Tous droits de reproduction, de traduction, d'adaptation réservés pour tous pays. INSTITUTIONES MORALES^ ALPHONSIANAE SEU DOCTORIS ECCLESIAE S. ALPHONS1 MARIAE DE LIGORIO DOCTRINA MORALIS AD USUM ACCOMMODATA SCHOLARUM CURA ET STUDIO PP. CL. MARC et FR. X. GESTERMANN CONGREGATIONIS SS. REDEMPTORIS OLIM S. THEOLOGIAE .MORALIS PROFESSORUM EDITIO DECIMA NONA QUAM (quarta post codicem) DENUO SEDULO RECOGNOVIT P. J. B. Raus, ejusd. Congr. TOMUS Typis SECUNDUS Emmanuelis LUGDUNI 3, Platea vulgo Bellecour, 3 LUTETIAE PARISIORUM ' ’ 10, \Via sic dicta Jean Bart, ίο 1934 9 VITTE APPROBATIO Institutiones Morales Alphonsianas, olim a P. Clemente Mare compositas, deindeque a P. Erane. X. Gestermann novo Codicis juri in ipso textu accommodatas, nunc vero, post horum obitum, iterum diligenter recognitas, atque recentissimis SS. RR. Congre­ gationum responsis adaptatas, cum duo e nostro Instituto theologi examini subjecerint ac probaverint, libenter et Nos approbamus, facultate concessa ut eaedem, servatis omnibus de jure servandis, typis mandentur ac prodeant in lucem. Romae, ad S. Alphonsi, die 24 Martii 1934. Patritius Murray, C. SS. R. Sup. Gen. cl Reel. Maj. IMPRIMATUR Lugduni, die 16 Aprilis 1934, „Em. BÉCHETO1LLE. v. ë CopvntcHT by Emmanuel Vitte, 1934 /3,5/7 THEOLOGIA («ORALIS SPECIALIS PARS TERTIA DE SACRAMENTIS Prologus. 1389. — Descripto, in secunda parte, virtutum exercitio, quo rec­ tum ordinem homines servare debent, in tertia hac parte agendum venit de adminiculis quorum usu vires suppeditantur. Sunt autem sacramenta novae legis, quae eo fine a Christo Domino instituta sunt, ut per eadem vita supernaturalis aut primum infundatur, aut amissa restituatur, aut adepta augeatur. Hinc novus oritur officiorum ordo, respiciens (uni eos, qui ista sacramenta suscepturi sunt, tum illos, a quibus sunt administranda. Horum officiorum explanatio est munus Theologiae moralis, in qua tamen nonnulla, quae ad dog­ maticam disciplinam proprie pertinent, communiter attinguntur (a qua docendi ratione nos minime recedere intendimus). Age vero, cum septem N. L. sacramenta in unum genus conveniant, peculiaribus illorum cuique propriis tractatibus generalis quoque de eorumdem natura, ministro ac subjecto, praemittenda est explanatio. Totam igitur hanc partem complec­ tentes » Tractatus erunt octo : Tractatus 1. — De sacramentis in genere. — II. — De baptismo. — III. — De confirmatione. — IV. — De Eucharistia. — V. — De poenitentia. — VI. — De extrema-unctione. — VII. — De ordine. — VIII. — De matrimonio. TRACTATUS 1 De sacramentis in genere Agendum : 1° de natura ; 2° ile ministro ; 3° de subjecto sacra­ mentorum. Accedit scholium de sacramenlalibus. CAPI T I De natura sacramentorum. S. 7hornae, 3. q. 60-65 ; S. Alphonstu, VI, 1-95 ; ed. (>., Ill vol. ; Opus in Trld., Sess. 7 (ed. Walter, I p. 536) . Exam. Ordin.. 1 : Salmanl., tr. I : Billuarl, do Sacr., Diss. I ; Lutjo, disp. 1-f» ; Pranzdin, Thés I-XX ; Chr. Pesch, Praei, doinn.. t. VI, VII ; Herrmann, Instit. Throl. doKin. (ed. 6), t. U, tr. VIII ; Aerlnys-Damen, 1. VI, n. 1-42 ; Pohle, Lchrb. der Dogm., II. III ; Gihr, Die Sakramenlenlelire, ed. 2» ; Prümmer, Manuale Theol. inor., III, η. I seqq. ; Xoldin-Schmitl, III. n. 2seqq. : F. M. Cappello, tr. can.-inor. de sacramentis ; Ila-Gennaro, vol. V ; Colli-Lanzi, IV; Vermeersch, III, n. 172 seqq. ; Wouters, II. n. 1 seqq. Tria sunt perpendenda : 1° sacramentorum notio et distinctio, sive numerica, sive specifica ; 2° eorum efficacia, seu virtus ; 3° eorum constitutio, quae sita est in materia et in forma. Articulus I. De notione et distinctione sacramentorum. 1390. Definitio. Sacramentum novae Legis est : signum sen­ sibile invisibilis gratiae, ad populum Dei sanctificandum a Christo perm a nent er inst it ulu m. Sacramenta a Christo fuisse instituta negant modernistae, sibimet consen­ tientes Principium enim fundamentale eorum systematis illud est : omnia dogmata, paulatim procedente religioso sensu, ortum habuisse. Cfr. Const. Pascendi, Decr. Lamentabili, prop. 39 seqq. 1391. — Distinctio numerica. « De fide est, septem esse novae Legis sacramenta, nec plura, nec pauciora , ut definivit Concilium Tridentiniim, Sess. 7. can. 1. Congruentia septenarii numeri (qui ex positiva tantum est Christi voluntate) sic fere m Decreto pro Arnicnis exponitur Christo debet homo renasci (baptisnius) debet robur homini superaddi (confirmatio); debet nutriri cibo spirituali (Eucharistia); debet sanari ab aegritudine peccati (poenitentia); indiget rimedio in extremis (extrema unctio) : debet Ecclesia multiplicari spiritualiter (ordo), corporaliter (matrimonium). Cap. 1. — De natura sacramentorum. 7 1392. — Distinctio specifica. Pro variis sacramentorum pro­ prietatibus, distinguuntur sacramenta mortuorum et vivorum, iterabilia, et inilerabilia, permanentia et transeuntia, necessaria necessitate medii vel praecepti, formata et informia. Jamvero : 1° Sacramenta mortuorum (i. e. baptismus et poenitentia) perse spiritualiter mortuis conferuntur, primamque gratiam producunt. Sacramenta vivorum (alia scilicet sacramenta) per se non ministrantur nisi primam gratiam haben­ tibus, et gratiae augmentum in eis operantur, i. e. gratiam secundam. 2° Sa­ cramenta iterabilia sunt : Eucharistia, poenitentia, extrema-unctio (in alio tamen mortis periculo), matrimonium (soluto vinculo) ; — initerabilia sunt : baptismus, confirmatio et ordo, propter characterem, quem indelibiter impri­ munt. 3° Sacramentum permanens, ut Eucharistia, consistit in re permanent·'· ; sacramenta transeuntia sunt omnia quae tum solum sunt sacramenta, cum conficiuntur et applicantur. 4° Sacramenta necessaria necessitate medii ad salutem sunt pro omnibus, saltem in voto implicito, baptismus et probabilius etiam Eucharistia, ut suo loco explicabitur in. 15G3) ; item, pro lapsis in mor­ tale, poenitentia ; necessaria necessitate praecepti sunt confirmatio et juxta sententiam probabiliorem omnino suadendam, extrema-unctio. Ordo et matri­ monium non sunt necessaria pro privatis, sed pro communitate. 5° Sacramenta dicuntur formata, cum in suscipiente gratiam reapse producunt ; informia, cum valida quidem sunt secundum se, sed in suscipiente, profiter obicem quem ponit, non producunt ultimam formam sacramenti, i. e. gratiam (VI, 6, not. i ; 190, 2° ; Exam, ordin., n. 4). 1393. — Fuerunt etiam in vetere Lege vera sacramenta, ut aperte innuit Conci­ liem Tridentinum. cum tradit sacramenta N. L. a sacramentis V. !.. dif­ ferre. Tale fuit, in lege mosaica, circumcisio, agnus paschalis, variae purgationes et consecrationes sacerdotum. Haec tamen sacramenta, et vel ipsa circum­ cisio (ut probabilior sententia docet), non conferebant gratiam vi sibi propria, i. e. ex opere operato, sed ex opere operantis, i. e. ex merito actuum fidei, reli­ gionis, poenitentiae, etc., quos eliciebant suscipientes adulti ; ex fide autem ipsius Ecclesiae pro parvulis (cfr. etiam 5. Thomam, i. 2. q. 102, a. 5 ad 3). Articulus II. De vi et efficacia sacramentorum. Duo sunt sacramentorum effectus : alter omnibus communis, nempe gratia ; alter nonnullis tantum proprius, nempe character. § I. De sacramentorum gratia. 1391. Duplex gratia, per sacramenta, obicem non ponentibus confertur : gratia sanctificans et gratia sacramentalis. Dupliciter deinde aliquis gratiae obicem ponit : a) formalitcr, si culpabiliter requisitas dispositiones omittit, ita ut sacrilegii malitia adsit ; b) materialiter, si omissio dispositionum est inculpabilis ; si ergo, licet peccati mortalis reus, bona fide sacramentum vivorum recipit : qui invincibiliter ignorat se esse in statu peccati mortalis, qui se invincibiliter existimat perfecte contritum, rite /P P. III. — Tr. I. De sacramentis in genere. absolutum, cum non sit, etc., pro natura sacramenti materialiter gratiae obicem ponit. Aliis verbis, duplex est obex gratiae : fictio vel formalis vel materialis. Qui recipit sacramentum quod sit informe (ob praesentiam obicis), dicitur ficte sacramentum suscipere, eo quod quasi fingit se esse dispositum. 1395. — Principia. I. Omnia sacramenta conferunt gratiam sanctificantem, vel primam, vel secundam. Constat ex definitione. Sacramenta morti ori m, etsi primario et per se primam gratiam confe­ rant (n. 1392), dant aliquando et per accidens secundam gratiam, cum scilicet gratiam in anima jam exsistentem inveniunt ; secus enim essent sterilia, quod utique absurde et impie diceretur. Sacramenta .vivorum possunt pariter primam gratiam conferre, cum quis in statu lethalis peccati exsistens, sacramentum cum bona fide simul et cum attritione suscipit. Quod hoc de SS. Eucharistia dicendum sit, concludendum videtur ex verbis Tridentini (Sess. 13, can. 5). Hoc ipsum tradit 1). Thomas (3, q. 72, a. 7, ad 2 ; q. 79, a. 3). non solum de Eucharistia, sed etiam de extremaunctione ; et communiter cum Angelico Doctore concordant theologi, qui idem de .diis sacramentis vivorum affirmant. Affirmationis autem ratio est, quia in Trident ino (Sess. 7, can. ü) legitur : Si quis dixerit, sacramenta novae Legis... gratiam non ponentibus obicem non conferre... anathema sit » ; jam vero, qui accedit ad sacramentum vivorum cum attritione, quae excludit peccati affectum, tam actualem quam habitualem, jam obicem non ponit » ; ergo (VI, 6). Cfr. Herrmann, II, n. 1487. 1396. II. Omnia sacramenta conferunt etiam gratiam sacramentalem. Dant nempe gratiam sanctificantem, in quantum est radu diversi auxilii debiti, quo obtineatur linis, ad quem quodlibet sacramentum est institutum (vide Herrmann, II, n. 1488). In specie : 1" Baptismi s homini suppeditat auxilium speciale ut possit con­ cupiscentiam vincere et opera Christiana perficere. 2° Confirmatio, ut fidem intrepide profiteatur. 3° Ei charistia, ut maneat et.proficiat in amore Christi et in unione cum Deo. 4° Poenitentia, ut commissa delicta perfectius detestelur et in gratia perseveret. 5° Extrema-1 nctio, ut a peccati reliquiis purgetur, in infirmitate sublevetur, et daemonis insidiis facilius resistat. G° Oruo confert sacris ministris auxilia, quibus ecclesiastica munera digne peragant 7° Matrimonii m tribuit vires conjugibus ad refraenandain inordi­ natam concupiscentiam et ad implendas constanter omnes status conjugalis obligationes (Exam, ordin., n. 22 ; cfr. Op. in Trid., Sess. VII, n. 8-10 ; ed. Walfer, I, p. 537). 1397. III. Uiqua sacramenta ficte recepta, obice sublato, reviviscunt, \liud est enim in sacramentis eorum essentia, aliud sont fructus qui ex eis percipi possunt, quorumque perceptio a dispositionibus animae dependet ξ — Quoad reviviscentiam bap* E\ hb patet non indheriminatim utendum cs>e conditione : «Si tu es dispositus», n< scilicet rv\i\lscenttae sacramenti via intercludatur. \ Ide intra n. 1408. Cap. I. — De natura sacramentorum. 9 lis mi, consentiunt theologi fere unanimiter. Peccatum enim, ante baptismum vel in ipsa perceptione baptismi consummatum, non subjicitur Ecclesiae clavibus ; unde necesse est illud remitti per solam virtutem baptismi cujus effectus, exsistente obice, reman­ serat suspensus. Cfr. S. August. (contra Donal., I. 1, c. 12) : S. Thomani (3, q. 69, a. 10) ; 5. Alph. (VI, 87). — Porro haec doctrina, non sine fundamento, ad ea sacramenta extenditur, quae vel nunquam vel difficulter iterari possunt. Itaque : 1° Heviviscunt etiam (probabiliter) confirmatio, ordo, extrema-unctio et matrimonium. Consentaneum enim videtur bonitati divinae, ut qui haec sacramenta susceperunt, non maneant post resipiscentiam in perpetuum pri­ vati gratia sacramentali, qua indigent. Ita 5. Alphonsus (1. c.) cum solido fundamento. 2° Non reviviscit sacramentum poenitentiae, quando fictio est formalis, quia tunc sacramentum est invalidum. Utrum vero reviviscat quando fictio est tantummodo materialis, dependet a quaestione, an hoc sacramentum possit esse validum simul et informe. Alii quidem negant, quia suscipientis dispo­ sitiones requisitae ad sacramenti liceitatem sunt simul materia sacramenti requisita ad ejus validitatem. Sed alii communiter et verius affirmant, pro casu nempe quo quis, ex parte extensionis suae attritionis, ponit aliquem obi­ cem materialem : si habens, v. gr.. duo peccata mortalia, unum furti et alterum sacrilegii, nullo modo de sacrilegio cogitat, nec de eo, ne implicite quidem, dolet, concepta nempe attritione ex supernatural! illius peccati turpitudine. Hoc igitur in casu, sacramentum, in quo reperiuntur omnes partes essentiales (i. e. attritio et sincera confessio cum absolutione), non potest, una quidem ex parte, dici invalidum ; ex altera autem parte, non informatur gratia, quia obstat peccatum, de quo neque se accusat neque dolet. Unde, confessio ill^t, cum sit valida, non est iteranda, ideoque sacramentum cum obice materiali susceptum, hoc tandem remoto, reviviscit. Ita Suarez, Lugo, cum D. Tho­ ma *, etc. 3° Non reviviscit Evchaiustia, sive fictio sit formalis, sive materialis (attamen casu quo removetur obex, antequam sacrae species consummentur: vide dicenda n. 1555, v. tin.), a) Non reviviscit, sit fictio fuerit formalis : secus enim hoc sequeretur absurdum, quod sacerdos, qui pluries in sua vita sacrilege celebrasse!, si in morte cum remissa attritione confiteretur, reciperet totum cumulum gratiarum tot sacrilegarum communionum ; immo,quo saepius indigne celebrasset, eo uberius gratiis ditaretur, b) Nec reviviscit probabilius, si fictio fuerit tantum materialis, quia, cum hoc sacramentum ex sui institutione fre­ quenter iterari possit, opus non fuit ut amplior ei tribueretur efiicacia. Quaesitum. Quomodo obex tolli debet, ut sacramenta reviviscant ? Ut sacramenta valide sed ficte suscepta reviviscant, probabilius requiritur et sufficit eadem dispositio, quae requisita erat in ipsa receptione ac sufficiens ad gratiam consequendam. 1 Horum testimonia vide apud S. Doctorem, VI, 444 ; ed. G., Ill, p. 448. — Improbabilis tamen videtur sententia, quam nostris temporious propugnat Billot (de Sacram., II, Tbes. 16) : sacramentum poenitentiae evadere informe ex eo quod poenilen- conultionem eliciat, in se insufficientem, quam tamen siilllcere credit. Vide n. 1667. Ρ. ill. — Tr. I. De sacramentis in genere. Haec dispositio est attritio universalis, modo novum peccatum grave non accesserit, vel sacramentum non redditum fuerit informe propter sacrilegium. Quoad sacramenta mortuorum, consentiunt omnes ; quoad sacramenta vivo­ rum, est solum probabile. Diximus : modo novum peccatum, etc. Patet enim, tunc sacramenta reviviscere non posse, nisi per sacramentum poenitentiae, susceptum sive in re cum attritione, sive in voto cum contritione perfecta, ut in ipsa sacramenti susceptione requiritur (Lugo, disp. 9, n. 50 seqq.). § 2. De charactere. 139S. — Notio. Character est : quoddam signaculum spirituale, indelebile, impressum in anima suscipientis sacramentum. Illud imprimitur tantum in baptismo, confirmatione et ordine, etiamsi illi­ cite suscipiantur ; et significat potestatem sive dignitatem ex hujus­ modi sacramentis susceptam (Exam, ordin., n. 24). Cfr. can. 732. Conveniens est, juxta Angelicum (3, q. 63, a. 6), ut sacramenta, per quae homo constituitur in aliquo statu de se perpetuo, imprimant characterem, quo homo deputetur ad illum statum. In baptismo, character est signum ovium Christi ; in confirmatione, est signum militum Christi ; in online, est signum ministrorum Christi. Articulus III. De constitutione sacramentorum per materiam et formam. Omnia sacramenta tribus perficiuntur, videlicet rebus tanquam materia, verbis tanquam forma, et persona ministri conferentis sacramentum cum inten­ tione faciendi quod facit Ecclesia, » Ita Eugen. IV, ad Armenos. — De minis­ tro autem agemus in cap. II. 1399. Definitiones. Generatim illud habet rationem mate­ rine. quod est determinabile et perfectibile per aliud ; illud autem habet rationem formae, quod est alterius determinativum et perfectivum. In sacramentis porro : 1° \l KTERi v est res sensibilis, ad rationem sacramenti per formam determinanda. Duplex est a) remota, seu res sensibilis praeexsistens, quae in sacramento adhibetur, vel circa quam a< lio sacramentalis exercetur ; — b) proxima, quae est ipsamet applicatio seu usus materiae remotae in actione sacrament ali. Sic in baptismo aqua est materia remota, ablutio materia proxima. 2° Forma est pars sacramenti, quae determinat materiam ad effectum sacramentalem producendum : et consistit in verbis a ministro prolatis, vel, pro sacramento matrimonii, hocque solo, in signis quae locum tenere possunt verborum (VI, 887). Λκ ~— Cap. I. — De natura sacramentorum 11 1400. — Principia. I. Quodlibet sacramentum habet propriam divinitusque institutam tum materiam, tum formam. Quoad bap­ tismum et Eucharistiam, patet ex Scripturis. Quoad alia sacra­ menta (quidquid sit de dissensu auctorum, de quo statim agemus), Christus Dominus, certe quidem eorum institutor immediatus praedicatur. Quoad determinationem materiae et formae aliquorum sacramentorum. duae dantur sententiae. Alii enim cum S. Bonaventura probabiliter putant. Domi­ num nonnisi generali ratione plurium sacramentorum, v. gr. confirmationis et ordinis, materiam et formam constituisse, committendo suis apostolis curam, ea signa, data occasione, peculiarius determinandi. Alii tamen cum D. Thoma communius et probabilius affirmant, omnes materias, et quoad sub­ stantiam etiam formas, fuisse in specie a Christo determinatas : ac proinde sacramentorum rituum diversitatem, quae inter latinos et graecos, aut inter priscam atque hodiernam Ecclesiam intercedit, non pertinere ad rerum essen­ tiam (VI, 12 ; 11. Ap. XVIII, 15 ; 1. EI. qq. ref., n. 59). — Ecclesia, in sacra­ mentorum dispensatione, potest ea statuere vel mutare, quae suscipientium utilitati vel ipsorum sacramentorum venerationi judicat magis expedire, salva tamen illorum substantia, ut habet Tridentinum, Sess. 21, c. 2. 1401. — 11. Ad conficiendum sacramentum, debent ab eodem ministro, juxta naturam sacramenti, simul applicari materia et forma certae, exclusa qualibet essentiali variatione. Requiri autem (ex institutione Christi) materiae et formae conjunctionem, invariabilitatem ac certitudinem, nunc statim ex professo declarabimus. Regulariter sacramenta non conferuntur licite multis simul sub unica forma. Qui tamen sic ageret (secluso casu necessitatis et periculo nullitalisi solum venialiter peccaret (VI, 29). Cfr. etiam Ami du Cl., 1911, p. i 47 ubi sermo est de confessario qui plures pueros unica absolutione dimittit). § 1. De materiae ac formae conjunctione. 1402. — (t valide conficiatur sacramentum, hae duae servandae sunt regulae, quae materiae et formae conjunctionem spectant : Regula la. Materia cl forma uniri seu applicari debent ab eodem ministro, et erga idem subjectum. Ratio est, quia, si unus mate­ riam, alter formam poneret, verba formae non verificarentur : v. gr. si Titius diceret : « Ego te baptizo », dum Cains effundit aquam, Titius falsum proferret, ut palam est. — In sacramento poenitentiae (ut suo loco ostendemus), ipse poenitens materiam (vel quasimateriam) praebere tenetur, cui applicat formam sacerdos absol­ vendo. Suarez (de Bapt., disp. 23, s. 3, n. 4) haec habet : < Xon nego (a muto, qui infunderet aquam, dum alter formam pronuntiat) posse conferri baptismum (in casu necessitatis) ; quia melius est accipere baptismum dubium, et aliquo modo probabilem, quam nullum ». Sed jam certum est, baptismum ita colla­ tum non posse haberi ut validum. Cfr. .1. .1. .9. VIII, 1916, p. 478 seqq. 12 P. Ili. — Tr. I. De sacramentis in genere. Regi la 2a. Inter materiam et formam debet esse talis conjunc­ tio, ut secundum moralem hominum aestimationem, spectata cujusque sacramenti natura, altera alteram afficiat ; aliis verbis, ea debet esse conjunctio, ut, secundum humanum usum, verba in talern rem cadere, et cum ea unum morale signum constituere censeantur ; secus enim verba formae non exprimerent veritatem. Diximus spectata eujusque sacramenti natura; pro diversitate enim sacra­ mentorum, conjunctio, seu simultaneitas, debet esse diversa. Unde : a) In H( charistia requiritur conjunctio physica, cum pronomen demonstrativum uoc. et me non possit veriflcari, nisi sit praesens materia, b) In confirmatione, i xtrema-unctioni et ordine sufficit ad valorem ut materia applicetur immediate antequam pronuntietur forma, vel immediate postquam prolata sil. Hanc doctrinam S. Sedes pro Ordinis sacramento pluries confirmavit, v. gr. 12 Sept. 1877. 17 Mart. 1897 e 30 Xov. 1908. Mora autem unius Pater noster inter utrumque invalidaret sacramentum. In praxi tamen tanquam tutior consulenda est sententia Cajetani, qui exquirit, ut forma inchoetur priusquam materiae applicatio absolvatur, vel e converso, c) In baptismo (quod sacramentum est maximi momenti) requiritur ut forma incipiatur ante finem ablutionis, vel e converso. Ita S. Off., die 2 Maii 1858, in Instructione ad \ icarium Apostoli· um Abyssiniae (cfr. Collectai!. S. C. de Prop. Fide, I, n. 1159). Ibi declarat invalidum vel certe dubium baptismum, in quo, completa jam ablutione, forma pronuntiaretur, vel e converso ; praecipitque baptismum esse sub conditione iterandum, ubicumque materia et forma fuerint distincte et perte» te una post alteram adhibitae (cfr. annot. Gaudé ad VI, 9 ; vol. 3, p. 8). (/) In poenitentia, quae naturam judicii sequitur, mora temporis longior, v gr. unius horae, inter accusationem et absolutionem intercedere potest. < ) In matrimonio denique, idem admittitur intervallum ac in contractibus, nempe sufficit ut consensus unius ponatur, dum consensus alterius perseverat (VI, 9 et 416). § 2. He materiae et formae invariabilitate. 111'3 Praenotatio. In materia et forma sacramentorum potest contin­ gere duplex variatio seu mutatio, substantialis nempe et accidentalis. Substan­ tialis mutatio materiae dicitur, (piando secundum communem usum et aesti­ mationem hominum differt, nomine et re, ab ea quam Christus praescripsit. Vccidenlalis dicitur, (piando eum ea eumdem retinet usum et nomen. Formae mutatio essentialis est, (piando non manet idem sensus ; accidentalis, quando manet (VI, 11). 1101 Principia. I. Mutatio substantialis in materia vel in for­ ma officit semper valori sacramenti. Per talem enim mutationem, etiamsi inadvertenter fiat, tollitur ritus a Christo institutus (cfr. n. 1400). UO5. 11. Mutatio accidentalis non officit valori sacramenti ; sed. pro mutationis gravitate vel parvitate, inducit peccatum grave vel leve. Ratio primi est. quia mutatio accidentalis non tollit Christi institutionem. Ratio secundi, quia tollit ritum ab Ecclesia prae- Cap. I. — De natura sacramentorum. 13 scriptum : vel sub gravi, v. gr. cum mandat ut adhibeatur in bap­ tismo sollemni aqua consecrata ; vel sub levi, v. gr. cum jubet ut vitetur etiam minima interruptio in pronuntiando verba formae (VI, 109 ; Exam, ordin., n. 6). Jamvero : 1406. — Materia mutatur substantialiter multis modis, quorum praecipuos propriis locis recensebimus. Forma autem sex praeser­ tim modis mutari potest : omissione, additione, variatione, transpo­ sitione, corruptione et interruptione. 1° Omissione : istiusmodi mutatio est substantialis, si syllabae aut verba essentialia praetermittantur, v. gr. verbum Te in baptismi collatione ; est autem solum accidentalis, si verba non essentialia praetermittantur, v. gr. Ego, in eadem baptismi collatione. » 2° Additione : quae est substantialis, si tollat veritatem sacramenti, v. gr. Ego te baptizo in nomine Patris majoris, Filii minoris, etc. ; accidentalis, si non auferat debitum sensum, v. gr. In nomine Patris, qui te creavit, etc. 3° Variatione verborum : haec potest esse substantialis vel accidentalis, prout sensus explicitus formae tollitur, v. gr. In nomine SS. Trinitatis; vel retinetur, v. gr. Ego te abluo. 4° Transpositione ; quae ordinarie accidentalis tantum est, ut : Te ego bap­ tizo, hoc meum est corpus ; vel si locutio activa in passivam convertatur. 5° Corruptione verborum, nempe ex litterarum mutatione. Talis mutatio est facilius substantialis in principio quam in fine verborum ; quia sensus faci­ lius pro audientibus mutatur v. gr. si dicatur : in nomine Matris pro Patris; quam si dicatur : calis pro calix. Si autem quis dicat : Hoc es coipus vel copus meus, erit mutatio accidentalis ; secus si tollatur omnino sensus, dicendo v. gr. flic (adverbialiter) est Corpus meum. Si tamen lapsu linguae masculi­ num pro neutro dicatur, valet consecratio. 6° Interruptione: quae est substantialis, si orationis unitas tollitur, ut si dicto Hoc est, psalmum recites aut multum immoreris; est autem accidentalis, si unitas orationis moraliter perseverare censetur, v. gr. si, dicto Ego te. tussires, vel silentium pueris imponeres, et deinde illico concluderes baptizo, etc. Vide Resp. S. O1T., 20 Apr. 1898 (Annal, eccl., VI, p. 230). Si aliquod verbum inter­ cideretur : v. gr. bap-tizo, sive sermone aliquo, vel tussi longiore, saltem dubius evaderet baptismus ; minime vero si tussis brevissima vel sternutatio syllabas divideret. — In praxi, verbum incoeptum vel divisum, ex integro repetatur, nisi agatur « de interruptione modicissiina », ut notat ('appello (o. c. n. 22). § 3. De requisita quoad materiam et formam certitudine. 1407. — Stati s quaestionis. Dubium circa materiam aut formam sacra­ mentorum potest esse jacti vel juris. Primum est, (piando dubitatur, utrum, in genere, talis materia (v. gr. in baptismo aqua ex floribus extracta), vel talis forma fuerit a Christo instituta ceu valida ; vel «piando dubitatur in specie, utrum haec adhibenda vel jam adhibita materia aut forma sit illa, quam Chris­ tus instituit : v. gr. utrum iste liquor sit aqua ; utrum forma fuerit debile prolata. Alterum versatur circa honestatem actionis : utrum liceat sacramen­ tum conferre cum tali materia de «pia dubitatur. 14 P. III. — Tr. I. De sacramentis in genere. 1408. — In omni dubio, sive juris, sive facti, circa materiam et formam, seu generation circa valorem sacramentorum, hae duae servandae sunt regulae : Regi la la. Ante factum, si possibilitas adest, eligatur via tutis­ sima. Si possibilitas non adest, eligatur via quae sit tutissimae pro­ rima : i. e. deficiente materia certa, adhibeatur materia dubia vel probabilis, sub forma tamen conditionata, ut consulatur tum necestati aut gravi utilitati suscipientis, tum reverentiae sacramento debitae. Ratio patet, ex dictis in tr. de Conscientia (n. 82). Ad procurandam certitudinem circa elementa essentialia sacramentorum conteri applicatio formae modo absoluto peracta ; et nefas est sine causa gravi uti forma sub conditione. — Nefas etiam est uti conditione : Si tu es dispo­ situs i. in iis sacramentis in quibus dispositiones recipientis non constituunt elementum essentiale: sic enim sacerdos impedit, quominus haec sacramenta, remoto obice, reviviscere possint. Cfr. Ami du Cl., 1920, p. 675 ; et supra n. 1397. Regula 2a. Post facium, caule supplendum est quod impossi­ bilitas prohibebat. Et quidem, pro variis sacramentis : a) Si prudenter dubitetur, an aliquod ex tribus sacramentis non iterabilibus (cfr. n. 1392) fuerit valide collatum, debet iterum sub conditione conferri : baptismus, propter summam hujus sacramenti necessitatem ; ordo, ne contingat invalide administrari sacramenta ; confirmatio, ne miles Christi careat robore ad fidem constanter tenendam et profitendam. Cfr. can. 732, § 2. — Ratio est, quia, ex una parte, in dubio circa valorem sacramenti praeferenda est opinio favens animalius ; ex altera vero, nulla irrogatur irreverentia sacra­ mento, dum confertur sub conditione, ex rationabili causa. b) Si prudent er dubitetur de valore sacramenti iterabilis, potest illud denuo conferri sub conditione, quando subest notabilis pro­ ximi utilitas ; debet autem, quando sacramentum est necessarium. — Ratio est eadem ac supra. Diximus caute supplendum. Ob inane enim dubium iterare sacramentum, quamvis sub conditione, est per se peccatum grave. Ratio est, quia temeraria sacramentalis actionis iteratio est gravis irreverentia. — Per accidens tamen excusantur scrupulosi, oli perplexitatem. Et venialiler tantum peccare videtur, qui verbum vel syllabam repetit, in prolatione formae. Quando baptismus du­ bius publice confertur, conditio verbis exprimenda est (ut vult Rituale), ne *< adstant> credant baptismum absoluteiteraricontra legem Ecclesiae *. Immo, tutiu> aut saltem decentius) erit, conditionem verbis exprimere, quoties mi' Vorum liiluale Romanum (Tit. II, c. i : n. 9) dicit : < Si quis sub condicione sit baptiT an dus. ta condicio explicanda est hoc modo ; Si non es baptizatus. ego te baptizo etc. Item de Extrema Unctione sub condicione coital a (Tit. V. c. 1, n. t *) : < Sub condicione pronuntiando formam, dicens SI vivis, per istam sanctam Unctionem · etc. 1 Cap. Ιί. — De ministro sacramentorum. 15 nistratur sub conditione, sive publice sive private, quodcumque sacramentum (VI, 28, 29 ; 2. EI. qq. ref., n. 17). Cfr. etiam Missale, de Deject., V, 2. ubi tamen dicitur, valere conditionem tacitam. CAPUT II De ministro sacramentorum. S. Thomas, 3, q. 64, a. 5-10 ; S. Alphonsus, VI, 13 ; ed. G., III, p. 13 ; Exam, ord in., n. 10 ; cd. G., IV, p. 655 ; Benedictus À /V, de Syn., 1. 7, c. 4 ; Lehmkuhl, II, n. 29 seqq., n. 52 seqq. : Herrmann, n. 1454 ; Aerlnys-Damen, II, 7 ; Noldin-Schmill, III, 17 ; Priimmer. III. 53 ; Génicot-Salsmans, II. Ill ; Piscetta-Gennaro, V, η. 36 seqq. ; Cappello, I. η. 39 seqq. ; Colli· Lanzi, IV, n. 2300 ; Venneersch, III, n. 179 seqq. ; Wouters, II, n. 12 seqq. 1409. — Definitio. Sacramentorum minister dicitur : /7/c, qui nomine Christi, cujus est mandatorius, sacramentalem actionem perficit. Jamvero alius est ordinarius, qui juxta ordinem consue­ tum a Christo et ab Ecclesia constitutum, sacramentum conficere potest. Alius est extraordinarius, qui, praeter hunc ordinem, confi­ cit aliqua sacramenta, sed ob peculiare privilegium, delegationem vel necessitatem. Sic in baptismo minister ordinarius est sacer­ dos ; minister extraordinarius, in casu necessitatis, est quivis homo. Xunc agemus de illis, quae requiruntur in ministro, 1° ut valide ; 2° ut licite operetur. — De obligatione, qua tenetur parochus ministrandi sacramenta, fusius dicetur n. 2271. Articuli s I. De requisitis in ministro ut valide operetur. 1410. — Principia. 1. Ad validam sacramentorum confectionem ve) administrationem, non requiruntur in ministro nec status gratiae, nec probitas vitae, immo nec ipsa fides. Id constat ex Tridentino, Sess. 7, de Sacram, in genere, can. 12, et de Baptismo, can. 4. Sacra­ menta enim operantur non ex dispositione ministri, sed per virtutem divinam, secundum institutionem ac merita Christi (VI, 13). I 1411. — II. Requiritur in ministro potestas divinitus concessa. Solus enim Deus actibus ministri gratiam adjungere potest. I I I I Quaedam sacramenta a solis Episcopis conferri possunt, vel exclusive, ut ordo, vel ordinaria facultate, ut confirmatio. — Alia cadunt aeque sub potestate Episcoporum et simplicium sacerdotum, cum conveniente tamen subordinatione, ut Eucharistia, poenitentia et extrema-unctio. — Alia demum ίύ P. HL — Tr. 1. De sacramentis in genere. non sibi ministrum specialiter consecratum seu deputatum requirunt, ut baptis­ mus, qui ab omni homine valide conferri potest, et matrimonium, cujus ministri sunt ipsi contrahentes (VI, 113, 170, 539, 761, 897 ; Exam, ordin. n. 10). 1112. - Ill. Requiritur in ministro intentio seu voluntas saltem faciendi quod facit Ecclesia ; non autem in eo requiritur actualis intentio, sed sufficit virtualis Dicitur : 1° Requiritur intentio, quia materiae et formae sacramentorum sunt de se indifferentes ad esse sacramenti, cum ad jocum aliumve finem ordinari possint ; ergo per intentionem determinandae sunt (Exam, ordin., 9, 18). 2° Requiritur intentio sallent jaciendi quod jacit Ecclesia ; id patet ex Decreto Concilii Florentini, ubi dicitur, sacramenta confici « cum intentione faciendi quod facit Ecclesia ». Idem declaravit Nicolaus I, qui respondit, baptismum a judaeo vel pagano collatum validum esse, « si collatus fuerit cum vera materia et forma ; valet enim talis baptismus, ob intentionem generalem faciendi, quod audierit judaeus vel paganus fieri a Christianis vel ab Ecclesia Christi » (VI, 22). Inde deduces quoad intentionem : a) \on requiri ad valorem sacramenti intentionem explicitatn conficiendi sacramentum ; aut peragendi ritum externum, ut formaliter et absolute sa­ crum ; aut producendi effectum sacramenti : haec enim implicite habentur in intentione faciendi quod facit Ecclesia, b) Non requiri intentionem fa­ ciendi quod facit Ecclesia Romana, sed sufficere intentionem faciendi quod facit vera Ecclesia a Christo instituta 2. Unde rite baptizati ab haereticis, qui negant Ecclesiam Romanam esse veram Ecclesiam, non sunt rebaptizandi (VI, 20-23). c) \on sufficere intentionem mimicam, aut aliam qua excludere­ tur intentio faciendi rem sacram, ut eruitur ex damnatione Lutheri (Trid. Sess. 11, can. 9, de Poenit.) ; nec sufficere intentionem, etsi seriam, ponen­ di actum externum; nam ille actus posset ad alios fines dirigi, v. gr. ad exci­ tandam fidem, ut volunt haeretici : unde vix est probabilis (et ideo nulla­ tenus tuta) opinio Catharini docentis, intentionem externam sufficere, licet circa hanc opinionem nulla prodierit expressa Apostolicae Sedis definitio (cfr. Panzuti, I. VI, 19-21). 3° Sufficit autem intentio virtualis (cfr. n. 272, 4°). Certum est enim non requiri intentionem actualem ; quae non est semper homini possibilis, ut docet S. Thomas (3, q. 64, a. 8, ad 2). Certum est pariter non sufficere intentionem habitualem (quam scilicet quis habuit aliquando et non revocavit, et quae in nullo effectu perdurat) ; qui hujusmodi intentio non facit ut actio sit elicita more humano, prout 1 Utenho ministro necessaria est ut licite agat (cfr. VI, 224, 410, dub. 5) ; minime vero ut ayut calide. Concilia enim solum tria requirunt In sacramentorum confectione : materiam scilicet, formam et intentionem ministri. Actio ministri distracti, procedens a priori inten­ tione. dicenda est simpliciter humana et libera (VI, 14). — * Ex hac ratione (et insuper ex defectu formae debitae) ordinationem anglicanae declaratae sunt invalidae. Ritus enim ordi­ nandi eo manifesto consilio publice immutatus est, ut repelleretur id quod, ex institutione Christi, facit et ordinandis conferre vult Ecclesia, ut nempe potestas consecrandi et offerendi • n vinclum excluderetur. Cfr. Const. Apostolicae curae, 13 Sept. 189»} (Λ. S. S., 29 p. 193). ad Marc I Ratio : turc: l.tu sacr. det ter solur ürgo a conferre Romana -XtO) etia lion va eccl. cat tes rituir Non valet si minister ter formam). Non valet si tt. vult nor ercitii, irrisionis, eJolùti Valide ergo hereticus coii tuit; vel vult ponere ritud vult facere qô. Christi-ni j ad n. 1412,30: Hrbiturlii nec faciunt proinde ut ex c tis -procédât et humano node nano nodo agat, 2.ut prima at activa in aliquo suo of; ormes e x_prir_o_pr of luant t J Hinc deduces: a) Minister, qui de more posuit actiones ad sacramentum requisitas modo non excluserit intentionem, nonnisi imprudenter de eadem postea dubitat ; quia saltem voluit facere, quod alias a seipso vel a"b aliis fleri solet, et sic intentionem habuit in actu exercito. Necesse igitur non est ut verbis dicat: ...volo celebrare missam; intendo hoc vel illud facere, etc. b) Sufficit ad valorem sacramenti intentio etiam coacta et metu extorta, quia metus non tollit voluntarium. Excipe matrimonium, a qtio vis et metus abesse debent, saltem ex definitione Ecclesiae, ut dicemus n. 1979. c) Validum est sacramentum, etiamsi minister forte erraverit circa personam suscipientis ; nisi ejus intentio alicui determinatae personae exclusive alligata fuerit ; quod nonnisi in matrimonio evenire solet. Qui scrupulis agitantur, secundum regulam sub a) indicatam dirigendi sunt. Addi etiam posset, apud ipsos eam intentionem solam valere, quam eo momento elTormarunt quo majori quiete fruiti fuerint. Cfr. mox dicenda n. 1414 et vide 5. Alphonsum, 1, n. 19 ; ed. G., I, p. 10. 1413. IV. Sufficit quandoque in ministro intentio conditionata : si nempe conditio apponatur de re praesenti vel praeterita ; nam, cum adjecta conditio jam sit verificata, conditionalis inten­ tio transit in absolutam. Nec solum hujusmodi apposita conditio non officit valori sacramenti, sed nec ejus liceitati^ si nempe pb jus­ tam causam (ut v. gr. n. 1663, 3° et 1664 dicemus) apponatur. Non vero validum est sacramentum, si conditio sit de futuro; quia nullum sacramentum perficitur, nisi forma applicetur materiae praesenti. Excipe matrimonium, quod, ad instar aliorum contractuum, sub conditione de futuro celebrari potest ; tunc enim perficitur sacramentum, (piando, impleta condi­ tione, perficitur contractus. Can. 1092. Vide infra n. 1973. — Nec similiter valet sacramentum, si apponatur conditio, (piae humanitus cognosci nequeat, v. gr. ego te absolvo, si Deus revera futurum esse praenoscit ut tu restituas ». Ratio est. quia, eum Deus sacramentorum administrationem hominum cogni­ tioni ac voluntati commiserit, non potest apponi conditio, quae humanae cognitioni est impervia (VI, 25, 26 ; Op. in Cone. Trid., Sess. 7. n. 31). Vix opus est dicere, eum qui sacramenta (excepto matrimonio) sub condi­ tione de futuro administrat, vel ea confert sub conditione prorsus incognoscibili (de qua supra egimus) peccare graviter. Marc. Inst. Moral. Atph. Τ. Π. 2 icturi vult Giorno noncrc ritur. (ru tori^i o’f no micro ritiT. olio fine, c.G· crue ' * · j^ci, ex- su qt ificit srcr. si vult freer© qd Xts instifai quoi: Christiani habent nro sacro , sou in’ocerc soient vol petunt ob eo . 3 et interpretative non influunt in return suie liberatione rctionis et influxu libortofii) fiet... .^d virtuelen reqr: l.ut rgons hu(E intentio non fuerit retractata, 3.ut mrnePectu, ito ut_unus cf foetus..©;; i\l.teiio_Gt. _ pglerkcl. I, n,55 - - -------- — — *vA> UAUXUUIj SclC Γ3 ΓΠβ Jll cl confici acum intentione faciendi quod facit Ecclesia». Idem declaravit Nicolaus I, qui respondit, baptismum a judaeo vel pagano collatum validum esse, « si collatus fuerit cum vera materia et forma ; valet enim talis baptismus, ob intentionem generalem laciendi, quod audierit judaeus vel paganus fieri a Christianis vel ab Ecclesia Christi » (\ I, 22). Inde deduces quoad intentionem : e) Non requiri ad valorem sacramenti intentionem explicita™ conficiendi sacramentum ; aut peragendi ritum externum; ut formaliter et absolute sa< rum ; aut producendi effectum sacramenti : haec enim implicite habentur in intentione faciendi quod facit Ecclesia, b) Non requiri intentionem fa• iendi quod facit Ecclesia Romana, sed sufficere intentionem faciendi quod facit vera Ecclesia a Christo instituta *. Unde rite baptizati ab haereticis, qui negant Ecclesiam Romanam esse veram Ecclesiam, non sunt rebaptizandi (VI, 20-23). c) Non sufficere intentionem mimicam, aut aliam qua excludere­ tur intentio faciendi rem sacram, ut eruitur ex damnatione Lutheri (Trid. Sess. li, can. 9, de Poenit.) ; nec sufficere intentionem, etsi seriam, ponen­ di actum externum ; nam ille actus posset ad alios fines dirigi, v. gr. ad exci­ tandam fidem, ut volunt haeretici : unde vix est probabilis (et ideo nulla­ tenus tuta) opinio Catharini docentis, intentionem externam sufficere, licet circa hanc opinionem nulla prodierit expressa Apostolicae Sedis definitio (cfr. Panzuti, 1. VI, 19-21). 