*3a8 l6a2i, 827 i8bn *-3689 «*-45320 49817 «55315* *-60826 61314 : vide Omhomicidium àv8poovia vioyai2 homo àvrjp «98314 55a3*. âvOpaiTTOs *-9681,«1-2(2),34 97312,bu, 25,28,29,32 9837,12 99811 ooaio, 16 oiazi V*-O3bi5 o6a22,23 ioaj nbz 12333(2), 831 13818 1588, 9,11 1736,16 l8bz igaio *-21814 I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM 23310 2964 34335 35329,622 37a4 39b5 4ob5 41322,23,33,34, bi3 43619,22 45a23.30.32 4735, 6, n,b35 48bl6,20,22 4gai6 50a!, 3,6,8 NL52a33 *-53625 54a34, NLb3O 55318,20,22(2) 57a25 *-593106165,6,8 6235,17,20 68633 6gbr8 70317,613,31 7636,10,21, 25.28 7735,b24,27(2),30,32 78a6, 7, b5,26,33 8oa22, deest in gr. Ligb3i : per se homo avrodvOpamos NLç6a35 homonia ¿pióvoia **55324 honestas eirieúceia *-21624, eacrfx?poavvp *-28325, avjd>prja0vT[ **0336 honestus a u'jdpviv No2b27 0338 honor ricicupa **17324, Ti/u.ijNL95a23, b23,27 96618,23 9762 00320 ***-07622,26,27 09635 15331 16319.28 1764 N23ai5,Lb2o,2i, ¿3(í).I-R34.I'35 2435-26(8),625 25335,67,10,19,21 27612 3ob2, 31 3467 45620 47630,34 48326, NL30,Lbi4 59318,21,22 60324 6363-16(6) 65324,27 68bi6 6ga2o, 29 77613, rip-rpia N6oa33 : vide amator, amo, amor, non honorabilis évripos *-22635 24323 623 25329, ripios NLoobi5 oibn 0231,4,20 *-22619 4ia2o,b3 45326 Ó5bi2 78631 honoracio riprpia L6obig honoro ripdai WL95b25(2),28 ***-13625 *-20332,616 2135 24318, 24,25,67 25a32,blt N423Ó* L59ai7,ig,26 61320 6366,g 64325 79327 : -atus évripos VI-l6a2i : -atissimus npidiraros *-22016 hora wpa **5738 hue ôcvpo *-66621, ¿vravóa L49bi3 humaniloquus dvBpamoXóyos *-2535 humaniter conversor dvOparrrevopai *-7867 humanus dvdpdrrrcios *-7534, dvOpivTTIKOS NLO2bl2 VLI16l 12328 1937 *-26330 3óag* 49628 NL55bg *-63624 67627 78310, ! I 629 14,21, ávdpúmvos ***-9467 98316 99613 0069,12 02314,15(2),16,63 VLioa25 *-3534 373.30 40621 4168,9 49320 76332 77622*,31, 32 78623 79324 81615 húmidas vypós VLi8bto *-59621 humilis upaos NO3a8 vO3big o8a6 : 09617, rawçcvôç *-24622 2532 humilitas irpaorij? vo8a6 j iaceo nrcquai ***-14615 *-74616* I , iacio BdAAa> **35614, ftdAAopai N95bij, dirofidAAopai **ioag, plirTW LO3a22 lactancia áAa£opeta'*-o8a2i 27313, 628 iactativus ¿AaforíKOí L27b2g iactator áAa^ojv *-08322 27321,32, 613,14,15,32 iacto aXat^ovevopai *-27617,21, ¿tto- /3d\Aop.ac iactura ^p,la L8oa5 : iacturam p3cior ^T]pióop.ai ^30325 iactus ¿K^oAri vroag iam apa L7ib2g*, -rjSr/ NL94bl8 ooai7 VLo5a2O 06324 Lnb3o* VLi3a3 1537 ^25620* L3oa2 34318 3óaz 42611,14 43327 47326 wl54bg L77a6, Aoi-rróv L54b34 iconomica oiKovopwri L94ag,b3 idcirco Síó N95bl7, inó-n-ep Ng6ai8 idea ïâe'a Lg6ai7,i9.23>3°.bi6,20, 26,32 97aio, elbos Lg6ai3,b2o idem avrós Ng8b8 01313 55bi, ó avrós NL94ai3,b7,22 95319 9661,22 9767 98a8,3i 99310,67 0064,5,1-15* NLoia5 O2bl 1-0367(2) 04328(2), 29,629 VLo6a31,32 Lnb7 VLi2ai, L9,VI-I2,L24 vlI333 Li5b7 VLi6a3O, 36 Li8bi2NL45bio 54625 55331, 632 5óai,b4 57a5,7 L(lib. IV-X) 133 R3obn 32bi7(2)* 57334* : idem facio rauroiroieco *-61631 : idem ipse ó avrós ^0367(2) 04328(2) 1239,24 17626 i8bi2 N5?a34 : eadem mens ópcóvoia **55a^4 ■ eiusdem con- 630 ETHICA NICOMACHEA : INDICES suetudinis N57aTI • eo“ dem modo dxjavrcas vi2bj : vide ille idemptitas ravroTTjs *61631 ideo Sto L94a2 95a2,bi7 96a7 vO4bn O5a2 06631 0736 08623 VLO9ai5,24/30 1539 i7aI7’24>33 L34b4, Sió-rrep Lo3ai6, Stort N95b7 : vide et ideoque Stó N94a2 9532,64 9637 viqa3 **50330 52b/ 54626 56334, Sto Kat VLoqb24 Lo663* v*9a25’ 30, bioirep vo'/b/ Nj6b3 idiognomon tSto/pai/zcuv NL5ibi2, Li3 : vide ydiognomon idiota Li6bi3 2iai8 7936 idrops uSepos ^50633 igitur apa NL95ai 96625 **9831 99324 0332* VL03a24 vO4b-27 06627,36 VLopb23 vi3a23*,bi3 L29a34 n56&3,7 8ibii, áp’ ovv *-94322* 63316* 64627* 6663* 80628*, yap NO337 vi5b33, yovv l95628 WL02b2Ó *-24318 25620* 28611* 5463 59b28 77325 81620*, St? VO3334* 14328 18323 R6obi6 69334* 72614,20 7369 77313,624 7962 L7O623, OVKOVV *-42627, ovv NL(lib. I) 23 VL(lib. II-I1I) 64 *L(lib. VII-VIII) 12 L(lib. 1V-X) c. W **36613 47331 4869 733.17, roivvv L3iai5 33322, 625 49624 65310, deest in gr. *-9633,67 97313,27 oia2i 02611 0866 36a!i ignis 7Tvp VLo3322 *34626 ignobilis èvayevr/ç ***-9964 ignorancia àyj'ota ***-95325 VLioai, 618-31(6') 11316,19,22 13624,31, 33 I4b4 L35bl2 3637,8 44ai6 45627,29(2) 4766 59333 ignoro ayvoecu NL97a7 VLi ob2 5 -31 (4) 1132-17(4) 13630.33 14^2(2), 9,12 17123 L25a22,28 35a24,3o,32(2), 33 36a8,b32 37616 4165,19 67a23, ovK oi8a vnag ignoscenda ovyyvd>p.Tj vogb32 ioaz4 Iia2 ignosco : -cendum avyyvaipoviKov x5obS ignotus ¿yvá>s L2Ób25 66b3i, ¿Tro­ pos ygpa8 ikonomicus oiKovop-iKos L34bi7 Ilion “IXlov L39b/ illaboriosus ¿Trovos L68a24, ¿rpv tos L/7b22 ' ille aÓTÓs- NL94a25 Ng6b22 97a!,9 vO5a2g, èxcîroç î'L94ai6 95611 gôag 00331 orb3 VLO3b34 05616 O7a24 Logbn VLi2bi8 15630 !7a24,Lbi5 24a3,bi,2i 30327, bi4 3ia2i,22 3231 3339(8) 3537,26 3664 3733 38316 4ib3r NL42a3O,Lb27 44a2i LR45ag,Lg 48ai,LRi2,Li4,2o 4969 5iai4 NL55b29.3b33 56al.24.t,Io L57a7, NLb4,L32 58b8.11 59aio(2),32 60635 61619,23,29,31 63313 64a2i,24 6563,9,10 66a4,2i 67ai6,17,630 6863 69634 7ia4,b8 74a34,b2 80622, ó (?) L6oa28, ovTOs NL94aio : ille qui ó + partio. vO7bi o8a27,34 15624, ó + praep. viob22 : illud idem to avró vnb7 1567 : illo modo ¿Keivojs L36ai7 illegalis irapdvop.os L2ga32,bi,n (2)* 3068, IO,»RII,RI2(2) illegalitas rrapavop-ia L2gbn* illiberalis ¿veXevOepos vlO7bi3 08622,23 12ia2o,28,32,614,33 22a5,8,i3 23ai6 illi6eralitas ¿veXevBopta VLo7bro Li9b27,28 2ian, 14,613,17 22ar4 3oaig illic ¿Keí L37ai4,b23 42a2g 48bio 5iai7 illuc eKeîoe L66b2I illustris èrrij/SoÀos NL99a6 im- vide inimanta 1/j.ávTo. N4gbi6 imber ôpfipos VLi2a26 N55b3,4 imitor fup^opai Li3a8 15632 2462 NL5ob4 L7ibi2 immo vide quin impediens ep/rroSios ^53623 I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM impedimentum (ro) ep7ró8iov Ligai7 5'2bió y8b4 impedio epTToSttpo Loob2g 53a¿o, bi6, e/xTToSt^o/zai L53bi8 impeditivus epnoSios Lyob27 75bz, €p,7T03lXTTLK0s L53t>2 impeditus vide non impello egeXavvao Li6b34 I7a3 impero apyco L38bi2(2) 58^3,14, 15(2) 61333(2), Kpareaj L45b24, 35 impetuosus it^tlkos Li6b26 impetus 6ppr¡ Li6b3o 26322* impius ávefir/s L22a6 impleo 7rX7]póa> L55b4 : vide inpimplico ep/irXeKio L53bi5 in 4- abl. Stá, 4- genet. N95t>33 oobi8, etç vO4b3O,3i 0536 I2bio, ¿K vi4320, h Nb(lib. I) 66 VL(hb. II-III) c. 123 NL(iib. VI1-VIII) c. 26 L(lib. IV-X) c. 387 Ri5bi i8ai6 2ob2ç 28a2, Li6a25, èm + genet. ^^94318 95b!* Lg6a23 98310 NL9ga20 ooa.7 O2b2o,22 VL(lib. II-III) 26 k)6b22* NL57b5, 7 L(Jib. 1V-X) 67, errl + dat. L95b2g VL(lib. II-III) 40 vo8b3 Lnai3 NL57a7 L(lib. IV-X) 61, em. + accus. NLooa29 VLi8bi6(2), Kara + accus. vO432, Trepé + genet. vi7b34, rrpós 4- accus. vi4a8, Ttp + adv. VLisb9 L46bi7 73327, rep -b praep. L46bi8, rœ 4- infin. Ng6b3 ggaig NLoibi3, 57,^28* vLO4b¿i Lo6a7 VLo7ai3, b3(2) Loga6 11333 1231,2,6,7 VLi3a32 Li4bi8,23 VLi5b28,34 i6ai,L3* 17332 VLi8b23(2),2g, 3o(2),32,L33 L(lib. IV-X) 47, vTTtp 4- genet. vo4ai3, pro genet. N96big* vi4b32 iôb7 I7b3o L4ga28, pro dat. N97b28 Lg8b29 vO4b5,VLi2 I3bi7 vi?b2 (in1) ISa3,5* I9ai5*,28 L26ai8 28a4,b3 45b!i N40a20 L62ai7 Ô3b23 68aô R7ib8 L79a34, pro accus. VLiob33 N40bi L7ibg : in eo quod (est) rtp L26b24 2ybi5 63I 43b24,26(£),27 52ag 53b2 58b8 : in -f- accus, els NL94a2O 97bi3 99b7 Lo2bi9,2o O4b3i osaô o6bg VL09b4,L6 I2bio VLi3a2, 5,6,Lb2o VLi6a3o NL52bi3 57b! L(lib. IV-X) 55, IttI 4~ accus. NL94b24>25 973-13 98a28(2),L3o, Nb29* NLoia2i o2a24,L25 VLogb2i Lioa3i nb8 iôb25 VLx7bi6,2i Li8a27 NL56a29,3o L(lib. IV-X) 44, èç NL55b4> pro accus. Noia22 : in posterum eloavdcs L27a6 : in semel eloaTrafi L23ai : vide quantum, tantum • inaccusabilis aveyKXrpros LÓ4a35 inadmirabilis av€K7rXr]KTos vi5bn inamicabihs a(f>cXos Loia23 inanimatus afinjxos L36b30 5oa3 NL55b27 L57b3o 6ib2,4 inanis teevós VRO7a3O Liôb7*, pá­ ralos NL94a2i 95a29 g6b2o inaniter paralaos NL95a5 inappellacio airpoor^yopla L57bi3 inbecillis aoOeifis L2^b22 inbecillitas aa^eveia VLi4a25 incedo e7ri8l8copi vogai7*, epyopai N55ai5 incensum Ovplapa vi8aio incertus á8r]Xos VLi2b9 incessum poirq N94a23* incido TTiTTrao vO4a8, rrepiTTÎTTroo Looa7 oiaS I7a26 53b2O incido répvuj L37a24,25 73M2 incipio apyeu NL95b2,3 L3335 35b2ô 44ai3, apyopai L3gbi4 8ib23, eyXetpéoo VLi2b20, oTrapyco L24bi2 incisio ropri L37ai5 inclinado KaráicXiais Lt>5a’8, porrr¡ Loob25 oiazg 72323 indino aTroieXlvcu vo9b24 Ly2b2, TrapaieXlvof L75a7*, irapaftaXXco L53b34, peTTOj L5oai5 723.^1 incommensurabilis áavpperpos Li2a23 inconferens aoupc/oopos vO4b32* inconsuetus aawr/Orjs L2ób2ü incontinencia átcoXacrla vO7bó 0934, 16,18 VLi4328 viyb2y 18324, 632 ETHICA NICOMACHEA : INDICES bi 19321,33, aKpooia. *-3662 45316,35,”*-69,1-26 Nb4Óai8,ig, 1-28,29,”*-33,*-63,4,18 4832,65(2), 7,11 4932,19,21,23,24,618,19,22, 24,25 5066,19,26,33,35,36 5ia6, NLbi8,L32 52a25.27.34 54632 incontinens a/roAacrroç ”03619 04323,67 o8b2i(2) ”*-1435,12,20 ”17632,35 1834,8,11,12,15,30,67, 24,30(2) 1931,12,31,33, aKparcvóp.evos *-47324, aiepa/rtfs NL95a9 O2bi4,2i VLnbi3 *-19631 36332, b6,8 42618 NL45bn ,i2,Ll6(2), i8,ig(2),34 4636,”*34,*-63,10*, *5,*7*,19 47318,*-**67,*-20,23,32, 33 48310,13,613, ”*-32 *-4934,62 '50313, ”*-3 1,1-33,626,30 5ia4,MLlo, *-24,30,616,”*-22,*-25(2) 5234,7, 9,io,ii,nl2o.l29 66b8 68634: — sum ¿KoXatTracva) Loyaig ; aKparevop.ac *-45621 : — existens a.Kparevop.evos *-4563° incontinenter àxparcùs' ”*-14315 : — ago o.Kpa.Tevop,ai 1-46625 4761,4* : — operor ¿Kparevopai 1-47618 incontineo ¿KoXaoTaívw ”07319 inconveniens ¿Ítottos ”*-00313,27, 29,34 VLua2g,b2 1934 1-28628 36321 3763 41320 43633 4635 4739 49315 65312,63,21 6gb8,i6 75634 76628 7833,614 79315 inconvenienter aro-rrws *-36312 incorruptibilis á0apTOs 1-39624 incrementum poTrr/ N *-94323 increpabilis vide non increpado éiwrlp.r¡(ris 1-02634, (ró) €TrcTÍp.iov 1-13631 lèaiç increpo ¿mrtpáev *-14323,24,28,29, 30 68329 indecens gavÀoç vl3bi4 indeceptus úSexacrroc ”0968 indeformis efficior ào\T)p.ovéa> Vi-933O (an legend, inf- ?) indelectabilis aiyS-ijs ”*-08330 *-75618 indelectabiliter «.grids' *24615 indelectacio a-rfiia *71626 indemonstrabilis àmiroSeiKTos *43612 indeterminabilis áSíópicTos vi2bç indeterminatus ¿Siópioros *i2bg, ¿ópiCTTO? 1-28327 37629(2) 703-24 ”*-73316 indetractabilis áüiápjÁpToe ”57321 indifferens áüiáfiopos 1-7639 indifferenter ¿Xiywpws *2ibr indigencia é'AAeiiç ”04326 06329, bii, 17,24,26,34 0733,21(2),23 26, 27 08612, évSeia ”*04312 0934 l8bi8 *20613 48321 6364 73620, Xpelo. ***333,27,1*66,20* : — mu­ tua -¡(peía L33b6 indigens dyopgyriToe N99a33- ¿AAeíTTcup v04ai5, èvSerçs 1*1-97615 VLi8bio N53ai 1-54334 57620 59bi4 63333,34,63 70618 73614 74315,25 7665, ¿vSecop 1-5331*, Seó/ievo? 1-63318 64321 69615, 27, irpoa&eôp.evoç ”*99331 : (ro) &¿ov bi8b2O : indigens et inperfectus AttoAoittos R52t)35* indigeo 8éop.ai VLO3ai6 *-24618 33a27.bg,ii(2) 54bn,Nb3O 1-58322 59321,b5 62617,19,21 6963,13, 24,26,27 7032 71323 76615,35 77329,30 78324 79a! 8033, ttÍvop.at b2ib5, TTpoaSécv 1*9567, TrpoaS¿op.at Nb99ai5,b6 oobg 1-53617, 21 NL55a27 56328,625 b6ob5 6gb6 : -get 8eí Nbooa4 *-12625 26325 37b29 47a22 N55a27. XPV b45a8* : -geret é'Sei L45a3, 8eoi 1-5433 : quo indigent to èvSees Nb97a5 : quibus indigetur rà Seovra L6gaio : vide indigens indigne àvaÇÎMs VLo8b3 indignus àràfioy 1-2368 25326 78618 indisciplinatus ápa6r¡s b5*bi3 59bt3, àTraiâcu-roç L28a2i indiscretus aôiopiaro? b75b32 indivisibilis ayàfpioroç NbO2a3O indocilis apaG-fa N5ibi3 indoloratus àvàAyiyroç v 15626 indolorositas àpaAyijffia ”00632 induccio ¿irayojyr/ Nbg8b3 b39b27. 28,31 I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM inducibilis aTraídaycóy^ro? L2ibii induco eiadycu L90ai3, em^epco vi5a34, Ng6ai7 indumentum tp-ariov N5ob3 ine eZvai N52a33 inebrior pMcrKopat VLi3b32 iyai4 L5ia4 ineffabilis diroppyro? VLna9 ineligibilis d-npoaipcTOs L35bio inequalis dpccros- ^293.33.121,10 3069, LRi i,i2(2),Ri3*,L33 3iaio(2), nii,lI2 32a!,7,9,25 59b2 LR62b4 Ld3bi2 inequalitas aviaor-ps NR29biobis inermis clvottXos Li6bi2 inerxercitacio dyvpvaaAdk Nooai6* infans Zpflpvov NO2bi infero eta^epco L¿ 33.23 3ib3i R6ibio, €7TLépcü NLoob29 Li5r34 iób24 19630 233,32 433.27 74a¿ 79a2i infigo Aoyyoco vliai3, TLTpd>(JKa> viób25 infinitus Q.TT€ipos NL94a2o 97bi3 Vh0bb29 133.2, aTTCpavros NLoia2ó : infinita bonitas d-n-etpoKaXta vO7big inflo eyytpopat VLo3ai9,L24 infirmitas dcrdeveta N55ai4, voctoç Li4a26 infirmus aKvpos L5ibi5, dtjOevys L4bai5,16, eWyoao? VLi3a28 influxio poirq Noob25 influxus po-rrri Ng8b6 oia29 72a23 infortunatus druydiv L24ai6 69615 7ia22,bi,2O, 8vv L70a35 : — sum druyeu? NL96ai infortunium druy^pa Loiaio,N28 L35bi7, drvyta NLoob3i L2qai4 2963 69614 7^25,28*^5,16, SucTTipafta NRoib7, SvoTuy^/xa NLooai7, SvoTvyta NLooa2i L53bi9 NL55aii L7ia2i 633 infortuno druy<àu L35bi9 • -nans Óuarvyúív L7ibi8 infructuose avaxfjeXcXs N95a5 infructuosus aKapTroç L25ai 1 ingenitus dyepv-^roç L39bil*,24* ingimnasia àyvpvaata vi4a24 ingloriacio dSofta L28bi2 ingustabilis dyevoros- L76bi9 inhonor anpia v07b22 inhonoracio aripla Looa2O 0762-2 23621 24a5.11 38ai3 inhonoratus drcpos VLi6a2i inicium dpyiy vi4b3i inimicabitis di,Xca VLi5an inimicor eyOpaivco ^26624* inimicus ey^pd? L25a8 NL55a20*, TToXéptos vnai2 inirascibilis aopypro^ VLo8a8 inirascibilitas á.opyr¡a¿a VLo8a8 L26a3 iniuria dduc^pa Noiaio*, u/?ptç VLi5a22 L25aç 49a32,b23 iniuriabilis eTrovecdiaros- VLi9a25 - iniuriacio TrpoTrrqXaKLopos L3IR9 iniuriator vftpiarTfe ^24329 iniurior e77tnp.dco vi4a23,24,28,29, 3O, TTpOTCpXaKL^Opai L2Óa7, péopai vi3b23, vftpt&o L49b20, 21 : -andus €7rov€t8ivvai VLi4b6 : innatus NLoia32, deest in gr. **3434 : esse iT&frvKevai. **01617 v*i4bn : -tum (t¿) ¿ÍSikov *-29326,bi is quis innatus est irevKw$ 30323(2),b8,13,18,21 31a10.11*, VLO3323 : innatus irevKÓis 12,617,3*.33 3za6 33629 34a?, ***02617 VLO3a25 16,32,613 35a9(2),n 36324,627 innegociose airpaypoveos *4233 38320 : -ta (rà) aôiKa *-29310 innocens àaivris *5034 35316,63,8 36327(5),28,65,31 innocuus à/SAa/Sifç *5464 37310 : -tum facio ¿8lk¿o> innominatus àvwvvpos VLo7bi,z, *-31619 32a5 33631 34313,17, 30(2) 0835,17 15625,26 *-25617, 21,32,33 35a*6,17,68,23 3631,2, 21,26,2g 27312,14 11,16,17,28,30,31,34, bi, 12,16,17, ino6edio àireidéai *-14316 8oa8 18,20,23,26,27,31,32 3735,18,22 inopia irevia VLi5aio,i7 16313 3834,8,11,14(2), 15,18,22,25,27,29, L55aI1 32(2) 57323 : -tum pacior àâiinopinabilis Trapaèo^oç L46a22 Kéopai L32a5 33631 34313 35533 inOpS 7T€V7]^ L22b2Ó 36310,15,20,24, 28,30,*-**33, Lb3,6, binpassibilitas vinpassio anaOeia 11,12,13,24 38312,23,28,29,34, O4b24 35 : -ta facio àSiKÎai v*-o7ai8 inpaviditas a^o/3/a Li5b24 14311 *-23632 zgaio **-34318 inpavidus aSe-qs Ll5a33,bi, a^o/3oç ***-51310 : -ta pacior ¿8iK¿opai Li5ai6,i9 lyaip *2135 3ibig inpeccabilis àva/xapT^roç L55ai3 inmaneo ¿ppévco *-50620,30 5132,30, inpedimentum e/z-n-oSiov vi 93-17 3I.35(2).b3.I7D9,24,26,27 52326, N5'2bi6 : vide impinpenitibilis a/xera/xeA-^ros L66a29 28,32* inperfectus areÀ^s- NL95b$2 L73a3O inmanifestus â8i]Xos vi2bg *-78330, 74a22,2Ó,b4 77b25 : vide indigens àx/iavris NLoiai8 v*o4ai3 : -tum âS-rjXov *-20313 26617 42a! 1,20 inpermutabilis áSiá^X^ros- L58b9 inperscrutabilis avepew-^roç L8ibi2 &4b3O 65316 68b24 ôçaz 7133 inperscrutatus avepevvtjtos L8 i b i 2 79330 inpersuasibilis airecd^s Ligb7* inmansivus ¿ppevertKÓs *51326,65 inperturbatus arápa^o? Li7a3i 52318 inmemor àpvrjpwv *-67627 ¿5t>34 inpleo TrXypout VLi8b2o : vide impinmitto ¿ppaAAoj VLi6b27 inpono avaTiOrjpA. vi6a23 inmixtus âpi-y-^s *-73323 inportabilis a^óp^ros L20ai3 inmo6ilis ¿kIvi]Tos *-34625 4335,62 inpossibilis aSvvaros NL99a32 inmobilitas á.Kivi¡aía ***-54627 VLnb2i, 22,32 I2b24 L33bi9 inmobiliter aperaKiv^nos *-o.5a33 30a29 37b28 38ai9 4oa32 4ibn inmoror èppémi VLioa3i N5ibi7 : 44a30, a/xTjyavoç L47a8 -rans ¿ppeveriKos **5165 inmortale facio àiraOavari^w inpotencia aôwa/xca L2lbl4 inpotens à8vvarâ)v L63a7 65^22 L77b33* 7ób34 : — tribuere dxop^yqros inmortalitas àOavaaia VLnb22 inmutabiliter ap€TaKLvpra>s v05a33 innascor : innatus sum ev ***14610, rrérbvKa **97630 ***9865 **99622,28 00627 ***02612 ***04312,618,19 **09313,15 : in­ L99a33 inpreconsiliativus L5ia3 inpreconsiliatus b35bn à.'npo^ovXevros aTrpo^ovXevros I, INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM inprohibite àvé&qv L5ia23 inproperium ovet§o? vi6ai9,2g inpropero ov€t3c£o> VLi4a20 inprudencia dpocrvv7] L4Óa27 inquio áaKOj N55b2, fapd Ng8a8 99a3o O2b6,32 vO4bi2 nag VLi8bn N46a35 52a32,by 54bg 55a34.b1.31 (inquio N52a32 : inquit vO4bi2 VLi8bn : inquimus Ng8a8 99a3O O2b32 40a35 : inquiunt vna9 No2b6 52b? 54bg 55a34.b1.31 : inquiens N55b2) inquiro ¿Traireco vO4a3, âtctTropeo/xat NLoia35, embrea» NL94b24 973.5,7 98a29 N55b2 insaciabilis anX^aros Ligb8 insanabilis aviaros L2ibi3 37a2g* 5oa22,b32 65bi8 8oag insania fiaría L47ai7 insanio [icopabvcu N48b2 : -iens p,ai- vóp,evos L49t>35 insanus TjXíObos vi2a20, ¡aaivófievos VLna7 Li2a2o i5b2b insecutor aKoXovOr^rbKOS N95a4 insensibilis dvaicr&iyros VLO4a24 oyb8 o8b2i,22 i4aio, avaXyrjros vi5bz6 insensibilitas dvabaOrjuba VLoga4 iga7 : Ldoloris — N— dvaXyrjoia oob32 insidiator ¿ttl^ovXos L49bi4 52ai8 insidior ctti^ovAcvco L35^33 : magis -ians emftovXórepos L49t)I3 insipiencia a^poavv-r] L49a5 insipiens dvórjros Li9b9> dp L36b27 45a2 : qui inest eVvTrâpyovaa L74bj2 : inest çÇçcrrb Li4ai6.2O,2i insuper et ov fi-qv aXXá R5ia7 integer oXÓKXypos L2ibi9 2óai2 intellectivus bbavoyriKos L39a29,3O, b5 66ai7, voryrbKOs L39bi2 intellectualis babfiowos L4ib7, 8iavoTfTLKos ^^03^5,6 VLo3ai4>i5> voryrbKos N 39b 12 intellectus Bbdvoba VLi2ai6 L39ai 42bi2 48aio 74b2i, evvoba L7ia32 79bi5, vorfcrbs L7oai7> vovs NL9óa25,b29 97b2 VL/oaii I2a2i,33 i5b9 L39ai8,33,b4,i7 4ia5,7,i9,NLb3 L42a25,26 43a20, ■27,35,bt,5,y,g,10 44b9,i2 49biy 5oa5 68b35 6gai7,i8 76bi8 77ai3, 20,2i,bi9,3o 783.7,22 79a27 8oai8,22, crweaiç LO3a5 6ib26 8iai8 ; deest in gr. L39a35 intelligencia evvoia L7ibi4* 77ai5, avveais NO3a5 intelligibilis eùaiiperoç L8ibn, voijTos L74b34 intelligo Karavoéai ^733-33, voéw NB95bio,NLi2 Lx6a34 NL52bi8 55ai6 L66a22 7oai9,LR32,L32, 33,bx, vop.lt,cu No2b23, Taa> *-72622 intervallum amarpfia **00326 intimiditas iipolSio. VLoybi vi$b24 intimidus àSer/s **15333,61, vi5aió,ig 17319 intransmutabilis aSidfiXiyros *-57321 intristicia àXvma *-7168 introduco eíaáyoj NB-g6ai3 intueor uKeirropai N*-g66i5 inturbatus drápayos ***-17319, **31 inundado Kvpa. inutilis àXvaireX'qs *-63627, ¿rórpTos ****-9539, ampos *9738, aúpel­ os *-2862 63328 8ib6, axiOT/ior NL95bi3, dyp-paros L33a3* 4**b7 inutiliter o.votpeXójs *-9535 invencio evpems VLi2a.2j,big *-4668 invenio evrvyydva) ***-12624, dm- -**9733 **06633, eôpluKUi 18322 *-71320 72613, Tvyx<£va> *'0767 09334,613,26 18631 : -ire mpiaBfjvai **12626 : -tus sum TreTTOptoyxai **6431 : -ior yivopai **0767 : vide non inventor eoper-qs N*-g8a24 inverecundia avaicrywrla ***-07311 *-28631 inverecundus àvaloyvvros ***-08335 15314 invicem aXXr¡Xa¡v *-ggai2* v*-o8aio, 627,33 *-31631 34329 38612 4035 52335 B53a6 NL55ai9 56312, 28,630 57a4,**-b22 5964 6oai 7135 72313 7532 78311 : ab — ¿AAifAoiv vo8aio,628,34 *-44633 N56a6 ***-59612 74323,66 7633 : ad — *-08310,628,34 VLo86i4,26 *-3266 3368 48623 50327 nl556i 56a2,3,*-6,9,NL9, *-io,b8,N*-i4,Li5,NL27 L57a2,NL3, Ljg nljt28,NLb7 Ljgay.g.ig, 62,14 5gbio 61630,31 62312,23, 67,17 65629 67323,66,14 7134 72310,12 : ad — se ttAAijAiuv **57328 : se ad — ***5639,10 : in - **5668,15 57a2-*5 invidia épis **5566, 3óvos ***-05622 oyail 0861 15323 invidus Qovepós ****-0864, deest in gr. **55bi invirilis ayerv-ps *-21326 24622 involuntarie ¿Kovaiws VL 1132,28, Tvyyáyw ***-0735 àirpoaipérais vo6a3 involuntarius amvaios VL°9b3233,35 1038,14,18,63,5,18,30,32 11319,22,24,30,32,33,63,4 L3*a36,626 32630 35320,33,b2 3635, 16,18,21 ipochrisis imoKpims *-i8a8 ipochrita (-cri-) vTroKpirqs *'11624 4868 ipse avrós pron. adversativum N*-94ai6,Li9*,Nbi* »95610,**12 *-96633 9739,10,63*,9 **99630* 00615 *-01328* V*-O4b6 05325*, *-62 06328 '**-07313,615 *-08329* I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM v»oga6,i2,13(2), 14, b2 ioai6, 17(2),»614* 1 lag,23,624*,26* 12334*,v»br 1,632* VLi3b2i,22, 24,30,32 '1402,4,»18,»»18,19,63, 17,»21,vl23,»28 V»i6a8 »18333* »(lib. IV-X) c.720 »21629* 2gb¿5* »»3661 55630 : pron. anaphori­ cum »»94315,618 »95026 »»9634, »io,»»b6,»22,3i 9731,3,6,64,28* 9868,9,11,»»31 »9937,633 00324, 27,616,»»17 »01313,b2 02327,28, bi6 0438,35,62 06336 07313 0835,12,18 ogbn iibn 1268,29 NLRijaó*.L33 15632,35 17315, »bg »i9bii »2163 39an »»(lib. VIIVII1) .3 »(lib. IV-X) c. 180 : ipso TÜ »28314 7433 77319 : ipsos èavrovs »0965 : ipsis -oirán1 vO5ai4 N55bi : id ipsum to outo L25bi5 : hoc ipsum to airó »97324 3033 : ipsemet auras »95612 : vide idem, nosmet, sui ira Ovpós VLo5a8 11325,28,34,62, 11,13,18(2) »16623 26321 35621, 26(2) 45619 47315,634 48613,14 4933.25, 26,30,61,2,6,14,19,23,24, pévos vl6b28, opy-q VLO3bi8 05622 0834 >-25626,30 26ai6, 22.25, bio 30331 35629 3839 48a! 1 49620, yaXeTTOrqs »30018 : ad iram provoco ¿pyit,w »35627 iracundia opyiAorijs- v»o8a7 >-25629 iracundus 3vpd)8qs >-49614, opyiXos VLO3bi9 0837 »26013,»19 irascibilis 0vp.oei.8-qs vr6b26 : -le (to) OvpaKov »02630* irascor opyí^opai VLo¡b2¡,¿y o6a2, big 09326 11330 >-25631 26314, 20,34,65 49622 73b!, yaXemiivco h2ôai 49334 •' -ens opyi^opevos »2634, xaAe7rcu'i/cwL26a27,bi: (qui) irascitur (ó) opyiÇôpevos VLO5b33 06a i 10626 : iratus opyi^ópevos VLi7a6 >-2634,6 »>-50329,30 ironia elpaiveía >-24630(2) irracionabilis âXoyos »02328,32, bi3-29,NL34 Vnbi,vl-13 »14311 Vl7b24 I 637 irracionabiliter àXôyws » »95615 »20618 68bi irracionalis ¿Xóyiaros »49ag, âXoyos »02328,32,613,29 ubi vl4aix »17624 3869 3934 68b2o 7¿bio irrefrenacio irporréreia »50619 irrefrenatus TipoireT-qs »50626 irresalutacio àrrpoa-qyopla »57613 irundo yeXibwv »g8ai8 : vide yis avrôs pron. adv. »94316* : anaph. »»94323 »9733,6,64,28 98b9.11 9937,»»15,»633 00324,27,»»35, Nbi6,i7,IJ»27 Noia28,b2 02328, bi6,N»3i v»o3a22,25,b2o,29,3o, v33 0438,35, b/, 30* v»o5328* o6ai2,i6(2),i8,v26 07626* 0835, I2,l8,v»22,25 0969, VII Iia3, bn,24* I2334*,b8,32 1336*. v»3O,v33 vu^aDi.TiS.^bi.^S 15632,35 VLi6a3i,b3i vi7ai5,b9 v»i8ai3,v33,»b2o,v»32 »21334, 63,30 2363 26626 35631 N5ib20 55a32.33.b22*,25*,30 56314*, 15, 33,b5 57322,23*, ¿Keivas vogbi 1 >7615 »5737, ó »25615 42629 4-i8b22,v33 »56314,15 57bi6 >"52635*, o' + adv. »9567 »»96320,24 »98620,26 99331 07016 Jobi3 1569 v>-i7bi8 vi9al,»b2 23617,20 37621*.25 49b9 57324, o 4- genet. »9466 »»9664,23 1-97312,»»12 »02016, »»16^07630 1766 »08029 »38’611 »»52617 57031 »(lib. 1V-X) 16, ô 4- partie. »94623 »95025,29. 624, »25 »9868 »ggai8 ooaô.S, »»22, »31 01314,»»35,»64 02319 vo3a2o,v»23 vO4aS »05316,v?7, b2o v»O7a4 vo8b33 09330,633 10328,32,»627 v»iib23 »1334, vi6,17,20,26 14031 >5624 v»i6a27,v30 17312 v»i8aii, vb2o »55017 57327 »4862 ethica nicomachea 638 55317 7*68 *(li6. IV-X) 79, : indices 30 O2a2,6,i8,«b2i,NL3i *-04318, 30,33 05322,617,18 06322,36,65 «*29,31,621,«27 «*97a3I,«32 07323,625 08616 19617 24316, «*98a6,*bi9 «*9935,«6'21 oia28 611 2567,35 28312 29629 3161, «*021113 vo^bi6,18(3), V}-eg 6,«8 4564 49329 55632 5666,11 «0431,3 VLo;,a25,v28 07620 5735,66,9, ravTfl *96624 98320 oSa2i v*ioag,b22 vxxa25, 01334* «Lo2bxo «*27,«32,33 iibxS, vl¿7-3°,3¿ itaque «02323 5831 6033 «12627,34 «*13310,11,13.64,20, 68bio 69334, oie «30616* 34 «14323,*24, «*27,28, vb7 15623 iter ¿80s «95333 Li6ai8 v*i8ag(¿),*65 «*46332 iubeo KeXevw *29624 3836,7,631 5064 56326 57a22,N26,Nc28 i 49612 64325, TrpoaTaTTw vo6b2 1035 14630 : vide lex *13626* I5ai *(lib, IV-X) 76, j os *95629 vna3o *22630 index Sixaarijs *3237,20(2),21,22, 24613(8) 46328 «5061 *55635 24,25, KplTTjS «*94628 6332 64315,28 : id ad quod irpos indicativus SixacrriKos *41633, Kpi0 «9938 : is qui est ¿ *32b8(J),g tikos *43310,23,30 43316.64 53315 : id quod est to iudiciuni Sórij *64613, Kplais + infin. *95320 96627 00617 v*ogb23 18328 *19624 2664 02333 i°b25 13632 1433,4,5,64 34331 36633 43320 59324 65334 21628 26615,«23 *2737 33631 79a3* “34615 *36328(2),63,23 43629 indico Kplvw «*94627 99a’3(?) 44311 4632,10,624,K34 *47.119*, v*ogb8 10329* nb6 13312,30 617 50334,35,«36 *51319 52616 1467 *28ai2 35b26 36632,34 5331.626 59316,26,28 6237 I 37a3.4 43a*4-I5 73ar‘s 75a3x 64314 65336 6734,630 68azo 79316,19 81318,20,62,8,10 69333 70326 71332 72624 74626 lupiter Zevs *24616 60626 65315 75a33,b2 7769 : eo quod Sui iussio vovOeTTpJis «02634, irpoara+ infin. *28617, r 71011- «*5165,12 *72624 73azx 78331 : — operor iste ó dem. '■51314, oíros -''95610 iiKaioTTpayéo) *77331 VLo5bi7 oyb8* vo8b27 *09620 iusticia 8iKaioavvr/ v*o8b7 *20320 VLi5b3i 1667 17612,*19 18619 27334 28635 2933,4,7,26,626,28, 2oa7 22ax,28* 25318, LI1b4,:i'33 29 3034,8,11,13,14,66,15,16(2), 3Oa26 3468,14 36619 41629 19,30 33b32 3431,14,66 37332 42329 45627 4736 4969,10 5062 3833,613 «*55324,27 *73318 51324.626 5262 56112,32,65,8 iustificacio 8iKala>p.a *3539,12,13 5737.64 58636 59bi 63317,19 iustum (to) ScKaiov «*oibz6 *2935, 64332,610 66313 6765 68a2 ¿5-34 3069,17,21,30 311113,14, 72626 76319,619 7837,34 79315 : 15,18,25,29, 64,10(2),12,16, 24,27, isti o» toiovtoi (?) «0768* 28,32,33 32318,21,22, *«23, *24, ita oira)(y) «*94320,^25 «*g6ax, 619,22,24,26,32 33629 3432, «62 «*97311,627,32 «98312, 16, 24, 25, 26, 29(2), 30, 3i,b2(2),8, «*19,619 99a5,«2i,«*62o ,«21,22 ■ 13,16,17,18 3539,628 36632,34 NLooai2,«bi2 «Loia6,Ni7,«i-i9, ¡ 3735.32,64,8,9,10,13,24,34 38320, o 4- praep. «*9533,*621 96azx, I. index latino-graecus translationum 639 b6,7,i2 59^26,27,31 61311,21,25, I kiprogenus Kvnpoyevovs x49bi6 30,34,62,6,9 62621 : iusta (Tà) I xkolios Lkoloios koAoios 55^34(2) St'xaia IiL94bi4 9565 ggaIo vbo3bi 05318,19,64,9 L2ga8,9 labilis eóxará09315* labor -nows x'-96334 ' >-04332 1765 34b¿7,35 35a4>^> 15^3,5 36926 37010,12,26 3835 43622 44312, 1-67611 laboriose ¿ttlttovos L68a2i 14 NL55a28 1-58629,30 59635 6033* 62630* 67315,68,15 68625 laboriosus e-rrtrrovos ' '-16314 L68az5 78aio . iusta operor Sixaioirpayero 7°b25 L2ga8 : iustum operor XiKOMrrpalaboro bia-rrovéro '-78026, Kap.vo) 105615 •'■'-5065 L52b33 64623 7¿opá L74a3o 10 14314 L29a33, bi i, 12, 14, 17 Lacones AaKwvcs vti7a27 >-24616 31318,19 32018,621 3431,63 27628 45328 35319,632 3633 37313,17,18, b3,N5,L8, 12,24, 33 44314, 65 I.acoriii Ao-koivcs L27b28 lancea 8ópv vnai3 49622 53624 NL55a27 L6oai3 lanceatus XeXoyxaiprivos Lnai3 62331 64610,15 65b!i 73320, lapis XlQos VLO3a2o nai3 14317 630(2) 77a29-3° 78330,31, ¿meiKife No2bio : iusta operacio L37b3T 74a23 SiKaionpayeîv i-ggaig, Sixaioirpa- largicio yopijy/a L78a24 largior yapi'£op.a.i L65b34 68619,30, •yla L33b30 : vide operacio 34, xoprriyéw L22b22 77330 iuvenilis reavi/coç 1-48321, vcapos lateo SiaXavfiavai NR27bi9 L8ia22, 1-9537, veoç L28bi6 XavOávw NL95a30 vbo9b2o 1-24627 iuvenis ¿.Kpiaîos L74b33, véos 29328 34324 39622 50636(2) 1-9532,6 03624 04611 v)-i8bii L28bi9 42ai2,15,20 55ai2 56326, NL55b34 5633,4,8 1-66631 latomus Xidovpyos L4iaio 31,b2 5835,20 72321 7968,31, latro iiXaKTtw NL49a2ç 34 8oai : iunior vearrepos L58bi3 latro Xr/arr/s L22a7 34319 64634 iuventus veorr/s L54bio,Ii : ex iulatus rrXevpa vI2a23 ventute ¿k véwv vo3b24 04611 laudabilis ¿rrarveTos NI-oiblI,I3, iuvo fjor/3cco L6oa6, oi^eAecu 1-9708 30 0339 vo8ai5,vl-l6 09329,624 N2ia29 1-61335 63319 69313 L26b5,i8 27330(2),67 3763 44326 71619,25 76611 : -or ovivap.ai NL45bg 46020 5539 1-69331,35 L6gai2 75629 iuxta Trapa + accus. N3?b3 B54a3° laudativus ç-rrarv^riKOs laudo èrraivéw NLoibi3,l5,26,29 kachexia Kayenta 1-29320,22 O2bi5 0338 VLo5b32(2) o6a2, Karkinus KapKwos L5obio 8,b26 Lo8ai,VL32 09617 roazo katakocliimus KaTaKtuyip-os L79b9 I2a6 17334 Ligb23 20020,21 kataplex KararrA^f 1-08334 2536,612,15,20,32,33 2661,13 ke Kai N52a32 28619,20 37335, bi NL48a32 kedea (rà) K-pS-p '-65320 55321,30 1-59334 6ga8 7431 : Kerkyon KepKvwv 650610 -andus erratreros- Lo8ai5 kimbix Kipfiil; l21622 640 ethica nicomachea laus eyKüjfiiiOV N 1*011>33 <35• erraivoç NI'0lbl9,20,2I,22,3I VLoos L4lbi8,19,20 leviter : quod non — aufertur 8110a <-5064 lex vófíos <-94616 NLo2aio VLi3b34 i6ai9 <-28332 29614,19 30324, b24 3235,616 34330,31, bl4(2) 37an, bi2, 13,16,18,20,26, 28,29 3832,6,7,8,10*,n 44315 NL52a2l, 23,24 <-6167 6zb22 64613 79632, 34 8033,21,24,34,625 81317,23, 67,22 : Nlegem iubeo «-legem pono vopoSerew 9465 : lege pono vopoOerévj <-30625 34bZ3 37623 : le­ ges pono vopoderéco <-8iai6 : legis posicio vopoÿeala. <-41632 81613 : legis positiva vopodzriKri <-29613 : indices 41625 : legis positivus vop,Ac­ tivo; <-80333,624,29 8ibl : legis positor vopof)¿-nps <-28330 37618, 21,23 55a23 60313 80325, 1-0710 OeTwv <-8oa6 : vide legislator liber èXevSepo; <-34327 : — propa­ lator TTapp-rjaiauTTis L24b2Q liberalis eAeu^epioy >L99ai9,20 VLO7bi8 o8bzs 15320 1864 Ligb23 2038,10,18,22,24,29,31 2064,6,7*, 8,10,11,15,23,28 2134, 22,24,63 22028,29,610,11 28318, ; 20,26,32 NL5i67 <-58321 <-862627 1-76620 78328,29,614 7968 ' liberalitas ¿XevOepiórp; ”<-0336 VLO7bg,2i,24 08632 bigb22 20320,622,27 22313,16,20,22,613 ¿5b3 libere propalativus Trapp^macmKo? L24b¿9,LK29* libero Xvrpóuj Ló4b34 65a! libertas eXevdepca L3ia28 licencia áSeia L32bi5 licet R63bi9 lignum ¿vXov VLoç)b7 ligo Seo» L4Óa¿4 linea ypap,p.ri L32â25 74a34.br lis êpiç L55bb lithurgus XcOovpyós N4iaio litigiosus bvfjçpcs VLo8a3O L26bi(> 27a! i, náytfxos vi7a7 litigo N55a32, Stara£u> vi2b2, €7n§iKafo/xai' vo7b3i littera ypáp,p,a VLi2b2 locuelo (-tio) L25ai4, o/xiÀta N56a>9 locus rorros NLg6a27 NL57bc),io L74bi : vide multus logicus XoyiKos vo8bg logismon Xoyi VLoSb28 17323 igaç L2ga28 49au 6233 8iai3 longitudo ¡¿fjKos L77b25 longus (¿aKpós NLoia¿6 VLi8a33 loquor çlpa> L25ab Lucifer ¿¿pos L2gb28 lucracio vide turpis lucrator vide turpis I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM lucror Ktpbalvui *-22aix,i2 30324, 28.31 32614,18, / *"96316 : vide activus, connaturalis, con­ tinuus, contrarius, delectabilis, discolus, magnificus, medicus, miles, mos, necessarius, opera­ tivas, peccatum, proprius, superficietenus, sustineo magister ùAei-rrriys' Lo6bx magistratus (ot) ¿v rate e’^ovoxeuç N95b2i magnanimitas /xeyaAo^vyta ***-07622,26 *-23334,66 24a!,21 25a33.34.t>3 magnanimus fieyaAô^uyoç ***-00632 *-2362-34(18) 2433,5,13,*-1*24,*-28, 63,5,17 25a4.13.16 magnifice p.eyaXoirpemjs *-23317, rrpeTTOPTCuc *-22628 magnificencia ¿leyaAoxrpeTrexa ***-07617,24 *-22ai8,bi8,34 23315 magis pâXXov ***-94324 95625,30 9637,63,28 9732,12,25 o*a25, 32,34,bl I 02320 ***-03625 0436 25b3 0534 06620 07628 08315,634 magnificus eviXoripriTOs *-22622, 0931-31(95,619 ioal2,27,b6 nb6, J p.eyaXoTTpeTTTjs ***-07617 *-22327, 28, 29, 34, 62, 6, xo, 12, 17, 27, 33 26.34 1236,65,6,7 14327,612 15610,13 i6a2,i4,b22 17320, 2334,6,11,16,19 : magis — peya30.32.610.11.14.31 i8an,b23, Xoirpeirçarepos *-22614 . 26,31 19312-24(5) *-19625,29 magnitudo tverqpía N55a8, p.eyé6os *■00623 ***-1569 *-22a22,23,24,32, 2039-30(7),613 2ia6,bi5 22a6, 15.29.b9 2338 24326,628 2535612,18,32 2366,13 4334 49629 34(5),b8-ig(5) 2631-36(9),b8 6iai6 64629 67329 77617 2731,15,31,65,7,11 2836,14,24, magnus pÂyas *-94323 ***-95325 611,15,32 29328 30326 31622,23 9866 0037,625,31 oiaio,X3 ***-07618,26 **o8bx6*,VI-29,30 34b*5 35a*2 37a*9 39t>34 xoaax i2bio *-19610 20630 4lb2I,22 42329 46628 48317, NL3O *-4964,5 50315,32 51616 2234,28,35,62,3,12,16 23311, 52326, NLbi7, NR17 *-53314, 22 !2(á),i3(á),34,b2-32(5) 2436,27, 54325,1**628 55323,613,15 *-57619 619,25(2) 2533,15,35,64 2736 58318,20,625 593x5,27,33, 42620 46ai6 53619 61633 65625 634 6034 61614-27(4) 6238,10, 69324,26 71619 79m,65 : ma­ 18 64625-33(4) 6532,brr,19,34 gnum peî^ov N53b5 : maior 6736,8,17,617,28,35 6834-34(5), -ius -ov NL94b8 *-97619 b29 69322,bio,14,33 71321,630 ***-01622 v*-o8a2X,bi6 xoa4 *-22ai4 23331,69,28 2432,9 72616,27 73317,19,21, r22,L25, . 