3° Sufficit autem intentio virlualis (cfr. n. 272, 4°). Certum est enim non requiri intentionem actualem ; quae non est semper homini possibilis, ut docet 5. Thomas (3, q. 64, a. 8, ad 2). Certum est pariter non sufficere intentionem habitualem (quam scilicet quis habuit aliquando et non revocavit, et quae in nullo effectu perdurat) ; qui hujusmodi intentio non facit ut actio sit elicita more humano, prout > Utenlio ministro necessaria est ut licite agat (cfr. VI, 224, 410, dub. 5) ; minime vero ut ayat ralide. Concilia enim solum tria requirunt in sacramentorum confectione : materiam «ciiicet» formam et intentionem ministri. Actio ministri distracti, procedens a priori inten­ tione, dicenda est simpliciter humana et libera (VI, 14). — i Ex hac ratione (et Insuper ex defectu formae debitae) ordinatione * anqhcanae declaratae sunt invalidae. Ritus enim ordi­ nandi eo manifesto consilio publice immutatus est, ut repelleretur id quod, ex institutione ChrUti, facit et ordinandis con/erre ruit Ecclesia. ut nempe potestas consecrandi et offerendi -acrillclum excluderetur. Cfr. Const. Apoetohcae curae, 13 Sept. 1896 (A. S. S.. 29. p. 193). Cap. 11. — De ministro sacramentorum. 17 requiritur in ministro, a quo procedunt sacramenta tamquam a causa operante. Multo minus sufficiens erit intentio quae dicitur inlerpretaliva, cum quis (v. gr. dormiens aut ebrius) nullam habet aut unquam habuit intentionem actualem, sed eam haberet, si animadverteret. Ergo requiritur sed sufficit intentio virtualis, 'la nempe qua quis, licet hic et nunc non intendat conficere sacra­ mentum, agit tamen virtute actualis intentionis prius habitae : ut si quis, v. gr. habita mane intentione missam celebrandi, postea adeat ecclesiam, sacris se vestibus induat, etc. Tali enim intentione ductus minister more vere humano operatur, cum intentio sil vera causa actus, quem ponit (VI, 15-18 ; II. Ap., XIV, 2). Hinc deduces: a) Minister, qui de more posuit actiones ad sacramentum requisitas modo non excluserit intentionem, nonnisi imprudenter de eadem postea dubitat ; quia saltem voluit facere, quod alias a seipso vel al> aliis fieri solet, et sic intentionem habuit in actu exercito, Xecesse igitur non est ut verbis dicat: ...volo celebrare missam ; intendo hoc vel illud jacere, etc. b) Sufficit ad valorem sacramenti intentio etiam coacta et metu extorta, quia metus non tollit voluntarium. Excipe matrimonium, a q(io vis et metus abesse debent, saltem ex definitione Ecclesiae, ut dicemus n. 1979. c) Validum est sacramentum, etiamsi minister forte erraverit circa personam suscipientis ; nisi ejus intentio alicui determinatae personae exclusive alligata fuerit ; quod nonnisi in matrimonio evenire solet. Qui scrupulis agitantur, secundum regulam sub a) indicatam dirigendi sunt. Addi etiam posset, apud ipsos eam intentionem solam valere, quam eo momento efformarunt quo majori quiete fruiti fuerint. Cfr. mox dicenda n. 1414 et vide 5. Alphonsum, 1, n. 19 ; ed. G., I, p. 10. 1413. — IV. Sufficit quandoque in ministro intentio conditionata : si nempe conditio apponatur de re praesenti vel praeterita ; nam, cum adjecta conditio jam sit verificata, conditionalis inten­ tio transit in absolutam. Xec solum hujusmodi apposita conditio non officit valori sacramenti, sed nec ejus liceitali, si nempe ob jus­ tam causam (ut v. gr. n. 1663, 3° et 1664 dicemus) apponatur. Xon vero validum est sacramentum, si conditio sit de juturo ; quia nullum sacramentum perficitur, nisi forma applicetur materiae praesenti. Excipe matrimonium, quod, ad instar aliorum contractuum, sub conditione de futuro celebrari potest ; tunc enim perficitur sacramentum, quando, impleta condi­ tione, perficitur contractus. Can. 1092. Vide infra n. 1973. — Xec similiter valet sacramentum, si apponatur conditio, quae humanitus cognosci nequeat, v. gr. ego te absolvo, si Deus revera futurum esse praenoscit ut tu restituas ». Ratio est, quia, cum Deus sacramentorum adininistrationem hominum cogni­ tioni ac voluntati commiserit, non potest apponi conditio, quae humanae cognitioni est impervia (VI, 25, 20 ; Op. in Cone. Trid., Sess. 7, n. 31). Vix opus est dicere, eum qui sacramenta (excepto matrimonio) sub condi­ tione de futuro administrat, vel ea confert sub conditione prorsus incognoscibili (de qua supra egimus) peccare graviter. Majic. Inst. Morat. Alph. T. II. 1114. — Quaesitum. Quid, si minister habeat duas intentiones contrarias? Distinguas juxta tempus, quo habentur intentiones : 1° Si duae illae contrariae intentiones sint simullaneae, valet praedoniinans, nempe quae eligeretur a ministro, si cognosceret utramque consistere non posse ; quod si neutra sit praedominans, minister nihil efficit ; nain altera alteram destruit. 2° Si una intentio succedat alteri, valet posterior. Excipe, si per priorem revocata fuerit, saltem virtualiter, voluntas quaecumque subsequens ; tunc enim prior voluntas, modo expresse non revocetur, certe prae­ valet. Dubio perseverante, dubia erit sacramenti validitas. — Haec praeser­ tim in Eucharistia et in matrimonio evenire possunt (VI, 24). Articulus II. Praeter ea, quae ad valorem necessaria sunt, tria ex parte ministri requiruntur, scilicet : 1° ut dignus sit et idoneus ; — 2° ut digne ac rite agat ; — 3° ut sacramenta conferat dignis. 1415. Principia. I. Minister sacramentorum, ut dignus sit et idoneus, debet ab Ecclesia aliquo modo deputari. Ratio est, quia sacrementorum confectio et administratio est pars sacri ministerii, quod Christus Ecclesiae suae commisit. Deputatur autem vel generaliter, vel specialiter : generaliter quidem pro bap­ tismo privato, in casu necessitatis, et pro matrimonio ; specialiter autem, pro aliis sacramentis ; haec enim nequeunt valide confici, nisi a ministro conse­ crato seu ordinato.nec licite administrari (immo.side poenitentia agatur, nec valide), nisi a ministro aliqua jurisdictione, saltem delegata, donato. 1116. II. Deinde etiam minister sacramentorum, saltem si est consecratus et ministrat sollemniter, debet esse in statu gratiae. Sancta enim, quae a sacerdote producuntur, sancte sunt tractanda. Praeterea, minister conformandus est Christo, cujus personam gerit, et in cujus nomine operatur (cfr. 5. Thomam, 3, q. 64, a. 6; 5. Alphonsum, VI, 32 seqq.). Inde sequitur : 1117 a) Parochi aliique sacerdotes, quibus ex officio incumbit sacra­ menta ministrare, tenentur semper se paratos habere ad ministranda sacra­ menta in statu gratiae. Quod si quis, exsistens in mortali, ea ministrare debeat, tenetur prius ad eliciendum actum contritionis perfectae 1 ; ad confitendum vero nulla lege tenetur (nisi ante communionem vel missae celebrationem, 1 SutUcll autem contritio prudenter existimata. Ita S. Ductor noster (VI, 34), cum Suarez Cap. II. — De ministro sacramentorum. 19 juxta Decretum Tridentini, Sess. 13, c. 7). < Sed si habeat copiam confessarii et temporis locique ratio ferat, convenit confiteri ». Ita novum Rit. Rom. (Tit. 1. c. unie. η. ί) ; cfr. etiam dicenda η. 1547-1554. b) Sacerdos (aut diaco­ nus) ministrans Eucharistiam, in mortali, peccat mortaliter ; quia ponit indigne actum, quo concurrit proxime ad sanctificationem communicantium. Ita tenendum cum Suaresio et pluribus contra Lugonem 1 et alios. Nec tamen plura peccata committil, si communionem dispenset pluribus, quia unum est convivium, ut jam diximus n. 332, 2°, e. c) Celebrans missam in mortali, committit plura peccata mortalia : quia indigne consecrat, indigne ministrat, et indigne suscipit. Quae tamen sufficienter exprimit in confessione, si dicat : «Celebravi in mortali » 2. d) Confessarius tot committit peccata, quot personas absolvit, in mortali constitutus ; quia unaquaeque absolutio est judicium completum (vide dicta, n. 332, 1°. e). Si vero confessionem tantum audiat, probabilius non peccat graviter, quia non conficit sacramentum (V. 50 ; VI. 36). 1418. — Diximus : saltem si est consecratus, etc. Dubium enim est, an peccet graviter, qui, cogente necessitate, ministrat in mortali sacramentum, si ad illud non est specialiter ordinatus ; et haec quaestio locum habet in baptismo tantum et in matrimonio. Procedit etiam de sacerdote baptismum privatum conferente. Prima sententia negat cum D. Thoma et aliis multis ; quia non se exhibet ut ministrum sollemniter agentem nomine Christi et Ecclesiae, sed subvenit patientis necessitati. Haec sententia est quidem probabilis. Secunda sententia affirmat eaque, spectata ratione, videtur probabilior. Ratio est, quia obligatio ministrandi in statu gratiae non derivatur tantum a consecratione ministri, sed etiam a sanctitate ipsorum sacramentorum, quae semper sancte tractanda sunt ; et quidem sub gravi, in re gravi. Insuper, quamvis minister non conse­ cratus non agat ut minister Ecclesiae, agit tamen nomine Christi, cooperando immediate eum ipso ad sanctificationem animae : unde quicumque tale munus exercet, sanctitate praeditus sit oportet (VI, 32 ; 11. Ap., XIV. 0 ; Exam, ordin., n. 12). — Itaque stante controversia, per se loquendo, non peccant graviter : a) laicus, vel sacerdos, baptismum ministrans non sollemniter in casu necessitatis, si ministrent in mortali ; b) contrahens matrimonium in mortali. Cum talis tamen suscipiat simul et ministret sacramentum, ratione susceptionis peccato se coinquinat. Est autem extra omnem controversiam, quod minister, tam consecratus, quam non consecratus, a peccato excusatur, si ministret in mortali sacramentum ' Sententiae Lugonis favent inniti ex modernis (v. gr. I ehmhuhl. II, n. 43 et 44 ; NoldinSchmitt, III, n. 30 ; et alii). Ratio docti Cardinalis sic paucis statuitur : In illa actione (ministrandi Eucharistiam) minister : a) neque stricto sensu nomine Christi agit ; b) neque instrurnentaliter gratiam causal. Vix aliud praestat, nisi quod inanime instrumentum operari consuevit (de Sacram., disp. 8, n. 149). S. Al phonsus vero (qui pro sua sententia 12-15 auctores citat, inter quos Suarez, Laymann, Gonet. etc.), sic argumentatur : a) Sacer­ dos in mortali Eucharistiam ministrans, gravem injuriam irrogat sacramento ; b) praeterea, sicut in aliis sacramentis ad animarum sanctificationem proxime concurrit per confectio­ nem, ita in Eucharistiae sacramento hoc praestat per dispensationem ; per dispensationem, inquam, ad quam (quidquid factum sit in primis saeculis) e-t ordinarie a Christo deputatus (Cfr. VI, 35 ; ed. G., III, p. 29 seqq.). — 1 Alii, cum Card. Luyo (I. c. η. 161), solum duo peccata mortalia numerant, quae sunt : indigna consecratio et indigna susceptio. Rationes eorum sunt : a) ministrare Indigno, si iste indignus sit ipse ministrans, novam malitiam non addit ; b) dubium est, utrum ministrare communionem indigue sit grave peccatum. 20 P. Hl. — Tr. 1. De sacramentis in genere. baptismi aut poenitentiae in necessitate, puta si non posset tam cito conteri, et periculum esset quod moribundus decederet sine baptismo aut absolutione, ut communiter docent (VI, 33). 1419. — Quaesitum. An graviter peccet minister exercens in mor­ tali \lias functiones sacras, tptae non sunt confectiones aut administraliones sacramentorum? Non concordant auctores : Alii affirmant cum N. Thoma, qui dicit, omnes exercentes, ex officio, functiones ordinis suscepti, ab Episcopo usque ad ostia­ rium, committere, si in mortali sint, culpam gravem, quia se ut ministros Ecclesiae exhibent. Alii autem communius, et satis probabiliter, negant cum Suarez ; et ratio est, quia, cum omnia alia exercitia ordinum, praeter confec­ tionem et administrationem sacramentorum, non sint proxime ordinata ad sanctificationem animae, non videntur sub gravi exigere exercentium sanctitatem. Hi tamen culpam venialem committunt, et quidem eo graviorem, quo magis eorum actio accedit ad sacra­ menti ministerium (VI, 37-40). Quare : 1° Non certo peccat graviter, qui, exsistens in mortali, Eucharistiam ex officio tangit immediate vel mediate, puta gestando in processione, vel popu­ lum benedicendo. Opposita tamen sententia 1). Thomae es|. etiam valde pro­ babilis (VI, 35). 2° Non peccant graviter, juxta opinionem satis probabilem, diaconi et subdiaconi, qui in mortali ministrant ad altare ; etiamsi frequenter ministrent (\ 1, 38). 3° Non videtur peccare graviter Episcopus, qui in mortali conficit chrisma, vel oleum sanctum (VI, 39). Nec peccat mortaliter Episcopus vel sacerdos, qui in mortali consecrat templum, benedicit vestes sacras aut corporalia, assistit matrimonio, benedicit cineres, aquam lustralem, etc. Ita communissime contra paucos (VI, 40). 4° Concionator, praedicans in mortali, non pe< < at graviter, ut communius et probabilius docetur. Communiter tamen \ \. non excusant eum a veniali, ob aliquam irreverentiam, quae fit verbo divino. Quinimmo, si concionator increpet vitium, de quo ipse publice est diffamatus, non videtur excusari a mortali ; quia tunc scandalum praebet, impeditque Unem doctrinae (VI, 41). 1 § 2. Digne et jute agat. Inter ritus s aera men tales, alii sunt essentiales, alii accidentales. Essentiales sunt, quos ipse Christus Dominus instituit, et sine quibus invalidum est sacra­ mentum. Accidentales dicuntur illi, quos Ecclesia praescripsit ad aptiorem actionis sacramentalis decentiam ac splendorem, et ad hos etiam reducuntur, quos consuetudo ratos habuit ’. 1420. — Principium. Kilns essentiales sub gravi obligant ; ritus accidentales non sine peccato negliguntnr. Dicit can. 733, § 1 : « In sacramentis conficiendis, administrandis ac suscipiendis accurate Pa».im blc a 'ut · —< inter utraque, quod ntus potius modum sacram actionem exsequendi designet, ,0 i caeremonia ip-ain actionem -iznitlce·. Sacpi-slmc ad idem significandum a scriptoribus usurpantur. Cfr, CoppHlo (l. c.). Cap. II. — De ministro sacramentorum. 21 serventur ritus et caeremoniae quae in libris ritualibus ab Ecclesia probatis praecipiuntur. » — Primum requirunt : 1° religio : est enim quodammodo illudere Christo, sacramentorum auctori, contra ejus institutionem adhibere signa ad gratiam ejus nomine conferendam, quae ipse ad hoc non assumpsit ; 2° caritas, quia secus proximus privatur magno bono spirituali ; 3° justitia, si petatur sacramen­ tum ; nam eo ipso quod minister illud conferre consentit, obligat se tacite ad validam ejus collationem (Reuler, P. IV, tr. I, c. I, n. 14). — Ratio secundi est, quia sacramenta sancte sunt tractanda, et praecepta Ecclesiae obligant in conscientia. I nde Tridentinum (Sess. 7, can. 13) : « Si quis dixerit receptos et approbatos Ecclesiae catholicae ritus in sollemni sacramentorum administratione adhi­ beri consuetos, aut contemni, aut sine peccato a ministris pro libitu omitti, aut in novos alios, per quemcumque ecclesiarum pastorem, mutari posse : anathema sit ». Inde licet concludere : a) Peccat mortaliter ministrans, si utatur materia vel forma falsa, vel (ex­ tra necessitatem) dubia. Peccat qucque graviter, cum verba formae corru­ pte, inarticulate, indevote, pronuntiat, si exinde periculum proximum subeat errandi in substantialibus. Secus veni' liter, nisi adsit scandalum, vel con­ temptus (cfr. n. 1405 et 1400). b) Si ex contemptu omittantur vel mutentur praescripti ritus accidentales, mortale est. Si ex negligentia, saepe est mortale, quando omissio vel mutatio est notabilis, vel in re gravi. Quaenam autem omissio, in singulis sacramentis, materia gravis vel notabilis habenda sit, in­ fra, propriis locis, explicabitur, c) Si omittatur aliqua caeremonia vel lauda­ bilis consuetudo, quae est tantum de consilio, nullum erit perse peccatum (VI, 285, dub. 4). 1421. — In specie, haec adhuc sedulo erunt consideranda : 1° De praecepto est, apud Latinos, uti Rituali Romano in administratione sacramentorum et sacramentalium. Constat ex Bulla Pauli V Apostolicae Sedis die 16 Junii 1614. Idipsum declaravit, die 7 Aprilis 1832 et 23 Maii 1835, S. R. C. (n. 2680, ad 4 ; n. 2725, ad 9). — \ec licet Episcopis praescripta Ritualis Romani ad libitum mutare ; et si forte Episcopus mutationes sta­ tuisset, hoc non est pro sacerdotibus sufficiens dispensatio. S. R. C., 10 Jan. 1852 (n. 2993, ad 4). — Attamen S. Sedes, pro diversis dioecesibus. Ritualia a Rituali Romano in pluribus rebus discrepantia approbavit. Item can. 733, § 2 statuit : unumquemque debere suos ritus servare, salvis tamen quae notabimus n. 1521. 2° Consuetudines juxta vel praeter legem retineri possunt, ut patet ex ipso Rituali Romano et ex pluribus S. R. C. declarationibus. Consuetudines vero contra Rubricas et decisiones .S’. R. Congregationis eliminari debent. Attamen, si abusus sint generales et inveterati (Episcopus), ■· in istis corrigendis pro­ cedat cum omni patientia et doctrina, et. juxta datam sibi opportunitatem, ita illos eliminare satagat, ut nullum inde fideles scandalum patiantur ». S. R. C., 9 Maii 1857 (n. 3043 ad 5). Confer etiam can. 5 Codicis juris. 3° Statuit novum Rituale Romanum: «In omni sacramentorum adminis­ tratione superpelliceo sit indutus (sacerdos), et desuper stola ejus coloris, quem sacramenti ritus exposcit ; nisi in sacramento poenitentiae ministrando occasio, vel consuetudo, vel locus interdum aliter suadeat. Adhibebit quoque I P. I H. — Tr. 1. De sacramentis in genere. unum saltem, si habeat, vel plures clericos, prout loci et sacramenti ratio postulabit, decenti habitu, et superpelliceo pariter indutos » (Tit. I, n. 7 et 8). § 3. Dignis sacramenta conferat. 1422. — Indigni (de quibus nunc sermo est) sunt peccatores vel publici vel occulti. Publicus peccator non est. qui aliquam culpam, licet gravem, coram alus commisit, v. gr. qui coram fratribus patri vel matri debitam obedientiam detrectavit ; sed est ille, qui ejusmodi crimen perpetravit, propter quod, ex judicio Ecclesiae, a sacramentis arcendus sit (cfr. quae mox dicentur n. 1428), et quidem, crimen vere notorium. Jamvero, aliquod crimen potest esse noto­ rium vel absolute vel relative, a) Absolute notorium est crimen, si tota commu­ nitas illud cognoscit, ratione notorietatis sive juris, sive facti, sive famae i fr. dicta n. 1190). b) Relative notorium est crimen, cujus notitia ad limitatum coetum praesentium extenditur. Attamen (secluso casu notorietatis juris vel famae certo mox pervulgandae), stricte publicus peccator non esset, cujus crimen in eo loco adhuc a multis ignoraretur; immo nec ille, cujus delictum plerisque tantum ex praesentibus notum esset : relate enim ad nescientes, peccator suam famam semper possidet (VI, 44, 45). Cfr. Bened. XIV, de Syn., 1. 7, c. 11. 1423. — Principia. I. Minister conferens sacramenta indignis peccat graviter, nisi ex denegatione graviora sequantur incom­ moda. Primum patet : a) Ex Matth., 7, G : Solite dare saucium canibus... Et ex 1. Cor.. 4, 2 : Hic jam quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inteniatur. b) Ex ratione : minister enim, qui dispen­ saret sacramenta indignis, violaret tum virtutem religionis, ut palet, tum praeceptum caritatis ; quia peccato suscipientium cooperaretur. - Secundum sequitur ex dictis do cooperatione mate­ riali, Licet igitur indigne petenti ministraro sacramenta, ad vitan­ dum scandalum vel sacramentalis sigilli violationem. 1121. II. Minister debet de dignitate suscipientis inquirere, juxta naturam cujusqiie sacramenti. Scilicet, discernenda sunt sacramenta, in quorum adminislratione sacerdos est judej, ab illis in (piorum collatione est solummodo dispensator. .Jamvero : Prioris generis sunt baptismus adultorum, poenitentia, ordo, et matrimo­ nium . Ex his tamen non ••ruas, confessarium debere de se repellere schismaticos qui ad consilia petenda accedunt, dummodo absit scandalum (cum sint in articulo mortis constituti, vide n. 1854, 2°, c). 3° Minister sacramentorum non potest pro quibuslibet delictis fideles a sacra mensa anerô, sed eos tantum qui in sensu canonico essent publici peccatores. Versamur enim hic in online fori externi (Cfr. .-1/ni du (Ί., 1911. p. 104. 573). Quandoque autem evenit, ut quis ad absolutionem admitti possit, et nihilo­ minus a communione (saltem publice recipienda),arceri debeat, ratione nempe ordinis externi qui illud postulat (v . g. in aliquo casu peculiari post contractum civile, ut aiunt, matrimonium). i° Sacramenta si publice neganda sint, debent modo prudenti negari. Unde .i ministro cavenda sunt omnia, quibus vel ipse obnoxius fieret legibus diffa­ mationem punientibus, vel conversioni indigni majus impedimentum obji­ ceretur \on sunt igitur denegationis motiva publice exponenda ; quare, si indignus cum aliis ad sacram mensam accedat, sacerdos eum ita pertrans- Cap. 11. De ministro sacramentorum. 25 eat, ut nihil nec verbis, nec nutu detegat. Si vero intra missam solus accedat, remaneat sacerdos ad altare, et per alium ei renuntiet se non posse porrigere sacrum epulum, quin tamen dicat, cur non possit (Konings, n. 1233). 1429. — Quaesita. I. An metus mortis vel infamiae potest minis­ trum excusare, si conferat sacramentum indigno? Respondemus : Negative ; etenim, adaequata ratio, ob quam non est negandum sacramentum peccatori occulto, non est ut fama ei servetur, sed potissimum (casu matrimonii excepto), ut vitentur « gravia incommoda, quae inde sequerentur, nempe scandala aliorum, quibus si sacerdos posset ob crimen occultum publice communionem negare, fori e etiam boni deterrerentur a susceptione communionis, timentes ne propter odium vel imprudentiam a sacerdote ejiceren­ tur, etc. Haec autem inconvenientia et scandala non certe interve­ niunt in ministro, qui metu cogeretur ad ministrandum sacramen­ tum indigno ; imo aedificationis esset populo, si, ad reverentiam sacramento servandam, periculo mortis se exponeret » (VI, 49 ; 1. EI. qq. ref., n. 63). Haec est sententia cui adhaeret 5. Alphonsus, cum Lehmkuhl. Woulers aliisque modernis. Affirmat altera sententia, modo sacramentum non petatur in odium fidei, vel in contemptum religionis. Ratio est, quia si infamia peccatoris publice petentis sacramentum talem ministrationem excusat, et irreverentiam sacra­ menti reparat, cur mors vel infamia subeunda a ministro eum non excusare debet ? Ita De Lago. Sporer, Bonacina, Gobat cum nonnullis recentioribus. ut Batlerini-Palmieri, IV, 689, pro ista sententia («piae rationibus ex voluntario indirecto depromptis innititur) strenue contendentibus. Sed validis argumentis Lehmkuhl (II. n. 59) iis contradicit. Reipsa enim si sacerdos in casu proposito mortem vel infamiam vitat, hoc nonnisi mediante sacramenti profanatione evenit ; unde applicari nequit doctrina voluntarii indirecti (cfr. etiam PiscettaGennaro, X, n. 87). 11. An licet simulare vel dissimulare sacramentum, ne indigno conferatur? — Haec praenotata esse volumus : Simulatio sacramenti tunc habetur, cum minister ponit ejus materiam et formam, vel solam materiam aut formam, sine intentione interna sacra­ mentum conficiendi. Distinguitur in formalem et in materialem. Formalis est, (pia directe intenditur alterius deceptio ; materialis est, qua alterius deceptio tantum permittitur. Dissimulatio autem negati sacramenti haberi dicitur, cum sacramenti non quidem ponitur materia vel forma, sed ejus loco aliud substituitur ad occultandam sacramenti negationem ’. Ilis positis, respon­ demus : 1 De simulatione et dissimulatione sacramentorum ha- tradit definitiones cl. Prümmer (III, n. 81, 84) : Simulatio est illicita mutatio materiae vel formae vel intentionis necessa­ riae clam facta a ministro, ita ut sacramentum sit nullum et suscipiens in errorem indu­ catur. > — Dissimulatio est positio actionis non-sacramentalls, ex qua alii (non suscipiens) erronee judicant sacramentum esse collatum. » Celerum Ipsae voces discrimen satis insi­ nuant. licet definitiones paululum varientur. Nobiscurn Noldin-Schmill, III, 38 et Wouters, U, n. 17 (mil distinguit etiam simulationem pleno sensu et sensu minue pleno et improprie sumptam). Recte advertit Cappello (o. c. n. 78), a simulatione con/ec/ionf» saeiamentorum P. Ill. — Tr. 1. De sacramentis in genere. 1° Nunquam licet, ne materialiter quidem, simulare sacramen­ tum. Omnis enim simulatio irrogat gravem injuriam Auctori sacramentorum, abutendo rebus sacris ab ipso institutis. - - Inno­ centius XI proscripsit banc propositionem : « Urgens metus gravis est causa sacramenti administrationem simulandi)). Idem dic de susceptione, quia currit eadem ratio. 2° Licet, ex causa, dissimulare sacramentum ; modo id fiat citra contemptum, scandalum, intentionem fallendi, aliamve malam circumstantiam. Ratio est : quia tunc neque committitur sacrile­ gium, cum absit signum sacrum a Christo institutum ; neque men­ dacium, cum solummodo veritas occultetur (cfr. n. 1181 et vide S. Doctorem, VI, 59 seqq.). Unde ex bis resolves : 1130. a) Nunquam licet proferre verba absolutionis super indispositum ; aut verba consecrationis super panem, sine intentione consecrandi ; vel inter missae celebrationem omittere consecrationem. Nec similiter licet ad sacram mensam accedenti, etiam scienti et consentienti, praebere hostiam non con­ secratam loco consecratae. Ratio est, quia, in hoc casu, « etsi quidem non simuletur sacramentum, quod ibi non est, tamen exponitur panis adorationi adstantiuin et ipsius suscipientis, qui, sicut peccaret, externe adorando idolum, etiam ex metu mortis. sic quoque peccaret externe adorando hostiam non con­ secratam ; et peccaret gravius, quam si indigne communicaret ». b) Licitum est confessario super indispositum orare, eique benedictionem impertiri, ne ejus indispositio ceteris prodatur ; hoc enim non est rei sacrae abusus, cum nulla res sacramentalis ponatur : nec mendacium, quia, vel ex se vel ex circumstantiis, actio explicari potest, et nonnisi gravi de causa error aliorum permittitur. — Item, potest quis accedere ad confessionale. genuflectere et loqui de negotio. Item, casu quo quis non potest se disponere ad com­ munionem, licet ei. ad infamiam vel scandalum vitandum, convenire cum sacerdote, ut hic tantum verba ; Corpus D. .\. ./. C., etc., in eum proferat, non praebendo hostiam ; quia tunc non simulatur sacramentum. — Nec denique sponsis illicitum est, ob gravem metum, v. gr. infamiae, scandali, simulare celebrationem externam matrimonii ; ubi enim déest consensus voluntarius, ibi decst materia et forma sacramenti : unde, simulatur quidem consensus, sed non simulatur sacramentum. Vide Gasparri de matrim. II. n. Sto). CAPIT 111 De subiccto sacramentorum. S ei·ΐ', 3, q. 68 ; S. Alphonsus, VI, 78 ; cd. G., III, p. 60. Cfr. scriptores sup. citatos. 1131 Subjectum sacramenti est ille, qui sacramentum suscipit et est capax effectus sacramenti Solus homo motor est subjectum sacramenti. Constat tum i x Sacra Scriptura, tum ex perpetua Ecclesiae traditione ; nam ille solus ,HlT. t. - i mi.dion· in aJmoi ΐηΠιυ·. - eorum v. c praebere hostiam non consecratam pro consecrata . atlaincn it-dem subjicitur regulis. ad Marc. 1434: No Id. ad valide suscipie habitualis implicita susceptio debet esse eorum voluntate et co Sufficit habituali ficiun alia intentio untatis contrarice nc Lehn. 11,48,5: Pre plicita) - susceptio tinetur in generali generali. (Pro baptisr.io dice ne onoruri - non vero ad 1434,3°: Nold. 110 '’internretativan”, ir generaliorem hbitu 2 le it a ten: ;,si sc iron, Merkelb. Ill, 93/ futuro, sod proesunpi Ion notitian ct disne te peteret sacroncnti lis implicita, quae < nitur. Gen. II, 126: It~ gercli voluntate inpl lo * ortis, suscipere! neraliter in sur rel: den »·θθτίοη1ο sus cine: ·* onortet vel saltern d< Lehn. II, 48,4: nitentis esse do essi In nr trim. , in oui baptizatos aut ordinatos. A fortiori, non requiritur atte.ntio, quae ne in ministro quidem exigitur, ut diximus n. 1412, nota 1. 1133. — II. In o.inni suscipiente praerequiritur baptismus ad valorem aliorum sacramentorum. « Ratio, quia per solum baptis­ mum fiunt homines de corpore Ecclesiae, ut definivit Eugenius IV in Decreto fidei ad Armenos » (VI, 1. c.). Itaque : a) Si Eucharistia judaeo aut pagano ministraretur, ipse reciperet quidem Corpus Christi, sed materialiter tantum, sicut pyxis illud recipit, b) Infidelium matrimonium, etsi fieret juxta ritum Ecclesiae, merus semper foret contractus. 1434. — 111. In adultis, ad validam sacramentorum susceptio­ nem, requiritur intentio, diversa tamen pro diversa sacramentorum natura. Deus, in praesenti sua rerum providentia, non vult adultos justificari aut sanctificari sine ipsorum consensu ; unde media salutis nonnisi volentibus applicantur. Recte Innocentius III (c. Majores, v. fin., de liapt.): « Ille, qui nunquam consentit, sed penitus contradicit, nec rem, nec characterem suscipit sacramenti >. Igitur qui se habet mere passive (nec volens, nec dissentiens), et a fortiori, qui reluctatur, vel qui intendit ludum facere, non percipit sacramentum. Diximus autem : requiritur intentio diversa pro diversa sacramentorum natura. Ratio : quia alia sacramenta aliam cooperationem a suscipientibus requirunt. Etenim 1° alia, ut poexitextia et matrimonii m, non conficiuntur nisi ipsis actibus subjecti, qui se habent ut materia vel forma, et ideo ad valorem istorum sacramentorum requiritur in suscipiente, sicut in ministro, saltem intentio virtualis. Attamen quoad voluntatem absolutionis recipiendae, sufficit intentio habitualis. 2° Alia, ut baptismi s el ordo, hoc sibi habent proprium, ut susci­ pientibus obligationes novi status imponant. Cum autem minime aequum sit. ut tales obligationes adulto, sine positivo ipsius consensu imponantur, sequitur, ad utriusque sacramenti susceptionem, requiri intentionem saltem habitualem, I non ^uton illan condicione ton rrreolcn vcl. lion." .non intelligent nere int e rpro t n t ivan do 26 ;an dc preosenti , que a .liqui , seoündun habitue; )S itione: prascncton christ inné vivendi xplici 10 ύη si c"b inso qurcrcr .tur ; est habituetum. conjocturclf odossc Dr-nesusacran cent in oui intendit roligionen λητ arrolecti est elicito intendit brptisr.un, itori urgente noriov. stiscej. Writer catholicus brptizatusi, clui'i prooohit ge. 9o i-gione vivere et rori, irmlici c intendit in coconte ° Sf,cr· QLrc catholicum norti nroxinun susefe . ( boot, c,r(,,i pocnitontir·· rear virttrlis si tc no s actus por 8"im.ntir’ s-cr Trient i, cf. Gcn. Ii’ quis recipit s .er., sufficit hebituclis. ·· ·* ' 1130 — a) \unquam licet proferre verba absolutionis super indispositum , aut verba consecrationis super panem, sine intentione consecrandi , vel in er missae célébrai ionem omittere consecrationem. Nec similiter licet a 77. 3. q. 68 ; >. .Uphoiuui, VI, 78 , ed. G., III, p. 60. C(r. scriptores sup. citatos. 1431 Subjectum sacramenti est ille, qui sacramentum suscipit et est capax effectus sacramenti. Solus homo viator est subjectum sacramenti. Constat Ium cx Sacra Scriptura, tum ex perpetua Ecclesiae traditione ; nam ille solus «litt.re simulationem admim «Orationis eorum, v. g. praebere hostiam non consecrat const i rata . attamen iisdem subjicitur regulis. ‘ 1 ρΓ0 9 Cap. III. — De subjecto sacramentorum. est capax primae gratiae aut ejus augmenti. \ec tamen omnis homo viator est omnium sacramentorum capax. Sic infantes sunt incapaces poenitentiae et matrimonii ; feminae, ordinis ; sani, extremae-unctionis (VI, 79). — Quoad haereticos vel schismaticos, vide dicta n. 1428, 2°. In hoc capite tractandum est : 1° de requisitis ad validam suscep­ tionem sacramenti ; 2° de requisitis ad susceptionem licitam. Articulus I. De requisitis ad validam sacramenti susceptionem. 1432. — Principia. 1. Ad validam sacramentorum susceptio­ nem non requiritur fides nec probitas in subjecto, si poenitentiam excipias. Constat ex praxi Ecclesiae, quae nunquam permisit ite­ rum baptizari aut ordinari haereticos, aut improbos homines rite baptizatos aut ordinatos. A fortiori, non requiritur attentio, quae ne in ministro quidem exigitur, ut diximus n. 1412, nota 1. 1433. — II. In o.nini suscipiente praerequiritur baptismus ad valorem aliorum sacramentorum. « Ratio, quia per solum baptis­ mum fiunt homines de corpore Ecclesiae, ut definivit Eugenius IV in Decreto fidei ad Armenos » (VI, I. c.). Itaque : a) Si Eucharistia judaeo aut pagano ministraretur, ipse reciperet quidem Corpus Christi, sed materialiter tantum, sicut pyxis illud recipit, b) Infidelium matrimonium, etsi fieret juxta ritum Ecclesiae, merus semper ford contractus. 1434. — 111. In adultis, ad validam sacramentorum susceptio­ nem, requiritur intentio, diversa tamen pro diversa sacramentorum natura. Deus, in praesenti sua rerum providentia, non vult adultos justificari aut sanctificari sine ipsorum consensu ; unde media salutis nonnisi volentibus applicantur. Recte Innocentius III (c. Majores, v. fin., de Bapt.): « Ille, qui nunquam consentit, sed penitus contradicit, nec rem, nec characterem suscipit sacramenti ·>. Igitur qui se habet mere passive (nec volens, nec dissentiens), et a fortiori, qui reluctatur, vel qui intendit ludum facere, non percipit sacramentum. Diximus autem : requiritur intentio diversa pro diversa sacramentorum natura. liat io : quia alia sacramenta aliam cooperationem a suscipientibus requirunt. Etenim 1° alia, ut poexitextia et matrimonii m, non conficiuntur nisi ipsis actibus subjecti. qui se habent ut materia vel forma, et ideo ad valorem istorum sacramentorum requiritur in suscipiente, sicut in ministro, saltem intentio victualis. Attamen quoad voluntatem absolutionis recipiendae, sufficit intentio habitualis. 2° Alia, ut haptismi s et ordo, hoc sibi habent, proprium, ut susci­ pientibus obligationes novi status imponant. Cum autem minime aequum sit. ut tales obligationes adulto, sine positivo ipsius consensu imponantur, sequitur, ad utriusque sacramenti susceptionem, requiri intentionem saltem habitualem, P. III.—Tr. i. De sacramentis in genere. id est intentionem jam habitam et non retractatam. Cfr. Resp. S. OIT., 30 Nov. 1900 (Canon, ('ont., 24, p. 303). Confirmatur assertum praxi Ecclesiae: nam, ex ima parte, novum Rituale Romanum, asserit de adultis, id esse satis ut suo quisque animi motu Baptismum petat » (Tit. Il, c. 1, n. 19) ; et, ex altera parte. Ecclesia nunquam reiterat sacramenta baptismi et ordinis, illis qui ea ex voluntate prius habita susceperunt *. 3° Alia demum, ut confirmatio, eucharistia, EXTRE.MA-t'NCTio, hoc solum sibi requirunt, ut subjectum sit capax operationis s aera menta lis, quae est Dei beneficium ex opere operato. I nde, ut valide suscipiantur, sufficit intentio interpretative, illa nempe, quam suscipiens nunquam quidem habuit, sed probabiliter habiturus esset, si foret sui compos, quaternis nempe omne membrum Ecclesiae naturaliter cupit com­ plementum sui status. Speciatim de extrema-unctione haec habet Rituale Ro­ manum Tit. V, c. 1. n. 11) : < Infirmis autem qui, cum suae mentis compotes essent, illud saltem implicite petierunt aut verisimiliter petiissent... absolute praebeatur. Idem etiam de confirmatione et SS. Eucharistia communiter admittitur, cum Lugo, Sporer, etc. (VI, 92). — Illicitum tamen est, extra periculum mortis aut perpetuae amentiae, conferre sacramenta adultis, dum actuali rationis usu non gaudent. 1435. IV. In infantibus et perpetuo amentibus, ad valide susci­ pienda sacramenta quorum sunt capaces, nulla requiritur intentio. Constat ex praxi Ecclesiae et sententia communi. Infantes enim justificantur tantum per voluntatem alienam ; unde eorum inten­ tionem censetur supplere Christus et Ecclesia, sicut in civilibus tutor supplet pro pupillo (VI, 80). Sacramenta, quorum infantes sunt capaces, sunt baptismus, confirmatio, Eucharistia et ordo, juxta ea quae suo loco dicentur. Articulus II. De requisitis ad licitam sacramenti susceptionem. In infantibus et perpetuo amentibus nulla requiritur dispositio ut sacra­ menta. quorum sunt capaces, utiliter suscipiant. In adultis vero, praeter ea quae ad validam, plura alia ad licitam sacramenti susceptionem requiruntur. Generaliora tantum hic exponemus, dum particularia pro singulis sacramentis requisita, suo loco indicabimus. — In genere autem dicere debemus, eam 'altem dispositionem in suscipiente requiri, qua proxime capax evadat ad effec­ tum principalem sacramentorum obtinendum. Ideo : I43G. Principia. I. Ad licite et fructuose recipienda sacra­ mento mortuorum, requiruntur in adultis actus fidei, spei (saltem virtualis) ac doloris de peccatis, qui saltem sit attritio. Constat ex Tridentino, Sess. 14, c. 1, ubi dispositiones ad justificationem neces­ sariae fuse exponuntur (cfr. praesertim Sess. 6, c. 4, 5, G seqq.). 1 S. Uph., VI. S2 , Exam. Ord., 19. Vid. Resp. S. Off 30 Mart. 1898 fXouv. Her. Théol., 30, P l), ubi ilv in Udel i, sensibus destituto, quern missionarius forte obvium habet *. Cfr. dicenda η. Γ«7ί. Cap. 111. — De subjecto Sacramentorum. Dolor tamen in baptizando afficere debet peccata actualia, non originale ; quia neminem facti alieni poenitet (VI, 86). 1437. — II. Ad licite et fructuose recipienda sacramenta vivorum, divina lege requiritur status gratiae praeexistens. Sacramenta enim vivorum primario instituta sunt ad augendam gratiam sanctifican­ tem ; ergo, per se loquendo, jam praesupponunt eam in subjecto praesentem, etsi per accidens eam generare possint (cfr. n. 1395). Quare : a) Qui sacramentum vivorum in statu peccati mortalis scienter suscipit, peccat graviter, et quidem gravius quam minister ; quia illud simul indigne tractat et inutile reddit, sicque Christo Domino impie illudit, b) Qui gravis culpae sibi conscius est, tenetur confiteri, antequam Eucharistiam suscipiat, ut praecipit Tridentinum. Si agatur de ceteris sacramentis vivorum, tenetur conteri (VI, 1. c.) ; an teneatur etiam confiteri, communius et probabilius nega­ tur (VI, 34). Cfr. n. 1500 et 1684, 2<». 143S. — Praeter dictas conditiones, reverentia sacramento debita exigit actualem devotionem : quanto enim major est devotio, tanto uberiores fructus ex sacramento percipiuntur. — Constat ex Tridentino, Sess. 6, c. 7. « Ab eodem igne accipit plus caloris, qui plus ei appropinquat » dicit etiam S. Thomas (3, q. 69, a. 8). Hinc sequitur, non admittendam esse in praxi sententiam, quae licitam facit susceptionem, sacramentorum cum opinione probabili ; quia talis sententia, etsi speculative non destituatur aliquo fundamento, ■ fere nunquam poterit deduci in praxim a suscipientibus, sine propriae animae detrimento » (I. 51). 1439. — Quaesitum. .4n licet -fideli suscipere vel petere sacra­ menta a ministro indigno ? Distinguendum est. Etenim indignitas ministri considerari potest vel respectu legum Ecclesiae quibus ligatur, vel respectu legis naturalis (piae scandalum et cooperatio­ nem peccato ministri prohibet. Jamvero : 1° Quando minister est indignus on ai.iqi am censi ram vel in habilitatem, possunt fideles ex qualibet justa causa ab eo sacramenta et sacramentalia expe­ tere, maxime si alii ministri desint ; et tunc excommunicatus (vel inhabilis), requisitus potest eadem ministrare neque ulla tenetur obligatione causam a requirente percontandi. Ita expresse can 2261, § 2. Additur autem § 3 : Ab excommunicatis vitandis necnon ab aliis excommunicatis post sententiam declaratoriam vel condemnatoriam, fideles in solo mortis periculo possunt petere tum absolutionem sacramentalem, tum etiam, si alii desini ministri, cetera sacramenta et sacramentalia ». Haec utique valent etiam quoad recep­ tionem sacramentorum e manibus sacerdotum schismaticorum, licet non sint vitandi in stricto nominis sensu : absolute enim dicit can. 1258, § I : Haud licitum est fidelibus quovis modo active assistere, seu partem habere in sacris acatholicorum. Cfr. S. C. de Prop. Fide, 17 Febr. 1767 (Collectant I. n. 439); 5. Alph., II, 79; VI, 88; VII, 339; 2 El. qq. reform., n. 19. 2° Si minister certe indignus est on peccati m mortale, non licet, sine gravi causa, petere ab eo sacramenta. Tenemur enim impedire peccatum proximi, cum illud sine gravi incommodo impedire possumus. Atque hoc 30 P. Hl. -- 1 r. I. De sacramentis in genere. valet, licet ministrans sit parochus, vel aliunde jam paratus ; quia peccatum ••ham externum impediri debet. ■ Tantum, ait .S’.. llphonsus (VI, 89), exciperem < um, qui sumeret Eucharistiam a sacerdote indigno, qui eam actu aliis minis­ traret. juxta sententiam... quod unum tantum sit peccatum pluribus Euchar­ istiam ministrare. » Diximus sine gravi causa, necessitatis scilicet vel notabilis utilitatis qua stante, licet sacramenta petere a malo ministro, quia cooperatio ad ejus peccatum est mere materialis (cfr. n. 519). Hinc aiunt DD. licite recipi sacramenta a ministro peccatore : a) si urgeat praeceptum confessio­ nis, vel communionis; b) si ex dilatione susceptionis immineat periculum lapsus ; < ) si debes implere praeceptum missae audiendae ; d) si alias diu debeas permanere in mortali, et nequeas (immo, si nolis) alium adire confessarium neque ad horam exspectare ; quia non est modica utilitas quampri­ mum a peccato liberari ; e) si carere debeas, saltem diu, communione (aut fructu confessionis), etiam si non habeas mortale ; j) si alias nequeas lucrari jubilaeum ; g) si indigeas perito directore, et non habeas alium ; modo, addit Sporer, diu debeas alium exspectare ; h) si vis missam applicare pro amico defuncto » (VI, 1. c.). /n dubio an minister sit indignus, sequentia teneto : 1° Quivis minister praesumitur dignus, nisi constet de opposito. Hinc, probabiliter, potes sacra­ mentum petere etiam ab eo. quem scis paulo ante peccasse ; quia praesumendus est jam se disposuisse, saltem per contritionem. — 2° Minister autem judicatur indignus, si sil consuetudinarius, vel si versetur voluntarie in occasione proxima peccati; item, si post peccatum non praemiserit confessionem ante missae celebrationem (VI, 89, fin.). Scholium. De sacramentalibus L lilt). Definitio. Sacramentalia sunt : res aut actiones quibus Ecclesia, in aliquam sacramentorum imitationem, uti solet ad obti­ nendos e.r sua impetratione effectus praesertim spirituales. Ita can. 1144. Porro sola S. Sedes potest nova sacramentalia constituere, vel recepta authentice interpretari, vel ex eisdem aliqua abolere aut mutare. Can. 1145. Legitimus sacramentalium minister est clericus, cui ad id potestas collata sit, quique non sit prohibitus earndem exercere. Can. 1146. Dimsio. Reducuntur sacramentalia ad quatuor species, quae sunt : 1° /{itus et caeremoniae, quibus Ecclesia utitur in adminis­ tratione sacramentorum. 2° Benedictiones et e.rorcismi, extra sacra­ mentorum dispensationem, 3° lies sacrae, quibus, vel ex divina institutione (ut SS. Nomini Jesu et signo crucis), vel ex benedic­ tione Ecclesiae (ut aquae lustrali), vis aliqua salutifera annexa est. 1 Inter alio * Cfr. S. «Afphoneunt, VI» n. 9Û sqq. , Suarez, in III P., d. 15, q. 65, s. 5 ; Arendi, ! >qq< ; Gennaro, X, η. Γ22 ; Cappello, I, n. 102 ; H'otHers, II, 46. Scholium. — De sacramentalibus. 31 4° Pia quaedam exercitia, ut oratio in ecclesia dedicata, oratio dominica, praesertim norninq Ecclesiae recitata, tunsio pectoris, Confiteor, eleemosyna ab Ecclesia praescripta. § 1. De VI ET EFFICACIA SACRAMENTALIUM. 1441. — Sacramentalia habent aliquos eiTectus (non tamen infallibiles), quo­ rum participes fiunt pie et debite eis utentes. 1° Excitant pios motus per gra­ tias praevenientes. 2° Remittunt peccata venialia, mediantibus ejusmodi motibus, poenitentia expressa, vel implicita. 3° Remittunt poenam tempora­ lem debitam peccatis. 4° Fugant vel reprimunt daemones. 5° Conferunt sani­ tatem corporalem, simileve beneficium temporale. — Ilos effetus causant sacra­ mentalia ex opere operantis, ratione precum Ecclesiae et fidelium. Hinc, omnibus fidelibus consultum fit, post sumptionem aquae benedictae, etc., se exercitare ad actum doloris, sive amoris (VI, 92, 93). Benedictiones publicae aliaque sacramentalia (ut v. gr. impositio cinerum, traditio candelarum atque palmarum), quae imprimis catholicis impertiri decet, certo dari quoque possunt catechumenis ; immo benedictiones (nisi obstet Ecclesiae prohibitio) etiam acatholicis dari possunt ad obtinendum fidei lumen, vel una cum illo corporis sanitatem. Can. 1149 ; S. R. C., 8 Mart. 1919 (A.. 1. .S\. XI, p. 144). Quoad excommun icatos, vide dicta n. 1292, 1°. § 2. De exorcismis et benedictionibus. Praecipuum inter sacramentalia locum obtinent exorcismi et benedictiones liturgicae. Quare de his seorsum agemus. 1442. — I. Exorcismi id habent speciale, quod infallibiliter expellunt aut saltem reprimunt daemones quasi ex opere operato, ob peculiarem potestatem a Christo Domino Ecclesiae concessam imperandi daemonibus (vide n. 622). 1443. — 11. Benedictiones liturgicae sunt ritus qui, nomine Ecclesiae, a sacris ministris peraguntur, et sic differunt a benedictionibus quae nomine privato a laicis, v. gr. a parentibus filiis tribuuntur. In 'genere, varie distin­ guuntur : 1° Ratione effectuum, sunt constitutivae, vel invocativae, a) Benedictiones constitutivae seu consecrativae sunt illae, quibus aut personae aut res ad cultum divinum deputantur, seu in esse sacro ac religioso permanenter consti­ tuuntur. Dicuntur sacramentalia permanentia, quia sacramenta imitantur, quae characterem imprimunt. Hujusmodi sunt : quoad personas, prima ton­ sura, consecratio abbatis, abbatissae, monialis, etc. ; quoad res, benedictio ecclesiae, oratorii, coemeterii, calicis, patenae, chrismatis, oleorum sacrorum, salis pro baptismo, paramentorum pro sacrificio altaris, agni cerei, etc. b) Bene­ dictiones invocativae sunt illae, quibus benignitas Dei invocatur, ut personis vel rebus benedicendis aliquid boni tribuat. Dicuntur sacramentalia tran­ seuntia, quia res ita benedictae statum non mutant, seu non fiunt stricte sacrae, ideoque ad usus profanos (honestos tamen) converti possunt. Ejusmodi sunt benedidio S. Pontificis, Episcopi et presbyteri in missa, et multo magis benedictio cum SS. Sacramento, benedictio nuptialis, mulieris post partum, etc.; item benedictio domuum, agrorum, frugum, etc. 2° Ratione ritus, aliae sunt iu vi.es, in quibus unctio adhibetur ; aliae ver­ bales, quae solis verbis perficiuntur. Hem, aliae sunt sollemnes, aliae sim­ plices, prout cum majori pompa, vel sine apparatu fiunt. 32 P. 11. — Tr. I. De sacramentis in genere. 3° Ratione ministri, aliae sunt papales, ut benedictio pallii, agni cerei, rosae aureae et gladii principis ; aliae episcopales, vel sacerdotales, de quibus uberius dicendum est. Diaconi et lectores .illas tantum valide et licite bene­ dictiones dare possunt, quae ipsis expresse a jure permittuntur. Ita can. 1117, § 4 (lector v. g. nonnisi panem et novos fructus benedicere potest). 1141. — Benedictiones, Episcopo vel simplici sacerdoti reservatae, hac ratione distingui solent : 1° Ad Episcopos pertinent : a) Benedictiones reales, ut calicis, altaris, Cam­ panae (consecrationes) ; item benedictio ipsius chrismatis sacrorumque oleo­ rum. Hae reperiuntur in solo Pontificali, suntque Episcopis ita propriae, ut sine *· concession S. Sedis presbyteris delegari nequeant (S. R. C., n. 587, 1153). I nde res, quae sine ejusmodi concessione benedictae fuerunt, debent ante usum de novo, si sine scandalo fieri possit, benedici, b) Benedictiones, quae reperiuntur in missali et rituali sub titulo : benedictiones ab Episcopis, vel aliis facultatem habentibus faciendae, videlicet : benedictio sacerdotalium indumentorum map­ parum et corporalium, tabernaculi (i. e. pyxidis et lunulae) ; item crucis vel imaginum si fiat sollemniter cum populi concursu ; deinde : benedictio et reconciliatio ecclesiae nondum consecratae, publici oratorii, vel coemeterii, vel primarii lapidis. Attamen, ex ipso Codice, hujusmodi benedictiones etiam aliquibus sacerdotibus de jure competere possunt *. Cfr. can. 1156. 1163, I 176, I § 1. 1204. Vide infra n. 1630 seqq. 1115. — 2° A *l sacerdotes, absque delegatione, pertinent omnes benedic­ tiones quae in missali et rituali habentur, a benedictione aquae usque ad bene­ dictiones ab Episcopis, vel aliis facultatem habentibus, faciendas. — Attamen, nonnullae earum sunt de jure parochi, et notantur in rituali, ut a parocho fiant, vel ab alio sacerdote (inlellige. de licentia parochi, ex communi interpretatione). Hujusmodi sunt benedictio nuptiarum, benedictio fontis baptismalis, benedic­ tio domuum in Sabbato Sancto, benedictio communis super fruges, et benedic­ tio agrorum, saltem si sollemniter liat ; item (ubi consuetudo vel statuta synodalia ita disponunt) benedictio mulierum post parium, ad quam jus tan­ tummodo habent mulieres, quae legitimo matrimonio pepererunt, ex decla­ ratione S. C. Cone.. 18 Jun. 1859 (Coll. S.'C. de Prop. F.. η. 1950). Benedictio vero candelarum (2 Febr.j. cinerum et palmarum in omnibus ecclesiis, juxta usum Missalis Romani, permittitur (.S'. B. C. n. 3813, ad 1); immo in oratoriis principalioribus etiam monialium (ex induito quod locorum Ordinariis concedi solet1), licite peragitur, etiamsi sacerdos Rituali minori Benedicti X 111 utatur. Nuper, ex gratia, S. R. Congregatio permisit ut. juxta idem Rituale minus, sacerdos feria IV Cinerum ante suam Missam lectam, in oratorio semi-publico, distribueret omnibus cineres, quos benedixerit sine cantu (Popayanen. 6 nov. 1925 . I. I. V Will, p. 22). Semper ab eodem sacerdote, qui legit missam, benedicendae sunt candelae et palmae. Solus Episcopus loci potest lectionem missae alii committere. S. R C. n. 2783. 2976. Benedictio vero cinerum potest fieri privatim ab alio sacerdote (Ephcm. Liturg., 1900, p. 46) . et juxta prudens Ordinarii judicium in singulis casibus, cineres rite benedicti et adstantibus feria 1\ Cinerum impositi, adhuc distribui queunt dominica sequenti (S. R. C. 30 junn Ι'.·22 et 1 f. br. 192Ϊ. — .1. .1. ,s. XIV, p. 471 ; XVI, p. 102). ’ Dicit etiam can. il'·", « 3 : Benedictio reservata quae a presbytero detur sine n ■ ".iria licentia, illicita >>t, sed valida, nisi in reservation *' S Sedes aliud expresserit. - 1 Vide Ephe»ncntk.« Liturg., 1926, p. 258. Sr crn no · ·nt · 4 'lis ocl ii. 14-40: uctoriirs Quocd excomunicetos M. rrtur nonine i’cclesiro regulTitor excomunici t tuc nisi mediate (in producunt ex berodictior r3 ( jn o.u- ntun voluit iien posb sentonti τι doci nodun occinere eb iS ea rcoipore prohibetur.C .( bentur: ΟγόόοΙΙο, Surir.· Potestas h'cclesi e: 1. Quod attinot nd cxorcisr prinum dicito: pax hui tc chumenos, sod otian ir super ilium pax yo benedicens nervulis (I' ad n. 1444: c. 1156: Orc erndos (Ifc 6,41: Ht. 1 crum vol alium dologct r tolis ot discinulis -s c. 1165 : itc %t c. 1176: itc apostolis dedit illis tro. idom quoad occl. be (Lc 9,1) Nold. HI, 5 cordos do consonsu saltc c. 1279,4: < ad 1441 : Quomodo offcc lice veneration?. orroosiJ Uffoetus producunt vi cd n. 1442 : Uxorcisnus : exorcismis. Neel. dun sice, a ministris donut ii.c quibus so crane nt-cl 2, pr ivr t us : onnos a1i i Non ox opore onerantis tus exorcizandi obsesso tutionis divinoo, uti ot angelos rpost'/ticos rentis Ucclosiao. ceremoniis baptismi, in Uffoctus est infallibi sod orationes ecclcsi' * one ss. oloorun . Sacramentalls non vale sistit si requisita ma. 9 - ----- - ---- ---------------- -- ----- ----- r~.o~------ · A vera, ut animabus purgatorii ardor mitigetur et omnino exstinguatur. Aquae benedictae, accedente causa, aqua non benedicta adjungi potest, dummodo haec semper sit in minore quantitate. — Tempore etiam interdicti fieri potest aspersio aquae benedictae, modo populus sine ulla sollemnitate aspergatur. — Ad consequendos elTectus aquae benedictae sufficit contactus moralis (cfr. Ferraris, v. Aqua ; Quarti, de sacr. Bcned.) ; ita v. g. dum fit aspersio super personas, si ab ipsis acceptetur aliquo gestu, licet aqua physice ad eas non pertingat. Marc, ln»t. Moral. Alph. T. II. 3 r' licclici0 . Won inferior, non srcrrmontrlc onesou ox onero opèrentis Jcclcsieo. ton Chrisquantum jbcclosicû do dit not e st o ton) et in genonrrticulnres benedictiones et exorcismos forner cclosio). Nold. Ill,44,c. benedicendi: In qumcunquo donum intraveritis c dormi; et si ibi fuerit filius pacis, requiesstrr. Lc.10,5,6. Christus exemplo suo docuit: c 10 19; * Mt 19,15); panes t nisces nultinli4,19); na nem in ultime coonn (Ht 26,26); cposcensurus (Lc 24,50) ejiciendi da eno ne s: C o n vo c " t i s a ut on duo doc in virtutem et notostatcn su^or omnia daemonia 0 tus nroducant saeranontrlio : Mold ili, 51: 52: inpotrotoria ecclesiae, vel otio'1 inpor~tiva i? por ninistros conficit ea, Dour. donroc tur pro io administrantur vel qui nostoa eis utuntur. ninistri; nec ex onero onoroto ki.o, vi istisigna quae sunt sacramenta); sed ox opero ope- lis, n-n nroducitur donrocotionc ccclosieo o senne r audiuntur. nt nisi assistit innctmtioj^cc..csi^c non toria ct forma non adsunt. Cap- I--1- >^· A —. ■ •f/uâiviiUU^ qwmmoni alium (ex ira solet1), licite p itur, ctianri >.i< .-rdo^H Nuper, ex a- S. R. ^ungregatm Ρ'Ιμ sacerdos feri “rumant.· «main Μ H distribueret 'neres, <ρι<>^ ' i 925 ; I I p >· nip. r .■ benedicen lae et palm.r - Ί missae alii c . R. C. n. 27fleri privati rdote (Ephtm. I Ordinarii j gulis casibus, · i feria IV adhuc distribui 30 junii 1'. 1 IHcit "teoedtetio rwi Unia. nlil iu . 258. locorum Ordinariis concedi I >ri Ben--.ii. h \ 111 utatur, xta idem Rituale minus, in oratori., semi-publu o, ntu (Pop'1 n . ·'> Iluv. | 'dote, qui b _ut mi^ain, s loci potest I.·, t mnem O vero cinenu/i pot.-st ifl) ; et juxta pi mb iH dicti et adst.mt a sequenti (h. R C. , p. 102). pyloro detur -ioe nlhid expresserit. Scholium. — De sacramentalibus. 33 144G. — Quaesitum. Quo ritu benedictiones sunt faciendae? Despondemus : «Benedictiones, quae de praecepto vel publice in ecclesiis vel in oratoriis publicis coram populo ad id congregato fiunt, extra missam dandae sunt cum superpelliceo et stola pro ratione temporis, stando et. aperto capite, mani­ bus junctis, cum ministro deferente vas aquae benedictae et aspergillo, et for­ mula in missali vel rituali romano praescripta, aut a S. R. C. probata. Ad bene­ dicenda ea, ad quae specialis benedictio non habetur, adhiberi potest benedictio ad omnia ; vel producendum est signum erucis super re benedicenda, cum for­ mula : « In nomine Patris, etc. ». Deinde res ipsa cum aqua benedicta asper­ gatur. Si crux habeat effigiem crucifixi, adhibenda est benedictio pro imagini­ bus. Si benedictio fiat ad altare, omnia recitantur in cornu epistolae, et sacerdos utitur pluviali. Res benedicendae, si sint paramenia sacerdotalia, poni possunt super altare ; secus, si sint candelae et alia hujusmodi, quae collocanda sunt super mensam ante altare, vel in cornu epistolae » (Konings, n. 1248). Sacerdotes omnes qui a S. Sede (vigore etiam diversarum facultatum) potestatem acceperunt cruces, coronas, numismata, aliave devotionalia cum signo crucis, nulla adhibita formula nullisque sacris vestibus induti, benedi­ cendi et indulgentiis ditandi, valide cum unico signo crucis benedicunt etiam plura et diversa commixta objecta, iisque indulgentias adnectunt. — Id tamen non extenditur ad ‘humismata scapularibus substituenda, de quibus in Decr. S. Off., 16 Dec. 1910. Ila S. Off., 18 Maii 1914 (A. .1. 5., VI. p. 346). Quare unicum non sufficeret signum crucis super numisma ad plura scapularia substituenda, sed tot efformandae erunt cruces super numisma, quot substi­ tuenda erunt scapularia. § 3. De signo crucis et aqua lustrali. 1447. — I. Signi m cut cis magnam vini habet: sive per modum invocatio­ nis, nempe Christi crucifixi et meritorum ejus ; sive etiam tanquam opus fidei et professio religionis Christianae ; sive denique propter honorem, quem cruci tribuimus. Saepe saepius efficitur signum erucis, adhibita aqua lustrali. II. Aspersio aqi ae lustralis seu benedictae (cujus usus antiquitate com­ mendatur) est symbolum interioris ablutionis. Per preces Ecclesiae sanctifi­ cate, habet mullum efficaciae, praesertim ad arcendos daemones. Hinc, aqua benedicta infirmi asperguntur ex praescripto ritualis, ut validiores sint ad daemonis tentationes repellendas. Asperguntur orando ipsa mortuorum cada­ vera, ut animabus purgatorii ardor mitigetur et omnino exstinguatur. Aquae benedictae, accedente causa, aqua non benedicta adjungi potest, dummodo haec semper sit in minore quantitate. — Tempore etiam interdicti fieri potest aspersio aquae benedictae, modo populus sine ulla sollemnitate aspergatur. — Ad consequendos effectus aquae benedictae sufficit contactus moralis (cfr. Ferraris, v. Aqua ; Quarti, de sacr. Bened.) ; ita v. g. dum fit aspersio super personas, si ab ipsis acceptetur aliquo gestu, licet aqua physice ad eas non pertingat. Marc, Inst. Mm al. V TRACTATUS Π De baptismo S. Thomas, 3, q. 66-71 ; S. Alphonsus, VI. n. 90-165 ; ed. G., III, p. 75 seqq. ; opus In Trid.. Sess. MI, n. 36 ; ed. Walter, I, p. 542 ; Catech. Rom., P. Il, c. 2 ; Toumely, de Bapt., q. 1 heqq., S. Bellarminus, Gibbon, hambert In camd. quaest. ; Herrmann, Instit. Théo). Dogm., tr. IX, n. 1506 ; Instructio Pastoralis Eystettensis, tit. II ; Aertnys-Damen, II, n. 42-81 ; Eschbach, DlspuL physiol. ; Antonelli, Olfers, Capellmann, passim In eorum opere : Medicina Pastoralis (Pastoral-Medizin) ; Noldin-Schmitt, III, n. 55 seqq. ; Vermecrsch, III, n. 215 ; Cappello, I, n. 123 ; Colli-Lanzi, IV, n. 2363 ; \Vouters, II, n. 50 ; Merhelbach, de embryologla et de ministratione baptismatis ; Raus, Inst. can. n. 226. Baptismus primo loco inter sacramenta ponitur ; est enirn pri­ mum necessitate atque ordine receptionis : per illud filii Dei nasci­ mur, Ecclesiam ingredimur, jusque ad alia sacramenta acquirimus. Disseremus autem : 1° de natura ; 2° de ministro ; 3° de subjecto baptismi ; 4° do caeremoniis baptismi sollemnis. CAPI T I Dc natura baptismi. \gendum : 1° de notione, efficacia et necessitate baptismi ; 2° de materia qua constituitur ; 3° de ejus forma. Articulus I. Dc notione, efficacia et necessitate baptismi. 1448. Baptismus derivatur a verbo graeco Βαπτίζω i. e. lavo, tingo, immergo. Possunt distingui : 1° Baptismus sanguinis, i. e. effusio sanguinis, seu mors tolerata pro fide, aut pro alia virtute Christiana. 2° Baptismus flaminis, seu desiderii, i. e. perfecta ad Deum conversio per contritionem, vel amorem Dei super omnia, eum volo explicite vel implicito veri baptismi fluminis. 3° Bap­ tismus fluminis, ipsum scilicet sacramentum, de quo nunc fuse tractandum est. Definitio. Baptismus est : sacramentum notae Legis a Christo institutum, ad spiritualem hominis regenerationem, per ablutionem corporis externam, sub praescripta forma verborum. Divisio. Baptismus datur vel sollemnis vel privatus. Sollemnis est baptismus, quando adhibentur omnes ritus ac caeremoniae, quas Bit. Rom. memorat. Illae quandoque etiam adhibendae Cap. I. — De natura baptismi. 35 sunt, si baptismus dorni confertur (vide dicenda n. 1481). Pri­ vatus dicitur ille baptismus, in quo nulla alia caeremonia adhibetur, nisi ablutio baptizandi cum forma debita, aut quando non servan­ tur ritus qui ipsammet ablutionem praecedunt. Can. 737, § 2 et 759, § 1. 1149. — Principia. I. De fide est, baptismum esse verum sacra­ mentum novae Legis. Tria enim requisita ad verum sacramentum in eo concurrunt : 1° Pilus sensibilis, scilicet ablutio cum aqua et invocatio expressa SS. Trinitatis. 2° Christi institutio, ut probatur ex Mallii., 28, 19. 3° Collatio graliae, ex divina institutione : Nisi quis renatus fuerit, etc. (Joann., 3, 5) L— Quare Concil. Trident. (Sess. VII, c. I) anathematizat eum qui negat, baptismum esse vere et proprie sacramentum. 1450. — Effectus sacramenti baptismi multiplices numerantur : 1° Remissio totius culpae originalis et personalis : I n renatis nihil odit Deus », ait Tridenlinutn (Sess. 5, can. 5). 2° Condonatio totius poenae, aeternae scili­ cet el temporalis, ut idem habet Tridentinum (ibid.) ; et hinc adultis bapti­ zatis nulla imponi debet poenitentia, saltem laboriosa el satisfactoria, ex Con­ cilio Florentino (ad Armenos). 3° Largitio gratiae sanctificantis, et simul infusio donorum Spiritus Sancti et omnium virtutum, ut habet Catechismus Romanus. Accedit gratia sacramentalis, jus nempe ad obtinendum gratias actuales, lini baptismi accommodatas, i. e. ad sancte et Christiane vivendum. i° Impressio characteris, quod est quasi sigillum Christi, quo baptizatus Dei servitio mancipatur, et jus obtinet ad cetera sacramenta (cfr. .S'. Thom., 3, q. 63). 5° Cooptatio in coetum fidelium, qua baptizatus iit membrum Ecclesiae. Remanet tamen in baptizatis peccati fomes, qui non est peccatum, et si ei resistitur, proderit ad coronam. Remanent etiam poenalitates hujus vitae, tum ut Christo simus'conformes, tum quia Deus, hominem erigendo, noluit ut ille sui lapsus vestigia deponeret (VI, 138). Cfr. Catech. Rom., n. 41-48. — Effectus autem secundarius baptismi est, ex jure canonico, cognatio spiritualis, quae contrahitur tum inter levantes (seu palrinos) et baptizatum, tum inter bap­ tizantem et baptizatum a. — Quoad cooptationem in ritum specialem vide n. 1480, in line. 1451. — II. Baptismus, post sufficientem evangelii promulgatio­ nem, omnibus necessarius est ad salutem, necessitate medii, nisi vices ejus suppleat sacramenti votum, vel martyrium. Cfr. can. 737, § 1. Est dp fide, ex Tridentino (Sess. VI1, can. 5). — Quam neces­ sitatem Sessione. VI, c. 5 declarans, Concilium docet, translationem 1 Probabilius, institutum est hoc sacramentum ante Christi passionem, tempore nempe quo ipse a Joanne baptizatus est. Cfr. .Ioann. 3, 22 ; 4, 2. Vide Ami du Cl., 1912, p. 230. — * De cognatione spirituali dicemus n. 1485 et 2022 sq. Huc pertinet decisio Commis. Pontif. 2-3 jttn. 1918 : Utrum cognatio spiritualis ante diem Pentecostes anni 1918 (quo vigere incepit Codex) contracta ultra terminos nunc a novo Codice definitos in can. 768, a praefata Pentecostes die ipso facto cesset quoad omnes effectus, an tantum desinat esse impedimen­ tum ad matrimonium ? — Negative ad 1 ; affirmative ad 2. · (A. A. S. X, 1918, p. 346). Quinam autem olim fuerint termini cognationis spiritualis ex collato baptismo, vide Haus, Inst. can. n. 298 sub One. hominis a statu peccati originalis in statum gratiae, post evangelium promulgatum, sine lavacro regenerationis aut ejus volo fieri non posse, ex eo quod scriptum sit (Joann., 3, 5) : Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu Sancio, non potest intrare in regnum Dei. Non desunt graves .1.1. (v. gr. Perrone, de Sacr. baptismi n. 135) qui dicunt, necessariam esse promulgationem etiam individualeni de baptismi necessitate, ita ut ille qui inculpabiliter haec ignoraret, etiam mediante signo in origine adhibito salvus fieri posset. Attamen : a) Quilibet adultus, stalim ac fuerit sufficienter instructus, tenetur, et quidem jure divino, suscipere baptismum, et per hunc ingredi Christi Eccle­ siam. b) Parvuli, cum sint incapaces voti seu desiderii, nequeunt salvari, extra casum martyrii, nisi per baptismum in re (cfr. Λ. Alph., in Trid., Sess. 7, n. 45) : unde .S’. Augustinus (I. 3, de Anima, c. IX, n. 12) : « Noli dicere, noli docere, infantes antequam baptizentur, morte praeventos, pervenire posse ad originalium indulgentiam peccatorum, si vis esse catholicus ». c) Graviter peccant, qui absque urgente causa, infantis baptismum notabiliter procrasti­ nant. Notabilis vero procrastinatio communius et probabilius illa censetur, quae ultra 10 vel 11 dies excurreret *. Hinc, plures synodi poenam excommu­ nicationis minantur parentibus, qui baptismum ultra octiduum per negligentiam producunt (Anal. J. P., series 2a, p. 1807). 1452. — Quaesitum. Quomodo baptismus flaminis et sanguinis supplet vices sacramenti ? Haec danda est responsio : 1° Baptismus flaminis baptismum fluminis supplet ex opere operantis, in quantum nempe homo justificatur vi caritatis quoad peccatum originale, vi autem contritionis perfectae, quoad peccata actualia. Ad hos pariendos effectus sufficit (saltem in eo qui legem baptismi ignorat, vel ad eam non adver­ tit) votum implicitum, quale nempe includitur in dispositione faciendi omnia quaecumque a Deo injuncta sunt. Ita Λ. Alphonsus (11. Ap., XIV. 7) cum I). Thoma (3. q. 68, a. 2). Hic tamen baptismus non imprimit characterem, nec confert jus ad alia sacramenta ; nec remittit totam poenam temporalem, nisi forte ratione intensae caritatis (cfr. n. 1674). 2° Baptismus sangi inis Seu .martyrii m aequiparatur vero baptismo ; quia, quasi ex opere operato, ad instar veri baptismi, remittit omnem culpam et poenam, quin tamen characterem imprimat. Dicitur quasi, quia non ita stricte operatur, sicut sacramentum, sed ex quodam privilegio, ratione imita­ tionis passionis Christi (cfr. Λ. Thom., in ί D. 4, q. 3, a. 3 ad 3am q.). Ideo marty­ rium prodest etiam infantibus. Quod confirmat Ecclesiae praxis, quae colit ut sanctos et veros martyres, tum sanctos Innocentes pro Christo occisos, tum illos fidei testes, qui trucidati fuerunt, quin percepissent baptismum fluminis (\ I. 97). Martyrium autem, ut sit verum et praedictos effectus pariat, requi­ rit a) perpessionem mortis, vel cruciatus lethales, seu talium malorum, quae de natura sua ad mortem perducunt, licet quis ex eis miraculose evadat ( Bene­ * Ita S. Uphonsua (VI, 118), Sotum secutus. Reipsa multum discrepant ΑΛ. circa hanc qua· silonem Recentlorlbu» (cfr. l.ehmkuhl, II. 10i) manis placebat sententia Palai : solam dilationem unius mensis, vel, >1 gravis causa adsit, duorum mensium esse gravem. Immo N oldm dicebat (III, 65). Dilatio baptismi, etsi notabilis, non videtur arguenda gravis peccati, modo adsit - ria voluntas non negligendl baptismi, nec mortis periculum vere timendum »lt. Sed jam relicta est haec singulari» opinio (cfr. .Vofdin-Schmitt, III. n. 66) ; legimus enim tum in (odire jur can. (e. 770). tum in novo Rituali Horn. (Tit. II, c. I. n. 39) : Infantes quamprimum baptiientur ; et parochi ac concinnatores frequenter tideles de hac oravi eorum obiratione commoneant. Earadem doctrinam expresse jam contineri cernimus in Litteris Sccr. Status, 30 mari 1903 (Noue. Rec. Th^ol. 37, p. ·39 seqq.), eamque valde quoque urget cl. Cappello (I. η. 119). Cap. I. — De natura baptismi. 37 dictus XIV, de Beatif., i. 3, c. 12) ; b) causam piam; quia martyres non facit poena, sed causa », ait A. Augustinus (In Psalm. 34, n. 13). I nde necesse est, ut mors violenta sustineatur propter professionem fidei, ut constat ex Luc., 9, 26 ; 12, 8 ; vel propter alterius cujusdam Christianae virtutis exer­ citium, ut Doctor Angelicus dicit (2. 2, q. 124, a. 5). — Tanquam martyres, a plurimis auctoribus habentur illi, qui in obsequio pestiferorum, ex caritate moriuntur, ut refert S. Alphonsus (VI, 100), quin tamen ipse S. Doctor expresse huic sententiae, loco citato, adhaereat *. I\ adultis, requiruntur insuper quaedam dispositiones positivae, quae sunt: a) Acceptatio mortis, saltem habitualis, ex motivo supernatural! ; secus mors non esset meritoria. I nde,'abesse debet voluntas sese defendendi,sicut et terne raria propriae vitae expositio ; adeoque non sunt probabiliter veri martyres, milites qui in bello religionis occiduntur, quia sese defendunt, bi Dolor supernaturalis de peccatis ; quae secus non remittuntur. An vero contritio vel dilectio Dei supra omnia requiratur, controvertitur : ab aliis negatur ; affirmatur ab aliis cum A. Alphonso (VI, 98), probabilius, ex la Epist. ad Corinth., 13, 3, (martyrium enim non necessario importat caritatem perfectam, cum quis nempe metu inferni mavult mori quam peccare). Consonare videtur A. Thomas, dum ait (3, q. GG, 1.12 ad'2) : EITusio sanguinis non habet rationem baptismi, si sit sine caritate ». Sed tunc, apud adultos, baptismus flaminis quodammodo includeretur in baptismo sanguinis, sed non vice versa. Ceterum A. Alphonsus (1. c.) haec addit : Ipsi adversarii advertunt, necessarium semper esse ut peccator ante martyrium conetur ad contritionem vel confessionem (casu quo saltem dubie fuit baptizatus), ne periculo damnationis exponatur. » — Sen­ tentia negans hodie strenue a non paucis propugnatur (cfr. Cappello, n. 125: Primmer, HI, η. 116, etc.). Articulus 11. De materia baptismi. Materia baptismi remota est aqua ; proxima autem est ipsa ablu­ tio. Considerari debent tum validitas tum liceitas materiae, quae adhibetur ; inde duplex paragraphus. § 1. De MATERIA REMOTA. 14533. — Principia. I. Materia valida baptismi est aqua natura­ lis seu elementaris. Can. 737, § 1. Est de fide, ut constat ex Conciliis, praesertim ex Trident ino, Sess. 7, can. 2, de Baptismo. Vide dogma­ ticos, qui fuse illud probant, v. gr. Herrmann, n. 1516. Itaque : 1° Materia certe valida est: a) aqua fontium, puteorum, maris, fluminum, lacuum, stagnorum, cisternarum et pluvialis ; et sic quaecumque simplex 1 Haec tantum dicit S. Alphonsus (1. c.) : De illis qui in obsequio pestiferorum ex cari­ tate moriuntur, dicit Martyrologiuin Romanum : · Quos velut martyres religiosa... tides venerari consuevit ·. Et veros martyres esse tenent 12 academiae, 13 cardinales et plusquam 300 auctores, contra Huriadum et alios. Vide Croix. · 38 P. III. — Tr. II. De baptismo. et pura, quae propriam aquae speciem retineat ; nec refert frigida sit an calida, ex Rituali Romano ; b) aqua resoluta ex nive, glacie et grandine ; c) aqua sulphurea, sive mineralis (nisi elementa mineralia nimia quantitate contineat) ; d) aqua defluens in tempore nimboso a pariete, foliis, etc. ; e) aqua turbida mixta cum alia re, modo aqua sit materia praedominans ; j) ros et aqua collecta ex vaporibus densatis, puta in operculo ollae ; g) aqua simpli­ citer distillata, rosis, aut aliis foliis in aqua infusis. 2° Materia certe invalida est: a) sanguis, lac, vinum, urina, pituita, saliva, sudor, lacrymae ; b) succus expressus ex floribus, herbis et radicibus. 3° Malena dubia est: a) jus et lixivium ; b) aqua ex sale soluto ; c) cerevisia tenuis, tenue atramentum, aqua fluens ex vite aliisve arboribus, et gla­ cies sive nix non soluta ; d) aqua per artem chiinicam educta ex floribus, plantis, radicibus, vino aut oleo (VI, 103. seqq. ; H. Ap., XIV, 8). 1454. - II. Materia licita baptismi est, praeter necessitatis casum, sola aqua munda et ad hunc effectum consecrata. Est lex ab Eccle­ sia sancita, propter reverentiam sacramenti V Porro aqua baptis­ matis consecratur sollemniter Sabbato Sancto et vigilia Pentecostes, et est in fonte baptismali decenter asservanda ; hac autem deficiente, nova debet consecrari juxta formulam appendici Ritualis Romani insertam (VI, 102). Haec tamen notentur oportet : 1° In baptismo sollemni, sub gravi praescribitur aqua consecrata. Si aqua benedicta in baptisterio adeo sit imminuta ut minus videatur sufficere, alia non benedicta admisceatur, etiam iterato, minore tamen copia. Si vero cor­ rupta fuerit, aut effluxerit, aut quovis modo defecerit, parochus in fontem bene mundatum aquam recentem infundat ac proprio ritu in suis liturgicis libris praescripto benedicat. Can. 757, § 1-3. 2° In baptismo privato probabili­ ter licita est aqua non consecrata ; attamen curandum est ut adhibeatur aqua baptismalis, vel saltem aqua benedicta seu lustralis, ad majorem decentiam 2. 3° Quando, casu necessitatis, infans in utero baptizandus est, adhibere licet aquam cum hydrargyro bichlorato corrosivo (chlorure de mercure, Quecksilberchlond. Sublimat) permixtam, ne matris uterus morbo afficiatur. Componi­ tur haec aqua solutione unius partis hujus chlorati hydrargyrici in mille par­ tibus aquae. Hunc usum licitum esse, ubi verum adest morbi periculum, secus vero non licere, declaravit S. Off., 21 Aug. 1901 *. 1455. — III. In casibus necessitatis, deficiente materia certe valida, adhibenda est dubia, sed adjecta hac conditione : < Si haec materia sit sufficiens : tunc enim sufficit etiam tenuis probabilitas de valore materiae (vide n. 82 et 1407). Si vero sic baptizatus super­ vixerit, habita copia materiae certe validae, iterum baptizari debet sub hac conditione : « Si non es baptizatus, ego te baptizo, etc.» (VI. 103 ; il. Ap., XIV, 8). 1 Itaque» ut animadvertunt Noldln-Schmitt (III,n. 60),sl parentes petunt ut Infans baptiur ·ηρ<α Jordani» (quam sibi compararunt * \ Palaestin i). ejusdem nonnisi modica qnantit is admisceri potest aquae consecratae. —1 S. Alph.. VI, 102, Πη. ; ita etiam Collect.S.S., n 1" .i Litterae \p*»«t. de privilégié America? latinae, η. V (18 Apr. 1897). — ’ A.S.S., 34, p. 3|9 , Voue. Ker. J’h'td.. 34» p. 654 ; Ami du CI., 1911, p. 6'i0. Cap. I. — De natura baptismi. § 2. De materia 39 proxima. 1456. — Principia. I. Ad validitatem baptismi requiritur vera corporis ablutio per aquam : i. e. talis applicatio aquae, qualis in aestimatione morali necessaria est, ut homo dicatur vere lotus sive ablutus (VI, 105). Unde requiritur : 1° Ut aqua immediate baptizandi corpus tangat. Invalidus ergo est baptismus, si, prole nondum nata, corpus matris ablua­ tur ; item, si aqua solum vestes baptizandi tangat ; dubius autem, si tantum ejus crines, aut secundinas. Secundinae sunt membranae, in quibus fetus in utero matris circumdatur ; tres sunt : amnion, chorion et decidua. Medici hodie dicunt, secundinam externam, seu deciduam, non esse partem infantis, quia ab utero matris provenit, ac proinde baptismum in ea collatum esse invali­ dum *. Cfr. Antonelli, Med. past., I, η. 123 ; II, η. 29. 2° Ut fiat in capite (ut decet, quia in eo omnes sensus vigent), crinibus divisis ; aut saltem, ut communissime docent, in alia nota­ bili corporis parte, v. gr. in scapulis, in pectore (quamvis id minus securum sit). I nde, dubius est baptismus, si ex necessitate in parte minus notabili, v. gr. in manu, digitis aut pede, collatus fuerit. Idem forsitan dicendum erit, etsi in parte notabili baptismus collatus fuerit ; quia, ex D. Thoma (3, q. 68, a. 11, ad 4), « in nulla exteriorum partium integritas vitae ita consistit sicut in capite»; ideo « si fieri possit, sub conditione iterari debet aut saltem potest » 2. 3° Ut contactas sit successivus, ita scilicet ut corpori aqua, vel corpus aquae successive applicetur. Dubius esset baptismus, si baptizandus in aquam projiceretur, ex qua non emergeret. Ad validitatem autem nihil refert, an ablutio fiat per immer­ sionem, an per aspersionem (modo fluat aqua), an per infusionem (trinam aut unicam). II. Ap. XIV, 13. 4° 17 habeatur quantitas aquae ad lotionem vere sufficiens. Valide igitur baptizaret, qui baptizandum aquae ex tecto defluenti submit­ teret et formam proferret. Dubie vero, si (piis solum cum una alterave gutta baptizandi corpus attingeret, vel potius ungeret (S. O1T., 14 Dec. 1898), prae­ sertim si caput adipe cooperiretur et si gutta non fluxerit. Dubie denique baptizaret, qui motu digiti vel panni madefacti, aut spongia aqua intincta ablueret partem corporis baptizandi, nisi aliquot guttulae, compressa nonnihil spongia, vere fluerent 3. 5° Ut ipse minister, qui formam proferi, etiam vere abluat. Itaque invalidus esset baptismus, si unus aquam funderet, dum alter for1 Cfr. Aouv. Jlev. Thfol., 1912, p. 584. Totus legendus est articulus, ib. 581-590. — ’ Ita Xoldin-Schmilt (III, n. 61, 2 c). Confer S. Alphonsum, VI, n. 107, quaer. 4°. —’ Cfr. S. Alph. VI, 105-107 ; II. Ap., XIV, 11 ; Anal. Eccl., VII, p. 61. — Ad dubluin de validitate baptismi collât i · per modum unctionis in fronte cum pollice in aqua baptismal! madefacto ·, ita respondit S. Officium (quam responsionem adprobavil Leo PP. XIII, die 16 dec. 1898) : ' Curandum ut iterum baptizentur privatim. sub conditione, adhibita sola materiarum forma absque caeremoniis »... P. III. — Tr. II. De baptismo. main pronuntiat : unus enim idemque materiam et formam applicare debet, ut probavimus n. 1402. Si de hac impleta conditione non constat, baptismus saltem dubius est *. 1457. — II. Ad liceitatem quod attinet, servandus est, et quidem generatim sub gravi, ille abluendi modus, qui est usitatus in singulis Ecclesiis. Can. 758. Graeci quidem trinam immersionem retinent, quam etiam adhibere possunt dum commorantur apud Latinos, Rituale vero Romanum haec habet (Tit. II, c. 2 n. 19) : ■ Sacerdos vasculo seu urceolo accipit aquam baptismaiem, et eam ter fundit supra caput infantis in modum crucis, et simul verba proferens, semel tantum distincte, et attente, dicit s : A'. Ego te baptizo in nomine Patris, fundit primo : et Filii, fundit secundo : et Spiritus Sancti, fundit tertio ». Ubi autem est consuetudo bap­ tizandi per immersionem, v. gr. in Ecclesia Mediolanensi, sacerdos accipit infantem, et advertens ne laedatur, caule caput ejus immergit, et trina immer­ sione baptizat, semel tantum dicens : .V. Ego te baptizo, etc. — Trina ablutio, extra casum necessitatis, ex sententia veriore, sub gravi praescribitur ; quia hujusmodi ritus est materia satis gravis : in illam enim exprimitur myste­ rium SS. Trinitatis. Et advertendum, non esse terminandam formam ante tertiam ablutionem (VI, 107, q. 5 et 105, 5°). De forma baptismi. 