27 75a3*.33,62,4,9 7637,61,10 ' 2734,22,25 2769 31621,22,23 77322.34 7831,26,621,29 7938,62 32326,29 34313 35a2 3861,2 8035,65,12 8ia-2,8,n*,bi3,2i, 5365 69328 78323,62, irAeîye (?) *-77614, páXiara **04634 aroç ***-08627*, TrXeíajv **xib8 642 ETHICA NICOMACHEA : INDICES I2az x4b4 1539,10 »24330* **55axo : maius pâXXov **51626 : I *2534 2968 34334 4066 46331 maximus péyiaTOs ****99624 5038 54634 71617, (rà) poxOripri VLi4bg 15325,30 17612 *-22310, ***13624, (rà) rfravXa. “*00635 t>35 23328,616,18,20,27,28 24a!? ***04610 : — facio KaKOVpyéai 3265 5937,12 *-»613x7 *-63314 6gaio,bio 72322 8iai8 : maxi­ VLi4a6 : — pacior KaKovraBéco mum ne-ydAr/v **94323 : maxima H*g6ai : in malorum gaudio ánpars to mXv N56b2 : vide tam yatpe/raxta **07310 : vide gau­ dium, memor male N*-oob8 v *0361.1 0537,13,626,27 Ligb3 2oa4 malus aiaxpós **1035 ***13610,*11 vi4a24 ***153x3 “51622, Seivos* 3oai8 32634 39328 42b;,15 *01333, kukÓs ***0369,12,13 73ag,b22 8ia22 : — audio irapa04633 05313 0638,10,635 iob3o Kovw **49326 : — confidens 8w13613 14614,20 *24330* 25318 eXms vl6a2 27b!! 37329 46330 4867,8(2) maledictio (ro) eTririptov **13631 5038 5263 “*57319 L73aio, malefacio KaxoTroieco *-1464 pox^pos ***10628 *21326 35625, malefactor KaKonoiós *-25318 31 54an “*55611 L59b7 6obxx, malicia xaKÍa ***04628 05629,31 16,19 63626 6537,613 66614 o6a2,5,b33 O7a2 o8a7,bn oga2i 69313,15 70323 7239(2) 75628, I2aio 13b? I4a22,28,3o,bi3,ig, TTovTjpós ***13615 1*35624 38316 24 Li5ar8 rgb33 22ai7 23a32 52316,“*24(2) *54630 ójaxo 3oaio(á),b20 35618 38332,33,34 4obi9 45316,25,27,32,34 48a3.bg 67626, avXos “02b8 VLo3b6 vQ5b3o VLo7ai3 vxoa23 13325 49ai,5*,b2o 5031,31*,635,36 5135 N45bi2,i3 46317 51622 53b8,9 5265 58634 6obi2 7039, p,o%57317,18,b2, yeipoiv VLxxa3 Or/pia *-10632 VLi3bx6 *29624 L27ax4 : mala fama ááo£ía 3037,17,29,31,624 35624 44335 vI5aio : — operacio âuarrpafia 45bi 4633 48b2 4gai6,i7 50632 woxb7, KaKovpyca L65bi2 : — 51315 59610 63623 65618,36 opinio dSogca VLi5axo,i3 : vide 66612,20,27, TTovripia *30321 peior, pessimus 38317 50635 “*54629, <[>avXó T7)s Lo7aio mane é'tos* L64ai7 maneo é/vpévoj N46a2O, p.evai L33bt4 maliciosas -n-ovrjpós “54630, ÿavXos “45610 4632,25 5864 5935,10,65 64312 6767 68ax6 : -ens povipos L64axr malignitas xaxovpyta **65612 mania pavía N47ai7 L48625 maliloquus KaKoXóyos '-zgaS 49312 : maniam pacior paivopac malum pfjXov VLi8axo malum nomen kokm vi5ax8, p.oy»47313* 6-qpía **10632, <¿>avXórr¡s Vioyaio, manifestado a-ar¡veia Lo8a 18 (ró) alo-^póv ***04632, (ro) eam manifeste ¿vapycXs L45b28 73319 “*ooaig VLo6b2g 11633 13319, 7936, ¿7riSi)Xa)i ML47ax6, èmalaùs* 1*25328, avepws **24629 : b2 1539,27 x6ai5 *19634 22314 25321 26312 2968 31620,21(2), -ius èvapyéarepov NL97b23, aa22 32316 38b! 42620 53bi,2,3, r^éarepov **44322 “*6 L54a4,ix,i2 7337,8(2),12 : — manifesto 8-pXóaj **3762 *-46630 pacior KaKoiradéai *76629 : mala 49333, 8iaaaécü N**94bi2, ép<¡>a(rà) alampa VLiia28 *13612, ví^w **73631 manifestum 8f¡Xov N**94a2i 95629 (rà) KaKa NLooai7 ***09335 1034 I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM 96327, 613, *33 N*97a27,bi7 00326,64,24 01612,18,22,35 02ai2,Ni4>NLl8 v*O3ai8,28 Iia7 1337 1437 15 as i8b28 *20634 25614 26332,65,9 28a3,i6 29333, bi2 30a11.27.b7 3iaio,33 33b25.27.30 34633 36327,614 37b34 39aig 4ob24 41316,62 4268,18 44630 45a2 47ai7 N48bio*(?) *49324,626 52626 N57318 *58633,36 6ib27 62628 69620,29 72b32 7466,9,27,28 75615 76a23.25.b3 77615 78b! 79621 80334, S^Xovori *02314 igb2, pavupóv *3oa32,b2i 36625 37634 3834.28 39618 41328 42324 44336 45631 47623 5136,27 54a! : -ius fiavepdirepov *6ob8 70325 manifestus èfjXos *29328 31325 44331 45al7 65625 68615 7439 78333, SidSr/Xos nlO265, pt-Jç *58635, ¿Tri^av-qs *26323, Kara^avrjs VLi6a2 *74313, vrpóbr¡Xos vi7ai9, -popav-qs ^17321, aaprjs L38b26, avp-pavr/s Lg8b7 NL99b25, aivop.evos *35628, pavepos nl95322 *04313,3o,VLb29 *06325 v’-vi5a,7* *2iag 25331 26317 27626,31 29319,20 41b! 49615 51631 NL556i7 : -ius pavepóv vo6a25 : -is pavepwrépajv vO4a3o : — amator pavepópiXos *24627 : — oditor pavepópiaos *24626 maniosus p-tuvop-evos vi5b2ó mansivus póvtpos *56612.18 5869, 22 5961,4 mansuetudo rrpaÓT-qs Lo8a6 25626, 28,33 26329 mansuetus emeim/s L36b2o, upaos Lo8a6 ogbi7 25633,34 26a2.br 29622 manus yeíp *<*97630 *35327 36630 3737 Ó2b2Ó(2) mare dáXarra v*i5a2g,35 *7934 marinarius SaXámos v*i5bi Margites MapyPrrys *4*ai4 masculinum (ro) dppev *50616 masculus ápprp, **48629 643 mater p-pr-pp *36313 48626 59328, 32 61627 65325 6635,9 68325 : matrem occido pr/TpoKTovéw v*ioa2g materia vAp **94612 98328 ^-0433 1-37619 maternus pr/rpiKos *65327 mathematicus /ua0-i)7iaTiKos-NL94b26 02633 VLi2622 L3ibi3 42317,28 51317 73617 maxime /raAurra **94327 *-95329, **618 97334 g8bi5 99a22.b13.23 ooa6,bi5,i9 0238,64 v*O4a32, 35,63,*34 0961,7,13,VLi4 11317 1237 15334 16317,27,67,9,14 17bl2 1864 I9a2,12,Lb5,6 20322, bi7 22633 23612-23(5) 2434,12 26326.b2o 27624 29630 39613 41610,30 43a2i 4saig,3o,b4 49622 50625 NL55a7-28(6) 56324,32,610,23,24 57a3,bi6,L25 58a!,4,10 59312,b2,3,12 60327, bzi 6ia7 6266,24 6467 65320, 22,625 6638,18,23,27 68ai,28, 29,61-33(12) 6gal-3(4) 70327,63 71618.21.31 7236,19,611,20 74a3, 616,28 75313,613 77328 78a7.bg 79327.30.32 80313,32, rà p.éyi<7Ta. Lg63i 6236 76335 : vide bellico­ se, communis, continue, eligibilis, necessarius, proprius me vide ego mechia ¡wi-neía *-3136 mechor p,oiyevo> *-29621 30324,29 3233 34322 38325 mechus peoiyos *34319,22 medic3tivus larputós L8ib2 medicina ccirpeia VI-<>4617(2) *52632 54328, 30, lr34, *bl2, iarpiKr/ N94a8 vc>4a9 1264 medicinalis tarpcK-q *94:18 N*g6a33, n34 NL97ai7,*ig N*o232i *0439 I2b4 38331,631 41332 4333,b27, 33 4434 4538 8068,27 medicor dep. Bepaireva) N02aig, larpevoj NL97313 *37324 54618 : medicatus sum pass. larpevopM *54618 644 ETHICA NICOMACHEA : INDICES medicus carpos ÎÎLg7ai2 O2a2i VLo5bi5 I2bi3 I4ai6 L2?b2o 33^17(2) 37ai7 48b8 6^24 74b2ô 8obi4,18,34* : magis — laTpiKQjTcpos ^L97aio medie VL05b28 vi6a6 VLi9an medietas (^) rjpcitreca L32a26, p,evottis VLO4a26 06^2,27,34,36 c>7a2, 7,9,19, 20, 24, 20(2), 33, b5,9, 17.22 o8a5,6,9,15,20,27,31^1,9, 13 O9a2o,2i i4b27 I5aó lóaio i/b25 L2çb23 2-23614 24620 25625 2665,9,17,21 2716,23,30 28ai6, 33 2915 31114(2),15,16,610,11 32315,17,22,24,29,618 33120,630 38629 42624 50123 51625 : medio modo péaws Ri6a6 megalokindinos peyaXoKwSvvos l2468 Megares Me/apeîç 123124 mei péXi L37ai4 melancolicus peXay^oXiKos >-50625 52aig,28 54611 meletin peAer^r »52632 melior apeiVcuv VLo6bi5 >-58625 6iai,24 6261 7813 8117, ¡3¿XTicrros- »99613, fieXriwv »>9416 1-9611 i,NLi4,Lb35 »>99620 01623,27 O2a2i,bro >'>04620 iob24 >21319,28 23628 3762,8, 9,24,33 45R7,b33 »>46132 >5111,24 5318 54114,34 63126 65620 68334 71612 72311,29 75bi5 7713.4.6,34 80624 8ibi4, /soAAroji- »>94610 >63121 65123 69333,612 71125,622 7863 8H4, Kpçirratv »>9563° 01629 VLi6b2i >17113 33113 34b34 37611 45632 50312 59a25 69621 72631 7315 7736,626 melius adv. ápeivov v>i2aio >64116, fjéAriov »>022.7 VLO5iio, KaXXiara vi2bi7 melodia fie'Aoç VLi8a8 R23a22 L7oaio 75H4 memini p.ep,vrjp.ai NLg8a26 memor mali p.vrjmKa.Kos ^2513 memoria avap-vqijis vi8ai3, fivet-a L65b33 66125*, iJLvqp/r] L4?b5 66125* 68114,17 73619 : in me­ moria habeo p,vqp,ovevLi> ^24612 mencior (-tior) r,4Ta3 44135, ifiev8op.ai KL46a2i,L22 N5ib2i mendacium (to) ifjevSés vnb33 13615, tficvSos L27a29,65,11,16 mendax Li3bl5, ijievéó^vos ^27131, tpevvnjs L27bi6 mendico Trivop-ai ^^95324 mens biávoia vi2ai6 vli7b3l L39a2i,26,27,33,35(2) LR^bia L4&a25 65626 66a27 70612 74a! 7537,14,27,634 7613 8n2, ffvfios N95bi3, Aoyia/xóí VIH34 17121 n456ii,I2, toos- N49bi7 : vide bonus, fortis, idem mensura piirpov VLi3a33 ^33616 35ai,2 63317,22 64a! 66al2 70630 76118 mensurate perpÍMs VLigai4,i7 mensuratus pérpcos NL96a25,N33 vioa23 1-19611 mensuro peTpéaj 119627 32113 33321,26,622 63310 6432,64 mentior vide mencior merces piados L34b6 64327,33 79b5 meretricium : de -cio pastus -nopvo¡3ookÓs L2ib33 vMeropa LMerope Mepóir-r¡ liai2 I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM 645 mesidicos peaiSiKovs L32a23* 09a33.b12.20 nbi,18,32 I2b5 mesidios peaiiiovs ”32323 13629 14619 15610,14 I7a2o, b13.18.26 iga6,32 »20317,20 methaphora p.eraopá VLi5aI5 L38b5 49323,632 ' 2568,20 26336 27a! 37318(81,617 methodus péOoSos L94ai*,bn 38a35 40624 43613 ”»46b2,»3o g8a28 2ga6 49a24 51623,27 52326 ”»55614, meus e’/zoç L36ai3 T5 57aI3 L57b29 58a2.3,b4 59b35 6ib24 68ai2,i8 72a35,bi8 michi vide ego microkindinos piKpoKÍvSvvos L>4b7 73ai7,i9,E22,L25,28 77a8 79a? microprepia piKponperreia voyb20 8obzo : — securus áTrcat^aXéarepos R55aio miles arpariLoriys VLi6b6,i5 17617: magis — arparriyiKwrepos miror : -andum Bavpaarôv M5ob8 NL97aio miser âdXios NLooa29,b5,34 ora6 0267 5ob5 L66b27 Milesii (Mille-) MiAtjuioi L5ia8,NL9 miserabiliter ¿SXÍws FLooag milicia arparás »4234 milies pvpiaKis vo%a.2i : vide decies misereor ¿X VLO5b25 o6bi9 I4a27 militaris arpar-pyiKi; NL94ag,13,63 misericordia cÀcoc VL05b23 09632 90a32 97ai7,Li9 liai Milo(n) MiXaw VLo6b3 missio ánoaroXij L23a3 mimus evrpáireXos ”56313 5736 minime ij/cmra ”0265 »zoaz7 misticus pivartKos vinaio 61331* mitis irpâos Lo3a8,big mitto fááXXw Li4ai8 : a deo missus minimum i'/Kiara L6obig 71617, ¿Ááyiorov L22bio 23a3O 60622 deoTreprrros L99bi5 minimus éXáxiaros ”»97618 mixtus finarás VLioan L28b34 7ia35 72630 73a23 : — cibus VLoga35 L3iai5,19,32,64 oi/jov vi8ai2 minister 8i¿kovos NL49a27 ministracio Xeirovpyia L6^a.2g mna pvâ VLo6bi,2 L33b23(2) 34622 67612, vrrrjpe.ala »58317. virovpyia mo6ilis Ir’preKœTaros (vel kli-'V »64334 riKairarov} vi6626, Kivr¡rós ^34629,32 : vide facile ministro VTrrjperávú »24618 59^5 64625 mocio KLvr¡ais ^52628 73a29.30.31 minor ¿Xárraiv »2066, io(2) 23b9.11 moderancia ¿moÍKeia L2ib24 moderate eppeXcôs L24a3i eSag 24a7,bi3 27323,26 31b18.21.22 32a15.27.30 3533 38628 5ia2,5 perpluis L2ia2 24a6,i5 27630 79aio 59634 7ia32, -rírraiv »28334 50313, peían, »2968 moderatus èmeiKrjs L26b2i 2763, minorativus ¿XarrairiKos »36621 p.érpios L2ib6 22az6 23610 24620 2565,13 36620 48aig 79a5, 38a! minoro ¿Aarróoj »63610 12 . minus nomen (rà) éXarrov v:Lo6a2j moderni (oí) Kaivoí L28a23 o8a22,bi5 L27b7,22 29b7 3iai2, modestus ¿meiK^s Ni5ai3 L28ai8 »36620 N54b3i 55635 57ai7 17 32314,16 3434,13 53bó 6369 minus adv. êXarrov »31620 3263, modicus p-érpios Lroa23 modus rpárros NL94ai3,622 96613 . 5.14.16 33b32 34a34 38a29 50a! g8a32 gçaio oia5 VLo8a3 oçbi 62618 77b3 78324, èXàrrw 12621 ióai7 L2ia27,bi7 zgag, VLo4ai7, prrov ”»9965 oiazó O2b23 VLO5a4 o6b2o 0765,28 12.br6.r7 33633 34aI5 37b7 646 ETHICA NICOMACHEA : INDICES 38bi4 3935,636 40318 44b? 45629 4731,8 4934,18 52312,15 69330 74b24 7532 : vide idem, ille, multus, quidam, quot, unus moles oyKos *7831 molestum (ro) ¿xXrjpóv *-27624* molestus *-26325 : — sum èvayepaiva) L28a8 mollicies paXaKta VLi6ai4 *-45335, «*-bg «-50331,«*-63,*-15 52335 mollis paXaKos *-47623 48312 50314,33,«*-62,17 monadicus povaSiKos *-31330 monarcha povapyos VLi5a32 monarchia povapyia *-6obi,ll moneo irapaivéœ *093.32 monstro SeÍKVvpi *-Iiaio morabilis èppeveTiKOs «45611* 46317, jU.oWjU.oi «56612,18 moralis t/Olkos «*-0335,7^*15,*17, 19 0469 v*o6bi6 *09320 38613 3932, 22,34 44a7>bl5.32 52l'5 62623,31 78318,19,25 mordeo 85 &Ia5 65623 7568, 15 78a!,28, ttoXXov *-68b22, TToXXá «02322 *-78315, TrÀeîoV yo8b35* ogaii, -rrXeîaTOV vo8b33, 35* *3a32 : — amicus ttoXv<[>i.Xo; *-70623 : — amicissimus XárraTOs *-7139 : — communis ttoXvkoivos *-99618 : — peregri­ nus TToXv(eivos *-70621 : — utilis TToXvweXqs «*-95311 I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM multus iroXvs NL94a-6,7,bi7 95a27, b2i 9639,31 9867 99333 °oa5, 23,622,25,29,31 oían,12,24 VLO4a3i(2) o6a33 0762 iob8 15625 i6by 1732,10,65 68621 19326,664,33 2ibi7,34 26a2o 29329 41330,634 4263,26 53bi3, 28 NL55b34 57310,22,613 658312, bio,33 64628 6ga23(2),24 72327 73bi8 74b4 76320 78b2 7965, nXeiatv vo8ai7 I2bi6, wAeÎCTroç vo8b33 : multi oí iroXXoi NL95ai8, L2i, bi6, 19 ggaia VLO5bi2 I3a33 15632 i8b23,27 6^21329,630,68,15 2466,31 25616 29633 4234 50312,13,61,12 5135, bu 52326 5466 58aio,i3,i6,i7 59ai2,i4,i7,i9 63626 66b2 67626*, 27 68bi7,2i,24 6962,23 7ob24 7ia3,6,7,io,i4,i8,2o 72331,63 76613 79ai5,bio,33 8034,624 : qui multi oí iroAAoí N9532i,bi6, ig 50b! : multa rroAAcí LO2a22 i7b5 2ib7 22628 23321,26,27 25b3o 28bi8 3ob22 3537,33 5ib8, 33 59a4 6ibio 64616 66bii,i5 ógaig 74a4 79a! : multe ai •n-oAAaí 652610 : multos habere amicos iroXvov R74a26* mutuum Sáveiov 664632 67621 647 mutuus vide indigencia myrias p.vpcds L7ob32 nares pîvig VLi6b28 narrado rrapayyeXla. ^0437 narrator 8iT¡yT¡riKÓs VLi7b34 narro p.v8eva> Looa8 nascor : natus sum védvKa L94a6 99622.28 00627 orbi? 09313,15 L:B34bi4 L44azi 58313 6037 79bii : nasci L6ib3o : natus yewd>p.evos L6ib25* 6237*, TredyvKojo L6lb29, reKVOv vI0a6 VLi3bi9 L34bi6 N48a3i : vide aptus, bene, Cyprus, optime natalis vide bene nativitas yeverij L44b6 54333 62ai2 natura L94bi6,NL25 Lg6a2i NL97bn 99312,13,b2i O2bi3 VLo3ai9,2o(2),24(2),26 O4b2o o6ag,io,26,bi5 10325 12325,32 13321 14324,26,bi4,16 i8bi8 19324 L33a3o 34315,b25,29,30(2), 3U33 35a5,10,33 37bi8,26 40315 4lbl>3 43b6,g 44b5 48324,NL2g, Lb3,i5,i8,NL29,3i L49a7,9,NL30, Lb35 5obi4 »52:130,3! 52333, bi3,L27,36 53ai,3,5,i2,i4,b29, 32 54332,b6,n,16,2o(2),22,23(2), nl25,3O 55316 5ybi6 L6iai8 62317(2) 6gb2O 7oai,i4(2),2i(2), bi,i5 7167 7368,9 75632 77314 7835,634 79620,21 8067 naturalis <¡>vvmKWs 647324 : -ius ^tvuiKtvrepov NL55b2 670313 : — sum ttÍ^vko. 697630 natus vide nascor nauta BaXari-ios vi5bi navifactiva vavn-pyiKij 6g^a8 navigacio ttAoûs- VLoga35, ttXoîov (?) N69439* 648 ETHICA NICOMACHEA : INDICES navigator ttXojttjp L6oai5 navigium nXovs L6oai6 navis vaûç VLO9a32 : navium cons­ tructura vavnrjyiKTj ^9438 ne pd, 65936 72333 73322 79b23, ornus ptf Ng8a32 nec /ziySe vi9ag, ov&¿ vo3a2i 07)07 1137 : vide, neque necessario àicpiflws ''0432 necessarius àrayicaîos NL99b27 603629 0535 09633 2obi 22bio 24626 2539 28b4 35b2i 44a! 47b24.25.29 48321 4968 5oai6 52b4 53bg 54312,17 1*655329 66469.30 6534 7663 77329 78325 : -ium ¿vdyK-r] L2ga22 3iai5,i8 37bi5 38320 40317 47327.30 5oa2i 5338,64 : — ma­ gis ápayKcuórepos Lb2ai8 71324 : Nvalde — Lmaxime — avayxaioraros 5534 : -ia (rà) Seorra 652321 necesse àvayKaîov v03b29 0535 09633, ¿váyKTj 635630 40620 : — est dvdyKTi 1*5364 necessitas áváyKt) 1*69933 vbi2a24, 32 i6b2 L39b22,23 40a14.br, 32 7436 8034, xPe^a VL[2b29 633327,29,67 5838 63316 71622, 24 78312,64 : est — 8et vi2b25 : esset — ¿'Sei vo3bi2 nefarius dvocrcovpyo? b66b5 negado ÙTroi/iamç 639321 negligencia ápeÁeia 61431,25 néglige àpe\éw 676611, ¿ÇapeXéw 680327, ef,apcAeopa.i. 1-80330 irapa/ieÀeoi nyjaIo, oAtyuipeoi L24aio, paOvp¿a> 638628 nego iiridyu L39bi5, àpvéopac 1-27323 vnegociacio Lnegociativa xprjp.aTiaTLKTj 1264 negociatores (oc) âyopacoc 658321 negocior -npayparevopac ^02322 2239 76629 negocium 'rrpaypareca ■ 603626 05a6.11 nemesis vépeacs VLo8a35 nemesiticus vepearyrcKos VLo8b3 Neoptolemus NeoirroAepos 1*646319 5ibi8 nepos ave<[iiós L62ar, eityovos Nooa24,3O L6iaig nequaquam ÿ^Kcara 60265 VLnbl8 L2oa27,bi8 2539 57621 61331 72326, nl00Ó3 VLxrb23, p-rfiév 1*00329, p-rfié-vore L4Ia3 N57a23 67434, p-r]8óXa>s VLo8a35* pifioriovv Loia23, pTjTroj 634317, ovdapp 678628, ovdapajs NLoob8 02629 L23b3i 34628, ovSénore Lora7 28629, ovTToj L35an,22 42613 44314,635 47322 neque pp8é 1*69664 *-9'/a 7 NLooai5, 29 0165 vl146io 15318 L22a4 26a5(2) 29620-26(5) 38619* 39328 45636 47613 48ar8* 52625 54a5 57623 5839 67633 7ib9 72621 7569, p-iyre NL95bl2(2) oib8(2) VLo6ai 1 (2).31,32 13626, 27 15627(8) L2obi5(2) 21631(8) 23332,33 2837 32616(8) 35325(5), bi3(3) 3638,9 38619* 5966,7 65628 (2) 7ob2i(2),22,23 8oar6(2), où8e L94bi4 NL(lib. I) 15 vO3b27* 15327* VL(lib. II-11I) 50 LO5bn, 29* 07314 09621 na7 12328 15328 i8a2,i6,i8 NL(lib. VIIVIII) 11 N6ib3 L(lib. IV-X) c.213 H23b34 42610, oó're NL(lib. I) 6 VL(li6. II-I11) 32 Li5a27(2) NL(i¡b. VU-V1II) 4 L(h6. IV-X) c. 90, dj vt8a22, où N95a7 1-05329 15a! i vi6b33 1-28625 4934 50622 N52b23, où pr¡v Loia7 : — ali­ quando oilSe-irore 1-00634 : — una p.r]8è pea 67435, oi38è pía 603319 04323 30320,31 4267 43620 5268, 13,14,18 53324,25 : — unus oi38è pía 639319 : — uni ov8¿pcâ 653321 nescio ovK (prj) ocoa viob21 1668 : -iens aveTTcarrjpcvv L8ib6 neuter prfárepos N 69568 5466 N657ai8 67338,rt(¿), O1J_ dérepos NL98b28 1^61565 ^213.2^ 28624 73334 75626 I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM nichil /xîjSeV Looa2g NLoibg VLo4a2o, 2i loaa, 62, 16, L20 VLi5b26 17314 1939,bbn 2ibi 25315 33327,611 44a3.11 45632 4739 50320 5ib35 59618 61333 63335 64314,28 6569 66b26 67632 74617 7666, oùâe'p NL94aió 9536,Rb7 NLg6b2 99315 Loobi2 nl02;ijr,Lb6,NL23, 25 VLO3aig,Lbi2 043.4 v,'O¡b¡, 16 11327,^632 vbi 2312,14X30 *-13627,29 14619 15327 VJ-i6b35 i7b6,Li3,VLi7,3O 18327 19324, Lbi 2obg NR2ib3,L6 2232g 23b!, 32 2533 2óbi3 2862,20,24,32 3oai7 3232 33312,627 34319,62, 20 36623 37310,18(2),67,17 38b!, 2.26.30 39a36,b6 41311,34 43619, 24.27.29.30 44aio 46315,16, 62,25,29(2) 47a! 52310,“21, 1-23 53a5,NLb7,L2i “*-55327,626 57325,Lbig 58322 61332,63,23 62330 63620 6434,6 6563,21,31 66bi7(2) Ó732,5,8,í'kio 6964,26 70627 72627,33,36 7437, bi3 76320 7762,25 7962* 8obi, 16,19,20 8137 : v^e nicliilum (in) p,7]?>oTi.ovv “01323 nil ovSe'v Noobi2 '•'0434 “4662 nimis impôts “70626 “Niova LNiobe Nió^ 48333 nisi cae pr/ “55632 56329, «’ NL9óa2 623612 2538 44334 “57319, TiXijv vi8ag,i7 “21315 73623, ttXtjp el “0269 : — quod wArJi- vO7b3O nix yicX “*-96623 nobilis ev8o^os “98628, eiryevTjs *-22631 24321 7968 : -ior t^apleis “O2a21 nobilitas evyéveía. N1,99b3 “31328 : generis — cùyereia *-31328 noceo /JAairriv *-34612 35622 36a!, 3i.33.b4 37330 3838 53320 nocibilis °Xaflep¿s “52621 nocivus f¡Xa/3epós Lopbp2 23332 26632 3435,8,11 4469 52621 5465 66b9 6-19 nocumentum ¡IXápri 1-26634 LR32S4 635611,17,24, Xvpr/ *-76321 : — pacior ftXárrrop.a.1 *-36625 nolo : nolle p/q flovXeadai “00335 vi4an : nolens cLkmp *-iobl2, ***-21,22 liai? 13615,16 1768 1-35317,64,7 44315 53621 6332 8oat6 nomen óvo/xa “*-95317 VLO3ai7 0767 10624 12317 19310,33 *■22323 23334 26319,619 3063 32an,bi2 33330 40612 41626, 31 43316 53633 : nomina vfingo Lfacio opoparoiroieco o8ai8 nominabais opopacrós L24b2ó nomino ¿vopá^w vío']ag L2ib27 25625 2737 32331 NL52b7 nomisma vópiapa L33a3O,b2i N78bi5 nomo vópM *-33330 non p-Xj NL(lib. I) 20 VL(lib. I1-I1I) c. 6'5 “27626* NL(lib. VII-VI1I) c. 14 L(lib. IV-X) c. 290 Bi7ai5 2oai6*,19 4836 51321, oú NL(lib. I) c. 35 VL(lib. 11-111) c. 7.35 “34322,629 3764 4934 NL(lib. VII-VII1) c. 54 b(lib. 1V-X) c. 650 “15311 30611,13 3361 37324 4934 5°t>22 53624* 5465*, pr]8¿ “9737, píT]8év vi7bi8, oú3¿ vi5a28 L4‘2bio 59ar óyaij, ov8év N95by vijb27 Ló9b24, ovk€tl vo9a28 i8bi2, deest in gr. Looai5* I2ai Ó3a25 Ó4b8 74a! : et — ov8é LO7b7’8* : — adhuc ovk€ti Lo9a28 VLi4ai7,2i Li8bi2 53b24 59a5 6ia6, ^Kert L5óa2o Ó5b2 : — adipiscor airorv-yxavo) Li9a3 : — accipiens áSe^acrroy LO9b8 : — amans honorem áfaXórijios vO7b29 : — amator honoris âLXoTifios L25bio,i2 : — amicus L7ob22 : — amor hono­ ris a<^iXoTi/xta. L25b22(£) : — amplius p,7¡K€Ti N5óa2o : — appellacio aTTpoa^yopia ■L57bi3 : — armatus uvottAos vi6bia : — autem Se viob2o* Ni5ax8* 650 ov 8é ETHICA NICOMACHEA : INDICES ”57616* 58314* : — com­ noster r¡p¿T<¡pos VLi8bi3, ppâ>v mensurabilis àcrvpperpoç vI2a23 : *-54621 72a2o,3O — conferens aavpopos *^04632 : novem boves ¿vveáfloia *-36611 — contingo aTrorvyyávat *-06632 : novus Kaivós vi6b7*, L75a6 — credo ¿7rei9¿a¡ vi4ai6 : — cu­ nudus yvpviKos- viyb2 ro àpeXéw x2Ob2 : — enim ov8è nullus p-r/Seis ”*‘9763,15 ggal yáp vogb2i VLi4ai4 vi8ai8 :— VLioa23,25 1463* *-17618 21628 gustativos ayevaros *-79615 : — 24618 27327,61,10 4ia6 45633 impeditus avepn¿8iaros L53315, 59a2 6366 Ó4a3i 6863, ovSeis bio, n : — increpabilis àverrm”*-9632 9766,29 ggai7*,Ni8,b33, pipros *-5464 : — invenio arro”*-33 ooag,b34 01625 ”0266 Tvyyávui vi9a3 : — minus oùSèv vo3aig,bi2,vl28 vO4a23 VLO5bii TjTTOv vi 1632 ¡3b29 14619 17613 : o8a28 1039,191136,26,625 I2a2i, iirpaK-réai operor ” *-95633 : — 29 13614,16,27 I4a24,25 I5a25 parcens cù^etSijç L24b8 : — pec­ I7a24 i8a8 19314,15*,*-I5*,vl33 care (ro) avapapriyrov ”55a*3 : *-21329 2364 28bi,2O 34612 3561 — per p.-q 8i’ ”5435* : — pere­ 3666(2),7 37a29 383.12,25(2) grinus afemos *-70622 : — pos­ 39ai3,b6 40a8,3i 41611 4367 sum ¿8vvaréa> *-29634 69I17 75a4, 45626 4634,6*,64 47aig 48a4, b3 79b i o : —sciens avemarrjpwv 13,15,62,”*-31 L49b2o ”*-52321*, *-80617 : — scriptus dypad>cjç N23*,bi3,i4,NLi8,Ni8 *-54621 *■62622 8obl : — sponte à-rrpo”L55a5 L57a2i,NLbi5 *-58324 6065 62610 6369,17,22 66320,65 aipérais *-0633 : — tristacio àXv6735 68an,b27 6966,17 71316 Trla *-53331 ; — tristicia aÀvirta E7ib8 : — tristis âXvms *-20327 72622,31 73619 7431,15,17,25 ”*-52615 *-53328 : —vacans âayo7533 7665,17 7738,69,20 7863, 28 8iai : nullius momenti d-ry Xos *-7768,12,17 '■ —vaco àayoXéopai *-7764 : — vocatus ¿kXt]to$ piiiS-rjs (?) viSa25 : vide ex *-71621 : — volens ¿kwv viobi2 num âpa Ng6b3* ooai2 nondum prprai **34317, ouïrai numeralis t/nj^>iapará)87¡s ”34624 numero apiBpecv *-4234 ”*-ooa2 **42613 47322* numerus aptOpós NLg6aig L3ia3O, noon váov ”49617 31,616 34328 39616 70630 : vide nos r/peís ”*-95a3*-t>3(2),4,i4 97a2 equalis ooai4 Oiai8,bi9,35 VLO3ai9, nummisma vopiapa *-19626 33320, 25,26 04629 06328,31,67 07a!, 29,611,16,22,26 64a! 65612 78615 632 ogai2,64,10,16 11630,33 numquam pifiimyre L97a3I,HL33 12330,31,63,11,27,28(2) 132.10, L57a23 65632, où v03a2i ”55635, ll,b6-27(72) i4a29(2),3i,Lb26, oùôerrore ”*-9761 ”00634 Oia7 vl29 I5a2,b25 17625 *-19618 R28b29 2iaio 2565 2935,11 33a3i,bi2 nunc vvv ”*-95618 96331,630,34 34629 43631 44630 45aig 49611 00332,611 VLO7bi4 o8a2 1063,5 ”*-57329 *-72634 77ai6,2O 79622: 13617 17628 *-igb2 28635 33611 v(nos s. I.) ipsos *-nos ipsos ¿av3935 43636 44621 ^*-4661 1-47310 Tovs 0965 : nosmet ipsos eavrovç 6436 66a2i 73aii 7469 7835 *■69634 : (per) nos (3»’) avrwv 79b7 ”15318 nuncio àmcf>atw> Noob6, pyjvvw nosco : novi otSa L7*b3 : notus *-01629 02634 68ag 72612 yvwpipos VL°9b3 *26625 27a! I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM nupcialiter yapiKws L23322 nupcie yáp.os L23ai 65a! 8 nutricio Tpodprj L79b34 8oai,26 nutrimentum rpofrr/ lóiaiy 65322 7638 nutrio rpé-fiaj NLo2a33,34 L5ga2g 62a6 79626,32 8oaI5 nutritivus BpemiKos NLg8ai L44aio : -vum (ró) BpenriKÓv NLO2bli ob érrí + dat. ”95629 obaudio -napaKovai ”49326, -neiBopat N95bli : -iens ¿mirei-O-ps ”9834 obauditor v-nr¡Koos NLO2aio obedibilis -neiBapyiKOS ””02631 obedio neiOapyew N”02626 L6gai8 ygbii 8035,11, -neí6op.ai L95bn &4b23,24 68b3i, vnaKovai ”8037* vireiKa) ”79629 : -iens e-nvneiBps ”9834* obiurgacio (to) ¿mTÍpuov vi6aig oblivio Xr¡6r¡ ””00617 ”35631 40629 ””57612 obliviscor émXavdávopai ”66bl7 obprobrium wecSo? L22a3,g 23a32 68bi5 : vide opprobrium obscuro ¿.pavpóui ”75310 obscurus à^av-qs vo4ai3 obsequiosus BpriKÓs ”253,2 observo ^uAÚttoj Logb7 obtundo aaipóa> vual2 obvio àvnpaivw ”02624, avri/relvai ”o2bi8, ánavraai ”5838 65321, p.áyopai. ”02617 obvius TTpoacivTijs ””96312 occido ¿TTOKTeípw VLIiai4, KaraKreívai ”36313, ktÚvoi NL32a8 ”36630, ac¡>á.TTW ”38310 : vide mater Nocciosus ”ociosus ¿^TjpyTjKcós gga2 occisio ¿vos ”77612 : vide dolus occisor vide violentus occultus XaBpaîos ”3iaó occurro -nept-m-nrai ”'17326 , ociosus apyós ^97630 24b24 1167311 : vide occiosus oculus O0aXp.OS ””97630 O2ai9 VLo6ai7(5),i8 651 odibilis &eivós ”01333, p-caprós ””00635 ”18625 28328 76ai2 odio èyÔpaivo) ”80322*, fiiaéai ”66bi2* 72a23 79b26 odiosus pua-pros ”18625 Odisseus ’OSvaaevs *646321* 51620 oditor vide manifestus odium p.îcros VLO5b22 odor oafirf Li8ag,VLil,i5,i8,i9 odoratus oapi) vi8ag offendo TrpoaKpova> L66a6, TrpoatttoÍcú ^3864 Noffensio Loffensio pedis irpoairraiap.a 3863 officialis ¿pyaviKOs vioai6 officio Xvp-aivopai L75bi5 oiakizontes oiaKi^ovres L72a2i oichonomia (-ko-) OL.Kovop.ia ^41632 42ag oleum pvvpov vi8ai2 olfactus oadipTjms L73bi8 76a! oligarchia ¿Aiyapyia L6obi2,35 6ia3 oligarchicus ¿XiyapyiKos L3ia28 Olimpia (rà) ’OXvpma L47b35 Olimpias : -dibus ’OXvpvmáoLv NLg9a3* Omerus "Op/qpos L4iai4 : vide Homerus omnifariam (L-pha-) TravToSamiùs NLooa27 vo6b35 omnimode -navrais Loiaig omnimodus rravroîoi NLooa5 01324 L64b28 78312 omnino ôAîüs Lg7a27,b6,10,26,31 ggari ooazr v-LO4azr L33ai8 50635, náprnav L23b33 24310 53627 62626, iravreXais NL95t,I9 ooal3 L77bio, -navr-p Loiaig 50327, -navrais NLoob2l Noiaig L24bç 2835, -návv L99b3 2oa2i 563.27 57333,35 5&ag, 30,32,36 62613 68ai8 70624 7332 75610, deest in gr. LO3b2i : — difficilis -nayxáXenos L58ai5 omnis a-nas NL94al4,6i3 95328 96330,622,28 9737, L2I, nl22 98327,61,23 99329 oia6,22,3i 652 ETHICA NICOMACHEA : INDICES 02334 VLioau,bl8 ua6 17615 122623 26an 29614 3064,LRI2*, Bi3* L3óaió 37by 38a33 40613 4Ia3I 43331,33* 44b24,34 4664 48326 NL52a2o 55322 153625 59626 6oa23 65330,31 7ibi2,27 7263 74321,29,63 75311(2) 76316, 630(2) 78626 79624, iras NL(lib. I) 30 NR95bro 198310,630 99623 oobiç 02320,634 VL(lib. II-III) 73 vO3b4 09325,26,28 10536, ii loan NL(iib. VII-VIII) 15 NR34b34 5oa27 56621 LB59an i(lib. IV-X) 222 : omnium (ad superi, firmandum) vi8bi,5 : omni6us woAei (?) N42a6* omnivorax rmfju/xiyos ''49634 omodoxia ¿poSo^ía L6?323 omogenesi ¿poyevéai ^55319* onerosus érrayílrfi I-2jb8 80324, ifropriKos 124622 2835 78616 : — sum 8iw0¿ofíai I71626 opera êpyov ^'0465 o6bio operabilis ¿pydjórp ^02325, TTpaKrrfi 194319 96634 Nt97ai,N23 LO4ai* VLl2a3i,34,Lb32 37619 4obi6(2),i7 41612,13,27 42325 43a33>35 44331 4733 67328 7763 79ai9,bi operacio èvépyeia ^9434,6,16 9836, 7,13,16,615,19,31,33 9932, NL29, Lb26 ooai,i4,bio, 13,30,33 0235, 17 VLo3a27,Lb2i,22 04329 1366 vxi4a7 Li5b2O 1969 22bi 52633, 35 53aI. 10,14,16,25,610(2), 16 5432,6,627 5766,11 68313,15 69629(2),31 7037,18(2) 71635 73aI5 74^16,18,23,32 7531,6,9, 12,16,20,25,30(2), 63,5,6,14,17,20 (2),22,24,27.30,32,33,36 7634,25, 29,61,2,7,19,27 7731,5,10,12,16, 20,24,N167,119,21,23,29 7-8310, 28,b4,8,22,25,N26*,L27, ¿pyaxría I21633, 6oai6, épyav Noo6i3 vi6a9, N94ai,NL5,7,i2,Ni7 9533,6 NL9„7ai6, L2i,Nb26,29 98313,615,18 WL99ai4,18,20,21 ^03630 0434 0534,6 06617,23, 25 0735,8,11,30,31 o8au,bi8 09323,630 10312,13,16,20,b6,20 1131,16,18,20,24,62,6 12632,33 1364,18 i4a8,b2i,v23*,VL3o,3i L2oa23,3i 22321 25326 27320 2866 2934 31311 35331 54a32, Rb2o*,N25 55314,15 56bi6 7767 : — iusta 8iKaio-npa.yelv N99aI9 ■ vide bonus, iustus, malus operativas -npaKriKos N94t>4 L95b22 SLg8a,3 199631 ooar 01632 VLO4b28 NBi4b28 1-24625 2938 3432 37635 40621 : magis — rrpaKTiKfirepos L43b24,27 443ft operator -npaKTLKos NL99b3i ooa2 01632 VLi4b28 operor dep. 8páw VLi3b23 16331,61 1732 L24b3 35631 38310 NL5iag L62b7,n 6335,11,22,621 67315, bi8 68an 71324 R75bio,Li3 80323.30, èvepyéw NLoiai5 0264 vhO3a3i 05316 1439,10 17616 1-30317 4436 4737,19*,33 NL57b9, 10 169631 7036,31 72312 7363 74614,17,29 75a5,8,i3,32,b81iR9, 178619 7939,23 80634, ¿pyofi,op.a.i VLo6bi4 121633, rrpaTTw ^'19465 95310,19 97322 98621 9933(2), 6,33 100619,1'135 oiaa 0233 10361.14.16.30, vl32 0438, Lbio vio5ai8, 19, 30, 31, 33, b4, 7. 8(2), 9(2),ii,I12 0864 VLioa2,i5,6, 7,VLI4,115, VLi7. 24, ba, 14, VLi i, 20,v21 ,vl25,126,vl28 1132,4,17, VL8,17,26,27,614 12627 1335,67, 8,9(2),10,ir,12(2),25,27 14312, b5.16.18 15620,23 16631 i20ai2, 13.14.b21 21626 22624 23632 2462,4,28 27327,28 28621,22,24, 26(2),29,3°.32,33 3035 35317, 19,24,61,5,8,9 3635,24,28,67,9(8) 37319 40619 41629 4236,7,64 43623 44310,11,14,16,18,25,613 4536, Nbi2,126,33 4637,28,30,31, NL3i,Nbl,2 14732,28,31 50328 NI51621 L54bi9 N55al6 158332 59331 61313 6569 6633,15,611 67328 6837 69334 77322 79a29, I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM bi : operatus sum —P-paya Liob2i : operatus fuisse weirpaLnai7 : operatus est irpici) L35bi3 : vide non operor pass. TrpdrropaL N99ajj 01333 ^5330 07325 10313 nb24 ”54624 L6ob3o : operatus sum 653 31(2), 32 2ia2, 3, 4,9(3), 23, 24, 25(2).31.65(2) 22ai(2),4(2),ii, I2,32,33(2). 65,11,12,25 23326, 31,614,22,29 2565,8(3),9,10,17, 20(3),31 (2),32 26a5(2),6,9,io(2), 14(2), 15, 27(2) 2665, 6(2), 18(2), 24,28 2831,14 2965 ”3263,”29, pass, praes. rtparTopai Lgyaig 30 3334,8,13,18,19,22,25, br, 10, 99333 05330 07325 1034,13 12,14,20 34324 3óbi3 37316 rib24 35310,1 i,ni 1* 2-54624 38618,28,30,32 39323,619 41317, 66612 : (que) operantur (rà) bi5,R2i ”42310,32,623,25 4339, irpaKrd vi2632 : operatus nparró34.65,11 44317,625 4562 46313, pevos L35a7 37313 44320, rre-npayNL35,Lb7,34 47322,29,68 ””48330 pévos '-66324, irpaK-rós ”94319 l49933 51623,28 52332* 54318, NL95ai6 Lg6b34 97m,”b22,*-23, 22 ””5633,619,”28*.””35 57329 NLbii : operanda (rà) TrpaKréa ”58314,26,27,620,21,22,25 60634 (?) vO5bib* 6263 63310 6467,20,22 65615,32 operosus ¿pyw&qs LO2a25 68324 68328,612 69312,13,15,61 7037, 7>a5 22.b10.17 7134.612,17 72322,23 Ophthalmia : pacior -am ¿^>6aXpidw ”74634 ”78619*.34 79ai3.b29,34 L73b25 8oa2,i5 8ia¿o*,b4, ôeov voya32, opinativus So^aariKÓs L40b26 44614 âeoi L5<)aio, earív (?) vi504, opinio Sofa ””95329 96317 98617 ófatXei vO4az, xpV NL9<8a2b 0331 01324 VLi ibn,3i(2) 1231,7,11, L44ai7 05bi0bgb2 77IW 79320: 13,”67* ”24628 25324 28624 oporteat l'bga.ig : -tebat 39617 40627 4238,33,67,9,11,12, e8et ^28331 Jiygb6 : -teret e8<=i 13 LK43a2iL14ibl3 45635,36 L7gb6 : -tebit Nbg6b2¿. ”'-46ai6, i8,”624,29 47325,61,3,9 Sect H59aio* : -tuit L42b2b bja4 73aio : (quod) oportet (ro) 5ib3,NL5 ‘-59923 71625 73613 ôéov NL94a24 lj2iab 2ja2o : (id 79317, VTrôÀiyi/uç ‘-46628 4764: quod) oportet (ro) Seov vtO7a4 vide malus vi8b2O L2ibi2( (que) oportet opinor dep. óofdíoj vbi2a3,4,5,8,9, (rà) âeovra N5232i : -tere 8cîv 10 ”46626,27,30, v-TToAapfidvo) NLgbai4 L22b22 2bbi4 281317,20 ”46328,29 : vide recte 31326 32b3«4* 3^b8 qobiS opinor pass. Soksw ”51617 : -atus 4237,bq, 19* 46330,b23 5 ia¿3 Sofay ”45633 67328 5236 Nh55b3i Lü2b3o Ó3a28, oportet Sei ””9465 9564 98321 32, bi Ó5a22,b34 b8bi 7oa4 00333 O2ai8 VLo3a32,b22 0438, 7ïbi5 72332 77a-¿3 8oab,i3 13, b4, 11, 12, 22(2), b23,VL26,v26, oportunitas ype/a xpijais ”26 vh05ai7 06314,621,22 07316, R7ob23 28,627,-28 08327 09330,62,5,10, oportunus xprpjLpLos K02b23 • -num b25 VLIoa25,b28 I 1320,30(2) Sew LO7a32 2131,7 22b2Q 45b28 1236,11 i3ai,Li*,VLb34 1466 Ó4bi4, xpecóp Nooan 15312, 17, bi2, 15, 16, 17, 18,34,35 oppono dvTLT¿6r¡p,c VLjO9a8,io 1637,62 17331 1835,9.623,25, l25332 26329 45325 : -or dvrt26(2),31 iga6,13,15(2), 17, ”63, Keipca vuo8bi3,Vi4*,L26.vb35 i i,13,Ni5,lI7(2),29 2O3I0,ii(2), L22ai7 -15624 27311,631 31631 25,28,32,34,64,20, 21,23,24,29(2), 654 ethica nicomachea 3Óai9 42325 5°a23,32 7337, 13 79bi4, deest in gr. ^50332 : -situs owriKeLfiews NLoob24 oibl : -si­ tum ¿KarariKov (?) **46318 opprobrium ôveiSos *-16319,29 : vide obprobrium oppugnator m>Xép.ios Lnai2 77b! 1 oppugno TToXe/j-éw *-49334 optatrix esse ¿cjneaOai **9432 optime ¿piara v*-i2a29 *-2035,7 74bl8 79323 80613, KaXXiara *■99622 oobao 12617, KaXws **9432 ***-98314 V*-I4bn : —na­ tus evcfrvéararos T'44b34 optimus ¿yaBós **94628 ***-9936,**22, b6 01625 45azi 48330, ¿piaros ***-94322 97328 98317,632 99324, 29,30,617,23,30 oibzz v*-o6b22 1-1239 VLi6bi5 1-23627,28 ' 29616 3037 3535 41613 **1-52622 *-53629 ***-56624 L59a2 67b! 68bi8 72612 7738 8obi9 8iai7, bi,2I, péXnaros *-99613 ***-02616 VLo4b28 *-26315 39ai6 41333 45b27 5032 51325 60335,b9 66bn 69317 74618, KaXXio-TOs ***-9934, 27,Nb22,NL24 0132,5 VLi4bg 15330,31 *-22b8 2338,619 ***-5565 L68b29 6939 79311, KaXós 1*09330, Kpánaros vi6bl2 17313*,Vhbi7 *-65627 76622 77313,19,634 7835 80329 : -mum (ro) apiarov ***-97622 *-0737 1465 41321 44333 52bi2, 26 5367,13,26 77313 79326 : Nvere optimus *-optimus rrav- ápiaros 95^1° opto aîpéopiai **94320 9763, ¿paco ***-99328, ¿(¡tlepai ^9433 opus ’¿pyov ***-9435,6 97624,26,27, 28,29,32,33 9837,8,Ln,***-13,30, 33 Loobi3 ***-01616,33 LO4b5 VLo6ai6,i8,23,b8,9,Lio 13628 i6ag 20613 22^,3,^(2),5,24,^5, 16,18,*-**26 *-2338,13 24625 29620 3038 31618 3339,13,65 37ai3-*b 39317,29,612 41610 4436** *-52619 1-53324 58618 62322 63330 : indices 67634,35 6834,5,7,8,9,16,35 72335,66 75335 7634 79319, 20.21 81320,22,23, TTpaypareia v03b26, rrpâÇis L28b6, xpei-a *-333.27,66,20 5537 78325, deest in gr. *-22613 : **extra — Lextra opera (rà) nápcpya 98332 : — est 8eî *-03612 43621 55327 6964,8, 14.22 70618,27 71321,25 78329, b33 79624, Seîrai L78b2, rrpoar9567 l8i3!2 : — habeo 8eofzai 1-7866 opusculum TTpaypareia vo¡a6, i r orbacio rrripcoais L313-9 orbitas irr/paiais Li4a25 45331 B48bi7 49629 orbo rrrjpoai L99bi9 ordino rárrco NLggby Ligbiy ¿¡bjj 30619 3836 42619* 44315 6ibi5 64322,69,16,19 79634 8lb22, yeipOTOveco *-64624 ordo rd£is L35aio 8oai8 organice opyaviKcos NL99b28 organicus opyaviKos Lioai6 organum ôpyamv NL973 27 99b 1 vi2b29 i-6ia34,b4(S) ornatus Koapos ^¿3^7 2431 orno Koapiéco *-25330 oro evxopiai VLi8a32 *-2964,5 ortus ¿varoX-q V*-I2a25 ostendo 8eiKvvp.i vnaio,VLi4 *■28634 3032 4564,7 4638 49bro 5238, 8qXóco vuo9b24 1-3367 37b2, ¿v8elKwp.i *-94620 ostento ¿m8eÍKwp,ai *-23325 ostium Bvpa *-29331 49612 otiosus vide occiosus, ociosus ovis TTpoftarov L34b22 61314 pacior náayai VLo6a8 0969,10 roaz, 27 13629 15620 i6bg,i2 17326, 630 *-20312,15 24612,13,14,17 32312,bii,LBii,L27 33316,*-»16*, bi3 35bi 36324,25,28,65,24 38312,21,23,611 48327 N*-56ai L62b2O 6332,4,10,12,17,626 66a6, bi8 67314,bi8,24,28,32 68a4.11, 16.20,24 69611,13 74631 : — in I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM coitu ¿milop.ai ”48633 : vide cor­ rosura, iactura, iniustus, iustum, malum, ophthalmia, similis, vis palam drjXov R57ai8 palestra mX-p VLo6b5 pallesco ¿ypiáoj La8bi4 palus êXos VLi6b33 panis âproç VLi3ai par TrapavrAiycnos ”94625 parabola deest in gr. ”23322 paraletice vide dissolvo paralogice rrapaXóyws ”35616,17 paratus ctoi/ioí VLi7big parcens vide non parcior p.e_pi^ai ”3732 parcitas avyyv<¿p/q ”09632 parcus rfaSaiXós ”21622 parentes yoveîs ””9769,”12 VLioa6 ”20614 ””48331 ”58615,21,22 6oal 61321,618,19,20,26,27,29 6234 63617 6405 65316,22,25* : vide dilector parfasin nápaaiv ”49617* pars fíéXos ”23322, ¡¿¿pos VLioai6 I7b24 i8b8 ”28320 3oa9,io,i4, i6,22,23,33,LK,bi i,Li4(á), 16,17,30 3iai 33625 34b11 38a24.bg 39a4.”5 40327,625 41313 43a3 4435 47a3,b2i 48a4 6oai4 6ia29 74322,26,33(2) 8ibi6 : vide ex partibilis píepicrrós ”30632 74b! 1 participo Koiwvvéai Nooai oia35, peeríyaj ””02613,26,30 ”4235 55635 6664 78624 particula p.oípa ”99610, piópiov ””97631 02a29.b4.19 L29bi8 37a29 39a9,bi2 43bi6 44a2,9 45a3.7 47a35 6039,28 7735 8ob3o : -las dispono éiapBpóa) ”98322 particularis ¿irl /lépovs ''”07330 particulatim dispono SiapBpóoj ”98322 parum Bpa-gv ”57614, r¡pép.a ”50328, puKpóv ””98632 VLO3ai8,b24 O5a6,b2,3 ogbiS 18327 ”26335 28ar6,24 44312,626 66623 67610 76310, 655 fiiKpw L48ai, p.cKpá ^2736, oXíyov vo6br,3(2) parvificencia p.iKpoTrp¿rreLa ''”07620 ”22330 parvifico Kara ”63314 parvificas paKporrpeTr^s ”2268 23a27 parvipendo oXiyatpéaj ”24310 parvitas ptKpór'qs Loob23 64629 parvus éXárrwv's vo8bi6 ”5366, piKpós Loob23 ””0163 VI-O7bi9, 25,27 o8b2g(2) I7b6,2o ”20629 21a15.19.b34* 2233,26 23315, 21,29,65,7,11 24310,19 2539,65 2667,34,35 27626" 60620 61331, 32,b8 63313 69325,626 78a!, 24,27,617 8iag, oXlyos Ng8a2O oiai2 pasco : -or dep. v¿p,op.ai ^70614 : pastus vide meretricium vpascua pl. neutr. Lpascua sing, fem. vop.rj 17a! passibilis Trad-qTLKÓs VLO5b24 passio trádos NL95a4,8 01331 VLO4bi4(2) 0533, bao, 21,26,28, 30,32 o6a4,ii,bi6,24 0734,9 08331(2),bi8 09323,630 ubi 1739 L25b30,34 26623 28611, 15.16.17 32ag,i3 34321 35621 3638 45b5,NLi3,L29,3O 47ai5, 19.68.11.16.17 4866 49a4 5oa3°, b2i(2),24 5132,20,22,27,69 NL55bio 56332,62 L57b2g,32 65313 68620 6935,14 72334 7369 78313,15,20 79613,27,29: -ones irqpdíoeis L48bi7 49629 : vide bonus passivus Tra6r¡TiK¿s ^75^ pastor vop.evs L6iai4, Troip.fjv L6iai5 pater naTr¡p NLo2b32 0333 L35a2g, 30 NL48bi L4gb8,i3 58612,16(2) 6036,624,25,26,28 6iatg 63619(2), 22 64623 6531,2,15,25 : patres yoveïs NLooa2Ó,30 paternus vmrpiKOs L34b9 60626 6iai5,bi7 65326 80319,65 patria trarpcs r69arg 656 ETHICA NICOMACHEA : INDICES paucus oXíyos *-98320,NLb27 *-oiai2 o6bi,3(2) VLl8bl5 *-igbii 23327(2) 24.b7.25 25314 5134,630 52631 NL55a32 56625 *-58317,23 5969 60615 69322 70628 71313, 20,big 80325,624 paulatim Kara pixpov ***-02bg penitudo fierafiéXeia v L1 ob 19, L2 2 VLna20 L66b24 penitus KOfiiSfi vi4aio. TravreXâ)? N*77b8 penuria irevia *55311 per avá VLi6b’8, óta — genetL95b33 KL97b5 L9sb8 »'-99 bi (2), 19 Loobi8 01620 '"*-03325, pauper rrév-qs L59bi3 pax elp-qv-q *-7765, euvopda Li2bi4 67 04617,18 11b23.26.28 12330, peccamen ápáprqpa *-35618 33. 34. 63,15,16, 17(2),18(2), 27(2), peccativus ¿fj.aprqri.K0s LO4b33 ! *'31 28,30. V!-I4b5 »15318* 1-1733 peccatum ¿páprqpa L35bl2 37b 17, 1833,VLi3,21,31,65,6 *-2033,63 25, ¿papría VLiob2g 15615 22630(2)*,31 24318 25316,32 19334 *-42321,610 4833 : vmagis : 2739 *-»32617 *-37625* 3864* — *-— magis apaprcoXórepov 39627 42318,623,26 5039 52329 09333 1 »5435* »*-55620 *-6734,16 6967 72323 73617 7432,b2 76334 pecco ¿paprávoj v*'ù3b5 06628 07315,17,v25 v*-ogb6,i2 11334 79614,19,22 80334,35,61,23,25 18616.22 *-22315 2631,34 28618 8iaio,2o, 8iá + accus. N94atg 35618.22 3637 37616,22 40623 9638 vO462i 10633 11327,618 4268 44619,20 ***-49328 *-5967, 1431,23 **27619 praecipue in vo­ Siapcgoravui »*-98628 *-2ia8 6333 : cibus per ignoranciam 81’ ayvoiav vioai,6i8,ig,22,25,26 11322 -ans apaprTqriKos ***-04633, rfpap13624 1464 per se ipsum 81’ avrqpévos *-25319 60631 : vide non 7ov vi4b2i per se (ipsos) 81’ avpecunia àpyvpiov *'09327, XPrr T0Ú9 N56bio 57318,63, Kara in panapos L53ai8 : -ie yp-qpara VLo76g,i6 12625 15321 i8ai voce per se KafP avró >*97331,33 *-19623,25,26,28,29 2037,8,30,32, vioaig **27328 Ko.0’ avrá viob3, 619,28 2134,5 22aig,2l 2566 5 kol6' avras Ngga2i / NL5Óa2i,bii, 57a4.ro,13 L59b8,n 6oai2 65623,26 733.27, €[¿p.€va) N5ibi9, p.çva> VIT7a24 : -ens Sbapcevaw NL56a2o L65bi, epbpbévcov L46a2o, pbéva>i> VLi66i8, p,ôvbp,os NLoob2 N56bi2 : -encior /xopt/rcórepoy NLoobi4,Li5* : -entissimus p,ovitito-raros Noobi5* permansivus epbpbeveTbKÔs ^45611 46ai7 657 permutaciones ra ev rois ovvaXXayp,acn vO3bi4 permutatim emAAccf L3ib6 permuto /íaraAAáro/xai VLi7b2O perniciosus ¿zoyffypóy ^48618, 77A77/Z/xcA^y NL99b24> novr/pos L22a6 perpetuus aíétos NLp6b3 perscrutacio emoxei/ity L96a5, oxó/uy L99bi4 O2ai2* perscrutator ireplepyos Lyob27 perscrutor e¿€ráfú> L95a28 67613, €7TiCT/ce77Top.at L9Óai i 97614 O2ai4 Perse Tlépcrab L34b26 60627 persecucio Stcofty L39a22 persequibilis Suo/cros- NL97a3i persequor dep. 8td)K& NL95a8 96618 VBo4b22 L2pb4 3Qa26 NL46a3i, Lb23(S) 48a7,i8,NL29 L5oai9 5iarr, 14,23,61(2) 52a5,Nrbi6,2O L53a27,28,3i,b25,3o,3i 54ai6,2o, 28 NL56a25,27,33 L6ob8 79613 persequor pass. SbcvKopai L9qai6 N96bio,NLi7 : persecutus sum pass, praes. 8td)Kop,ai L96bio 54b2 perseverancia Kaprepia L45a36,b8 5obi 52a34 perseverans KapTfpucós L47b22 5oai4 perseveranter KaprepiKws L79b33 perseverativus KaprepiKos L45bi5 46bi2 5oa33 persevero 8iare\éa> K54bi2, «aprepéw L5oa34 Persicus IlepciKos L6ob3i persona irpoaiamv (?) L3ia20* persuadeo midw L43b3i 46a3i,bi 5ian,i3,23,b2O 72a2Q, peraTrei9w L79b28, mdavoXoyéw L94b20 : -asum habeo Treireipai E5ia23 persuasibilis vide bene, difficile, facile pertendo SiareZpiu L22a2o 72a23 78b29 pertineo ¿vijkiu N55bio pertingo Si^kcu R6oa8 pertranseo 8iairopeúopíai L74bi, SiéÇeipu L74a34 78bi7 8ibio, 658 Xiepyopru ETHICA NICOMACHEA : INDICES Lnb5 22319 27316, pigmento àprvoj vi8a29 big* 3932 N155a3 L72ai5,i9 pignus TrapaKaraO^Krj L35^4-7 76331, 8uKvéop.ai NLo2b9, èmppigritor &kv¿o> L7lbi7 Xop,ai ^27315 8ibi7, p.erafialva> pilicon TTqXÍKOV N34bi1 N97a24, peéreipLi NLg8b4 pilus 6pl¡ L48b27 pervenio à.iKvéopiai L97a24, 8it¡ko> piscis lydos r4la23 • -ium vorator R68b6, êpyopai vi2big oipotpayos vi8a32 perverse moveo Traparfíépw T-O2b22 Pithagorici UvdayopeioL NL96b5 perversus lioyOrjpos R6obig* VLo6b3o L32b22 perverto 8iaa> L40bi4 44334 Pittacus IIiTTaKÓs L67a32 pes novi NL97b3i placeo áíToáe^opat ^94623,26 pessimus ko-kiotos ^3035 6obg, 56628, àpioKM VLI3323 L2ib3o rrayKOKos NL99b5, avXoraro$ 46325 58313,16 64327* 66b3 ^4637, yeipiaros L6oa36,b9 7Ôbi, àpéaKop.ai L2ia7 65b28 61332 : pro superi, vide pericu­ 75bn lum placidus ápeaKos VLo8a28 L26bi2 2738 71317,18 petitivus airrjTiKOs L2oa33 Phalaris iXav6pamos NL5 53,20 planta rpvrov L9/b34 NL76a34 philautos PlXavros L68b2 3,24,28,29, plantativum (ró) Pvtikov nlo2332, b2Ç 33 69a3.12.b1 Nphiloctitis L-tetes ÇPiXoKTr/Tys Plato nxáraiv N195aj2 VLOfbT2 5069 : N-tito L-tete — Tijrij L72b28 NL46a2O L5ibi8 plebeius 8-pp.ÓTr/s L6oai8 philokindinos rfiiXoKivtivvos L24b7 plebs 8-rjp.os VLl3a9 ^7^35 : ~is philopator faXormrcop ^48334 senes 8-rjp.oyépovres VLO9b9 plenus TrXi)povp,evos ^'5564 : -um philophilus ^lAo^cAos- L55a2g philosophia PiXoaopia. NL96b3l TrXéoV NO2325* Npleuresis Lpleuritis TrXevpÎTis 3862 L64b3 77325 8ibi5 philosophor iXoaoéai VL05bi3,i8 plorativus Sp-rprrjTiKOs L7ibio plumbeus p,oXi[$8ivos L37b3O L52b2 plures -ra irAe/ous -ico NL97a23,25, philosophus eroipós N95a2r, piAóoo30 98317,33 Lo8ai7 I2bi6 24b!! cj>os NL96ai5 98bi8* 3ob6 38319,b28 WL55bi3 57330 philotimia dn.X0~1p.la- VL07b3l L59b34 63331*,»32* L66a35 philotimos (-mus) c¡>iA¿rip.o¡ 69327 70626 7ian 76326 7863, VLO7b29,3i,32 Lo8al : vide phy5, TrAeîuroc N95ai7 Lg8b29 2?b2i Philoxenus iXó£evos ^18332* phisicus pvrjiKos L42ai8 N54b7 28313 45t>5 5°3I5 52a27,b6 N55ai9 L6oa35 62635 6586 67619 70620, phisiologus vcrioXóyos L47b8 29 7131 80327, ttoAAoc n993I2 phthisis tpOLais L5ob33 L8ob2 : vide decies milies phylotimus iXónp.os R2¡bg : vide pluries TrXeitTTaKis L53b34 phiplurimum nomen (ro) nXelarov picgnokindinus ttvkvokIvSvvos ”2467 , NO2a25* L22bi5 60615 6ibio pictura yparf>r¡ vi8a4 ^75324 plurimum adv. rà péyiara HL96ai, piger apyós ^97630, p.eXXr¡Tr¡s TrXetaTov Lo8b33,35* Tja32 ^24624, vwdpos L25324* 58535 bobz, to ttAciutop Lc>3ai5* pigmentarius pvpeipiKÓs L53a26 I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM plurimus irXeîoros Ng8b?9 NL9gb3O Lo8b33 55119 6obi4 62314 : -mi (oí) îrAeiaroc L95ai7 N52b6R7ob2O plus adiect. rrXeíwp L26aro,27 3ibi8 3zai5 37U3 6ia24 74ai8 plus nomen (to) ttXcîop (vel ttAcop) Lo2a25 VLo6a27 Lnb8 VLi8br6 L26b8 2gb7 3obn,i2,i3 3iai2, 17 32ai4,i6 34a4 36616,18,26 37bl6 59bn 62bi7 68bi6 plus adv. irXeîov (irXeop) Lg8b7 ogau,vb2o L3ibig 3263,13,16 33b3i 34a33>b3(2) 36619 37a3 38a3o 62b32 63120,25,27(2),bi 69135 77b3, nXeico L64ir6 : — habens irXeoveKTTjs R686rg pluvia opfipos L55b3,4 pocior airoXavo) LO4a23 7?aó, eurvyyavoj B7iai6, rvyyarai Looa25 ogbi3 2ibn 64115,21 8obi3 poema rroir/iia 16812 poeta TToir/Tijs L2obi4 NL54b2g L68ai nPol ¡di tos L-cleitos IIoXvkXhitos 41111 Polidamas IloXvSápas VLi6a23* polifili TroXv^>iXoi L7iai5 polifilia m>XviXia ^55130 polipragmon iroXvirpaypuiP '-4232 politeia TToXireia L8ib7,i4 politia -noXnela L42aio 60331,32, b20.21 34. ^8167,14,Li7,19,21 politice miXiTiKws L7iai7(2) politica nomen (r¡) ttoXitikt] l9512 99629 O2ai2,2i 05112 30628 41120,29,623,26,32 45310 52b! 77615 8ob3i(2) 8ian,23 politicus nomen (o) ttoXitikos Lo2a8, 18 Z2bi4 4Obu 42a2 77612 78327 80630 81a5.11 : adiect. ttoXitikos Li6ai7 agbig 34126,29, 613,17,18 6019,11,21,22,29 6ibi3 62118 63634 6762 69618 7766,16 80635 8xaio polyphilia noXv(f>iXia ''55130 ponderosus ^apoaradpios ^42322,23 pondus [SpîOos NLoia2g pono ftáXXon.a.1 Lgsbi3, Xéyw 659 No2ai7, Tarreo VLi6azg, riBrj/j.i NLg6b6,16,19 97614,32 9816,12, bl6 99630 ooai2 0111g 02a4.br VLnb3 14624 L2iai2 23618 3163 34b2i 37628 4H15 43628 4563 46610 47628 48114 5266 NL55a33 56131 L62123 6612 73129 76132,61,4 81115 : or KCifoai L2g625 Pontus IIóptos L48b22 populus Ado's L53b27 61H5 posicio Béais NLg6a2 possessibilis ktt¡tÓs Lg6b34 97a! possessio KKrjpia l2o6i 22615(2) 34bro,i6 69630, 'xrfjais HLg8b32 L2oag,b26 76611 : -ones (rà) virapyopra L22b25 possibilis àaKTjros (?) Nggbro, So­ paros VLi2b26,27 : -le Svparóp NL99bl8 L65bi4 7914, oíóp re Lggb2i 1469 20bi9 2414 37bI4, 15 44631 45622 NL55bn L65b3o 66b22 67a7.bg 7113 79617,28, (to) Svparóp L63bi5 ■ -le est é^eari LÓ3bl9, olóv re NL99a2, Nb2i,NL33 vtI2b26 vi4bg : -lius Swarárrepov N55ai6* possideo Kparéco ^48129, «ráo/iai L2Obn 25m 5517 68a23 79313 : -idetur è'royoç N46a34 : -essus ktt]tÓs Lg6b34 97a! possum Svvafiai vhO4a32,35,63 0564 0617 09613 15631 i6bg L2ia5,2i,33 22135 2464,31 26ai2 29632,34 3364,14 37arg 40126,69 44325 LR46126 L47a35 NL5o62,I'i2.i3 nl526i8 57615 l59132* 62620 69634 7H2 77122,33 7915 80130,33 8117, iaxvai V1o5b3 16615 L7gb8,24, pro particula dv (dissuaderi po­ test pLeTaTreiaBf/vai áv) N4Óa34 : cum possit ¿¡óv L62bi5 : potens Svvápievos VLi6bro ^24131 2662 47130 5463 6167 6311,6 80619 8rb8, Swaarevinv ^24122, Swaarrjs L63a35 79a7.,4. Soparás VL05b25 o6ag L63a7. layvwp 66o ETHICA NICOMACHEA : INDICES Li6bi5, oíos *-2469 25a!! 5ib35 : potencior Swarwrepos I*L55a*6 : potentissimum xpánarov *72611 74619,29 : potens sum Svvacrrevaj L76618 : vide non post perú + accus. v*o5big o8b8 17623 L45aI5 NL55a3 L6oa26 66623 72319 8ob28 postea pererrei-ra *7539, varepov **98321 **03327,633 07615,21 posterius varepov ***-g6ai8 *-98321 03327,633 07615,21 igb2 22333 28635 30628 32b2o 35315 45a34 **53317* *-67633 74a*5 75a6 posterum vide in potacio ttotos VLi4a6 : vide vinum potencia 8vvapis Lggb2 oibi2 02334,b5 03326 ***-05620,23 0637,n L27bi4 29312,13 3ob2 34big,26 41328 43328 44322, 23,28*,29 52327 53325 6133 63618 68ag 70316,17 72324 7831,32 80321,632,33 8132,9,614 potens vide possum potentatus Swaare/a *-24314,17 5536 76617 77613 potestas Swaareia N55a6, èfovcria *-95621 58328 59319 LR6iag 2-63622 78333 ; -atem ha6eo evtcryiiw *-8064 potus (to) ttotov ***-04316 18331 practicus TrpaKTiKÓs L9464 39327(2), 29,36 4362 44335 45a3 52a9(2) 7766 pr3ve fero irapaépw *-02620 pravitas ^avXor^s *-07310 5035 60610 75625 pravus fiavXos *-0268 04621 05630 07313 ioa23 13325,614 19632 2ia25 23635 27329,bio 28622, 25.29.3i 3232,3,4 38315,28,35 42323,618 44327 45610,12,13 4637,10,12,13,15,16,17 4864 51325,28,622,29 5232,610,29(2) 53317,18,ig(2),68,9,13 54316, 32,33,t>5.i5 57317,18,62 5965 65616 6663,5,6,25(2) 6769 68331,622 69314 70311 7238,9, 28,31 7334 75612,28 76624 78616 79612 80311,17, deest in g-r. *-54317 pre Trpó ^I'ZZ.xy, pro genet. **59311 preaccipio rrpoAappávoi Li7a4* 64323,28 precedo Trporiyéopai L8oa8* precello Trpoe'gro *-77617, Trparrtviv *-24623 precepcio irpocr-rafis- *-8oaig preceptivus ottito-ktikos L43a8 preceptum eirtrayp-a ***-49331, srpoaraypa *-igbi3 preciositas ripió-r^y *-7831 preciosus lp~ip.os *'9462, ripios *-22616 76624,25, Tipáipcvos *-76622 precipicium rroorréreia **50619* precipio Ivi-irrai *-**36631 *-43635 45a9.11 58332, TTpoaTarToi *-05616 0662 ioa5 14630 VLi6a36 *-29619 30623*,24, rrirrOj *-80324 precium -ri/xi) *-23315 6464, si-pppa *-60333,**619 (non loco)* preciare Xaprrpws *-22622 preclarus XapTrpvvópevos *-22333 : -issimus epóriaros *-29627 precognitus TrpoyivcooKopevos *-39626 preconfessus sum pass, praes, rrpoSiopoXoyéopai *-03634 preconsilior dep. rrpoíjovÁcvo) *-35620, irpo^ovXevopai *35610 : -iatus pass. TTpopc(jovXevpivos *-12315 predelector -rrporiSopai *-6735 predicamentum Karijyopia ***-96329, 32 predico -are : Nquod predicatur *-predicatum to Kar^yopovpevov 96632 predico -ere : predictus elpripevos vI262i : -ta elprjpéva **ggaIy **10627 *2a*3 N5óa5, rrpoeiprjpéva NL98a26 *-17312 33633* 76332 79320 : hec que predicta sunt rà ■npoeipirjpóva *-2936 predor avXáai L22a6 I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM 66l predux apx^yos L62a4 I pretereo Trapi-ppLi »68335 predigo TTpocupéop.ai L02bï9 lyazi preterquam rrArJr »76323 35b9(2),io 36a4,bi5 pretitillo Trpoyap-yaÀ/^at »»50622 preexistencia TTpovTiapy-q Ló5a5 pretristatus TTpoXv-rr-rjOeli »73615 preexisto JTpovTrdpx^ NLoia33 prevideo TTpoopáoj VLi6b35 L22b3O 79b3o 8ob6 prevolacio npoTréreia »50619 prefio TTpoyívopLat, Li¿ail ’ prevolans -nponeTris v»i6a7 pregnans Kvovaa L48b2O ; Priamicus UpiapiKO? “»oia8 prehabeo L64bg 1 Priamus Ilplapos “»ooa8 »45321 prehonoro irporcpcdo) primicie drrapyai »60027, (rà) àpipreiudicium npoaipeais vnb5 areîa »01628 preiudico Trpoaipéo/xat vnbi4,i5, primitus nporepov vO3a27 1639,27, ■npwrov “98321 vi6a23* : ea que TrpoKplvo) Li3a4 premanifestus irpô&pÀos Li7aig, primitus dicta sunt rà rrpoetpTjfiéva vi7ai2 irpoavTis Li7a2i premium âQXov L99bi7 23030,35 primo TTpwTius »57a3° 38631,32 primum adv. -npâirov Lg8a2i 04311 preoccurrens irpoireTys viôa7 05331 09330 na25 1536 i6ai7, preordino Stararrco NL94b2, npoT(LTTU) Liôbi* 23* 23a35 29a! i 36a!i 3933 42617 44a! 4563 4668 47321 preparado KaraaKevrj L22b2o, -n-apa52626 543267537 81615, TTpâlTCVS GKevq VIji6bi7 lyazo preparo ^araa/ceua^o/iat L2ja6, N57a3O primus eîs “96625, -npôjros “»9862 7Tapa »5464 7769 : -or v»i2big,24 »2562,13 33aio irpoSiep’yà^o/j.ac »79624 36634 43236, bz 49630 52ai3 prepono : quod preponitur ro trpo6gb22, TTpàrepos »33633* KpiOév v 133.4 princeps âp^aiv v»i6a30 »3032,5 prescio : -ientes TrpoïSôvres »50623 3262g 3461 60613 “»7934 : sum presencia arapovaía »6736 71328,31, sub principe âp^op-ai »34615 : 34,613,27 vide trieris presencio TrpoaiaOávop.ai »5°b23 presens irapúv “»01.33 02332 principalis Kvpios »4464,16,17 4536 47610, Kvpicvraros vnai8(2) : VLo3b26 04310 »35329 37623 -le ro Kvpiov »63323 70318 7833 : 46623 47616 NL55b9 56a33 -lior KvpiwTepos Ng8a6 »43634 L6oa22 66334 68ai3 75al9,b5 78334, KvpicàraTOÇ “98614 : presisto vide preexisto -lissimus KvpLWTaros “»94326 presuscito npoeyeipat »50623 »nai8(2) 4566 68630,31 prêter -Trapa + accus. »9434,5,“»!7 principaliter KvpLws “»0332 v»i5a32 95326 97632 02617,24 VLo3a24 13620 14617 »18620 v»igai8 »4467,3» 47bi5 53a»6 “»57a3I »70319 76328 : Miter R-lius kv»2iai 22628 23320,22 30323, pcwTcpov 9836 : -lissime Kvpuirrara. 33, b? 31611,17,32 »32619 »98614 »3438,12 3632,3,64,7,16,23 3763, principativus àp-^iKÔs »6iar8 20 3838,10,27*,bu 45626,33 principatus àpCT »3031 32628 »46625,»28 47a2,b3i 4839,“»28 NL55a6 »60614,27,32 6ia2 67331 »5137,12,21,635 52a3 54a3° 69329 60613,36 67618 7667 7762,3,13, 20, TrXiyp “»96620 v»O5br 17616 »1839,17 6134 76631 78621 principium ¿pX-p “»95a3I,32,33(2), b6,8 g8b2(2),3,7 99629 0232,3, 662 ETHICA NICOMACHEA : INDICES 13 *'*0432 1031,15,17,64,16 na23 12628,32 i3a6,618,20,21, 32 14319,20,*631 VLijai 16621 *2261 3135 32bi4 34a2i,b2o 35bi8* 36628 3937,19,31,65, 28.30.34 40313,16,34,616,18,20, 32.34 41a8.17.18 42319 43b4, 10,14* 44aI3,32,35 45aI5 46bl4 49b27 5035(2) 51315,16,18,19, 25 59625 6oai2 623.34 63a3,8 6566 67a3.11* 69628,32 74ai4 78ai8 principo L26b2 : -or dep. apXw *34335,*Rbi5 *3gbr 43635 45aio 6obi6,33 6131,8,29 67332, bi 77ai4 prior adiect. irpórcpos Lg6a8*,2i* 62a! 8 : nomen (ó) vpórepos *1962 31627 LB8lbl2, (ó) irpórepov N*g6ar8 *15625 26332 prius adv. -rrpórepov Ng6a8 NLooa3i, 34 *03327,v*3i 04618 oôaio *1537 l6ag,27 27332 3obio 32620 33326 34324,66 35323 36617 38a2i,bi8 3933 45335 4638 48325 5oan 51333 ***56628 *6435 66632 77a!I 7834, TTpdjTOv v04an 05331 09330 11325 1536 16317 : (hoc) quod — to rrpoTtpov *5162 7662 77319 : — confiteor pass, npo8iop.oXoyéop.ai vo3b34 : — fio TTpoyivopiai vi2air priusquam irplv N35an privo ànomepéo} v*i7bi2 L25a2o 32a3 6oa3, arepéaj *78625, orepLOKa> *39610 pro àvn VLioa2i,3o(2),b4,5,7 17614 iga2 L26a22 33627 37bi 53315 5863(2) 6obi6 62627 63634 64317,010 6669 67314 69332, èm dat. N*g6ai4 v*ioa23 vnar3, imip + genet. VLi2a2o,2i *33bio 67310 72326, pro genet. *36bio,ii 64332 proagogia npaaywyla *3137 probabilis '¿v8o¿os *45l>5,7 : -lia dico niOavoXoyeoj *'94626 probabilitas mdaror??? NL97a3 probabiliter : -lius mQavwrepov ***9665 probacio 8oKip.aola L62ai4 probo SoKi/ia^cu VLi8a28 probrosus ovei8i£óp.evos *52621 : -sissimus ¿TroveíSiaros *73621 procacitas dpaavr-rjs voça2 procedo ¿pfiáai s493.31, irpóeip.1 *•*94320 97bi3 L2ia9 46326, —poipyopai *61625 procella xv/ia voga32 procreacio vide filius procuro emreXea} *12617, irepinoivop.ai. *-69321 prodigalitas áaoiréa v*o7bio o8b32 Î Lrgb27,3o 2oa3 2ian, 13,16,615 22ai5,i6 prodigus ¿¡.muros v*o7bi2 08622,23 *19632,34 2oar,b25 2138,18,28, 30 2ibio NL5ib7 prodo 7Tpo8i8a>p.i *73627 proemialiter dico poi/Má^op.ai, *95312 proeresis npoalpecns : nom. vnb7, 12 : accus, proeresim vnbio : genet, proereseos vnb5 : abi. proeresi vnbg: vide proheresis profero Trpo^epoi *73621 proficio awreAeco Ng6b28, lù^cÀeop.ai N97a8 proficuum K¿p8os vl7b2O, oeXos VLo3b29 ”5537 proficuus w¿Xip.os N56a26 progenitor npoyeveorcpos *81616, Trpiyovos *22631 6iar8,I9 prohemio dico ppocp.iál¡,op.ai ^95312 proheresis rrpoaZpcat? *9432 95ai5 : vide proeresis prohibeo anayopevoi *29624 3837, ¿ípyw voga32, koiXvoi NLoiai4 v*l3b26 17617 *2069 28331,bi8 30624 33ai2 38br 4Óai3 47a!, 31,32 52aio ***5367 57325 *67613 73324 80616, SiaKwXvw *5966 prohibitivus kwXvtikos N*g6bi2 proicio a.TTOTT¿p.nopai vogbli, a.ira>Béopiai v*o8b23, èépyai *6*09332*, I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM Tipo/quai L69a2O,26,3O,33, parral Li4aig iga3o proles vide bonus, sine prolixus -rroXvxpóvíos K 52332, ypovios N57bn promissio moax^ais 164a!7 promocio ¿pp-ri Ko>b2i prompte èprroôàiv L33a3, TrpoOv/iajs 124618 7ibi6,2i,23 promptus ¿pmoSwv L27b3o : — fio npo6vp.éopiai. 171625 : — sum TTpoOvpfiop.aL LÓ2b7 pronepos arroyovos NLooa2i oia22 propagatores yoreiç N97bl2 propago amyovos N97bl2, rrapafivás L9Óa2I propator : aecus, pl. propatoras yoveis N97bi2 prope iyyvs VLi8a2i L52ai3 5gai6, avveyyvs vnb2o L2ga27 6233 propinque avveyyvs L2ga27 propinquus iréXas L27bi9, oIkíios L6ib22, avveyyvs Lnb20 29a27 75b32, (àrrôyovos N*L97bi2) : -quum ’¿yyiov L68b8 propono TTportfizp-ai NL95ai2 L42br8 : -nor irpÓKcipíai MLo2a26 74a2j 78a23 : -situs irpoTeSecs L8ob26 proporcio ivaXoyla Ngób28 VLo6a36, Aôyoç L3ia3i*,b4,3O proporcionalis aváXoyos L3ia2g,3o, bn(2),iz,i6,i7,32 32633 3408, 12,b4 36a3 proporcionalitas àvaXoyla L3ia3i, bl2,15,28 32ai,3o,b33 33a6.ro, bi 34a6,27 proporcionaliter ¿raAoyov VLO3bg o8b26 proporcionata (rà) àvaXoya 13163 proposicio nporams 14363 47a1.bg proprie Í8ía L6garo, Kvplws 144614. oIkclcjis I19633 proprietas oiKeiorijs L39ai1 65333 proprius i'Sioç NLg7b34 VLrob24 13331,1622 VLi8bg,2i l-20bi,2 22635 31330 3334 42327 4768 48a! Ó2a24 R-ógaio* 180612, 663 Kvpios vn>3b3o* L47a26, oikcîos NLg5a2,b26 196315 NLg8ai5,28 L2oai7 24a-/ N26a8 128317 2gb33 32311 39ai7 N55a2i,NLbg 56616 L59a' napaTrX-r]GWDS L48bi9* 7ob8 : -ius eyyvrepov VLO9a6,9 proximus TraparrArjCHo? L94b'¿5 70bi5 75623, (d) TrdAas VLo8b2 L23a33 67613 Ó9ai4,b34, TrXrjalos L34a5 37a7 : -mum eyd^ueL37a33 : -mior oc/ceidrepos L62a3,n prudencia póv7]ms L9ób24 NLp8b24 O3a6 L39bi6 40a24.b2.12,20,22, 23,28,29,35 4ia5,7,2i,b8,14,21, 23-25,3O.31 42ai4,23,3o,b33 43a?, 8(2), 11,14/26,615,20,21 4407,8,12, 28, b2,15,17,18,19, 20, 24,25,28,31 45a2-5 46a4 52012 55021 yzb^o 78016, 17(2),19 8oa22,b28 prudens ¿pcpccA?^ Rt28ai*, TrerTcuSev/zevoç N94b23, c^povipcos L95b28 07a! 4oa25(2),29,3i,b8 4^24, 26,27,64,9 42ai,8,13 42631 43a28,3o,33,bi2,28 44a27,36,632 45bi7,i8 4óaó(2) 5206,7,8,11, KLbi5 L53a27,32 : -entum <£povgovtcov N49bi7 : — sum c^povea) ^4205 52616 prudenter ep^cAa)? Loob2i 22055 27b8 7ob2i pudicicia cra>(j)po(JvvT} vi7b23 puer peoç N95a2,6 55012, v^ttlov ^0502, iratblov Li9b6 48621,23 49ai4,bio NL52bi9 L53a¿8,3i 74a2{2), Traîç NLooa2 VLna26,68 15022 Li9b5,i3 4¿ai7 44b8 NL45a22 L48b3i NL57a29 ^5627 76622,23 LR8oa28 puericia ttcuS/o. N5obi7* Ló5b2ó* : ex puericia ¿k vrprcov VO5O2 : a puericia ew iratôojv N48b3i puerilis veapós N95a7, 7rac8iKÔç VLi9a34 L23ai5 76033, Tracdia)fys N50bi6 pugil aKpoyeípt^ó/zepo? Lnai5, ttvkTTJS LI7b3, 7TVKTLKOÇ L8oblO pugillator aKpoyetpL^óp-evós vnai5, TTVKrrjs vI7^3 pugna p-áyT) L3ia23 Ó2bg 77b! 1 8obio pugnax páyelos Li6bi4 I7a7* pugno pLayopiac L99ai2 05a8 i6bi2 45t>25 pulcher -cri kuAoç L99a22 23b8 43b22 48a2p 59616 ; -errimus KaAAiaros L9ga24 23ai4 74t)I5 pulcritudo K-dAAo? NL99b3 Ij23b7 77617, copa L57a8 74633 pulmentarius otlío-Troi'pTiKos L53a26, oi/jo(f>áyos Ni8a32 pulmentivorax oi/jo(f>áyos Li8a32 pulmentum o8.31,622,24,27 123.22, 25.26,27,28,61,4,22,25 13a!, bjr I5aio, 13,29 i6a22 17629 1833, 65,9 20334 2ib22,32 2235,27, bl2,l6,I9,22 2331,22 2Ób2I 27620,28 28310,32,625 29315,25, 29,620,21,22 30317,29 3133, 6,8,bi 32a12.b15.28 33a7.28.b9, 12 34^18,22,621,23,25* 35325, 62,15,20 36622 37328 3836,630 3966 40327,614 4iaio,bi 4333 I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM 665 44ai4,i9 NL46ai7,li9 4735,13, 34a23 37315,31 4233,10 44318 29,b3O 48a25,NL3o,Lb7,2o,27, 45621 4669,15 4766,18 52335 ””30 ”49311,13,27* 50614,33 53329.30 54633 NL55a9 ”5632 5165,Nbi8 52614,17,”32 53a! 62329.31 65627 68614 7333,64 7533 78333 79628 80629 8ia2o, 54a9 NL55b10 L57a4,N5 ”5863, 61,22, <¿? b3ob2i ””5633 ”80622 12,25 59a5,7,bi3,2i 6034,15, 27,32 61623 63633 64315,622,34 8164(2) 651325 6ób8 67a25,30,35 68a¿2, qualiter indef. nr/ No2b9,i4, ttoj? 32*,b7 72624 73333 74a5.20.b34 Ng6bi2 Nb99a2,bio 01613,N17 75313.24,32,bi 1,18 8ob34, deest 02631,33 ”04611 v”o5a28,29,3i in gr. ”07316 13628 : vide utputa o6ar,6 vo8bi3 09313 12628 pykaper irOKa-vep N49bl7 v”i4b2,3,23 ”21323 25623 ”37312,13 ”47313, oí? v”oga28 quadrangulus rerpáycovos Noob2i qualiter relat. ónorépws ”34312, qualis interr. 0'7701'0? ”3067, 77010? 07701? ”9865 40312 4539 NL94bi góbió 98331 v”o6ai5,25 qualitercumque orrorepo)? ”-34312*, 09615 ioa3o(2),Lbi,VL7(2) 1232, oTroio-SiyTrore vbi4bi4,i6, óaay¿>? 13 ”13313 VLi5a5,24 17328,627 ”04623, 7701? v04bn, Tvyovroi? ”69374 ”23335 26333 2933,4 34317,630, quam rj ”'”95625 9867 99620 01332 31 35ai4 38630 40327 41619 4669 47621 74313 76324 78610 0262,10 ”0538 Vbo7b28 08627, 81314(g), 21(g), 69(g), 18,19,21 29,30 o9ai6 vnb3'2 v”i2b5,7 qualis indef. 77016? N’-96320,25 17319,25,32,35 vi8b23,vb26,v27*, 99626,31 01613,17 vho3b22,3i Vb3i 1936,15 ””48330 50329(g) 54628 55324 ”65632 ”(lib. IV-X) ”14623 NL56ai3 ’-73319 86, d>$ ”-70620, pro genet. ”95624 qualis relat. oîos ”04619 VLO5b6 14610 1668 1762 ”22619,22* vi2aii vbi4bi3 vi6b22 i8bi5 ”26621 ”27327 ¿Sai.18.”625 v”i9aig,2i ”20317 25333 N52a3O ”32610 33015 42328 48621 ”69612 ”-70626 ”7565 77326 quamvis Kalnep ”04310 Ilbzo 38a! 4937 50611 51311,13,”’<23,”67*, 23 5232,3 5735 58320 59S1O 6663, KO.LTOI ”9639 9736 ”13626 v”i8a5 ”32625 34628,34 3863 65627 ”74634, OTTOLOS Vb16bll ”31311 : N— ”— quidem 0Î0'?42ag 44316 51619 52619 53326 8134,63, Kav N3ib8 ”4532 Trep 5139 quando adv. interr, rrore ”37316 : qualiscumque oioa8f¡TTore vbI4bi7, indef. eviore ”6iai, rrore ”79624 016? TTOTÇ ”59310, 077010? ITOTE quando con. orav v”o566 10320,24 vbi4a32, OTToioaovv ”51329(2), 1335 16616 17315 i8al4,”bio* 3I(2),33,63 NL57ar8 ”68626, 29ai6 3oar9 31323 N32a7,”i3, ovrorepocrovv ”37321, oariaSi/Tro19,616 33332,61,9 34621 35310, re b44a33, ootloovv vi4a8 nII61s,”I7(2) 35612,16,17,19,25 qualitas 77016779 ”73313,15 40329 43313 44622 45329 46335 qualitativus 77016? vO3b22,3i 47331 5464,5,^23, ore N”ooa34 qualiter interr. 770-719015 ”35632, v”o46-22,26 oôbzi 07316,632,33, 770)? N”95ai2 96312,626 97a9 ”33 o8ai v”o9328 ioai4 Nna8* ”00334 02625 03630,34 05317 V”l5bi6,i8 19315,”bi7 ””-20325, 06324 0869 09320,615 na5,8 ”b4,2o 25611,32 2635 n3762* 1234,28,62,9,15,18,30 1335 1535 ”42628 67332, ¿mre v”iob2 2163 22b8,io 23330 26333, b-2 666 ETHICA NICOMACHEA : INDICES 47322 49618 50322 52317,628 quandoque eWore “09632 v“ioa2O, 29 1134 Ligb3o 2165,19 26336 5336 54325,622 59335 6337 : + infin. LO46i2 41621* 4738,12, 27628 “46629* L49ai3 52a!1 b3* 68aio 7569 ““55622 56328 5749 “59617 6433 6535,8 71626, oré “00328 quartus reraproç L44ag quasi otov L6i6i4, ori “0337,8, VLo9bi6,i7 12629(8),30(2) i8bio “37334,62 45617(8)*,18, mré a>s vi2bn 13625 1432 18619, aiamp ““99316 vi6a25, rore v“ogb25(8) quandoquidem Srav “5734 quatuor rérrapes “31319,32(8),63,4 quanto adv. orjaj L99bi3 O2a2O -que re L94b8 96315 00313 R25a4 1265 16331 17324,bro 52bi7 “‘36333* “43631 “55311,“14,15. 16,30 56314,“622 “58610,13 55aio 58a2 6239,11,18 64316 65612,20 68331,34 77333,b28 60324* 6464 66327,613,17 6768 78b2 “68330 69610 “7161,9 72327, 624 73329 7431 “76627* “7733, quantum nomen Saov “33628 7,22,64,20 79634 64a26,bio(2),2o,2i, (ro) ttoctov ““96325 L58b3i,32 70632 quemadmodum KaBánep ““(lib. I) quantum adv. oaov ““94625 “98330 19 v“(lib. II-III) 6 ““49326 “(lib. IV-X) 58, oto? vI2b22 “50611 ““02324 VLoga28 17616 N38b3* “4738 49b6 ““56330 “59630 “66635*, W vo6b29 07624, ¿óairep 6134,ii,b8 63319,20 64619 ““(lib. I) 6 “94bi3 0034 02626 0333 VL(iib, Il-Hi) 20 “08317 68613 6935 77633 78626,29, “0432,24 Iiai2,i5 13333 14622 O(7(p N52bl7, OTTOOOV L22al, TTOffOV v“ogb2i l2662 : in — ó'crcu “99613 16625 18629 I9bi3 ““(lib. VII02320 vi26;5 17324,610 “55310 VIII) 14 “(lib. IV-X) 122 quantus inter?. mms v“ogbi5 querela p,épa/ns “6265 “2269 26333 33321,625 : relat. quero ànopétu ““96334 9969 00331 Quos “25632 32610,15 33315 v“o5ai7, Siarropéco ““96311 oobl2, èm^préaj ““94613 98622 34328 37317 48328,631 4965 00332 “67619 72635 7666*, 62619,20 quantuscumque Saos “54314(8) ^ijrecu ““95332,624,27*,28 9636, 635 97315,29,634 9868 “99625 quapropter 810 vojb22 i^b^z, N“oobi8 02315,24 v“o6b6 12620, diare + mod. pers. “9466 96620 28 1335 “30314 32322,634 “97328 quare coure + mod. pers. “96322, 34325 4168 4237,31,32,34,62,15, 16 4466,19 45628 47614 5562* 620 ““97322,“28 “Lg8bi6 99314 58325,30,621 59330 62331 VLi3b8 “2264* 29617 3162 3236, 66613 R6gbi3 “7139,26 7666* 18,68,18 34328 35321,633 3662, 77326,615 78334* : rursus — 24 37a35.b2g 38317 39314,22 embreo) “69613 ■ -or pass. 8icb4033,30,33 4iai8 42619 43bn Kopa.1 “54330 44^14,35 45a'22 46330 47335 49bi 50327 5163,16 53612 5435 quesicio “42614 ““55620 “63621 69311 R7oa3i questio anopr/p-a NL55b8, impla “7231 78621,32 79331 : + adiect. ““ooa2i, “ooai8, verb., vel sine v. v“o5aio 08634 N“g6ai2 02313 v“l2b22, “ubi* 28625 29333 30332,616 23 questus (to}- ^p-poipov “57314,16, 3167 32314 33321,32 34a4 36319 40620 41316 42624 44336 46314 26,34 5762, (ró) XvaíreXés “57316 I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM qui relat. ó ***(lib, I) e. 75 v*(lib. II-III) c. 150 NL(lib. VII-VIII) c. 65 *(lib. IV-X) c. 340 (adde **15329* 3oar 31327,28,69,32 4ibi3 42a8,io 43a24 44625 53big 59a32 6ob24 72b!1 73a28 74a32 *9569 97a3i,b22 O4ai7 O7ai2,bi ogb26 iob32 na22 14b!! I5ai2,b24 i8bg iga2 praecipue <5 + partie. *99625 O2b34 O4a4 05327,28,620 o8a27, b33 10332 13321,26 I4a3o i8a3, ó + praep. *95331 96320 ggan 00325,610,13,20 03614,15,16,18 O4a3 o8a2i iob22 11a25.32.b18 I2b27,34 14a7.b7.21.32 I5b2i, 23 19331) 22, otos 1**04619, os ***(li6. I) c. 25 VL(iib. II-III) c. 90 ***(lib. VII-VIII) 13 *(li6. IV-X) e.360 ^e.lO, ooTrep v*o3a28 O5b4 06330,b22 o8ai7* oga2g*. b6,9 i6bi8 17326 i8a28 *21318 28bi5 31313,68,**14,*18,30 33322, 32 3&b2o 39321 4037 46620 49322 ***5366 56635 *57623 64324 6532,12,66 6635,17 6732, t>33 75t>i6, Sons *39611 4038 **48318,*19,bn 53627 80625, pro partie. v*iob26 vuai3,i4 15619 17317 18333 B2obii,i2 6iaiy *74632 : que Soa *3467* : qui quidem Sonep R3ibl4 *62310 N66a5 : quod vere omp a53b6 : vide hic, ille, is, propter quod, secundum qui indef. ns *12617* 14617 38623 quia 8iá + infin. *1*94617 **9538, ***b2i **96313 ***99312 **00335, b2,i5 ***01620 1**09322 *24629* **46333, Sion *38321 42312 68a8, ôre/ *96323,29 03628 05619 0867 0938,34 10623,24 16633,35 2iaig 2961,11 30610 3139,14 34317,b2 3534 36323 37314 38618 4036,16,631 42316, 67,17 45327 46631,35 4769,23 48322,615 4965 50316 51311,69, 11,23,32 52626,33,36 53320,22, 667 29,35,623,29 54a22,b24 57325 65316 6665, imiS-rj ***9535 *97bn oiai7 39322 44332 69625 75613* 76331 78628 8032, Sn ***9566 *9862 **00334 e34625, *29* N353iibls 3762 **45612,13 52331,bi2,21(2),22 56313 R57ai8, rip + infin. vo6a7 **56312 5765, cos Noib26 : — utique érreiSáv *0063i quicumque ô's âv vo6ai5, óo-S^rrore *64325 67335, Sonore ****56317*. Sons *2462, Sons av *23329, Sans Srjnore *2634 62632*, oonaovv N*oib2z *07317 10620 ***13629 1438 26615 *B43a5 *6oa6 61623 64635 67324 72624 73627 74314,27,65 75610 77322 **80625, Sans nep *7235, (0) eprv^aiccov *26614, (ó) rv^ilev VI3326 *24310 26636 44333 69621 7365(2) 7737 8ob26 : qui­ cumque plur. oaoi ***9439,11 96617 ***03326,65 *04626 v*roa4 11625 1263 13626 tqai 15317,34 17633 igai6,*b26 ***20325,*25, b2i,29,3l 22331,b2i(2),32,35 2338 24630 26631 2739,34,613 2963 3064,25,32 34623 35610,11,20,21 3636,7 38627,31 39632 41327, bi2 43626 44317,21 46613 **48328,631 *52632 ***55335,69 56326,618 57323 *58327 60634 61614 77622 78327,612 quidam ns *9432,***3,*5,***5,*10, i7,N*bn,*i7,***i8 *96323,***31, *bg, ***18 9734, *5, ***26, *629 9832,3, ***13, bi,*4, r8,22,***24,30 9935, **16*, ***bio, 15,19,*26,***31 ooai4,i8,*3O,M*b6 *01312,63,17 0235,***63,9,13 **04325,v*bi7,24 0633, *15, 25,627 v*o7b23,R25 *0838,10,631 v*na3i(2),*bll 1231,2,13 14623,24* v*i5ai5,vb26 **1664 *17328 18332, b8,v*i4* *1961 **32324 40320 ***48333, **33 ***5°b3 5ib4A7 N5367, ***8 54629 5534,33 56313,621 668 ethica nicomachea N58a?3 6ibi7 76325 «(lib. IV-X) c. 125, deest in gr. «2833 30322 : quidam plur. moi «195326 ggb2, 8(2) «02327 VLo7aç «08831 VLioaz6 I2aio,ig 14322 15312, 2o 18814,125 21825 28330,81 32a23 34fe24 36322 37614,28 4132,27,817(2)* 43322 ««45331, «bi8 46826,29 ««47316,17 «48324,815,21,25 qgaio 50316, bzz 52810,««22,130 53317,18, NLb8,g L54ag ««55331 «59328 óoaig 62b29 64327 75a6 78ai4 8obig, oí dem. «31328 38a5 48324(2) : quedam plur. neutr. ÿ Vl5bI5(2),i6 : quodam modo mus «zgbiS* L68a7 quidem S.v viiai4,i5 i8az «4681, yáp v 19332, ye «23332 2684 28az7 32313 44a2,i7 45830,36 4638,13 5ia8 64322 65334 74b3i 75b34 80332, 817 «97824, plp ««(lib. I) c. 65 «96333* «95311, z8,bi6 g6b7 g7a3,ig g8a4 ggag 00823 0136,21,23 ozb3 VL(lib. II-1II) c. 200 «03810,31 04azz 05313,81 0634,811,25 0736, bi 0837,11,21,23,27,28,33,615,30 09332,818 10332,812 11823,29 12334,816,21,24 I3az6 15824 i7bi8 18827 19331 ««(lib. VIIVIII) c. 40 «36831 7289 1(88. IV-X) c. 575 Bo8a33 26ai3 47331 51813 66830, pévroi ««02814 L22a7 31326 3482g* 35823 41824 42825 47a2 53830, /zr/r 19683, TTore «94325 36815, deest in gr. Ng6bi8 «I2ai «55312 L58a2O quies àvà-rravais «50817, àpyta ««0287, -ppepia ^«04825 ««54828, r/crvyia «8obg, îravÀa «26321 quiescibiliter rjpepa Lz6b8 quiesco \r¡ya> «5738,9, -rravopai «1335 «14314 «26315 ««4681 149812 ««56321,35,83 : -ens -qav- %ios quiete vi6ag gpipa v«na6 «46827 48ai8 : indices 5Oaz8 69323 75811, ayoXaiojç L7tb24 quieto rravaj Lz6a22 quietus ripepaios L46ai, ^(ruyiosLi6ag quilibet rrâs I0384 09325,26,28, (ó) rvyajp «oiaxo.ió NLozbn 12083 quin immo dÀAà pr¡v «iggazz quinque irévre VLi6ai7 133823*,26, z7,z8 39816 quintus mp/mros 133823* quis interr. ôç vna8, ôaris VLo6aiz, Troios vi3at3 135314, res «194325,26,28,81,5(2) 95312,15, 16,20* 96324,34 97a8,i5,i8,823, 33 98331 oiai4 VLO3b27,33 05819 o7a6 o8az 09815,20 ioa3o(2) na3(3), 4,5, (2) Lna33 VLiza4(2), 13(2), 815, i7, 18, 31 14812 1534,29 i7b2i 122824, 25 23812,32 26333,34 2935 3oaio,b7 3282,3 33629(2) 34314 35az5(2),26 37316,833,34 38311,634(2) 39316,br8 40325 42317,20,33,817(2) 4338,814,15, 18.21 45829 «146335,183 48320 50330 52334(2)* 54a3-5’Io,24, 26,b33 «15537 15934 62827,28 6339,34 6gb8,22 72822,34 73323,819 74313 76325 78a34* 814.15.21 79816 NB-8obi4 I8iai4, big,22 : vide propter quid quis indef. ovBeis «96820 «12814, ns «94317,18 «195322,«25,«127,826, 30 96a6,N8,«L2o,28,N34,«ibi6,i8, 25,132,33 «197322,28,820,23,«32 «198331,«825,29 «199328,85,«n, «1i7,«26 «iooai6,«i8,NLb2,3i «0183,6,«I13, «17,23,27 «10234, «5, «in, «bi, «117, «24 °3a3 Vlo3a22 «05322,vl24 io6azg,vbi «107825* «08320,26,30 VLiobg, 30 vna8,v«b2i vi4aiz,v«3i, vbi7 vii5ai6,22,b7 I6a2,vi3.16’ 29 17a.21.28 i8ai4,32,b26 igag «26334 38ai,Rb23 «48329 ««49326 50328,86 «5186,21 52818 53N. I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM NL7 ”54625 55321,24,30 56a! 2,4,11 57332,33* ”(lib. IV-X) 53 quo interr, iroi ”74330,32,65 : indef. ttt¡ ”0269,14 5ia6 5362 68613 69623 quociens maaycos L¿ga¡i quod con. cm ”95331,629 96613 g8bi8 vO5ai7,bg 09624 nag 143g ”52622 ”"59324, «jç ”94321 NLg6a27,Lb33 NL97a27,bi7 ”0064, 24 VLna7 13614 b2iai 2833 "30621 ”49623 ”55321 ”69620 72632,35 74b6 75bi5 7ba23 78bi 79b2i, aiare ”94321, deest in gr. n57^¿7 : nisi quomodo interr, reais ”00334 02625 vO3b3O,34 05317 06324 o8bg 09320,615 1135,8 1 234,28,62,9, 15,18,30 1335 1535 ”36012 5Ôa2, uiç VLo7ai6 : indef. ms ”o2aig 33325 quomodocumque a>s áv vo7a24, ¿'irais oíp 324315 quoniam âpa ”8ibii, Sia + infin. voya¿¡ 17310,13,65, èirei ””97325 VLo3b2ó,v28 05619 0867 0938,34 10623,24 16633,35 ”"30610 ”34317,62 3534 36323 4036 42316 48322 54624 57325, ¿ireiSij NL95aI4 ”97611 01317 ””02612, Kai yáp vi8b4, ¿ti ”95321,629 96613 9861,18 00016, nl2(5 L34 ””01612,22,29 0231,13, ”14,””18,633 ”0337,8 v”o3aig 0431,3,11,625 05313,14,15.Li7. bg,VL2g,3i 06314,15,610 o8ai2, 15 ogaao, 21,22, ”624 nag vbi2a23 13313,15 ”1439,Vb3i, 1 627,28(2) 1532,6,615,16(2),25 j 669 v”na3 "35a 14 ■ modis ¿trayais v04b23 quotquot ó'aoi ”13624 quousque ¡fies ”12618 oai VLi5a5. iriaa racio Xoytapis Ij45bu,i2, Áóyos NL95a3' IO,3O,3 i,Lb2i NLg6bi, 21,24 9833,4,7,8,14, J-bao, 31 99625 NLooa23 oiai7 02328, 30,614,15(2), 17, 18, 24, 25, 26, 28, 30.32,33 03a!,2 VL03b32,33 ■04623 vto5bi3 0731,6 I2ai6 14629 15612,19 1738,21 19320, Lbi i,”15,li6,i8 23622 25635 2663 3iaij,b2i '34335 ”63762 ”3868,69,20,22,25,29,34 3934, 5.6.15.24.32 4033,4(2),7,8,10. ”b2 I,L22,65,20,26,28,33 42a26, b3,i2 43b! 44623,26,27,28,29, 30.32 ”b45bi4,”25 46625 47b!, 3.7.3' 48a!,””29 49326,l32, 35.b'.3(~) 5°b28 51a!, 12,17, 21, 22,29, 31. 