1458. Principium. Forma baptismi valida et legitima in Eccle­ sia latina est : Ego te baptizo in nomine Patris, et E ilii, et Spirit as Sancti 3 (non dicitur Arnen) Sic definivit Concilium Tridentinum juxta verba ipsius Domini (Mati., 28, 19) : Euntes ergo docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti. Apud Graecos aequivalenter dicitur : Baptizatur servus Christi in noniine Patris, etc. Haec forma est valida, ex Instructione Eugenii IV ad Armenos ; sed in sola Ecclesia graeca licita est. 1459. Ut in variatione formae validitas baptismi ab invaliditale discerni possit, attendendum est, atrum substantia sensus rema­ neat, necne. Jamvero substantia requirit ut exprimatur : per­ sona baptizantis, saltem in actu exercito 5 ; persona baptizati ; actio baptizantis ; invocatio SS. Trinitatis, exprimens tum unita­ tem naturae divinae, tum distinctionem personarum, et probabilius cum propriis vocabulis (VI, 108). Inde liceat concludere : 1 De tota hac quaestione vide < Theol. prakt. Quartalschr. >, 1931, p. 590 seqq. — 1 De modo procedendi pro baptismo multorum, an formulae sint numero plurali proferendae et quid tunc practice acendum, confer l'Ami du Clergé, 1926, p. 336. — 1 S. Alphonsus, Inst, catech.» P. II. cap. 2. n. 6 ; et Coni, dir., Χ1Π, 10 : juxta Rit. Rom,, a Bened. XIV emind atum cfnCoWecI S SM n. 192· — · S. R. CM 9 Juh. 1853 n >01—4 Apud vox : boptiratur hunc habet sen»um : * baptizatur a me ·. Cap. I. — De natura baptismi. 1° Forma est valida per se (etsi illicita sal tern venialiterj, si Latinus verba Graecorum ; si mutetur idioma (praestat tamen laicos. praesertim mulieres, uti lingua vernacula, ad vitandum errandi periculum) ; si substi­ tuantur verba synonyma, v. gr., « ego te abluo, lavo, intingo », etc. 1 ; si corrumpantur verba in fine : quia Zacharias Papa validam declaravit hanc formam ex ignorantia linguae latinae adhibitam : « ego te baptizo in nomine Patria et Filia, et Spiritus Sancta » ; item si omittatur verbum ego, quia adhuc salis redditur sensus (secus tamen in lingua vernacula, vz gr., in gallica, anglica, germanica) ; vel conjunctio et, modo praeponatur tertiae personae ; vel si dicatur « in nomine Patris, et in nomine Filii, et in nomine Spiritus Sancti (S. 0., 11 Jan. 1882 ; cfr. Coll. S. C. de Prop. F., η. 530) ; item si dicatur cum nomine Patris, Filii », etc., ex decisione S. C. C., 24 Maii 1823 (Thesaurus, t. 83, p. 134, 137). Valet etiam forma, si addantur verba sensum non corrum• pentia, v. gr. si quis diceret : « In nomine Patris omnipotentis », vel qui te creavit », etc. ; aut si fiant transpositiones : <> In nomine Filii et Patris », etc. ; quia nomen Patris per se sonat esse prijicipium Filii, et ideo ibi confessio SS. Trinitatis adhuc recta est substantialiter ; nec obstat quod minister erret interne circa fidem, quia error internus non praejudicat valori sacramenti (VI, 109-112 ; IL Ap. XIV, 14). — Diximus per se; quia, ut advertit .S’. Thomas (3. q. 00, a. 8), si quis, formam sic mutando, intenderet alium ritum inducere, jam non intenderet facere quod facit Ecclesia, et sic sacramentum fieret invalidum. 2° Invalida est haec Forma : « Ego te ungo in nomine », etc., vel : « Ego volo tibi ministrare sacramentum baptismi peccatorum, in nomine », etc. (Coll. S. C. de Prop. F., η. 525) vel : Ego baptizo in nomine », etc. ; quia verbum te, aut aequivalens, est de essentia (Coll. S. S., n. 190). Item, si quis diceret : <· Ego te baptizo in Patre et Filio », etc., vel « cum Patre et Filio », etc. vel « in nomine Patris per Filium » ; vel « in nominibus Patris », etc. ; quia haec et similia, aut diversitatem naturae divinae significant, aut ejus unitatem non salis exprimunt. Item, si diceret : « In nomine Patris majoris et Filii mino­ ris» ; nam sic aperte tolleretur veritas sacramenti. Item, si quis uteretur his verbis : Ego te baptizo in nomine Dei, vel in nomine Christi ». Xec obstant quae leguntur in Act., 8, 12 ; quia, juxta probabiliorem sententiam, ibi pro nomine Christi intelligitur baptismus a Christo institutus, ad distinctionem baptismi Joannis (VL 112, dub. 3). 3° Dubia est Forma baptismi : « In nomine Patris, et J. Chr. et Spiritus Sanc­ ti », « in nomine SS. Trinitatis », « in nomine Dei unius et trini », vel « in nomine trium personarum », immo, juxta phires, esset certe invalida. Item dubius habendus est. ex S. Thoma, baptismus collatus » In nomine Genitoris et Geniti et Procedentis ab utroque » ; quia debent probabilius nomina vulgaria usurpari. Item, aliquod dubium circa valorem inducit omissio vocis in ; sed nullum adest dubium, si praepositio cum ei substituatur, ex decisione S.C.C.. 24 Maii 1823 (Thesaurus. 1. c.). Item totalis omissio vocis et baptismum reddit dubium, si dicatur nempe : In nomine Patris, Filii, Spiritus Sancti. Si quis autem ad nomina trium personarum adderet nomen B. Μ. V., dicit I). Thomas (I. c.J, quod si hoc faceret mente haeretica, intendens baptismum conferre in nomine Virginis, sicut in nomine SS. Trinitatis, invalidus esset ; quia perverteretur vera divinitatis confessio. Secus, si quis rusticus ob impor­ tunam tantum devotionem nomen Virginis adjiceret. ' Cfr. Rcsp. S. 0., 13 Apr. 1904 (A. S. S., 37, p. 162). Optime notat l.ehmkuht (II, n. 88), quod, «i quis utitur lingua vernacula, potius uti debet verbis usualibus quae ablutionem vere exprimant. Cfr. Lugo, Resp. mor., I. 1, dub. 3. I P. III. — Tr. 11. De baptismo. Curare debet parochus, inquit Rituale Romanum (Tit. II, c. 1, n. 17), ut fideles, praesertim obstetrices, medici et chirurgi, rectum baptizandi modum pro casu necessitatis probe ediscant *. CAPUT II De ministro baptismi. •S. Thomae, 3, q. 67, a. 3 et 4 ; S. Alphonsus, VI, 113 ; ed. G., Ill, p. 97 ; Suarez, disp. 23, 2 ; Benedictus XIV, De Syn. dloces., 1. 12, c. 6, n. 7 ; Po/ile, Lehrb. der Dogmatik, III, p. 145 (1912) ; Ginicol-Salsmans, II, n. 139 ; Cappello, de sacram. I, n. 144 ; Blat, L. III, P. I, cap. I ; Vcrmeerech, III, n. 230 ; Pi scella-Gennaro, V, η. 173 ; Kaus, Inst. can. n. 227. 1 IGO. Valide baptizat omnis homo ratione utens, servatis materia et forma atque intentione Ecclesiae (VI, 113). Est de fide ex decreto Eugenii IV ad Armcnos, et ex Concilio Lateranensi IV, cap. Firmiter. Sed quod spectat ad liceitatem, plura distinguenda sunt : a) Baptismus conferri potest, vel sollemniter, vel privatim (cfr. n. 1448) ; hinc distinguitur duplex minister, sci. baptismi sollemnis et privati, b) In ordine ad ipsum baptismum, minister sollemnitatis est vel ordinarius vel extraordinarius, prout nempe vi ordinationis suae principaliter illum confert vel non princi­ paliter. c) In ordine vero ad baptizandum, est vel proprius minister vel dele­ gatus, prout, ex dispositione juris ecclesiastici, illum confert jure proprio, vel jure delegato. — His dictis, ad principia accedimus. 1101. Principia, 1. Minister baptismi sollemnis ordinarius de jure divino est sacerdos ; de jure ecclesiastico est Episcopus in sua dioecesi, et parochus in sua parochia. Can. 738, § 1. Primum constat ex Decreto Eugenii IV : Minister, sic legitur, hujus sacramenti baptismi est sacerdos, cui ex otlicio competit baptizare». Secun­ dum constat ex jure canonico et ex Rituali Romano (Tit. II, c. 1, n. 12) : et ratio est, quia per baptismum unusquisque aggregatur non solum Ecclesiae universali, sed etiam particulari. Aggregare autem ecclesiae particulari pertinet ad illum, qui huic ecclesiae praeest. Quare : 1° Eliam peregrinus a parocho proprio in sua paroecia sollemniter bapti­ zetur. si id facile et sine mora lien potest ; secus peregrinum quilibet parochus in suo territorio potest sollemniter baptizare. Can. 738, § 2. — 2° In alieno ter­ ritorio nemini licet, sine debita licentia, baptismum sollemnem conferre, ne ut quidem loci incolis. Can. 739. — 3° Peccat mortaliter sacerdos qui. extra casum necessitatis, infantem vel adultum, sine proprii parochi aut Ordinarii licentia, baptizat. Stante vero casu necessitatis, licentia legitime praesumitur, ut dirit ran. 738. § I. Cfr. >V. Alph VI. It ί seqq. — i° Idem jus praedictum servandum est in suppletione caeremoniarum baptismi (VI, 115). Votant periti, nonnunquam obstetrice * aliquas baptismum conferre sub conditione hac vel simili si inoreris, sl non poteris deferri ad ecclesiam, etc., quae reddit baptismum unAlilum. ut jam diximu- n. t4t . Cap. II. — De ministro baptismi. S. Congr. de Prop. Fide, die 21 Jan. 1789, edixit : « Sacerdotem suspen­ sum et interdictum nullo unquam tempore administrare posse baptismum cum sollemnitatibus ; sed, quando propter necessitatem urgentem debeat baptizare, baptizet private » (Coli. S. S., n. 196). 1162. — II. Minister extraordinarius baptismi sollemnis est dia­ conus ; qui tamen licite baptizare nequit, nisi ex ministri ordinarii commissione. Constat ex can. 741 et ex Rituali Romano (1. c. n. 15). Talis vero commissio non potest ad parochi aut ipsius Episcopi arbitrium dari, sed ob justam causam, ut dicit can. adductus : puta si, deficientibus aliis sacerdotibus, multitudo adsit baptizandorum ; aut si parochus sit graviter infirmus, vel excommunicatus, vel alias occupatus confessionibus excipiendis aut praedicatione. In casu necessitatis, licentia praesumitur (can. cit.). Diaconus, qui absque legitima delegatione sollemniter baptizat, non incidit in irregularitatem, ut notabitur n. 1945. Si unquam in legitima sollemnis baptismi administratione deficiat sal rite a sacerdote benedictus, omitti debent caeremoniae benedictionis, degusta­ tionis salis, et oratio sequens (S. R. C., n. 3684). Quodsi tamen fideles omis­ sionem caeremoniae degustationis salis aegre ferrent, consultius erit uti sale non benedicto. Ephem. liturg., 1919, p. 270. 1463. — III. Minister legitimus baptismi privati, in mortis periculo, est quilibet homo ratione utens, servato tamen ordine debito. Codex juris (can. 742, 743 et 759). — Rituale Romanum haec habet (Tit. II, c. 1, n. 16) : « Baptismus non solemnis in mortis periculo, potest a quovis ministrari, servata debita materia, forma et intentione ; quatenus vero fieri potest, adhibeantur 2 testes vel saltem unus, quibus baptismi collatio probari possit. » Statuit vero can. 759, § 1 : Si (baptismus privatus) conferatur a ministro qui nec sacerdos sit nec diaconus, ea tantum ponantur, quae sunt ad validitatem baptismi necessaria. Si vero conferatur a sacerdote vel a diacono, serventur quoque, si tempus adsit, caeremoniae quae baptismum sequuntur. Ordo inter ministros servandsu, sequenti modo a can. 742, § 2 designatur : « Si adsit sacerdos, diacono praeferatur, diaconus subdiacono, clericus laico, et vir feminae ; nisi pudoris gratia deceat feminam potius quam virum baptizare, vel nisi femina melius noverit formam et modum baptizandi ». Item ex Rituali et eodem can., § 3, nec patri, nec matri, licet propriam prolem baptizare, praeterquam in mortis periculo, quando nemo alius adest. Hanc ergo in vitae discrimen adductam baptizet quaecumque persona extranea, si adsit. Sacerdoti autem, sed excommunicato, antepo­ nendus est laicus non excommunicatus, cum excommunicatus non amplius Ecclesiae membris adnumeretur (VI, 117). S. Off. 20 Aug. 1671 respondit : Non permittat (Episcopus) schismaticis adminis- 4i P. III. — Tr. II. De baptismo. trare sacramentum baptismatis, nisi in casu necessitatis, et defi­ ciente alia quacumque persona» (Coll. S. S., n. 195). Inde conclu­ das : 1° Peccat graviter quicumque baptismum in mortis periculo conferre omittit ; quia, ut ait Tertullianus (De Bapt., n. 17), reus est perditi hominis ». Cfr. dicta n. 1-451, fin. —Signa autem periculi pro infante haec sunt praecipua: «si oriatur sine vagitu et lacrymis ; si modice respiret ; si appareat lividus, praeser­ tim in facie aut capite ; si nascatur post multum laboris obstetricis, vel ante septimum mensem ; si cranium habeat molle, aut suturas nimis apertas, aut alias partes disjunctas >· (VI, 106). 2° Item peccant graviter schismaticus vel vitandus qui baptizant coram homine catholico, laicus qui baptizat coram sacerdote, sicut et ipse sacerdos qui, absque ratione legitima, laico suum officium cedit baptizandi. In ceteris vero, inversio ordinis ministrorum non est nisi peccatum veniale ; quod probabiliter etiam dicendum est, si laicus baptizet coram diacono per parochum non depu­ tato (VI, 117). 3° Casui mortis imminentis similis est ille, qui oritur ex difficultate sacerdotem per longum tempus adeundi. Semper probavit S. C. de Prop. Fid. consuetudi­ nem, ut catechistae infantes etiam bene valentes baptizent (Coli., n. 593, 674), quando nullus sacerdos adiri poterat, vel urgebat difficultas eum adeundi. 4° An vero liceat privatim baptizare infantem, si pater impius obstinate prohibeat quominus liberi ad ecclesiam deferantur ? Id negandum est, quia ex can. 759, § 1. baptismus privatus in solo mortis periculo ministrari potest. Res tunc deferatur ad Ordinarium loci, qui pro sua prudentia facultatibus canonis 776 § 1, n. 2 uti poterit (cfr. n. 1481). 1464. — Piares ministri nequeunt valide simul unum baptizare, si agunt dependenter unus ab alio, ut causa communis et siinultanea. Ratio : sicut unus est Christus qui baptizat, ita unus debet esse ejus vices-gerens, ut exponit S. Thomas, 3, q. 67, a. 6. Plures tamen ministri simul agentes, unum valide baptizarent, si quilibet intenderet agere independentcr ab alio, ut causa individua et particularis. Tunc enim adessent omnia requisita ; sed in tali casu, ille solus baptizaret, qui primus formam compleret, ut patet a simili in ordinatione neopresbyterorum, qui simul cum Episcopo consecrant. Talis agendi modus esset illicitus, ut patet, nisi excuset praecipitantia (VI, 120). Tnus minister nequit ordinarie plures simul baptizare, nam Rituale forrnam illam Ego vos baptizo, ad plures simul directam, reprobat, nisi adsit mortis periculum, nec tempus sinat, ut singuli separalim baptizari valeant. Valide tamen illi baptizantur : quia sic agendo, non diversificatur forma necessaria, cum plurale sit singulare geminatum (VI, 124). Nemo autem potest, nec licite nec valide «ipsum baptizare ; tum quia persona baptizantis omnino diversa esse debet a persona baptizati ; tum quia baptismus est spiritualis generatio ; jamvero. nullus potest seipsum generare (VI. 118). Cap. III. — De subjecto baptismi. 45 CAPUT III De subjecto baptismi. S. Thomas, 3, q. 68 ; S. Alphonsns, VI, n. 121 seqq. ; cd. G„ III, p. 108 ; Bonacma, q. 2, punct. 6 ; Laymann, 1. 5, tr. 2, c. 6 ; Berardi, Theol. inor., IV, n. 883 ; Aerlnys Damen, II, n. 54 ; Herrmann, II, n. 1538 ; Ubach, II, n. 483 ; Prümmer, .Manuale Theol. mor., III, n. 124 ; Borgomanero, Quaesi. pract. ad usum mlssionariornm orientalium, cas. I ad VI ; Diversa Responsa S. O fil cil, ap. A. S. S., 25, p. 242 seqq. ; Cappello, I, n. 148 seqq. ; Mer· kelbach, Embryologia, p. 60 seqq. ; E&chbach, Antonelli, Oljerd, Capellmann·Bergmann (Medicina pastoralis) ; Wouters, II, η. 91 seqq. ; Raus, Inst. can. n. 228. 1465. — Prinoipium generale. Subjectum capax baptismi est omnis et solus homo viator, nondum baptizatus. Ita can. 745, § 1. Constat ex verbis Christi Domini, qui de omnibus indiscriminatim dicit : Sisi quis renatus fuerit ex aqua el Spiritu Sancto, non potest introire in regnum Dei (Joan,, 3, 5). Itaque valide et licite bapti­ zantur : 1° Infantes, ut expresse definitum est a Tridentino (Sess. 7, can. 13, de Bapt.) ; 2° perpetuo amentes, qui nunquam usi sunt ratione ; quia ex can. < it.. § 2 censentur ejusdem conditionis ac infantes (vide n. 1435).— De tempore autem, quo receptio baptismi urget, jam supra n. 1451 locuti sumus. His in genere praemissis, speciatim agendum venit : 1° de infan­ tibus in utero matris baptizandis ; 2° abortivis et monstris : 3° de filiis infidelium vel haereticorum ; 4° de adultis ; 5° de dubie bapti­ zatis. § 1. De infantibus in utero matris. 1466. — Principium. Extra mortis periculum, nullus infans baptizandus est, nisi sit perfecte natus. Can. 746. Ratio est. quia prius est nasci quam renasci, atque hoc est quod Christus Dominus verbis citatis (Joann., 3, 5) innuere videtur. Diximus extra mortis periculum ; nam can. 716, § 2 et 3 haec habet : Si infans caput emiserit et perjculum mortis immineat, baptizetur in capite ; nec postea, si vivus evaserit, est iterum sub conditione baptizandus. — Si aliud membrum emiserit, in illo, si periculum immineat, baptizetur sub condi­ tione ; et tunc, si natus vixerit, est rursus sub conditione baptizandus ». 1167. —-« Si mater praegnans mortua fuerit, fetus, ab iis ad quos spectat extractus, si certo vivat, baptizetur absolute ; si dubie, seb conditione». Ita canon 746, § 4, et Hit. Hom. (Tit. 11. c. 1, n. 20), ac plane constat ex obligatione caritatis (cfr. n. 483, Reg. 2). I 46 P. III. — Tr. II. De baptismo. Quare. graviter peccant parentes, qui negligunt ventris incisionem fieri; parilerque chirurgi aut alii periti, qui eam facere omittunt aut diiTerunt ; sed et parochus tenetur curare, ne, incisione praetermissa, mater sepeliatur. Xulla tamen datur obligatio, «piando moraliter certum est, fetum jam ante matrem mortuum esse, aut quando spes non adest eum vivum extrahendi VI. I0<·). Cfr. Konings n. 1269; Dens, Theol., t. V, app. n. 7. Hodie quidem (in diversis regionibus) de re admonendus est loci praefectus et adhibendi sunt testes ab ipso approbati, tum ad mortem recognoscendam, tum ad majorem rei certitudinem, ac praesertim ne operationis auctor tanquam homicidii reus traducatur. Sacerdos hoc onus operationis faciendae nequaquam ipse assumat. Affir­ mabant utique Cangiamila, Debreyne, Card. Deschamps, Craisson ; sed stan­ dum prohibitioni S. O1T., 15 Febr. 1780, quam innovavit Decretum ejusdem Congr., 13 Dec. 1899. 1468. — Quaesita. I. An infans, in periculo mortis, potest baptizari clausus in utero matris ? 1° Si sit in utero omnino clausus, ita ut aqua attingi nequeat, non potest baptizari : id certum est apud omnes • Jam vero censet medicus recens (ap. Linz. Quart. Schr., vol. 61, p. 317), fetum in utero clausum, si adhibeatur acus cava per quam aqua introducitur, baptismi sacramentum posse recipere, ex eo quod summitate acus caput infantis post mensem quartum graviditatis secure et certo attingitur. Alii tamen medico hic agendi modus nec facilis nec securus apparet (ib., vol. 62, p. 455). 2° Si, reserato jam uteri ostio, aqua attingi possit per instru­ mentum, disputant DI). Alii quidem negant, quia nemo dicitur renasci, nisi prius fuerit natus ; sed alii valde probabiliter affirmant, quia talis infans est jam homo viator et potest dici inchoate natus. Itaque in praxi, a chirurgo vel obstetrice baptizandus est sub conditione : Si capax es, etc. » (cfr. n. 1456). Unde si postea infans vivus in lucem editur, condit ionate rebaptizetur, etiamsi supra verticem baptizatus fuerit. Can. 746, § 5. | 11. In potest vel tenetur mater subire sectionem Caesaream, ut proles baptizetur? Respondemus : Affirmative, ut jam diximus, n. 744, II, si sequentes conditiones simul concurrant, videlicet : I» si ipsa non possit naturaliter parere . 2° si sectio, periti chirurgi judicio, eam non adductura sit in proximum mortis periculum (quod periculum hodie rarius adesse dicunt periti), et ex viribus tum matris tum fetus, aliisque cir­ cumstantiis, utriusque salus prudenter sperari possit : ubi enim mortis peri­ culum lev·· tantum ac remotum judicatur, mors, si incisionem subsequatur, habenda est evenisse per accidens ; 3° si proles non possit aliter baptizari : in his eniin circumstantiis, urget obligatio patiendi grave incommodum tem­ porale ad procurandam infantis vitam spiritualem et aeternam. Quod si modi· a tantum spes affulgeat, fore ut proles servari possit, mater postest qui­ dem. sed non tenetur subire operationem ; quia caritas non urget in tanta ev» ntus in< ertiludine. ita 5. Alph., VI, 106 ; II. Αρ., VIII, 26 ; Antonelli, II, n l'X * ; Eschbach. Disputationes, p. 275 ; M'affelaert, de Just., II, n. '.'7. Cap. Hi. — De subjecto baptismi. 47 De cetero, prudentia ut plurimum suadebit, ut mater, quae in bona fide est, de gravi obligatione non admoneatur. Ipsa solum adhortanda est ad consen­ tiendum sectioni, ne forte ob denegatum consensum in malo statu moriatur, ut recte observat Cangiamila (Sacra Embryol., 1. III, c. 4, n. 3). Puella inhoneste et occulte praegnans ac morti proxima, si ob provectam gra­ viditatem probabile sit baptismum posse fetui conferri, tenetur statum suum extra confessionem patefacere, ut operatio, ea rnortua, fiat. Non tamen admo­ neri debet, si in bona fide versetur, nec ullus speretur ex monitione fructus. § 2. De abortivis vel monstruosis. 1469. — Principia. I. Fetus abortivus, utcumque parvus, bap­ tizari debet. Baptizandus est quidem absolute, si de ejus anima­ tione et *formatiom constat ; sub conditione autem, si de ejus vita aut formatione dubitatur. Can. 747. Nec baptismus praetermitten­ dus est, eo quod fetus sit recentissimus ; nam, « hodie viget opinio, non sine plausu a peritis recepta» (ait S. Alph.,Vl, 124), quod fetus ab initio conceptionis, vel saltem post aliquos dies, anima informen­ tur. Atque hinc est cur, quotiescumque, non constat fetum anima esse destitutum, baptizandus sit cum multa quidem cautione, ne enecetur, et adjecta conditione : Si vivis. Praesertim vero, quando parum evolutus est fetus, difficillimum est agnos­ cere, num jam sit mortuus. Solum indubium signum est corruptio, quae foetore et maculis fit manifesta. I nde, nisi peritus medicus mortem certam judicet, conferatur regulariter baptismus sub conditione (cfr. Gen icot-Sals mans, II, n. 141 ; Anal. Eccles., ser. 5% p. 1112-1130). Itaque haec teneantur : 1° Bapti­ zandus est fetus, qui prima saltem habet humani corporis lineamenta : quod jam die tertio contingere asserunt periti, ut refert Cangiamila (1. I. c. 6, n. 8). Agnitio tamen fetus, qua talis intra primas hebdomades est difficilis ; post mensem vero facilis, ut testatur Capelhnann. 2° Fetus incompletus, seu nondum formatus, baptizetur per immersionem in catino vel cyatho aqua tepida pleno : absolute quidem, si motus vitalis in eo apprehendatur ; sub conditione : si vivis, quando sine motu apparet, sed a mola certo distinguitur ; sub condi­ tione'demum : si es capax, «piando dubius fetus humanus est. 3° Si fetum in secundinis (seu ovo. membranis vel vesicula) inclusum, mulier ejecerit, statim oportet ope digitorum aut forficis, discindere involucra, ita ut liquor amnii, qui fetum circumdat, lente effundatur et sic sinat fetum aqua attingi; deinde, quin teratur tempus inquirendo signa vitae, sub conditione : si vivis, baptizetur fetus, per immersionem si parvus est, scilicet primis quinque hebdo­ madis ‘. Sed melius est. ut ovum seu vesicula statim sub aqua ipsa (non tamen frigida) demergatur atque ita disrumpatur ut materia ovi effluat (hoc est ut ’ Secundum auctorem recentem (Nouv. Rev. Thfiol., 1912, p. 581-590), fetus, in secundinis inclusus, prius sub conditione super membrana baptizandus est, quin involucra discindan­ tur ; postea vero, secundinae sunt aperiendae, ut sub conditione baptismus iteretur. Haec opinio mullis non placet ; quia, ut jam Innuimus n. 1456, 1°, membrana exterior non videtur ad fetum pertinere. Quare etiam scribit Vcrmccruck (III, n. 239) : « Baptismus conferendus non videtur in oro elauto. Cl. Woutere (II, n. 92) nihilominus contrarium suadet et metho­ dum approbat «auctoris recentis . * Cfr. de variis opinionibus : Capellmcnn-Bertfmmn. p. 194 ; Cappello, I, n. 168. — Ir. 11. De baptismo. 48 aqua integram ovi materiam bene abluat), simul autem baptizetur eonditionate : si vivis. Tunc fetus ex aqua extrahatur ut contactus aquae sit succes­ sivus. Antonelli, 11, n. 389 (cfr. dicta n. 1456, 3°). 4° Nequaquam baptizari debet mola carnea seu falsum germen. Fetus porro discernitur a mola in eo quod fetus apparet membrana circumdatus, quae est subalbi coloris, similis intestinis figurae ovalis, et quae digito tacta mollescit et cedit ; mola apparet caro informis, sanguinei vel varii coloris, ad tactum dura (Cangiamila, I. c., n. 12 et 13). 1470. — II. Simili modo baptizandi sunt partus monstruosi. Dicit enim Rituale. Romanum (Tit. II, c. 1, n. 22) : «Monstra et ostenta semper baptizentur saltem sub conditione ». Ita etiam Codex (c. 748). Quare : 1° Si monstrum habeat caput humanum, baptizandum est absolute, quid­ quid sit de ceteris membris: immo,etiamsi habeat caput ferinum, baptizandum est saltem sub conditione : Si tu es capax; quia testantibus hodiernis medicis, species ferina soli mulieris phantasiae, vel conformationis defectui adscribenda est. Cfr. Capellntann, p. 189, ubi addit : ·< Generatio inter hominem et brutum, quam Liguori incredibilem quidem esse putat, certissime non existil ». 2° In dubio unusne an plures sint homines, unus absolute baptizetur, celeri sub conditione. Can. 748 ; Rituale Rom. 1. c. In specie autem, haec atten­ denda sunt : a) Si habeat plura capita et plura pectora distincta ; tunc enim totidem sunt homines distincti, et eo casu singuli seorsum sunt baptizandi. Si vero periculum mortis immineat, tempusque non suppetat ut singuli sepa­ rating baptizentur, poterit minister, singulorum capitibus aquam infun­ dens, omnes simul baptizare, dicendo : Ego vos baptizo, etc. » b) Si habeat duo cupita et unum pectus, vel duo pectora et unum caput, vel denique duo capita et duo pectora non bene distincta, tunc debet primum unus absolute baptizari, et postea idler sub conditione, hoc modo : « Si non es baptizatus, ego te baptizo, etc. ». Ita Rituale Rom. — Si habeat unum, caput et duo pectora, post baptismum capitis, utrumque pectus baptizetur sub conditione : Si non es baptizatus » ; quia ignoratur quodnam pectus anima capitis informetur. Cfr. can. 748. Ceterum in his casibus, nisi necessitas urgeat, non festinanter agatur; tum ut consulatur Ordinarius loci, vel alius peritus (ut monebat Rituale) ; tum ut lapsu temporis natura se explicet (VI, 125). § 3. De filiis infidelium vel haereticorum. Valide quidem baptizantur filii, invitis parentibus ; non enim scriptum est, inquit X. lugustinus, nisi quis renatus fuerit ex parentum voluntate, sed nisi «piis renatus fuerit ex aqua, etc. (Epist. 98, n. 2 ; Migne, t. 33. coi. 560). Quae­ ritur autem hic, an semper licite? 1471. Principium. Filios infidelium, haereticorum aut schis­ maticorum aliquando etiam invitis parentibus baptizare licet. Patet ex can. 750 et 751. et valet etiam de filiis duorum catholicorum qui in apostasiam vel haeresim vel schisma prolapsi sunt. Vide novum Rituale Rom. Tit. 11, c. 1, n. 24 et 25. Hinc, juxta citatos fontes, infans infidelium (haereticorum, etc.) licite bap­ tizatur, 1° etiam incitis parentibus, cum in eo versatur vitae discrimine ut Cap. 111.- De subjecto baptismi. prudenter praevideatur moriturus antequam usum rationis attingat. 2° extra mortis periculum, dummodo catholicae ejus educationi cautum sit : a) si paren­ tes vel tutores, aut saltem unus eorum, consentiant ; b) si parentes (i. e. pater, mater, avus, avia) vel tutores desint, aut jus in eum amiserint, vel illud exer­ cere nullo pacto queant. 1472. — Extra praefatos casus, non licet baptizare infantes invitis parentibus. Ratio est, quia, si in parentum potestate relinquan­ tur, sacramentum certe exponeretur periculo profanationis ob indubium perversionis et apostasiae periculum : si subtrahantur parentibus, laederetur jus naturale parentum, quo liberi, quamdiu rationis usu non fruuntur, sub potestate et cura parentum sunt, sicut ceterae res eorum. Ita sententia communior DD. contra Scotistas, confirmata usu Ecclesiae et Constitutione Benedicti XIV, Postremo mense, 28 Febr. 1717 (VI, 132). Anno 1867, S. C. de P. F. prudentiae Praefectorum Apostolicorum remisit baptismum puerorum qui, a parentibus infidelibus ad sacrum lavacrum oblati, in domo paterna, cum aliquo perversionis periculo, remanere debent. Vt tales pueri baptizati queant, sufficit ut non adsit specialiter grave perversionis peri­ culum. Gallo, Suppetiae mission., 1, 104. Proles quae fuerit, invitis parentibus, baptizato, forum subtrahenda est potes­ tati, ut in suscepta lide instruatur et perseveret. Ratio est, quia homo per baptismum subjicitur jurisdictioni Ecclesiae, et consequenter jure liberatur a paterna cura, in iis quae ad gubernationem animae spectant, quatenus juri Ecclesiae acquisito contraria esse potest ; nam jus paternitatis naturalis debet cedere juri paternitatis spiritualis Ecclesiae (VI, 127, 128). Vix tamen hodie potest haec doctrina in praxim traduci, siquidem obstant leges civiles. § 4. De adultis. In adultis requiruntur certae dispositiones, tum ad validam, tum ad licitam susceptionem baptismi. — Notandum autem, ex can. 745, § 2, n. 2, adultum, in materia baptismi, censeri, qui rationis usu fruitur : idque satis est, ut suo quisque animi motu baptismum petat et ad illum admittat ur. Idem statuit Hit. Hom. 1. c. n. 19, 2°. 1473. — Principia. I. Ad validam susceptionem baptismi, in adultis requiritur et sufficit intentio saltem habitualis suscipiendi sacramentum. Constat ex can. 752, § 1 et 754. Vide n. 1434. Quare : 1° Validus est baptismus ex metu gravi susceptus. Cum enim sufficienter voluntarius sit, suscipitur sacramentum, quamvis res, seu gratia sacramenti, actu non suscipiatur. 2° Amentes et furiosi, qui lucida habent intervalla, tunc baptizentur, si velint >. Possunt quoque ac debent baptizari, imminente mortis periculo, si antequam insanirent suscipiendi baptismi desiderium ostenderint, ‘SI amentes et furiosi fuerint tales a nativitate vel ante adeptum rationis usum, bapti­ zandi erunt ad normam eorum quae diximus de baptismo infantium (n. 1465). De tota hac quaestione cfr. Cappcffo, I, n. 163 ; Haus. Inst. can. n. ‘228. Marc. Met. Morat. Alph. T. II. 4 50 P. III. — Tr. II. De baptismo. etiamsi actualiter lethargo aut phrenesi laborent x. (Can. 754, § 2-4). 3° In mortis periculo, si adultus nequeat in praecipuis fidei mysteriis instrui, satis est ad baptismum conferendum ut aliquo modo ostendat se eisdem assentire serioque promittat se Christianae religionis mandata servaturum. Can. 752, § 2. Quodsi baptismum ne petere quidem queat, sed vel antea vel in praesenti statu manifestaverit aliquo probabili modo intentionem illum suscipiendi, bap­ tizandus est sub conditione. Si deinde convaluerit et dubium de valore bap­ tismi collati permaneat, sub conditione baptismus rursus conferatur. Can. cit., ■§ 3. invalide igitur baptizatur moribundus sensibus destitutus, qui prorsus nullum antea habuerit baptismi desiderium. Cfr. Resp. S. OIL, 10 Maii 1703, 6 Jun. i860, 30 Mart. 1898 (ap. Collectan. S. C. de Prop. Fide, n. 254, 256, 1198, 1993). ' I 1474. — II. Ad licitam et fructuosam baptismi susceptionem requiruntur in adultis convenientes dispositiones. Sunt, praeter cognitionem doctrinae Christianae, illae dispositiones quas Conci­ lium Tridentinum docet esse pro justificatione impii necessarias (cfr. n. 1644). Quare : 1° Si quis adultus sit jam prius justificatus per caritatem aut contritionem, nihil amplius requiritur in eo, nisi voluntas suscipiendi sacramentum (cfr. n. 1150). 2° Si non sit justificatus, solum tamen habeat, peccatum originale, requi­ ritur et sufficit in eo fides explicita mysteriorum fidei, quae de necessitate medii credenda sunt, et implicita aliorum quae a Deo sunt revelata ; dein spes jus­ tificationis et vitae aeternae, cum initio amoris. 3° Si habeat etiam peccata personalia, requiritur insuper dolor supernaturalis de peccatis, juxta illud f.-lcL, 2. 38) : Poenitentiam agite, et baptizetur unusquisque vestrum; actualia enim peccata deleri non possunt sine retractatione peccatoris. Can. 752, § 1. Verius autem Iradunt l)D. sufficere attritionem; cum enim baptismus ins­ titutus sit ad delenda etiam actualia peccata ante ejus susceptionem com­ missa, si praeexigeret contritionem, quae operit multitudinem peccatorum, praeexigeret effectum, ad quem producendum institutus est ; ergo. Ita com­ munissime cum 5. Thoma, qui dicit (in 4. D. 6, q. 1, a. 3, ad 5) : « Ad hoc quod homo se praeparet ad gratiam in baptismo percipiendam, praeexigitur fides, sed non caritas ; quia sufficit attritio praecedens, etsi non sit contritio ». \ ide tamen quae n. 1655 dicuntur de confessione ante baptismum sub condi­ tione iteratum. 4° De baptismo adultorum monet Bit. Bom. (Tit. Il, c. 3) : Adultus nisi sciens et volens probeque instructus, ne baptizetur ; insuper admonendus ut de peccatis suis doleat. » Antiquitus diversa tempora pro manifestaverint, baptizari nequeunt sive extra mortis periculum sive eo imminente· ; sci applicanda Ipsis erunt principia, quae in irenere valent dc adultis in periculo morti * cjrtittluhj (de quibus sub 3’). Cap. III. — De subjecto baptismi. tatis el Incarnationis, ad normam eorum quae modo diximus n. 1473, 3°. — Vid·· S. Off., 25 Jan. 1703 (.1.S. Λ'., 30. p. 700). 1475. — Quoad ritus in baptismo adhibendos haec tenenda sunt : a) Perpetuo amentes baptizandi sunt ut infantes. Can. 754, § 1. — b) Or­ dinarius loci potest gravi et rationabili de causa indulgere ut caeremoniae prae­ scriptae pro baptismo infantium adhibeantur in baptismo adultorum \ Can. 755, § 2. — c) Tam sacerdotem qui adultos baptizaturus est, quam ipsos adultos qui sani sint, decet esse jejunos. Can. 753, § 1. — d) Nisi urgentes causae obstent, adultus baptizatus statim missae assistat et communionem percipiat. //>., i 2. § 5. De dubie baptizatis. Semper fuit in Ecclesia praxis baptizandi, saltem sub tacita conditione, illos de quibus dubitabatur, num per regenerationis lavacrum ab originali culpa essent expiati. Id fuse probat Benedictus XIV (de Syn., 1. 7, c. G) contra Natalem Alexandrum. — Sum. Pont. Alexander III (c. 2. de Bapt.) ita statuit: « De quibus dubium est an baptizati fuerint, baptizentur his verbis praemis­ sis : .S7 baptizatus es, non te baptizo, sed, si nondum baptizatus es, ego te bap­ tizo, etc. » 1476. — Principium. Debet sub conditione iterari baptismus, tunc solum quando prudens et probabilis subest dubitatio, an quis luerit baptizatus, nec, diligenti praemissa indagatione, potuit rei veritas innotescere. Ita Benedictus XIV (I. c.). — Hoc servandum est sub gravi, tum quando constat baptisma fuisse collatum cum materia, vel forma vel intentione dubia, aut de ejus valore con­ troversia est ; tum quando prudenter dubitatur (sive positive, sive negative) utrum baptismus sit datus an non : quia, in utroque dubio, aeque periclitatur salus hominis. Hinc regula, quam tradit Concilium Carthaginiense V (Can. Placuit, ili. de Consécr., dist. 4) : « Quoties non inveniuntur certissimi testes, qui eos baptizatos esse sine dubitatione testentur, absque scrupulo esse rebaptizandos»; et novum Rituale Rom. ait (Tit. II, c. 3, η. 11) : « Omnes de quibus, re dili­ genter investigata, prudens dubium exsistat, num revera vel num valide baptizati fuerint, sub condicione iterum baptizentur. » Sed gravissima hic ponitur quaestio, utrum dubie baptizati teneantur, ante iterationem baptismi sub conditione, conliteri peccata post baptismum commissa. Vide quae n. 1G55 hac super materia dicemus. — Ritus autem in baptismo sub conditione servandus, infra, n. 1488 indicabitur. I 1477. — Corollaria. I. Sub conditione baptizari debent : 1° Infantes expositi et inventi, nisi de eorum baptismo constet. Can. 749, et Rit. Rom. 1. c. c. 1, n. 23. 1 Cfr. privilegia dioecesium Anivricie Sept., ap. Collect. Lac., III, 34, 321, 599, etc. 52 P. HL — Tr. IL De baptismo. Et idem sentiendum cum Benedicto XIV, etiam si collo gererent testimo­ nium baptismi, quando scheda non parit certitudinem, i. e. quando non depre­ henditur schedulae auctorem esse fide dignum. Ita ex declaratione S. C. C., 18 Dec. 1723 (Thes. resol. t. 2, p. 413 ; cfr. et Coll. S. «S’., n. 246 et 247). 2° Illi omnes, pro quibus nullum signum haberi potest recepti baptismi, nec matrimonii parentum ; ita quidem ut praesumptio stet contra eos. 3° Saepe etiam haeretici. Rebaptizandi vero sunt illi, non quod fuerint ab haereticis baptizati, sed quod haeretici baptizantes non pas solent, quas praescribit Ecclesia, conditiones adimplere (VI, 135 seqq. ; H. Ap., XIV, 26). — Ex can. 759, § 3 et 760, Ordinarius permittere potest, ut rebaptizentur privatim sine caeremoniis pos­ tea supplendis. a) Accurate et valide solent baptismum conferre graeci schismatici, cutychiani. nestoriani, et alii haetelici orientales; item schismatici gallici (petite figlise), veteres catholici, et inter anglicanos ritualistae. b) Minus accurate ideoque dubie baptismum administrant tum methodistae et presbyteriani, qui solent baptizare per aspersionem ; tum episcopaliani, qui, hodie praesertim, censent baptismum esse ritum nudum absque vera efficacia ; tum denique congrcgational istae, unitariani et universalistae, qui baptismum ceu quid liberum existimant, c) Baptistae adultos tantum baptizant, et quidem dubie, quia formam proferunt integram antequam incipiat immersio. Sociniani et quackeri nullum prorsus baptismum conferunt (cfr. Sabetti, n. 662 ; Konings, 1264). Advertatur insuper sectas esse variabiles, easque hodie, in variis locis, magis magisque accedere ad rationalismum. 1178. 11. Non sunt iterum, ne sub conditione quidem, baptizandi : 1° Infantes, quorum baptismum unus saltem testis fide dignus Affirmat, ut docet ipse Benedictus XIV (Inst. 8, n. 8). Idque, etiamsi testis sit femina (modo sit exceptione major), nec sint alii testes contrarium deponentes. Cfr. can. 779. 2° Adultus, qui natus est ex parentibus vere Christianis et educatus fuit inter fidi les ; quia, nisi evidentissimae rationes dentur in contrarium, pro hujus baptismo stat violenta praesumptio, quae certitudinem parit. Si tamen ordinandus sit, requiritur testimonium positivum bap­ tismi L 3° Baptizatus ab obstetrice, vel alia perita persona ; nisi adsit, re diligenter examinata, probabilis suspicio erroris (VI, 134 Seqq.), ut jam supra «licebamus. Casu, quo dubium non prorsus inane supersit (circa valorem), sub conditione est baptizandus. *3147 — Tandem huc spectant plura S. Officii Responsa : a) Generatim non con­ ferri debet absque examine baptismus sub conditione haereticis, qui ad catholi­ cam fidem convertuntur, ex quocumque loco proveniant, et ad quamcumque Confer canonem 993, Ie. Attamen sl quis in adulta aetate baptismum receperit, sufllctl etiam Ipsius baptizati jusjurandum. Can 779. Cap. IV. — I >e caeremoniis baptismi. 53 sectam pertineant ; sed in conversione haereticorum inquirendum est de vali­ ditate baptismi in haeresi suscepti. Si compertum fuerit, aut nullum aut nulliter collatum fuisse, baptizandi erunt absolute. Si autem investigatione peracta, nihil, sive pro validitate, sive pro invaliditate detegatur, aut adhuc probabile dubium de baptismi validitate supersit, tunc sub conditione secreto baptizen­ tur. Demum, si constiterit validum fuisse, recipiendi erunt tantummodo ad abjurationem seu professionem fidei. Decret. 20 Nov. 1878 (A. S. S.. 16, p. 416). b) In casu dubii de valore baptismi, qui ita in infidelitate baptismum susceperunt, generatim loquendo, ut christiani considerandi sunt. Si dubium de valore baptismi remaneat, et non visum sit opportunum solvere dubium de his, qui sic dubie baptizati sunt, censendum est validum baptisma in ordine ad validitatem matrimonii. Decret. 