3¿. 34. bio, 24, 26, 35 5233,13 65013 67619 68335 6931,5 72628 79317, deest in «r. ”02616 raciocinado Xoycapós ”11034 4'b'4 42b19 ””46333 ”49635 50624 raciocinativus iiavoTjnKÓs ”66017, XoyianKÓs ”39012,14 46033* raciocinium : -nii diligencia aKpi{doXoyla ”2268 raciocinor Xoyífiopat ”39313 40330 4262,15 75618,19, ¡jrqfilfiopai ”52320 racionabilis evXoyos ”9738 ””98628 ggbi2,2i ”54324 6564 7639 77312,26 "79025 ”8ta6 : vide bene 16311,12,15,27,63,8,25 17311, racionabiliter evXóyais ”43325 i7,2O,25,bg(2),i4,24 i8ai2,20, , 53a24,bi5 ””56618 ”6266 75316 : -lius evXoyáirepov ””0262 L23,VLb2,28,3i ””45321 48632 racionalis eXXoyos ”72610, eù'Àoyoç 55613 ”573”(66. IX -X) ”36319 76623, XoyiKÓs ”o8bg c. 207, Tiô + infin. VO733 oga6 Radamanthis 'Paiápavdvs ”32625 , 11333 I2a6(2),7 17032, ws radix pifia ”61632 ”94321 ”0064,24, aiore v'4a3 : rapina apTrayrj ”3138 v— quidem ”— èrrei&ri 12313 quot oaoi ”7139, ôaa vo^b2f>, niraritas pavóvqs ”29322 670 ETHICA NICOMACHEA : INDICES raro ¿Aiyam? L5lb3°, anavcais *-56624* rarus amávios v*09329 *-45327,30 NK56I524 reaccomodo avriSavel^a) *-6538 reamatio ¿pri^iAijms **55628 rebello ¡uúyopai L4®a33 rebeneficio àvrevTroiéai *79328 recedo ¿rayaipeoi *-16336, airdyopai 1-04323,34,35,65,11 28335 66bio 79611, ¿TTO)(a>péa> *-09331, dpp arrjpi *-63623 65335, ined. -rapai *05622 66bio recido porarri-rrrai **5664 recipio ávaAap^ávoi vi4ai8, avii Xapfldvai *-64611, ànoSeyopai *94623 2439 26618,24,35 6938, aTropdrropai *-72312, âcyopai *-55614 73316,24 75320, ém8¿yopai NL94b25 *-55613, Xapfldvw *-69327 : -or ámbé-^opai *57618 : recepturus péXXaiv ànoXdfleiv *63a35* recirculor àvaKVKXéopai ***0063 recordado pveia '45334 recordor ávapipvr¡crKopai *66615, ¿TTopvrjpoVfvw ^2534, pvrjpovevw 1-7436 recte opOôjs N*g8bi8 *gga6 ***02615 VLubi2 I2a6 13318,30 1-20825 22629 24328 26334 29625 3767, 14,15,21 3gbg 4268,19 44619 45b2i 5963* 63b! 76634 79329 80323 8iai8,2o : — opinor opOa8o£éw *51319 rectitudo opOoTijç *4268,10,11,16, 17,21,27,32 rectus evdvs *41323, ISvs *32627, ópOós *1*98330 oob8 v*03b32,33 O4bi3 o8ai6 14629 19320 *20326 29624* 3&b3 37617* 38310,620, 25.29,34 39224,31 40615 43320, NB23,L24 4438,20,623 (2), 26,27 (2) 45a4 47^3,31 51812,21,22,30,32, 3460631 78318 79631 8032,18,30 redamado dvru/tiXipris ^55628 5638 redamo dvrijnXéai *57630 59330 6434 redargucio ¿Aeyyeii; VLi6a23 redarguo e^eA/yycu *25329 reddicio duravóSoms L63an 6536 78330 reddo dvraTro8¿8a>pí L2Óal6* 63614* 64626,^31 L67b25, airoS/Siu/xi 003327,622 vLo6a!6,24 L26al6*, 63,19 35t>4.7 6ob35 63a6,7,2o, bi4*,2o 64317,630,33 6531,3,14, TToiéw vi4a7 : [redd] entem ôvra viobi4* redeo èrmvépxopai L97ai5 redimo Xvrpów L34b22 redono dvriBcopdopai. *-59614 reduco dváyw VLi3a6,b2O L7oai8 redundo êuKvçopai NLoibl, ototoAᣫi L28ai2, avvixvéopai **00330 NLoia25 refaniulor ávBvTrrjperíw L33a4 refero avarjiépa) n^oibig^l VLi4bi5 *-22624 26629 Ó4a¿ refugio Karatevyai L32a2O 76612,20 refugium Karat/rvyrj NL55a' 2 refulgeo SiaXdpnai N *-00630 regio ytúpa v*-0763 2 regnum ^amAcia *-60332,36(2),bio, 24,27 regula Kapdiv ^13333 L37b3°,3E32 vregulor dep. L-lo Kavovi^ai °5a3 relacio waopá N*-oib2i, éirava4968 rememorado dvapvrjcns Lx8ai3 resumo ávaAap/?ávcu ***>95314 Li43i8 reministro dvdvTrqperea) Lyob25 VL*5a4 *>74314 76332 remisse dvecpevais VLO5b¿7 Li4a5 rethor piyrcDp VLi2bi3 remissio avenis NL5obi7 rethorics p^ropcK^ ***>9463 : vide remitto dvirtfu L38b23 73327 retoric3 removeor aTreycu vo6a3O, a.7T€%opai 1 rethoricus prjroptKÓs ***>94627 v°4a34.35-t>5,li repacior : -iens dvTWTerrovQós K55b33 1 retineo dvreyopat ^7335, karey co L2Ó3l6,2O repello arrorpi^opai VO5Q2 retorica pr¡ropiKri L8xai5 ; vide repente 7rpoo-7rata»? L67az : N— sirethorica muí L— dOpóov 5061X repentinus ataviólos VLi7ai8, Ttpóa- ' retribucio ápoi^ LÓ3b35 6461,19, dvTaTToéocris L33a3 6467, avr/SonaLos L66b35> viroyvios VLi5a34 '■ -na r¿ VLnb9 17322 <’’*$■ L33a6, dvTiSajped L23a3, yepa$ ^364, perdboais L33a2(2) repercudo dvTLTrXrjTTU) *32629 repermuto dvTiKG.TaXXdrop,at ^57212 retribuo áp,£Ípop,ai L62bxo* 6535, ávTaTToSióajpt L26a2i 57b35 replecio àvaTrA-ripajCTiç VJLi8bx8 *7368,9,10,11,12,15,20 6332,614 64631, a7To8c8wp,t repleor yépco L66b25 : Lrepleta L63bi7, ¿TTOv/paj L58b2i 67315, Rque repletur dvaTrXrjpovpevTj peraSiSco/xt *33310 retributivas dvrevepyeriKoç L24bxx 53a2,4 reus 'évoyo? L46a34 repono ávart^pt Lx6a23 : -situm (donum —, deo —) dvd&qp,a reverencia evAá/Seia L2ib24 *'22620 2335 revereor evAa^eopai ^2733 7x67,26 reporto Kopí^opai **62632 63318* revertor e7ráveipi N1'ooa$i, cTravrepromissio errayyeAia *64329 epyopai N97ai5 repromitto ¿TrayyéXXopat, ^642.5,15 rex ^aaiAevr VLi3a8 L5obi4 59a! 6063(2),7,xi 6iaix,i9 8oa2o, 80635 81313 repugno pdyopac L02bi7 p,6va.pyo? vi5a32 reputo : -atus vopi^opevos ^4236* ridiculus yeAoîoç VLiobi3 11329 requies avcrn-avais L27b33 2863 L28a8 NL55b29 L59bi7,i9 62614 60324 76634,35 77a! 7734 78611 requiesco dva.77avop.ai L26ai7, navrisus (to) yeXoîov L28a5,13, y&Aa»? L28a6,35 NL5obix : vide effundo opea vi3a5 Ll4ai4 requiro (wrairea) **98333, eVi^reco rosa p¿8ov VLr8axo L63bi5 7x322 roto rpoyí^co L53bi9 res Trpaypa ***-94625 VLO5b5 06328, rotundo cr^aipóa) Lxiai2 29,34,67 0936,12 *-26612 ****31320 rubesco €pvdpaívop.ai L28bi3 L35b32 37bi8,32 4735 71313 rudimentum TraiSevpa L8ob3* res31vo dvaucp^a) ^65^22 ruricola dypoiKos vO4a24 o8a26 rescindo dvaay¿£a> *>48620 rursus av NL95bxx VLxob2i 13320 rescribo ávaypa^cu ***>98321 Li9b24 21628,31 2537 26628 resolucio dvdXvvis *>12623 NL57aio ^65325,29 66610 70623 resolvo dva.Xva> *>12620 73624 8135, adre L95bi3, €i(7respicio airo^AeTra? *>38622, ^Açttcu avOi? NL97bi4, ttoAip NL97ai5 VLo6b9,i3 L3234 38610 5262, ooa29,Lb5 NLoxaxi L33a5 39614 emfiXerra) L20b6 47324 44b! 47b6 : vide quero resplendeo Xap-rrpvvopat L2^a,22 rusticus dypoiKos **51613 672 ethica nicomachea : indices sacratum : deo — ává9r¡p.a L2jaj sapio povéa> *66aig 77632 : (que) sapiunt (rpóvip.a *7333 : sacrificium 9vala *-22620 60320,23, , vide sapiens 25 sapor yvp,ós v*i8az8 sacrifico ffvoj *-34622,23 65315. KaSardanapalus HapbavatraXos Oi.epev *-48626 ”C95b22 sacrum (r¿) lepóv *-22a6 3333 satis ¿Xis *9633, ÎKavûjs •''9633 sagittator ro^órqs NL94a23 Satyros (-rus) Sátvpos ”*48334 sal <ïÀy ”*-5662 7 scibilis ¿7TLaTr¡rós *39623,25 40634, saltacio aAo-iy L74a3l saltator OiaocoT-ps N6oai9 35 sciencia ¿matrip.-rj *"96330,31 9704 saltim KÓ.V v17321 00614 0668 12b i 1665 29312,13 salus awrqpia. ”*-96314 VLioaio . 1135,14 1562 16620 *-3062 67623 ; 38627 39616,18,25,31,35(2!) 40333, salvo awlcu *-9469 VLO4ai8,26 j b2(¿).3*.33(2).34 4135.7,16,19(2), *-06612 v*-ioa6 *-40612(2) 51316, 2o*,Ni-b3 1-42924,27,33,34.69,10 25 NL55aio,b3O L63bi2,33 66ai8 | LR43ai,L3,i3 44629 45b23.32.34, 36 46624,29,32 47a2,io,ig(2),bi5 67631 81618 I 5368 80615,23,32, (ro) poveîv sana6ilis latos *-50632 : ior evN52bi6 ‘¿arótepos *-46333 52327 : vide scientificus ¿mcrrTjp.oiaKOs 639a 12 bene sanctus Saios NI-gñai6 47bi3 scilicet 8t¡XovÓtl VLi5a8, tfroc sane iiyieivâis L2gai6 L2gbi1* sanguis alpea v*-i6b29 *-61632 scio èmorapiai vbi3b34 *-39620,34 sanitas vyleia. ”*-9438 95324 97a! 1, 44a22 45622 46628,30.31,33 47bn 1-19 VLO4ai4,i7 ua3i igaiô 64a26,32, oña NL95aii 9?a2, *-29315 37316 40327 41619 43632 3,l9 NLO2aIg VI03627 O5a3i. 4434(g) 4538 533,20 73324 74625 b¿(2) oga26 Liob2i,VI-27 Lria9, sano vyiá^io VLi2bi3 *37324 . -or 23 14632 i6b8 VLi7bt3 L27ai5 Zaopal L8ib4, latpçvopcat **54618, 34320 35a24,33,beo 36432,64,19 vyialvai *74626 37ai4,i5,b23 38ag,b3o 4iat7, sanus vyialvwv *-76214, vyietvos 67,17(2),18,20,34 42ai,bi 43624 vlO435 13327 *29316 37314 38330 41322,big,20 4333,625 44b35* NL456i2,i3 L40bg(2),27 53318 73624, vyi-rjs vlI43I5 47ag,2i,6i7,i8 5238,14,16 56627, *54619 : — sum vyialvai ”*99327 ni‘3i *-59322,29,614 61620 6536 VLub27,28 *43632 73627 78635 : 68az6,b3 7264 7436 77326 7963 — existons vyialvaiv *-29317 80614,27 8iai2,i4, la ”*98624 0335 NL96bi7 : -ens ¿marripiMV VLo6b5 *39617 4132,5,7,9,12,16,19,29, *-22a34 4766 3o,3i,NLb2 *43615,19,34 4435 Scithe (-te) ¿hevSai VLr-2a28 *-50614 scribo ypáaj VLl2b2 *-75618,19 45a7 77a24> 4>p0vTjacs ”96624 sapiens SeiTOj *46323, ëp,pwv 8oa35 8133 ”*oiai, croi/ioç *953-21 ”*-0337,9 scriptiva ypaiKr¡ *-81323 *27620 37310 4132,10,13,14,15, scriptor ypa^>evs *-80634 17,24,64 42313,17 43b6 5932 scriptura ypari vti8a4 65326 77329,32,33 79317,30,32, scrutacio emaKCi/fi? ”9635, oK/vpis <¡>pov¿wv L49bi7, (fipovipios ”95628 ”99614 O2al2 5569 1**0731 scrutor é^erá^cu ”95328, ¿ttiokX I. INDEX LATINO-GRAECÜS TRANSLATIONUM ■zrro/xai “96a!1 97614 “*oibio “02314 55bio, èmcKonéw “gyan, oWr-ro/iai “*9869 O2a6* v*O3b28, 29 05619 “49329, o-KO7reop.ai “94615 se vide sui seccio T/j.fjp.0. *32326,27 secedo àm)(op,ai “95632* viob2g, ■rrapexfiaivai vogbl9* secerno Kplvao vnb6 seco répvw *32325 secundo Sevrépws *58631,33 76229 7839 secundum Kara “*(lib. I) c. 50 VL(lib. II-III) c. 60 MISai “19614 N.*(lib. VII-VIH) c. 21 NR5Ób2i *(lib. IV-X) c. 355, tw + infin. I-O7ai3, pro accus, rela­ tionis “*94313* *9536,7 96613 “*98331 *0266 viga3O *2ia26, 27,66,7 2762,23 29617 33632 Rt34ai7,Lr8 3767 38614 39S.5, 616,36 4oai8 4161 4467 47aio 48610 49a8,i8,26 50626 5238,12, 15,»27,*631 54611 58335 63a?, bi7 65626 7166 74624 76629 81611, pro dat. *2423 28617 33a26,6l8 : — hoc (hec) rav-i/ “56218 57a32,b2 : — hoc quod rj *19662,3 56aio,i7 : — id quod -rj “02631 vi8b2,3 N56ai6(2) : — quod ko.30 *54622, rj *9662, 3,“*25 9865 Lo2b8*,3i 1862,3 25635* B26ai7 L3oai2,i3 3iai6, 17,18 56310,®*n,*i6(2),17,“*18, b8,Li7* NL57a3i, 32,63 *6iai, 63,5(2) 65632* 66aii,35,b3 7oa8 76318 77627,28 7865 : — racio­ nen! ois âv 6 Aóyos “15619 secundus Sevrepos “*09334 securus vide minus secutor ¿KoXovfPrpriKOs *95a4 sed vide set seduccio vide servus segrego à^opifa) *46611 : -or àrro■¡(aipéiu voga3i seiungo ¿iráyai “0965 semel vide in 673 semen a-néppa *79626 semimalus r/pirróvr¡pos *52317 semotus adiect. : qui — est ó árre^ó/xeros' “04323 semper dei “*97333,61,20 00619 oia2 “*-0428 “*0539 07315 I2a24,b3 1332 vi4a3i* *19629 23628 25615 2963,4,7 30329 31628 33613,15 36626 38319 4067* 41324 4334 46622 5035 “*5467,*11,13,21,“*25,26 *60615 62617 63621 64634 65331 68625,27 73326 74630 7734 sempiternalis ¿í'&oí vi2a2l sencio aiaBavopcai “*eoa2o “*18221 *26a6 42328 70319,29,31,LR3i, L32(2),33,bi,3,9 7164 79ai6, vocai vi6a34 : vide simul senectus yfjpas “*0037,23 *-21613 senesco yripáw *3562 senex ¿Kpofioiv vi86ll, rrpeafivr-rjs “*56224 57614 *5835, npeafivrepos *28619 “55313 *65227 : -ior TTpcafivrepos *43612 55al3 5®bi2 : vide plebs senilis npeafivTiKOS *5832 sensatus aloOavópevos *7463° sensibilis aúyOrjTiKÓs “9832 *47617, o-laBriros v*ogb22 *47610 “*52613 *53313,15 74614,24, 30,34, KTTjTOS (?) N97al sensitivus *9832 sensus añréfya-is “*9863 VL03a28, 29 09623 13a! 18317,19,61 *2664 39318,19,20 42327,30 4365 47326 49aio,35 61626 70316,17,610 71630,34 72a3d 73617 74614,16,20,25,26,29 75327 : vide sine sentencia *37629,32 41627 5ibi6 sentencialis iprjf/napaTdiSrjs *34624 seorsum á-rrávevde vióaj4 separabilis ywpiarôs “*96633 separado ^wpiapós *75320 separo áfiyopífiai *97634, xwP^íul *34bii 44633 “*57b8 R59a5 *61629 75635 78322 674 ETHICA NICOMACHEA : INDICES sepe iroXXaKis vO3a28,29 17310 : -ius erri ro iroXv vioajr VLi2b8 sepulcrum ratios L23aio sequor àKoXovôéio 1103623 NL37b2 I39619 4368 NL45bi4 166634, ¿iraKoXovdéai Igôby NLoob7, erropou NLg6a5 g8ai,b6 H04614 05623 1165 120314,26, 632,34 55a3 68421,611 69415 72415,19 74a7 75a5 76a26, pipéopai vl3a8 15632, irapaicoXopfféa) 104635, avvaKoXovOéw NLoob4 : -or pass. SiwKopai N94ai6 : -ens àxoAoudijriK-ôç 150628 serenus aepvós N55b3 sermo Aoyos 194613 NL96a9,Lb8, nl9 9744,24 g8bro,N2o,3i 99625 NLoobli 102427 1103621 0441,3,5,6, n, vb23 1107430 09621 vi4b29 L26bn 27420, 24,b2 2865 36413 38b8 N4oa3 L44a33 45b27 46422,27(2) 47418,21 52413 NL54b7 L68bi2 70612 7163 72435,64,15,26 7564,6 76433 79422,64,16,18,23, 27.29 8045,11,21,65 8ia4, deest in gr. NO2bi6 17968 serpens eytç N5ob9 servilis avSpamSwS-qs 118425 2648 28421, SovXikos L25ai, 0t¡tikÓs 12542 servio SovAeva) 172432 servitus SovAe/a L33ai servo TTjpéw 15549 67613 servus àv8pairo8ov 145624, 8ovAo? 160628.29 61435,63(2),4(2),5, Krijpa I34610 : -vi seduccio 8ovXairaria. 13147 set aAAá NL(lib. I) c. 33 19663,7 ooai6 VL(li6. II-III) c. 83 Lo8b6 12428 18419 Nl(lib. VII-VIII) c.26 N5?a35* 68b26* L(lib. IVX) c. 335 K3obii, 8e' N97a28, 614 9862 vo6b2r 09428,1620, V2O 13614 VLi4a24 vi8b3*,i2 I5342* 6165, -q vana29 vi2aig 13617 18329, ov pqv 173313*, ¿AAá vi86i3, dAAà pr/v H11619 : — adhuc ov pr¡v áAAá Ll5a35 T7a35 18613 : — et adhuc ov prjV aAAd 124413 ; — tamen ov pr/v aXXá Vl5335 T7a35, Kairoi N97a6, ôpws 8e Noo63o, TrA-ryv vi3a3 : — tamen et adhuc ov pr¡v dAAá L24a8 ; non tamen — ov p-qv dAAct L5ia7 : non solum — ov pr/v ¿XXá L8obi6* : — et Kai ... 8e LO2ai7,2i* 1669* 17a! 2oai6, 18-19 2144 25ai2,2i 27625* 6oan 6iai7-i8,22,bi6,24 6346 65327,30* 68b6 70628 73618 7669 severus aipvvós i57bi4 5842,6 sex êf VLo6a33,b2 si av Noi47 VLO3a2i 05329*,30* ioa22 L23bi2 34a2o 3564,31 36a!,4,bi 44426,27 49429 50625(2) n53bn L54b22 58434 6145 R63a6 173423, éáv VLo5a24, 31(2),32 06425 12626 13630 14413 16633 I?a25 L2obio 2iai 2744,28 29319,24 3162, 29 LB32a23 L33aio,bn 35422 44612 4566 49a34 5lbl4,I5 53620 54614 55632 NL56a2o, i2g 158633 59430, 31 62610 64627 6543,613 7163 7564, ei NI-(lib. I) c. 40 NR95b6 10269 VL(lib II-III) c. 47 ^14619* 15429* Lo8a28,29 14621 1967 NL(lib. VII-VIII) 0. 14 »36629* 3765 4343* L(lib IV-X) c. 180, etirep NL96a35,b4 199423,Nb2i ^1764 T,34t>32 40433, ¿iráv 132332, ori vi8a23, pro partio. VLl2bi6,i7 147333 : — hoc ei77-fp ^55630 : — quidem ¿lirep 197628 99621 ooaig oiai2 23627 25633 28622 32a24 3463 36625 39310,24 43621,24 49618 50617 51628 5369 54a3,5 55630 6iai3 65614 68ai2 6gan 7032 74328,65 78a2-7’I7,32 oi pqv I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM 675 80627 8ia6 : — tamen ei'îrep 5332,626 “*55614 *59321,28 “97628 : — utique av “49329, 76617 78624, aKoiros SL94a.?4 e’l-rrep “99323 ooaig : vide ac, et v*o6b32 *38622 sic ovto»(s) *94325 9662 98312,15 Sikionii Jmvmvioi ***17327 9ga2i,b2i,22 oobi2 oiai7 02621 sillogizo avXXoyiÇaj “*01334 L49a33 ***03334, bi2, 13, 24(g) vO4ai8, sillogismus avXXoyiapos *39628,29, 30, 33 05a22,VLb8, Li4,vi7, 18 30(2) 42623 44331 46324 VLo6al4, *822,36,65, v*8 O7a20, silva vXy v*x6b33 **23,625 o8bi6,v*26 09326,bn, Silvestris ¿Tryypajj/j-évos *48621 26 lobio I3ai9,22 14315,19, similis ôpoios ***03621 05326,614 30,b29 i¿a2(2),bi,Lji ***16636 07318 0937,8 15316 *2335 2463 igai9,Lbi4 2oa3 22b3 25310 3469 35m 4463,13 45310 48610 27317,28,30 28a32,b26 “29629 5033, “*65 5133,8,“*b6 ***5234 *31322,Kb8 *3363,5,15,26 3434, NL55a24.33,34(2)-b7(2) 56a20,68, 19,621,27 36ai7 37b23 38ax6, 17,N*R22,N*34 57a32,b3 *5969 625 39a3 40324 43ai3 44a4,i7, 62an 64314 65617(2) 67629 63,12,15 45^26,29,33,64 4739, 7531 80631, jrapanXymos ***1739 14,23,611 48bio 49329 50a.11, **48619 *5036 : -lia rà roiavra **07312 i6bi : -lis consuetudinis 623,31 51632 5337 54ai2 55632 56b6.11 5735,66,9,19 58327 59b! ¿pot/rfiys *57311*: -lia pacior 60621,22 6ia22,25,2g,3l 63a32, ¿pLOLo-nadéoJ “*95622 b5,i2 64a4.b2.12 65310,11,18,35, similiter à.reyvd>s “02618*, ¿poicos 634 66627,28 67a7.b1.23 68b23, N*94ai,bi3 95321 96631 97318 32 6gbi 7068,12 71a13.b32.33 98327,61 99320,622 00624 72a29.33.b17 73a13.25.b25 74332 *01330, “*67,25, *33 6*0368,17 04316,22,35 05628 06a19.b4.23 75315,23,632 76a22,b24 77627 o8bg,2o I2b6,3o 13328,66,12 79331,628 8oai6,b4, ovraiac 1431,25,613,20,25,30 15610,16, ***03620,21, ravry “98320 01334* 18 17329,626,32 i8a6,22 19328 *44b33 53319* 56310,18 57332.62 *20629 22620 24a!J 25327 66335,64 70618, 1-17*44618,19, w8e 26619,25,27 2731,20 28a! **06325 “-47324, <¿Si *3738,23,26 29623 3oai5,bi5 3165 33328 46622, a>s **09332* : vide sicque 3436,11,15,23,632 3533,11,30,62, siccitas av^/xo's' VLi2a2Ó 6 36a3,i8,2o,26,29 37ag 40bi3 sicco (¡rjpaivui “*5563 47ai7,bi3 48b4 5oai8,23,b5 siccus Hypos VLjSbio *4736(2) 5469 “*55623 563.12, b8,14 59b2i 5732 *5836,626,29 59623,29 sicque ¿is re *94321 6032,18 62314,36,61,33 63327 sicut ws NL96b28 *-07624 **74632 64625 65313,26,67 68315 70330 “77334*, wa-rrep **18629 72620 73311,631 74329,621,26 siggnome avyyvatpy *43322,23 7536,25,34,66,24,26 7632,15 siggnomon crvyyváífJMv *43331 77331, irapairXyaiais *2562 4462, siggnomonicus avyyvopoviKos cùoaÙTcuç v*o5ai5 *1263 30618 *43321 48316,“*b33 significo Àe'ycu voyay, pyvvai “01629 similitudo ¿poiórys v*o8aio,b3i O2b34, aypaivai v*i6b29 *41312 15319 *igbi 34330 3866 39310, signum papTvpiov *04313, aypeîov big 47634 4866,13 4933 51633, v*O4b3 *30316 40328,628 42a!I 34 N*55a33 56620 57332 *5865,6 43320,67 44621 47aig 48a2.11 676 ETHICA NICOMACHEA 5963,4, op.oldjp.a. »L57aI L6ob22 78627 Simonides ¿Xp.wví8r]s x2ia7 simplex airXovs L3662i ®4ga2 L54b2i,NL25,26,3i simpliciter ¿ttXws »L95ai,b3 97333 Lg8axo »Loib3 ^04625 05633 o6a8,b35 07317 o8b7 ioa9,i8,bi 13323 1538 L29b3,5,8,2Ó 3oai3, b27 32aio,b2i,22 34310,25,34(2), 64,10 36a3i,b22 37326,33,622, 25(2) 38a33 3962,24 41613 42b29,3o(2) 45a! 4663,5,19,21 47620,32,34 48an,b8,i6 49a2*, 16,18,19,24,619 51325,62,4 5263, 27,29 5334.6,30,62,13 NL55b24 56613,14,15,20,22,23 5764,1 i,l27 a6ga6* L73b23*, are^v0>s,»o2bi8, p.ovax<ès Lo6b3i, SXws viob29, deest in gr. L4ga4 simul N56b5 5767 : vide confe­ deracy, repente simulacio irpoorroÎTjOis ^6¡bio simulativus TrpoaTroo^TiKOs Jj2 73.21 simulo TTpoairoiéofjíai NL65b5 L78a3i, vTTOKptvop,ai L4?a23 sinamoria aiva/roipia L4gb33 sincerus eiAocpipi)? r70b2O sine ávev NLg8a8,Lb25 VLo6a4 623622 2433,4,26,28,30 26328, b22,R23* L3iai3 35617 38324, 34 39*33(2), 35 42*9,10,62,12 44329,30,69,11,17,20,31,32 4534, 5 52636 54615 NL55a5|IO L65b29 75320 7932 8169, árrá- INDICES vevBe Li6a34, XWP^S L63b23 72630 : — dominacione d8éamtoí ^óray : — eleccione d-rrpoaipérajs Lo6a3 : — filiis árexvos »9964 : — intellectu ¿pontos L73a2 : — periculo áx/pSwos VLiga27 : — prole árexpos L99b4 : — sensu doloris dvaX-y-rjTos Li5b26 : — tristicia áXwros VLiga2g L26bl4 73616, dXvmos L2oa26 singularis : -re (to) Kaff ¡Kaarov »97313 L42a22 : -ria êxaara v 14*7 A °, (rà) xa6’ exaarop VI-O9bi4 viça28 ^43329 47330, (rà) Kaff '¿Kttara v04a6 07329, VL3i oçb22 iob6,8,33 na23 12634 vi4b32 1531 19331 12664 34^23 35*6 4ibl5,l6,26 42314 43*32,b4 4733,26,65 singulariter Ï8la vi3b22 singulus é'xaaros »9764 97631 41332 ^43635 : -li ÊKaaroi VLi2a33 Li3b22 25325 270.2 4464 6oa3 64618 65217,32 72ai,5 75335 8165,19, KaO’ exaarov (-ra) l27316* : -la cxaara NL95a8 98327,65 ^07329 VLi3a29,3o(2), 32 Li437,io,b32 NRi5ai VLi6b4 Li9a3i L23ag,b33 26624,26 27326 41325 43322* 44318 48619,34 66a3o 75331,33 79bi 81319, ëxaarop Lrga28* 2oaâ* 41332, ica6’ éxaarop »94628 01326, rà KaS’ ÎKiiaTa LO4a6 : per singulas ápá Li6b28 siniene avvie'pai »43313,18 sinistra : (»ad Lin) sinistram (eîj) rà àpiarepa NLO2b2O sino ¿áai L34a35 38aio sinomoria aivop.aipta *49633* : vide sinaSiphocleus Xo^okX¿t]s »46319 51618 sistichia avaTOiyla »g6b6 sitis 8¿i/>a L48a8 5463 sive èàv rc l236io(.î) 42614,15, cîtc »L0ib2(2) VTj(2324(2),v25* VLi4bi6,i7 L26a3,4 28333(2) I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM 53b10.11 60317(8)* 65a10.11 76a26(2) 77a13.14.15.16 80624(8) oii're NL5ibz2(2) sobrietas vcofipoavvT] LO3a6 sobrius a dxfrpwv 1-02627 03a8 N52blj societas opiAZa “‘27634* ‘56329 Socrates Zc.jk/mtvs' VLi6b4 L27b25 44bi8,28 45623,25 47615 sol vide versio solercia àyyivoia 1-4265,6 solitaris p,ová>Tt]s N97b9 solitarius p.01/0 úfieuos NLg6bi7 “97614 72628, povw-rrjs ^gybg NL99b4 “57621 69616 7oa5 Solon SôXwv N “00311,15 “7939 solsticium rpovrp v12325 solubilis vide difficile solucio Aliens “4667 ”“5365 solum adv. p,óvov Ng6a29* N“g8bg VLO4a27 oóai4 07328 14321 “22321,626 29ai6,b33 31330 3234, bl,3O 3535 3634,6,625 38314,bag, 33 40628 41317,615 43310,636 44626 46617 4833,11,65 49310, Ni3,Li5,2i,NI'29,1-35,b3i 51632 52a8 54322,NLb26 55318,28 5735 “62320 6469 6739 7264 74331, bi 79ai6 8163 : vide set solus pavos- «“94610,“16* 96329* «“97329,69 “24325 3034 39610 41628,29 48b! i 49320 53635 54a! «“55311 57319,20 “6266 7761 80324 : — effectus povov- pevos «97614 solvo Allai “36623 38327 4566 46326 4766 53329,«“65 “64634 sompnus vvrvos «“0264,6,8 sonitum facio ifio¿ai “49329 sono «4911.29 sonum facio L49a8 sophia aoepia «0335 sophista aoLarris “Ó4a3I 80635 8iai2 sophisticus ao^iCTTixós “46321 Sophocles ¿o^okA-íjs “góaig 51618 sorcior ri/yyárai “95621 0767 09613 igaio 42623(2),26 44325 62611,19 79631 Soa2 677 Spe*** 27-7re «9667 : vide Speusippus species cióos “96313,610,20 30631 31624,27 35314 41633 42230 44615 45316 49323 50332 «“55612,15 “5636,«“7 57330,61, ”36* 1-58611 60331,621 6735 6934 73628,33 74310,16,19,22, 27,28,31,65,6 75322(8),26(2),28, bl(2) 7638,9, mea «“9964 1-6735 : vide furor specificus ecBovrocós spectaculum Béapa 1-9939 : vide ariio speculacio dewpía ^03626 22617 46614 74621 7865,21,28,29,31,32 speculativus BcwpiyrLKos 1-9634 39327 77318,28,619 7867,22 8obai speculator flea-gs' Lg8a3i speculor deaipéco 1-00619 04311 o6a25 22335 3937,622 40311,24, 69 41325 43619 46633,34(2)*, 35 49325 52314,bi 5331,20,22,23 69633 7032 7531 7635 77321,33, 62 7863,30,34 7961 8ib8,i8 sper3 apalpa L23ai4 sperno Sva^epaívai L26big spero èAm'Çai L65ag 66bi6 : -3ns vide bene spes ¿Attií nloo33 56330 1-59320 66325 67316 68ai4 73619 : vide bonus Speusippus ¿¡TrevwTTTTOs 1-9667 NL53b5 spiritus vvevpa spisse -rrvKa 149617 spoliator : mortuorum — Aaiiro- spontaneus aúdaíperos LI4b6 sponte ¿kÚív 1-6332 : vide non stabilis ará8a^co NLg8b5 Ligb3O 2332 25310,15 NL48a3o, 32 55a24 L68bi8,25 6937 76632, 33 studiose ¿mpeXws v'-05515 studiosus ¿metieris LO2bio 13514 2763 28521,27,29,30,33 32a2, 3(2) 7033 7937,65 8oai6, ottouSaîos NLg8ag(2),i2,i4 9ga23 oob27 oibi8 02b8 Lo5bi4,3o o6ai7,2O oga24 13325,29,32 I4big 24a6 3065 36b8 37b4,5,io 39a25 4oa2g 4ia2i 43529 44ai7 NL45b8 L40ai5,NLig L48a23 51327,628 52a8,NL2i,b20 L54a6, 3i,b2 58333 63334 64525 65a6 66313,19 69318,31,35,613,32,35 7oa8(2),13,14,15,66,19,29 74b22, 25 75627 76316,68,19,25,27 7733, 5 Soaj5 studium è-nifiéXeia NLggb20,30 L2ibi2 38b26, airovSij L74¿4 7732,619 stultus ¿vár/ros L23b4, a^werosL5iag,io stupefacio ¿¡laT-qp,i Liga23,29 stupro ¿KoXaaralvw VI-i4ai2 suadeo irapaivew voga32 L77b3ri irelOw VLI2bl3, irel@op.ai VL13b28, L26a24 : -or irelffopai Nr-O2b33 46a20,Nbi,NL2 N5Ib2o suasio vovBer-qais Lo2b34, (to) Treize loOai -'46331 sub 4- abl. viró + genet. N94ai3* vi6a3O, erró -f- aecus. NL94aio(2), !2,l-i3,NLi5,b3 96332 v04a7(2), b35 L74bi5 : sub + aecus, viró + aecus. *-0437(2),635 29330 6oa2i 74619,23 : sub + adv. viró + genet. '-4035 subappareo vmtfiaivopai Lg6bg subcontrarius vmvavrlos ÍJ37^7 apyopevos *-6063,6, Xevópevos N6l3li,Ll2,ig subditus )3aoi- subfiguro vttotvttow NLg8a2i subicior âpvopu ^34615 : -iectus fiaaiXevopevos L6iail, evrjKoos NLo2b27, vnoKeip,evos NL94bi2 98328 : -iectum (to) wroKtip.evov L2gaig subiugale vTro¿,vyiov L8oai2 submultipliciter m>XXoarws R76a2g subsequor mipaKoXovfféw VLi2an subsignifico vm>GTiiJ.alvw vi2ai6 L22a23 subsigno vTToGTip.rúvw Li2ai6 substancia ovala 1-96321 VLO7a6 igai8 L2oai,2,b7,g,i2,24 2iai8 65620 subsum : ea que subfuerunt rà vTTTjpyp.éva ^ó^bsi succumbo nepim-n-rw Nooa7 ora8 suffero ÙTrofee'vw "^04332^2,3,7 ioa2ô I5bi2,i8,23,33 16312,15, 18 17317,32,35,69 i8b29 suficiencia : per se — avrápKeia NL97b7 L34a27 77327 sufficiens ipKios R97bi5 VLi6a35, avrápKTjs vi2bi r25ai2, íieavós NL95a29 9861 VLi2bii L34t’7 NL55bi4 L59a3i 6465 71310 79aS,b2 8oai : per se — avrápKT¡s NI-97b8(2),i4,2o æT2bl 6064 6gb5(2) 7665 77bi,2i 78634 7933,64 sufficienter ¿Ais N96a3 NLo2bii L7ibi8 7267, àpKovvrws NR95b6 Lo2a27, ÍKavws NL94bi2 95^6 Lg6a3 NLoiai5,28 02324 VLoga23 L33b2o 36aio 43631 45b? 64318 70626 74a!i 77330 79334 sufficio àpKew H95b6* VLO5a28 l64327* 70628, emipKew L2ob3 62323,bao 63318,34,525 65322,24 Sobao suffoco m/lyw NL46a35 suffodio TOigwpv-yew l38325 sui amov N95a26 97b9 55623(2)* 56314, ai-roí: (é-) Lo8a29 roaio I4b3,5 6ob8, ov VLi6a35 : se I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM apôs *76615 : per se 81’ avró, 8i’ aiírá ”94319 g6a8 56610 5763, K.aB’ avró (avrôv, etc.) ”97331, 33 99321 vioaig,b3,5 ”56311 : propter se 81 aura N97b3 : secundum se ko.Ô’ aura (avróv, ele.) ”95327 96610,14,15,16, ”*19, ”21 9937,15 56bg,2i : vide ama tor, invicem, per sui ipsius avTov viiag,23 ”56618, avrov (e- : de spiritu, utrum 43615, VTrápxuí 679 vI4b2O 1863, ''17627, deest in gr. vnb2O 1337,22 1437,24 17334 etc. *9433,25,27,613 9532,3,4,16, 62.3.15.18.19.20.21.23.30 9636,7, 11.30.31.64.24.27.30 9732,8,11,31 98325,28,30,31,32,619,26 99a8, 31,633 00a25.30.b13 01619 03615, 30 0431,6,18,23 05325 06329 iob24 na24,b7 1237,623 1333, 632 1634 19320 28328 42323 52633 7736 : est fjv VLo7a7 asper an lenis, saepius dubitant vI3bl3, êperm *63313, evi codd.) NLg5az¡,L2'/,lfLb27 *góa2i, *29630 : est (+ s.l. possibile) 610,14,15,16,21,33 ”9739,*31, 32,33,NLbr L9ga7,l5,NLi6,L2i ’ideare víigaió,2O,2i : sunt fyrav ”*57315: sint r¡v vnaio: fuit ”*0332 vo8a29 waio,*-19,63,5, rtv ”00334 45321 : fuerat fp> vi4,v*i5 na8,vb24,26 v*i3a6 "17316 : esse ëaeaOai vo5bi4 1462,v3,5,21 VLi5ai8 *2oax, b6(2) 21330 22630* 2334,62,5, 1465, ovrtx vi2a8, overas ”9463, èvelvai *54622 : (qui) est mv 8,11,14,16,23,24,26 24327 2536, ”*0164,5 "03320 04310 "*08327 20,21,22,28,32* 26312,25 2733, "13327,628 *22625 ”573,14 : ens n,28,b6 28332,34 2966,33 wv ”*9437,”bii 9534 g6ar6(2), 3oa6,7 32613,17 34aio,35,bi2, *22,24 ”98617 99333,66 00317, 13 35324, big* 36333,34,bi,17, 33,632 01629 "10610,14* na22 ig,2O 3735,68 3834,7,9,11,13, v*i2ai7 vi3bg,io,n 1432,14 15,22,25,26(2),27,bio,n 40315 I5a2o,34 16621 1766 18332 igaiô 41325,b6,34 4231,7 44a! 4762, *24317 31320 3367 35332 ”3763, 25.29 4863 4969 50624 51334,63 *8 3937,623 40625,32 41333 5269 5463 ”*5633,*11,14(2),15, 4334 44333,36 47bli 5238 69,10,8-21 ”*57318,19,*b3 58326, ”5369 *54324 ”55326(^,27,611, 27 59312,17,25,26,64,8,20 60324, *25,”*27 ”56323*59311,614 6oa8 62,5,14 61618,28 64312,34 6iai3 64ml 66a22,bio,i6 *”6532, *23,69 6632,10,13,15,16, 68618,35 6966,7,26,35 7034,69,15 18,20,23,27, 30,31,33,61,3,7,9,13. 7iai8,b3i 7239,66 73310,630^), 14.16.18.19.26.29 67317,33,34*. 65,12 68328,29,31,33,35,64,9, 32 74625,30 7531,6,18 76619,26 io(2),16,23,27,29,30 09314,17,21, NIÏ77ai5.L33-M-32 78l>33 Soa2T, 26,29,35,67,17,32 7035,7,16,20, bi7 : futurus eczo^uevos1 ^39^)8 Soai5, : vide futurus bi,2,5(2),7*,10,14 7103,19,633, 34 72613,19,23,26,33 7334,33 1 summarie ¿v Ke^aXaío) vRx)bi2 summe aKpais VLoga34 74310 75622 7663,4,6,9 77333, summus aKporaros : -mu bi,i8 7834,631 80619 8ia8 : a aKfjdj B55ai4 se ipso avTÔi N95bio* | sumo Aa/gSávto NL97b24 LO4aji sum ■ycvopai ”00327 55617 57Î01-. O0a36,b3 07332 09^35 2ga3i ec/M ”*(lib. I) c. /35 VL(lib. 3ob8 3oai5 43a!2 44313 II-II1) c. 300 ”*(lib. VII-VIII) sumpcio Xfji/jis Ligbz5 20314,b¿8 c. 90 *(lib. IV-X) c. 1230, eym ¿lan 22ai3 ”00327, ruy^ái-lu *2934 40635 68o ETHICA NtCOMACHEA : INDICES sumptuositas Sandur/ *-22323 sumptuosus Sanawgpós *-22321 2334 sumptus Sanávr/ Laoa8 2jai2 22b2, 4*5.13. 8anávr/pa L22az4,b4,I9, 34 23a! 1,14,18,2i : — facio Sairavátu *-2338 super 4- accus. enl 4- accus. 1*16623, vnép + accus. “1-95326 VLi5b8 igai8 1-45319 superabilis vide facile superando UTrep^iXeoi 1-6433 superaugmentacio vnepoyr/ “97618 superbia âÀaÇovei'a vo8a2I superbus dXaÇdw vo8az2 VLI5b2ç superdiligo vnepayanda> L68ai superductus èneioaKros 1-69626 superexcedo vnep^dXXw Lo8b4 45332, vnepéyw *-32326,34,61,4, 8 : -dor îmepeyopai **3265 : -ssus VTrepeyoperoç 1*24610 58336 n59ai4 superexcellencia vnepftoXr/ *-45324, vnepoyr/ *-24322 58612 62336,64 63324 superexcello vnep^dXXat *-47632 5067 52325 53623 62611 1*1-63623, vncpéyoj 1*22322 24323, bi,10,14,20 58334,35,63659314* 6064 6235 6362 68aao 7832 superexcessus vnepoxtf *61320 superextendo vnepreivw *-6533 : -or vnepreivaj V1,l6t'ii6 superficialiter erriTroAaims *-6733 superficietenus : N— ... magis Lmagis — ¿nmoXaiórcpov 95624 : “— Leas ... que — apparent ras ... èmnoXaïftvms 95330 superflue vnepfieftXrip.évws '’1837 superfluitas vnep^oXr) vo4ai2,26 06329,65,11,17,23,25,34 0732,13, 19,20,21 (2),22,24,25,26 08324,612 i8a6 superfluus rrepiepyoç “70627, nepiTTOS L41bó 4236, vnep/3áXXa>v v°4aI5 superhabundancia nXeovegca 1-67610, VTrep/3oXr¡ *-04312,26 06329,65,11,17,23,25,34 0732,13, 19, 20, 2i(2), 22, 24, 25, -26,VI*b6, 9, 19,22 08a4,L24,bi2,VLi8 0932(2), 4,18,21 09625 1-1836/1*628 1*19628 2iaro,bi8,28 22331 2567,18,29 2639,18,29,67 2ybg, 29 2833 3437,8,9,10 37327,28 38619,24 47625 48a7,i9.NL33.Lb4 4967 50317,19(1?) 5iai2 53433 54314,16(2), 19,20,21,27,616 58a! 2 64329 65636 66bi 70623 7ian 7933, vncpoxri “1-97618 *-33321, b2 58612,24 6rai2 superhabundanter vnep/3e/3Xr]p.évais “1837 superhabundo nXeová^w “06331, nXeoveKréw *-36622, vncpfláXXw 1-04315 VLO7a4,bi,2,3,11,12,13, 28 o8a7,28,33,vb4,VLi7 i5b24, 28,34 i6ai,6 i8bi7,24 L2ob5, 24,27 21313,15,26,620,32 22332, 65 23319,20,615,26 25317 283.4 48328 4935 NjOb7,Li8 54328, VTrepéxcci v°6a34,35 superimpleo vTrepnípnXrpic VL18617 superinfamo ém8va 1*45333 superior ó npÓTepov vi5b25 superius adv. áva>8ev Ljgbi4 44312 4969, ¿vcjrepov 1*5562, ep.npoaóei' “L55bi6 supero K-parecu 1*4932(2),13,15 50312, 35 51322.24, oxéu> (?) R7ibig*, VTrepéxw “59314 superscripcio émypappa “1-99325 supertendo vireprelvco 1-7168 supervenio ¿népxop-~o8oxp *-2333 susceptibilis dvTiXpnTiKÓs “42325* suscipio ÜXÉyopai ''*-03325 “55614. emSéxopai '*-0738 “55613, Xap.flávai “*-9469 9568 “97611 I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM v°7a32 R2obl2, vi7b22, 099.35, 7rapaÀa/x/3àvu> N94a25 7FjOOCTÀa^àpaj viya4, vnoXapfidvco L45b2 yça22 : vide distribucio suspicacio VTToXrpfas L42bj3 45b30 suspicio TTpoo^OKca vi5a9, vitoXt}fas1 L39bJ7, V7róvoia L28a24 suspicor ÚTToXapfiávco NL97b5 L39bzo Ó5b8 yBbg.iS K7ga22*, urronredo) VLi7â25 sustineo ave^o/xcu b2ba8, í> Tropeéveo VLO4a2o,L32,b2,3,7 Vbioa2i,22, l2ó,vl3o ^15612,18,23,33 ióai2, 15,18 I7a32,35,b9 i8b2Q 22a3,9 28a29 54bi8 58a24 Ó3a9,Rb9 L7ib8 78613 : magis -net vTropeV€7CK0)T€pO$ VLI5a25 suus avrov (e-) L97ag VLo6a23 L2obi3 59a29, a^ért-pos L8oa3i Stag synesis ovvems 142634 4335,7,9, 10,12,16,26,34,67 synetus cvrerôç 14331,2,10,28,30 synienai avviévai 143313,18 nepcXapc^dvcn tacitus ijavyios- vt6ag tactus ájrf vbi8a26,3i,bi.Li*,VL5.7 14839 5039 76a 1 talis ôâe viob4*, vroios vi4b23, ttjAikoûtos NLg7a6 128617* 1*156325, toîoç L8obi5*, roioaSe VLi4b24 i8bi2(2) 127615 30313 3133 44332 4737(2) 54b2° K8ob'5, roiovros NLg4aio,27,Lbib,NLig, L2O,NL2i,22 95a8,b7 Lg6ai2,NL27, t>34 97334, bl5 98323 iggaiz, NLiijyNLb? ooai,2,8,big oían, b4,NR7,NL9,2i,3O O2au,34 VL°4a5, io,Lr2,vb24,Vh27 0566 107312, 16 VLoga22,Lb22 VLi oai ,8, Li t, vi,,f, 18, Ll9, VL20,v24,VLbi4,L29 vlt iai9, bb25 1234 VLl3a27, b29 i4a3.4A7,2O,bi,io Li5a23, vl3o, 34, b3, 5,112, 14,VLl6-22-35 i6ai6,2i,Lbr,vl-5,>0, I3,2O’23,l'29, VJ-i7ai4, I5> b7> Ir> !7, 31, v34* Lr8ai5, VL23, b3, 20- 20 ^a?, 68l io, 13,lI5, I9,VL2O, 24, 26, Lb4, 12 NLR28bz5 LR5ia22 NL55a8,35 56ai9,24,L27,NL2g,bi,i6,i7(2),25 5732,25,30 N73a28 78b26 L(lib. IV-X) c. 206 ; v(is qui) talia di­ ligit Lamator talium (ó) ^iAotoiovtos l8b22 tam magnus tijAixoCtoî NLoib7 tamen 3e N95b2i, p.évroi E34b2g 35b23* 53b3°. N9bb3 0137 VLi4ai3 L2ob2o 23332,b26 25323 2óan 30azo 4ob2i,28 42b2,i2 45a6,b36 46312 47314 5137 53b! 65334 66b3o 7339,13^26,27 75634 78bi8 7gai 8139,'3/j.ws NLg6big 99331 VLi4ai8 134630 38331 43b32 4466 4832^1-32 L52bn óqbig 77334, nXriv L2iai5 37322 B6ia4 167610 71317 73623 75624, deest in gr. N5ob5 : vide set, si tamquam <¿9 132323 tanto Toemv-rw 155310 64316 68332 77629 tantum adv. oaov I!47a8, ttAeov (?) N6i34*, ToaovTo(v) 10865 09623 33619 44610 64326,611, 19 6935 78322 tantum numen tocovtov 132611 33ai6 64620: in — rotraura ^95313, Toaovrov vo8b5, tocrourcy ^55310, eirt roo-ovrov NL94b24 97314 oiazi vii7b2i NL56a29 159630 62320 63628 72314 : in — quod óapov¿aj L73a2i temperatus aoxftpoviKos L44b5, aáipajv LO2b27 O3a8,bi,2,i9 O4a34,b6 05318(2),19,20,65(2),6, 7,9,10(2) o8b2o 17632 i8a4, 9^30,32 i9an,2o,Nbi5,Li7,24 23b5 25613 29621 45614,15 46311 (2), 12 4836,14 49b3i 50323 51319,634 5231,615 53a27.34.35 68626 72bi6 77a3i 78a33,bi5, deest in gr. L5oa3? : — sum L72b25 tempestas yeip-aiv VT,ioag tempestivus vide tempus templum lepóv L23aio, vaós ^743.24, 25 tempto èm-geipéa) L22b28, iret-paai NL94a25 97a25 9864 VL04an o8ai7 L32a7,9 NL5obn L6533i 66628 73330 79b3 Sobz4 8ib3,i7 tempus Kaipos Lg6a26,N]L32 VLO4a8 o8b7 ioai4 b6oa28, ypóvos NL95a7 96326 98320,23 00330 oiai2,x6 VLO3ai7 ogbió 17325 L25b32 26ai, ii, 20, 25, 28,34 42316,64,26 47322 52631 NL56bz6,33 57æz2 1*58317,24 59bg 61624,25 62314,627 69322 74315,17, 18,19, 21, 22, 28, b3, 6, 8 75b3i : — + s.l. tempestivum Kaipós Ng63z6 tenax yÀmypoç L2ib22 tendo ¿pp,áw v 16635, tcÍvoj L43a25 teneo «arctoi 649314, «parem L68b35 tercius rplros NL956l9 9634 VL05a32 L52bn 60333 termino opinai NI-g8b5 terminus ¿'poç Nlg7bi2 63165,9,16 38623,34 42326,624 43336,62 47bi4 49ar 53625, stipas L95bi 15326 terra yala NL55b3,4, yfj ^48628 7934,626 terremotus aeiapos vbi5b27 terri6ilis o/3epós VbO4bi,3 1538,24, 26,67,8,14,29,30,33 16311 i7ar6, 30 19327 L5oai 78613 : -lia roiavra (scii. oflepa) vi5bi4 : vide periculum testificor paprvpio) vO3b2 VLi3b22 testimonium p,aprvpiov VLO4ai3 : vide falsus testor p.aprvpea> ^oobn 1*0362 NL54b7 tetragonus rerpayojvos Loob2i textor v<Ívttis NLgya8 L6jb35 Thales ©aX?}? L4ib4 theatrum Oearpov L75bi2 themisteuon QepLLtJTevcov L8oa28 Theodecti OeoBeKrov NL5ob9 Theognis Qéoyvcs L7oai2 79b6 theorema 0€djprip.a L66a26 7§ai5 thesaurus Ôyaavpos VLi2az7 Thetis &€tls L24bi5 thimiama Ovp.¿ap.a Li8aio tibia L68b8 tibicen avÁ-qrr/s L97b25 Tideides Tvbetôrjs Li6a26 timeo SecSuj L49a7,8, óetAa/vco VL07ai8 ^37a22, TTrcou-crœ Li6a34, opéopcaL VLo3bib O4a2O,2i °5b33 oba3,bi8 oyb3 15a?,io, 12,13,14,17,22^11,14,15,18,27,34 i6a3,b22,32 L24b27 28bi4 : -enda rà Setvá vi5a2ô timiditas SetXta L09a3,io I9a2i, 28 3oa3o 4Qa5,8 66bio timidus âeiXoç VLo3bi7 O4a2i,b8 O7b4 o8bi9,2o,25(2) I5a2o,23, bj4 i6a2,4,i4,2O,bi6 L38ai7 49a8, (/>o^ovp^€vos L24b27 timocratia Ttp,oKparia L6oa36,bi7, 18, Tip,OKpaTLK7¡ L6ia28 timocraticus (ty-) TiprOKparbKos L6oa34 ^R6ia3,R28 timor ôetAta vO9a3,io VLi9a2i,28 L3oai8, 6/3os VLo5b22 O7a33 ioa4 I5ay,9 i6a3i I7ai8,29 L2ib28 28bn,i2 35b5 79b!! tipo TV7T(p Loia27 04a! O7bi4 I3ai3 I4b27 I7b2i 29a!! 7óa3i : vide typus I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM tirannicus TvpavviKos *-60628,29 tirannis TVpawts *-6061,7,10,11 61a32.bg tirannus rvpavvos *-1035 20625 22a5 3461,8 6ob2,n 76613 Titides TvSeiSrjs **16326 titillo yapyaXl&o *-50622 ton tov **49616 tortuosus 8ie8í8wpu ***-95322 vO3a27 VLiob8, p.eTa8i8wpu *-71617, irapa8i8oipu *-80633 tragedia rpayaiSia ***-01333 traho á^eA/ro) **0965, PXkw *-49611, 12 ***-5063 *-66621, irepiéXi L45b24 transaudio irapaKovoo ^49326 transcendo pceTafialvw 197324 44626 transcido pLeTaTrínroj *'56333,35,64 58610 transeo pera/jcui-cu *-2Tbrr, fi¿rei¡u *-22631, irapot^op-ai *-68317 transfero p.era<^epcu *-*9b3 37bl 67310, ÿépw **19334 transfluo pceTappeat *-6767 transformo peTappvdp.tf,a> *-79616 transgredior pi,eTafîaiva> *-60610,22, TrapeKpaévúj *-09619 26335,62 60620 transgressio irapeKpacns *-60331,36 61330 683 transitus mipoSos *-23323 translacio vide a6usiva transmoveo p,eraKivew **52330 transmuta6ilis eipoTÓfloXos Noob3 '■ vide facile transmutacio pLeraftoXij ***-0035,23, 61 54628,31 5661 transmuto pLe6laT-qp.i, NL47ai6 *-79618, p.erafiáXXa> *-21324 33a3* 5169,27 6ob2I, p.eTaKiv¿a> *-37631 52330 : -or pÆTa-mnTO) **56333,35 transpono peera^áXAvo *-7362 : -or pieOlfTTTipbi *-6063 6 transuadeo peraTreiôco *-51614 transuasi6ilis vide facile transumo peTaXap^dvoi *-36326 7*a3° tres Tpelç ***-95617 ***-04630(2),31 05620 o8ag,6n *-2864 35611 39317 4ia6(2) 45316 ***-55627 5637 *-60331 tri6ucio TTpóeais *-07612,13 tri6ulo fíAÍPjiv ***-00628 tri6uo ¿nové/iai *-23618 2439 2732 NR-59a33 *-60324 63610 68616,24, 29 69329, pKTa8í8wp.i *77a8, vépíw *-34334,63 36616,19 60613 63327,62 69335, Trapero; ***-00322 *-76615, Tropical *-12626 2ibi,7 ***-56318 *-5768 59bn 60325 6366 64a! 6967, iropiÇopiac L6oaio 7966, ^op-qyéw *-23323 : vide inpotens tricio rpítfns *-i8b6 trierarcha Tpi/qpapyoç *-22324 trieris sum princeps rpnjpap^eai *-22623 trigonum rplywvov L4obi4 42329 trini rpiTToi *-62334 tripliciter Tpiyfj ***-98613 trisculptum (to) TplyXvov *-74326 tristabilis Xuirr^pós **57616,17 triste Xv-n-Tipâis *-iobi2 20329 5434 tristicia XvTTij ***-00629 VL°4b4,9, 10,15,16,21,28 0535,11,14 0764, 5 0862 0964 1362 1631,632 *-1761 i*,v*-2Ó 18629,32 1934, 22,23,29 *-26322,631,35 27318 684 ETHICA NICOMACHEA : INDICES 40617 46611 47622 48315,19,22 5039,14,18,24,26,NLb4,7 L5ibi4 5261,5,32,36 53a32>6i 54a5.11, 19,20,27,28,614,15,33 70323,25 71332,66,8 72321,619 733.7, t>7(2),i4 74a” 75617(2),21,23 79bi4 8oai2,l3 : cum — XvTrrp pa)$ VLiobl2, vttoXvttos (vel é-ruXvttos) »52635* : -am affert ewiXvmv viobi9 i7a33 : vide sine tristis Svayepr)? 1*76320, émXvTros æ-iobig VLnbi7 1-17333 75biS, Xwrrjpós VL04632 10321,32 na20, 32,bi7 16313,32 17332,34,65, 8,13 L2oa27 40bi4 48a? 50625 54b6,NL8,24 L57bi6,i7 58a23, 25 66328 7165 72a25 75big 76a!i 79635, TrepZÀvTToç L24aió : vide non tristo Aurreor L28a26 : -or ôucryepacvw VLiob2o 19313 Lz8b3 7039, Aimeopai VLo4b8(2),i2 0537,625 06620 0863,5,6 1'0621 vi7bn* i8ai,vl,b3i,33 1933,5,14 L2ia2, 3,6,9 26a6 N^óazi h49b20,2i 51615 65628 66622,23 7oan 71329,62,4(8) 73613 74a4, oSvpopiai 1-23330, TrpoXvrréopa.i L73bi5 : (qui) tristatur (ó) àyffopevos VLO4b6 Troiani Tpoies Vl-i6u25 tumidum (to) oyKTjpov 1-27624 tunc TTjViKavra NLooai6, rore NLooai2,33 VLO5a23 ioai3 I4ai6 L32a2835321 37621 44bi3H54b6* u58b27 75613 turbo oyAebj L67aio 71619 turpiloquium aiaypoXo-yla 1-28323 turpis aíaypóí Lioa'5,VL2r, 33,615 Lua28 13610,Vit,vi*j2 1.1^24 I5ai3 VLi6ai2, 29, 32, big, 22 17a17.bg Ligb4 2oai3 21624,26 23632 2765 28623,26,32 49324, 62,18,24 NL5oa28 1-51622 NL52b21 L59bi6 68330 73629 74a3 75629 76423 79612,31, L23a33 : -issima aia^ima VLioa22 : -issimus Trav<úoyr¡s -'11-9064 : — lu- cracio alampoK¿p8eia L22a2 : —lucrator alaypoKepSris 1-2238,12 : -pe operor atcry/jo-npa-yeai 1-20315 turpiter facio doyrpioi-ecj Liga3o turpitudo aîayos 1-14325* typus : typo nmcp N94a25,b2o oiazy vO4ai 07614 I3ai3 14627 17621 : typis TVTTocs L79a34 : vide tipo tyrannus rvpawos vioa5 : vide ti- ubi êvda L47a27, -p 1*37621,27, o-rrov L2Ob4* 24625, ov L2ob4* 23a2ó, 27 24623 35az(2) ubique L64bl3, Travray^ov L34big,25 35ai,4,5, vdvT-p Loob2o Noiaig ufuia evcfivta vt4bi2 ulcero TrAiyrrai NjObg ulcus vpavpa vi^b8 Ulixes ’OSvucevs NL46a2i 51620 ullus ovSeis N57a2i ultimus ëa-^aTos Vhi2bi9,23, reAevraios' L47bg ultra rrapci vi8b2o umquam ovSerrore VL07ai4, Trové L97b33 unda Kvpa 1*09332 unde ôôev î)L95bi4 98324 9967,9 O2b6 VLO3ai7 o6bg 07631 10333 1664,27 i8a25 l-2OaIO 11,31,34,630 2ia25(2)*,3i 22ai, 4,11 2568,9 26319 36628 39331 NL55a2o,34 57612 L59a5 61314 6967 7lblS 72313 75a2I, TTÓOev L2ib3 74330,32,65 80629 undique Travrayo^ev 1*1968, rrarro6ev L2lb2,32 unguentum p.vpov Li8ai2 unguis ovv^ L48b28 unitas poras L74bi2 universalis (o) ko.8óXov ^gbaii J*O4a5 VLo7a3O 10632 L34ai6 3536,8 »37621,1-27 39b20(2) 40631 4lbl5 42321 4365 4733,4, 25,LR3I,Lb4*,i3,NLET4 L8obi4,2i universaliter KaOoXov Nt*96a28 oia27 VLO7a28 1*26628 37613, 14,15,20,21 6533 8ob8, oAojs I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM 685 vi2bi8 n-i8bl7 -1156612 b74b33 11-9565 197327, b6,K10, n26, 31 usurarius tokictttjç 1-21634 ggan ooa2i11-01614 02b3°>N3I* usus arroActums vl-i8a3O, zOi.ap.os 1^05623 o6big 07325 Liob2g viga27, xpeia L47b27- WPal-S VLiib29,34 15317 19^13.15 1198632 00627 L20a8 29631 N52bl2 30620 3134 65333 67318 universus : -sis (roîç) ôÀoiç Ng7bio* ut adv. relat. ¿-¡ri Ligb7, p bo7ai6*. NL98b29 oLov 1-2431, orrais- 124315, T

    s 11-06631 : vide, dies, disci­ plina. gens, genus, mos, neque LH3obii H8ob22, atairep Nooaq unusquisque çKaaros N19461,23, H-01621 NO2b26 0333 10432,24 24.27 1-9531 gya.r o8ai7 nai2,i5 IJ333 14622 11-98314 9938,23 00333 boia2ó, 16625 L2obi4 31614* 31622 NL3i,bi7 Vboga24 1335,21,24, 40320, deest in pr. 109335 : ut 3i,vb22 VLi4bi,2,i(> 1534,622 decet ko.t àfiiav v 15b 19 62035 23311,630 27327 29613 ut con. zvzKzv V08318, ïva n-95627 30623.24.27 34318 3536,8,14,26 VLO3b27,28 08314 1-2063 2ib25 37319 47335 4863,7,9 5263 ~5a6 33a3 35615,16 46323 53321,69 54633 N655b24(g) ¿5(^ NL5°b3 55630 i-6iai3 63m NbR-56a8,Nbbi5 6573,27 58618,26 77b5(i),II, orrais- 1-98332 2062,19 59312 6119,10,24 62335 66aio, 25a7 2738 53618 6339 76633 12,17,19,23 67612 68635 6932,10 81614,0,9 VLo9bi2 147b! I, ¿/are 7ob7 72613 74618,-26 75112,15, 4- infin. 1-94616 NLoib4,8 104612 17,29,626 7633,5,17,626 77332 Vi-o8b6 1-1433 11-1932,29 L20b5 7832,5,6,13 80328,31,68,11*,13, 28626* 44024 '14738 150311 18 8ib22 : per se unumquodque R5ia2i*,22 NL57bg '^.îbQ,'-.?.?. avroznaarov 11-96335 sine verbo '13434, rov + infin. urbanitas no Aircio. 1-1338 30632 195328 99631 boobi7 103631, Nb35a4* L42aio 6iaio 6365 pro infin. vrob24 nb5 L2oa34 uscio Kaûo-iç '-37315 uter -rrorepos blgbi 36615* 64322 usque eo>ç con. 1-34611, eoiç praep, 68bn h59a4> p-¿xpi(s} NL94bi H-dgb20 uterque a^orepoç 11-06620 >-20632 ' 1-26334 49bi3 : — ad ecu? praep. 2239,11 25623(1;) 28bi5 3362,8 pÂxpi NLooa22 1^14631 36326 39bi2 43336 4731 51628 b37a3° 5oaI7 54aI3 5235 59330, éndrepos 1^06330 uscfuequo ecus con, -^^ooaio | 086'8,1-24 VLRi7b29 1-27332 34a 14 686 ETHICA NICOMACHEA 36320 39310, 15.16.b13 43815,16 44a2(2) 45bi 5037 56813,29(2), 34.35 5/834 58820 62326,812 63a25,bi(2) 64318 67333,34 68813,14 74327 7633 : utrique a/i^at vi4bi3 : utrumque Oárepov »96814 58820 utile nomen (to) ¿'(¡¿eAos- »63334 utilis ouyprpoToç »Sibg, XvaireXijs »57316, xp^ac/Lios **»9637,26 98330 99828 ''»09834 1.2035 43818,29 **»55819(2) 5631,10,14, i6,2i(2) 5732,13,»14,16,26,34,82 58316,21,22,29,30,33,88 59810,13 6238,24,81,6,16,2363316 6437 6582,5 67313,833 68317,18 69823 713-25 7285, ¿(¡¿eXt/xos- **»96615 L2oa22 25312 3438,10 37329 41330 42828 56a26,NL2g,bl4 *.58826 6085 62836 6331,28 67811 8ib6 : — sum tu^eAeopiai *.63813* : -le xpewv **94328,823 utilitas oc^eAoç *.03829 5537, ypeia vl2b29 **2034 **5537, xpfjais *-70823, cù^e'Aeia *-08329 2738 57320,820 5883 59812 **6282, »17,»23* *-63310,17 utique av **»94321,24,26,86,»7,**»11 95311,88,30 »9632,**»8,14,123, **»28(2), 31, »34, bij, **»i6, 19, 31, l34,nl35 97a*6,23,29,83,1-24, NL27, NKj2, ***.33 98a2,22,bl6 NR99ai8, ***-21, 814, 18, 25, 29 **0039*, **»ii,i6,»27, **»31, »831*, NL34 0137,11,27 0237,13,81 *-03321,23,812,13,28 04815,29 05317,86,11,21 06315, VI-22,815 *0731,24 ioai9,v*-26,*-bio na6, 8,11,14,15,23,822,24,26,31 12320, z8, 30, bi8, 27, **33 »13311,65 ***-14313,*-26, 3i,vr-8i2, 20, 24,»29 15328,33,819,26 16329,811 17b!, v»io *-1832,5,14,82,17 VLi9aio NL46a32 48831 50327 52618 5366 55a3,5,9,21, b!7,19,21 5632,bi2 »(lib. IV-X) c. 270 »23812 34320 67310, ap *-41315, ye **0137,84, 3?; ***-94313, 14*, 18, »27*, 822* INDICES 1*19687,26,29 97a24, 33.1'34***Lb2o,»24,33 **»9833,»10,**»19, »32,89,12 **9933*,15 **»ooaii, **27. »32, **»bi8, **22* »oia8, **»28,34 »o2br*, *3*> nl28. 3’ »03813,v»2i **04316* VLo6a-2i, »26,29*,VLb5,8 Vo8bir* 09326*, 825*.30’ ioai4,v»i8,»8i,v»i5,v22 viiia4,i5,*9,vb3,»7,v»3O vi2ai4, v»b3i,34 13322,»83 vi43i9*, v»bi2,i6 1534, »2 2, **822, v»23 i6a2,»b8,v»33 »I732,6,V»9,27, 32,87,15 »18321,23,26,v8i,»3 **»52320,****32 **55312* 56314, **»17,23*,**28 **»578*3 **73328, 87 75325 »(lib. IV-X) c. 153, val v*3b8, deest in gr. »71827 (utique2) : vide cum, et, quia, si utor xpáop.ai **»9484 ooa8 0134 »02327 v»°3a3°(") °4aI4 05a*2 1533 i6bio 18327 »2034,5,6 27830 29832,34 3036 3*a33 3235 43313(2) »45aS »46832(2) 4732,12 **»52321,24(2) *-53311 58328 60828 »B6ibi »62817 65824 7983 8ib22 utpote otov **5185 utputa otov **»9483 95322 96324, 32,817 »97326 9882 99at,9,b2 **46319 **5187* utrum 3.pa »36316 65814,17,24,31 70820 **71829 »79333, TTorepov **»95332 97828 9989 ooaio »oibrr* **»02328 **»1037 11327 »28325 30828 36315,23, J*bi5 »3834 42333 4688,10,12,14,16 47820 5034 51329 **»55811,12,21 »64834 66333 68328 69814 70829 71321,30 75ai8 78334, ■nórepa v»i2ar8 »63310 64822 78810: utrunme TroTcpoi' -'-'oi bi 1* utut ottcos **98b5 uxor àÀoyoç »»80329, yvvrj **»97810 »15322 34bi6 58813,17(2) 60832, 34 6iai,23 62316,23,30 vacacio ayoX-rj »7784 V3cativus »77822 I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM vaco árroayoXá^w *76617, ayoAáfcu *60327 77b5 : vicie non vacuus kcvos L94a2i vado ^BaSi'Çcu ’*04322 1-70330(2) valde áyav *46312, KopiSfj *6665 72328, Xíav NL99b24 01323 *23a33 27bl2,29,3o «*4861 *66627 76633 81313, návv ’1235, i 8 1936,11 N57a33>35- TTVKarrep *49617, adpáápa L2ób8 **45321, *29 48320 5439 58313 69322 7ian,i2 : vide necessarium, pro­ prius vanausia pavavaía ’07619 *22331 vanausus Brívavaos N2¡a.ig vanus «evos-N94a21, páralos L27bn vapor áv-rfiTi (?) Ni2a26* varius rearas L49bi6, ttoiki'Aos N*oia8 vas cKcvos *75325 vascopanurgi fiavKoiravovpyoi *27627 vegetabilis av^yriKos Ng8ar vehemencia ao8pórris *50627 vehemens afioüpos *19610 54a29. 62,13 vehementer a¿8pa v*na6 19313 L2ob5 **50329 *75610, aiftoSpâts ’*05627 vel f¡ **95330,61 97310 98324,630, 32.33 N99ar,NL3o,b4(2),5(2),9(2), 10,15 oob8,i9 OIa3L33.b3(2) o3a8 *9536,33,67,33 96bn,i2, 16.19.27.28.33 97'18, 9.18,630 98a8,3i,b25(3),29 99a32,bio ooai3,b7 oiai6,6i 02330 0337 vO3a29,VLbl3,i7,24 °4b4,7 °5a7. ’7*,8, ’*21,623,25(2), 26,27,30,31 0632,3,9,63 07315 08335 1033, 2i,bi(2),26 na25 1232,4,5,20 1438 1532,29,65 r6b33 I7b9 i8ai2*,v27*,vl'27.bio,i2 19316 *04622(3),23 05330,66 o6a28(2) roai,2,4,8,23 1134,6,9,10,13, 28(2)*,34,bii(-3),24 I2a3(2),4, 6,11,13,19,22,25,631 I33i(2)*, 617,28(2),29 14311,26(2),27,614 15323(2),25,29,bió,2Ó 16312, I 687 13(2), b.32 1733,17*,20 i8ai,8, io(2), 2 2 (2), 29,617,23 (3), 24 19«, 14,18(2) **50328,67 55619, 20 5762 *(lib. IV-X) c. 350 *36317* 4333 6936* 73an* 74321, Kaí Nggb4 0268 vO4ai7, bia v*o6ai vo7ai6(2) ioai8 13613,14 *15322 27318 47618, ov (?) *37324, ovre ’15327, deest i-n gr. *32617 34320 4836 velocitas o^vrps *26317, rayos *73332, rayvrrjs *25316 ^4263* NL49a3o *50627 velociter raye'ats 1-21317 R26ai3, lI5 56334 5869 733'34,63,4, rayó L2ia33 4264,27 5134 : -cius Bd.rrov L26aio velox rayvs *-4263 NL49a27 5661, 32 velud otov NL97ai R22bi2 L32a2l a34a22 50633 L6ob23 61334,628 R68a32* *-74633, ¿s N98a4 Li2bli 13625 40612, atare L44ai8 venabilis vide bene venalis àyopaîos L62b26 vendido ■npâais *-3133 venditor vide cimini vendo rraiXécu *-32615 3533 veneficium <¡>app.aKeía L3ia6 venerabilis aepvós *24621 46315 55b3 venerea (rà) à^tpoblaia *-18331 NL47ai5,Lb27 NL48b29 *-49314 52617 54318 veneria (rà) aeftpoèiaia vl8a3l veneror aep.vvvop.ai *24621 venia avyyvátpr] *09632 10324 Ila2 4632,3 4964 venialis avyyvatpoviKÓs *3635,6,7, 9 venio epyopai *12619 2ia2l 32bn 33aao 4238 43316 55315 59622 66a2 72333, ijieat v*O9b6 *1332 1968 venter avrtf {scii, yaarr/p) vi8b2o : -trem diligens yáarpts vrSbi9 Venus ’Apo8írr¡ *49615 : vide cingulus, Cyprus 688 ETHICA NICOMACHEA : INDICES ver ëap KL98ai8 verax àXqdevriims L27a24,3o,32, àAiyOïjç Li3bi5 verberacio aùci'a L3ia8 verbero paariyoco VI5324 verbum Zttos ^47320, Àoyoç VLo8an : verbi gracia otor vo3a2o,33 04330 05624,26 06317, 33,bi8 oyaio 0932,8,14,25 1033, 5 1135(d),6,8,31,622,-24,27 12322, 25, 26, 27, 28, bi, 4, 25 1331, b3l 15310,13,29 16322 17629 1833, b5.9 vere àA-yiléjç NLoob2i,35 yLI2a7 L23b29 2466 3óai5 38633* 57324 71319 ygbg,15,23 : — di­ cor àX-pBevop-ai N1-00335 : — ... optimus TTavápuyros N95bio : quod — mrep R53b6 verecundabilis aurgyvrqXis L28b2O verecundia aZScús VLo8a32 16328, 31 L28bio, 18,28,29 79bn, ala\vVI] L28b'2I,22 verecundor ai’Seo/zai VLo8a34 L28b32, aia^vvopio-i L24bio 28bi3,NLR25,L27,3o,33, deest in gr. Lo8a35 verecundus aiér¡p,aiv VLo8a32,35 I5ai4 1-28617,19 vereor evAafieopuu L27b6(2) : -endus «¿8751131- vi5ai4 veridicus aXrjdevriKOS 1-24630 27632, ¿XrjBevaii’ ^27319,33 verisimile elxos R56b25 7lay 79331 veritas àXrfie.ia NL96ai5,i6 O2a8 VLo8a2o 13323,25,27 1467 L24a3, 25,628 2866,23 33327,619 39ai8, 26,30,612 42bn 65310 72bi8, (ro) iXrflés NL94b20 vXIb33 N4oa2i vero adv. 8e L94a3>4.8,9,N1'i9.lit>4, io,i6,nlI9 L97a2o(2),23,NL3O, N34*,NLb2,Ni7,NL29 L98a2,4,Ni4, 32*,L63,24,N26 99a2,io,NL28,b8 Nooail,610,11,15,25,28 oia22 to2ai2,28,NLb22,L3O vo3ai5,Li7, VLb5,vi5,17,20 04621 0534,13 o6a27,VL27, vb25*,3i 0733,Lb3, I3,vi8,l2o oSaio vOga22 1436 i5a8,Lbi6 '’¡pao 1869 L2iai5 23625 26b8 N3ia28(2) 4569 46334 52613 57314 59322 versio : solis — rpoirq L12325 verum nomen (ro} àXrjBés XL9.8a3i, bn,i2 VI'o8ai2,iq 1-11633 vl( ,, 330.32 1-27329,67 39328 43324 54322,25 72b! 77319 79-318: — dico aXrjftevoj L2/b2,g(d) 3961 5, 15 4133,18 NL5ib2o L68bi3 69’123 7339 verumptamen opiws Sé *-00630 33614, TrAlJV LO2bç 07I130 1333 24630 26b2Ô 44610 verus áXijO-fc VLo8a2O '’13615 VLi4bi2 L3,8b26,27 39324 40310, 2i,b5,bli2i L42b33 46624 51334, 64 54324,25 69318,628 7264, O.X'pdlvÓs VLoya^j 14b!!, coy áA-zp 0ws N57a24 vestimentum ípánov L5ob3 vestís ¿aB-qs L25a3O 27628 vetus iraXaiós Ng8bi7 : veteres (oí) TraAaioí NL98627 b28a22 vía óSóg L95a33 : vide error vicinus yeiTuiv b37ay vicior ápaprávap-ai '’06625 viciosus sum áp.apTávop.a.1 Lo6b25 07325 vicissim deest in gr. N4oatg victoria vÍkt¡ NL94ag L97a2o 47630 48326 60a17 videlicet S-qXovon Ro2ai4 L45a24 48610 49ai8 57318 7ibi2 video Beáopai L67b27, ópáw NL94b2 96617 00333 02622,23 VRo3a29 VLO4344 oóaig 13333 18313,22 L28a22 2936 4165 B42bi9 L43bi4 44610 4538 47ai2 48619 Nb54b8 55321,635 L57a7 59a3i 7oa29(2) 71335,629 7261,10 74&5 79a6, (ywopaat viób7 : -or Sokcu) NL94a2,zó, Lbi6 NL95b24,32 96ai4,Lb7nl35 97a34,b8,27(2) 98a6,22,b6, 24 ooai8,bi4 oib27 02a7,Lb3 VLo9a9,n,b35 iob23»2ó iiai7« I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM 18,23,32,121,5,19,21,31 I2a8,32 I3ai5,2i,b3i I4a2 15411,27, 28,b29 16418,20,63,6,24 17418, bi,23 i8a5,b2,8 19427,30 ***23612 ***4568 46432 ***4749 NL48bi 50427,616 54624 55a7, 28.30.618.19.23 56424,32 57612 ****72617 *(lib. IV-X) c. 186, eoiKa ***95615,26 9665,**26 ***9744 9966 00617 *01430, ***br 0242,613 VLiobi5,25 11611,30 I2ai6,620,31 Li3a34, "615,"*22 16629 1744 vi9a5, 2i,L63 23435 24a! 25420,61, 17.23 26620,30 29426 bio,24 ***45422 *47614 ***49425 55416,22,25 *58418 5gai7,3i, 35,625 B6ia4 *62621 6361 64423,62 6642,12,630 6743,16 68419 70413,18,22,26 71413,34 7263.26 7345,31 7449,16,63 75634 79413,17,24 8ia9,i2, c^alvo/aac ***9443,**28,***b8,26 **9566,***20,23,31 9649 97a! I, 16,25,28,66,20,23,31,34 98a2,b22 99431,614,17 01423,27,66,12, 19.23 **0263,***16,26,28 "*0541 08619,31 09414 10428 1167,20 12414.616.21.26 vi3ai6,2o,VL22, 24,v3o,VLbi,i9 "14432, "*61,14, 17 15631 i6b8 "17417,"*22,66, *27 "*18422,25,26,613 1-23622, 32 25621,25 27411,68,11,23,28, 31,32 28614 37a34.b3 4iaz8 4469 52631 54424,26,31 NL56a2 57613,16 *58428,67,10,30 59616 60426,28,34,631,33 61410,615, 16 62431(2),615 6365 64612,18, 21 65418 6662,6,25 67422,62, 19 69435 71434,628 73411,625 75420,23,635 76416,19,623,32 78414 7967 80631,33 8144,b2 vinco vikcim N*99a5 vlii624 17a! I *-47635 50436 51614 •' ~or ■ T)Trdo[iac *49b3 5oa*2.3b,NLb7*-13,24 5143 : vinci (17) fjT-ra *50424 vinculum Serraos- *-3148 68g vindicativus áp.WTCK¿s *-2647, 8í- xaptKÓ? *-8144 vindicta Siktj *-32627 34a3* 64613, Ti/x.cupía N49a3i vinolentus ocvwpévos *-47414,67,12 52a*5 54610 vinum otros "*18428 *-3369 37a*4 5145 54418 ***-55629 : vini olvr¡pós *3542 : "vini 6ibicio *víní potacio otvoXvyía 14427 violencia pía "09635 *-79629 violentus (Macos ***g6a6 *-09635* "*ioai,bi,i 1,15 I9a3i L3ia8 : — occisor (Macearos *-77610* 44418, violo KifMMiXevw *-65612 vipera cyiç *-5069 vir àvr/p ***-95613 96413 *-98414, ***-628 01624 *-3042,627,29 37435 **4246* *-43623 ***-45422, *-28,29 49610 55431 58613,17(2) 60632, 33,34,35 6ia22 62ai6,22,2g 64427 65627 71610 76427,623 8oa2O : — fio dr8póop,ac *8oa2 virg4cio pâfMiwms *74424 virilis dvbpecos ***-01614, àrdpoy8t]s VLog6i8 *-25612 26bi 7166, yenââaç *00632 virilitas dpcareca **01628 viriliter ago drSpc^opac * *1564 virtuosus cayapas "04433 virtus árSpeca "08632 16623, apt­ ari ***-95629,30,33 96425 9762 *98aii,***i5,i6,i7,624,NB3o/N*-3o 99aii, 14, 21, b8, 15, 16, 19, *26 ***0044,610,13,*20 ***01414,615, 32 O2a6(2),i4,l6,63,i2 0344,9 "*03414,19,31,67,14,27,34 o4aig, 33.69,13,15.24,27 0549,11,13, 26,29,62,19,21,29,31 0641,3,5, i*. *3-*5(2). *7, *9(2),22,614,23,24, 27.28,34,36 0745,7 08432,610, 12 09420,630,33 nb6 1365,6 14613,*19,"*22,26 15613 i6a28 17610,15,24 *2oa6,7,n,22,27, - 631 2ia3 22419,b7,15(2),18,29 2363,30,35 2442,7,26,28,30,64 25bi,24 27416,61 28bio,3i,34 29616, 23, 26, 28, 3o(2), 3I, 32, 34 690 ethica nicomachea : indices 3OÜ4, 7, 9(2), II, 13, 14, b7,18, 19, 38332 ***-45610 *-4634 4866 23(2),25 3ia29 33633 3836, 75629 b*4,35 398-16,17,22,613 4ob22, vituperado pépi/its *-6265, poyos 24(2),26 41312 43616,25 44a2, vO9b3i 10333 5.7.8.10.20.22.30, bi, 2,3,14,16,18, vituperium poyos *-00622 09631 10333 20,22,25,27,29,32,34,36 453,4,5, 18,19,23,26(2),bi 4639,28 51315, vitupero péppopai *-62618, ovei18 52b5 ***-5534(2) 5667,12 disai *-73634, p¿ya> ***-05632, 57b5 *-58330,35,67,18,33 59R35. 33 O6a2,8,b26 09619 ioa22,b33 b3 6132,23 62a25,26,b7,8 63321, *-2537,69 26a4,35 *-30321 35321 22,63,14 6461,2 65333,Rbi4*,L24 4833,28 68628 7261 : -randus 66ai2 67319 68627 6gaii,bi2 oveiSt^opevos **52621, peKTOS 7039,12 7iaig 72322*,24,615 voo62i **27329 73314,18,20 7436,Nxo *-76318, vivo PioTevw VLi4ai6, Plow 30,67,18,27 7732,10,12,17,24,66, ***-00322 013x7 *-69323 77627 7gai2, ptoopat *-80317, 16,29 7539,11,16,17,18,20,33,35, b6 7936,9,33,62,9,20,30,32 8037, ***-9538,19 *-g6ai ***-9769,33 98621 ooaii,ig,bi oia2o,L3i 32, èvra/us ***-94310,26,62 0ibi2 ***■1435 I7bi2 *-1966,14 2033 02334,65 v03a26, layvs **04314, 21610 2469,31 27328 28617 16.30, p,évos vli6628,l28 adévos ***-16627 30624 40328 4gaio 5432,4 6635,17,613 68a6 6935,631 vis ¡lía. VLiobi2 11322 13624 *-35327,33, Swa/xts Ngg62 : vim 7034,16,ig(S),26,61,3,27 7232,67 7431 75311,16,17,i8(2) 76335 pacior Piál¡,ofiai vlio6i7 : vires 77329,634 78618,20 79613, aXn-p **1564 28,33 80311,16,27, Kara^áco viscosus yXujypos **21622 N*-oobl6, rroXtreitopai *62329, visio opapa *-73618 74627, c,pacts av^áco **27318, auapióot *-26331 *-74314,612, ëifus *-44611 57310 vivus £¿úv **01331 7lb3 vix poyes *-24618 visus ,'ip.fj.a *-43614 44330, oi/iis voco ¿.TTOKaXéw VLogbi8 *-68330, ***-96629 VLi4b7 1833 *-44612 èrrLKaXéw **4861, KaXéw *^*-07633 6734 7538 76a! o8a6,b24 *-1961,32 22330 26616 vita pios ***-94322 9533,615,17,20, 29329 31612 32313,22 33b2l 23.31,33 9769, *-15 ***-98318 35312 43319 44323 45318 9936,7,15 0035,6,25,69,18,26 0iai6,2g 021x6 ***-0533 08314, NL5*b5 *-53624 60335 65319 68615 70622* 71317,615 : -atus 27 17620 19326 *-24b8 27324,62, vide non 33 2864,5,8 34326 41328 53378, volatilia opviOes *-55318 : -lium 614 5436 NL55a5 L6oan,23 genet, pl. opviOeios *-41620 62ag,22 6764 69626 7035,28,625, volatus TTTrjais *-74331 26 7236,23,25,30,65,30 7432 volo aipéopai vo666 0736 VLi3ai8, 76334,35,629 7732,9,625,26,30, vbi 1468 i6an *-64611, pov31 7834,7,21,626 7939,19,21 Xopai N*-94aig 96335 00315,*-bl 8034, ***-9831,13 00625,33 ***-0239 *-10630 v*-naio,i4,b27, *-70323,29,62 75312 : vite deest 28 13318 *-14311,VLi4 15631 in gr. *-0035 ; vide 6onus i6a8 1-19634 2°b2 21332,623 vitupera6ilis ÿeKros Lo8ai6 09621 22ai2 24319,614 25331,633 v*-i8b28 *-2663,7,17 27331,612 I. INDEX LATINO-GRAECUS TRANSLATIONUM 26b2i 2917,9,10 32121,625 33bi4 3666,7 43632 46123,25 52123 “*-55629,30,31,32 5614,9,65,8,9, 30 *-57631 5817,23,62 5916,9,11, 12,13 60618,27 61128 62635 63626 64118,617 6613,4,14,18, 20,24,68,24 6718,15,33,68,12,15, 21.23 6862(2) 71112,24 7213, 6 78131 80128,620,23, ¿&¿Xa> *■67132, OéXvj L36ai4, vpoaipéofiai *'05131 : -ens ixwv VLioaio, 15.620.23 13614 14113,15,2* *-28628 35117,28 3614,14(3),15, 23, 31. 32. 33(2), bi, 2(2), 5,6,19,27 3818,9,10,12(2), 23 40b23 4617 52H5 53b2t 80117 : non voJens S.KWV viobi2 : vide bene voluntabilis /?ouAip-6s- *-13117,18, 19,20,21,24,63 voluntarie ¿Kovaúos v*-i 1126,27,28 14618 *-38128 6gai voluntarius arperos ***-10112,64 viga22, fiovX^TÓs **13117,18,19, 20,21,24,63, ¿Kovacs ***-09631,32 IOa8,I2,I4,l8,b5,6,7,l8 IU22, 64,7,8(2),10 12114(2) I3b5,i6, 21,27 14122,613,19,20,22,24,29, 30 1513 **18628* ***-19121,25, *-28,***-32 *-28628 3112,3,4,5,626 32613,19,30 35120,21,22,23,61,9 36116,17,18,19,21,22,613 38120, 34 64613, ¿kwv *-loaio “36123, Trpoaip^rcKos vo6b36 : per se avôaipsros **1466 voluntas a’peais **04630 35, fiovXr]p.a VLo3b4 *-6767 ftovXrjCns VLnbil, 19,22,23,26 13115 L36b724 “*-55629 56631 *-57636 67631 78130, TTpoaipeais **0613,4 voluptarius : -ria rà a-ipoScara “52617 6g I voluptas amXavms “27619 *-4815, pAor-p “1-95123,616 96618,24 9762 98625,*-25 99115,16 “*-01628 VLO4a23,34,b4,6,9,io,L2x,27 0518 2167,10 45b35 48*15 N53b4>7(2), 8 : -tates to ¿paiTutá “57H3 voluptuosus dvëpaTTo&ai&ps v 18621, ¿TToXavariKos “*95617 vomolochia ftcvpoXoxia **08124 vomolochus /3wp,oXoxos **08125 vorator vide piscis vox wvr¡ ***-09611 18120,21 *-25113 : vide acumen vulnero [¡aXXcv *-35614, ttA^-toi Li6b32 NL32a8, TirpiuaKot *-16625 35bi5 vulnus Tpavpa *-1768 xenica (cse- ?) fevwoj “56131 Xenophantus Sevó^avros “*-50612 y- vide i yconomica ocKovopiK-q “9419,63 yconomicus oiKovop-iKÓs B4obio* ydea Z8ea “96117,19,30,616,20,26, 32 97aio, eæoç “96113,610,20 ydiognomones B5lbl3 ydiota îSicù-r-rçç vi6bi3 ymago ayaXpa *-75124 ymnizo vpvéw *-71115 ypocrisis vTroKpiais vi8a8 ypocrita irn-OKpiTr/s **11624 yron eîpajv vo8a23 yronia etpa»veia vo8a22 yrundo ^eXiSivv “98118 yscyrognomon vide ischiYsiodus 'Haio&os “9569 Z *-3268 zelus t,f¡Xos ***-05623 II. INDEX GRAECO-LATINUS TRANSLATIONUM Quibus locis vel quotiens singula verba inveniantur, in indice latinograeco indicavimus. v, Vy. N, L. R Rt, * : quid his litteris, stellulis significetur dictum est in adnotatione primo indici praeposita. a LA d/3c/3atos d/3Xa^r¡s Unstabihs Linnocuus ayaflos VNLbonus Noptimus : (to) -ov VNLRbonum Lper se bonum : (rà) -á VNLRbona Lbonum Lper se bona 'Ayd6a>v LAgathon dyaXpa Lymago àyaÀ/xaTO7Totôç Nstatuarum struc­ tor Lstatuifex aya/zai Ladmiror ' Ayapcpvaw LAgamemnon dyav Lvalde dyanda) VNLdiligo Lamo dyaTTTjTov NLamabile : -rorarov Ldilectissimum dyewrjs Linvirilis dycvvyros Lingenitus ayeu&ros Lingustabilis Lnon gustativus dyvoccu VNLignoro dyvota VNLignorancia dyydtç Lignotus dyopaîos Lvenalis Rforalis : (ot) -oi Lnegociatores dyopevaj VLconcionor Ldico dypaos Lnon scriptus dypLos Lagrios Lagrestis : -coi N-ii L-ioi dypocKta vagrikia Lagroikia dypoÎKos vel Lagroicos Lagrestis dypós Lager dyvpvacda dypoiKos vruricola vagricos Nrusticus vingimnasia Linexercitacio ayytpoíct ^solercia aya) vago VLduco Ninstruo dyayy^ Lduccio dyciiv VLagon dyawLa. VLagonia dyawi^optfu NLagonizor dyajyiiK¿s Lfraternus décXc/íós Lfrater décanoros Lsine dominacione dé^Xos VLincertus VLinmanifestus : -ov Linmanifestum déid^XyTos Nindetractabilis Lintransmutabilis Linpermutabilis détd(/>opos Lindifferens VNLRiniusta facio Hniuste facio Niniusticiam facio Liniustum facio Lfacio : -copiai ^iniusta pacior LRiniustum pacior d§ÍK7]pa Niniuria Niniusticia NLiniustificacio II. INDEX GRAECO-LATINUS TRANSLATIONUM ¿SiKÍa áSiKoí iniusticia VN"iniustus : (ro) -ov "iniustum : (rá) -a "iniusta áSÍKcus "iniuste aScópto-ros indeterminabilis inde­ terminatus indiscretus aâoAco-yqç vexercitator tabulator "garulus aímípa vinala opinio vmala fama ingloriacio áSvvapcra inpotencia ¿Swarecu "non possum : -~w, in­ poten s áSwaros VNLinpossibilis aúco "cano de/ VNLRsemper áijSrjs VLindelectabilis enfila indelectacio ¿fiá>s "indelectabiliter ¿davalía v"inmortalitas ’A6-r¡vaíoi "Athenienses áÚAqrrJs vadleta v"athleta áSÁios N "miser v v"verecundus vverendus arSros veternalis vsempiternalis Nperpetuus "eternus al8á¡s v"verecundia aiKia "verberacio alfia vísanguis a”¿ "capra alpems vvoluntas "eleccio arperosVLvoluntarius vlectus NLReiigibilis "desiderabilis : -cúrepos veligencior N"eligibilior N"desiderabilior : - coraros- NLeligibilissimus "maxime eligibilis arpero : -éop.ai v"volo VN"eligo Nopto "desidero arpeo Nelevo ievo ara^ápoprai VNLR.sencfo ; -poperos "sensatus aïo&rjais ™"sensus alaB-rjnKOS NLsensibilis '-sensitivus 693 altjfhjrós VNLsensibilis ' aca^oç iurpitudo I ara-^-po/eepSera iurpis lucracio aloypoKepb'qï iurpis lucrator accrypoAoyca '-turpiloquium aíoxpoTTpayéaj iurpe operor atcr^-po's VKLmalus víiiq-urp¡s ■ -á inala AloxvXos vEschilus EXischylus aca](vvri Lverecundia ' aloyvvTriXós Lverecundabilis : aca^voco : pass.-med. -op.ai. NLRverei cundor arrrjrrKÓs Lpetitivus ac’rra VNLcausa arrtexoprar VLcausor a’ínos vauctor VI-causa : (r¿) -ov VNLRcausa j aíví8ios VLrepentinus á/capiros infructuosus ¿kÍv&vvos VLsine periculo àxrvTyara Ninmobilitas ¿Kcvr/Tos inmobilis áccArjros Lnon vocatus ¿Kp-á^aiv vsenex irescens ¿«juaros iuvenis ¿Kfitj Nstatus Netas perfecta '-ado­ lescencia Rsummum ¿Koij VLauditus ¿KoXaaia VLincontinencia intem­ perancia iuxuria á/coAacrrarvco vincontineo VLstupro incontinens sum ¿KÓXaa-roí VLincontinens Nfornicator NLluxuriosus LRintemperatus ¿ko\ov6¿w vassequor VNLsequor '-"consequor ¿KoXovffrjTiKos Ninsecutor "secutor "sequens "consequens vinvoluntarius aK-ovotcos v"involuntarie aKovapa "audicio ¿kovvtikos N"audibilis "auditivus ¿Kovoj VN"audio wperaudio aKpaaia NLincontinencia ¿Kparevofiai "incontinens sum in­ continenter ago "incontinen ter ¿kÓXovOos aKovmos 694 ethica nicomachea operor : -ópeeoí "-incontinens existons "-incontinens à-Kparris VNLEincontinens a/sparas VLincontinenter à/tpifieia """certitudo diipip-rp ""certus : (-ro) -dç VXLcertitudo """-certum : vide ¿KpLf>f~- ¿KpiftoSÎKaios Nacrivodikeos "acri- bodikaios ¿KpiftoXoyeopai "certifico ¿KpiftoXoyia "-raciocinii diligencia àxpcfjâis vcertitudinaliter "necessario VI-certe "-secundum certi­ tudinem "diligenter : -earepov VLcertius rbrpda/ra "audicio d:p ""Alcmeon ¿AAá """""set vautcm vet : — prjv | : indices VLset NLquin immo : où p.r¡v — vide oi¡ áXXayq Lcommutacio áXXaKTiKÓs Lcommutativus aXXarroi Lcommuto ¿AA^Aoip VNLRinvicem raLab invi­ cem VNLad invicem Nad invicem se (se ad i.) Nin invicem âXXodi VLalias àXXoîos : -órepov Lmagis alienum Lmagis alterum Balienius áAAouxu Laltero á'AAoy VN LRalius : genet. VMLalterius á'AAore VLalias Naliquando áXXórpios Lalienus : (ro) -ov Lalienum : -arrepos Lmagis alienum áXXcos VNLaliter ¿XóyiaTos Lirracionalis áXoyos VN:Lirracionabilis '''■irracio­ nal is ¿Xóycús NLirracionabiliter ’AXóirq LAlope aXoyos LKuxor ¿Aç : pl. aXes Nsales Lsal ¿Xcris Lsaltacio áXvma Lalypia Lintristicia Lnon tristacio Bnon tristicia áXviros NLnon tristis VLsine tristi­ cia ÛAuttcoj Lsine tristicia aXvaireXris Linutilis apa adv. VLsimul : praep. NLsimul NLsimul cum ¿padr)s Nindocilis Lindisciplinatus ápapráviu VNI,pecco : pass, opai vvicior Lviciosus sum : r¡papTTjpévos Lpeccans ápápTTjpa Lpeccamen Lpeccatum ápaprqTiKÓs vpeccans Lpeccativus ápapría VBpeccatum apapra>Xós ' -orepov vmagis pecca­ tum Lpeccatum magis ápavpóaj Lobscuro á/aei/3cu : med. -opai Lretribuo ápeívaiv VLmelior : -ov adv. vlmelius ¿péXeia "desidia "-negligencia ápeXéuj Lnegligo Lnon curo H. INDEX GRAECO-LATINUS TRANSLATIONUM vinmutabiliter Lin- mobiliter dp.erap,eXi]ros inpenitibilis á/x^avov inpossibile dfMyr¡s inmixtus dpaXXdopai Montendo dp,v-qp,u)v inmemor a^oi^T? Lretribucio dpoipos N1expers dpvvriKoç Lvindicativus àp^iSefios- Lambidexter dp.