9 Sept. 1868 (Coll. S. A'., η. 243). Alia Res­ ponsa vide infra η. 2039 ; et zl. S. 6'., 13, p. 457. CAPUT IV De caeremoniis baptismi sollemnis. S. Λ/phonsHS, VI, 140 ; ed. G., III. p. 123 ; Lehmhuhl, II, n. 94 ; Berardi, Theol. mor., IV, n. 901 ; .1- Inye-Damen, II, n. 69 ; Cappello. I. n. 175 ; Noldin-Schmitt, III, n. 81 ; PisceltaGennaro, V, n. 196 seqq. ; Woulers, II, n. 79 seqq. — Praesertim vero consulatur Rituale Rom. (Tit. II, c. 1, η. 26 seqq.). 1480. — Jam vidimus (η. 1448) quomodo distinguatur baptismus sollem­ nis sive parvulorum sive adultorum a privato ; diximus etiam (n. 1463), quo­ modo baptismus privatus sit conferendus ad normam quoque praescriptionum novi Ritualis Romani. In locis autem ubi non adest ecclesia parochialis, nec fons baptismatis, missionarii, stante Decreto S. Off., 29 Febr. 1663, tenentur uti illis caeremoniis, quibus possunt uti. >·. Quare liquet, illico privatum sollemni baptismo substi­ tuendum non esse, eo quod aliqua fieri nequeat caeremonia ; nam. hac omissa, ceterae adimplendae sunt ». Quod fieri etiam debet, quantum per circum­ stantias licet, si, necessitatis causa, baptismus in domibus privatis confe­ ratur, nec spes remaneat fore ut caeremoniae in ecclesia suppleri possint S. C. de P. F., 21 Jan. 1789 (Coll. A'. A., η. 263). Die 19 Mail 1879, S. Olficium declaravit, pueros neophytos qui scholis catholicis adscript! fuerunt, posse baptizari ritu parvulorum, si baptizentur ante primam Communionem (Coli. S. C. de P. F. n. 1520). Attamen responsiones praescriptae dentur a pueris baptizandis insimul cum eorum patrinis. Ad caeremonias juxta κιτι m adhibendas quod attinet, statuit canon 756 : Proles ritu parentum baptizari debet. Si parentes sunt ritus diversi, proles ritu patris baptizetur, secluso jure speciali cujusque loci. Si unus ex parentibus sit acatholicus, proles baptizetur ritu parentis catholici. Qui ad preces parentum, contra praescriptum can. cit., a ministro alieni ritus baptizati sunt, pertinent ad ritum in quo baptizari debuissent. Pontif. Comm., 16 Oct. 1919 f.t. .1. 5., XI, p. 478). Quibus praemissis, agemus : 1° de loco et lent pore baptismi sol­ lemnis ; 2° de patrinis ; 3° de baptismi caeremoniis accessoriis. P. III. — Tr, II. De baptismo. § 1. De loco et tempore baptismi sollemnis. 1481. — I. Locus baptismi sollemnis administrandi regulariter est baptisterium in ecclesia vel oratorio publico. Can. 773. Si bap­ tizandus graves ob causas illuc transferri vel accedere nequeat, conferatur baptismus in proximo oratorio intra paroeciae fines, licet ibi non adsit fons baptismalis. Can. 775. Diximus regulariter : in domibus enim privatis baptismus sollemnis conferri potest : 1° Si baptizandi sint filii aut nepotes eorum qui supremum actu tenent populorum principatum, vel jus habent succedendi in thronum, quoties isti id rite poposcerint. 2° Si loci Ordinarius justa de causa in casu extraordinario id concedendum censuerit ’. His in casibus baptismus sollemnis conferatur in sacello domus vel saltem in loco decenti, et cum aqua baptismal! de more benedicta. Can. 776, § 1-2. 1182. — II. Tempore quocumque baptismus tum sollemnis% tum l * privatus administrari potest. Can. 771, 772. Decet tamen adul­ torum baptismum, secundum antiquissimum Ecclesiae ritum, con­ ferri, si fieri commode queat, in perviligio Paschalis et Pentecostes, praecipue in metropolitan^ aut cathedralibus ecclesiis. Can. 772. , § 2. De patri ms. Patrini sunt quasi patres spirituales, qui baplizatum de sacro fonte susci­ piunt in suam curam (VI, 146). 1483. Principia. I. In baptismo sollemni, sub gravi adhiben­ dus est unus saltem patrimis, atque ad summum unus et una. Ita can. 7G2, § 1 et 764. Statuit Concilium Tridentinum (Sess. 24, de liej. Matr., c. 2) : « Patrinorum (autem) praesentia in baptismate, ex vetustissima traditione, semper tanquam praecipua caeremonia in Ecclesia Christi habita est, ut spiritualis generationis significatio servaretur per patrinos, et ipsorum sponsione in tuto religiosa pueri educatio poneretur (('oil. S. S., n. 270, p. med.). Diximus autem : 1° In baptismo sollemni etenim can. 762, § 2 praeceptum minus strictum statuit, quando dicit Etiam in baptismo privato patrimis, si facile haberi 1 Justa causa esse potest : si pater impius obstinate prohibeat baptizare infantem in ecclesia, si timeatur permanens periculum infamiae parentum, etc. — De quaestione iut·-m utrum sit juri conformis praxis juxta quam infantes, qui non versantur in periculo mortis, sed non -ine periculo a«l ecclesiam transferri possunt, domi sollemniter baptizentur a parocho above sacerdote de parochi beent ia, haec exstat decisio S. Congreg. de Sacram, lici 22 Julii 19 25 ( \.A S. XV H, p. 152) : * Esse juri conforme quod, si infans non versatur in periculo rnortü. . 2°. I4S5. — III. Ex susceptione baptizati de sacro fonte oritur cognatio .spiritualis. Can. 769. Hujusmodi cognatio, in casu, duplicem habet effectum : 1° imponit patrinis officium paedagogi, quatenus tenentur baptizatum instruere circa fidem et mores ; — 2° dirimit matrimonium inter baptizatum et patrinum, necnon inter bapti­ zatum et ministrum baptismi. Vide n. 2021 et Instructionem n. 1483 citatam. Haec obligatio baptizatum instruendi tunc, tantum urget, cum vera necessi­ tas id exigit, v. gr. casu quo baptizati inter infideles nutrirentur vel etiam nostris temporibus inter fideles, cum fides et boni mores magis periclitantur. Cum autem, inquit I). Thomas (3, q. 67, a. 8). nutriuntur inter catholicos Christianos, satis possunt ab hac cura excusari, praesumendo quod a suis parentibus diligenter instruantur. Si tamen quocumque modo sentirent contra­ rium, tenerentur, secundum modum, saluti spiritualium filiorum curam impen­ dere ». Procurator autem patrini non incurrit cognationem spiritualem, sed ille cujus locum tenet, ut patet etiam ex decisione data a S. C. de Sacram, die 29 Julii 1925 M..l..s\ Will. p. 43). Si iteratur baptismus sub conditione, patrimis tunc solummodo cognatio­ nem contrahit, si idem in utroque baptismo adhibitus fuerit. Can. 763, § 2 (cfr. modo dicta n. 1483, fin.). Denique si post baptismum privatum caere­ moniae supplentur, patrimis, qui pro illis tantum adhibetur, non contrahit spiritualem cognationem. Can. 762, § 2. IN». Quaesitum. Quinam prohibentur esse patrini? — Ad rectam quaesiti hujus intelligentiam, haec animadvertenda sunt : Prohibitorum nomine illi proprie veniunt qui contra legis ordinem agentes illicite quidem, attamen valide operantur. Quaerimus ergo, quinam illorum quos lex inhabilitans non attingit, lege prohibente ab explendo patrini munere coerceantur. Sed absonum forei hoc inquirere, si de baptismi liaereticali ritu ac tin·· conferendis ageretur, utpote quod jamdiu decisum fuerit catholicis absolute non licere nec per se nec per alios fungi ofiicio patrini in baptismis qui haereticorum filiis ab haereticis ministrantur. S. ( HT. 10 Maii 1770 (A. I · < ’·Φ I 455). Porro hujusce ferendae prohibitionis ratio ex eo patet quod in praedictis circumstantiis catholicus quilibet patrimis, baptismum pro baptizando ex ofiicio postulans, ipsamet sua petitione cum ministro acatholico active cooperatur ad sacram obtinendam actionem quam haereticus licite praestare nequit (Lehmkuhl, 11, n. 99 ·). Cum vero generalis haec illi* Quare textum Hw-inbaum. qui Ipse cum l.autnonn et Cr.iw, contrarium sali em pro Germania 'cnlleb.it. ut videte ·Ί apud S. zl/pi-n-um (XI. !.,(> ; (,αίκΡ. m. p. 13',, 135 ct notj c). omnino corrigere debemus Cap. IV. — De caeremoniis baptismi. 57 citae cooperationis ratio in baptismis catholico ritu legitime perficiendis omnino deficiat, in ordine ad haec tantum baptismata quaeri potest : Praeter eos qui valide simul ac licite, quinam valide quidem sed illicite patrini munus assumunt ? - Ad quaestionem hoc sensu positam, ex can. 766 cum Codice respondemus : l»t quis licite patrimis admittatur, oportet : 1° Decimum quartum suae aetatis annum attigerit, nisi aliud justa de causa ministro videatur. 2° Xon sit propter notorium delictum excommunicabis vel exclusus ab actibus legitimis vel infamis infamia juris, (juin tamen sententia intercesserit, nec sit interdic­ tus aut alias publice criminosus vel infamis infamia facti. 3° Fidei rudimenta noverit. 4° In nulla religione sit novitius vel professus, nisi necessitas urgeat et expressa habeatur venia Superioris saltem localis. 5° In sacris ordinibus non sit constitutus, nisi accedat expressa Ordinarii proprii licentia ’. — Publici peccatores, qui a munere patrini arceri debent, ii censentur quos ex can. cit. (sub 2°), expresse ab hoc officio removendos declaravimus. Massones licite admitti nequeunt, et praestat ut baptismus conferatur sine patrino, si aliter fieri non possit. S. Off., 5 Jul. 1878 et 3 Maii 1893. Deinde serventur, ubi vigent, stati ta particularia, quae ab officio patrini removent quosdam alios, v. gr. Jaicos non implentes praeceptum confessionis annuae vel commu­ nionis paschalis, etc. In casibus implicatis, consulatur Episcopus. I ξ 3. De caeremoniis accessoriis. 1487. — Principia. 1. Ritus accessorii in baptismo sub gravi adhiberi debent. Ratio est, quia praescribuntur a Rituali Romano in finem gravem, et habent fructus speciales, ita ut mortale sit omit­ tere, absque gravi causa, omnes baptismi caeremonias, aut aliquam ex eis notabilem, speciatim usum aquae consecratae, unctionem olei catechumenorum, et chrismatis (VI, 141 ; in Trid. Sess. 7, n. 62). Ideo graviter peccant magnates qui, extra necessitatem, faciunt filios baptizare domi, vel in ecclesia privalim, ut deinde cum pompa caeremoniae perficiantur in ecclesia, postquam advenerint patrini ; qui. ceteroquin. collate jam antea baptismo, nec vere patrini efficiuntur. Vide Λ’. Alph., VI. 178 ; Notio. Ileo. Thëol., 10, p. 149 ; 11, p. 614. 1488. — II. Caeremoniae omissae sunt sollemniter, et quidem sub gravi, in ecclesia supplendae. Constat ex can. 759, § 3, et ex Rituali Romano (Tit. 11, c. 6, Ordo supplendi omissa), atque ex sen­ tentia communi. 1<1 tamen non praescribit ur in haereticis conversis, ne plebs putet nos eorum baptismum, etsi rite collatum, impro­ bare, ut diximus n. 1477, 3°. — Cum baptismus sub conditione ite­ ratur, caeremoniae omissae sunt pariter supplendae (secus in bap’ An repuimeL aliquem esse ministrum baptismi et simul aut perse aut per procuratorem levare baptizandum, vide Ami du Clergé, 1921. p. ‘239 ; Haus, Inst. can. n. 230 cum nola. 58 P. HI. — Tr. II. De baptismo. tismo haereticorum adultorum). Si in priore baptismo adhibitae fuerint, possunt in altero vel repeti vel omitti. Ita can. 760. Illic etiam spectant varia praescripta (praeter ea quae jam notavimus, n. 1463, 1480), quae compendiose nunc referemus : 1° baptismus conferendus est semper in lingua latina. Nec interrogationes fieri possunt in lingua vernacula, nisi Induito id concessum fuerit (S. Off., 23 Aug. 1886 ; S. R. C., 12 Sept. 1801) Attamen vetitum non est, ut sacerdos interrogationes, quas latine protulit, pro patrinis lingua vernacula repetat corumque responsiones eadem lingua excipiat (S. Off. 23 Aug. 1886) -. Item patrini in baptismo recitare possunt Pater el Credo lingua vernacula, dum paro­ chus ea recitat latino sermone. S. R. C.. 30 Dec. 1881, n. 3535. 2° Caeremoniae supplendae super adultum catholicum sunt illae quae in Rituali assignatur pro baptismo infantium. Supplendae sunt, etsi bapti­ zandus interea adolevit et in eo est ut mox matrimonium ineat. Ami du (Ί., 1920, p. 634. Sed pro adulto haeretico ad fidem catholicam converso, cum est sub conditione baptizandus (quatenus supplendae credantur caeremoniae), illae supplendae sunt, quae pro adultorum baptismo sunt praescriptae S. R. C., 27 Aug. 1836, n. 2743 ; cfr. Coli. S. S., n. 285. Ex can. 759, § 2, loci Ordi­ narius permittere potest ut haereticis adultis conferatur baptismus sine cae­ remoniis, dummodo non de baptismo absoluto, sed de conditionato tantum agatur. 1489. — Quaesita. I. /Izi prohibitum sil uti chrismate vetere, seu alterius anni? Respondetur : 9 Affirm., et quidem sub gravi, si chrisma novum habeatur. Can. 734, § 1. Quod si haberi nequeat et necessitas urgeat (cfr. Hit. Rom. Tit. Il, c. 1. η. 47), unctiones quidem in baptismi collatione sunt cum vetere faciendae ; ast, in Sabbato Sam io, benedictio Fontis fieri debet sine sacrorum Oleorum infusione, quae privatim opportuno tempore fiet : nisi quis baptizari debeat (tunc enim in ipsa benedictione sollemni vetera Olea infundantur) S. R. C., 23 Sept. 1837 (n. 2773), 31 Jan. 1896 (n. 3879). ’fi II. Quid notandum circa nominis impositionem ? Respondemus : Nomen generatin'! imponi debet : excipe si urgeat mortis periculum et dubi­ tetur de sexu. Statuit autem can. 7G1 : Si parochi consequi nequeunt ut impo­ natur nomen christianum, nomini a parentibus imposito addant nomen alicujus sancti, et in libro baptismorum utrumque nomen perscribant. Nomina autem in baptismate imposita licite mutari possunt in confirmatione, imo et aliis temporibus, privata etiam auctoritate (VI, 145). £ III. Quid agere debeat minister post baptismum ? En quae habet Rit. Rom. (Tit. II, c. 2, n. 31) : Parochus debet : 1° adnolare in libro nomina baptizati ej usque parentum at susceptorum ; 2° monere patrinos de cognatione contracta eorumque obii1 CôH s. (?. de P. F., Π. 640 : Vour. i^ü. Thiols 24, p. 176 ; A.S.S., 3 p. 92. — 1 Non desunt Indulta quae permittunt, quoad interrogationes, ibum exclustvum linguae verna­ culae ( Voùim-SchmHt IU, n 84). Juxta declarationem S. Otlicii, diei 7 Julii 1910, in kuttrU pjteU leniri, ut unice lingua vernacula Dant interrogationes et re-ponsa. . Cap. IV. — De caeremonis baptismi. 59 gatione ; 3° inculcare matribus et nutricibus, ne decumbant cum infantibus ob periculum suffocationis. Si tamen « lectus est latus, puer implacabilis, qui aliter a frigore defendi non possit., et mulier in somno suum retinere soleat situm ac locum », videtur periculum abesse (VI, 160). 1490. ·— Circa descriptionem seu adnotalionem in libro baptizalorum, haec teneantur: 1° Parochi debent nomina baptizatorum, mentione facta de minis­ tro, parentibus ac patrinis, de loco ac die collati baptismi, in baptismati libro deferre. Can. 777, § i. Si baptismus nec a proprio parocho nec eo praesente administratus fuerit, minister de ipso collato quamprimum proprium ratione domicilii parochum baptizati certiorem reddat. Can. 778. — 2° Si baptizentur illegitimi, matris nomen est inserendum, si de ejus maternitate publice constet, vel ipsa sponte sua scripto vel coram duobus testibus id petat. Item nomen patris, dummodo ipse sponte sua a parocho vel scripto vel coram duobus tes­ tibus id requirat, vel ex publico authentico documento sit notus. In ceteris casibus inscribatur natus tanquam filius patris ignoti vel ignotorum paren­ tum. Can. 777, § 2. Cum autem circh verbum ■ ■ illegitimi » citati canonis 777 exortum fuerit dubium. « an omnes omnino comprehendat illegitime natos, etiam adulterinos, sacrilegos, ceterosque spurios, ita ut liceat parentum ipso­ rum cognomina inscribere in adnotatione collati baptismi », Ponttf. Commissio die 11 Julii 1922 XIV. p. 528) respondit, pro praxi : ·< Nomina paren­ tum ita inserenda esse, ut omnis infamiae vitetur occasio : in casibus vero particularibus recurrendum esse ad S. C. Concilii. » — Id quoque advertere licet : cum illegitimorum baptismus celebratur, non eaedem ac pro legitimis in apparatu externo adhibendae erunt sollemnitates (S. C. Cone., 31 Julii 1867i. TRACTATUS III De a confirmatione Agendum erit : 1° de natura ; 2° de ministro ; 3° de subjecto ; 4° de caeremoniis confirmationis. CAPUT I De natura confirmationis. S. Thomas, 3, q. 72 ; S. AIjMioruue, VI, n. 161-189 ; ed. G., III, p. 138 ; H. Ap., tr. XIV, n. 39-53 ; Suarez, de Sacr., dlsp. 32 seqq. ; Caninch, de Sacr., J. 72 ; S. Bellarminus, de Confirm. : Herrmann, Instlt. Theol. dogm., tr. X ; Aerlnyt-Damen. II, 81 ; Noldin-Schmitl, III 8'· : Heinrich, Dogm. rhéologie, t. IX, p. 362 ; bôlger, Das Sa k rainent der Finn. ; Anci, dur. Pont., sen I, p. 293. pro praxl ; i^sceUa-Gennaro, V, n. 224 seqq. ; Cappello, I, n. 193 seqq. ; Woulen, II, n, 110 seqq. ; Vermeersch Creuten. Il, n. 5S seqq. ; Rons, Inst. can. n. 233 seqq. fl Dicemus : 1° de notione et effectu confirmationis ; 2° de mate­ ria et forma, quibus constituitur. Articulus I. De notione et effectu confirmationis. Definitio. Confirmatio est : sacramentum a Christo institutum, f/uo per impositionem manuum cum unctione chrismatis in fronte, sub certa verborum forma, confertur gratia, roborans ad fidem fir­ miter tenendam et intrepide profitendam *. Cfr. can. 780. 1491. Principium. Confirmatio est verum et proprium sacra­ mentum. Constat ex Tridentino, Sess. 7, can. 1. de Confirm. Evin­ citur etiam ex Scriptura (Aci., 8, 15, 17), ubi legitur quod, cum Petrus el Joannes venissent ad credentes Samariae, oraverunt pro ipsis, ut acciperent Spiritum Sanctum. Tunc imponebant manus super illos, et accipiebant Spiritum Sanctum. Dic enim habetur : 1° ritus exterior, in manuum impositione et oratione ; 2° collatio gratiae, quia accipiebant omnes Spiritum Sanctum ; ergo gratiam sanctificantem : nam non omnibus concedebantur gratiae gratis datae, ut constat 1. Cor., 7 ; 3° institutio divina, quae satis intelligitur ex effectu, cum solius divinae virtutis sit, inanimatas res ad eam dignitatem efferre, ut gratiam in nobis producant. * < Urchlsinu * < üholbu * ita tradit dclinilionem · «Est Sacramentum a J* su Christo institutum . Can. 780. c) Ex praecepto, debet unctio fieri pollice dextro Episcopi, ut praescribit Pontificale. Valida tamen foret unctio si alio digito fieret, et etiamsi esset digitus manus sinistrae ; quia fieret vere per impositionem manus Episcopi. Peccaret autem Episcopus, sed venialiter tan­ tum, qui hoc sine necessitate faceret ; quia recederet a praxi universalis Eccle· 'Equidem scribit Card Gwpomin Catech.catb.(l ed.p.l9$,nota3): * Tn orient ali Ecclesia ••■Min pre-byter benedicit chrisma et administrat Sacramentum -< d ex altera parte de * oinnlbu i;· · n-Ru -· haec attlrmal V Ju(j·?.· · Consecratio chrismatis, quo»! est materia lu·· *» tria buju.» sacramenti (confirmationis), episcopia e«4ia... semper In Ecclesia graeco*-ica ru n·· r\ala ■ Ί (Thcol. dogin. christ, orientalium, t. III, p. 166). — ’ Statuit tamen can. 789 Confirmandi, si plure * sint, adsint primae manuum impositioni (seu extensioni), n' • Dicit enim can. "85, j 3 : Ordinarius, legitima causa impeditus aut potestate confir­ mandi carens debet, quoad fleri potest, saltem intra quodlibet quinquennium providere ut suis subditis hoc sacrairfentum ministretur. Si graviter neglexerit sacramentum con­ firmationis suis subditis per se vel per alium ministrare, Metropol ita de hoc Rom. Pont, certiorem faciat, lb., § i. Cap. III. — De subjecto confirmationis. 65 CAPUT III De subjecto confirmationis. S. Thomas. 1. c., a. 8 ; S. Alphonsus, VI, n. 176 ; ed. G., III, p. 159 ; De Augwtinis, de Sacr. Conf.. a. 4 ; Berardi, Theol. inor., IV, n. 936 seqq. ; Aerlnys-Damen, II, n. 89 ; Dôlger, Das Sakr. der Finn.. AbsChn. 2, K. 1, § 3-5 ; Herrmann, II, n. 1572 seqq. ; Vermeersch. III, n. 269 seqq. ; \Vouters, II, n. 123 seqq. et 116 seq. ; Raus, Inst. can. n. 236. 1499. — Principia. I. Valide confirmantur omnes et soli baptizati nondum confirmati. Constat tum ex dictis dénatura sacramenti, tum ex usu et traditione Ecclesiae (cfr. n. 1432 et 1433). Can. 786. a) Valide igitur confirmantur infantes nondum usum rationis adepti; quia corporalis aetas non praejudicat animae, ideoque sicut potest senex spiritualem nativitatem consequi per baptismum, ita puer vel infans potest per confirma­ tionem consequi perfectam aetatem spiritualem. Ita Λ'. Thomas (3, q. 72, a. 8) ; cfr. can. 788 et Rit. Rom. De confirm. Instructio, n. 10. b) \ alide et licite confirmantur perpetuo amentes; licet enim numquam videantur spirituali ter pugnaturi, id tamen per accidens contingit. Ceterum, fieri potest ut aliquo saltem fruantur lucido intervallo, quo tantum auxilium eis proderit ad salutem (VI, 180 ; II. Ap., XIV, 49). Cfr. can. 786. c) Quoad moribundos, sine dubio valide confirmantur, immo et confirmari debent, ut diaboli insidiis fortiter resistere possint. Can. 788. II. Minus convenienter confirmantur regulariter infantes non­ dum ratione utentes. Constat ex declaratione Benedicti XIV (in Const. Eo quamvis, 4 Maii 1745) et ex can. 788. Usus enim contra­ rius invaluit in Ecclesia Romana \ tum ob reverentiam sacramenti, tum ad vitandum periculum iterationis, tum denique ut suscipien­ tes intel ligant, se per baptismum fuisse quidem ad Christianam militiam acceptos, per confirmationem vero fuisse ad pugnam robo­ ratos, et ad perferendos agones per gratiam instructos. Quare, si duodecimus annus exspectandus non sit, usque ad septimum cir­ citer annum certe hoc sacramentum differre maxime convenit 2, ut etiam loquitur can. cit., nisi ministro aliter expedire videtur, ob justas et graves causas. 9 1 Legitima est consuetudo Eccl. Graecae, confirmationem conferendi statim post baptis­ mum. Servari etiam potest consuetudo Hispaniarum (Gury-Ferrcres, II, 269 bis, et Americas Latinae, nempe confirmandi quotquot se piaesentant Episcopo, in quacumque aetate con­ stituti (Ubach. II, p. 47. nota 1).— 1 Cum dubium occurreret circa significationem vocis : convenienter. qua utitur canon 788, Commis. Pontii, die 16 jun. 1931 (A. \.S. XXIII, 1931, p. 353) declaravit. « Sacramentum confirmationis in Ecclesia latina ante septimum circiter aetatis annum conferri non posse nisi in casibus de quibus in eodem canone. · Deinde vero S. Congr. de Sacram, die 30 jun. 1932 f.A.A.S. XXIV, 1932, p. 271) decrevit, consuetudinem antiquissimam in Hispania et alicubi in contrarium vigentem, servari posse ; opportune tamen fideles edocendos esse de lege communi Ecclesiae latinae ; et non esse prohibendos pueros, quominus ad Mensam Eucharisticam admittantur, licet Confirmationis sacramentum antea nondum accipere potuerint (id quod de se, positis ponendis, melius foret). Marc. Inst. Moral. Alph. T, II. 5 66 P. HI. — Tr. III. De confirmatione. Diximus regulariter ; quia ex can. cit. licite confirmantur ante usum rationis, si justae accedunt causae, v. gr. periculum mortis, diuturna Episcopi absen­ tia, etc. Dubitans an sit confirmatus potest sub conditione confirmari : sed requiritur majus dubium quam pro baptismo ; et ad id non tenetur, qui est probabiliter confirmatus, etiamsi sit ordinandus. S. Oft. i Apr. 1879 (Coll. S. C. de Prop. F., η. 663, 677). 1500. — III. Indigne sacramentum confirmationis recipit adultus, qui non est in statu gratiae nec sufficienter instructus. Can. 786. Requiritur : 1° Status gratiae, quia confirmatio est sacramentum vivorum. Hinc Pontificale Romanum : « Adulti debent prius pec­ cata confiteri et postea confirmari ; vel saltem de mortalibus, si in ea inciderint, conterantur». Indignis confertur quidem character, sed non gratia. - 2° Instructio sufficiens, sci. cognitio praecipuorum mysteriorum fidei (i. e. saltem eorum quae sunt de necessitate medii), et aliarum veritatum quae spectant ad suscipiendum sacra­ mentum, ut patet (cfr. Catech. cath. p. 196). 1501. - IV. Probabilius graviter per se peccant, qui sacramentum confirmationis recipere negligunt. Id videtur erui posse ex can. 787, sic statuente : « Quanquam hoc sacramentum non est de necessi­ tate medii ad salutem, nemini tamen licet, oblata occasione, illud négligera ; imo parochi curent ut fideles ad illud opportuno tempore accedant ». Vide etiam can. 1021, § 2. Hisce confirmatur doctrina a Benedicto XIV in sollemni Constit. tradita : «Monendi sunt (nondum confirmati) ab Ordinariis locorum, eos gravis peccati reatu teneri, si cum possunt ad confirmationem accedere, illam renuunt ac negligunt 1 ». Constit. Etsi pastoralis, 26 Maii 1742, §111, ad 11alos-Graecos. Hisce pariter confirmantur, quae S. C. de Prop. Fide die 4 Maii 1774 scripsit, quando suos missionaries adhortata est, ut populos sibi commissos veram doctrinam de confirmatione docerent, nempe : « (Hoc sacramentum) sine gravis peccati reatu respui non potest ac negligi, cum illud suscipiendi opportuna adest occasio»; quam Instructionem Clemens XIV adprobavit. Cfr. theologos non paucos qui huic sententiae aperte adhaerent ; et praeter hos plures quos citat S. Alphonsns, VI, 181, numerantur adhuc 5. Bellarminus, Contenson, Tolelus, Gotti, Natal. Alexander, Berli, et alii (Notw. Rev. Théol.,32, p. 259). Ipse cl. Vermeersch (111, 270) fatetur, «nunc ex c. 787... negligentiam istam saltem venialiter culpandam esse». 1 Cfr* S. /Uph.. VI. 182, ubi expretis verbis sententiam Benedicti XIV tuetur, ac subdit • Quapropter * ecu nd a opinio supra relata, nimirum non teneri fideles sub gravi ad Confir­ mationem ftlteCiplendam, hodie non ridetur satis probabilis » (ed. Gaudé, III, p. 164). Cap. IV. — De caeremoniis confirmationis. 67 Diximus : per se peccant; per accidens enim quis excusari posset, ratione gravis incommodi quod timet : v. gr. si adsit gravis infirmitas, vel adultus nimio rubore afficeretur, si puerorum turmis se inserere deberet, etc. Hinc statuit can. 1021, § 2 : « Catholici qui sacramentum confirmationis nondum receperunt, illud antequam ad matrimonium admittantur recipiant, si id possint sine gravi incommodo ». — Contrariam sententiam, scilicet hanc obligationem perse non esse gravem, multi auctores antiqui et nonnulli etiam moderni defendunt (cfr. etiam Schmitt, Linz. Quart. Schr., 1918, p. 417). CAPUT IV De caeremoniis confirmationis. S. Alphonsus, VI, 184 ; ed. G., III, p. 165, ubi novissima Decreta S. Oil. adducta inve­ niuntur ; Instructio pro simplici sacerdote in App. ad Rlt. Rom. (cfr. quoque .4. S. S., 7, p. 306) ; Cappello, I, n. 2i2 ; Prümmer, III, η. 162 ; Vermeersch, III, η. 271 seqq. ; ColliLanzi, IV, n. 2452 seqq. ; Woulers, II, n. 79 seqq. ; Raus, Inst. can. n. 237 seqq. 1502. — Caeremoniae confirmationis aliae antecedunt, aliae comitantur, aliae subsequuntur hujusce sacramenti collationem. Cum in Pontificali prae­ scribantur, dicendum est eas, in genere, obligare sub gravi, ita ut certe mortale esset, eas omnes omittere. Ita communiter. Agemus special ini : 1° de patrino ; 2° de aliis caeremoniis. 1. De patrino. 1503. — I. Requiritur patrimis, et quidem sub gravi, ut coni mu­ niter docetur. « Qui accipit hoc sacramentum, ait S. Thomas (3, q. 72, a. 10), ab alio tenetur, quasi per alium in pugna spirituali eru­ diendus ». Quare non licet, sine gravi causa, hunc ritum omittere. S. Off., 11 Dec. 1850 (Coll. S. C. de Prop. F., η. 692). Attamen, si patrimis haberi non posset, liceret sine eo conferre confirmatio­ nem (VI, 185). Can. 793. 1504. — II. Ut quis valide sit patrimis, oportet ex can\l^o ; 1° Sit ipse quoque confirmatus, rationis usum assecutus et inten­ tionem habeat id munus gerendi. 2° Nulli haereticae aut schismaticae sectae sit adseriptus, nec ulla ex poenis de quibus in can. 765, n. 2 (vide n. 1484, 2°) per sententiam declaratoriam aut condemnatoriam notatus. 3° Non sit pater, mater, conjux confirmandi. 4° A confirmando ejusve parentibus vel t utoribus vel, hi si desint aut renuant, a ministro vel a parocho sit designatus. 5° Confirman­ dum in ipso confirmationis actu per se vel per procuratorem physice tangat. t Verum, quia contingere potest, ut in locis missionurn nullus adsit, qui antea confirmatus fuerit, permittitur, in hoc casu, ut aliqui sine patrino confirmentur, qui postea palrini ceterorum esse poterunt», instr. S. C. de Prop. Fide, 4 Maii 1774. Cfr. Ami du Cl., 1912, p. 1074. 1505. - - III. Ut quis licite ad palrini munus admittatur, oportet : 1° Sit alius a patrino baptismi, nisi rationabilis causa, judicio minis­ tri, aliud suadeat, aut statim post baptismum legitime confirmatio conferatur 2° Sit ejusdem sexus ac confirmandus ipse, nisi aliud ministro in casibus particularibus ex rationabili causa videatur. 3° Serventur praeterea praescripta can. 766. Hinc observanda sunt etiam pro patrino confirmationis, quae supra n. 1486 transcripsi­ mus. 15(H). — Patrinus unum tantum confirmandum aut duos praesentet, nisi aliud justa de causa ministro videatur ; unus quoque pro singulis confirmandis sil patrinus (can. 794, § I et 2). Itaque Episcopus potest permittere ut idem patrinus (vel eadem matrina pro puellis) plures praesentet confirmandos. Omnino autem vetitum est (S. Off. 16 Junii 1884) ut, secluso induito Apostolico, unus patrinus omnes pueros unaque matrina puellas omnes suscipiat. § 2. De aliis caeremoniis. I 1507. — 1° Sacramentum confirmationis potest conferri minus sollemniter quocumque die, hora et loco decenti, ex justa causa, ad arbitrium Episcopi. Can. 790, 791. Episcopo jus est intra fines suae dioecesis confirmationem administrare in loco quoque exempto. Can. 792. Ministrare autem hoc sacramentum absque causa extra ecclesiam vel sacellum a veniali excusari nequit. S. Alph., VI, 174. 2° ·■ Episcopus debet esse indutus amictu super rochetum vel superpelliceum, si sit religiosus, ac stola, pluviali albi coloris, mitra et baculo ». Et, juxta veriorem sententiam, << mortale est omittere omnia praedicta instrumenta, cum ipsa pertineant ad reverentiam | sacramenti ; secus, si aliquod tantum omittatur, quia id non vide­ tur esse materia gravis ». I Justa accedente causa, confirmare licet absque mitra et baculo pastorali, adhibita tantum stola (Coll. S. C. de Prop. F., η. 686, 687, 692). Usus tamen pontificalium prohibetur simplici sacerdoti hoc sacramentum ex concessione S. Pontificis administranti, nisi speciale privilegium habeat. Cfr. Decr. S. C. de Prop. F., 23 Maii 1774, jam citatum. 3° Cereum et alapam omittere non excedit veniale. » Apud Orientales, ait Card. Gaspam (Catech. cath. p. 196, nota 3), oeneralim in ipso Bopfumo Confirmatio confertur. I I I I I I Cap. IV. — De caeremoniis confirmationis. 69 4° Licet mulare nomen in confirmatione (VI, 145). Immo, «si quis turpe nomen vel Christiano homini non conveniens haberet, aliud in confirmatione assumat ». Ex eadem Instr. 5° Post unctionem, fascia linea frons cingenda esset, ex Pontifi­ cali ; sed nunc abstersio frontis, ejus loco, invaluit. 6° Benedictio omnibus datur àb Episcopo in fine : quae tamen caeremonia omitti solet, sicut et monit io, ne antea discedant, quando magnus est concursus confirmandorum (VI, 188). 7° Nomina ministri, confirmatorum, parentum et patrinorum, diem ac locum confirmationis parochus inscribat in peculiari libro, praeter adnotationem in libro baptizatorum. Can. 798. Si proprius confirmati parochus praesens non fuerit, de collata confirma­ tione minister, saltem per alium, quamprimm parochum certiorem faciat. Can. 799. Ad collatam confirmationem probandam, modo nemini fiat praeju­ dicium, satis est unus testis omni exceptione major, vel ipsius confirmati jusjurandum, nisi confirmatus fuerit in infantili aetate. Can. 800. TRACTATUS IV De sanctissima Eucharistia 150S. — « Ex omnibus sacris mysteriis, quae nobis tanquam gratiae certissima instrumenta Dominus Salvator noster com­ mendavit, nullum est, quod cum sanctissimo Eucharistiae sacra­ mento comparari queat, in quo divitias divini sui erga homines amoris vehit effudit, memoriam faciens suorum mirabilium ». Ita Sacrosancta Tridentina Synodus, Sess. 13. c. 2. Cur autem hoc augustissimum sacramentum institutum fuerit, duas potis­ simas causas afTert Catechismus Romanus (P. II, c. 4, n. 70) : « Altera est, ut coeleste animae nostrae alimentum esset, quo vitam spiritualem tueri et conservare possemus ; altera, ut Ecclesia perpetuum sacrificium haberet, quo peccata nostra expiarentur, et coelestis Pater a justae animadversionis severitate ad clementiam traduceretur ». Exinde patet, hunc tractatum apte in duas dissertationes dividi : quarum prior tractabit de Eucharistia prout est sacramentum, posterior, prout est sacrificium. Hoc dicendi ordine utebantur quidem tum Concilium Tridentinum tum Catechismus Romanus (cfr. Raus, Inst. can. ed. 2, n. 240) ; Codex autem i·. SOI sqq.), ordine inverso, tractat primum de sacrificio Missae, et deinde de Sacramento Eucharistiae. Ordinem Codicis non pauci auctores secuti sunt ; pluri s vero (inter quos Noldin-Schmitt, Gdnicot-Salsmans, Cappello, Wouters), eliam pokl Codicem, priorem ordinem retinuerunt, cui et nos adhaerebimus (licet in Inst. can. ordinem Codicis prosecuti fuerimus). De his autem scribit CappcUo (1, n. 22i) : Ratio sacramenti a ratione sacrificii separari nequit *. nam una eadenique consecratione et sacramentum conficitur et sacrificium oilerlur. » DISSERTATIO I EUCHARISTIA PROUT EST SACRAMENTUM lu hac dissertatione speciali ratione agendum est : 1° de natura Eucharistiae ; 2° de ministro : 3° de subjecto ; 4° de asservalione et < ullu Eucharistiae. 'ude totidem erunt capita, juxta memora­ tam praesentis materiae partitionem. Cap. I. —-De natura Eucharistiae. 71 CAPUT I De natura Eucharistiae. S. Thomas, 3, q. 73 seqq. ; S. Alphonsus, VI» n. 189 ; cd. G.» III, p. 179 ; De Lugo, de Sacram. Eucharistiae ; Suarez disp. 46 seqq. ; Rossel, de SS. Euchar. myster.» n. 364 ; Gasparri, de S. Euchar. ; Aertnys-Damen, II, 99 ; Herrmann, vol. II, s. II, c. I et II (n. 1644) ; FrassineUi, I, n. 332 ; Cappello, I, n. 224 ; Noldin-Schnutt, III, n. 98 ; Ubach, II, n. 510 ; Prummer, III, n. îG5 seqq. ; Piscelia-Gennaro, V, n. 497 seqq. ; Vermeersch, III, n. 365 seqq. ; Colü-Lanzi, IV, n. 2465 seqq. ; \\ outers, II, n. 135 seqq. — Pro eccl. orientali, vide quae habet Λί. Jugic, theol. dogin. christ, orient. (III, p. 177 seqq.). De recenti Instruc­ tione S. C. de Sacram., vide n. 1515. Naturam Eucharistiae in triplici articulo investigabimus. Sermo erit in 1° de ejus notione et effectu ; in 2° de ejus materia ; in 3° de ejus forma. Articulus I. De notione et effectu Eucharistiae. 1509. — Definitio. Eucharistia (i. e. bona graria) est : sacramentum corporis et sanguinis Christi, sub speciebus panis et vini, ad spiritualem animae refectionem divinitus institutum. Cfr. can. 801. Dicitur autem : 1° Est sacramentum ; « etenim, in eo sunt signa externa et sen­ sibus subjecta, habet deinde gratiae significationem et efficien­ tiam ; praeterea de Christi institutione nec Evangelistae (Matth., 26, 26 ; Mare., 14, 22 ; Luc., 22,19), nec Apostoli (1. Cor., 11, 24, 25), dubitandi locum relinquunt ». Cat. Rom., 1. c., n. 7. 2° Corporis et sanguinis Christi, sub speciebus panis et vini : Tridentina enim Synodus (1. c., c. 1) docet « in almo sanctae Eucha­ ristiae sacramento, post panis et vini consecrationem, Dominum nostrum Jesum Christum, verum Deum atque hominem, vere, realiter ac substantialiter, sub specie illarum rerum sensibilium con­ tineri ». Itaque, dum in aliis sacramentis adest virtus a Christo derivata, in hoc Sacramento ipse adest Christus. 3° Ad spiritualem animae refectionem divinitus institutum : quibus verbis principalis hujus sacramenti effectus exprimitur. Nam « quemadmodum terrenus panis nutrit corpus, ita panis coelestis nutrit animam, facitque ut in divino excrescat amore ». Inst. Cat., P. II, c. 1, n. 3. Sacramentum illud per modum convivii institutum est. 1010. — Si quaerimus magis intime de iis, quae in redo essentiam hujus sacramenti ingrediantur, respondet 0'. Alphonsus plures esse sententias, sed duas magis receptas. Alii enim dicunt essentiam Eucharistiae in redo consistere in panis et vini .speciebus, et corpus Christi lanium in obliquo, i. e. tanquam quid P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. extrinsece connotatuni, ad sacramentum pertinere ahi vero asserunt, in recto consister·· aeque in .speciebus ac in corpore Christi, videlicet in speciebus inquantum corpus et sanguinem Christi continent '. 1 traque sententia est probabilis, probabilior tamen secunda (VI, 189, 190). Si vero quaeratur quo modo corpus Christi praesens fieri incipiat, dicen­ dum est, ipsum praesens fieri nec per productionem ex nihilo, nec per adduc­ tionem de coelo, sed ■ per conversionem totius substantiae panis in substan­ tiam corporis Christi Domini nostri, et totius substantiae vini in substantiam sanguinis ejus ; quae conversio convenienter et proprie a sancta catholica Ecclesia traxssi bstaxtiatio est appellata » (Trid., Sess. 13, c. 4). Cfr. Herr­ mann, II, n. 1002 seqq. 1511. Principia. I. Totus Christus sub utraque specie, et sub quavis utriusque speciei parte, realiter praesens est. Prima propo­ sitionis pars est de fide : item secunda, si de separatis specierum partibus intelligatur (Trid., 1. c., c. 3 et can. 3). Si autem intelligatur de partibus continuis, ante separationem factam, est certa, et omnino tenenda (Lugo, disp. 7, s. 3). Vide S. Thomam,3, q. 76, a. 3. Apposite ad rem sic Tridentinuin Concilium (1. c.) : « Semper haec fides in Ecclesia Dei fuit, statim post consecrationem verum Domini nostri corpus verumque ejus sanguinem, sub panis et vini specie, una cum ipsius anima et divinitate exsistere; sed corpus quidem sub specie panis, et sanguinem sub vini specie, ex vi verborum ; ipsum autem corpus sub specie vini, et sanguinem sub specie panis, animamque sub utraque, vi naturalis illius connexionis, et concomitantiae, qua partes Christi Domini, qui jam ex mortuis surrexit, non amplius moriturus, inter se copulantur ; divinitatem porro, propter admira­ bilem illam ejus cum corpore et anima hypostaticam unionem. — Quapropter verissimum est, tanturndem sub alterutra specie, atque sub ut raque contineri : lotus enim et integer Christus sub panis specie, et sub quavis ipsius speciei parte, totus item sub vini specie, et sub ejus partibus exsistit ». Christus igitur exsistit in sacramento modo singulari et prorsus ineffabili, quem I). Thomas (1. c.) sic exprimit : Corpus Christi est in hoc sacramento per modum substantiae, i. e. per modum quo substantia est sub dimensio­ nibus... Manifestum est autem, quod natura substantiae tota est sub qua­ libet parte dimensionum sub quibus continetur, sicut sub qualibet parte aeris est tota natura aeris, et sub qualibet parte panis est tota natura panis. Et hoc indifferenter, sive sint dimensiones actu divisae (sicut cum aër dividitur, vel panis secatur), vel etiam sint actu indivisae, divisibiles vero potentia s. \tque hinc est, cur aliqui doceant totam specificam hujus sa< ramenti ratio­ nem salvari in sola specie panis aut vini, seorsim sumpta. Probabilis est qui­ dem haec sententia . sed opposita est probabilior, t um solum per utramque speciem significetur coxvivu m seu refectio cibi et potus, in qua consistit ratio specifica seu essentia hujus sacramenti (\ I. 191. q. 1 ; clr. Laymann, 1. V, tr. 4, c 1, n. 2) Ex his conclude Gratiam sacramenti solum ille recipit qui convivio se reficit, qui manducat. aliis verbis, qui cibum divinum exsorbet, per fauces in stomachum introducit. Si ergo hostia tamdiu in ore conservetur, donec peni­ tus pereat, vel etiam directe in stomachum introducatur, probabilius non ’ Cappello (I. n. ;46) tertiam indicat sententiam, quam ait esse Lugonis, quae tamen, ut ip··· dicit. VTbt» pottu? quant n differt a secunda S. Alphonsi, scilicet «Eucharistiae sacramentum importare quidem intrinsece tam spectes quam corpus et sanguinem Christi, at corpU' et 'ininiuuiu in recto, species vero solum in obliquo seu de connotato. » Cap. 1. — De nalura Eucharistiae. 