¿Xoyos Lambiguus dp.Kj^r]r€co NLaltercor VLdubito Ldubius sum yNLdubitacio Lquestio dpL^orepos VLuterque : -ot Lambo dpuftu) vutrique VNLRambo dv particula VNLRutique Equi­ dem : (/xeraTreiadïjvcu) dv N (dis­ suaderi) potest : dv saepius om. V, quandoque N dv con. VNLK-si Ngj utique dvd vper Lper singulas dva^oX'q Ldilacio dvayyéXXu) VLannuncio dvayKa^œ VLCOgO dvayKaîoç -ov vnecesse ^necessa­ rius : (ró) -ov Moactum : -¿repos Lnecessarius magis : -¿raros Nvalde necessarius Lmaxime ne­ cessarius dvayKacrriKos Moactivus dvdyKTj VNLnecessitas NLnecesse (est) Lnecessarium dvaypdtjxv NLrescribo dvdyu) VLreduco dvdOyp-a Ldonum repositum Meo repositum Meo sacratum dvatpeo) NMestruo Linterimo dvatad-qaia VLinsensibilitas dvaúrOrjros VLinsensibilis dvauryvvrca VLinverecundia apaca^uPTOs’ Vinverecundus dvaKVKÀéop.at NLrecirculor dvaXapfldvo) vrecipio VNLresumo dpaAyrça a Nindolorositas ^'insen­ sibilitas Moloris insensibilitas 695 dvdXy-qros vindoloratus insensi­ bilis Lsine sensu doloris dvaXcaKaj Monsumo dvaXoyta VNLproporcio Mnalogia Lproporcionalitas dvdXoyos Mnalogus Lproporcionalis : (tu) -a Lproporcionata : -ov adî/.VLproporcionaliter Ranalogon avdXvats vdissolucio Mesolucio 'AvaXvTixd vAnaletica dvaXvuj vdissolvo Lresolvo dvap,dprT]TOs rrpos ro -ov Nad non peccandum Lad inpeccabile dvap,évu) Lexpecto dvap.ipLvrjKOiiat, Mecordor dvdfjwrpjis vmemoria ^rememorado 'AvaÇayopas ^Anaxagoras ’Ava^avSpiSrjs LAnaxandrides : vide ’Avegdvd^toç indignus dva^tu)s VLindigne dvdrraXw VNLe converso Ne con­ trario dvdrravais Lquies Lrequies dvarrXypovpLevT} Lrepleta Rque reple­ tur avanX^puMjes VLreplecio dvarroBeiKros indemonstrabilis dva(jrp€(/>op,at vconvertor Lconversor avacryi^o) irescindo dvaacp^ü) iresalvo avariO^pa vinpono Lrepono dvaroXr¡ VLortus dvapepœ VNLrefero avafiopd NLrelacio ’Avá^apcris ( P-àpcn^ç) LAna-charses dvaxcopéco vdiscedo Lrecedo àv$pd7ro8ov ^bestiale ^servus dySpcLTroSoiSi?? vconteiïiptibilis vvoluptuosus N^bestialis Lservilis dvbpeia VNLfortitudo vvirtus Nfortia (?) dvSpctos- VNifortis NLvirilis dvbpiavrOTTOiôs Lstatuifex VLviriliter ago dvûpopovia VLlionücidiuni dv&pdaj : pass. -op,at Lvir fio 6ç6 ETHICA NICOMACHEA : INDICES apSpcôâîyç VLvirilis Mnaccusabilis àvé8-r)v Linprohibite dr-€tju.eva>$‘ vide avtîj^t aveKTrX^KTOs vinadmirabilis Linstupefactibilis dveXevûepca VLilliberalitas àveXev&epos VLilliberalis áp€ju7roótcrro$‘ Lnon impeditus 'AvçÇav&pi&qs NAnexandridis CLveTTLGTrpjLCDv Lnesciens Lnon sciens dvemripyros Lnon increpabilis àvepçvvrjros Linperscrutabilis Linperscrutatus ctpcais NLremissio aveu VNLRsine dvéyopcac Nustineo dvetpíós Lnepos avTjKfjD Npertineo Lconvenio Nhomo NLvir avôpaÇ Lcarbo àvdpcoTTcioç Lhumanus avOparrre vopat Lhurnaniter conver­ sor àvôpoTTtKÔs VNLhumanus àvfipdjTTiyos VNLhumanus av^paj7ToÀoyoç Lhumaniloquus avôpajTTos VNLhomo : dv8pu)7Toicri Nantropisi âvdvTTTjperçuj Nefamulor Lreministro apcaro? ^insanabilis avir/pu, Lremitto : -eiyxeycoç VLremisse vdesides (? -ot) dyiao? NLJRinequalis àvtaôrrjs NRinequalitas dvór/ros Linsipiens Lstultus Lsine intellectu dvopLOLoeL^s Missimilium specie­ rum dvópoios VLdissimihs dvopoLorrjç ^dissimilitudo ¿poptjtoç NLinutilis dvovrXos vnon armatus Mnermis dvoenovpyo? Lnefarius duTa7ToBcècop,i NLreddo Lretribuo dvTGTTo^oois Lreddicio Lretribucio dvrevepycTtKos Lretributivus avTevnocGcu Lrebeneficio Ldetineo Labstineo Rcontrateneo : med. -opxu Ladhereo dvri. VLpro avTiflciLvcL) Ncontradico Lobvio avrijdXdTTTcu Lcontranoceo avrtSavetJo) Lreaccomodo dvridoGis Lretribucio dvridüjpçd Lretribucio duTcdcupiop-at Lredono àvTt/iaraÀÀarro/xai Nrepermuto Lcommuto av-r/xet/xai vadversor VNLopponor dvTtXtxpfldvcu Lrecipio àpTtA^TTTixoç Rsusceptibilis dvTiXv-rpioreov Lcontraliberandum dvri^ooç : (rd) -ow ^(puoà) ex ad­ verso Lcontrarium dvTiTrdayu) VLcontrapacior : -ttcttov6os Nrepaciens Lcontrapassum d^riTrX^TTco Lrepercucio duTíTToiécü Lcontrafacio dvTtrelva) Nadversor NLcontratendo ^contrarie moveor Lobvio Lcontrarior (?) dyTbTb&qpvi VLoppono dvrtTVTréüj 1contrarior avri^tXecu Lredamo dvTt. vseiungo Labduco aTraOavart^ Rnmortale facio d-Trafleta vinpassio Linpassibilitas aTraiSaycôyrçToç Linducibilis aTratSeyroç Mndisciplinatus aTTairew vinquiro Nexperior Nrequiro Lexpeto aTrdvGvOc vseorsum Lsine aTrap-ráa» Lobvio airapyrf : -at Lprimicie a-Traç VNLRomnis dirarda) VLdecipio árrár^ VLdecepcio drraupdco : drrqvpaTO Laccepit (?) : vide €7Tavpi(JKavià,opai VLevanesco vabscondor ár/>avpós NLfragilis áei8r¡s Lnon parcens á¿XKw vtraho Sttraho arfá VLtactus a<¡>6apros incorruptibilis áxf>ír}pi vemitto NLrelinquo Ldimitto á<(>iKV¿opai Ndevenio Sdvenio Lpervenio a^iAia. VLinimicicia á^iAoj Ninimicabilis Hnamicabilis iron amicus áiXori.pía Lnon amor honoris à^Mnpos vaphilotimos L-mus vnon amans honorem iron ama­ tor honoris áíarr]pL Secedo : perf. àpÉarrixa VLdisto : med. -rapai vdesisto ytdiscedo Secedo àt/>of3ia vintimiditas Snpaviditas vintimidus inpavidus atfioprjTos inportabilis á^opíjcu VLdetermino ^extermino Ldiscerno Ldivido Segrego Se­ paro àpo8ùrios : (rà) -a vveneria NLvenerea Nvoluptaria avrov (¿-) JOO Appodirri ¿ppoavv-p ETHICA NICOMACHEA : INDICES ^ÀÙtttcu Lledo Lnoceo : -opai Lnocunientum pacior I3\éna> VLrespicio cia rippojv Linsipiens ftorjdeia Nauxilium Ladiutorium áj]>VT¡s Ldegener [SopSéoj VLauxilior Ladiuvo Muvo rlyflopaL VLtristor Lgravor floT/ff-ppa NLauxilium á)(opT¡yrjTOs Nindigens Linpotens tri­ ftorfios Ladiuvans buere ftopá VLcibus árpelos (-rjïos) NLinutilis {3ô(jKTjp.a NLpecus ¿xp-qaros Linutilis ftovÁevopai ^^consilior ¿Xwpiaros NLindivisibilis [lovAevms VLconsilium opivyys NLinanimatus PovUevwKOs VLconsiliabilis Lconsiliativus /3 LB [iovXev-ds vljconsiliabilis ijabítoj VLvado NLainbulo Leo BovÂr'i VI-consilium fiaèims Lambulacio fiovÂ-ppa VLvoluntas [3áXXa> Lmitto Lvulnero Riacio : med. ^ovXrjms vx‘-voluntas -ofiac Niacio Lpono [¡ovX-rjTÓs vvoluntarius Lvoluntabi/Havavma VNvanausia Lbanausia lis ftdvavaos Nvanausus i-banausus ^ov\opac VNLvolo om. viob3o : p-fj prlppapoL LBarbari -eadai VNnolle Lnon velle [lapos Lgrave fiovs VNLbos [lapvp ^gravis ^paôécos Ltarde p¡ap¿ara.Bpos Lponderosus [3pa8vs Blentus [oaacAeía Lregnum PpaSv-rps Ltarditas {¿aaiXevs VLrex BpaalSas LBrasidas flamXevaj -¿perns í’^subditus [jpayais Lbrevis : -v Nparum Lbreve Lsubiectus flpîOos NI-pondus [3a<7KonavovpyoL, [3avK- Nvascopa- ijpàjpa VLcibus nurgi Lbaukopanurgoi Ppâims vdevoracio Lcibacio [¡¿[laios Lfirmus : (ó) -ov Lfirmitas /SwpoXoxia vvomolochia LbomoloSepaior-ns NLconstancia chia vderisio Bepaíóai ‘irrno ^wpoXôyos vvomolochus LbomoloBepatajs VL-ftrme chos (-chus) vderisor [¡eX-riaros VNLoptimus -'■melior /JeÀràuv VNLmelior : -or VWLmelius y LG Ncommodius yaîa NLterra [Ila VLviolencia VLvis yaXérj Lmustella acatulus [tia^opai VLvim pacior yapiKÔis Lnupcialiter [li'aios VN'-violentus ydpos Lnupcie /Biaufmvos ^violentus occisor yáp VHLRen.im VNLautem VNigitur Bias LBias vquidem vquoniam [Bios VNLvita yapyaXl^oo Ltitillo [iiorevaj VT-V1VO yaarpipapyos : -oi Lgastriroargi /3iôa> NLvivo yàarpis : -iSes vgastrides vventrem /¡Xafîepôs Nnocibilis Lnocivus diligentes NLdetrimentum biocumenye Nutique Lquidem Lmagis : sae­ tum pius om. velut NL94a25 95b3,29 ‘-Venus Linprudencia Linsipien- II. INDEX GRAECO-LATINUS TRANSLATIONUM 96314,b2ó,27 98^7,29 993.22* ooai2,13,621 oia8*,bi2 VLO4b8 o6b28 10b21.22.33 1ia8.29.b20 I3bi7 14313 1568 16633,36 17622 i8a3o,bi3 etc. yeírajv Lvicinus yeAoibç VNLridiculus ^derisorius NLderisibilis : (o) — Lderisus : (ro) -ov Lderisio Lrisus yéXcos NLrisus yep,a) Mepleor yévecris VNLgeneracio ycverrç Lnativitas yevváBas Ngenerosus Lvirilis yevvcLcu NLgenero NLBgigno: -(¿¡¿evos Matus yÉvvT)p,Erpía Lgeometria yEcopLETpcKos Lgeometricus yeuipyos Lagricola yfj Lterra yrjpas N Menectus y^páo) Lsenesco ycvopLcu VNRRfio vgignor vinvenior Nsum LRefficior yivaHTKCü VNLcognosco rXavKos LGlaucus yXí&Xpos Nviscosus Ltenax yXíyopLcu Mesidero yXvKv$ VNMulcis yvcóp,Y] Lgnome yvujpí^u) NLcognosco yva)pip,oç VNLcognitus VLnotus yvátots NMognicio yvcoarós ^cognoscibilis yovèîs VNLparentes ^Lpatres Nproi patores Npropagatores I yóvv Lgenu 1 yovv NLigitur (? Nenim) ( ypápcpa VLlittera 7OI VLgramaticus : -y¡ VLgramatica : (ró) -6v vgramaticale Lgramaticum ypap/LarLKcús VLgramatice ypap,^ Llinea ypafaús Lscriptor ypaaj VLscribo yvpwáaiov : (îà) -a vginnasia Lgignasia yvpvaarijs ^exercitativus yvfivavTLKYi vginnapsium Nginnastica Lgignastica Lexercitativa yvfivtKos vnudus Lgignasticus yupacoç ■ pl- ncutr. adv. (?) yvvata Lmuliebriter yvvr¡ VNLmulier NLuxor ypapLpLarcKoç 8 Rl) Sai/iíopio? LKdivinus Hntellectualis : (to) -ov Rdenionium (Ktdai-) 5atp.a)v Ndemon Maimón 8dKvop,at Mnordeor H corrosuram pacior BavEL^u) Momodo Laccomodo Bclveiov Miutuum BavEccrpLos Mnutuacio BaTTaváü) VLconsumo Mxpcndo Lsumptus facio BaTrdvT} LRconsumpcio LHexpcnsa ^sumptuositas Lsumptus BaTrdvrjpLa Lsumptus Banavrjpo^ Monsumptor Monsumptivus Lsumptuosus 8e vNLRautem VNMet VNLvero Ntamen (VNLenim) : vide 8r¡, Kat, op,a>ç 3et)tik6s Meprecativus Bel vide Beoj Seíóco Ltimeo VLostendo N Memonstro Lmonstro BelXcllvcu VRtímeo BelXlcl VLtimor Ltimiditas BetXós Vbtimidus Belvos Ndinus Meinus Murus Lsapiens : (r¿) -á VLpericula vtimcnBelkvvp-l 702 ETHICA NICOMACHEA : INDICES da Nodibilia inala : (tcl) -orara vterribilia pericula vpessima pe­ ricula Ldurissima ^ecvoTTjs Ndinotes Ldeinotes : acc. -¿Tyra Ldeinotíta (-teta) $€Ka VLdecem SevSoop Larbor Se^toç : (77) -d Ldextera : çiç rà -d Nad dextram in dexteram Seap,0s Lvinculum SecTTor^ç üominns 8c(77tqtlkÓs üominativus Seupo Lhuc Sevrepos VLsecundus Sevrepuis Lsecundo SégopuLi Nsuscipio ^recipio Seto Lligo Seco : Set VNLRoportet NLindiget v(est) necessitas Lopus est : Seov voportet Nconveniens importu­ num : (to) Seor VN(id quod, quod) oportet Loportunum in­ digens : (ra) Seovra Nque oportet iiecessaria Lquibus indigetur : med. Séopxu, VNindigeo Lopus habeo : Serrai Lopus est : (o) Seó/zevo? indigens S^ Ndi VNLRutique VLRigitur ita­ que Lautem (?) Nquidem : om. vo3b8,i3 N97b33 etc. S^Aia/co'? Ndiliacus Ldeliacus 8t}Xov6tl VLscilicet inanifestum LRvidelicet : om. Nq6a6 StJAos* Lmanifestus : -v VNinanifes­ tum Rpalam S^Aoiv VLostendo NLmanifesto Srj^yopiKos Lconcionativus frrjpu.ovpyGO) Lcondo SrpAoycpovTcs VLplebis senes ArjpcoboKOs LDemodokus ^rjp^oKparla Ndimocratía üemocratia è'rjpbOKparLKos : (ot) -ot Nqui secun- 1 dum dimocratiam ^democratic! Srjpios VLplebs Stj^liottjs- Lplebeius j Sta 4- genet. VNLRper NLpropter ; Nin : + accus. VNLRpropter VNper | (L et ?) : Sta ro + infin. VNLquia vquoniam vpropterea quia Ndum Leo quod SiaytyajoKcu VLdinosco Siaypa^t/ia VLdiagrama Siaypa<¡¿7} VLdescripcio Sictyo) VLdego Lconversor StayojyTj ^conversado StaS^Aoç NLmanifestus Staitariç VLdisposicio Statperos- VLdiscretus Ldivisibilis Statpecü VLdetermino VNLdivido Üisiungo Statra NLdieta Stá/ceijiiai vadiaceo VLdisponor Sta/tovos’ Nininister StaKpifloo) VLcertifico Lcercius dico SiaK-ptvoj vdiíudico üiscerno SiaKcoXvo) Lprohibeo SiaXapfidva) Lassumo 8iaXdp.7To) NLrefulgeo SiaAapflara) NLRlateo StaAeya; VLdisputo SiaAAdrra) kommuto Ldiffero 8idXv(jis Ldissolucio StaAua» NLdissolvo : med. -op.ai Ldissolvo Sta/xapravaj NLpecco Sia^teva) NLpermaneo Stajtterpoç VLdiameter (-tros, -trus ?) Sia/x^ta^rea) Nlitigo Ldubito Stave^Tt/io? Ldistributivus ^iavép.0) Ldistribuo Stafoeojtiat Nintelligo Siavo^riKos VNLintellectualis in­ tellectivus iaciocinativus Starota VLintellectus VLRmens Siapo^-77 üistribucio Sta-n-oveo) Lelaboro Llaboro Si.a7Topevop.ai Lpertranseo Stairopea» NLquero Ninquiro Ldubito SiapOpda) Nparticulas dispono Lparticulatim dispono Staaa^eoi ^explano ^manifesto SiaoTraa) Ldiscerpo Staoraois- Ldistancia StaoTi^a Ldistancia II. INDEX GRAECO-LATINUS TRANSLATIÓNUM 8taarp€ Lextendo Lpertendo : med. -opea Lintendo StarçAeu) VLperficio Lconsumor Rpersevero 8taT€'rap.6Pûjç Mntense 8iarrjp€a) Lconservo éiarlOrpjLi LRdispono 8iarpí[3a) Lexercito 8ia(f>çp6vru)s NLdífferenter 8iatj>çpa> VNLRdifíero : partie. -a>v Ndiversus : med. -opat Mliftero Lcontendo 8t,a0€Ípa) Lcorrumpo Sta^opa VNLdifíerencia 8t,<íGpafs VLdifferenter Sia^nAarra) NLcustodio 8iacuv¿o) NLdissono 8icupev8opai Ldecipior Malsum dico Lmencior 8i8o,kt6s Ldocibilis 8c8aaKaXta VLdoctrina 8t,8apa Mustificacio SiKaitüç VNLEiuste SiKavLKos Lvindicativus 8iKaar^ Ldikastes Mudex 8cKa(JTtKÔs Mudicativus Lvindicta Mudicium 8id vMdeo vet ideo VNideoquc vquapropter Nidcirco NLproptcr quod : — wat vet ideo vMdeoque 8loik€o) Ldispono VLDiomedes 8iÓTT€p vet ideo VNideoque Nidcirco Mdeo Lpropter quod 8iopàu) Mliscerno 8iop0ôu) Ldirigo 8iop@G)TiKoç Ldirectivus Stopifcv VNLdetermino Ldivido : -ujpÀvos Ldiscretus 8iopierpôç Ldeterminacio Ldiffinicio 8iôri Nideo NRpropter quid Lquia SittÀoûç VLduplex âtç Lbis §urrd£aj VLdubito vlitigo Sîttos" VNLduplex Sittôjç NLdupliciter 8¿%a Ndupliciter Ldicha SZyaiov Ldichaion Siya-OTT?? Ldichastes 8¿X¿us Ldupliciter 8t0a Lsitis 8ia>0éopat Lexpellor Lonerosus sum Rmoror 8îcj)kt6s NL,persequibilis 8io)kco VNLpersequor : pass, -opai Nsequor (sensu pass.) ^perse­ quor (sensu pass.) Lpersecutus sum Lqueror 810)^1$ Lpersecucio 8oKea) VNLRvideor VNLexistimor : 8ok€Î (ti etpca) Nexistimo (ali­ quid esse, quod aliquid est) : (to) 8okovv ^existimatum R(quod) putatur : 8o£aç Nqui opinatur Mopinatus (sensu pass.) 8oKtpáía) VLprobo Napprobo 8Îkt] 704 ETHICA NICOMACHEA I INDICES BoKcpacrca Lprobacio MaxeprjS ^difficilis ^tristis boXoTraria. Ndolo deductio Sojpea Macio Ndolo- ! 8a>p€opat Mono , plocu Ndoli complicatrix (/) MoScopr/pa Morima Monum lose Sujpo&oKos Mona expectans 8oAoovta Molo occisio ! ôœpov Monum áofa NLgloria VNLRopinio ' € Sofa£a» Lglorifico VLopinor 8o^cl VLincipio eyxpovi^u) : çyKe\povi.epëvoç vcontemporaneus ¿yxpep^u) : eyKcypcoopevos Moncorporatus eyct) VLego VLcomescio €€pyaj vprohibeo v> proicio Mustodio ëôéXcu Lvolo : vide ÔéXo) VLassuesco Mssuefacio : -opac VLassuefio VNLassuescor Lassuesco : -opevo? VNLassuetus Lassuefactus eOicrpos vusus NLassuetudo Monsuetudo edtaros NLassuescibilis Mssuefactivus eyyvqTTjs eyyvs IL INDEX GRAECO-LATINUS TRANSLATIONUM eOvos eOos NLgens VNassuetudo Lmos NLconsuetudo 70S eK^oX-q viactus Cieccio etcyovos NLnepos Lfilius e/c8e^op.at Laccipio eOaj : perf. ¿uü&a. vassuetus sum Consuevi ét VNLRsi ; --- NLefsi : NLnisi : vide ko.v el, et etâoTrotoç Cpecificus elbos NLRspecies Nydea Lidea etSco : pevf. olba VNcognosco VNLscio Lnovi : ovK (^.17) olba vignoro vnescio : vide opaco eiKa¡a> vCxistimo eueoTcos NLdecenter Convenienter Lcongrue etica) : perf. eouca VNLRassimilor (-ulor) VNLRvideor : partie, perf. et,K(i)s Ndecens Conveniens Ve­ risimilis elXtKpivys Lsincerus elpLc VNLRsum VNLRexisto : elvat Nine : ep,p,evai Nemmene : ecrovrai vfiunt : early voportet eljiL Leo el-rrep VNLsi Nsi hoc Nsi tamen Nsi utique Lsi quidem elpr¡vr] Lpax elpco VNLRdico VNpredico Lloquor eipcov vyron delusor Leiron elpcovela vyronia Leironeia (-nia) Lironia elpcovevopcat Cironizo ¿is- VNLRad VNLin 4- accus. Circa els VNLRunus Nprimus elcráyoj ^introduco Linduco €tcra7Taf Lin semel elvavfhs NLrursus Lin posterum elaep(jo LRinfero elra VNLdeinde eire VNLsive eK, e£ v^C(x) NLa(b) vin : om. vi6ai8 eKaaros VNLRunusquisque vsingularis VNLRsingulus : ra#’ eKaarov VLsingularis NLsingulus eKarepos VLRuterque VLalter Nalteruter eKaropfioia Centum boves €Keî ^illic eKeîvos VNLRille VNis eKelvvjs Lillo modo CKetae Lilluc eK0eco Ncurro Cxcurro eKKayxáfovviy Neccanchazusin Ncachinnant N*in risum effunduntur Cfíundunt ¿KKpova) Cxpello Lpercucio etcXeyco CligO exXoy-q Cieccio eKovacos VLvoluntarius eKovolu>s VLvoluntarie e/€77t77Ttu vcado Cxcido eKurartKos Nexcedens ^oppositus Cgressivus Cxcessivus eKTÓs VNLextra VNLexterius adv. : (o) — N Cxterior ”Ekt(j)p NLHector eKoyy VLvolens NLvoluntarius Lsponte eAarróci) Lminoro eXárrcov VNparvus Lminor : (ró) -ov VLminus : -ov adv. Cninus : -a> adv. VLminus éXarruiriKÓs Lminorativus eXaf>os VLcervus eXap6s : -orepos Nfacilis Llevior e’Áaytaros* VNLminimus : -ov Cninimum eXeyxelq VLredargucio eXéyxco Larguo eXeéco VLmisereor 'EXev-q vElena LHelena eXeos VLmisericordia eXevQepla Llibertas eXevGéptos VNLRliberalis eXevOepiorys VNLliberalitas èXevôepos Lliber cXkcü NLtraho Cttraho eXXeftopos Clleborus eXXçlirco VN Ldeficio : -cov vindigens : (to) -ov NLdeficiens deficiencia eXXeifus VNLdefeccio deficiencia vindigencia defectus 7o6 ETHICA NICOMACHEA : INDICES eAÀoyoç Lracionalis é'Àoç vpaludes Lpalus ¿faifa Lspero eÀ-nrç NLspes ¿fj.floM.ai VLmmitto ¿p-flAé-rrai Laspicio ¿/jflpvov Ninfans Lembrion ¿/x/ieA^s Lconsonus Rprudens ¿fjpieXâis ^moderate Lprudenter ¿p.p.evenKÓs Nmorans Ninmorans Nmorabilis inmansivus Lpermansivus ¿fifiévai VNT'inrnoror Nmaneo NLpermaneo inmaneo ¿fiós Lmeus ’EfimSoKXfjs NEmpedocleus L-cles ¿p/rreipla VLexperiencia ^experi­ mentum e/xTreipo? Lexpertus ¿p.irA¿Koi implico ep.7To8i£ai impedio ; med. -opai impedio €p.7ró8ioj ^impediens impediti­ vas : (to) -ox VIfLimpedimentum (inp-) ¿p/TrobiariKos Limpeditivus €/z7ToSa>^ Lprompte Lpromptus ejUTToieto xfacio epcnpovOev NLsuperius çpxf>aiva> NLappareo ^manifestus çp-t/iavi^aj Lmanifesto çp,paiv NLsapiens çp,tpvyo$ ^animatus ep VNLR¡n _|_ (Let ?) : vi£e Mov­ ería, [¿erapbeXeia, avváXXayp,a epaÀXaf Lpermutatim ivavTtóopedt VNadversor Lcontrarior svavrlos VNLcontrarius : -córepa VLcontraria magis : -turepa VLmagis contraria : rovvavríov Le con­ trario : cf evavrw NLe contrario ^contraríe Nex adverso Lex contrarietate evavTcÓTTjS VLcontrarietas évavTLtús VLcontrarie €i'ap7uucrts‘ Lcontrarietas evapyr¡s NLapertus evapyojs Lmanifeste : -¿errepov ^ma­ nifestius VNLindigens : (ró) e’pSeeç NL(quo) indigent a/âccu VLindigencia Ldefectus cvâciKvu/ii ^demonstro Lostendo 6vá¿\o/xat VNLRcontingo (Nsecedo an accido ?) cVâcu) Lindigeo é'pâofoç Nnobilis Lgloriosus Lprobabilis ’EvSvpaoiv LEndymion evet/xi LSum LRinsum : eVcôv Lexistens Rinexistens €V€Ka (-kçv) VNLgracia vut -J- sub- ev^e'qç iunct. evepyeca VNLRactus VNLoperacio Naccio evepyea» vago VNLR0peror evOa Lubi Lalicubi Rhic Lhic ep3ev Lhinc eve vad Lin evtavros Lannus evtayov Lubique Ralicubi eptot VLaliqui VNIjquidam èvlore VNLquandoque LqUando indef. evitJTapai Ljnsto efcayva) LpOtestatem adv. habeo c’ppcdjôoia Lnovem boves cppota Lintelligencia Lmtellectus evoyos Npossideor Lreus (sum) èvravOa, Lhic Lhuc çvTevOev Lhinc €VTLp,os VLhonoratus Nclarus Lhonorabilis Lpreciosus evTvy^àva» VLin venio LpOcior : (6) -a>v Lquicumque ewnapycu NLmsum cf VLseX efa/yn/pj LedUccio efat^VT/ç [rà) VLrepentina efaxpi/Soa) NLcertifico Lcercius exquiro Lconfirmo : med. -op.aa Lcercius ago cfa/icAecu : pass. e^pLeX^rai Lne- II. INDEX GRAECO-LATINUS TRANSLATIONUM glectum est : med. va>v Lnegligentibus ¿Çap’yeo) : e^py^/cíós* efct/xeAov/xeNS)Cciosus egeifu : creare VLest VLpossibile est Snest Rlicet : (pot) egeari Lpossum eÇeXavva) NLexpello Smpello : -ópera vinstigacio ¿feAeyx^ Sedarguo €£erà£0€y vexterius Lextra Lextrinsecus egwrepiKos ^exterior «rayyeAia Sepromissio CTrayyeAAo/xat Lrepromitto órayaiyT? NLinduccio CTratvert/cós’ Saudativus €77,aiP€Tos‘ VNLlaudabilis (Saudandus ?) €7ratP€T6os* Saudandus ? ewww VNLlaudo 67raivoç VNLlaus cTraKoXovôea) NLsequor Ç7TCLV Si erravayKa^ut Lcogo €TTavaopà Sel acio ¿rráveipi N Se vertor CTTavepyop-ai Ni evertor Sedeo GTTaviGou) Sdequo CTravopdou) LRdirigo ¿iravopOcopa Ldireccio ènuvopÔoMns Ldireccio erravopOcoriKos Ldirectivus ¿Trapujeo Sufficio med. aor. én^óparo dnavpaoj) Laccepit ( ? vide ¿Traxeris Lonerosus VNLRquoniam Lquia Rcum : Ng6a29 €7T€t§ap NLcum NLcum utique Lquia utique €-7T€i8y vquoniam quidem NLquo~ niam NLquia €TT€tT]p.éa> Superinfamo €7Tt€LK€i.a Spieikeia Lhonestas Snoderancia eTTipXeTTOj eTTietK^s -Kes (genet. cttí^ikÍos, -ou?) Nepii(kis) -kes (genet, epijcus) Lepieikis -kes (genet, epiei­ keos) VLdecens NLRmodestus Niustus Snansuetus Snoderatus Studiosus NLexquiro NLinquiro Naquero Sursus quero Sequiro eirificTOs vadiectivus Lappositus 708 ETHICA NICOMACHEA I INDICES €77t0u/xea) vdesidero VNLconcupisco €mOvp,rjp,a Lconcupiscibile ¿mdvp-rjTiKov (to) ^concupiscibile ¿n-LÓvp/rprós vdesiderabilis ^concu­ eTTiraKTCKos Lpreceptivus €7TtTÓTTU> LRpreCÍplO Lintendo CTTtTeAeuj VLperficio Lprocuro CTTiTeprr'qç Ldelectabilis eTrtTTjSev/Lta Ladinvencio CTTtT'qbevüi Ladinvenio €7rcTL0T)p,t Lappono eTTirt/zácu viniurior Lincrepo €TTtr¿p,7)ois Ncriminacio ^increpado emTtp.i.os : (ra) -a vmaledicciones vobiurgaciones Lincrepaciones €Tn,Tp€7TOj NLconcedo eTTirvyyávío VNinvenio Ladipiscor Lcontingo Lattingo Lmanifestus CTTi^aviô? ^manifeste €7Tl€pü) Vinduco NI¿nfero eTT^EVKTos Lfugiendus €7TLxatp€KaKÍa vepicherecakia Lepichairekakia vin malorum gaudio vgaudium in malis Lgaudium de malo emxa-cp^KaKos vepicherecacus Lepichairekakus vgaudens in malis ’£,7Tí.\ap^os' LEpicharmus eTTLx^tpecD Lconor Ltempto 67TOP€t§iaTos viniuriabilis viniuriandus Lexprobrabilis Lprobrosissimus Enos Lverbum €770) : ¿t77OV VNLRdico €770) : med. çTrop^at. vN^sequor : €tt€rat Nconsequens est çpaviarris NL^istrio Uranista cpaorr/ç Nddigens Lama£or cttltcÍvu) piscibilis VNdesiderium ^concu­ piscencia çTTbKaXéü) Nvoco ^cognomino çttIkÀtjpos Lheres çTTtKovpla Ladiutorium Lauxiliacio Lauxilium smXav&àvop.ai’ Lobliviscor €77lÀ€ya) VLdico Ç7TIÀ€C7TU) Lderelinquo çTriArjTTTLKÔs Lepilempticus ¿rriXviros VLtristis Rlcum tristicia : (ro) -ov v(quod) tristiciam affert èmpÀXeia NLstudium Lcura em/zeAe'o/xat vstudeo Lcuram habeo Lcuro Ldiligens sum : -ov/zevoç Lcuratus Rcurans eTri/xeWç (ro) ^cura e77qx.eA0p.at Lcuro ^tpeAcos* VLstudiose en-cpocros VLinfirmus cTFiTTGi&qs Nobaudiens ¿7tlttoX(x£co ^redundo : (at) cmiroXaÇovaai Nsuperficietenus L(ee que) superficietenus apparent 67rt7ToÀatos- : -drepov Nsuperficiete­ nus magis Lmagis superficiete­ nus €77t77oAauuç Lsuperficialiter cttÎttovos VLlaboriosus €7ti7tÔvüjs Llaboriose €77tax€77Topat NLscrutor Lperscrutor Lintendo €páo> Nconcupisco Ndiligo NLamo €7rto-K60t$‘ Nscrutacio Lperscrutacio NLopto Ldesidero €7rLaKOTT€Of VLintendo Nscrutor epyá^o/iai VLoperor €77lCTTa/XÔU VLSCiO epyaoia Naccio Loperacio €7Tc(TTT)pLr) vars VNLdisr.iplina cpyov vopera VNoperacio VNLRopus VNLdoctrina NLRsc¡enc¡a VLdifficile : Trpo epyov vconve€7tiot7]P-ovi,kÓs Lscientificus niens Lante opus €7Tt(jTTip,cüv VLsciens ¿pyd)Sr]s NOperabilis Loperosus ÉTnOT^TOS* Lscibilis Ldifficilis ¿ma^aA^s* : -tcrrepa Nfallacior Linsep7)p.os Ldesertus tabilior Rminus secura epiç Ninvidia Ncontrarietas Llis eniraypia NLpreceptum "Eppcacov VLHermeum ¿mOvfua II. INDEX GRAECO-LATINUS TRANSLATIONUM ¿pvOpaívopai Lrubesco 'Epv&os LErixius : vide EvpvÇioç cpyopai vpervenio Nincedo Lvenio epcos VLcupido Lamor epcoriKos Namator Lamativus : (f¡) çpaiTiKri Namor Lamativa : (reí) -xa Nvoluptates (N*amativa) 709 evboKtpéco ^approbor EvSoÇos NEudoxius L-xus euexnxo? Lbene habens Lbene habitivus eoeAirt? VLbene sperans VLbone spei evef/a VLbona habitudo Leuexia evepyeota NLbeneftcium Lamabilia evepycTccü Lbenefacio Lbeneficio : €$■ NLin + accus. pass, -opai LRbeneficior LbeneècrOrfs Lvestis ficiatus sum Lmichi bene fit VLcomedo evepyerrjpa Lbeneficium ¿j#Ao? VNhbonus evepyérrj? Lbenefactor Lbeneficus "Evirepos LHesperus ’ evepyeriKÔç Lbenefactivus ! euer-rçpca NLhabundancia Nmagnietmáa» Lcibo Lconvivo tudo Lbona fortuna ecryaro? VLultimus Lextremus evÇcuta NLbona vita enupeía Namicicia €rat,pcK7¡ Neterica Letairica Lconnu- çvrjKoo? NLsubiectus tritiva çvrjpepia ^’felicitas Lprosperitas eratpo? Neterus Letairus Lamicus Ev-qvos NLEvenus evflapcrcL»? vaudacter Lbene auden­ Lconnutritus erepo? VNLRalter VNLalius Ldiversus : ter Gárepov Lreliquum Lutrumque eù^veaj Lhabundo : vide cvÔvvoj ¿TGpcoOçv Laliunde evfiriparos vhabilis ut capiatur Lbene venabilis ¿T¿püjg Laliter en VNLRadhuc ^amplius evOvvco : part. fut. evQvvovvia N(eum qui) directus est trotóos VLparatus ero? Larmus evOvs adiect. Lrectus eu^u? adv. vmox Lconfestim : om. ev VNLRbene ¿eu : (ró) — VNbovO3b-24 04b!! num : — ttolÍcd Lbenefacio : — eutaro? Lbene sanabilis : -órepo? aparro? vbene ago vdivicias ha­ beo Lbene operor Lprospero N(qui) facilius sanatur Lsanabilior euxara^opo? vhabilis duci Lfacile evftovXla Leubulia mobilis : -o¿ ... pâXXov habilio­ evftovXos Lbonus consiliator res ferri habiliores duci ^labi­ evyereta NLnobilitas Lgeneris nobi­ liores Lfacilius mobiles litas euxara^pov^ro? Lfacile contempti­ evyeFrç? Lnobilis €vyvd)p.a>v Leugnomon bilis ev8aip,ov€u) VLfelix sum NLbeor evKoivd>vr]Tos Lbene communicati­ vus ^Lfelicito : (ró) evSatpovcív ^fe­ evKoXats Nfacile Lfaciliter licitas evXafieia Lreverencia ev8aip,ovía NLfelicitas evXapéopai Lrevereor Lvereor e vbaipoví&o NLbeatifico Lfelicito Lfelicem (aliquem) dico evXoyos NLRracionabíIis Lbene ra­ evóaip-opixó? NLfelix Lfelicitativus cionabais Lracionalis evAoyo?? N, Nbonam mentem habeo Lbene volo ewoia Neunia Lbenivolencia ewo/wa vbona divisio Lpax tvvovs Neunus Nbonc mentisLbenivolus ¿uTráfleta Lbona passio evTTapaKoXovO'qros : (¿veKa rov) -Tov v(ut) levius intelligainus L (gracia) boni (seu ipsius bene) quod consequitur evTTçcO-qs LRbcne persuasibilis fa­ cile obcdiens cvttcujtos Lfacile persuasibilis evTreiTTos Lbcne digestibilis €U7Topeaj Lhabundo evTTopia LRhabundancia evirpayew Lbene operor evTTpa^ia NLbona operacio N pros­ peritas Leupraxia Lbona accio evpcms VLinvencio evpei-ys NLinventor Eupi/rrib-qs VLEuripides N-pedcs Supimos LEuripus evpLtjKO) v,'invenio Evpvgtos vEurixius GixjToyia Leustochia €viXoTLfj,r)Tos Lniagnificus eduris VLbene natus vbene nata­ lis : -¿erraros- Loptime natus vufuia VLbona nativitas évyepáj? Lfacile Lfaciliter €L»yo^tat VLoro euXprpjTOS Lutilis €i¡a>x¿a Lconvivium €6^9? Ldeinceps €(f>€otç VLdesiderium €?pp.€pos Nuna die Lunius diei €(/>iepbat VNLdesidero Nconcupisco Nopto Noptatrix sum Lappeto (e^ior^/zi : emcFT-qcFacFi, Lscientibus 44a22 : vide- eTrl VNLRquero : (ro) tyroupbcvov N(quod) dicitur ? tynyyts VNLquestio Lquesicio NLvita Çîüov VNLanimal rj VNan VNLllaut VNLRvei VRset vNLet vneque VNLRquam : vi5a25,29 Noob/ rjyiofLat Ldominor Lexistimo : r¡yo vpevov VLantecedens ^5e Tjet (ro) II. INDEX GRAECO-LATINUS TRANSLATIONUM rficais VLdelectabililer yjSrj VNLRiam rfiopq VNLRdelectacio VNLvoluptas Nleticia : ro rr¡s rfiovfjs Nquod delectabile Lquod delectationis 778 us* VNLRdelectabilis vdulcis le­ tabilis : Tj^icov Ldelectabilis : (to) rfiv Ndelectacio : (tcl) rfiéa VNLdelectaciones Nletitie •rçàuo/xa Ldelectamentum : med. -rfôopat VNLdelector rfliKos vconsuetudinalis v^moralis rjdos VLmos ;NLmores : (rà) 17^77 vconsuetudines Nassuetudines Nassueta yjKiura VLnequaquam NRminime Lminimum. rj/ccu ^devenio VLvenio 'qXlQtos vdemens vinsanus Linsipiens rjXifaa Nietas rjXiKiuiT^s Lcoetaneus rjXiÇ Lcoetaneus r/peís VNLnos : ypcüv Lnoster rjpépa VNLdies Tjp.£T€po$ vLnoster yp.tTróvT¡pos Lsemimalus 7)picrvs : (77) 77/xiaea Lmedietas : (to) -rjpiav NLdimidium 77770/) Lepar ‘//pdfcXeiTos VNLEraclitus LHeracleitus (-clitus) ypépa vrquiete Nparurn Lquiescibiliter rjpepaîos Lquietus r/pcpia VNLquies rjpcüLKos • (77) TjpcüÏKy ^heroica : (rà) : -pass, -opat NLvincor 17TTCÜP Lminor : ^ttov VNLRminus OdXarra VLmare 7II OaXaTTtos VLniarinarius vnauta &aXrjs L'phales ôdvaros vLmors OappaXtos VLaudax Nfortis Lcon. fidens : -c'a vaudacia Lausit>ilia QappétD vLaUcieo Lcon^do Odppos VLaudacia Oavpd^a) NLadmiror ; pass, -opat Ladmiror {sensu pass.) davpaoriKos Ladmirativus OavpaoTos Nmirandus Ladniirabilis Beapa Ninspecciones Lspectaculum Oedopat NLcontemplor Lcons¡dero Lyideo inspector Speculator Oearpov Ltheatrum Oeîos NLRdivinus 0gXo> Lyolo : vide eOeXu) QepLQTGvœv Lthemisteuon Rdisponens 0çoyvis LTheognis ^goSgkt^s NLTheodectes (-tus ?) ÔGÔ'rrepTTToç Ndivinitus missus La deo missus 6cós NLdeus Oeotrèorov Ndivinitus datam (accus. fem.) Ldei datum {accus, neutr.) Geoc/nXi'is : -¿erraros Ldei amantissimus Ldeo amantissimus Oepan-çla Ncura Nblandicies Lfamu. latus ÔGpdvrçvpa Lcuracio OepaTTGuaj Nmedicor Lcuro Lfamulo : -opçvos VLcuratus Nblanditus {sen­ su pass.) LfamuiafulI1 lecipiens fîeppawopai VLCalefio ôeppacréa VLcalefaccio Oeppos VLcalidus Üeppórys NLcaliditas décris NLp0Sici0 @éri$ LThetis 0€ü)p€Cü VNinspicio NRcontemplor Lconsidero LSpecu]or : pass. -opai Ncontemplor (senstt pass.) Lcontemplatus sum Oedip^pa Ltheorema ÔGüjprjriKÔs NLcontemplativus Lspeculativus Ogot^ yi2 ETHICA NICOMACHEA : INDICES 0ea)pla vijcontemplacio Lspeculacio frfjXv (to) Lfemininum 0r¡p¿ov Nfera Lbestia 0T)piÓTT]S Lbestialitas dypiaHtys vnullius momenti vferarum Vyferalis Lbestialis OrjpicoSia Lbestialitas Brjaavpos VLthesaurus 0-qriKÓs Lservilis Robsequiosus Nsaltator Lconchoreans OXiftu) NLtribulo OvpoKO) VNLmorior Ovyros NLmortalis Bpdtjos VLaudacia Lbrivaldia (var. 0w.vu)tt)s lectio) 0pao€i&r)s (elp.1) virascibilis (sum) Lfuroris speciem habeo 0vp,ós VNLfuror VLiraNmens Lanimus Ovpo^yqs Liracundus 0vpa Lostium 0vcna Lsacrificium 0v VLcognosco Kai Nke VNLRet VNetiam Nid est VNaut VNLvel (Nad ?) : Kat. ... 8d Lautem Lset et (saepius et ... autem) : vide kov, el, re Kat II. INDEX GRAECO-LATINUS TRANSLATIONUM 713 /ccuvos- VLnovus : (oí) -oí Lmoderni KapTepiKUis Lperseveranter Katirep VNLetsi Lquamvis Kara + accus, ^^secundum vcirca Kaipós VNLtempus N tempus tem­ vin VNRper : genet. NLde : vide pestivum d^ía, CKaaros, ptKpós AcatToc VLRquamvis vautem Ncum KarapáXXco Neffundo Lcompono Netsi Nset tamen KaraSeecrrepos Ldefeccior Kcd(ü Naccendo Crdeo Kara^dco NLvivo KaK^yopéco Contendo KardtcXtcris Linclinacio kclkÍo, VLmalicia vmalum KaraKovco Laudio KaicoXóyos Lmali]oquus KaraKTeívo) Loccido KaKOTraóecü NLmala pacior Lmalum Ka.TaK(hyip,os Lkatakochimus pacior KaraXapfidvco Lassumo Compre­ hendo KOKOTTotio) Cnalefacio ko-kottolos Lmalefactor KaraXeÍTrcü LRderelinquo Lrelinquo kclkÓs vNLmalus : (ró) -óv VNLmaKaTaXXdrrop,aL VLpérmuto lum : (rà) -a VNJLRmala : -catv Karavoeco Lintelligo Lpeior : -iaro? Lpessimus KCLTaTreXrTjs VLtelum KaKovpyéco VLmala facio Kara/n-Xr^ vcatoplex Lkataplex KciKovpyía Cnala operacio Rmaligvadmirans Ka,raaKGvd^a> NLconstituo : med. nitas KCLK&S VNLmale -op,a¿ Lpreparo KaXetü VN^VOCO KaraaKevT] i'preparacio kÓXXos NLpulcritudo KoracrpLucpífyjo Lparviñco KaXoKayaOía Lbonitas Kararpíftco Consumo Contero KaXó? vNLbonus voptimus pul­ Kara^av^s VLmanifestus cher : (to) -óv VNLbonum : (rd) -d Karda12 VLióa34 L32b2y cia Kefyiai VLiaceo Lponor KaprepiKÓs ^perseverans Lperseve- | KsXevœ Liubeo rativus I KóXra^ VLCelte ETHICA NICOMACHEA : INDICES 7*4 Nvanus Lvacuus Linanis : vinanes Rinaniores k€vt€co Lpungo «repa/xeii? NLfigulus KçpSaivcü Llucror K€p8o$ vproficuum Lhicrum KcpKviüv LKerkyon k€otov Nceston Ncingulus Veneris Lvariam Ke^áXatov VLcapitulum : ev -tco kcvos -uiTcpoL vysumm&rie KeaXr¡ Lcapud /ô?Soç : (rà) /cTjôea-?? Lkedea Kift&rjXeva) Lviolo KtÔaplÇü) VNLcitharizo KiÔapivTTis VNLcitharista KiOapcpSós Lcitharedus «¿pfliÇ Lkimbix Kwbvvevu) VLpericlitor klvSvvos VLpericuIum Kweu) VN Lmoveo Kivrpjts VNLmotus Lmocio KLVTfTiKos : -íórarov vmobile lrr¡riK-) (? vide tnobilis VLpumex kmv Lcolumpna kAcZt Lclavis Rtcleis Rtfurcula xXeiu» Lclaudo kX¿7ttt)s Lfur kXgtttcu NLfuror : e/cAe^e Neclepse KAr/povopia Lhereditas KXrjpajTos Lclerotes kXIvt) Llectus kXottti VLfurtum Kvr¡f¿rj tibia koîXov (to) NLconcavum Kowfj VLcommuniter kolvos VNLcommunis : -oraros vmaxime communis Lcommunissimus KObvórrfs Lcommunicacio Koivaweo) VNLcommunico Nparticipo Kowœvta VLcommunio Nconiugacio Lcommunicacio kowwvlkos Lcommunicativus koivujvos Lcommunicativus LRcommunicans KoXá^a) VLpunio klvtjtÓs KLi£,a> Lallevio Kovtfos tevis Kpacns Lcomplexio Kparécü Npossideo Ldetineo Limpero ^supero Heneo Rdomino Kpánoros VLoptimus tortissimus Lpotentissimus Lpreclarissimus Kpeas taro KpevTTivv VNLmelior KprpTrls ^fundamentum Kpfjrai NCretici LCretenses Kplva> VNLiudico vsecerno Ldiscerno KpifTcs VLiudicium KptTT¡s NLiudex KpvTLKos Liudicativus Kráopai, : KeKrfpjOac Lpossedisse : KTTjoapevoi Lpossidentes Rqui ac­ quisierunt : K€KTT]p€voi Nhabentes Lpossidentes fcreivo) NLoccido KTfjpa Lpossessio Lservus Krrpjis NLpossessio terreros Nhabendus (Nsensibilis ?) Lpossessus Lpossessibilis KvftepvTjTiKTi (r¡) vgubemacio gu­ bernativa Kvftevrtfs Laleator kvkXos VLcirculus : -cp vin circuitu Lcirca kvkXcjottlkoís Lcyclopice Kvpa vprocella vfluctus Lunda Linundacio KvpivoTTpLorys Lcimini venditor Kvvrpoyçyovs NKiprogenus Nnata de Cypro LCiprigene KopA&fi Kop.L&fj Kopi^a) II. INDEX GRAECO-LATINUS TRANSLATIONUM Kvpievcúv dominans Kvpios VNdominus dominans Ldominativus VNLprincipalis vyLproprius : -airara Lprincipalissime Kvpccoç VNLRprincipaliter Lproprie Kvprov (ro) NLcurvum Kva¡ : Kuovoa Lpregnans kvojv VNdanis kwXvtikos NLprohibitivus kojXvco VNLprohibeo Kiopcp&ca domedia KWjttcüâoç domedus Aayevoç vdepus dccultus ZlaxeSaigovtot VNLLacedemonii Awawes VLLacones LLaconii Xapftdvcn VLaccipio VNLsuscipio NLsumo dssunio dapio decipio Xapirpvvopac desplendeo : -ôpzvos ^preclaras Xaprrpcbs Lpreclare XavOdvai VNdateo Aaoç Lpopulus Af/ev VNLRdico vsigniñco Npono : om. vi8b22 Xccira) derelinquo: -ogat vdeficio: -erae ^delinquitur Xecrovpyca dninistracio Aeftç docucio Aeofhos LLesbius XevKoç Lalbus : -orepov Nalbius dnagis album Xgvkottjs NLalbedo Aécuv VLleo A-zjycu Nquiesco dinio Xifâ] Ndblivio X^kvÔoç dekithus Xvjppa ducrum Xtjtttlkos Lacceptivus Xrjor'qs datro A^i^ts VLRaccepcio Lsumpcio Xlav VLmultum NLvalde XiOos- VLlapis XiOovpyov Nlithurgum datomum AoytÎo/zac daciocinor XoytKos vlogicus dacionalis XaOpaîos 715 XoytapAs VNmens Nlogismos NLRraciocinacio dacio dogitacio XoyiariKos daciocinativus Xoyoç VNLsermo VLverbum Nquod dicitur VNLRracio Lproporcio (Ngloria ?) Aoyyoid : XeXoyyajpÉvos vinfixus danceatus Aoiôopeo) dontumeliosa dico Xoiàôpypa dontumelia Xolttoç VNdeliquus : (ot) -oc Lalii : -ov dam Xvpcacvop.ac Ndonturbo Loffi.cio Xvpr¡ documentum Xviréo) dontristo ' dristo : -opac VNLtristor Xvttt] VNLtristicia XvTT-rjpôs VNLtristis Ntristabilis Xv7T7]pcùs vdum tristicia driste Xvocs NLsolucio XvocreXes (to) Nquestus dtile Xvrpôo) dibero dedimo Aveu NLsolvo dissolvo Aœfc : Xtporos Nbonus desideratis­ simus Xíütto^vttjs’ diortuorum spoliator pcaO'qparcKÓs VNLmathematicus disciplinativus pcdO^acç ^disciplina jUa&jTÔ? Ndiscibilis pcacvopcevos vdnsanus vdemens vmaniosus dnsaniens Rmaniam paciens pLOKapcÇa) NLbeatifico paKapcos yprLbeatus : (to) -ov NLbeatitudo deatum pcaKapcÔTTjç Lbeatitudo p.aKapco)ç NLbeate /ict/cpos* yNLiQugus pcaXaKca VNLRmollicies pLClXcLKOS NLmollis paXccrra vmagis VNdiaxime pâXXov VNLBmagis dnaius pavüdvu) vdisco NLaddisco gavia NLmania dnsania pavores daritas pavrevopac ^estimo divino 7i6 ETHICA NICOMACHEA : INDICES fiavris Ldivinator Mapylrr/s LMargites Haprvpeai VLtestificor NLtestor fiapi-vpiov VLtestimonium Lsignum /xaanyoo) : peXXajv -ovaOai vfuturus verberari v verberandus Cflagellandus pLaraios NLinanis Lvanus fj.ara.iws NLinaniter payrj VLbellum Lpugna payipos vbellicosus vlitigiosus Lpugnax payopai VNbellor NLadversor Nobvio Lpugno Lrepugno Lrebello peyaXoKiv8vvos Lmegalokindinos /xeyaAowpeireia VLmagnificencia peyaXoirpeirTfs VLmagnificus peyaXoirpeirws Lmagnifice peyaXoi/jvyia VLmagnanimitas peyaXoi/ivyos NLRmagnanimus Mcyapcîs LMegares pcyas VNLmagnus Nmaximus : fud^rjiv VNLmaior : pet^ov Nmagis Nmagnum : p¿yiaros mBmaximus : rà ptyiara NLplurimum Lmaxime peyéOos VLmagnitudo fjLcdiwqpii NLtransmuto Ltransponor peOoSos NLdoctrina Nsupposicio Lmethodus pçôvaKopai VLinebrior pnOvojv VLebrius pelwv T,minor peXayyoXiKos Lmelancolicus peXeráw vinsudo Lmeditor peX¿rr¡v Nmeletin NLmeditationem (-cio-) pe'At Lmel peAA^T^j Lpiger Rtardus pcAAto VLfuturus sum Ldebeo Rardo : vide dnoXapflávo), pa- ari/yoat p.eXo$ VLRmelodia Lpars peAu> Ruro : -et Ncura Rura est Lest cura Lest cure pep^opat Lvitupero Rconqueror pÆfjÂ/jiç Lvituperacio Rquerela VNLRquidem (N’enim ?) p,€vos vira VLvirtus pAvroi. NLquidem Rtamen l^eva) VLexpecto VLpermaneo Lma- neo peplin Lparcior pepcoTos NLdivisibilis Lpartibilis McpoTT-q vMeropa LMerope pepos VLRpars : ot ctti pepovs VLparticulares Lmesidicos ¿¿eoi5tot/$- ^mesidios pétjos VLRmedius : (to) p.€(rov VLRmedium [¿ecroTVjs VLmedietas pçcrœs VLmedie Lmedium Rmedio modo ¿teta + genet. mcum NLad : + accus. VNLpost /xera^atvcu Npertranseo L transcendo Ltranseo ^transgredior p-era^aAAto Ltransmuto Ltranspono pbera^oX'q NLtransmutatio (-cio) peraStóajpx Ltrado Ltribuo Retri­ buo jUerâSocrtç Retributio peraKiveu) Ntransmoveo Rransmuto pÆTaXapflâvo) Laccipio Rransumo [¿erapeXsia VLpenitudo : 6 ev pera/xeAetq ville qui penitet /xerapeA^rt/co? NLpenitens geniti­ vus p.erap.eAw : o -ópevos VLqui penitet p.erafv Rntermedium p,€Tct77eti?a) NLdissuadeo Lpersuadeo Rransuadeo p.era7Tt7TT(u Nrecido Ntransmutor Rranscido p-erappc'a) Rransfluo l¿GTappvÓp,í£a> Rransformo /xera^epoj Rransfero peraf/xopd VLmethaphora vabusiva translacio percepi Linsum p.eretp,t Npertranseo Rranseo p-eróretra Lpostea p.eré\Lu NLparticipo pcrpeat Lmensuro peu&LKovs IL INDEX GRAECO-LATINUS TRANSLATIONUM pérpios VNLmensuratus Lmoderatus Rnodicus perpiœs VLmensurate Lmoderate perpov VLmensura /xe\pt($-) VNLusque VNLusque ad prj VNLRnOn Lne • vj^e édv, el, eiôtü pr)8apó3ev Lex nulla parte prfiapâs VNLnequaquam prj8e VNLneque vnec Nnon pifiéis VNLnullus : fem. prfié pía Lneque una : -neutv. p-fiév VNLnichil vnon Nnequaquam Laliquod jU.7^0€77OT€ NLnequaquam NLnumquani prfiérepos NLneuter prfidXcos VLnequaquam prfiorLOvv Nin nichilum Lnequaquam prière Nnon amplius Lnon adhuc poicos Mongitudo p-ijAov VLmalum p/qv VNLtamen Lquidem (Lsolum ?) : vide dXXd, ov prjvva) VLdemonstro Nsignifico Nun­ cio p,7}7Ku Lnequaquam Knondum prfie VNLneque pyryp Lmater párpeteos Lmaternus p.rjrpoKTOV€u> VLmatrem occido piKpoKwbvvos Rnicrokindinos pA,Kpo7rp€7T€ia vmicroprepia ^par­ vificencia piKpoTrpemjs Lparvificus pitcpos VNLparvus : -óv VNLparum : -d Lparum : -

    vsencio NLRmtelligo vd^at? Lintellectus poTjTiKos Nintellectualis Lintellectivus votjtos Lintelligibilis vopevs Lpastor vopr¡ vpascua (pl. nominis neutv. pascuum) Lpascua (nomen fem. sing.) Ldistribucio vopisco Nintelligo Eeputo Existimo vopwtos Llegalis voptpos Llegalis vd/zioyxa NLnomisma Lnumniisma vopoOeata Llegis posicio vopoOeréo) Nlegem iubeo Liegeiu (lege, leges) pono : -top Llegis positor vopoQerrjs VNLlegislator Llegis posi­ tor vopoderiKOs Liegis positivus : (?)) Hegis positiva ropos VNLlex : vd/xo) Lnomo voaeco VNLegroto voarjpa Legritudo voa^/zarojS^? Legrjtudinalis voa^parojScos Negre Legrotative potros VNLegritudo Linfirmitas voo-ûjâij? NLegritudinalis Nnoon Nmentem vvv VNLnunc vaiüpos Lpiger fevia Lperegrinacio feviK-z) (rtf Nxenica (esc-) Lperegrina fevo? Extraneus LRperegrinus Eevô^avroç NLXenophantus fepatva) NLsicco ^7]pÓs VLsiccus fvAov VLlignum d dem. VNLRhic VLquidam Elie Lis Liste Laiiquis : avtic. VNLRhic qui Elle qui vNLRjs qU¡ (estj vNLRqui - r¿ _(_ infin. LRíd quod rod + infin. VNLut Ncur : VLin L¡pSO( -|^ infin. Euni VNL¡n VNquia. Vquoniam vut adv. Ex Leo quod Lin eo quod (est) Lpropter Lsecundum Rper : rfi Lsic : rdv Nton oyKTjpôv (to) Ltumidum oyKoç Lióles dâe VNLhic vtalis Lhic aliquis dâZ LRhic Lhic aliquis dâdç Niter Lvia dâou? Ldens o8vpop.jU-€Poç Lvinolentus otoç VLRqualis VLqui Lpotens : otov vverbi gracia -VLutputa Nutpote NLputa XLRvelud (VNLquemadmodum) Cpiasi Lut : otóv re NLpossibile ot,oa^ri7roT€ VLqualiscumque ococnrep Nqualis Lqualis quidem ocoaTTore Rqualiscumque oteo : med. olo^ai VNLexistimo vCstimo Cxistimor okvccv Lpigritor oKvrjpos Lpiger (?) oXiyaKts Caro oXtyapyia Cligarchia oXiyapytKos Loligarchicus oXcyos VNLpaucus Nparvus : -ov vparum oXiyujpçaj Lnegligo ^parvipendo oXiycvpia Contemptus oXtyá)pü)s Lindifferenter oXokXtjpos Linteger o'Aoç Ltotus : (ro) -ov VLRtotum : (toîç) -ols- NLuniversis oXoc/fvpTiKos bplanctivus ’OAv/z77ta (rà) L01impia >OXvp.7Tids : dat. pl. -idxjw NLOlimpiadibus oXa>$ VLomnino VNLRuniversaliter NLtotaliter (vsimpliciter ?) dpfipos VLimber Lp]Uvia "Op/rjpoç VLHomerus LOmerus opiXeu) Lassocio Lcolloquor o/xtAta Nlocucio Lcollocucio rcolloquium LRsocietas , ofip.a LV1SUS opLoyevrjs Xomogenes 719 Lunius gene­ ris op.oyvojp.oveu) Lconsencio ofj.o&o£¿a Lomodoxia Lunius gentis xeiusdem consuetudinis Lunius moris : -arrepos Lmagis unius moris o/xoi?7^s Lsimilis consuetudinis ; ofiotoTTaOecu XLsimilia pacior optoios VNLBsimilis op.oLOTr)ç VXLsimilitudo ,i ó[¿o(,ó(jj : -op,ai VNLassimilor (-mul-) •■ op.oLo>p.a NLsimilitudd o/io/aj? VNLsimiliter : om. Noia3o, < b33 opoXoyéeo Lconfiteor : -¿irai Nconcordatum est Lconfessinn est : ~ov[¿evos Nconcessus NLconfessus ■ I oporfirjs (sensit pass.) optoXoyta Lconfessio op.óXoyos VLconcors dfioXoyovpÂvcos NLconfesse Confes­ sum est op,oXóy(jvv€Oj Concordo Consono op,a)vvpLta Cquivocacio o/LiûJWjU-o? NLequivocus opLojvvpxos Cquivoce ofiojs VNLtamen : — §€NLset tamen Lveru mptamen oveiSiÇoj VLinpropero Cxprobro Lvitupero : -6p,evos Nvituperandus Cxprobratus ^probrosus ovetbos vinproperium Cbprobrium , (opp-) ovlvapat Liuvor 6vo[ia VNLnomen dvopeá^o) yNLnomino ovo/xaaros* Lnominabilis ovop,aTO7roiça) vnomina fingo Co­ mma facio ovoç VLasinus 720 ETHICA NICOMACHEA : INDICES ovv¿¡ Lunguis ofvç VLacutus oÇvttjs Lvelocitas o^v^cvvia Lacumen vocis ■ -caperos VLarmatus onXov : pl- -a VLarma carolos Qualis inievr. vQualis velat. OTTOiocrovv NQualiscumque oirolos ttot€. vQualiscumque arróaov Quantum oírore v Quando arroTcpoaovv Qualiscumque atraréptos Qualiter Qualitercumque dirov Lubi ottvIo) Nago in coitu Lduco : pass, -opat Npacior in coitu Mucor O7rajç adv. Nutut Qualiter : — dv Lut utique Quomodocumque ottcos oon. Lut : — prj Nne Lut non d-Troja&yrroTC vQualitercumque opapa Lvisio opaais Lvisio opdeo VNLRvideo NLinspicio Lconspicio opyavixds vofficialis Lorganicus dpyaviKcos NLorganice dpyavov VNLorganon VNLinstrumentum opyrj vi-ira opy%u) had iram provoco : -opat VLirascor : -dpevos vQui irasci­ tur VNLiratus Nirascens opylXos VLRiracundus opyMrris VLiracundia opeyopat vcupio VLdesidero Nconcupisco Nexopto Lappeto opeKTiKos Qppetitivus : (ro) -op Ndesiderabile Lappetibile opcKTOs (vdelectabilis ?) Ldesiderabilis ope&s VNLdesiderium Lappetitus ^concupiscencia opfloSofeo) Lrecte opinor opOds VNLRrectus opOoTTfs Lrectitudo qpflocu VLdirigo opQ&s VNLrecte I apl^œ vtKdetermino VLditfinio i NLtermino : med. -opat VLdetcri mino VLdiffinio I dpiapós Ldiffinicio ¡ oppdaj vtcndo ^procedo Nmovcor i Lmoveo : om. Liobj5 i opprf VLmotus Npromocio Limpetus j aptdOeios Lvolatilium {^enet. pl.] ! dpvi$ : pl. -i0€s Naves Lvolatilia opos NLterminus ' os VNLKqui VNLhic. hic qui VNLis qui vquis : ov J-ubi : rj VNsecnndum id quod Nsecundum hoc quod NLRsecundum quod Lut Lubi : — dv vquicumque oaaycos vqnot modis Qualitercum­ que oaS-rj-TTore Lquicuniquc oatos NLsa netus oapr¡ vodoratus VLodor ooos Quantus Quantuscumque : oaov VNQuantum Rtantum : datp vin tantum quod VNin quantum Quantum Quanto : pl. oaot VNLKquicumquc vQuot Quot­ quot (Qui ?) dern-çp vQui NLRqui quidem |{qui vere oa-TTore N’Quicumque dans vQuis NQui Naliquis : — av Quicumque Quicumque utique oanad-tproTe Quicumque Qualiscumque danaovv VNLRquicumque vqualis~ cumque valiquis dans TTtp Quicumque da Lmoveo 7rapa8o£os ^inopinabilis 7rapov(H(L presencia napawéaj VLsuadeo Lmoneo rrapp-qcjla ^confidencia TrapaKaXea) NJSdeprecor Ladvoco TrappTjaiafTTTjs Nfiducialis Lliber TrapaKaTaOyKTf Ldeposicio pignus propalator 7Tapa.KÁT}<7i? NLdeprecacio 7rappr)(na vsequor ^subse­ TrdpaaLs parfasin NLdecepcio quor Lassequor TrasVNLRomnis (Ncommunis ?) irapaxovu) Ntransaudio Nmale au­ ViiLtotus puilibet : om. NO2b34 dio Lobaudio (ro) 7rav NLtotum irapaXapflavaj VLaccipio Lassumo Trdaya) VNLRpacior Rsuscipio Trardacraj vpercucio TrapaXeÍTTu) NLrelinquo Lderelinquo Trar-qp Npater TrapaXoycüç paralogice TrarpbKO^ paternus TrapaXvo) : -XeXvpcéva ^dissolute pa- Trarpis patiia raletice ^dissolute 7rafiAa Lquies 7rapap,eAecu Lnegligo Travo? Lquieto : med. -opLai VNLquiesrapa/uyptyw Ladmisceo co VIrequiesco napapLvOrjriKOS Lconsolativus TrayvAais- NLgrosse 7rapavop,ia Lillegalitas TTGbOapydci) NLobedio Trapávofxos NLRillegalis NLiniustus TTec^ap^t/cos- NLobedibilis TrapanX^mos VLRsimilis par pro­ 7T€t'0a> VLsuadeo : -op,at NLsuadeor ximus : -ov Lconsimiliter Nobaudio Lobedio persuadeor : napairXyoLajs proxime Lsimiliter TT&reixrpLcu Rpersuasum habeo : 7rapacr€(.u) kommoveo ro ircTreicrOai Nsuasio 7rapao7<€uá£a> preparo 7retva Lesuries n-apaxrK&utf ^preparado 7T€tvaa> vfamen pacior vfamesco Trapaurarris Ldux exercitus Lesurio Trapatfépu) Ndefero prave fero per­ 7T€Lpda> VNLtempto verse moveo TreXas (ó) vproximus propinquus napa^vds propago 7T€/X777OÇ pUIUtUS Trapeipbb Lassum : -an» VNpresens Trêves Linops pauper napcKpawa) VNLexcedo (vsecedo 7T€wa V Linopia penuria NLdiscedo ?) vdetrahor Ltrans- 7T€vop,cu NLmendico Lindigeo gredior 77€V7e VLquinque iraptK/laois Ltransgressio ttÉttto) VLdigero TTapGKKXcvu) VLdeclino TTcpcuvcu : TT£iT€pcL(Tp.ei>ov VLfinitum irdpepyov : (rà) -a Nque extra opus irepas VNfinis Lterminus Trepi -f- genet. VNLRje Vjn (Nex ?) : Lextra opera TT&peyii) NLtribuo -f- accus. VNLRcirca naplripbi Nrelinquo pretereo Treplamov NLadiunctum Traposos ^transitus 'n-epLybvop.ac VLadvenio VLfio Trapotpda Nproverbium n-çpiypaij NLcircumscripcio 7Tapoip.td^op.ai proverbium dico 7T€pbypd(f>co NLcircumscribo napotyopLat, Ltranseo TrepitXKOj Lattraho Ltraho 7rapôp.oios VLconsimilis TTtpUpyos ^superfluus perscruta­ irapopdo) Ldespicio tor Rdistractivus n. INDEX GRAECO-LATINÜS TRANSLATIONUM nepte^ N¿complector ¿contineo riepiKXrjs ¿Pericles TrepiXapflavu) VNsuscipio ¿accipio ¿comprehendo rreptXvTros ¿tristis rrepifiaxyros ¿circumpugnabilis Treptopáco ¿despicio m-ptmrrra) voccurro Nsuccumbo ¿incido rrepwroieopai ¿adquiro ¿procuro Treptr/ó^/xt ¿circumpono rreptrros ¿superfluus TTqoi^epeta N¿periferia ^'circumfle­ xum linee rrepixapr)? ¿gaudiosus Hépaai ¿Perse FlepaiKos ¿Persicus 7T6T7Ó0 ¿digeror Trrj Nqualiter ¿aliqualiter¿ quo irqXlKov pilicon ¿pelicon TTTjpód) : ncTTTjpcüpevos ^claudicans ¿orbatus rr^pcoat? vdebilitas ¿Rorbitas ¿orbacio Lpassio mOavoXoyecu Nprobabilia dico per­ suadeo mdavórr¡s N¿probabilitas mOaváis : -arrepov N¿probabilius TTtKpós VLamarus mvco ^¿bibo mirra) vincido N¿cado marevco N¿credo 771071? Lfldes maros’ ¿creditus ¿credibilis : (ro) -óv ¿credibile maraiuis ¿credulitas IJiTTaKOs ¿Pittacus irXávr] N¿error Nerror viarum nXárajy VN¿Plato TrXeiaraKLs ¿pluries irXeîaros vmultus vmaior NLplurimus : (ro) -ov NLplurimum : -ov adv. vmultum ¿plurimum : (ot) -01 NLplures NLRplurimi TrÀeojv vmultus Namplior ¿maior plus : (ot) ttAcxou?, (rà) irXeia) NLRpiures, -ra ¿plus : rrXeîov (rrXeov) vmultum VLmaius VLplus | N¿amplius rrXéoç TrXeovd^cu Ntantum 723 (?) : vsuperhabundo vide ¿ha- bundo irXeovaxœs ¿multipliciter irXeovcKreoj ¿avare facio ¿super- habundo irXeovefCFTjs ¿avarus TrXeove^ta ¿avaricia plus habens ¿superhabun­ dancia TrXeos : em nXeov Nad plenum TrXevpá vlatus ¿costa TrXevpîris pleuresía ¿pleuritis TrX^yy vplaga percussio ttX^Oos VLmultitudo , TrXrip.pcX'qs ^perniciosus TrX'qv VRnisi vnisi quod VNLpreter vset tamen ¿preterquam ¿Sa­ ínen ¿verumptamen : — et Nnisi TrXTjpoo) VLinpleo (imp-) : -ovpevos plenus ¿impletus ttX^uIos ¿proximus 7rXr¡rriXos Lmultum amicus : -ot Lqualitas Lpolifili : -coraros Lmultum ami­ 77-oX^ea) Lbello Loppugno cissimus TroXepLiKos VNLbellicus Lbellicosus TToA^po'wos NLdiuturnus NpoliTToXefjbiKÔJs : - (orara Nbellicose Ma­ chronios Nprolixus xime bellicose 7toXvcovpa purpura 7toXX(Íkl Lmultociens TTooaxaKÓpi€vos Lprecognitus irpóyovos Lprogenitor TrpóSrjXos vmanifestus Lpremanifestus 7Tpo8í8a>pu Lprodo TTpoSiepyá^optai Lpreparor TrpoSioptoXoyeoptai vprius confiteor [sensu pass.) Lpreconfessus sum iTpoeyeipo) Lpresuscito Tipóeipti N Lprocedo TTpoépyoptai Lproce¿o Trpoçpo) : (rà) Trpoetprjp.éva v(ea que) primitus dicta sunt NLpredicta L(hec que) predicta sunt TTpóeais Emissio Ltribucio irpoeriKos Emissivus TrpoeriKojs Emissive ■n-poeya) Lprehabeo Lpreceuo : irpovyovres ^Excellentes TTporjyéopiai Lprecedo TTpoifôopLai Lpredelect.or TrpoOv pieop,ai Lpromptus sum Lpromptus fio TTpoOvpia)? Lprompfe ■npo'fyiu VLemitto : med. -íeptai Lantedo Lproicio -TTpoKeiptai NLproponor TrpoKpívco vprepono Lpreiudico TTpoXapL^avuj Lpreaccipio irpoAvireoptai Ltristor Rpretristor TTpOVOYpTlKOS LproyisivuS irpóvoia Lprovidencia irpoopato VLprevideo : npoïSovreg Lprescientes TTpoTT&reia Errefrena-cio Rtprecipicium Rprevolacio 7Tpo7T€Trjç VLprevolans vpreoccurrens Lirrefrenatus irpoirqXaKi^opievos Liniurians 7Tpo7T7]XaKiapt6s Lin.iUriaCi0 7Tpó$ + dat. VNLad NLcum Lapud : 4- accus. VNLRad vcum vin ^'ad­ versus Nde (vcirca ?) TTpocrayopeva) Lappello Trpoaavaipéa) Eointerimo -rrpocravTTjs NLobvius TTpoGfaTTTCO Lcopulo Trpouyívopiai Lassum 72Ó ETHICA NICOMACHEA : INDICES TTpoabeo) : -e? Nindigemus LRopus est : med. -optai NLindigeo TTpoaSiQpí^ü} ^determino TTpoaSoKacu VLexpecto Trpoo^oKta vsuspicio Lexpectacio 7Tpó(jeip,t Assum 7Tpoo€pxop,ai (percutio ?) Ladvenio Trpoaeyo) Lattendo irpoGYiyopia Lappellacio Trpofj'qKct) Lconvenio : (to) -t^kov Lconveniens TTpóaOecrts VLadiectio Appositio TTpotepat Aomplaceo in TrpóavTQç vmanifestus premani - festus 7rpo(f)€pa} profero npurrayopas LProtagoras TTpujTevu) precello irpcoTOs VNprimus : -ov adv. prius VNprimitus primum Trpayrojs Nprimum primo iTTTpjis Lvolatus Trrdxjauj vcado Ltimeo rivdayopeiot VNLPithagorici TTV/ca 7T€p Npykaper Nvalde Lspisse ttvkvokÍvSivos Npicgnokindinus TTVKvoTTfi Mensitas TTVKTr¡s pugillator pugil TTVKTlKOS pUgil TTVp VLignis TTvpeTTco ^febricito Trot Laliqualiter TTtoÀeP Lvendo ttcos VNquomodo NLqualiter TTcos VNIjRqualiter vqualitercumque Nquomodo NLquodam modo Ali­ qualiter Lsimulativus TrpoairratapLa Noffensio Affensio pedis TTpofjTrTataj Affendo TTpocrraypa preceptum 7rpôara£iç Niussio precepcio TTpocrraTTio viubeo yprecipio 7rpo(j7$T)p,i vaddo VNadicio NLappono TTpowfizpu) Laffero Trpófj^opov (to) Aonveniens (TrpócjojTTov Lpersona ?) TrpoTaatç propositio TTporarTti) vstatuo preordino rrpoTçpoç NLRprior Lprimus : TrpoTepov vprimitus VNprius : (t vinstigo vconverto pro­ voco : med. -optai vinstigo provoco TrpovTTap^Tj preexistencia TTpovTrápxoi Npresisto N*Lpreexjst0 | pa/38a>7]V€ta$ gvckçv 727 crTTcívtos VN^rarus uTTavlcoç Maro Speu­ sippus (TTrevcrTLKo^ Lfestinus vut apercius ... intelligamus Lmani(T7Tov8día> NLstudeo Lfestino festacionis gracia or-TTováato? vbonus NLstudiosus (jTrovS'ií Lstudium œck/^s* Lmanifestus ordáiop NLstadíum cra^cûs : -ecrrepov Lmanifestius (rcKjpLos VLterremotus crraatá£a) Lcontendo cre/zpos* Nserenus Lvenerabilis araat/ios Lstabilis (jepwvvopLCu Lveneror erraos Ndiscordia Lcontencio aTjfiatvü) VLsignifico ar/pyu) NLRdiligo Lamo aîy/xeîov VNLsignum arepGü) Lprivo ' crtfevoç VLvirtus CFTepLCTKU) LpfÍVO 2jIkvu)vloi, VLSikionii are^avoç VLcorona Zi/xwpZStjs* ^Simonides OT€^aPoa> NLcorono crcvapxjjpta. Lsinamoria o-Tty/xT? Lpunctum cFLVopsOjpia. Rsinomoria (TToxá^op.ai. vintendo Lconicio LconatT^por Lfrumenti iecto : -o/ievo? Lconiectativus CTtTtov VLcibus GTo^acjTLKos Lconiectativus : -r¡ atros- Mrumentum vinspectrix Lconiectatrix LconcfKaTTT'qp Lfossor iectativa crKcrrropcat VNLscrutor NLintueor (FrpaTTpyiKos : (?/) -?/ NLmilitaris : Lintendo -ü)T€po^ NLmagis miles (TKevoç Lvas orpaT-gyo? NLdux Mux exercitus axei/ft? Nscrutacio Lperscrutacio GTpaTLUfTTjs VLmiles Lintencio orpaTOTTçôov NLexercitus vós Nausterus Lseverus Nscrutor Nintendo crvyyeveia Lcognacio CTKO7TOÇ VNLsignum Lintencio CTuy/ePT/? NLcognatus : (to) -es* SxvÔaL vScithe LScythe LScite Lcognatum a/iUTevs- NLcoriarius CTvyyevtKos* Lcognatus (jKVTos NLcorium ovyytvofiai LRcommisceor ia Nsophia NLsapiencia CFvyypap,p,a Lconscripcio o,o^to,T'ïjs‘ Mophista ovyyvpLvá^opac Moexercitor CTO^tCTTCKOÇ Lsophisticus fyvyK€yvp,eva)ç Lconfuse NSiphocleus LSophocles VNLaccido VNLRcontingo (Convenio ?) : (to) VNLaccidens avpfidXXœ Comparo : med. -opcac VNLconfero crvpflcos Convivens ctv/z^iocl» LRconvivo Lvivo (jvpflXrjros Comparatus Compa­ rabilis ou^oAatov Conventio cvpftovXos Consiliarius Consiliator avpcpcayéu) Compugno CTu/x^taxia Confederate simul bel­ lantium Compugnacio tMj[j,p,€vu> Commaneo CTu^uera/3aAA(u NLsimul transmuto crupcpcerpca Commensuracio ajvéüj VLconcordo Consono avis NLsimul (jvváycu Congrego (jway^yrj Congregacio ouvaSo) NLconcordo NLconsono ovvaL(j6dvop,ai Consentio Rsimul sentio ovrcurtoç vsimul causa Concausa (JvvaKoXovdea) NLsequor avpaXyecu Condoleo avvaXXayp,a Commutacio : rà ev roes avvaXXáypacjc permuta­ ciones Lque in commutationi­ bus (jvvaXXdrro) Commuto ovvavaAtoKóü ^Consumo {gvvcltttos • rovs ~ovs NRconiugatores ?) avcajiroj Coniungo Copulo VNConnumero avvapráo) Concopulo avvav^dvu) Coaugeo (rvvavÇiû Coaugeo cjvvàyOopcaL Contristor (jvv&es ^Conscius avveepo) Complector Gvv€7rcKoap,eu) NCondecoro avvcTTOpcat Consequor Considero avvepyéo) VLcooperor crvvGpyôç NCooperator NCooperativus Gvvepyopcac Convenio II. INDEX GRAECO-LATINUS TRANSLATIONUM avvetns Nintelligencia Lsynesis in­ tellectus avaros NLintelligens Lsynetus avi/e-^s VLcontinuus : -¿crrepos Lmagis continuus : -eœraroç Lcontinuissimus ovvéya) NLcontineo Lcontinue : -éurara ^con­ tinuissime Lmaxime continue (rvvrjyopéi/j NLattribuo CTWî/ôo^ac Lcondelector Lcomplaceo avvOeois Lcomposicio avvOerov (to) Lcompositum $ (jvvoiKetou) Lcoapproprio Lcoapro- ximo (jvvolkccv ^cohabito avvopáoj vvideo Lconspicio uvvopos Lconterminalis owowria Lconnubium Lcontendo avvTtXeto ^convenio Nproficio Lcon­ 729 cordo Lconcors sum Lconsonus sum trvvawvpLos Lunivocus uvppca : (rà) -ara Lfenum avCTTCPa^ct) Lcoangustor áXXcü Lfallo engarra) Loccido a<^eîç : (T^aj Lse (jfftérepos Lsuus VNLvehementer NLvaue arfioSpos Lvehemens o’t^oSpoT'^s’ Lvehemencia orfoSpuis VLvehementer CT^eáóv VNLfereNpene VLfigura Rforma GyoXá&ü Lvaco (jyoXatajs Lquiete cryoXatjTiKos Lvacativus (jyoX'q Lyacacio (jcp^co VNLsalvo Vconservo Ncustodio ZatKparys VLSocrates CTÓj/xa WLcorpus : tov ad>p.aTOs Ncorporalis acu/zartKos ^Lcorporalis CJOJTTjpla, VNLgaluS Güi^pov¿(v Ltemperate ago Ltemperatus sum a(/)po(Tvv7) vcastitas vpudicicia Nhonestas Lsobrietas Ltemperancia aaxppuiv vcastus vconstans Nhonestus Ncontinens NLsobrius NLtemperatus tendo avvTtOepaL Ncomponor Rcompono om. L^ib8 avvTop.o$ Lcompendiosus gvvtovos : Lcontenciosus (jvvTp€(/)a> VLconnutrio avvrpof^os Lconnutritus os Lsepulcrum 730 ETHICA NICOMACHEA : INDICES rà^poç VLfovea raya NLforsitan NLforte rayecos NLcito LRvelociter ràyoç Lvelocitas rayv Cito Lvelociter rayv? Ncitus NLvelox NLvelocitas re VNLet NLRque Nenim : re Kai Natque : saepius om., velut vo4ar5,2o 09030 iya27 N95bi8 góa35 ooai3 02517,34 45bg,io 49bi7 55ai5,b2i L2obi2 2ia2o 22ai4,b22* 25a4,b7,8 2óa27 27ai5 28228 2gai9 33a4* 35b2o 30a33 37b8 38a2i 3ga24 40027 42b3 47a8 48a6,b25 6oa33 03a2g 72a24 75a2o 77big telvco Cendo tckvov VNLnatus NLfilius TGKVOTTOita diorum procreacio (pr. f.) TCKTcov NCector Caber r/Aeio? VNLperfectus Nfinis teAeioco LRperficio : -ovpevos ^per­ fectus teA^W Lperfecte reXeiajais Lperfeccio reXevraîos Lultimus reXevTau) Ndeficio NLfinio Lmorior : partie, accus, fem. reXevTÛoav Nteleutosan Ndeveniens Unien­ tem teAo? VNCmis re/xvco Lincido Lseco Tapira) Ldelecto repi/ns Ldelectacio rérapros Lquartus rerpdyawos Nquadrangulus Ltetragonus TE-rrapes Lquatuor TevKTtKos Ladeptivus ret/ya» Nfacio (?) : teu^o/zepoi Com­ positi (? vide rvyydva)) rexpáíco Crtificio te^vt? VNLars TEyytKos Lartifex VNLartifex ttjXlkovtos NLtam magnus NCalis rrpnKavTa NLtunc rrjpéca Ncustodio Lservo Tardai : T7]rd)pLevos NLdenudatus rlO'qpu ^Lpono rtAaiç Levulsio Tipüdaj VNLhonoro Lapprecio (âpre-) : ~d)p.€vos Lpreciosus TipL-q VNLRhonor Lprecium rtp^pa Nhonor Lhonoracio LRprecium rífaos NLhonorabilis Lhonoratus Lpreciosus Tip,t.ÔTr}s Lpreciositas TtfioKparca ^timocratia TifLOKparLKÔs LRtimocraticus (ty-) : (f}) -f¡ LRtimocratica Ltiniocratia 7ip,tüp€0f¿ab viniurior Lcrucio Lpunio : -ov/jævol vpuniti Lpunientes Tip.COp7]TtKÓs Lpunitivus riptopta Nvindicta Cruciatus Lpena Lpunicio ris VNLRquis ris, TL VNLRaliqui, aliquod VNLRaliquis, aliquid VNLRquis, quid vNLRquidam, quiddam et quoddam Lqui, quod LRhic, hoc : om. vo6ai5,25 o8a8,2o,26,3o I2a25 I4b23 ^96532,34 972,5 g8bi8 50ai9 etc. TLrpâiaKiû vinfigo vpercucio Lvulnero TfjLTjpa Lseccio TOLPvv Ligitur tolos Calis (?) toiooSe VLRtalis TOLOVTOS V^hic VNLRtalis (Niste ?) vsimilis : (rà) rotavra (scil. f>oftcpd) vterribilia roLyos Cnurus TOL^Cüpvyecü Lsuffodio toklot^s Cisurarius ToXpcïjpôs VLaudax ropy Cncisio To^oTTjs VLsagittator T07T0S NLlocus toctoct8l Cantus Tocrovros NCantus : -ol Cot : -ov nomen Cantum : -op adv. II. INDEX GRAECO-LATINUS TRANSLATIONUM vin tantum Ltantum : -a> Nin tantum Ltanto : -a Nin tantum : eTTi -ov VNLin tantum rore v^^tunc rore VLquandoque rpayypaTL&j Negumina comedo rpaycpÛta. NLtragedia rpavp,a vulcus Lvulnus rpeîs VNLtres rpéfia) NLnutrio 7p€ya) VLcurro rpiyXvov (ro) Ltrisculptum Rmutulum rpiyujvov Nrigonum Tpvrjpapx^ Ltrieris sum princeps TpiTfpapxos Nrierarcha Tptros VNLtercius rpiTToi Nrini Tptxv NLtripliciter rpî^cs vfricacio Ltricio rpoTTr) vsolsticium Nconversio Lsolis versio rpoTTos VNLmodus rpot/tr) VNLcibus Nutricio Nutri­ mentum rpox^^ Noto Tpvtfxitu : -cüv Ndeliciosus Ldelicatus Tpv(f>r¡ NLdelicie (pl.) Ldelicia (sing.) Tpâjes VLTroiani rpâ)£is Lcorrosio Lcomescio rvyyaptu VLcontingo ^habeo vinvenio NLRadipiscor LRattingo LRexisto Lfruor Lpocior Lsorcior Lsum : — a>v Lexisto : (ó) 7t>yu>v VLquicumque NLquilibet Nontingens : (rà) ruyovra valia v(que) apponuntur : rev^opevoi Nompositi (? vide 7€v\a>) TvSetërjs vTitides LTideides TVTTos : rvTTcp VNtypo Ltipo Nguraliter : rvnois Ltypis 7V777ÙJ ^Lpercucio TvpovvtKÔ^ Nirannicus Tvpavvis Nirannis Tvpavvos vtyrannus Ltirannus TvXos VLcecus VNLcasus yNLfortuna : rvxTl Lforte tvxovtcoç Contingenter 73I Quali­ tercumque tfîpcÇtü Convicior Liniurior vftpis VLiniuria Lcontumelia v^pior^s Lconviciator Liniuriator vyià£a> VLsano vytatvco ^Nanus sum Lsanor : -wv Lsanus Lsanus existens vyctia VNLsanitas tîyceivoç VLsanus vyteivtü? Lsane vyiT}s VLsanus vypos VLhumidus v8epos Lidrops v8a)p NLaqua vioç VLfilius vXaKT€a> NLlatro vXy¡ VLsilva VNLmateria voveat Lymnizo viraKovo) Lobedio viràXXay[j,a Lcommutacio VTraváoTaats Lassurreccio viràpx<-ü VNLRexisto vsum Lincipio Linsum : (7a) -ovra. Lpossessiones : (7a) V7rr)pyp.€va L(ea que) subfuerunt V7T€ikoj Lobedio Rcedo vTTçvavrioç Lsubcontrarius viTçp + genet. vin VLpro NLde : + accus. VNLsuper xmepaya-náo) Lsuperdiligo VTTcpaTToOv'piTKaf Lmorior VTrepftâXXco ^Nuperhabundo NLsuperexcello Lsuperexcedo : ~aw vsuperfluus v7T€p^€^X7]p,çvu)s vsuperñue Lsuperhabundanter vTTcpftoXri vsuperfluitas VLsuperhabundancia Lsuperexcellencia vTrepcxco vsuperhabundo Lexcedo Bsuperexcedo Lsuperexcello : -o/zevos* Nsuperatus Lsuperexcellens LRsuperexcessus VTTcpoTTTTjs Ldespector VTTcpoxy Nsuperaugmentacio ^su­ perabundancia Lhabundancia Lsuperexcellencia Lsuperexcessus ETHICA NICOMACHEA : INDICES 732 v7T€p7rifZTrX7)p,i vSuperimpleo vTTçprewai VLexcedo ^superexten­ dor Superextendo Supertendo v7rep^>tXeto Lsuperamo vit^koos NLobauditor virrjpecda Lministracio V7n)p€T€(D Sninistro vttvos NSompnus V7TO + genet. VNLa(b) vex Vvper vsub + abi. Sub + adv. : 4- accus. VNLsub (+ accus., rarius -|- abi.) Lad (?) : '¿obKt [MLpTVpeujOcu (pass.) ... v ¿kÚ(JTCüV Kat V7T aVTU)V TÜJV VOpLO6çtcùv videntur testificari (dep.)... unusquisque, et ipsi legislatores VIjb22 v-TToyvLos VLrepentinus vTTo^r)p,a ^calceum Salciamentum VTToSoyij Suscepcio VTTO^vytov (ro) Lsubiugale vTToOeots Supposicio VTTo/cet/zai VLsupponor : -[¿evos NSubiectus : (ro) -/jævov Sublec­ tum VTFoxpcvopat Simulo vTTOKpuJLs vypocrisis Spochrisis VTTOKpLrr¡s vypocrita Spochrita (-cri-) UTToXa/r/Savco NLestimo NLexistimo NLRsuspicor Naccipio Lopinor Suscipio iittoX^ls Sxistimacio S>pinio Suspicacio Suspicio VTToXobTTOs Ldeficiens Rindigens et imperfectus vttoXvttos Rlcum tristicia U77Op,€F€TlKU>T€pOS VLmagÍS SUSti- net vTTOp,eva> Suffero VLRsustineo Lex- pecto vTTovoba Suspicio VTTOTrrevco vSuspicor VTToarjpLaLVO) vSubsignifico Subsi­ gno vTroayeatç Lpromissio vttotIOtjp^l Suppono : imodep^vov Supponente Supposito vttotvttÓüj Nsubfiguro Lfiguraliter dico vTTovpyla Lministracio vTro^aivopai Subappareo varepov VNpostea NLRposterius vavepQi¿ívos Snanifestus oditor (f>avepôç vapertus VNLmanifestus : -ov VNLmanifestum vmanifestius : -dsrcpov Snanifestius (/>av€póapp.aK€¿a ^veneficium ^appaxcuio Sarmacum do fápvyé vfauces Lguttur (f>aabs Lenunciacio (¡xÍxjku) NLdico : -inv Ninquiens (/)avXos vindecens VNmalus Nmaliciosus Lpravus (vbonus ?) : -orarosNpessimus (/iavXÔTrjç vmalum Lmalicia gravi­ tas 0et8ias- NPhidias LPheidias ^6tSa>Aoç Lparcus (^épcú VNLRfero vtransfero (f>€Vya) VNLfugio (f)€VKT¿os Sugiendus VLfugibilis VLfugiendus Sama VLaio VNL¿pco VNLinquio çvkt6s (fapd Nfimi (frrgjLL^cu Samo 6apTLK0s Sorruptivus 0apTO$ ^corruptibilis fâeipu) VLcorrumpo Lphthisis (¡é^ovepós- VLinvidus (pOovos VLinvidia 0opá VLcorrupcio (¡>1X0X716^ Lamator veri iXápeTos Ndiligens eam (soil. virtutem) Lamans virtutem ¿XavXo$ Lamans fistulas ^LXavros Lphilautus Lamator sui : (ró) -ov Lamans sui (f>t,X¿a> NLdiligo NLRamo (f>tX7]8rjs Ndiligens delectaciones Lamator delectacionum (jylXTpts Ndilectio Lamacio iXía VNLRamicicia <^tAtKO,$> ^diligibilis NLRamicabilis Lamativus Lamicativus ^iAikíos' NLamicabiliter lXi7T7To$ Ndiligens equum Lamans equum ^lAoÔtRatoç Ndíligens ea (scil. insta) Lamans iustum iXo6eá[¿a)v Ndiligens eas (scil. in­ specciones) Lamans spectaculum bXoK¿Xa¡ Lamator adulacionis 0tAoK7?JT^? NPhÍ10CtÍtÍS LPhilOCtetes (fuXopbadeca ^doctrine amor Lamor discipline tXop,aQr¡s Lamator discipline (¿tAo/zovoo? Lamans musicam cX6pv0o$ vfabularum amator Lamator fabularum 0tAo'fevo? vFiloxenus LPhiloxenus ^XoTrárcop Ndilector parentum Lphilopator <¡¿íAo77,ovepos‘ Lamator malí fáXos vNLRamicus : íXe Nfile : <£ZXov$ Namiciciam <¡¿tAouo€U> VLphilosophor bXocroiXócro(l>os NLphilosophus o/3epo'ç ^terribilis chopea) : med. -opat vLfinieo : -ovjuepoç Ltiniidus <¡)6^os VLtimor 0o/vta(ra¿ Lj70inisse trovos Loccisio (^opá Llacio pobp.bd£op,ai. Nprohemio dico Lproemialiter dico (f>povéa> NLscio Lprudens sum Lsapio: (to) -etv Nsciencia : ^poveovTtvv Nfroneonton Nprudentum : -eovTo? LSapientis (^pôvrpjLç Nfronesis ^sapiencia NLprudencia povip,os VNLsapiens NLprudens : (ra) -ct L(que) sapiunt t^povrl^o) Lcuro vyv^ V’Lfuga (^vXdKTj Lcustodia (/>vXaKTLKÓs NLcustoditivus LCOn_ servativus uAaf Lcustos vXd,TT(D vcaveo VLcustodio Log­ servo vXct7)s Lcontribulis vXeriKri (77) L(qUe) contribulium vcnKÓ$ VIÍLnaturalis NLphisicus <^u<7tKùJS‘ Lftaturaliter : -œrepov NLnaturalius ^vcrtoAóyo? Lphisiologus VNLnatura : ^vutv Nfisin (^vtlkov (to) NLplantativum v VL innatus sum : <£vvcu v’Ljnnasci : 7révKa VLaptus natus ETHICA NICOMACHEA : INDICES 734 sum VNLinnatus sum NLexisto Lnaturaliter sum lanatus sum : nevK¿vai VNLinnatus esse T-nasci : TTevKo>s VNLinnatus Lnatus f^COVTj VLVOX yalpai VLBgaudeo VNdelector VNle- tor XaXeTraivw VLgravor Lirascor XaXenós VNLdifficilis Xa.Xenórri$ Lcrudelitas Ldifficultas Xpv}l¿aTL£of¿ai Lditor Xp7]p,ari<7p,os’ Lpecunia XpTjpLaTiGT^s NLpecuniosus XpyfAartxFTiKTi vnegociacio Lnego- ciativa Xpr¡aip,os VNLutilis Roportunus : (ro) -ov Nquestus XPV0^ NLusus Lutilitas Roportunitas Xpyaros Lbonus Ldiuturnus Xpovios Nprolixus Ldiuturnus Xpovos- VNLtempus Xpvaeos -ovs Laureus Xpvaoç Laurum Xpcopa VLcolor Xyfiós VLsapor Xíópa VLregio Xcopi&) NLdivido NLRseparo Lgravitas ire Lira Nfrenorum factrix Lfrenifactiva XaXKtios Lereus XapaiXiiuv Ncameleon Lchamaleon Xapá VLgaudiuni Xapleis NI,excellens NLgratus Nnobilior Lgraciosus Xapifo/aai Ldono '-graciam facio X<¿>p¿$ Lsine Llargior Xojpwpsos Lseparacio 'yápis Agracia : Xápires LGracie : XwpHJTos NLseparabilis xápiv VNLgracia iffeyco vitupero Xavvos Lchaunus Xi(jp,aTü)87]s Nnumeralis LsenXpáw Laccomodo : med. -optai tencialis VNLRutor ipifAvOtov NLcerusa Xpeia VLnecessitas VNLutilitas LBini/joyoç ^vituperado ^convicium Lvidigencia Lopus Lusus Boportutuperium nitas ifjopéa) Nsono Lsonitum facio lso_ Xpr¡ NLoportet ^indiget : ypeújc num facio ■"oportunum Nutile Ldebitum VNLBanima (est) i/ivytKos VNLanimalis Xpi][j.a,T(i (rà) VLpecunie Ldivicie | ^íü^os* Lfrigus Xa.Xivo7ToiT]TiKri II. INDEX GRAECO-LATINUS TRANSLATIONUM cS8e VRsic Lhic a>5¿ Lsic uifiós Lcrudus cuveo/xcu pass. Lemor : med. Lemo uivr¡ Lempcio ¿fita (rà) Lempciones (i)pa Nforma Lpuicritudo Khora &s vsic Ritaque : cus* re Lsicque a>$- adv. vNLRut vac si venjm vLqua_ liter indef. vquasí VLRquomodo vquemadmodum. NLqualiter interr. Nquia NLRsicut NLvelud Bquam Rtamquan : om. vioaji I2a7,b8 i8b23,27 N94b2i oob2i, 35 57a24 : av Quomodo­ cumque : ¿os* áv o Xóyos ^secundum racionera 735 diç con. ViíLquod VLut Ní/quoniam dis praep. + accus. Nad (liaavTOis VNJLsiniiliter veodem modo comrep ^^quemadmodum VNLut vsicut NLquasi (vare + mod. pers. vel adiect. verb, vel sine verbo V-^^quare ^qua­ propter : + infin. VNLRut ''’quo­ niam Nquod Lpropter Lquare Lvelud Rad : vide dificXeta VNemolumentum ^utili­ tas difaXéui NLiuvo Rprosuni : pass, -opac Nproficio Liuvor Ladiuvor Lutilis sum s **93-33 3°3-4° 323.31 analogia 1-309.26 angelus n88.t4 anima v49-4 5°-i7 560 59-9 60.9 *-152.17 196.29 253 33,37 animal v6o.24 **79.12* *-152.17 196.29 260.34 anomoeides ¿vo/aoecS-ijs *-303.41 ante *-141.24 303.27 antiquus *-172.37 apotelesma aTroreXea/za *-254.37 appellacio *305.30,31 appello *305.31 appono v59-! *347-55 aptus natus (sum) *-253.33(2),37,38 arismetice adv. *-234.39 Aristotiles *-227.28 : pro Aristo­ phanes (Byzantius) *-211.30 ars **49.13,14 n92.4 articulus *209.29 314.31 artificiose *-211.33 assuetudo **56.19,22 audacia *-194.38 audax *-192.37 audio v50.5 aufero : ablatus *-309.21 augeo **56.22 Augustinus *-162.28 aut **49.12(2) *-227.27(2) autem **52.2 54.20 59.9 60.1 (2) 1-141.23 149.35,36 162.25-32(4) 171.23,26 172.34,39 180.38 227.25, 26,30 232.37,38 265.25,32 273.35 274.41 284.31,35 285.36 291.38 292.38,40 299.30,32 302.35 303.35, 37.39 305,*° 309,35,37,38 340.41 342.39 3 52-32 360.37,39 367.37 ' avaricia *227.34 avarus *227.25,36(2) avis *-299.29 B b litt. Graeca *-232.37 signum quo ordo vel coniunctio verborum indicatur **50.3,6 51.24 52-7 53-7 54-71 55 u 560 73» ETHICA NICOMACHEA : INDICES beatus 1162.28 bellor dep v58.ia bene. v54.n L20i.i6(2) 214.29,38 223.36(2) 227.29 236.38,39(2) 252.28(2) 260.36 265.3039(6) 352-35 benefacio 1343.31,33 : -fio 343.33,34 beneficio L2i4.4o : -or I214.40 beneficium 1210.37 343.35 bestialis 1271.32 bestialitas 1-273.32 bibo 1-162.31 bonitas 1265.3 c bona -orum 1220.36(2),37 227.28-29 (4) 309.34-36(4) bonum -i nomen v55.4 60.1 61.11 N7°-9 73-18 1*2 2 7-34,35 260.36 326.33,34,35,36 347.33-40(6) : ei nii6.39(?) : summum — 1309.37 bonus v49-i7,x8 50.9 54.8-23(9) 56.11 bos v6o.i8 c signum quo coniunctio verborum indicatur v52.i3 53.12 capitulum 1342.39 careo L2i4-3i 292.42 347.31 carnalis I149.36 caro 1350.38 castitas 1162.25(2),30 castus v49.a6 50.4,6 casus T166.34 185.39 274.28 302.37 352.35 359-38 367.38 : vide ablati­ vus, acusativus, dativus, geniti­ vus, nominativus, vocativus causa v52.6 53.16 1188.39 303.32,36 causalis 1302.38 cetera 1285.35 : etc v50.6 chairo paipai 1171.38 chara \apá I171.37 charieis -ientes ^apleig -livres 1*145.34 charis \apis I14535 cibus 1350.37 Ciprigena 1283.36 circa v5o.i,2 53.8,17 1209.34(2) 210.35 256.25 260.36 279.5 280.38 284.37 circulus v53-22 civilis : -lia v49-i5 civis 1360.33,39,40 civitas v59,3 1340.36 367.39 cogito 1360.32 cognicio 1253.34 cognosco 1253.38(2) : -nitus 1253.31, 36(2) cogo : coactus I180.42 colloquor 1299.30 colludo 1303.32 Comedo v59-r 1303.27 comescio 1350.37 Commentator : [Anonymus Grae­ cus] 1274.39 : [Michael Ephesinus] I367.36 commentum I141.31 171.26 285.35,37 communico 1275.38 communis 1172.38 228.36 communiter 1149.35,37 227.36 complementum 1292.32-39(5) compleo 1292.31 complexive 1179.26 compono 1234.38 : nomen -situm 1291.35 : vide diccio composicio : I201.19 227.26 comprehendo 1260.36 concedo I260.37 concludo v50.7 N94-4 conclusio 1347.37,38 concordo 1346.36 concupiscencia v5o.i,s I200.35 39 • 273.37 302.32 conferens v56.i2 confirmado 1356.37 coniugalis 1198.16 coniungo I171.25 342.36 conor 1360.39 consecucio 1166.33 consequor 1193.36 220.35 considero I180.37 consiliabilis v53.2s 1187.38 consilior v54-i consilium 1185.38 consimilis 1303.32,33 consono 1200.32 consonus I200.34 conspicio I303.34 constitucio 1292.39 III. INDEX ADNOTATIONUM INTERPRETUM 739 *-*71.22 173.38 180.38 dado *-2*0.37 32439 326.33-35(4) dampnum 1-234.30 253-31 265-25 consuesco *-227.25 dativus *-366.34 302.37 347.30 359.38: consuetudo **49.10,11 da. (ca.) *-175.24 364.4 dev5i.i4 *-*41.31 171.36 180,35 200,32 consuetus **417.9 contemplado '"50.10,13 253.32 265.20,28,39 274.26,27 285.37 contempno v6o.2 299-33 3°3-3s(2) 309.39(2) 342.39 contemptibilis v6o.2i 35 2-33,34 debeo 1-210.36 285.36 contemptus v57.u contineo 1-227.38 228.35 decet *-210.35 continens n94-í *-284.38 declino *-326.37 deduco v55-i6 contingo v53-2° 54-7 : -gens *"253.32, deficio *-352.32 34,38 deinde **49.10,11 continuo *-273.36 contratado 1-236.37 delectabilis *-274.34' 291.33 292.37 contrapacior ^236.36,39 301.40 3° 5-39 343-33 349-41 contrarie ^299.31,33 delectacio v5o.i6 *"149.35,36(8) 284.37 contrarietas '(51 .m (2),38 293.37,38,39 294.35 303.31contrarius **90.1 *-271.30 292.37 299.33 37(6) 309-40 346.33 347.32-42(5) contratendo *-273.37,38,39 285.32,33 349-39,40,41 352-3° 365.4° contratencio *-273,38 delecto *-220.36 contristo *-220.37(2) denarius *-210.37 denomino *-227.30 conveniencius *'352.38 derivacio *-200.3? convenio *-210.35 conversivus v5O.8 derivo **52.3 *-2*1.31 convertor v5o.