70 / adest manducatio pro communione requisita (Nom·. Rev. Théol., 31, p. 116 eeqq.). Aliis tamen contraria sehtentia magis placet (cfr. Génicot-Salsmans, 11, n. 188 seq.) ; vel Noldin-Sehmitt, III, n. 101, not. 2, qui ipse nobis * um consentit. 1512. —ι II. Eucharistia est sacramentum permanens. «Illud in ea excellens et singulare reperitur, quod reliqua sacramenta tunc primum sanctificandi vim habent, cum quis illis utitur ; at in Eucharistia ipse sanctitatis Auctor ante usum est nondum enim Eucharistiam de manu Domini apostoli susceperant cum vere tamen ipse affirmaret, corpus suum esse, quod praebebat (Trid., 1. c., c. 3). — Christi autem corpus desinit esse sub speciebus, ubi tanta facta est spbeierum immutatio, quanta fieri debuisset, ut substantia panis et vini in specibus non consecratis corrumperetur (VI, 225). Quare : 1° Si modicum vini consecrati misceatur cum vino alio, saltem ejusdem speciei (uti fit in prima ablutione), non desinit ibi esse Christus. Si vinum e-t valde diversum, disputatur utrum ex specierum permixtione talis immu­ tatio exoriatur, quae sufficiat ad destruendam consecrati vini substantiam. Attamen in hoc dubio, tenendum est species non esse corruptas. Si autem vino consecrato admisceatur liquor alterius speciei, v. gr. aqua, in tanta copia, ut vini accidentia corrumpantur (ita nempe ut non posset, si adesset, vim substantia conservari), Christus sub illis speciebus adesse desinit (VI, 229). 2° Species, in suscipiente sacramentum, citius tardiusve consumuntur pro majori vel minori vi digesti va. In homine sano, regulariter, post quadrantem ad semi-horam species consumuntur ; in stomacho aegroto plus temporis (spatium semi-horae), immo quandoque complures horae requiruntur.— Si ergo apud aegrotum vomitus ante semi-horam praeterlapsam sequitur, omnia in sacrarium essent injicienda. Cfr. Resp. S. O1T., 23 Apr. 1890, ap. Canon. Cont., 20, p. 1-13 ; Nouv. Rev. Théol., 29, p. 511 ; Gasparri, de Euch., II. n. 1194. Quare, ex hac recentiorum sententia, non licet ei qui communicavit, lotionem stomachi ope tubuli (gallice dicti : pompe gastrique) peragere, nisi longum tempus 1 post communionem effinxerit (Can. Cont., 20, p. 138). 3° « Species per vomitum rejectae, si tales sint ut sub illis panis vel vinum possit exsistere, vere sunt adorandae ; et si iterum sumantur, iterum conferre gratiam, docet Card, de Lugo » (VI, 228). 1513. — III. Effectus Eucharistiae est nutritio animarum per caritatis perfectionem. Illud SS. Eucharistia cum ceteris sacra­ mentis vivorum commune habet, ut conferat augmentum gratiae (cfr. n. 1395). Effectus autem ejus proprius est, ut hoc gratiae augmentum importet ad reficiendam animam, qeinpe ad fovendam caritatem perficiendamque unionem cum Christo, sicut ipse promisit apud Joann., 6, 57, inquiens : Qui manducat meam car­ nem et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in illo. 1 Haec statuit cl. Wouters (II, n. 129) : « Ob dubium de specierum praesentia illicitum est... stomachum lavare infra 2-3 boras post sumptionem Eucharistiae. · 74 P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. Effectus praecipui Eucharistiae in anima a Λ'. Thoma (3, q. 79, a. 1) bre­ viter contrahuntur notissimis verbis : sustentai, auget, reparat et delectat. Praeter augmentum gratiae, sunt igitur sequentes : 1° Praeservatio a mortalibus (sustentat). Praeservat autem nos Eucha­ ristia a rnorte animae, per auxilium gratiae sacramen talis, qua excitatur devotio, fortius resistitur tentationibus,fugantur daemones,etc. Immo.graves AA. asserunt, ex Eucharistiae susceptione animam ejusmodi externa protec­ tione muniri, ut Deus non permittat eam versari in occasionibus periculosis >. Salin., c. 6, n. 30. 2° Incrementu m virtutum (auget) ; nam, sicut corpus per cibum natura­ lem increscit, ita similiter anima per cibum supernaturalem corroboratur et ditescit copia gratiarum, quibus praesertim caritatis exercitium promo­ vetur. 3° Remissio venialium (reparat) ; hoc enim sacramentum, juxta Tridentinum (Sess. 13, c. 2) est antidotum, quo liberamur a culpis venialibus, et a peccatis mortalibus praeservamur ». « Putant autem .Salmanlicenses cum aliis, communionem ex se delere venialia ex opere operato, per ipsam gratiae infusionem, qua anima reficitur. Sed melius dicit Tournely sacramentum non immediate ex se, sed mediante actu caritatis, quem in anima excitat, delere venialia» (II. Ap., XV, 5). Et eodem modo remittit poenam temporalem debitam pro peccatis. 4° Suavitas spiriti alis (delectat); i. e. alacritas voluntatis peragendi quae Deo accepta sunt ; et hic quidem effectus est infallibilis, nisi ob susci­ pientis culpam praepediatur (cfr. n. 543). 50 Adeptio gloriae: (praeparat), juxta illud Christi (Joann., G, 59) : Qui manducat hunc panem, vivet in aeternum. Hujus videlicet sacramenti gratia fideles, dum hanc vitam degunt, summa conscientiae pace et tranquillitate perfruuntur : deinde, ejus virtute recreati, non secus atque Elias, qui subci­ nericii panis fortitudine ambulavit usque ad montem Dei Horeb, cum ex vita emigrandi tempus advenerit, ad aeternam gloriam et bealitudinem ascen * dunt » (Cat. Rom., 1. c., n. 54). 1511 Nec ad solam animam, sed etiam ad ipsum corpus, sicut Patres docent, Eucharistiae effectus extenduntur. Sunt autem sequentes : 1° Sedatio concupiscentiae, fomitisque peccati. Hanc autem sedatio­ nem operatur Eucharistia, partim daemones fugando, ne excitent turpis objecti species, partim reprimendo humorum vires, mitigando ardorem, etc ’. 2° Futura corporis resurrectio et gloria, ob specialem titulum, nempe propter unionem corporum nostrorum cum vivifica Christi carne, quae est rausa nostrae resurrectionis, sicut promisit Christus, dicens apud Joann., 6, 55 : Ego resuscitabo cum in novissimo die. — Eucharistia autem, quatenus est sacramentum, aliis quam sumentibus non potest prodesse directi: et ex opere operato ; quia instituta est per modum cibi ; cibus autem non prodest nisi sumenti. Potest autem prodesse indirecte et ex opere operantis, tum viventibus per modum impetrationis ’, tum defunctis per modum satis­ factionis et suffragii. Adde quod preces, quae communionem comitantur aut subsequuntur, sunt Deo magis acceptae, quam quae alio tempore funduntur. I nde S. Indicis Congregatio, sub Innocent io X, damnavit librum Theophili Raynaudi, qui impugnabat morem pro defunctis communicandi 4. · 1 Scilicet lis in occasionibus ubi cadai ac pereat. — ’ Confer Card, lie t.ufio, disp. 1'2, η. I ι·ι· I -u> Rdellum offerendi ». Communionem pro abi- vivi·., laudandus est ac commendandus (Cfr. Voldin-^hmitt III n. 10. fin.). — * AllU'< ITectUs i'<[iie M.ciri/te, est in ici- niiiui i unio omnium lldellum ad mensam Eucharist icam aco dentium . omnes enim : de uno pane participant, ita ut unum iwtpus (per Christum) mulli sint. < fr. 1 ad Cur. x, 17. Cap. I. — De natura Eucharistiae. 75 Articulus II. Bo materia Eucharistiae. 1515. — « Sicut in aliis sacramentis est duplex materia, proxima nempe et remota, ita etiam hic, sed ordine inverso : nam in aliis materia remota est res permanens, proxima vero ejus usus, qui transit hic vero remota transit et proxima remanet, scilicet species panis et vini » (VI, 194). Et quoniam, pro praxi, de remota solum tractandum est, i. e. de illa quae per consecrationem tran­ sit in corpus et sanguinem Christi, agemus : 1° de materia remota in genere; 2° de materia panis; 3° de materia vini; 4° de conditio­ nibus requisitis ad consecrationem ex parte materiae. Magni utique momenti est, quoad doctrinam mox exponendam, ampla illa Instructio S. Congr. de Sacrani, de quibusdam vitandis atque observandis in conficiendo Sacrificio Missae et in Eucharistiae Sacramento distribuendo et asservando, diei 26 mart. 1929 (A. A. S. XXI, 1929, p. 631), cui adjunguntur adnotationes Secretarii Congr. de Sacram, (ib. p. 639). Pluries hanc Instruc­ tionem citabimus ; in ea enim doctrina probata Ecclesiae ac Theologorum pro temporum exigentiis ad corrigendos etiam abusus apte exponitur. Tribus autem distinctis partibus agit : a) de conjectione Sacramenti (ubi praesertim de panis vinique materia occurrit sermo) ; b) de susceptione et administrations Eucharistiae ; c) de Ejusdem asservatione (cfr. Raus, Inst. can. n. 494). § 1. De materia remota in genere. 1516. — Principia. Materia Eucharistiae est panis et vinum. Est de fide, ex definitionibus Conci 1. Florentini (Decr. Ad Armenos), Lateranensis I\ (c. Firmiter, 1, 1), et Tridentini (Sess. 13, c. 3 et Sess. 22, c. 1). Cfr. can. 814. Ratio est, quia Christus, instituendo hoc sacramentum, adhibuit panem et vinum, idemque suos apos­ tolos facere jussit (Matth., 26, 26). 1517. — II. Utraque materia requiritur ad 'conficiendum licite sacramentum. Cfr. can. 814. « Certum est, necessarium esse de neces­ sitate praecepti consecrare Eucharistiam sub utraque specie, ut docet 0’. Thomas (3, q. 80, a. 12 ad 3) cum aliis communiter... Unde commune ac certum est apud omnes, nec etiam in articulo mortis licitum esse consecrare unam speciem, ad viaticum infirmo porrigendum » (VI, 196). • g Quod autem hoc praeceptum non tantum ecclesiasticum sit, sed etiam divinum, palet ex Irid., *Sess. 22, c. 1, ubi dicitur, Christum praecepisse sacer­ dotibus, ut coipus suum offerrent non aliter quam sub utraque specie. — En verba Concilii : « Christus corpus et sanguinem suum sub speciebus panis et vini Deo Patri obtulit, ac sub earumden (nota) rerum symbolis apostolis, 76 I’ Ili. — Tr. IV. De Eucharistia. ut sumerent, tradidit, et eisdem eonimque in sacerdotio successoribus, ut offerrent praecepit per haec verba : Hoc jacite in meam commemorationem ; ut semper catholica Eo iesia intellexit et docuit » (VI, 1. c., dub. 1). Ad quaes­ tionem vero, an S. Pontifex dispensare possit, ita ut in una tantum specie consecrare liceat, communiter AA. respondent negative : tum quia Ecclesia nequit divinam institutionem mutare, in modo conficiendi sacramenta et offerendi Deo sacrificium ; tum quia, ait S. Alphonsus, improbabile non est, extra sacrificium non fieri sacramentum ; unde non potest sententia affirmans in praxim deduci, et Ecclesia in hoc praecepto nunquam dispensavit, nec unquam dispensabit (VI, 1. c., dub. 2). Hinc can. 817 absolute statuit : Nefas est, urgente etiam extrema necessitate, alteram materiam sine altera, aut etiam utramque extra missae celebrationem consecrare. 1018. — Quaesitum. .4« consecratio unius speciei sine altera tanquam valida sit habenda ? Respondemus : 1° Nemo dubitat, quin valida sit, si id casu accidat, v. gr. si quis per errorem aquam pro vino consecrasset. 2° Si sacerdos autem positivam haberet intentionem consecrandi unam tantum speciem sine altera, minus certa habebatur res, de qua inquirimus. Scribit 5. Alphonsus (\ 1, 196, dub. 3) : ■< Negat Logo... quia (ut ait) ratio sacramenti nequit dividi a ratione sacrificii, etc. — Alii vero communiter affir­ mant... quia in omni sacramento, semper ac minister formam profert super materia cum debita intentione, perficit sacramentum. Haec sententia est quidem valde probabilis ; sed ratio Lugonis non videtur improbabilis » *. AA. moderni sententiam, quae affirmat, appellant certam, et quidem ob rationem a S. Alphonso indicatam. Concordant asserta D. Thomae (in 4, D. II, q. 2, a i, sol. 1 ad i). Canon autem 817 modo citatus, licet controver­ siam non solvat, huic sententiae favere videtur. Vide etiam dicenda n. 1589, q. II, ubi asseremus, ad essenliant sacrificii (ut est sacrificium) requiri utriusque speciei consecrationem. § 2. De materia panis. 1519. Principia. I. Materia valida Eucharistiae pro priina consecratione est solus panis triticeus et usualis. Can. 815, § 1. Panis triticeus, i, e, panis ex farina triticea cujusque regionis et cujusque varietatis, seu panis ex omni specie tritici confectus, beet, in quibusdam accidentalibus, aliquae species inter se. diffe­ rant, ut fit in tritico vulgari, polonico, turgido, duro. Panis usualis1 i. e. panis aqua naturali mixtus et igne coctus sive assus, atque in sua specie incorruptus : quia hic solus simpliciter dicitur panis. Constat ex Decreto Eugenii IV, ubi dicitur de Eucharistia : cujus materia est panis triticeus, et vinum de vite », et ex rubri­ cis Missalis, ubi legitur : Si panis non sit triticeus, non conficitur Uiqul auctore * ut nuper d (.’appello (n. 265), carpunt S. Alphonsum, quasi non bene mbli» vent du ta Lugonb Sed, debita cum reverentia », causa contusionis revera apud Luyunrm ttal, ut legenti patebit. Cap. I. — De natura Eucharistiae. sacramentum » (VI, 198). — Perinde autem est ad valorem sacra­ menti, sive panis sit azymus, sive fermentatus. Ex praecepto tamen Ecclesiae, quod obligat sub gravi, Latini azymo, Graeci fermentato uti tenentur (VI, 202) L Cfr. can. 816. Itaque : 1° Defectu farinae triticeae, a) invalida materia est panis ex oryza, hor­ deo, avena, milio, zea et similibus granis, ex farina pomorum terrestrium, fabarum ; haec enim differunt specie a tritico, juxta communem aestimatio­ nem. b) Materia dubia esset panis ex secali (seigle); quia, quamvis sit a tritico diversum, est tamen in multis regionibus panis usualis, et hoc sufficit, juxta Gobat, ut considerari possit tanquam materia valida consecrationis. c) Spelta, seu far (épeautre), si aliam materiam designat ac triticum, est mate­ ria dubia ; siligo, prout dicit secale (seigle), pariter est materia dubia ; si autem trilici speciem designat eamque optimam, est materia valida consecreationis. Permixtio alienae substantiae in quantitate notabili, puta coaequali vel quasi coaequali, reddit materiam invalidam ; seu aliis verbis, ut innuit citata Instructio S. C. de Sacram., « cum tanta admixta sit quantitas a tritico diversa, ut juxta communem aestimationem, tritici panem esse dici nequeat >. (A. A. S. XXI, 1929, p. 632). 2° Defectu aquae naturalis, invalida materia est panis subactus ex oleo, butyro, lacte, ovis, saccharo, above liquore : quia non est panis usualis. Admix­ tio notabilis aquae artificialis reddit materiam saltem dubiam. 3° Defectu praeparationis, invalida foret massa triticea cruda, non per ignem, sed per solis calorem indurata, vel non cocta per modum panis, sed frixa, vel elixa ad modum placentae -. Panis autem triticeus, ope caloris elec­ trici coctus, de se est materia valida. Ratione tamen inusitatae praeparationis, ait .-Inu' du Cl. (1907, p. 651), est petenda decisio S. Sedis ; sed alii auctores (v. g. Jloz/icrs, II, n. 141) simpliciter asserunt, non referre utrum panis sit igne electrico an alio tostus. 1520. — II. Materia licita est sola materia panis congruens, quae ad praescriptum Ecclesiae sit confecta. Cfr. can. 815, § 1. Jamvero : 1° Panis non esset congruens, si v. gr. aliquot grana vel guttae alterius speciei cum tritico et aqua miscerentur, etsi triticum et aqua multum praedoni inarentur. Item incongruens seu illicitus foret panis non recenter confectus, panis scilicet ille qui jam tendit ad corruptionem. « Hoc esset, ait X. Alphonsus (VI, 201), si sapor aliqualiter mutaretur,et tunc esset mortale illo uti ». Immo, panis mucidus, secundum peritos, jam non est materia valida : quia est integre corruptus. Quapropter : a) Advigilandum est, ex can. 1272, ut recens sit farina pro hostiis ; hostiae ac particulae sint recentes (ab uno mense, ad summum, confectae). Sacra enim Sacram. Congr., 7 Dec. 1918, damnavit, tanquam abusum, consuetudinem consecrandi hostias, quae a duobus tribusve mensibus forent comparatae 3. ‘Sunt tamen quidam Orientales (v. gr. Armenl), qui pane azymo utuntur. Cfr. S. C. de Prop. F., 20 Mall 1838. — * VI, 199, 200 ; vide Heap. S. OIL, 23 Jun. 1852, ap. ΰαΙΙιτ.Pahn., Opus Theo), mor., vol. IV, n. 823. — ’ Haec quidem accurate sunt servanda, ut habeatur materia licita hujus sacramenti. Porro certum est farinam Innuenti regulariter ad sex menses servari posse, quin corrumpatur. Anu du Cl., 1911, p. 434. I 78 P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. Cfr. I. .1. S., XI, p. 8. — b) Nec solum recentes esse debent hostiae, sed etiam integrae ac nitidae. Attamen « secluso scandalo, est tantum veniale, sine rationabili causa, consecrare hostiam fractam vel maculatam, nisi frac­ tura vel macula esset enormis ; tunc enim esset mortale. Si tamen fractura deprehendatur post oblationem, licite talis hostia consecrabitur, nisi scanda­ lum populi timeatur » (VI, 204). 2° Panis eam figuram, quam praescribit Ecclesia, habere debet. Hequiritur penes Latinos 1 hostia orbicularis pro celebrante major, in qua crucis signum sit expressum, prout est Ecclesiae constans traditio. Quoad imaginem autem Crucifixi superaddendam, ratio habenda erit consuetudinis 2. Si major hostia desit, potest probabiliter sacerdos, etiam devotionis causa, consecrare minorem, modo caveatur scandalum ; quod caveri potest, si, v. gr., moneatur populus de defectu hostiae majoris. Immo, non desunt AA., qui docent sacerdotem te xeiu in hostia minori consecrare, si populus deberet, ex prae­ cepto, intervenire missae, aut si dandum esset viaticum infirmo. Nunquam autem licet sacerdoti, seposita hostia majori, v. gr. ad exponendum in hierotheca, sumere minorem, nisi et hanc in eadem missa consecraverit ; quia debet communicare de suo sacrificio (VI, 205). 1521. — De celebratione missae et communione in ritu alieno. Juxta nova Decreta S. Sedis, haec deinceps erunt in ea re tenenda : 1° In missae celebratione, sacerdos secundum proprium ritum debet panem azymum vel fermentatum adhibere, ubicumque sacrum litet. Ita can. 816. Cfr. Litt. Apost. Pii X, 14 Sept. 1912 (A. A. S., IV, p. 615). Jamvero : Praeceptum illud est pergrave; excusat tamen obligatio perficiendi missae sacrificium, si deest panis proprii ritus. Impossibilitas hujusmodi panem sibi procurandi excusat quoque itinérantes (vel captivos) in Oriente. Secundum aliquos AA. (v. gr. Priimmer, III, η. 171), excusat probabiliter necessitas minis­ trandi viaticum infirmo ; quia praeceptum divinum recipiendi viaticum prae­ valet praecepto ecclesiastico servandi ritum proprium. Sed contrarium statuit S'. \lphonsus, \ I, 203, cum Suarez, Laymann et aliis, nempe in hoc casu prae­ ferendam esse reverentiam erga tantum sacramentum utilitati proximi, cui tale sacramentum non est simpliciter necessarium. Haec sententia communis habetur etiam ab auctoribus modernis (cfr. Génicot-Salsmans, II, n. 170 ; ^■rtnys-Damen, n 109) ; attamen propler can. 866, §3 mitius nunc sentiendum esse hac in re putat Cappello (I, n. 281). 2° Sacerdos sacram communionem distribuat azymo pane aut fermentato, secundum proprium ritum. Can. 851, § 1 , Constit. cil. Pii N, n. 1. Atvero : j l In n» i essitas urgeat nec sacerdos diversi ritus adsit, licet sacerdoti orien­ tali. qui fermentato utitur, ministrare Eucharistiam in azymo ; vicissim ' Vpud Graeco· hostia quae consecratur, non rotund i est, sed quadrata (Jugie, o. c. ΠΙ, p ' nota U — « Servandam es.se consuetudinem, clare apparet ex decisione S. R. C. (I,,. i. n. Î7U). diei apr. iS3i : Quaestio orta quum sit inter nonnullos de Clero In .d an liceat Mis-.an i lebrare quin in S. Hostia appareat Imago Jesu Christi Cnici aDlxi ’ caque ad S.R.C. deducta, haec... respondit : Servetur consuetudo. ad 1522: jAnalys c. Verm. Il a. et vite vitalit dicissima autnr reputatur”). De viutit : vel exti vitis actione e ne pars quidem vini dicenda si modo inter maxiî tento praesto es SO1UII1 VII11UU (IC vite, VI tpiiuv... ------ , o _ ex Malth., 26, 29, Non bibam amodo de hoc genimine vilis, usque in diem, etc., et ex Decreto Florentino jam citato, quod confirmat constans Ecclesiae praxis. Itaque non est materia apta ad validam consecrationem : 1° * Sicera, et quicumque liquor ex inoris, malogranatis, pomis, etc., sive dicatur vinum, sive non. 2° Agresta, sive omphacium, i. e. succus ex uvis immaturis expressus ; quia non est vinum, sed in via ad vinum, cujus natu­ ram nondum induit. 3° Acetum, quod est vinum substantialiter corruptum : unde si sacerdos post consecrationem prudenter dubitat, fueritne acetum an vinum, consecratio repetenda est, sed sub conditione propter dubium. 4° Uvae, seu vinum intra uvas contentum, vel imbibitum in olTa panis ; quia non tam est potus, quam cibus. 5° Sapa, seu defrutum, i. e. mustum ad dimidiam seu tertiam partem decoctum ; quia non est amplius vinum, nec potus, sed cibus. 6° Lora, i. e. vinum secundum, ex acinis jam expressis, aqua super­ fusa, denuo expressum. 7° Spiritus vini, cum non sit proprie vinum » (VI, 206 ; 1. EI. qq. ref., 75). 8° Vinum in quo alcool non continetur, cum ope caloris vel medii chimici impossibilis reddita fuerit ferinentatio. 9° Vinum arte conjectum, licet omnia elementa vini contineat ; requiritur enim vinum de vite ·. Ad hoc attendant sacerdotes, nec cuique subministratori fidem habeant. — A vino arte confecto differt omnino vinum ex uvis passis seu siccatis. Tunduntur nempe in apto vase aliquot librae uvarum passarum, super­ infunditur aequalis quantitas aquae frigidae, et servantur uvae in hac aquae infusione ad minus per 10 horas. Postea extrahuntur, ab aqua exteriore purgantur et torculari premuntur. Hujusmodi vinum licite pro missa adhiberi posse declaravit S. Off., 22 Julii 1706 et 7 Maii 1879 (cfr. Coll. S. C. de Prop. Fide, n. 697 et 705), dummodo liquor extractus ex colore, odore et gustu dignos­ catur esse vinum. Ita etiam S. Off., 10 Apr. 1899. 1 Quare Instructio S. C. it/>-l)amcn, n 109) ; attamen propter can. 866, § 3 mitius nunc sentiendum esse hac in re putat Cappello (I, n. 281). 2° Sacerdos sacram communionem distribuat azymo pane aut fermentato, secundum proprium ritum. Can. 851, § 1 ; Constit. cil. Pii X, η. I. Atvero : I I bi necessitas urgeat nec sacerdos diversi ritus adsit, licet sacerdoti orien­ tali. qui fermentato utitur, ministrare Eucharistiam in azymo ; vicissim \pud Graeam hostia quae consecratur, non rotunda est, sed quadrata (Jugie, o. c. III, v ’ i.', nota 4) — * Servandam esse consuetudinem, clare apparet ex decisione S. R. C. n. 2714), diei *28 apr. 1834 : Quaestio orta quum sit inter nonnullos de Clero Imol. tn lic< it Missam celebrare quin In S. Hostia appareat Imago Jesu Christi Cruci affixi f eaque ad S.R C. deducta, haec, respondit : Servetur consuetudo. Cap. I. — De natura Eucharistiae. r * ■■■■■—■ — ■■ ■ ■ ■ ■■ — ■ ■■ ■■ ■ ■ ■ ■ -■ —, 79 ■ ■ ■ "■ ■ ■ ■ ι· , , ,· ■ i « latino aut orientali, qui utitur azymo, ministrare in fermentato. At suum quisque ritum ministrandi servare debet. lb., § 2 ; Constit. cit. Pii X, n. 2, 5. 3° Omnibus fidelibus cujus vis ritus datur facultas ut, pietatis causa, sacramentum Eucharisticum quolibet ritu confectum susci­ piant. Can. 866, § 1, Constit. Pii X jam cit., n. 3. Suadendum tamen, ut suo quisque ritu fideles praecepto communionis paschalis satisfaciant. Sanctum vero viaticum moribundis ritu proprio acci­ piendum est ; sed, urgente necessitate, fas esto quolibet ritu illud accipere. $ 2 et 3 ; Constit. cit. Pii X, n. 4 et 5. — Primum quidem in solis regio­ nibus orientalibus hae concessiones valorem obtinuisse dicendae sunt, ut eruitur ex fine et contextu Constitutionis Pianae. Cfr. A. A. S., IV, p. 609. Ita etiam pro Ruthenis sancivit S. C. de Prop. Fide, 18 Aug. 1913 (A. .1. S., V, p. 398) et 17 Aug. 1914 (ib., VI, p. 462). Nunc autem absque ulla speciali restrictione in Codice leguntur. § 3. De materia vini. 1522. — Principia. Materia valida secundae consecrationis est solum vinum de vite, et quidem usuale. Can. 815, § 2. Constat ex Mallh., 26, 29. Nori bibam amodo de hoc genimine vitis, usque in diem, etc., et ex Decreto Florentino jam citato, quod confirmat constans Ecclesiae praxis. Itaque non est materia apta ad validam consecrationem : 1° « Sicera, et quicumque liquor ex moris, malogranatis, pomis, etc., sive dicatur vinum, sive non. 2° Âgresta, sive omphacium, i. e. succus ex uvis immaturis expressus ; quia non est vinum, sed in via ad vinum, cujus natu­ ram nondum induit. 3° Acetum, quod est vinum substantialiter corruptum : unde si sacerdos post consecrationem prudenter dubitat, fueritne acetum an vinum, consecratio repetenda est, sed sub conditione propter dubium. 4° Uvae, seu vinum intra uvas contentum, vel imbibitum in offa panis ; quia non tam est potus, quam cibus. 5° Sapa, seu defrutum, i. e. mustum ad dimidiam seu tertiam partem decoctum ; quia non est amplius vinum, nec potus, sed cibus. 6° Lora, i. e. vinum secundum, ex acinis jam expressis, aqua super­ fusa, denuo expressum. 7° Spiritus vini, cum non sit proprie vinum » (VI, 206 ; 1. EI. qq. ref., 75). 8° 1'inum in quo alcool non continetur, cum ope caloris vel modii chimici impossibilis reddita fuerit fermentatio. 9° Vinum arte conjectum, licet omnia elementa vini contineat ; requiritur enim vinum de vite '. Ad hoc attendant sacerdotes, nec cuique subministratori fidem habeant. — A vino arte confecto differt omnino vinum ex uvis passis seu siccatis. Tunduntur nempe in apto vase aliquot librae uvarum passarum, super­ infunditur aequalis quantitas aquae frigidae, et servantur uvae in hac aquae infusione ad minus per 10 horas. Postea extrahuntur, ab aqua exteriore purgantur et torculari premuntur. Hujusmodi vinum licite pro missa adhiberi posse declaravit S. Off., 22 Julii 1706 et 7 Maii 1879 (cfr. Coll. S. C. de Prop. Fide, n. 697 et 705), dummodo liquor extractus ex colore, odore et gustu dignos­ catur esse vinum. Ita etiam S. Off., 10 Apr. 1899. ‘Quare Instructio S. C. de Sacram. (26 mari. 1929) haec habet : Uti valida inateria haberi nequit vinum, seu potius liquor, qui "it ex pomis aliisque fructibus eductus, vel chimicae artis- ope elaboratus, quamvis vini colorem. ejusque quodammodo elementa continere edicatur > (1. c.). 80 P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. 1523. — II. Materia illicita (etsi valida) est vinum verum, *aliquo modo vitiatum vel mixtum. Ratio, quia est contra reverentiam sacra­ mento debitam. Unde, caute adhibendum est vinum exoticum ; quia est saepenumero alienis commixtum substantiis, ideoque illici­ tum; immo, non raro reperire est, illud esse omnino factitium, et consequenter invalidum. — Quamobrem illicita esset consecratio : 1° ht musto, et quidem sub mortali, juxta Suarez, saltem extra necessita­ tem ; etsi enim substantialiter sit vinum, non est tamen vinum perfectum, nec purum, utpote nondum concoctum, neque a faece secretum. — S. Officium, interrogatum utrum licitum sit uti vino ex musto obtento, quod ante fermentationem vinosam per evaporationem igneam usque ad dimidium condensatum est, respondit 5 Aug. 1896, · licere, dummodo decoctio hujusmodi fermentaiionem alcoolicam haud excludat, ipsaque fermentatio naturaliter obtineri possit et de facto obtineatur». Ita etiam die 5 Maii 1901. In his Responsis ratio interna liceitatis luculenter affertur. 2° In vino acescente: uti constat ex rubrica, ubi dicitur : Si vinum coeperit acescere vel corrumpi, vel fuerit aliquantulum acre..., conficitur sacramentum, sed conficiens graviter peccat ». — Deficiente tamen alio vino, licet uti vino solummodo parum acescente ; rubrica enim non videtur accipienda cum tanto rigore, ut comprehendat vel ipsos primos acrimo­ niae gradus (VI, 207, Quaer. 1°). 3° In vino congelato : unde, graviter prohibetur illud consecrare, nisi fuerit liquefactum. At casu quo sacerdos illicite conse< casset vinum congelatum, istud habendum est pro vere consecrato, nec posset licite alterum vinum consecrare ; nam. ex rubrica clare patet, consecrationem esse validam ; et ratio est, quia, licet vinum congelatum non sit actu potabile, est tamen potabile ex sui natura *. 4° In vino aliis liquoribus aromatibusve ita modice permixto, ut vini quidem naturam retineat. — Immo erit materia dubia, ut expresse statuit Instr. S.C. de Sacram. (26 mart. 1929), « si, licet non majon· aut pari quantitate quaecumque alia substantia... vino commisceatur, notabilis tamen quantitas aliena sit ipsi admixta ». De liceitate quarumdam mixtionum ad vinum servandum aut corrigendum hace teneantur (e\ integro referuntur similia responsa in cit. Instruet. S.’C.'de S.): a) Quoad mixtiones ad servandum vinum, S. Off., 31 .Jul. 1890, respondit : Dummodo spiritus (alcool) extractus fuerit ex genimine vitis et quantitas alcoolica addita una eum ea quam vinum, de quo agitur, naturaliter continet, non excedat proportionem duodecim pro centum, et admixtio fiat quando vinum est valde recens, nihil obstare quominus idem vinum in missae sacrifi­ cium adhibeatur ». Et ad conservanda vina extraordinarie dulcia, S. Off., 5 Aug I89ti, m casu speciali, additionem spiritus permisit quae non excederet proportionem septemdecim vel octodecim pro centum, modo admixtio fieret, quando fermentatio tumultuosa, ut aiunt, defervescere inceperit. Praeferen­ dum tamen est, si adhiberi possit, aliud remedium in eo consistens, ut ebullia­ tur vinum usque ad sexaginta et quinque altitudinis gradus (S. Off., 8 Maii 1887). b) Quoad mixtiones ad naturalem acredinem vini corrigendam quodam chimico processu, respondit S. Off., 27 Maii 1892 : Non expedire. Vide Voue Rev. Thiol., 23, p. 35 ; 28, p. 659 seqq. ; .1/ni du Cl., 1911, p. 990 ; 1928, p. 349 seq., ubi decisiones S. Sedis. /3 1 \ id e > Mphoruum, VI. 207. Quaer. 2°, qui lre< 'Cnlenilas adducit et eam ampleo itur, quam modo explanavimus. Cap. 1. — De natura Eucharistiae. 81 1524. — 111. Aqua caereinonialiter vino consecrando permis­ cenda est. Porro permisceri debet, non quidem ex necessitate sacramenti, sed vi praecepti graviter obligantis. Can. 814. Audiatur Tridentinum (Sess. 22, c. 7) : « Monet deinde Sancta Synodus praeceptum esse ab Ecclesia sacerdotibus, ut aquam vino in calice offerendo miscerent : tum quod Christum Dominum ita fecisse credatur, tum etiam quia ex latere ejus aqua simul cum sanguine exierit : quod sacramentum hac mixtione recolitur ; et cum aquae in Apocalypsi beati Joannis populi dicantur, ipsius populi fidelis cum capite Christo unio repraesentatur ». · notest esse acidulate, gazosa, aut alcaline, modo ’ '" ad η. 1524: Verm, stinendum si missam abrum eam abrumper Capp, indubitatum necessitas p et a fortior ad n. 1524: Verm. in baptismo ; In nota . pro vera hab· natura sit c non videmus i quam imr.iediaI ' V t/ w - - —· _____ . sit praesens. Ratio desumitur ex Christi institutione et verbis demonstrativis formae ; item ex ratione sacrificii, quod requirit hostiam praesentem. Ad moralem vero praesentiam sufficit, ut res, sive in se, sive in alio, videri vel tangi possit. Ideo : a) Invalide consecratur materia tam modica ut sensu percipi nequeat, aut nimis remota, v. gr. ad 20 passus *, vel posita post tergum, canonis tabu1 Ita communiter. Patet autem hanc distantiam variare posse, ratione circumstantia­ rum, ut saepe Iit in ordinatione presbyterorum qui longius ab altari distant nec hostiam seu calicem vident. Marc. /net. Moral. ΛΙρϊι.Ύ, Π. 6 80 P. ill. — Tr. IV. De Eucharistia. 1523. — 11. Materia illicita (etsi valida) est vinum verum, aliquomodo vitiatum vel mixtum. Ratio, quia est cont ra reverentiam sacra­ mento debitam. Unde, caute adhibendum est vinum exoticum ; quia est saepenumero alienis commixtum substantiis, ideoqne illici­ tum; immo, non raro reperire est, illud esse omnino factitium, et consequenter invalidum. — Quamobrem illicita esset consecratio : 1° In musto, et quidem sub mortali, juxta Suarez, saltem extra necessita­ tem ; etsi enim substantialiter sit vinum, non est tamen vinum perfectum, nec purum, utpote nondum concoctum, neque a faece secretum. — 5. Officium, interrogatum utrum licitum sit uti vino ex musto obtento, quod ante fermentationem vinosam per evaporationem igneam usque ad dimidium condensatum est, respondit 5 Aug. 1896, <■ licere, dummodo decor * ·Λ l -: uem alcoolicam haud evd··^'· * I _ ■ a L1O ΙΙΟΓβζ ueiervescere inceperit. Praeferen­ dum tamen est. si adhiberi possit, aliud remedium in eo consistens, ut ebullia­ tur vinum usque ad sexaginta et quinque altitudinis gradus (S.OfT.,8 Maii 1887). b) Quoad mixtiones ad naturalem acredinem vini corrigendam quodam chimico processu, respondit S. Off., 27 Maii 1892 : Xon e.rpedire. Vide .Voue. Rev. Théol., 23, p. 35 ; 28, p. G59 seqq. ; Ami du Cl., 1911. p. 990 ; 1928, p. 349 seq.t ubi decisiones S. Sedis. q * Vide ,S. Alphontum. VI. 107. Quaer. 2°, qui tres sententias adducit el eam amplecttur, quam modo explanavimus. I Cap. I. — De natura Eucharistiae. 81 1524. — HI. Aqua caeremonialiter vino consecrando permis­ cenda est. Porro permisceri debet, non quidem ex necessitate sacramenti, sed vi praecepti graviter obligantis. Can. 814. Audiatur Tridentinum (Sess. 22, c. 7) : « .Monet deinde Sancta Synodus praeceptum esse ab Ecclesia sacerdotibus, ut aquam vino in calice offerendo miscerent : tum quod Christum Dominum ita fecisse credatur, tum etiam quia ex latere ejus aqua simul cum sanguine exierit : quod sacramentum hac mixtione recolitur ; et cum aquae in Apocalypsi beati Joannis populi dicantur, ipsius populi fidelis cum capite Christo unio repraesentatur ». Aqua debet esse naturalis ; potest esse acidulata, gazosa, aut alcalina, modo sil naturalis (S. OIT., 11 Aug. Ι90ί). « Qui autem misceret rosaceam vel aliam artificialem, licet valide consecraret, peccaret tamen mortaliter» (VI. 208). — Ad quantitatem quod attinet, sufficit una gutta, modo sit sensibilis : requi­ ritur vero, etsi vinum sit valde generosum, ut nunquam tertiam ejus partem excedat, Immo, si vinum sit parum generosum,haec quantitas a multis jam ut nimia habetur ; (piare consultum est, ut sacerdos non excedat octo vel decem guttas (VI, 210). Facienda est autem mixtio in ipso calice atque intra ipsum sacrum ; secus enim ad sacramenti significationem non sufficeret, esselque gravis rubricarum praetermissio. Hinc, casu «pio omissa fuisset, supplenda est. si omissio ante calicis consecrationem deprehendatur ; secus, si deprehendatur post conse­ crationem (VI, 208). Certum est, permixtam illam aquam in sanguinem Christi converti, quamvis non sit de fide. Ita D. Thomas (3, q. 74, a. 8), qui oppositam sententiam defendi posse negat. Quomodo autem haec conversio liat, immediatene, an mediate, per praeviam scilicet conversionem aquae in vinum, utrinque probabiliter affirmatur (VI, 209). Hodie auctores communius docent, hanc aquam converti in vinum (admiscetur enim aquae quae naturaliter vino inest), et ideo per verba consecrationis sanguinem Christi fieri (cfr. Priimmer, III. n. 173 ; Cappello, I, n. 290). § 4. De conditionibus ex parte materiae. 1525. — Principiv. I. Ad validam consecrationem, requiritur ut materia apta sit praesens atque determinata. Ita omnes. Requi­ ritur : 1° l’t materia sacerdoti consecranti morali ter et sensibiliter sit praesens. Ratio desumitur ex Christi institutione et verbis demonstrativis formae ; item ex ratione sacrificii, quod requirit hostiam praesentem. Ad moralem vero praesentiam sufficit, ut res, sive in se, sive in alio, videri vel tangi possit. Ideo : a) Invalide consecratur materia tam modica ut sensu percipi nequeat, aut nimis remota, v. gr. ad 20 passus », vel posita post tergum, canonis tabu1 Ita communiter. Patet autem hanc distantiam variare posse, ratione circumstantia­ rum, ut saepe iit in ordinatione presbyterorum qui longius ab altari distant nec hostiam seu calicem vident. Marc. Jnsl. Marat. Alph. T. II. 6 82 P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. lam, vel clausa in tabernaculo ; quia non censetur sacerdoti moraliter praesens, b) Valide consecrat caecus, vel exsistens in tenebris, si aliunde moraliter certus sit de praesentia materiae. Item, valide consecrantur vinum in calice cooperto, hostiae in tabernaculo aperto, in ciborio clauso, vel in cumulo sub aliis latitantes, aut sub palla, velo, etc. — Notandum hic est, communiter improbari praxim eorum, qui os proxime admovent, ut halitum in calicem et panem inspirent, c) Dubie consecrata censeri debet hostia, quae lateret sub corporali, sub pede calicisTsub mappa altaris. Cfr. VI, 211 seqq. 2° Ut materia, per consecrantis intentionem, sit in individuo determinata. Et haec quidem sententia est communis, tum quia hoc exigunt pronomina Hoc et Hic, tum quia actiones sunt circa singularia, quae debent esse certa et determinata (VI, 214). Sufficit autem intentio victualis, ut supra dictum est (n. 1413). Regulariter et vi muneris, consecrantis intentio, si nihil aliud fuerit positive determinatum, duo in se includit : intentionem nempe omnia peragendi secundum ritum Ecclesiae, et consecrandi quidquid est consecrabile per modum unius, modo sit praesens. Licet igitur sacerdoti ex inadvertentia defectus occurrerit, praesumendum est ipsum egisse secundum hanc intentionem, eamque non fuisse revo­ catam. Haec certa videntur, saltem quoad materiam quae pro sacrificio necessaria est (vide infra n. 1527, quaes. I, fin.). Itaque : a) Invalide consecraret, qui vellet tantum consecrare tertiam vel mediam hostiae partem, vel ex multis (v. gr. viginti praesentibus) tantum quatuor aut quinque, nullas designando ; quia non est ratio, cur una magis quam altera consecretur. Item, non consecratur hostia, inscio sacerdote posita sive in cor­ porali (sejuncta tamen a cumulo) sive infra illud. Ratio est, quia non est determinata in mente sacerdotis, cujus voluntas non fertur in incognitum» (VI, 21 i, 215). — b) Valida vero consecratio est, si sacerdos plures hostias consecrat in cumulo, quamvis circa earum numerum in errore sit : ratio est, quia semper praesumitur velle consecrare quod est sibi praesens et decenter consecrabile. Unde, si post consecrationem duas hostias simul junctas advertat, utramque ut consecratam sumat, juxta rubricam Missalis. Si vero ante conse­ crationem, postquam obtulit, advertat, unam seponat et post missam vel ipse vel alius eam sumat tanquam panem benedictum. Item, valida est consecratio, si ipse plures particulas ad altare consecrandas attulerit, aut rationabili modo adverterit ab alio adferri a se consecrandas, vel ante sacrificium monitus fuerit de consecrandis in altaris jam positis ; tunc enim, etsi intra consecrationis actum non ita expresse meminerit, aut etiam ad oblationem eas non detexerit, omnes tamen consecrat, modo sint praesentes in corporali ; quia habita intentio respectu ad illas virtualiter perseverat (VI, 216). — c) Quoad guttas autem vini et micas hostiae,Ü& distinguendum : Guttae exterius calici adhaerentes, immo (probabilius) interius adhaerentes non consecrantur ; intentio enim consecran­ tis dirigitur (dc se) ad id quod est consecrabile per modum unius, p) Idem dicendum videtur de micis separatis quae in patena vel corporali exsistunt. Parvae vero particulae, quae separatae in ciborio inveniuntur, consecratae • ensentur, quia omnes hostiae ibi inclusae per modum unius consecrantur, nec adest periculum particulas perdendi. Sane de hac tota re magnopere discrepant inter se A Cfr. VI. 215. Unde nil mirum, si aliqui (v. gr. Lehmkuhl, II. 1(56) asserunt guttulas interius calici adhaerentes esse dubie consecratas. Cap. 1. — De natura Eucharistiae. 83 Ad removendum igitur omne dubium, positiva intentionis determinatione opus est. Λ’. Alphons us sequentia proponit : Intendat semel pro semper sacerdos consecrare guttas separatas quae sunt fundo proximaeT^riïîcâs'aâhaerentes hostiae et micas quae sunt in ciborio. Excludat vero ab intentione consecrandi guttas remotiores et micas quae separatae in patena et corporali inveniuntur (VI, 215 ; Ex. ord., n. 99). — Plura adhuc de his invenies n. 1527. ubi tractantur quaestiones, speciales. 1526. — II. Ad licitam materiae consecrationem requiritur ut celebrans ab usu Ecclesiae, praesertim in Missali praescripto, non •B v > —- — - ad 1527 :"Ir. Gen. actualem vc cumulus hos Ratio: per ad n. 1526 Sabet cordos, dei se sumendae Resp : tis necessi tantum unus pectare pos Mve r expo sit io ne plures part· oblivione extra corporale vel sacram petram relictum ? De ista celebri quaestione haec praemittimus. Cum ciborii consecratio ad missae sacrificium non pertineat, positivo actu sacerdotis intendi debet, saltem initio missae. I nde de consecrandis particulis certiorari debet celebrans, Veram autem intentionem consecrandi e efformat, I T- J‘.i i? . · f|· . ■ 1 qui, vel ipse hostias defert ad altare, vel ciborium ab alio allatum in medio altaris collocat, vel, dum vestes sacras induit, clericum monet hostias esse pro consecratione in altare ponendas. His prae­ notatis, respondemus distinguendo : 82 P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. lam, vel clausa in tabernaculo ; quia non censetur sacerdoti moraliter praesens, b) Valide consecrat caecus, vel exsistens in tenebris, si aliunde moraliter certus sit de praesentia materiae. Item, valide consecrantur vinum in calice cooperto, hostiae in tabernaculo aperto, in ciborio clauso, vel in cumulo sub aliis latitantes, aut sub palla, velo, etc. — Notandum hic est, communiter improbari praxim eorum, qui os proxime admovent, ut halitum in calicem et panem inspirent, c) Dubie consecrata censeri debet hostia, quae lateret sub corporali, sub pede calicis,“sub mappa altaris. Cfr. VI, 211 seqq. 2° Lt materia, per consecrantis -intentionem, sit in individuo — - - - —- non ita expresse meminerit, aut etiam at omnes tamen consecrat, modo sint praesentet ljdfkea»virlualitt-r perseverat (VI, t et micas ^^^^^listinguendum: ») Guttat probabM|^^· ____ idhaerentes non conset tis diri^H 'e) aikid quod est consecrt dicend^H separatis quae iil Parvae^H in <| censent» < hosti e ibi inclusae J nec adesft •ulitu |s perdendi. Sa} discrepant jffil5. Unde nil m calici adha mleas non detexerit, 1 ; (VI, 216). Censent quidem Soldin-Schmitt (111. n. 118 fin.) et alii contra De Lugo etc., priorem etiam modum sufficere ; sed pro praxi teneatur sententia S. Alphonsi. 1528. — Regillae practicae. Celebrans qui aliquem defectum circa materiam sive panis, sive vini adverterit, ad sequentia, ex rubrica Missalis, attendat : I. Quoad defectum panis : 1° «Si celebrans ante consecrationem adverterit hostiam esse corruptam, aut non esse triticeam: remota illa hostia, aliam ponat et facta, oblatione, saltem mente concepta, prosequatur ab eo loco, ubi desi­ vit ». 2° Si id adverterit post consecrationem, etiam post illius hostiae sump­ tionem, posita alia, faciat oblationem ut supra, et a consecratione incipiat, scilicet ab illis verbis : Qui pridie quam pateretur ; et illam priorem, si non sumpsit, sumat post sumptionem corporis et sanguinis, vel aliis sumendam tradat, vel alicubi reverenter conservet. Si autem sumpserit, nihilominus sumat eam quam consecravit : quia praeceptum de perfectione sacramenti majoris est momenti, quam quod a jejunis sumatur ». 3° < Quod si hoc contin­ gat post sumptionem sanguinis, apponi debet rursus novus panis, et vinum cum aqua : et facta prius oblatione ut supra, sacerdos consecret, incipiendo ab illis verbis : Qui pridie, ac statim sumat utrumque, et prosequatur mis­ sam, ne sacramentum remaneat imperfectum, et ut debitus servetur ordo ». 4° «Si hostia consecrata dispareat, vel casu aliquo, ut vento, aut miraculo, vel ab aliquo animali accepta, et nequeat reperiri ; tunc altera consecretur ab eo loco incipiendo : Qui pridie quam pateretur, facta ejus prius oblatione, ut supra » (de Def., tit. III, 4-7). II. Quoad dejectum mm : 1° «Si celebrans ante consecrationem sanguinis, quamvis post consecrationem corporis, advertat aut vinum, aut aquam, aut utrumque non esse in calice (vel vinum esse corruptum), debet statim appo­ nere vinum cum aqua ; et facta oblatione ut supra, consecrare, incipiendo ab illis verbis : Simili modo, etc. ». 2° « Si post verba consecrationis advertat vinum non fuisse positum, sed aquam : deposita aqua in aliquod vas, iterum vinum cum aqua ponat in calice, et consecret, resumendo a verbis prae­ dictis : Simili modo, etc. ». 3° « Si hoc advertat post sumptionem corporis vel hujusmodi aquae, apponat aliam hostiam iterum consecrandam, et vinum cum aqua in calice, offerat utrumque, et consecret, et sumat, quamvis non sil jejunus. Vel si missa celebretur in loco publico, ubi plures adsint, ad evi­ tandum scandalum, poterit apponere vinum cum aqua, et facta oblatione ut supra, consecrare, ac statim sumere, et prosequi cetera » (ib., tit. IV, 3-5). Idem agendum si, post sumptionem, dubitetur cum fundamento, an liquor haustus sit vinum purum an corruptum ; sed inter DD. non convenit, 86 P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. utrum absolute an conditionate proferenda sint verba consecrationis. ■ Puto (inquit S. Alphonsus) non esse aliud vinum certum rursus consecrandum absolute, quia tunc idem urgeret periculum faciendi secundum sacrificium mutilatum, si forte prior materia fuerit vere apta ; dico igitur hanc secun­ dam consecrationem fieri debere sub conditione, nempe si prior materia non fuerit consecrata ; periculum enim non relinquendi sacrificium mutilatum justa erit causa repetendi consecrationem sub praedicta conditione » (VI, 206). 4° Si contingat totum sanguinem post consecrationem effundi, si quidem aliquid vel parum remansit, illud sumatur, et de effuso reliquo sanguine fiat, ut dictum est .· (in rubr. praecedenti Missalis) *. <· Si vero nihil onuijno remansit, ponat iterum vinum et aquam, et consecret ab eo loco : Simili modo, facta prius tamen calicis oblatione, ut supra » (Ruhr., de Def., tit. X, n. 13b.— Si materia, quae esset, apponenda, ratione defectus vel panis vel vini, non posset ullo modo haberi: si id sit ante consecrationem corporis, ulterius procedi non debet ; si post consecrationem corporis (aut etiam vini) deprehendatur defectus alterius speciei, altera jam consecrata, tunc, si nullo modo haberi possit, procedendum erit et missa absolvenda, ita tamen ut praetermittantur verba et signa, quae pertinent ad speciem deficientem. Quod si exspectando aliquandiu (v. gr. per horam) haberi possit, exspectandum erit, ne sacrificium remaneat imperfectum » (ib., tit. IV, n. 8). — Casu autem quo celebrans missam interrumpere debeat, vel intra missam obierit, ea sunt agenda quae n. 1041, quaes. II e III, indicabimus. t · · Articulus III. · ■ 7 '1 De forma Eucharistiae. 1529. Forma sacramenti Eucharistiae sunt ipsa verba, qui­ bus Christus Dominus hoc sacramentum confecit. In nomine enim et in persona Christi loquitur et operatur sacerdos faciens sacrum. Forma proferri debet recitative et significative, i. e. referendo verba Christi et applicando illa ad materiam praesentem ut ipsa transmutetur in corpus et sanguinem Christi (Ex. ord., n. 100). Principi v. I. Forma praescripta pro consecratione panis constat his verbis : Hoc est enim corpus mf.um. Desumpta est ex 5. Mat­ thaeo (26, 28). Vox enim ponitur secundum consuetudinem Roma­ nae Ecclesiae a B. Petro derivatam ; inseritur autem, ut forma cum praecedentibus verbis cohaereat. In hae forma, verba essentialia sunt : « Hoc est corpus meum » ; significant enim complete et important conversionem panis in corpus Christi. Hinc ad essentiam non pertinet verbum enim, et ideo ejus omissio censetur esse tantum venialis. < Sed non improbabiliter Concina et Honcaglia damnant id de mortali ; ac revera in re tanti momenti, non videtur levis quaecumque mutatio delibe­ rate apposita (VI, 220). Et idem dicendum de eadem voce in sequenti forma. * Scilicet · Sl prr ncgligentlam aliquid de Sanguine Christi ceciderit, si quidem super errum, s« n super tabulam, lingua lambatur, et locus ipse radatur quantum satis est, et abnuto comburetur cinl * rrro in »ii'-ranum recondatur... si super linteum altaris... linteamina ter abluantur ubi stilla ceciderit... et aqua ablutioni» in sacrarium projiciatur... » (De Defectibus x, n. 12.) Gap. I.— De natura Eucharistiae. 1530. — II. Forma pro consecratione calicis sequens assigna­ tur: Hic est enim calix sanguinis mei, novi et aeterni testa­ menti, MYSTERIUM FIDEI, QUI PRO VOBIS ET PRO MULTIS EFFUNDE­ TUR in remissionem peccatorum. Quae omnia verba desumpta sunt vel ex diversis S. Scripturae locis, vel ex apostolica tradi­ tione, ut docet S. Th omas (3, q. 78, a. 3 ad 9). Essentialia verba sunt sola: « Ilie est calix sanguinis mei », cum praesentiam sanguinis Christi sub speciebus vini perfecte exprimant. In diversis liturgiis alia verba (vel saltem pars eorum) penitus desunt. Irnmo S. Paulus (1 Cor ; 11, 25) tantum habet : « Hic calix novum testamentum est in meo sanguine >. Propugnatoribus tamen non caret altera sententia, quae cetera etiam verba, utpote virtutem passionis Christi exprimentia, essentialia esse docet1 ; exceptis tantum hisce, aeterni et mysterium fidei, quae virtualiter in aliis includuntur. Certe graviter peccaret sacerdos, si non proferret omnia verba, quae in conse­ cratione calicis habentur, vel ea mutaret, ut mox dicemus. Cfr. Alph., VI, 223 ; Lehmkuhl, II, 170 seqq. ; Pohle, Dogm., III, p. 287. In Ecclesia graeca2 forma est : « Hoc est corpus meum, quod pro vobis frangitur in remissionem peccatorum. — Hic est enim sanguis meus Novi Testamenti qui pro vobis et pro multis effunditur in remissionem peccatorum» (cfr. IfoMters, II, n. Ii8). De epiclesi vide notam 2. 1531. — 111. Mutatio verborum, quae nullam sensus mutationem importat, non reddit consecrationem invalidam. Constat ex rubrica Missalis (de Def. λΓ, 1) : « Si quis autem aliquid diminueret vel immutaret de forma consecrationis, et verba idem non significa­ rent, non conficeret sacramentum. Si vero aliquid adderet quod significationem non mutaret, conficeret quidem, sed gravissime peccaret ». Xec similiter vitiosa pronuntiatio impedit, quominus valida sit consecratio. « Ratio csl, quia voces ita constitutae sunt, ut si aliquando cum vitio proferantur, idem significent ; sufficit enim, ut verba formae ingerant sensum a Christo intentum ; secus, si alium sensum ingererent » (VI, 224). Ex his deduces : a) Valida, sed graviter illicita est consecratio, si dicatur : Hic cibus est corpus meum, hic calix est sanguis meus. A peccato veniali excusari non potest, (pii debitam diligentiam non adhibet ad verba consecrationis rite pronun­ tianda. Scrupulus tamen est repellendus, si vitium involuntarie admittitur, v. gr. si quis dicat coipus pro corpus, meus pro meum, es pro est, calis pro calix, sanguis pro sanguinis, etc. b) Invalida est consecratio, si dicatur : Hoc ’Legitur equidem in Rubrica (Ut. X, n. 3) : « SI obierit sacerdos semiprolata forma sanguinis, tunc alter prosequatur missam, et super eumdem calicem repetat integram formam. » — S. Alphonsus, etiam innixus his verbis Rubricae, cum aliis A A. haec docet (VI, n. 223) : * Sed in praxi... sl forte tantum prima verba dixisset, deberet (sacerdos) utique sub conditione integram repetere formam (sell, a verbis : Simili modo). Haec eadem docet recentissimus Ubach (II, n. 512), provocans ad Lugonem. d. 11, s. 4. — ’ Apud Graeco» occurrit etiam invocatio seu epiclesi», et quidem post pronuntiata verba Christi, quibus traditur forma Eucharistiae (de epiclesi cfr. ./iq/ie, III, p. 250 seqq.). In epiclesi autem sacerdos Deum Patrem rogat, vel ut ipse per Spiritum S. conversionem operetur, vel Spiritum S. qui eam efficiat, mittat. A saeculo xiv vel xv piures Graeci epiclesim tanquam formam habuerunt Eucharistiae (Juqic, 1. c.). 88 P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. enim corpus meum ; omittendo est. Item, si dicatur : Hic (adverbialiter) est corpus meum ; hoc corpus est meum ; vel hic sanguis est meus ; quia haec verba non habent sensum, quo id significetur, quod operari debent. Item, si dicatur : Illud est corpus meum: ille est sanguis meus ; mutatur enim sensus formae, ut per se patet, c) Dubia est consecratio, si dicatur : Haec est caro mea ; istud est corpus meum : iste est sanguis meus. Vide S. Alph., \ I, 221 ; 223, q. 4. 1532. Qnaesita I. . Iz/ in consecratione ut essentialia habenda sint haec verba: Qi i pridie, etc., Simili modo, etc.? Respondemus : Sententia communis et probabilissima negat, et probatur : 1° ex Decreto Eugenii IV ad AnnenOs, ubi dicitur consecrationem non aliis fieri nisi verbis Christi, quae haec tantum sunt : Fice est corpus, etc., Hic est calix, etc. 2° ex rubrica Missalis, quae docet verba necessitate sacramenti requisita esse verba formae, scilicet : Hoc est corpus meum, etc., Hic est calix, etc. (VI, 222). — Atta­ men si debeat forma repeti, a verbis : Qui pridie et simili modo, semper inci­ piendum est. Id constat ex ipso Missali Rom. (de Def. III, n. 5 ; IV, n. 3 ; X, n. 3). II. Quid agendum celebranti, st xox RECORDETUR se omnia consecrationis verba protulisse? Ex ipsa Missalis rubrica (de Def. V, 2) haec erunt tenenda : « Si celebrans non recordetur se dixisse ea, quae in consecratione communiter dicuntur, non debet propterea turbari. Si tamen certo ei constat se omississe aliquid eorum, quae sunt de necessitate sacramenti, resumat formam. Si vero valde probabiliter dubitat se aliquid essentiale omissise, iteret formam, saltem sub tacita conditione ». Juvat etiam animadvertere : si error vel omissio se referat solummodo ad haec verba: aeterni > vel · mysterium fidei ». non licet formam integram absolute repetere, nec obligatio adest eam repetendi sub conditione. Liceret tamen repetere sub conditione formam supra calicem, si notabilis error vel omissio locum habuisset (Lehmkuhl, II, 1721. Tandem observatione vix opus esse videtur, distractionem etiam voluntariam, durante consecratione, non impedire validitatem consecrationis, dummodo non vitiet intentionem praedoininantem ministri. CAPI T H De ministro Eucharistiae. Codex )nr. e. 845 ; Ailuale Horn. Tit. IV, c. I. n. 12 ; S. Thomas. 3, q. 82. a. 3 ; S. Alphon•ua, VI. 230 ; ed. G.» III, p. 201 ; Lugo, dlsp. 18 ; Benedictus Λ/V. de sacrif. Missae. I. 3, c. 12 18, 29, seqq. ; Sa#st. Instil. thcoL, I. e. 4 ; Pohte, Lehrb. der Dogm., ed. 1912. III, p. 335 ; Vtrmeertch-Creusfn. Eplt. II. η. 111 ; Cappello, I, n. 314 ; Blat, L. III, P. I. p. 171 ; Pûcdla· Gennaro, V, η. 516 ; Vermeeradt, III, η. 385 ; Η'oufer#, II, η. 160 ; Rau#, Inst. can. η. 241, 248. Minister Eucharistiae debet ad suum munus reddi idoneus per potestatem ordinis, habere jurisdictionem, et observare ordinem ab Ecclesia praescriptum. I nde, triplex erit articulus : l"s de requisita potestate ordinis in ministro ; 2US de requisita juris­ dictione ; 3ue de ordine servando. — De statu gratiae et exemptione a censuris diximus n. 1416. De ministro Eucharistiae. 89 Articulus I. De requisita potestate ordinis in ministro. Duplex Eucharistiae minister distinguitur : minister consecrans et minister dispensans. Datur quoque ordinarius et extraordinarius. 1533. — Principia. I. Minister consecrans Eucharistiae est solus sacerdos rite ordinatus. Can. 802. Constat ex verbis Christi, qui sohis Apostolis eorumque in sacerdotio successoribus dixit : Hoc facite in meam commemorationem. Hinc, Concilium Lateranense IV (C. Firmiter) ita definivit : « Hoc utique Sacramentum nemo potest conficere, nisi sacerdos qui fuerit rite ordinatus « (VI, 231). Qlaesitl m. .In pll kes sacerdotes possunt valide consecrare simul eamdem materiam? Distinguere oportebit : Affirmative, si eodem instanti verba formae proferant. E converso si unus eorum ante alios formam compleat independenter ab aliorum intentione, jam conficit sacramentum, ita ut alii frustra formam postea absolverent. Hinc, sacerdotes novi qui cum Episcopo consecrant, primo curare debent, quoad fieri potest, simul cum Episcopo formam absolvere. Praeterea, habere debent intentionem consecrandi tunc tantum, quando in eodem tempore cum Epis­ copo formam absolvunt ; immo, ultra hoc in consecratione calicis intendant etiam non consecrare, si panem forte ipsi non consecraverint » (VI, 323). Haec de validitate concelebrat ion is. Non licet vero in Ecclesia latina pluribus sacerdotibus concelebrare, praeterquam in missa ordinationis presbyterorum, et in missa consecrationis Episcoporum secundum Pontificale Romanum. Ha can. 803. Apud Orientales, etiam extra ordinationem neopresbyteroruin, sacerdotes cum Episcopo saepe concelebrant. In hoc casu, approbante Ecclesia, singuli stipendium hujus missae licite accipiunt. Cfr. Bened. XII . de Sacri f. Missae, 1. 3, c. 16, n. 10. 1534. — II. Minister ordinarius dispensandae Eucharistiae est solus sacerdos. Can. 845, § 1. Constat ex Tridentino (Sess. 13, c. 8) : < Semper in Ecclesia Dei, ait, mos fuit, ut laici a sacerdotibus communionem acciperent, sacerdotes autem seipsos communi­ carent ·■·. Idem suadet et ratio theologica : cum enim consecratio ad distributionem ordinetur, illius esse debet distribuere, cujus est consecrare. Quod confirmat universalis Ecclesiae praxis (VI, 230). Qi xEsiTi μ. l/ι possit unquam sacerdos e.xth \ missam seipsum communicare 1° Praesente alio Sacerdote, negative (Suarez, disp. 72, s. Ill, vers. fin.). -° Probabile tamen esi (deficiente alio sacerdote) etiam extra mortis pericu­ lum, ej gravi causa, licere sacerdoti, praeciso scandalo, sacram hostiam sumere ex sacrario, vel a diacono allatam sibi ipsi dare, v. gr., si in longo morbo diu non communicasset. 3° Immo Croix, Suarez et alii dicunt,sacerdotem, qui non posset sacrificare, semper posse sola devotionis causa seipsum communicare ; quia, praeciso scandalo, nulla est irreverentia, nec ullibi est vetitum (nisi adsit alius sacerdos, ut diximus). S. Alph.. VI, 238 ; ed. G., III. p. 207. P. HI. — Tr. IV. De Eucharistia. 1535. — HI. Minister extraordinarius dispensandae Eucharistiae est diaconus. Can. 845, § 2. Ipsi ergo committi potest ab Ordinario loci vel a parocho, non autem a rectore Ecclesiae, ex gravi causa, hujus sacramenti dispensatio. Constat : 1° ex praxi priorum saecu­ lorum, in quibus diaconi universe Eucharistiam (praesertim divinum sanguinem) ministrabant ; 2° ex varis Conciliis, v. gr., .Nicaeno I generali, Carthaginensi IV, etc. (VI, 237). Cfr. S. R. C., n. 2504. Diximus ex gravi causa ; non est enim haec causa reducenda ad casum neces­ sitatis et licentia concedi potest pro casibus qui aliquod commodum prae se ierunt, ut si parochus esset occupatus in die magnae festivitatis, aut numerus communicantium esset magnus. Stante vero necessitate, licentia legitime prae­ sumitur, ut notat can. cit. Hinc in necessitate extrema, absente sacerdote, diaconus non solum potest, sed tenetlr viaticum ministrare. Peccat autem graviter, si extra casum necessitatis absque commissione Episcopi vel parochi legitime concessa, Eucharistiam dispensat *. Porro diaconus, administrando Eucharistiam, omnia observare debet quae Rubrica a sacerdote requirit (v. infra n. 1541), sed cum stola transversa quae a latere, non ante pectus, pendere debet 2. Ipse potest, post communionem infirmorum, cum pyxide benedicere. S. R. C,, n. 2074 et can. 1274, § 2. 158(1. .Isseru/ii graves theologi cum Suarez (etsi dissentiat S. Thomas) simplicem ninii.i m immo el laic.i m posse in casu extremae necessitatis vel tempore pestis, viaticum sibimetipsi vel aliis praebere. Ratio est, quia tunc urget praeceptum divinum communicandi, nec ulla fit sacramento injuria, si, in tali necessitate, Eucharistia a lai< o ministretur, ut olim in primitiva Eccle­ sia usus obtinuerat \ec obstat scandalum tale enim scandalum vel admi­ ratio praecaveri potest, si admoneantur adstanles, id in tali necessitate per­ mitti Sed nec objici potest contraria consuetudo ; eum enim casus iste rarissime eveniat, nequit haec contraria consuetudo probari. Cfr. VI, 237, q. 2 et 3. Ili quoque S. C. de Prop. Fide, 10 Aug. 1841 (ap. Gaudé, III, p. 206, nota), et fere omnes recentiores au< tores (cfr. Prümmer, HI, η. 218 seq. ; ('appello, n. 334 : 11’otUers, II, n. 16i, Coroll. i). Articulus 11. De jurisdictione requisita. 1537. Reticere fideles pane eucharistico est praecipue munus et officium pagorum animarum. Alvero, ut fidelibus accessus ad communionem magis 1 < .... ,■> (de Euch.tr . c 7. η IÎ), scribit, non esse improbabile quod diaconus (deficiente >»is n|ol.) p>'«sit. c(rr.>(io>ii. causa. selpsum communicare. Vddil vero sed disciplina hodierna »pi itanda v>t ». Cfr. S. Alph., VI M8. —* Rituale Rom. (Tit. IV, c. 2, n. 10), P· -tn > «aeram communionem mlni«tranb· Episcopus autem... benedicit more solito ilii.n. sit ■ >m. n homini etc. itaque aliqui auctores putant etiam diaconum posse benedlc.umr·, impertire »» ihchmitt. p. 125, Cappello. n 454). Cfr. etiam in Codtc» < an 1147, t 2 et 4. Recentissime Iterum alllnnantcm sententiam sustinent Ephen.'r.J.. i.iit,, ./it-oe(I'? 26, p. 80 seqq.) ; et tandem Commissio Pont . die 13 jul. 1930, respondit ad pmpi'sRum dubium Λη Diaconus, s Communionem ad normam < an. 845. 4 2 minlsiran» ]. > . i dei» at in line ritus benedictionem manu impertire juxta Rituale ronianum, lit. 14 c 11 n. 10 ? — .Affirmatu-. - (A. A. >. XXII 1930, p. 365.) i—· Cap. H. — De ministro Eucharistiae. [ 91 ac iyagis pateat, ab Ecclesia sapienter statutum est, ut, exceptis aliquibus casibus qui de jure parochis reservantur, etiam alii sacerdotes communiter hunc cibum spiritualem distribuere valeant, ut ex dicendis patebit. Itaque haec statuuntur : 1° Jus et officium viaticum etiam privatim deferendi ad infirmos pertinet ad. parochum. Can. 850. Id vero intelligendum est ' <;M' viatico, quod ante receptionem extremae unctionis porrigitur. I ‘ .Ius illud habet parochus, intra suum territorium, quoad infirmos etiam non paroecianos ; imo quoad infirmos ex Religione laicali, nisi Ordinarius aliter providerit. Can. 849, 850, 514, § 3. Attamen, ex can. 379. prior Digni­ tas in clero ministrat sacramenta Episcopo decumbenti ; similiter Superior Religionis clericalis professis, novitiis, aliisque diu noctuque in domo degen­ tibus (can. 514), firmo jure parochi ex can. 848. § 1. In monialium domo viati­ cum ministrat confessarius ordinarius vel qui ejus vices gerit. Can. 514, § 2, Vide n. 2183, 5°, b. Qui, extra casum necessitatis, viaticum sine debita parochi vel Ordinarii licentia (saltem praesumpta) ministrat, peccat graviter: laedit enim in re gravi jus parochi ; sed jam non incurrit in excommunicationem, ut olim pro Regu­ laribus sancitum erat. 2° Jus et officium parochi est, communionem publice ad infirmos, etiam non paroecianos, extra ecclesiam sed intra suum territorium, deferre1. Can. 848, § 1. Itaque hic non jam de modo agitur quo private defertur, scilicet absque sollemnitate exteriore (vide infra, n. 1544). Ceteri sacerdotes id possunt in casu tantum necessitatis, aut de licentia sal­ tem praesumpta parochi vel Ordinarii. Can. 848, §2. — Quilibet sacerdos potest communionem privatim ad in firmos deferre, de venia saltem presumpta sacerdotis, cui custodia S.. Sacramenti commissa est. Can. 849, § 1. De ritu servando sermo erit infra n. 1544. 3° Quilibet sacerdos intra missam, et, si privatim celebrat, etiam proxime ante vel statim post, communionem fidelibus accedentibus ministrare potest. Can. 846, § 1. Id facere potest, etiam in oratorio privato, nisi Ordinarius in casibus particularibus id prohibuerit. Can. 869. Cfr. A. S. 5., 40, p. 589. Eliam extra missam quilibet sacerdos eadem facultate pollet, ex licentia saltem praesumpta rectoris ecclesiae, si sit extraneus. Can. 846, § 2. Dispensare autem communionem paschalem jam non pertinet ad jura parochialia, eamque ministrare potest quilibet sacerdos secundum normas praedictas. Can. 859. § 3 ; cfr. etiam can. 462, n. 2 et 3 et dicenda n. 1572. 1538. — Quaesitum. Quaenam est pro ministro obligatio ministrandi Eucharistiam ? 1 Ad mentem Codicis (c. 847) delatio Eucharistiae ad infirmos sit publica. nisi justa et rationabilis causa contrarium suadeat. Porro ex decisione S. C. de Sacram. 5 Jan. 1928 M. .4. S. XX. 1928, p. 81), Ordinarius tantum loci est Judex, an justa probetur causa (cfr. A. A. S., I. c. p. 82 seq. ; et pro explicatione llaus. Inst. can. n. 248, c). 92 P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. Animarum pastores eorumque coadjutores, aut alii ab ipsis delegati, tenentur ex justitia, communionem ministrare non solum moribundis, sed etiam sanis, quoties rationabiliter et opportune requisiti fuerint (H. Ap., XV, 8). Cfr. n. 2271. Deficiente pastore, quilibet alius sacerdos ad id tenetur ex caritate, et quidem sub gravi, si de viatico ministrando agatur 1. i Articulus III. De ordine servando in Eucharistiae ad ministra tione. Duo sunt, de quibus hic agendum est, nempe : 1° de modo admi­ nistrandi sacram communionem in genere ; 2° de ordine servando in administrando sacro viatico. § 1. De modo administrandi communionem in genere. Ordo praescriptus respicit sive locum debitum, sive tempus, sive ritum. De unoquoque dicemus. 1539. — 1. Quoad locum debitum. SS. Eucharistia fidelibus dis­ pensari potest in omnibus ecclesiis vel oratoriis publicis, immo et in oratoriis privatis 2 ut modo diximus, n. 1537, 3°. Notandum tamen, ex can. 868, celebranti non licere communionem intra missam dare fidelibus adeo distantibus ut ipse altare e conspectu amittat. 1540. — II. Quoad tempus. 1° Permittitur SS. Eucharistiae dis­ pensatio quolibet die, excepto (nisi de viatico agat ur) tempore inter­ dicti localis (cfr. n. 1306), et tempore a repositione SS. Sacramenti in feria V Majoris Hebdomadae usque ad missam sollemnem in Sabbato Sancto. Deinde hac die communio nequit ministrari nisi inter missarum sollemnia (post cantatum Gloria), vel continuo ac slatiin ab iis expletis. Ita can. 867, § 1-3. Cfr. S. R. C., 28 Apr. 1914 (.4. A. 5., VI, p. 196). \lvero nihil prohibet quominus sacerdos, expletis missae caeremoniis, com­ munionem ad infirmos loci deferat, .Imi du Cl., 1921. p. 318 et 319, ad III. In aliquo casu particulari, S. C. declaravit, viris, qui Sabbato Sancto secessus ter­ minabant. sinr scrupulo etiam ante Gloria communionem ministrari posse (Ferrerez, Theol. mor., 11. 297). Quandoque, ratione specialium circumstan1 statuit can. sj3 Quilibet baptizatus, qui Jure non prohibetur, admitti potest ei debet ad -.ieram communionem — * Ex decisione S. de Sacram .Montis Uegalis in Pedcinonte, 5 jan i'. \\ !’.*·>«, p. ;·< seqq.), Ordinarius loci concedere valet pro singulis casibus et j i modum actu- ut in montanis paroeciis fideles, quoties ad infirmos S. Eucha­ ristia debratur, possint communione quoque refici in quolibet loco decenti et honesto qui In itinere exstet, «d ea die ecclesiam petere non valent. 1 Cap. II. De ministro Eucharistiae. 93 liaruin (v. gr. tempore sacrae missionis, si operariis ad recipiendam communio * nem paschalem tantummodo hora matutina Sabbati Sancti suppetit) virtus epikeiae suadebit, ministrare communionem ante officium diei *. Cfr. alios casus inZinz. Quart. Schr. 1922, p. 662 ; 1925, p. 354. — Fideles ritus latini nequeunt, in Parasceve, recipere communionem in ecclesia ritus orientalis (quae hac die Parasceven non celebrat). Cfr. Ami du Cl., 1913, p. 847. 2° Permittitur qualibet diei hora, a tempore ad tempus quo mis­ sae, ex jure vel ex privilegio, licite celebrantur. Can. 867, § 4 ; S. R. C., n. 2572 ad 23. Si tamen rationabilis causa suadeat, per­ mittitur etiam tempore pomeridiano, ut can. cit. innuit. Gravior et specialis accedere debet ratio, si quis velit tempore vespertino distribuere sacram Communionem. Intempesta autem nocte, id est, elapsis jam multis noctis horis nunquam licet, nisi viaticum deferendum sit. Can. 867, § 5. Attamen, in communi­ tatibus, ubi SS. Eucharistia in sacello domestico asservatur, etiam noctis tempore ministrari potest, justa adstante causa, v. gr., si quis infirmus jeju­ nium protrahere nequeat. Quaesitum. .·!// communionem dispensare licet in missa Natalis Domini, quae media nocte celebratur? Respondemus : Affirmative, pro iis qui assistunt missae in oratoriis Institutorum religio­ sorum et locorum piorum, ubi asservatur sacra Eucharistia. Ita ex decr. I Aug. 1907 (A. S. S., 40, p, 478). Idem nunc dicendum videtur de üs. qui in ecclesiis missae sollemni intersunt festo Natalis Domini media nocte celebratae juxta can. 821, § 2. Vide Monitore Eccl. 1922, p. 371 ; Linz. Quart. Schr., 1922, p. 290 seq. et confer can. 846 ; 863 ; 867, § 1 et 4 ; 869. Concordare perspi­ ciuntur plures auctores rccentissimi (IVoutcrs, II. n. 165 ; Aertnys-Damen, 12, ed. II, n. 128). 1541. — III. Quoad ritum. 1° Communio, quoad ejus fieri potest, porrigenda est intra missam, nempe post ipsius celebrantis com­ munionem ; quia orationes, quae post communionem dicuntur, non solum ad sacerdotem, sed etiam ad alios communicantes spectant. Attamen eam ministrare licet tum ante tum post missam, ut diximus n. 1537, 3°. Parochus, qui generatim nonnisi post missam communionem dare vellet, jus suum excederet. Ami du Cl., 1914, p. 190. 2° Sacerdos, SS. Eucharistiam ministraturus, vestibus sacris sit indutus : nempe, extra missam, superpelliceo (vel alba) et stola coloris officio illius diei convenientis vel etiam coloris albi (hanc diaconus, si ministret, transversim gerat) ; ardeant cerei, praemit­ tatur confessio generalis, et consuetae dicantur orationes, prout in Rituali praescribitur. S. R. C., n. 2740. In specie haec teneantur : 1 Hoc idem etiam probant Woiiters (II, n. >65) ; Vermtrntch (III, n. 420, 1 °) ; AerlnusTJamcn (ed. 12 ; II, n. 128) ; qui ultimus rectius, ni fallimur (contra Wouters. II. n. 165, d, 0n.)t statuit, -Sabbato Sancto non licere communionem ministrare in taeello ubi Missa non celebratur ». 94 P. IU. — Tr. IV. De Eucharistia. a} Si necessitas id postulet, communio dari potest a sacerdote missalibus vestibus induto, qui in alio altari missam celebravit, aut celebraturus est, sed in solo casu ubi viget inveterata consuetudo. S. R. C., 1. c. ad 11, Ante vel post missam cantatam (sive sollemnem sive conventualem) sacerdos missali­ bus vestibus indutus communionem distribuere nequit. S. R. C., 19 Jan. 1906. Quid juris, si habeatur expositio sollemnis, vide n. 1584. 3°. b) Cum paramentis nigris distribui potest communio in missis defuncto­ rum; immo ante vel post illas missas. In utroque tamen casu, omittenda est benedictio item, tempore paschali, omittitur alleluia post versiculos, sed dici­ tur oratio temporis paschalis). Die commemorationis Fidelium Defunctorum (2 Nov.), pro communione extra missam, color stolae potest esse albus vel vio­ laceus. Cfr. S. R. C., n. 3465, 3975 ; A. .1. .S’., p. 323. Si intra missam com­ munio ab alio sacerdote distribui debeat, id fiat post communionem cele­ brantis, vel incipiatur distributio ante missam. Ex decisione S. R. C. (n. 3448), non licet (nequidem ob ingentis populi concursum) distribuere populo novas in eadem Missa consecratas hostias ante Celebrantis communionem. c) In porrigenda sacra communione ’, sacerdos uti debet solo pollice et indice nam, licet tota manus consecrata sit, attamen solus pollex et index, ex ritu Ecclesiae, ad hoc ministerium deputantur (VI, 244). Auctores tamen communiter excipiunt casum necessitatis extremae, aut gravissimae (efr. d) Si minister inserviens sacerdoti desit, ipse communicaturus, si sit vir, respondere potest ; nec vero id potest mulier, nisi sit monialis intra claustrum. Supple.it ergo sacerdos, dicendo : Confiteor, respondendo .4 etc. In com­ munion' monialium Misereatur, Ecce. .4 gnus, etc. dicenda sunt versus mo­ niales, non versus populum. Sacerdos vero debet descendere et reverti per gradus anteriores altaris, non per laterales. Extra missam, si quidem solae moniales sint communicaturae, omnes preces cum caeremoniis tam ante quam post communionem sunt recitandae ad fenestellam, si chorus sit post altare aut longe distet. — Quoad praxim, apud varias religiosas Congre­ gationes receptam, instituendi immediate ante communionem votorum profes­ sionem aut renovationem, haec servanda sunt : Celebrans profitentium vota excepturus, sumpto SS. Eucharistiae sacramento, absoluta confessione gc verbis quae ante fidelium communionem diei solent, sacram hostiam manu tenens, ad proillentes sese convertet : hi vero singuli alta voce professionem suam legent, ac postquam quisque legerit, statim SS. Eucharistiae sacra­ mentum sumet. In renovatione autem votorum, celebrans ad altare conversus exspectet, donec renovantes votorum formulam protulerint ; qui, nisi pauci sint, omnes simul, uno praeeunte, formulam renovationis recitabunt, ac pos­ tea ex ordine SS. Corpus Domini accipient * ». S. R. C., die 14 Aug. 1894, n. 3836. e) Ministro ad altare inservienti communio prius est ministranda ; cauto tamen, ut laico inservienti praeferantur clerici, et clericis minoris ordinis alii in majori ordine constituti aut personae quae superiori polleant dignitate liturgie·· it tendenda per se (uti regum), vel per accidens (uti sponsorum in missa pro benedicendis nuptiis). S. R. C.. 30 Jan. 1915 (A. .4. S., VII. p. 71). 1 Quoad consuetudinem osculandi ante communionem manum sive anulum Episcopi !'■>·· d< claravit S Congrec. Rituum man 19’5) . Osculum manus sive anuli in casu’ remittendum ■ prudenti ludlcio Episcopi (Λ A s. XVII. p. 265), id est - potest fleri vrl Π '1 ' H ■ I»·» return v| obligandi pollet penes quaslibet religiosa- utriusque sexus Congri .·> u m»-. ubi voti nuncupantur vel renovantur intra tnls«am Ita eadem S. R C. di· > I m 1696 η 3912. Cfr Ephem. Liturg., vol. 3i (1920), p. 336-3»1 Cap. II. — De ministro Eucharistiae. 95 f) Communio sub sola specie panis praebeatur. Can. 852. Ilinc nequit etiam moribundo dispensari sub sola specie vini : nam praeceptum viatici non obligat, quando sumi nequit juxta Ecclesiae ritum. II. Ap., XV. 14. Cfr. tamen dicta superius n. 1521, 2°, 3°. Prohibetur similiter dare communicanti (sine causa vel ex falsa devotione) plures particulas vel unam majorem. S. R. C., 12Febr. 1679 (ap. Gennari, Quest, de mor., 1, p. 62). —Data autem communione extra missam, sacerdos reversus ad altare dicit : O sacrum convivium, etc. (tempore paschali et per octavam Corporis Christi : alleluia) ; Panem de coelo, etc. (alleluia, ut supra) ; Domine exaudi orationem, etc. ; Dominus vobiseum, etc.; deinde orationem : Deus qui nobis, etc. (tempore paschali : Spiritum nobis, etc.) cum longiori conclusione (etiam tempore paschali) *. Post haec, digitos abluit et s. ciborium in tabernaculo reponit. Deinde, elevatis oculis, extendens, ele­ vans et jungens manus caputque cruci inclinans, benedicit manu, non pyxide (nisi post viaticum), iis qui communicarunt, cum formula : Benedictio Dei omnipotentis, etc. 1542. — Quaesita. 1. Quale peccatum, esi, omittere caeremonias in communione ministranda praeceptas? Respondetur : <> Ministrare Eucharistiam, sine lumine et solita confessione, communiter veniale tantum reputatur. Ministrare autem sine stola et superpelliceo, communiter censent AA. esse mortale ex genere suo ; omissio tamen stolae pluribus videtur esse solum veniale. Deferre autem Eucharistiam ad aliud altare, sine vestibus sacris, dicunt communiter non excedere veniale » (VI, 241). S. R. C. (n. 3792, ad 10) declaravit, praeceptum imponi, quando rubrica numerat preces post distributionem communionis dicendas (efr. supra, n. 1541). II. Quid agendum est, si sacrae particulae pro populi commu­ nione non reperiantur in numero sufficienti? Respondemus : Servetur consuetudo dividendi particulas consecratas in partes minores (S. R. C., n. 2074), non tamen adeo parvas, ut honeste dari non possint (VI, 245). Si casus id exigat, altera missa legi poterit, ne populus communione pri­ vetur (Ami du Cl., 1906, p. 13 et 299). Vide tamen n. 1626, 2°, a. III. Quid jaciendum, casu quo decidat hostia? Dicit 5. Alphonsus : <' Primo tegendus locus, et postea abluendus, ut praecipiunt rubricae ; quae tamen non obligant sub gravi, et ita ordinarie omitti potest ablutio vestis, aut barbae, ad evitandam turbationem populi. Locus vero, ubi incidunt species vini, debet semper ablui, cum ipsae imbibantur, etsi non sit opus eas comburere » (VI, 250). « Si hostia decidat super ubera mulieris, non debet sacerdos ipse auferre, sed ipsa mulier manu abstrahat, et reponat in ciborio ». Item, si cadat intra clausuram monialium. Digiti vero mulieris abluantur, et ablutio in piscinam ’ Cfr. Rituael Hom. Tit. IV. c. 2, n. 7. — In communione infirmorum nulla ratio tempo ris paschalis habenda est, ut dicemus n. 1543, 3·'. 