+ *-172.40 209.34 : e desiderium v6o.7 *-14*.29,31 -rso v49-ro *-309.31 desidero *-324.35 cooperans v59-s deterior v59-i° coordino *-234.38 determinado *-340.39 coproporciono *-234.39 determinatus *-340.37,41 coriarius *"237.38 deus *-309.24-38(9) corporalis *-295.38 diccio *-302.38 314.31 352.32 360.38,41 : corpus v59-7 una — **171.36: — composita corrigia *-283.36 *-171.36-37 192.38 342.37 corruptus *-274.35 285.37 dico v49.i2 50.3,7,8 51.10 54.n 55.3 creditor *-326.36 57.7,8 1*84.2 109.18 *-144.35 149.37 credo *-285.36 346.34 162.26,28 171.25 173.40180.40 200.32, cum praep. V59.J3 *"209.32,36 252.28 33 2or,16,18 209,33,35 222.40 223.35 265.20 274.29(2) 285.40 292.40 227.30-37(5) 232.41 252.26-29(6) 303.27 367.37 254.30 260.34 265.19-40(74) 273.38 cum con. *-180.40 214.37 227.28 274.41 284.34 285.34 291.36,37,38 265.32,39 275.37 303.31 342.36 299.34,35 303.27-40(5) 305.29(2) cupido *-193.33 309.29-39(4) 323.31(2) 326.39 340.41 curo *"360.32 342.37 346.34 349-38-39 360.32,34,36 **417.9 D UU. Graeca *-232.38 dies **56.22 *-305.36,37 différencia *-209.32 d signum quo coniunctio verborum indicatur **53.13 differenter *-346.34,35 construccio 740 ETHICA NICOMACHEA : INDICES differo v58.s L275-34,37 : -ens v5o.8 dignus 1213.37 214-37 308.39,40 343-32,35 diptongos 1172.38 directus 1232.35 disciplinatus I201.17 discipulus 1265.28 disco 5.22-40(8) dispono l352-41 dissolvo v53-22 l3°5-32 distancia 1309.25 disto 1309.22,23 dito 1350.36 diversimode I237.39 diversus 1237.38 dives l2I4-3° 3o9-42(2) divicie v6o.3 1214.29,32 divisus 1309.23 do 1205.36 303.38 doceo v58.7 1162.27 265.24,26,27 : -Or logicam 1180.40 doctor v49-i9 doctrina n67.i8 84.3 1141.24 doleo v59 l6 dominans 1200.39,40 dominus v52.2 domus 1254.33,36 dubium N8g.io duo v5i.2i 1162.23,32 232.37 340.42 367.36 b463.ï9 e e 1172.38 297.38 e vide ex ebrietas v55-8(2) ecaue, (?) v6o.>î etiam 1173.39 227.34 265.22 etiamsi 1303.35 editicativa (ars) 1254.34,36 edificator 1254.36 edo 1162.30 efficio 1209.36 egritudo v55.2o eicio v 59.12 lI79-27 eleccio 1141.30,32 t8o,35 254.31 eleon è'Àaiov I211.31 eligencia v53.3,io eligibilis 1187.38 280.38 350.35-37(4) eligo 1227.32,35 274.34 enim v5ó.5,zi 57.25 1341.26,29 179.26 380.35 185.39 200.33,35 209.29 211.32 213.37 234.38 222.35,36 227.27 237-39 252.25 254.38 265.21,33,39 273-39 274.28 275.36 283.35 284.33 292.32 299.32 301.39 302.36 309.30, 31,42 326.38 343.33 346.36 360.39 ensis v54-2o enuncio 1347.32 epi em' 1171.37 epichairekakia ¿TnyatpeKaKÍri L 171.37 episcopus I145.35 149.38 203.35 209.29 222.38 223.37 227.37 232.42 236.39 254-3IA8 265.41 291.33 3o3-44 3°5-37 309.27,3940,43 346-37 352-41 353-3» : glosa episcopi L147.37 : secundum epicopum Li49.39 : in libro epis­ copi 1234.29 equalis I234.37 303.31-36(5) equalitas 1309.26,29 equum I227.27 erastes ¿pacrrr/s I303.39 ergo 1273.38 347.37 eromenos ¿pdipevos 1303.40 eros épais I193.33 3°3-4° 323.31 eruditus I201.17 Esiodus 1299.34,36 essencia v5O.io etairu èralpov 1326.39 etsi v57-2 59.t6 N8g.i3 eu nii6.39(?) L223.36 265.31-36(4) eubulia 1264.36,37 Eudoxus 1347.32 eusynesia eùcrwecrt'a I265.31 eusynetus evavveros 1265.36,37 eutrapelus eurpaireXos 1223.35 ex, e v5o.4(2) 1180.35 209.28220.36(2) 222.34 265.34,36,37 273.37 292.39 350.36-37(3) 353.38 : vide convertor exameter 1299.34 excellens I145.34 excipio I203.34 exemplar 1172.37 253.36 285.37 357.38 exemplum v49-i4 exhibeo 1303.38 exigo 1166.34 existencia I253.35 existimo v59 2° 1298.27 369.3» III. INDEX ADNOTATIONUM INTERPRETUM 74I G litt. Graeca = PL232.37 garulus 1-299.29 gaudeo v6i-s *-171.38 222.35,36 292.35, 37 296.40 305.40 gaudium %apv *-299.3536 genitivus v28.i4 31.16 32.1,23 35.12,15 facilis *-304.36 *-352-34,39 367.38 : genitivi casus faciliter *-172.40 »113.12 : ge. ca. *-151.19 160.25 facio **51.22 56-14 *-210.36 214.38 171.1,2,5 *81.23 186.11,24 187.19 227.46 234.27,38 236.36 244.38 260.37 189.21,23 195.1t 197 29 200.22 203.2 274.36 285.34 326.34 360.37 : -tus 204.i 208.22,23 209.2,17 211.5 223.23 *■*49.37 210.35 254.36 285.38 309.32, (2) 239.12,23(2) 248.1 249.17 254.17 282.26 291.3 297.22 329.8 339.1 33 factivus *-254.33 343-10 35*-9 367-22 famulatus *-303.37 genus 1-211.30 214.30 253.31,32(2),37 febricito v55-6 260.38 297,38 302,37 352.41 : vide felicitas »8o.i4 *-360.33-41(10) neuter geometer **50.23 felix »82.49 l359-38 femininus *-211.29 260.37 297.37 302.37 gracia *-222.34 gramática *-180.40 fere *-203.34 grece *-265.21 342.37 fero v5i-3 Greci 1-274.28 347.31 filius V5I.2O »82.18 figulus Ktpapievç *-299.32,35(2),36 grecus *-141.29 *49-34 201.19 232.36(2) 252.26 292.41 »463.19 : in _0 filu i/>iAou *-326.39 1-141.22 145.34 171.36-37 185.34,39 fingo *-309.44 192.38 201.18 209.29 291.35 297.38 finis **53.24 54-4 59-M n66.i8 1190.2 254.33-36(4) 360.35 : — ultimus 299.34 302.36 305.28 314.31 326.38-39 *-254.34 360.41 : id quod ad -em 352.34 : — sermo *-*41.27-28 : -a lingua r-166.34 200.34 274.26 342.35 : *-360.35 littera -a *-172.37 : more -o fio v50.4 *-234.30(2),37 301.40 303.32 *-255.33 309.33 326.36 fornicari *-274.34,42 habeo v49-*5 51.2 53.15 57.1 5g l8 forsitan **54-6,9 55-1® »93.2 1-141.22 145.34 156.35 172.37 forte adv. *-305.36 203.34 209.32,35,36 214.30 222.35 fortis **54.20 57 IO-15.I7 58 2,10 59.15, 19,24 60.4,5 *-180.39 192.36 203.34 227.27(2) 232.35 237.39 239.37 252.27 253.35,36 259.35 265.23,28 275.35,36 273.39 284.35-40(1) (2) 284.35 292.33,35,41 293.35 299.8!, fortitudo V5s-Tl 59-9 60.7 *-162.29 33 302.36 305-39 324.36 329.41 190.38 193-34 *94-38 fortuitus 1-227.27,33 343-37 347-33 357-3« 367.37 habicio *-227.31 frequenter *-274.29 habitus **49.10,11 50.9 55.16 56.18,23 fugio **58.19,20 existo *-252.28 253.34 '• -ens *-373 4O 209.34 230.36 254.37 292.34,36 309.36, 37 343.31,34 360.34,35,36 expendo 3-209.31,34 expeto *-343-32,34 expono 3-274.39 exprobratus L336.39 exterior »86.10 extremum v6t.z extrinsecus v52.3 *-254.35 742 ethica nicomachea 57.1 I204.12 222.35 293 37 353-37 ex -U 1-222.34 Hector v58.io Helena V5I.2 heroica (virtus) 1271.31 hic dem. v5°-3,6 54.10 55.3 60.25 61.7 1*70.9 82.2 93.2 T-.9d hic adv. 1162.28 200.32 201.17 227.26, 28 232.35 254.30,38 265.19,21,32,33,37 285.37 292.32,38 326.38 342.39 352.41 hinc 1265.34 Homerus 1*114,16 homo v57-« n77-6 1292.34 309.24(2), 25,36 324,38(2) -, ad casum vel genus declarandum v2i.to 24.10 32.12 34.13 35-16 4°-+ 42.24 n92.i honestus N94 7 honor 1173.41 213.33,35 honoro I213.34 huiusmodi 1180.39 209.37 265.24.29 303.40 3°9-3o humanus l35°-38 humilis 1^50.1,4,6 iam **49.14120106 209.35 273.38 309.33 idem vr6.17 53.11 56.22 I156.36 162.31 17—-39 260.38 265.20,30,33 273.40 275.35,37,38 292.33 301.40 302.37 303.32,36 305.40 367.37 ideo 1265.33 352.38 idoneitas v49.8 igitur 1200.38 252.27 ignoro v55-n ille v54-io 1274.25 291.33 305.37 309.33.37 323.31 illicio 1285.32-35(3) impedio 1293.38 impero 1200.40 in ini 1171.37 : praep. + abi. v39.6 4914.15 50.5(2),12 53.6,22 55.1,3,8 56.8 58.10 61.2 n7q 3 82.2 ic.55: + infin. 1209.3! 265.28(2),36,38 274.37 275.35,36: 4- accus. v5i.i2 52.3 54.3 55.4.16 1141.29(2) ,31 200.35,39 201.19 227.25,27 232.37-38(4) 265.19 291.29 301.38 : vide grecus, quantum inanis 1172.36,39 inappellacio acrpoar/yopPi I305.29 : indices inbecillis **59.20 incognitus v56.23 incontineo v55-9 incontinencia v6i.m 1274.25,36 275.37 290.38 incontinens v49.26 50.01*94.1 I273.39, 41 274.37 275.34 284.37 285.33 inconveniens 1273.39,40 indigencia 1292.32-40(7) indigeo 1292.31 induco I305.32 inequalis 1227.36,38 232.42 inferior K7g.ia* inferius adv. 1141.30 infinitivus 1274.29(2) 342.36 infinitus I291.32 inhabito I254.3S inhonoracio 1213.38 iniuria v59.n 1234.27 iniusticia L230.36 291.36,37 iniustus v55-24,25 1234.36,37,38 inobediens 1200.38 inopia v57-n inops v6o.2 inpersuasibilis 1200.38 inproperium V59-Ir inproprie **49.12 inpunitas 1200.35 201.19 inquisicio **50.10 inquit N106.19 114.16 insidiatrix 1283.33,34 insinuo I171.26 180.42 265.31 inspicio 1172.37 instinctus 1260.33,36 insum **49.9(2) intellectualis v49.4 1*95.6 intellectus 1265.19,20(2) inte.lligo 1141.30 209.28 309.39 347.31 352.37 360.39 intemperancia 1200.33-35(3) 201.18 275-37 intemperatus I200.36 274.33-37(4) 275.34 285.34 296.37 346-32,34 intencio v49-i6 intendo I326.33 360.40 intensive adv. 1342.39 intensivas 1342.38 intensus : -ius 1326.34(2) III. INDEX ADNOTATIONUM INTERPRETUM 743 I 35°-36 3 5 3-37 3 5 7-3 ® 359-ia 360.32,35 367.38 368.36 369.16(2),24 : éo quod intimidas v57-9 I *227.29,35 intriste ¿Xvirov *-291.38 iste v5O.i2 *162.25 347.30,32 353.38 intristicia aXvTria *-291.36,37,38 342.37 ita *309.21 invenio *-172.35 invicem *-299.29-34(5) 3°3-2®,35 3o5-*° itaque *-209.34 265.25 326.34 iterum *273.40 309.35 index *-234.36,39 236.37 invideo *-299.32 iudicacio *-265.22,23,32 invidia *-299.34 indico v54-22 56.4 *-265.24-39(5) involuntarium **56.10 57-2 iusticia 1-162.27 230.35 291.36 iocunditas *-149.37 iustum nom. *232.40,41 234.39 236.33 ipse v55-7,8 *180.36 188.39 222.35 iustus *-234.37 236.35,36 253,35,36 265.28 274.42 iuxta v49-7 284.33 292.39 3OI-4° 3°9.33,34,37 347.38,39 : vide sui kakia ko. Kia *-171.38 ira v5o.2,s 51.3 59.>7 60.7(2) kalos KaXws *265.33(2) iracundus v5o.i,6 *218.39 kenoteri «evcórcpot *-172.38 irracionabilis **77.13 94.5 keutho KtvOw *-211.32 is v49-9,n 50.4,3 51.9 52.3 54.13 55.13,22,25 56.15,22 57.9 58.22 59.1 koinoteri Koivorepoi *-172.37 60.19 *180.36 186.37 232.41 236.35,39 253.it 260.35 265.33-38(5) 274.35 labor v58.i4 *-285.41 Lacon : accus. pl. -as **59.20 284.33,34 290.38 292.34 303.36,38(2) 305.31 309.37(2) 350-36 360.34,35 lapis v55-2i 367.38 : id est v35-2i 38.20 41.17 latine *-174.24 291.36 305.29 46.22 49.16,19,21 50.4,5,7,24 54.18 latinus *-166.35 172.35 : in -o *-252.27 : 59.2.22 **65.5 76.1 82.7 92.12 107.19 -a lingua *-200.33 109.18(3) no.5,12,20 in.3 112.6 laudo **93.15 114.19 115.5,10,11 116.22,25 117.1 legalitas *-228.19 229.6 118.10 120.1 121.9 *141.11 146.1 lego *-347.36 160.1 170.14 173.39(3) 175.13 179.17 lekithus X->)kv0os *-211.29 180.37,42 186.37 187.38 190.2 192.36, leticia *-149.35 37 193.33 194.14,15,21 I97.12 200.40 levis *-284.35-39(5) 201.18 202.32 205.21 206.37 209.31,34 lex *-368.37 214.28.29.32 220.35 221.35 222.37 liber *-156.35 172.35 203.33 237.39 227.32.34.38 228.19 229.6 230.23 239.36 259.35 268.36 339.39 342.39 2 3 2.40,42 234.26,27,36(2),37,39 236.33, *1463.19 : — episcopi *-234.29 : — 34.38 237.18 238.5,10 24I.I2 244.37 Sapiende *-162.26 : — Sophoclis 252.5 253.32-37(5) 254.34-37(4) 255.32 de Philoctete *-274.26 260.34-36(4) 264.22 265.29,34-38(4) liberalis *-203.34 204.38 209.32,33 271.31.32 274.12,26,57,37 275.35,36,37 liberalitas *-205.35 209.34 277.9 282.25,36 283.36,37 284.31licet con. *-171.26 189.36 209.33 39(6) 285.34,40 292.31-37(5) 296.40 licitus *-350.35 298.19 299.7,3! 30O.21 3OI.38 302.32, Lincolniensis : Line. *-172.33 *73-3® 34 303.31,32 304.37 305.38,39 308.39,40 232.38,40 234.40: Lincoln. *-211.33 309.21,32,41 324.35 326.33,36 328.17 linea **79.6 336.39 338.26 339.2,38 340.36 343.32, lingua *-166.34,35 200.33,34 274.26 33 345-31 346.3! 347.36,39 349.38,40 342-35 interposicio 1-171.23 265.3+ 744 ETHICA NICOMACHEA : INDICES lipij Xvttt] *-342.38 : vide lype i mens v5i.z Ni 16.40 littera *-172.37,30 180.34 211.32 232.35, I mesidicos p,eai&inovs *234.36 36 273.36 274.39 285.36 291.,9 j methodus p.é8o8os *-141.23(2) 302.36 329.35,41333.37 347-35 348.38 ;minor *-220.36 284.34 : -us nomen 367.36,37 *-227.31-38(5) 232.40(2) locus V5I.2 57.16 M62.28 305.30 minus adv. *-303.43 307.35 360.38 mirus v6o.2 logica *-180.40 missio *-210.37 lucror *-234.26 moderamen *-200.41 lucrum l234.3o modius *-303.27 lucius *-303.33(2) modus v5o,8 *-180.36 193.39 *94-36 luxus *-162.30 195.33,36 275 36,37 lype Xvvr/ *-291.35 : vide lipij molestia *-299.34 molestus *-299.33 magis v6i.6 *-203.34 285.35,36 309.42 molestum sum kot¿oi *-299.35-36 326.35-36(3) 347.32 mollicies *-285.36,38 magnanimitas *-173.39 mollis *-284.39 magnanimus *-215.39 momentum : nullius -i v6o.2i magnificus *-209.32-37(5) 210.33,36 monoeides ftovoeiS-ij? *-303.34 magnitudo *-209.31,33 morior v57.zo 59-34 magnus N8ç.i4 *-209.36,37 213.37 : -ior mors v57-i8,i9 58.16 60.z,6 *-220.35,37 : -ximus 1-213.37 mos *-255.33 342.35 347-38 male adv. *-236.34-36(5) motus *-254.37 352.30,37 maledictio 51.19 moueo *'79.-2* malicia *-171.38 227.29,30,31 285.35,33 multi *-284.31,32 malignus *-222.37 multitudo *-340.36,39,41 malum nomen v5i.2i 55.5 59.24 munus *-303.38 *-171.36 227.29-35(5) 285.35 mutuus *-305.31 malus v49.i7,iS 50.9 54.10 55.16 56.11 *-222.37 227.31 natura v49-6,7,9 56.6,9 *-280.38 manifeste *-360.36 291.29 292.31,34 manifestus v52.i8 Li62.3i naturalis v56.s *-260.34,36 350.37 masculus *-260.37 natus vide aptus mater *-180.39 nauta v57-35 mathematicus *-185.38(2) navis v58.2i *-180.35 maxime *-210.35 305.30 309.34,35,35 ne **51.20 maximus vide magnus necessario adv. *-209.33 292.40 medium nomen L5i.6 60.12 *-232.40.41 necessarius *-253.32,34,38 326.33-37(4) 234.37 359-39 medius *-234.37 necesse v49-i9 meionectes p.eioveKrr)s (?) *-227.32(2), necessitas v49-6 *-343.34 1 negacio *-255.33 274.41 325.36 347.41 : 38 meionexia /rcioi-cfict *-227.31 gemina— *-156.36-37 melior *-180.34 274.34,37(2) 284.33 negativus *-214.39 nequaquam *- 352.38 343-33 neque *-265.25,26 273.36 275.34 296.40 melius adv. *-141.26 (2) 309.31,33 326.38 349.41 mencior *-222.34,35,37 274.28 mendacium *-222.36 274.27 nescio v6o.i III. INDEX ADNOTATIONUM INTERPRETUM neuter *305.30 : neu. ge. L160.25 226.7 234.13,14 248.15,16 249.17 266.2 298.20-21 367.22 nichil *214.29 222.40 nisi *156.37 222.33,36 360.38 nobilis *214.30 nobilitas *214.28 nocenter *244.37 noceo *222.38 nocivus *254.36 nomen *141.23,24,31,32 149.34,38 161.13 162.24,25,32 200,33 201.17 208.26 227.25-26(3) 265.20,35 291.32(2),35, 37 299.29 305.31 309.27 nominaliter *256.21 366.21 nominativus v6.is LI45.34 185.39 274.28,29 342.35 : no., no. ca. *152.20 161.13 171.6(2) 175.24 190.1,3 zoo.io(2) 202.11(2) 205.29(2) 209.2 213.21 214.15(2), 16 234.4 289.12 291.15 293.9 3°5-4,s 314.7 316.21-22 367.22 non VÍ6 *c.75 k4I7.s nondum *292.36 nontriste aXturov *291.32(2),39 nontristicia aXviria *291.35 nos v49-9 50.26,27 51.5 52.2 55.1 56.23 N7i.s *141.23,24 145.33 166.34 172.34 227.26 252.26 274.29 292.40,42 352-38 noster v5i.i3 52.4 *285.37 291.38 noto : -a v49.i2 50.10 notus *-162.32 noys vow nii6.4o(?) nudus *-172.38 nullus v6o.2i *-214.31 222.34 numeraliter *-340.39,41 numerus *-185.39 232.36 253.32 : vide pluralis, singularis nunc v49-i5 *291.38 360.34 *’417.9 nupcie v53-6 nus vovs *265.21 nutrior *3°5-38 . obedibilis *-201.16 oblivio *-305.32 obscure *-171.26 occasio *-326.35 745 occido '''57.24(2) *180.39 OCulUS N92.3 odio *-291.33 OÍ 04 *-172.37 oleum *-211.32 omnino *-214.37 309.25 omnis v52.4,23 57.13 **73.18 79.3 **75-37 346 36 347.36 349.39 352.35, 37 367-39 operatio ( cio) v49.17,18,23,25,20 50.1, 8,14,15 51.16 54.3 56.22 *-149.37 254.30,31,38(2) 265 .22,40 operor v5i.i5 52.1,10,22 56.22 *-274.35 285.41 : -ans *-274.33 285.32 : -atus pass. *-211.33 ' opinio v53-ti *265.28 273.37(2) oportet n92.2 *209.31(2),35(8) 214.38 252.26 253.37 303.31 oppono *162.30 227.30 291.36 305.30 opposicio *-309.35 op time adv. *352.41 optimus *295.35 opus *209.37(2) 237.38 254.37,38,40 324.36 326.39 ordino : -a *173.38 253.31 260.33 265.25 274.24,33 275.34 283.35 284.30 291.31 292.31 340.35 346.35 360.32 367.38 ordo *171.22 232.35,36 ostendo *209.29 pacior *234.31,36,38 236.34-39(8) parabola **438.26 Paris v5*.3 pars *209.28 partibilis *352.36,38 participium *252.25,27,29 292.41(2) 307.12 particula *214.38,39 253.33,37 265.31,36 342.38 347.35 particularis *347 39 parvus *211.32 213.37 299.29 passio *219.38 285.32-35(3) 365.39 pater v5i.2o *180.39 patet *314.31 patiia *350.36 pedagogue *200.39 peccatum **67.14 746 ETHICA NICOMACHEA : INDICES pecunia I202.32 pelago v5o.2s pena v5i.i8 per praep. -)- accus. ^49.26 50.1 LI72.37,38 203.34 209.32 214.37 234.37 236.37(2) 265.31,33(2) 285.35, 37 297.38(2) 309.26 314.31 326.35 34636 347-38 352.39 : per se v49.2o L222.36 3°9 m,33 347.39 : per ai casum ablativum decla­ randum v36.2,4 39.4 percucio v59.2 peregrinus 1210.35,36(2) 301.39,40(2) ; amicicia -a 1301.39 perfeccio I292.39 perfecte 1292.36 perfectus 1347.35 peri Trepí 1352.34 periculum ''57.21,22 permissio v49.7 permutacio v49.n permutor v5O.s persequor v6o.2i 1274.34 291.34,33 296.39 perseverans I284.40 persona L210.36 persuadeo I274.37 persuasibilis 1201.16 274.38 philautus filAavros L335-39 336.40 Philoctetes I274.25,26 Pitagorici L171.23 placiditas 1220.12 planus I360.42 pleonectes ttXcovÍktt]^ *"2.27.25-38(4) pleonexia rrAeove^ia 1227.30,34 plerumque I166.35 309.23 pluralis 1379.26 185.39 : plu., plu. nu. 1167.24 171-6(2) 175.24 200.10 202.11(2) 205.19,20 213.21 251.17 291.11 297.29 3°5-8 367-22 plurimum : in — 1200.39 : secun­ dum — 1309.22,23 plus nomen 1227.27(8),38 232.40(2) 340.42 pprs adv. politicus 1236.33 359-38 360.32-40(5) pono v49-i2,i4,i5 1141.23 145.33 171.25 172.34 179-« 232.35 252.26 274.41 291.39 292.40 299.30 301.38 342.39 367-36 populus v59-4 possideo l57-2 I206.37 possum 1141.29, v 172.39 214.37 232.37 302.37,38 305.29 309.22,25,36 340-39 347-3' 3 52.36 360.38 post adv. v56.8 : praep. v55.s postea v57-2 postquam 1309.32 potencia v49-4 potens 1214.30 potentatus 1214.29,32 potiri 1324.35 pravus L2 2 2..’3-37(5) prebeneficio 1326.4° precedo L214.39 precepcio 1265.22,23,39 preciosus 1209.36,37 211.33 precipio 1265.29 predico -are v52.6 predico -ere 1274.26 284.30 299.36 preoperor 1326.39 preposicio 1352.33,34 presens 1292.41 prefer 1232.41(2) preteritus 1252.26,29 292.41 primus I211.32 232.37 351.39 principaliter 1302.34 309.39 326.38 principium "52.3 56.8 ^79.17 prius adv. v49-9,11,14 privacio 1305.31 privativus 1342.38 privatorie 1305.29 pro 1141.23 149,36,38 162.26,28,29(2) 179.26 252.26,28,29 274.41 291.38 299.30 347-31 360.38,41 probado v6o.i6 1171.25 probo 1171.24 probrosus L3 49-39,4° procreo v5i-2° prodicio 1350.36 prodo 1350.36 proficio 1214.38 proficuum : — non est in usu v5o.t2 proicio 1180.35 promissus v5i.i7 proporcionalis 1232.43 III. INDEX ADNOTATIONUM INTERPRETUM proporcionalitas *232.35 proporcionaliter *236.38,39 proprie adv. v5°.io 52.4 *149.35(2) 218.39 227.36,37,3s 309.29 326.38 proprietas *-253.33 : — greci sermonis *-141.26-27: —grece lingue *-274.28 proprius v58.rs *-162.31 209.32 305.31 propter v57-2z **93-33(2) 220.37 227.34 274.27,35,36 301.38 309.39,40 : — quod *-253.36 proteccio *-254.35 proverbialiter *-303.27 proximo adv. *-339.38,39 proximus *285.31 prudencia *-162.29 265.26(2),29 273.38 prudens *-260.35 265.23(3),29,40 273.41 283.37 291.31 puer *-200.22,35,38 pulcritudo *-303.37 punctum *-352.38 punitio *-200.34 201.17 punio 1-200.36 201.17 puto : -a *-274.25,42 qualis *-252.27 305.31 quam adv. v57.i4 *-141.27,28,30 273.40 309.42 326.36 quando *-265.26 305.30 quandoque *-162.25 342.38(2) quantitas *309.26 quantum v56.2i : in — *-299.32 quantus 1-340.36 quartus *-195.33 232.38 quasi v5o.3 *171.25 227.31 232.41 265.37 274.42 284.34 343.32 346.34 quatuor *-232.38 quemadmodum *-265.26 quero *-236.34,38 360.34,36 questio N86.i *-185.38 questus *-350.35 qui rei, v5i.io,i5 52.2,4,18,20 53.17 56.3,4 57-9,22 58.10,!! 59.1 N7716 94.7 ^plus quam 100 : vide is quia v49-6,7 54.11 *-141.24 156.36 222.37 234.37 236.35 255.33 265.30 273.40 274.37 275.35 291.38 303.36 309.25,34 326.39 352-36 quicumque '’49.9,10 55.10 *-282.36 747 quidam v6o.2t *173.39 203.33 234.36 253.35 260.34 265.25,34,40 301.39 347-39 3 49-3’ **438-26 quidem 1-284.34 quiesco V55-J5 quilibet *213.37 220.36 265.37 quin *-309.24 quintus *-195 36 quis interr. v5*-’6 57-I5 *-218.39 quis indef. *-186.37 265.27 285.32 quivis *347.33 quod con. v49-12 5° * **4*-3I 162.26, 28,31 171.24 172.36 180.36 209.36 222.40 253.34 265.30 285.36,37 305.39 309.21,30,38 349.40' 352.37 360.37,40 quoniam **56.18 57.24 59.10 *-309.35 quotquot *-282.36 racio N94,3,7 *-200.39 201.16 253.34 285.33(2) : secundum -nem *-149.37 200.35-36,40 340.40 racionalis *-254.31 racionativum *-274.35 receptivus *-211.33 recipio *210.37 303-35-37(4) recte adv. N 54.22 rectus 1-291.37 regnum *314.31 rego *260.37 352.34 reliquus *302.35 309.22,23 remaneo *200.36 309.22(2),24 replecio *292.32-40(4) repleo *292.40 repono *254.35 requiro **52.3 res v5o.I0 n8i.2 l227 casum vel genus declarandum 38.14,21 40.1 resido v5i.j resumo V52.5 n236 3S 298.27 reticeo ^347.38 retributio *210.37 324.40 sal *303.27 saltus *285.38 salvo *180.36 309.26 sanctus *309.30,3! v28.4 29.6 748 ETHICA NICOMACHEA : INDICES sanus v54.iB,i9 1-189.36 350.37 sapiencia li62.27,29 '■ liber Sapiencie lIÓ2.26 285.36 291.33 297.38 303.36,39 309.23, 25,39 326,39(2) 34°.4° 352.38 367.37 ^-417.IO seu 1-141.19 145.26 146.3,15,18 147.20 sapiens 4-285.37 149.25 151.25 I55-18 W-s,-» 158.16, satis 4-162.32 172.40 347.35 25 159.3,19 160.5,27 161.4,13,16(2), sciencia v49.4 4-265.27 273.36,40 26 162.9,11,14,15 163.8,13,15 164.24, scilicet v49.22-25(4) 58.4 61.2,10(2) 25,26165.6,7166.10,20167.4,21168.24 4-141.30 162.25 171.23,24,37 185.38 169.7,10,26 170.9,17 171.1,2.8,18,38 192.39 193.34 194.38 198.16 200.22, 172.2.6.14.36 174.13,19,20,25 175.2,4 38 201.16 204.12.38 205.35,36 209.31 176.7,16,23 179.20 180.1 181.3,20 213.33-38(4) 214.40(2) 220.12 222.33 182.13,24 183.1 184.1,5 186.20,2! 230.35.36 236.35 252.10 253.36 260.34, 35 264.36,37 265.27,28,33 274.33,37, 187.Ig,25,27 188.r 189.12 191.5 41,42 283.34,36 285.31 293.37-39(4) 196.18(2) 199.21,25 200.3,4,9,11,38,39 295.35.36 296.37 301.36 307.35 323.30 201.16 203.13 206.29 207.5,12 208.13 209.16 210.8 213.14(21,22 214.6 324.38.40 335.39 339 39 340.40 343.32 346.35 347.35-42(4) 351.39-40(3) 215.14,21 220.1 (2) ,17,36 221.15 222.19 224.16 226.11,23 227.1(8) 228.23 352.29,32 359.39 360.33,37 364.4,5 365.39.40 368.37 254.31 262.6 263.23 281.2 285.32,33 scio v6o.i n92.2 1-172.36 222.40 303.28 302.32 308.2 314.23 324-6,10 325-6 scribo 1-297-38 329 9 3 3 3-14 34°-42 346-1,9 349 24 scriptor 3-285.37 3&45 secedo v58.2i SÍV55.1,í7 56.22 58.1,19,20 60.2 4-200.35, secundum 3-141.26-27 149.37 180.37 38 2O9.35 210.35 234.37 23 6.36(2) 200.35.40 201.18 211.30 227.26,31 265.19 2 7 5.37 291.36 305.29 326.34 232.35 253.35 254.31 265.35,37,38 347-35 360.39 274.26,28 309.22-30(6) 340.40 347.34 sic V5O.4(2) 51.3 n67.3 78.15 4-141.24, 3 49.40 352.35 r4I7-9 463.19 : — 26,30 145.12 156.35 172.35 173.38 quod n77-6 li6z.3o 265.21,23,38 209.33 237.38,39 252.28 253.31 260.34 292.38 299.32 367.37 265.21,25,28 273.36,40 274.25,33 secundus v55 3 4-193.39 232.37 351.40 2 7 5-34,36 283.35 284.30,34 291.31 sed vide set 292.32 305.32 340.35 346.35 347.33,36 semper 1-166.34 222.40 352.35 360.32 367.38 sencio 1-260.35 sicut 1-227.26 236.35 252.27 253.36 sensualis 1-149.36 260.37 265.24 273.37 291.36,37 293.35 sensus v5i.2 4-156.36 172.39 284.34 329.41 352-37 326.34 367 37 significatio 4-162.32 252.26 265.38 separo 4-305.30 significo Li4i .31,32 149.35 162.24 sepe v57.i,25 : -ius ^56.22 166.33 172.38,39 232.36 265.32,32,39 sequor v49-8 57.22 1-166.35 180.36 302.37 3°9.76 352.34 signum 1-252.10 273-38 339-38,39 353-38 serenus v5i-3 similis ^-299.30,32,32 302.35 sermo -8’76.5 93.46 1-141.27,28 223.36 similiter 4-209.37 210.35 265.30 346.34 346.36(2) 347-32 360.42 364.4,5 similitudo l25 3.35 302.38 servitus 1-236.36 simpliciter 1-227.28,32,34,35 254.34 set v52.4 1-172.36 185.35 200.34 275.35 292.37 305.36 350.32 222.34,35 227.36 254.34,37 265.19,21, simul 4-305.39 343.34 26,33,38 273-39,40 274.36,42 275.35 sine 1-291.35 343-37 III. INDEX ADNOTATIONUM INTERPRETUM singularis **52.21 *145.34 179.26 : sing. *175.24 200.10 singulus *260.34 sive **146.13 155.2,'4 I57-1 sobrietas 1*162.24,23,27,28 socialis *299.30 326.39 Socrates *222.40 273.3? SOl Ll8^.3l solsticium '*53.14 solucio vio.i2 50.18 n77.s solum *222.34 352.38 solvo *309.35 Sono *200.35 201.29 227.26 Sophocles *274.25,26 sophrosine awpoavvT¡ *162.24 sorcior *234.37 specialis v49.i5 species *253.37 285.35,36 302.33 speculativus *360.36.40,41 speculor *260.35,36 spisse *283.37 studiose adv. *283.37 studiosus *274.46 309.28 subiectum v49.s 6209.28 275.35-38(8) 3*4-3’ subintelligo *185.35 347.37 353.38 subiungo 6265.33 309.38 subscripcio ”417.9 substancia *-¿06.37 subtraho *211.32 suffero v58.i5 59.23 sui y6.i3 53.15 591} 60.1(2) 1*222.40 236.37 265.23 284.35 299.29-33(5) 301.40 3°3*28 3°9-42 343.33,34 360.39.40 : vide per sui ipsius v52.5 *180.37 260.37(2?) 309.34 summum vide bonum sumo *-149.36,38 162.26,28 265.26,3'9 292.38 326.38 sumptus *209.36 super -f- aecus. *162.27 superadjectus *-209.31 superhabundancia v6r.2 superexcellens *309.23,42 superextendo *326.33 superfluo *-325.35 superfluus *347.42 749 superintendo *-326.33 superius *265.30 supero *-284.31-39(5) suplecio *-292.32,36 352.35 sup(p)leo : -e *-173.40 *75.37 179.27 188.39 189.36 190.38 193.35(2) 213.34 215.38 222.32 228.35 230.36 232.40 234.30 260.35,37 271.29,34 273.38,39 274.35 275.34,36 279.36 280.38 283.33,35 284.30,32 290.38 291.33 292.34 293.38 294.35 296.39 303.43 304.36 3°9 28 324.39 340.37 346.32 Sí0-*2 360.34 367.38 369.36 : -endum *-298.29 : -etus *-292.37 suppono *360.38,4! supra adv. *209.33 265.20 342.39 suscepcio *210.36 suscipio *200.40 suus *180.35 227.27 232.36 309.3! 346-36 347*38 352-41 synesis -seos cwems *265.19,u(2),25, 30,32,35 (3),36,37,40 synienai ovviévcu *265.28,30,34,39 tactus v6o.4o tagathon ro.yoffoi* *346.31 talis v56-ti 57*2s 61.13 *171.22 180.38,40 201.15 222.35,37 274.34,35 ■299.34,36 303.34,35,37 350.33 tam *141.30 309.35 tamen *149.37 220.^5 222.37 227.28 299.35 309.22 350-37 tango *265.22 285.31 tanquam *343-3+ taut+j ravrrj *30¿.37 telum v52.i9 temperancia *162.24,26,28,3! temperatus *346.34,35,36 tempestas v57.=5 *180.36 tempus *252.26,29 292.41(9) 305.36 tercius *194.36 232.38 351.41 terra V5O.24 terreo v58.ix terribilis v58.3 textus *141.30 theophilus *309.28 thorax v54-2o thrasideiloi 3paav&ei\oi *-192.39 750 ETHICA NICOMACHEA : INDICES timeo v57.4,5,u 58.12,21 *301.39 timidus v54-2o 58.2 tot *340.40 totus *230.37 291.32 352.36,38 trado v55-2° tragedia v6o.n transcriptum *293.35 343.37 347.33 transfero *141.24,26,29,31 166.35 227.25 232.37 265.19 352-35,39 translacio *200.32 291.37 trepo rpitrai ^223.36 tres *232.38 285.31 340.42 trigonum v53-^2 tristicia v6o.8 *284.39,40 291.35,36 utor *227.29 265.27,28 274.25,29(2) utpote *274.34 3o3-3i,38 309.37 vanus *172.36,39 varius *283.36 vas *211.32 vel v5-5,4i(2) 6.13 7-4,27 8.8 9.22 10.9,1° II.7 13-23 I49 15-3 19.18 20.13 22.9 23.19 24.15 26.26 27.14,15 28.1 29.16 30.14(2) 31.8,9 33.19,22,23 (2) 35-4,17 36.15 37.4,8 39.2,23,25 40.10 41.7,23,24 42.6 44.10,22,26 47.18,22 48.1 49.4,17,18 50.5,9 56.11 **87.4,10 88-4,18(2) 107.13 *144.23 145.5,12 147.27 . 148.19(2), 21(2) 342-39 15117 ÏSS-1.1!^) 180.39(2) 185.10 tristis *345.31 232.37(2), 38(2) 234.30(2) 236.37,38, tristor *274.27 237.38 253.36 266.2 293.35,36'’ Troiani v5l.i 302.38(2) 305.37 3°9-26 326.33,34,37 tunc *347.37 329.41 346.35 349-39 turpis *285.32 349.40 velud *214.19 265.24 360.36 venio *200.39 265.35 ubi *145.33 162.26 172.34 274.29 292.40 ulterior *254.35 ' Venus *283.36 verbum v5O.i2 *141.29 166.33 ultime adv. vere adv. *209.37 214.31 340.41 349.41 ultimus vide finis veridicus *221.35 unde v49.b *214.30 232.37 352.35 veritas *349.40 unguentum *211.33 vero con. v5O.6 54.10 56.10 *171.24 universalis *368.36 227.30 232.37 292.39 342.38 347.35 universaliter ^94.11 *-417.10 unus *166.34 171.36 232.37 255.33 352-36 versus *299.34,35 274.41 291.32 325.3s 347-41 verto rpé-rraj *223.36(2) unusquisque '’56.21 verus v55.2 *193.34 usus v5o.i2 4-230.37 291.38 ut adv. v5i.is,i9 54.3,20 55.3,19 56.5, I via *292.38 19,22 59.6 60.3,13 *177.18 79.12* 88.14 92.13 114.16 Li62.26 180.39,40 200.39 201.18 209.31,33,35(2) 253.31 254.33,35 265.40 274.36 285.33 303.32 309.24 324.35 343-37 346.32 353.37, 38(2) 360.35,36,40 *6417.9 ut con. \52.3 54.22 *180.36 200.40 222.37 284.35 291.32 301.40 309.25 vicium *285.37 videlicet *236.36 265.27,36 352-v videor v54.io,i7,<9 60.5 *180.34 227.35 265.20 274.35 3°5-32,39 352-39 360.3s vinco *284.31-39(5) vir v59-6 *180.39 virtuosus v59.s *303.39 340.40.41 352-33 uterque v56.io,i7 *141.29 149.38(2) VirtUS V49.4,13,22,24 56.12 253-33 275.35 303-33 81.12 *162.27,29 17339,40 utilis *-301.38,40 309.39 271.31 302.32 utique *200.36,39 222.36 260.35 274.35 I vis v59.7 285.34 3°9-33 346-35 I visio *352-37 350.35 N92.i3 285.36 Nyy.tS 214.31 III. INDEX ADNOTATIONUM INTERPRETUM vita v5i,3 n77 aKoXacrla L2oo.34-35 201.17-19 aXuirta L2gi.34-39 342.37 dXvTTOv ^291.38-39 dvop.O€t8rjs ■l3°3 +i dirpoarjyopia, L3O5.28-33 a-ya^ov KaÀtuç ^265.33 K€VO)T€pOL LI72.38 , Kçpapevç L299-35-36 K€V0ÜJ L2II,32 Koréaj L299.35-36 Xr¡KV0o$ L2i 1.29-33 XvTrr} L2gi.35 3 4 2-38 p.é0o8os p littera aut numerus ^232.35-37 y littera aut numerus ^232.35-38 8 littera aut numerus ^232.35-38 ^141.22-24 /xeiovefta L227.3i ptlOVGKTTJS (?) ^227.32 /zeatStKov? l2 34-36-37 p,ovo€Lbr¡s l3°3-34 vous nii6.4q(?) l265.2! € LI72.38 297.38 cXdlOV L2II.3I-3Z em LI7I37 cTuyaipCKaKia 71.36-38 cpaarijs L3°3-39 €pO)[i€VO$ l3O3.4o epcos Li93-33 303-40 323.3! eralpov L326.39 €¿NIIÓ39(?) L223.36 265.31-34 €V(jw€po(JVVTJ Ll62.24-32 rdyadov L34^-3I TCtUTTJ JjJO2.36-40 T€KTlXov L320.39 LI49.34-38 0pa