96 P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. dejiciatur. Si mulier nequeat facile hostiam ibidem accipere, seorsum recedat, v gr., in aliquod sacellum, vel in sacristiam, etc. — Si vero gutta Sanguinis cecidit, S. Sanguis sorbeatur, si fieri potest ; lignum vel Iapis nonnihil radan­ tur, rasura comburatur et in sacrarium injiciatur, locus denique ter ablua­ tur. Lintea quoque ter debent ablui et ablutio in sacrarium injici. Sub gravi praescribitur tantummodo aliqua ablutio loci (piem tetigit gutta Sanguinis. IV. Quid, si hostiarum fragmenta reperiantur? Ex rubrica Missal is : Si deprehendat (sacerdos) post sumptionem corporis et sangui­ nis, aut etiam post ablutionem, reliquias aliquas relictas consecratas, eas sumat, sive parvae sint, sive magnae, quia ad idem sacrificium spectant ». Jam vero : Ilo· erit agendum non solum immediate post missam, ut commune est, sed etiam si sacerdos sit in sacristia, adhuc tamen indutus vestibus sacris. Dictum est, adhuc indutus ; nam si sacerdos jam se exuerit vestibus sacris, tunc reli­ quiae vel reponendae sunt in tabernaculo, si adsit, vel reservandae alteri sacer­ doti celebraturo eodem mane ; secus, sumendae sunt ab eodem qui celebravit. Quod si fragmenta illa sint reliquiae alterius sacrificii, non licet ea sumere, nisi adsit periculum irreverentiae ; quia sacerdoti non jejuno rubrica permittit tantum sumere reliquias, quae ad idem sacrificium spectant, siquidem illud perficiunt (VI, 251). V. Quid, si integra pxrticula reperiatur? Hoc modo procedendum: Si relicta sit hostia integra consecrata, eam (sacerdos) in taber­ naculo cum aliis reponat : si hoc fieri nequit, sequenti sacerdoti ibi celebraturo, in altari supra corporale decenter opertam, su­ mendam una cum altera quam est consecraturus, relinquat ; vel si neutrum horum fieri possit, in ipso calice seu patena decenter conservet, quousque vel in tabernaculo reponatur, vel ab altero sumatur : quod si non habeat quomodo honeste conservetur, potest eam ipsemet sumere » (Bubr., de Def., VII, 3). Particulae, inventae extra corporale, in dubio an sint consecratae, sumendae sunt post ablutionem, et melius cum eadem ablutione (VI, 251, fin. ; H. Ap., \\ , 18). Laicus autem, si particulam vel fragmentum hostiae reperiat, quam­ primum sacerdotem moneat, qui juxta praedicta aget. Si autem sacerdos non possit haberi, colligatur decenter ac reverenter fragmentum ab ipso laieo in charta vel linteolo mundo, et reponatur intra corporale aut in vase congruenti, donec sacerdos advenerit. Ae particulae minores deperdantur, dum fit distributio S. Communionis, hae· nova statuit S. C. de Sacram, in pluries citata Instructione (26 mart. 1929) : ■ In diribenda fidelibus s Communione, praeter ante communicantes extensum linteum albi coloris, juxta rubricas Missalis, Ritualis, et Caeremonialis Epis­ coporum, patina erit adhibenda, argento aut metallo inaurato confecta, nullimode tamen artificiosa arte intus exsculpta, quae ab ipsis fidelibus subter eorum mentum erit apponenda, excepto casu, quo s. Eucharistia ab Episcopo ministraretur vel a Praelato pontificalibus utente vel in Missa sollemni, adslante sacerdote vel diacono, qui patenam subter communicantium mentum teneat. > fzi. .4. 5. X XI, 1929, p. 638.) Cap. II. — De ministro Eucharistiae. 97 § 2. De ordine servando in administrando viatico. 1543. — Tria hic inquirimus : quaenam sit obligatio ministrandi viaticum, quis sit modus illud deferendi et quisnam ritus debeat observari. 1° Quoad obligationem ministrandi, a) « Sanctum Viaticum infir­ mis ne nimium differatur ; et qui animarum curam gerunt, sedulo advigilent, ut eo infirmi plene sui compotes reficiantur. » Ita Codex (can. 865) et Rituale Rom. (Tit. IV, c. 4, n. 2). b) Hortetur autem parochus infirmum, ut s. communionem sumat, etiam si graviter non aegrotet, aut mortis periculum non immineat, maxime si Festi alicujus celebritas id suadeat, neque ipse illam ministrare recusabit (Rit. Rom. 1. c. n. 3). c) Potest Viaticum dari brevi morituris non jejunis, et perdurante mortis periculo, pluries dis­ tinctis diebus, juxta prudens con fossari i consilium, administrari licet et decet (Ib. n. 1 et 4). d) Sed alicui ad adorandum solum, vel, devotionis seu cujusvis rei praetextu, ad ostendendum non deferatur (Ib. n. 5). 2° Quoad modum deferendi. Praemoneat parochus, ut in aegro­ tantis cubiculo omnia rite disponantur secundum praescripta Ritua­ lis. Parentur lumina ac vasculum cum aqua (qua digiti abluantur) ; praeterea, linteum mundum ante pectus communicandi ponatur, atque alia ad ornatum loci pro cujusque facultate. Porro SS. Eucharistia deferenda est ab ecclesia ad privatas domes aegro­ tantium, decenti habitu, superposito mundo velamine, publice atque honori­ fice, ante pectus cum omni reverentia et timore, semper lumine praecedente (Hit. Rom. I. c. n. G). Sacerdos autem indutus superpelliceo et stola albi colo­ ris, impositoque prius ab utroque humero oblongo velo decente, utraque manu accipiat vas cum sacramento, et deinde baldachinum seu umbellam subeat, si haberi possit, et nudo capite procedat *. Eundo autem dicit Miserere et alios psalmos et (‘antica ; redeundo, Laudate Dominum de coelis et alios psal­ mos et hymnos. Ita ex Decr. S. R. C., 19 Febr. 1892 et ex Rit. Rom. 1. c. n. 13 et 23. 3° Quoad ministrandi ritum. Recitentur preces, ceteraque obser­ ventur, prout praescribitur in Rituali Romano. Statuit autem S. R. C., n. 2089 : servandum esse (in communione infirmorum) Rituale, nulla habita ratione temporis paschalis, excipe cum perve­ nerit ad ecclesiam (ibi enim additur Alleluja, tempore Paschali et 1 Novum Rituale Romanum (Tit. IV, c. 4, n. 12) accurate describit quid sit agendum wcerdoti, et speciali modo haec statuit : · Ipse vero Sacerdos, imposito sibi prius ab utro­ que humero oblongo velo decenti, utraque manu accipiat vas cum Sacramento... nudo capite processurus. · 7 98 P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. per Octavam Corp. Christi), ut habetur in ipso Rituali (1. c. n. 24). Pro circumstantiarum diversitate, reditus fiat sollemnis, vel pri­ vatus (cfr. Rituale, 1. c. n. 23 et 27). 1544. Quaesita. I. .In aliquando Eucharistia deferri potest infirmis privatini seu occulte? Respondemus : affirmative (vide quae diximus n. 1537). Ritus autem servandus ille est, quem Rituale Romanum (1. c. n. 29) indicat : « Sacer­ dos saltem stolam semper habeat propriis coopertam vestibus : in sacculo seu bursa pyxidem recondat, quam per funiculos collo appensam in sinu reponat et nunquam solus procedat, sed uno saltem fideli, in defectu clerici, associe­ tur 1 ·. Const. Bened. XIV, Inter omnigenas, § 25. Jamvero in deferenda pri­ vatim Eucharistia, modo reverentiae debitae ratio habeatur, 1° licet currere in necessitate ; equitare in equo mansueto, ita ut non sit periculum lapsus, uti rheda vel vehiculo quod vapore vel electricitate movetur si nempe longius aut difficilius iter obeundum sit ; nunquam autem licet pyxidem portandam dare laico, quantumvis lassus sit sacerdos, quo in casu bursa potius ex collo suspendatur. 2° Licet aliquando, ex Induito Apostolico, ince­ dere capite cooperto, quae licentia non adeo difficile conceditur, tempestatis vel infirmitatis causa ; quare, in necessitate (ex epikeia) etiam praesumi potest. Potest etiam probabiliter Episcopus dispensare, ut viaticum deferatur cum pileo in capite, cum diu per villas et pagos progrediendum est (VI, 241243). Cfr. Nouv. Rev. Théo!., t. 48 (1921), p. 440. II. J/ι licet, in casu necessitatis, ministrare viaticum sine LUMINE et vestibus sacris ? Respondetur : Affirm., juxta communiorem et sat probabilem sententiam 3. << Ratio, quia non rationabiliter praesumitur quod Christus, qui hoc sacramentum ad subsi­ dium animarum instituit, et Ecclesia, quae benigna est mater, voluerint mori­ bundos tanto bono privari, ne praescriptae caeremoniae omittantur » (VI, 241). III. . l/ι licet, tempore pestis, porrigere Eucharistiam cum aliquo instru­ mento ? Dicimus : Affirm., probabiliter, puta imposita particula in cochleari (quantum fieri potest, argenteo) cum vino aut aqua : nam necessitas videtur sufficiens causa, cur a solito Ecclesiae ritu recedere liceat. Et similiter cum cochleari porrigi potest infirmo, qui ob oris siccitatem hostiam deglutire nequiret (VI, 241;. Nec vetitum censetur, quod in casu speciali laicus (soror caritatis) hoc faciat, si nempe industria specialis in porrigendo requiratur. IV. .tu sacerdos ministrans viaticum potest aliquando omittere illa verba in Rituali praescripta : Accipe vi\tici m,etc., substituendo formulam communem: Corpus D. N. .1. C., etc.? Respondemus : ■ Jja .ljpr/n..probabiliter, in casu quo infirmus judicatur cum magna animi tristitia viaticum suscepturus : nam. praeceptum illa proferendi verba nonnisi ’ Scribit 1’ ' rrnieertch (III. n. 387) . Postrema tamen rubrica in non uno loco... non raro negligitur. Quod parum s in·· laudandum est .— * An vero communio deferri possit insidendo blcyclo, dependet a circumstantiis, praesertim a statutis diœcesanis. In locis missionum • venire potent, ut sacerdos debeat uti velivolis in casibus necessitatis. — ’ Xotat Tanquerty (Ili 178). in Statibus Foederatis America··, ubi sacerdotes veste talari non utuntur, morem invaluis-i ministrandi viaticum eum stola, absque superpelliceo et veste talari ; addilque hunc morem, propter dilllcultatem secus agendi, tolerari posse. At vero novum Rituale Rom. (1 c. η. ’*») pro hoc casu expresse determinat ·. « Cum autem ad infirmi cubiculum pervenerit. Sacerdos superpHlicnun quoque induat cum stola, si illud antea non induerit. · Itaque licebit deferre Viaticum sine superpelliceo ; sed in cubiculo infirmi utendum erit aliquo superpelliceo. Cap. 111. ·— De subjecto Eucharistiae. IpVPin nidi cru i îniiflin irwlindl *» '’»· ** knna ovntical οιιοηΙΙΚη! indo 1544, II, ad 3 Sabetti nos sat commur sed absque sup Resp: Ce Romano turn qui tolerari, salt suis statutis conciliare sac eus agendi, sa ac· η. 1544, VI Sabetti tico per fistu cibos recipe?'e Rn sn: 1. fectus dubius. 2. lis sacras spe cet (G°nicot K nodum cibi rec Praeterea juxt tit in sola tr jor arreverent cochleari mini Quinque in hoc capite perpendenda veniunt : 1° Quinam Eucha­ ristiam suscipere pQssint ? 2° Quaenam ad hoc dispositiones requi­ rantur ex parte animae? 3° Quaenam dispositiones, ex parte corporis ? 4° Quae et quanta sit obligatio Eucharistiam suscipiendi ? 5° Quid de communione frequenti sit sentiendum ? .Articulus I. De iis qui Eucharistiam suscipere possunt. 1545. Principia. I. Subjectum capax suscipiendi cum fructu Eucharistiam est omnis homo baptizat us, modo jure non prohi­ beatur. Can. 853. Pro omnibus enim christianis instituta est ; ‘Notare etiam juvat. S. OUtçium ad quaestionem, an liceat introducere hostiam directe to stomachum, post operationem.chirurgicam, respondisse : jVoh expedire (27 Jan. 1886). p IU _ Tr. IV. De Eucharistia. 98 —* flito Ecclesiae ritu recedere liceat, ei simiuiei . ........ ii firmo, qui ob oris siccitatem hostiam deglutire nequiret (λ I, 244). Itum censetur, quod in casu speciali laicus (soror caritatis) hoc faciat, bundustria specialis in porrigendo requiratur. pi sacerdos ministrans viaticum potest aliquando omittere illa verba in Praescripta : Accipe vivrict etc., substituendo formulam communem : J, C., etc.? Respondemus : [habiliter, in casu <|uo infirmus judicatur cum magna animi vi.du um suscepturus : nam, praeceptum illa proferendi verba nonnisi P. VrnnrTMdi (III. n 387) . < Postrema tamen rubrica m non uno loco...non raro Quod pan rn sane laudandum est 1 \n vero communio deferri possit insidendo intiL· praesertim statutis dhneesanis. In locis missionum cheat uti velivolis in casibus necessitatis. — ’ Notat Tanqucrry SI Λ i · ! . alis K me ricae, ubi sacerdotes veste talari non utuntur, morem m cum stola, absque superpelliceo et veste talari ; add it que Item secus agendi, tolerari posse. Atvero novum Rituale ‘) pto b » c i' i expresse determinat : « Cum autem ad in tinni cubiculum W‘IHRlHhcnm quoque induat cum >tola -i illud antea non induent.» ’te VuUcum sue luperpvlhcvo ; *ed m cubiculo inlirmi utendum erit Cap. 111. — De subjecto Eucharistiae. 99 levem obligationem inducit, a qua bene excusat quaelibet justa causa, qualis esset nimia perturbatio (Vi, 285, dub. 4 ; II. Ap., XV, 50). V. Quid laciendum, si infirmus receptam hostiam evomat ? Haec agenda erunt : ?l , Si sacrae species apparent, debent sedulo in vase mundo colligi, in eccle­ siam deferri, et in loco tuto et bene clauso servari, donec sint omnino corrup­ tae, ita ut in piscinam sive irreverentia projici possint. Si non possint discerni, ulpote sordibus omnino ‘permixtae, os quidem infirmi detergendum est : quidquid vero fuerit rejectum stuppis colligatur ; deinde, combustis stuppis, cineres projiciendi sunt in piscinam. VI. /In licet aliquando breviori RATIOM: s. Communient m pluribus infirmis ministrare ? Respondeo, id licere : S. enim R. C. specialem hac in re Instructionem edidit die 9 jan. 1929 (A. A. S. XXI, 1929. p. 43). Quando scilicet s. Communio pluribus datur infirmis qui in eadem domo, ve) ineodem hospitali, sed in distinctis cubiculis degant, in primo tantum cubiculo recitantur (plurali numero) omnes preces dicendae juxta Rit. Rom. (Iit. IV, c. i) : in aliis autem cubiculis dicuntur tantummodo preces : ■- Misereatur lui... Indulgentiam... Ecce Agnus Dei », semel Domine non sum dignus... Accipe frater (soror) » ve) ·< Corpus D. N. .1. Chr. », et in ultimo cubiculo additur versus : ■ Dominus vobiscum >, cum suo responsorio et sequente oratione (plurali numero dicenda) : « Domine sancte » ; ibique,s\ qua particula super­ fuerit, benedictio datur. Reliquae preces praescriptae in Ecclesia de more persolvendae sunt ·. CAPUT 111 De subjecto Eucharistiam suscipiente. S. Thomas, 3, q. 80, a. I I seq. ; S. Alphonsus, VI. 255 : ed. IU. p. 222 ; l.uvo, disp. Hi ; billot, de Sacram., I, q. 80 ; »8assc, Instil, thro). I. c. V el \ Il ; Aertnys-lnunen, II. n. 134; PoWe, op. cit., p. 339 srqq. ; Hernnann. op. eit., s. II, e. 3, a. I et 2 ; Frasainetti, I. diss. X; Bailien, De frequenti quot id. communione ; VU/irn. Hist, des command, de Γ Église, ch. V : Prummcr, III, n. 186 seqq. ; Vrnncersch-Creusen, Epit. II, η. I 16 seqq. ; 1 bach, II, n. 581 ; Cappello, I. n. 459 ; H'outers, II, n. 171 ; Msgre. Jorio, La Comunione agl’lnfermi ; Haus, Inst. can. n. 249. Quinque in hoc capite perpendenda veniunt : 1° Quinam Eucha­ ristiam suscipere possint ? 2° Quaenam ad hoc dispositiones requi­ rantur ex parte animae? 3° Quaenam dispositiones, ex parte corporis ? 4° Quae et quanta sit obligatio Eucharistiam suscipiendi ? 5° Quid de communione frequenti sit sentiendum ? Articulus 1. De iis qui Eucharistiam suscipere possunt. 1545. — Principia. 1. Subjectum capax suscipiendi cum fructu Eucharistiam est omnis homo baptizalus, modo jure non prohi­ beatur. Can. 853. Pro omnibus enim christianis instituta est ; ‘Notare etiam juvat, S. Oilicium ad quaestionem, an liceat introducere hostiam directe In stomachum, post operationem chirurgicam, respondisse : Λ'οη expedire (27 jan. 1886). r 4·T .· ,··■-. < , a .1 100 P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. ergo potest omnibus rite dispositis prodesse, juxta verba Christi ( Joan., 6, 55) : Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternant. Ad pleniorem hujus intelligentiam atten­ dendum est : a) Sumptionem Eucharistiae distingui in spiritualem et realein. Spiritualis est sumptio, si S. Eucharistia in voto tantum suscipitur ; realis, si vere susci­ pitur. b) Realem sumptionem dividi in materialem et sacramentalem. Mate­ rialis est, si sumens incapax est hujus sacramenti. Qui non sunt baptizati, S Eucharistiam recipiunt materialiter tantum. Sacramcntalis est, si sacramen­ tum voluntarie recipitur ab homine baptizato. In suscipientibus tamen notatur discrimen : indispositi recipiunt S. Eucharistiam sacramental iter tantum: dispositi vero, sacranienlaliter et cum fructu. II. Ex praesenti Ecclesiae disciplina, Eucharistia concedi non debet iis, qui caelestem hunc cibum a profano discernere nequeunt. Est. praxis universalis, el constat ex Rituali Rom. (Tit. IV, c. 1, n. 11). Quare : 1° Ex can. 851, § 1, pueri baptizati, rationis usu adhuc carentes, tametsi in sacramenti susceptione vere gratiae augmentum perciperent, ob majorem tamen reverentiam ab ejus receptione etiam in articulo mortis prohibentur (VI, 301). Quoad pueros usum rationis habentes, vide n. 1506, 3° et 1573. — 2° Perpetuo amentibus item omnino neganda est. Aliis vero amentibus qui non s-mper caruerunt usu rationis et pie vixerunt, danda est in articulo moht.s, nisi periculum vomitus aut exspuitionis adsit. Ita S, Thomas et Catech. Romanus cum Concilio Carthaginensi. « Ratio, quia ex una parte praesumitur is interpretative communionem petere ; ex altera, huic Eucharis­ tia adhuc necessaria esse potest, nempe si incidisset in amentiam, exsistens in peccato mortali, de quo solum attritus luerit. Excipiunt tamen DD., si certo praesumitur talis in amentiam incidisse penitus impoenitens» ’. iisdem extra mortis articuli μ, communicare non licet. <■ Licebit tamen (item phre­ neticis), si quando habeant lucida intervalla et devotionem ostendant, dum in eo statu manent, si nullum indignitatis periculum adsit ». Ita Rit. Rom. (1. c. n. 10). Cfr. 5. Alph., VI, 302; II. Ap., XII, 44. 1546. Quaesita. 1. An concedenda est Eucharistia semifatuis, surdo-mutis, epilepticis et obsessis ? Distinctione utaris : 1° Semifvtuis, modo caelestem hunc cibum a profano discernere valeant, danda est communio, in articulo mortis et tempore praecepti, i mino et fre­ quentius, si majori discretione polleant. Idem valet de senibus, qui, ut dicitur, repuerascunt. 2° Surdo-mutis a nativitate, juxta eamdem normam, danda est commu­ nio, dummodo ex signis constet eos discretionem habere. Ex hodiernis autem experimentis constat, surdo-mutos, juxta recentiores methodos haud edoctos, vix habere pçsse religionis et mysteriorum cognitionem. Qui vero sufficienter in rebus fidei instructi sunt, non secus ac alii fideles possunt communicare. — E contra, mutis, surdis et simul caecis a nativitate (excepto casu rarissiino) omnino neganda est communio. » Cum saepe adsit periculum Irreverentiae, censent aliqui AA. amentibus, qui non semper caruerunt u»u rationis, in articulo murtis putius eT'remom-unctionem esse ministrandam. Cap. III. — De subjecto Euchaiisliae. 101 3° Epilepticis in paroxysmo tantum communio negetur. •1° Obsessis λ daemone item negetur, quando non sunt sui compotes. Ceterum, recte dicunt AA. eam pluries in anno, juxta prudentiam confessarii, eis concedendam, cum Eucharistia sit speciale remedium ad arcendos dae­ mones (VI, 303). II. ybi capite damnatis communio concedenda? Respondetur : Affirm., modo per confessionem sacramentalern sint ad eam dispositi : nam, ex can. 864, § 1, ad communionem tenentur fideles in periculo mortis, quavis ex causa procedat. Cfr. tamen dicenda n. 1559, IV. Addit «S. Alphonsus: ipsis laudabiliter communio dispensatur ipsa die mortis, modo praecedat per horam exsecutionem. Vide III. 379 ; VI, 247, 285, 293 ; cfr. Coll. S. S., n. 303 ‘. Articulus II. De dispositionibus ex parte animae. Duo sunt investiganda : quaenam sint dispositiones necessariae, quaenain tantummodo convenietiles. § 1. De dispositionibus necessariis. 1547. — In suscipiente SS. Eucharistiam, praeter fidem et immu­ nitatem a censuris, requiritur in primis status gratiae ; tum quia Eucharistia est sacramentum vivorum, quod gratiam primam in subjecto praesupponit ; tum quia est cibus spiritualis, qui spiritualiter mortuo prodesse nequit. Peccat igitur et quidem gravissimo % sacrilegii peccato, qui indigne ad s. communionem accedit. Apposite ad rem sic Tbidentina Synodus (S. 13, cap. 7 et can. 11) : « Si non decet (inquit), ad sacras ullas functiones quempiam accedere, nisi sancte ; certe quo magis sanctitas et divinitas coelestis hujus sacramenti viro christiano compeila est, eo diligentius cavere ille debet, ne absque magna reverentia et sanctitate ad id percipiendum accedat, praesertim cum illa plena formidinis verba apud Apostolum legamus : Qui manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit, non dijudicans corpus Domini. Quare, communicare volenti revocandum est in memoriam ejus praeceptum : Probet st ipsum homo. Eccle­ siastica autem consuetudo declarat, eam probationem necessariam esse, ut nullus sibi conscius mortalis peccati, quantumvis sibi contritus videatur, absque praemissa sacramental) confessione ad sacram Eucharistiam accedere debeat ; quod a Christianis omnibus, etiam a sacerdotibus, quibus ex oflicio incubuerit celebrare, haec sancta Synodus perpetuo servandum esse decrevit, modo non desit illis copia confessoris : quod si, necessitate urgente, sacerdos absque praevia confessione celebraverit, quamprimum confiteatur ». Haec Tridentini praescripta uberiorem explanationem sibi exposcunt, juxta leges quae nunc in Ecclesia vigent. Itaque : 1 Adrertat lector, jam numeris 1426, 1427 et 1428 sermonem occurrisse ile iis, qui a. s. Communione tanguam indigni repellendi erunt. I 102 P. HI. — Tr. IV. De Eucharistia. IMS. — Principia. I. Nemo quem conscientia peccati mortalis gravat, qiiantumcumque etiam se contritum existimet, sine prae­ missa sacramentali confessione ad sacram communionem accedat, nisi adsit casus necessitatis (de quo in sequenti principio). Can. 856. Dicit enim Apostolus : Probel seipsum homo^ et sic de illo pane edat. Constat autem, ex ecclesiastica consuetudine, ipsam confessionem esse necessariam illam probationem (II. Ap., XV, 22). Cfr. etiam can. 807 (n. 1552). Sunt qui dicunt, hoc praeceptum esse solum ecclesiasticum ! ; sed » com­ munis et vera sententia docet praeceptum hoc esse divini m. Ratio, quia ex una parte constat, quod ex praecepto Christi praemittenda sit probatio, dum Apostolus testatur illud a Domino accepisse ; ex alia parte, ex Tridentino clare patet, quod haec requisita probatio sit confessio ; nam Concilium non dixit hoc praeceptum confessionis ab ecclesiastica consuetudine intro­ ductum fuisse, sed per eam tale praeceptum fuisse declaratum ; unde ex prae­ cepto divino confessio jubetur. Neque huic obstat, quod dicatur praecep­ tum \posloli, quia revera est praeceptum Christi * per Apostolum promulga­ tum (VI, 256). Ita etiam Saurez, Lugo, Salmantieenses et alii. Nostra senten­ tia valde (licet indirecte) confirmatur ex eo, quod nec Papa in hoc praecepto dispensare, nec fideles contraria consuetudine illud tollere posse videantur. Vix aliter Prümmer, HI n 192 in fine ; Cappello, I, n. -488 : .lerlnys-Dumen, II, n. 143. Dicitur autem 1° Peccati mortalis, quia peccata venialia, quotquot sint, sicut gratia divina non privant, ita nec prohibent, quominus ad sacram men­ sam quis accedat (II. \ρ., XV, 23). 2° Conscientia gravat, i. e. nemo qui morali­ ter certus ile gravi peccato commisso, quod per sacramentum poenitentiae non fuit remissum. In m ei > an peccatum commissum fuerit, sic distinguendum esse docet Λ .llphonsus Si quis dubitat an graviter peccaverit necne, tunc licite, non praemissa confessione, potest ad communionem accedere, sive dubium sil negativum, sive positivum (sufficiendo sibi, ut tutius fructum sacramenti percipiat, ut praemittat contritionem) 2 : quia... praeceptum prohibitionis non incipit possidere, nisi postquam homo sil sui peccati conscius. Contra, si quis est certus de peccato commisso, tunc non potest communicare, nisi certus sit se per confessionem probatum fuisse : quia tunc certe possidet in eo praeceptum prohibitionis ·*( 11. Ap.. XV, 34). 1519. Quaesitum. .1//, si quis post confessionem recordetur ahcu/us peccati mortalis inculpabiliter omissi, tenetur ante com­ munionem illud confiteri ? Respondemus : Vcga/ipe, secundum sententiam omnino tutam. Ratio, quia qui confessionem communioni praemisit, jam implevit praecep­ tum confessionis, vi cujus peccatum oblitum jam est indirecte remissum, el poenilens jam probatus exsistit... In Tridentino enim ‘Sinbunl Pi«<»(ta-Gmnaro (V, n. 327) Rectius videntur sentire qui obligationem praemittendae confessionis ex una lene Ecclesiae repetunt. Woutrrê (II n. 179) haeret . * anop — 1 Scilicet. suftlcit tunc ut conteratur, diam abtque confefituone \clus autem * contritioni r^mritur, n<· forte Sacramentum elTectu suo frustretur. Cap. HI. — De subjecto Eucharistiae. 103 id tantum praecipitur, ut poenitens accedat ad communionem justificatus non per solam contritionem, sed etiam per confes­ sionem; at hic jam est etiam per confessionem justificatus, ideoque non tenetur statim ante communionem iterum confiteri. Praxis autem fidelium, quae opponitur, non est habenda ut regula certa obligationis, sed potius ut pius et laudabilis usus, quem ego etiam ’ I um* - - - nn aci n. 1550,: t,. communio and communionem -Mrreg nionem, reo communicare 1550. 11. Licet accipere Eucharistiam, praemissa sola contri­ tione, si urgeat celebrandi aut communicandi necessitas, et confes­ sorii copia desit. Ita Tridentinum et Codex, can. 807, 856. Dicitur : 1° Si urgeat necessitas : per necessitatem ergo non intelligitur magna devotio sacerdotis aut fidelium, nec sacerdotis pau­ pertas (nisi esset paupertas valde gravis), nec obligatio ex beneficio certa die celebrandi. Itaque haec concludas : a) Excusat periculum mortis, quando scilicet consecranda est hostia pro morituro : item, periculum infamiae aut scandali, v. gr. si quis in commu­ nicantium scamno jam reperitur, nec discedere posset quin ab aliis notetur. Idem dicendum, si allato viatico ad infirmum, confessio, oh angustiam tem­ poris, perfici non posset sine periculo mortis aut infamiae. Hic tamen sedulo advertendum est, quod scandalum tunc dicitur, (piando datur occasio detra­ hendi vel temere judicandi, non vero quando datur solum occasio admiratio­ nis'. b) Excusat obligatio ex officio celebrandi, ut populus sacrum audiat, dummodo non adsit alius qui celebret. Qui autem ex officio non tenetur provi­ dere, ut populus sacro intersit, non potest celebrare, etsi ipse vel populus in die festo, missa carere deberet. Xam praeceptum confitendi, quod est divi­ num, praeferendum est ecclesiastico de missa audienda. An autem, defi­ ciente confessari i copia, possit quis communicare cum sola contritione, ut prae­ cepto paschali satisfiat, controvertitur : affirmant communissime, ex eo quod praeceptum paschale sit etiam divinum ; alii tamen negant, et dicunt posse paschalis communionis praeceptum dilTerri, donec confessarii copia habetur. ( traque sententia est probabilis. Xullo modo excusat timor perdendi sti­ pendium, etiamsi agatur de tricenario S. Gregorii (Ami du Cl., 191 ί, p. 45 ; cfr. A. Alph.. Vf, 259). c) Excusat necessitas absolvendi inchoatum sacrificium. puta, si sacerdos, inter celebrandum, peccati mortalis recordetur. Hic tamen distinguit S. Alphonsus (VI, 2G2), cum multis aliis : 'Sunt qui dicunt, nostris temporibus pro sacerdote, qui quotidie missam legit, semper ades.-c causam excusantem scandali vel infamiae. Nemo non videt, periculorum plenam esse hanc theoriam (Anu du Cl., 1911, p. 507 ; 1912, p. 332). ρ. in. — Tr. IV. De Eucharistia; 102 IMS. Principia. 1. Nemo quem conscientia peccati mortalis gravat, quantumcumque etiam se contritum existimet, sine prae­ missa sacramentaii confessione ad sacram communionem accedat, nisi adsit casus necessitatis (de quo in sequenti principio). Can. 856. Dicit enim Apostolus : Probe! seipsum homo, et sic de illo pane edat. Constat autem, ex ecclesiastica consuetudine, ipsam confessionem esse necessariam illam pro Km .n.z, outmantie,enses el alii. Nostra senteniki miae (licet indirecte) confirmatur ex eo, quod nec Papa in hoc praecepto dispensare, nec fideles contraria consuetudine illud tollere posse videantur. Vix aliter Priimmer, III, n. 192 in line ; Cappella I, n. 488 Aerlnys-Damen, II, n. 143. Dicitur autem 1° Pccc.a[i mortalis, quia peccata venialia, quotquot sint, sicut gratia divina non privant, ita nec prohibent, quominus ad sacram men­ sam quis accedat (II. Ap., XV, 23). 2° Conscientia gravat, i. e. nemo qui moraliter certus de gravi peccato commisso, quod per sacramentum poenitentiae non fuit remissum. Iu ni bio an peccatum commissum fuerit, sic distinguendum esse docet A’ llphonsus. Si quis dubitat an graviter peccaverit necne, tunc licite, non praemissa confessione, potest ad communionem accedere, sive dubium sit negativum, sive positivum (sufficiendo sibi, ut tutius fructum sacramenti percipiat, ut praemittat contritionem) 2 : quia... praeceptum prohibitionis non incipit possidere, nisi postquam homo sit sui peccati conscius. Contra, si quis est certus de peccato commisso, tunc non potest communicare, nisi certus sit se per confessionem probatum fuisse : quia Ium certe possidet in eo praeceptum prohibitionis (II. Ap.. XV, 3i). Ί| 1549. Quaesitum. An, si quis post confessionem recordeti r altcujus peccati mortalis inculpabiliter omissi, tenetur ante com­ munionem illud confiteri ? Respondemus : Xegalive, secundum sententiam omnino lutam. < Ratio, quia qui confessionem communioni praemisit, jam implevit praecep­ tum confessionis, vi cujus peccatum oblitum jam est indirecte remissum, et poenilens jam probatus exsistit... In Tridentino enim 1 Scribunt Pi.icethi-Gmnaro (V, n praemittendae confessionis ex uni αηορΛ, — · Scilicet» sulllcit tunc i Contritionis r^uintur» ne forte Sacra D·· Cap. III. — Do subjecto Eucharistiae. i i 103 id tantum praecipitur, ut poenitens accedat ad communionem justificatus non per solani contritionem, sed etiarn per confes­ sionem; at hic jam est etiam per confessionem justificatus, ideoque non tenetur statim ante communionem iterum confiteri. Praxis autem fidelium, quae opponitur, non est habenda ut regula certa obligationis, sed potius ut pius et laudabilis usus, quem ego etiarn quam maxime, praecisis circumstantiis, suadendum puto (VI. 257; H. Ap., XV, 23). Sed nec talis fidelis tenetur contritionis actum elicere. Cum enim justifica­ tus sil, nullum apparet fundamentum, ex quo haec contritio requiratur ; non ex praecepto, quia hoc nullibi invenitur praescriptum : non ad delendum peccatum, quia hoc jam deletum est per confessionem antea factam >· (VI, 1. c., fin.).Potest ergo talis fidelis tuta conscientia ad communionem accedere,immo pluries S. Eucharistiam recipere, et accusationem obliti peccati ad confessio­ nem sequentem differre (cfr. .Imi du Cl., 1911, p. 507). Hoc etiam extenden­ dum est, positis ponendis, ad eum, qui legitime sola integritate formali in confessione contentus fuisset (cfr. n. 1697 seqq.). 1550. — II. Licet accipere Eucharistiam, praemissa sola contri­ tione, si urgeat celebrandi aut communicandi necessitas, et confessarii copia desit. Ita Trident inum el Codex, can. 807, 856. Dicitur : 1° St urgeat necessitas : per necessitatem ergo non intelligilur magna devotio sacerdotis aut fidelium, nec sacerdotis pau­ pertas (nisi esset paupertas valde gravis), nec obligatio ex beneficio certa die celebrandi. Itaque haec concludas : a) Excusat periculum mortis, quando scilicet consecranda est hostia pro morituro : item, periculum infamiae aut scandali, v. gr. si quis in commu­ nicantium scamno jam reperitur, nec discedere posset quin ab aliis notetur. Idem dicendum, si allato viatico ad infirmum, confessio, ob angustiam tem­ poris, perfici non posset sine periculo mortis aut infamiae. Hic tamen sedulo advertendum est, quod scandalum tunc dicitur, quando datur occasio detra­ hendi vel temere judicandi, non vero quando datur solum occasio admiratio­ nis *. b) Excusat obligatio ex officio celebrandi, ut populus sacrum audiat, dummodo non adsit alius qui celebret. Qui autem ex officio non tenetur provi­ dere, ut populus sacro intersit, non potest celebrare, etsi ipse vel populus in die festo, missa carere deberet. Nam praeceptum confitendi, quod est divi­ num, praeferendum est ecclesiastico de missa audienda. An autem, defi­ ciente confessari i copia, possit quis communicare cum sola contritione, ut prae­ repto paschali satisfiat, controvertitur : affirmant communissime, ex eo quod praeceptum paschale sit etiam divinum ; alii tamen negant, et dicunt posse paschalis communionis praeceptum differri, donec confessarii copia habetur. I traque sententia est probabilis. Nullo modo excusat timor perdendi sti­ pendium, etiamsi agatur de tricenario S. Gregorii (Ami du Cl.. 1914, p. 45 ; cfr. .S'. Alph., VI, 259). c} Excusat necessitas absolvendi inchoatum sacrificium. puta, si sacerdos, inter celebrandum, peccati mortalis recordetur. Hic tamen distinguit S. Alphonsus (VI, 262), cum mullis aliis : ’ Sunt qui dicunt, nostris temporibus pro sacerdote, qui quotidie missam legit, semper adesse causam excusantem scandali vel infamiae. Nemo non videt, periculorum plenam esse hanc theoriam (Ami itu Cl., 1911, p. 507 ; 1912, p. 332). 104 P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. Si nempe sacerdos recordetur peccati post consecrationem, non est interrum­ penda missa ut confiteatur, sicut docet S. Thomas. Sin autem recordetur ante consecrationem, et praesertim ante canonem, debet confiteri, si adsit confessarius et absque infamiae nota id efficere possit, v. gr. in missa Solle­ mni, sub cantu vel inter sacram concionem '. Ceterum bene advertunt DD., in tali casu, vix fieri-posse ut infamiae nota videtur (VI, 259-263 ; II. Ap., XV, 24 seqq.). 2° Et confessarii copia desit deesse autem censetur, non (ut quidam volunt), si absit is, cui solet et cuperet confiteri, vel cui devotius aut utilius confiteretur , sed si nullus idoneus sil praesens, absens vero sine magna difficultate adiri non possit. Porro, haec difficultas aestimanda est, spectatis tum debilitate, aetate et negotiis personae, tum aliis circumstantiis, ut aeris, brevitatis temporis, distantiae, etc. Regulariter, distantia duarum horarum excusat ; et multo minor, si sacerdos esset brevi celebra­ turus (VI, 264). Ob commoditatem tamen quam affert via ferrea, haec paululum immutanda sunt. Magna quaestio est, utrum verecundia singularis et extraordinaria (quam experitur sacerdos) confitendi apud talem sacerdotem praesentem, sit, data necessitate, ratio excusans a confessione, eo quod pro tali poenitente deest copia confessarii idonei. Sunt qui affirmant (v. gr. Noldin, Berardi, etc.), vel saltem id satis probabile tenent ( Gcnirot· Salsmans, η. 193 ; Cappello, η. 490). Secundum doctrinam vero, quam n. 1698 exponemus, potius negandum est. Addendum est tamen, S. Poenit. ad eam quaestionem respondisse : Dilata (Lins. Quart. Schr., 1905, p. 383). 1551. — Quaesitum. An qui habet peccatum reservatum tenetur, si adsit necessitas communicandi el desit copia confessarii facultate donati, confiteri simplici confessario ? Respondetur : 1° Tenetur confiteri, casu quo habeat censuras a jure reservatas ; quia in casu urgenti quilibet confessarius, servatis servandis, potest absolvere directe etiam a reservatissimis. Recole dicta n. 1284 ; vide infra n. 1776. 2° Tenetur pariter confiteri, si habeat peccata ratione sui simpliciter reser­ vata et Ordinarius sine gravi incommodo pocnitentis nequeat adiri. Tunc enim reservatio cessat, ut dicemus n. 1777, 2°. 1552, — III. Sacerdos qui, deficiente copia confessarii et urgente necessitate, elicito tamen perfectae contritionis actu, celebraverit, quamprimum confiteatur. Est specialiter lex ecclesiastica, in Tridentino aperte expressa, et can. 807 denuo promulgata. Dicitur : 1° Sacerdos ; nam, ex can. cit. collate cum can. 856, hoc praecep­ tum confitendi quamprimum · non obligat laicos. Ratio est, tum 1 Volumus taincn notare, rubricam Mis nolis (de Defect. VIII, n <) haec habere : < Si in Ipsa celebratione Missae Sacerdos recordetur, se esse in peccato mortali, conteratur cum proposito confitendi et satisfaciendi. » Equidem in numero sequenti, rubrica distin­ guit sub Une, et addit : · Ante consecrationem autem In supradlctls casibus » etc. An vero haec distinctio ad numerum praecedentem etiam se referat, non constat. Cap. III. — De subjecto Eucharistiae. 105 quia Concilium et Codex solos sacerdotes nominant, tum quia non eadem pro laicis quam pro sacerdotibus urgent momenta. In sacerdotibus enim facilius occurrit necessitas communicandi sine con­ fessione, ideoque ipsi facilius, sub hujus necessitatis praetextu, praetermissa confessione, celebrarent (VI, 268 ; II. Ap., 33). 2° Confiteatur : in his Tridentinum non exprimit consilium, sed praeceptum. Patet ex prop. 38a ab .Alexandro λ 11 damnata, quae sic sonat : « Mandatum Tridentini factum sacerdoti sacrificanti ex necessitate cum peccato mortali, confitendi quamprimum, est consi­ lium, non praeceptum ». Utrum vero hoc praeceptum (confitendi quam primum) obliget sacerdotem, qui meminerit peccati post consecrationem, controvert) tur : Alii negant, quia Rubrica (de Def. VIII, n. 4) dicit tantum : conteratur cum pioposito confitendi. « Haec sententia non videtur improbabilis, sed est communior et forte probabi­ lior contraria ; quia jam tunc verificatur casus a Concilio suppositus, quod jam celebrat in peccato, et sine confessione : tanto magis quod in illo confitendi rubricae, facile subintelligitur verbum quampt imum, jam paulo ante a Rubrica expressum » (H. Ap., XV, 31). 3° Quamprimum, nempe intra triduum, juxta communem AA. interpretationem. In legibus enim ecclesiasticis illud « quam­ primum », vel aliud simile verbum, debet intelligi moraliter, ideoque, prout communiter docent, ad spatium trium dierum extenditur. «Advertunt tamen AA., fieri posse ut sacerdos, per accidens, ex hoc prae­ cepto teneatur confiteri eodem die, et forte eadem hora : puta, si tunc confesso­ rium haberet, quo postea per plures dies carebit, xel si cras eadem necessitas urgeret celebrandi, nec posset confiteri » (VI, 266, q. 4). Advertunt prae­ terea, in locis missionum apud infideles, istud o quam primum » aliquando longam moram exigere, et sacerdotem contritum posse interim celebrare (Ami du Cl., 1913, p. 650). Sacerdos qui in casu necessitatis et deficiente confessario, praemissa sola contritione celebravit, nequit ante confessionem de novo ex sola devotione celebrare (ib., 1911, p. 507 ; cfr. Lehmkuhl, II, n. 208). Urget enim obligatio confitendi ante communionem, ut supra (n. 1548) abunde exposuimus. Pro sacerdote itaque ad duplex praeceptum attendendum erit,, scilicet : 1° etiamsi se contritum sentiat, debet praemittere confessionem (nisi desit copia confessarii et urgeat necessitas) ; 2° si celebravit, elicito tantum actu perfectae contritionis, debet quamprimum confiteri. 1553. Quaesitum. An tenetur sacerdos confiteri quamprimum si, omissa confessione, sac.iui.ege celebravit? Distinguamus : 1° Si absque necessitate, vel data confessarii copia, celebravit, commu­ nissima et verior sententia negat illum teneri. Ratio, quia praeceptum Tri­ dentini ordinatum est ad metum incutiendum iis qui, praetextu necessitatis, el per contritionem recuperatae justificationis, differunt confessionem, non autem sacrilege celebrantibus, quibus praeceptum hoc valde raro esset profu­ turum ; illi enim qui, contempto praecepto divino, audent scienter in peccato celebrare, facilius ecclesiasticum contemnent praeceptum. 2° Si autem, urgente ton Ρ. III. — Tr. IV. De Eucharistia. necessitate et deficiente confessarii copia, non contritus celebravit, tenetur utique confiteri quamprimum ; quia praeceptum Tridentini non distinguit inter sacerdotem habentem, vel non habentem contritionem, sed loquitur de quocumque sacerdote ex necessitate celebrante (VI, 266, q. 5). Canon 807 legem Tridenlinam indubie in omnibus confirmat. § 2. De dispositionibus convenientibus. 1554. — Praeter statum gratiae omnino necessarium, requiritur in suscipiente Eucharistiam actualis devotio ; ut nempe uberior gratiarum messis ex sacramenti perceptione colligatur. Etenim quo majori devotione anima fidelis in Christum Dominum fertur, eo amantius ab Amatore animarum tractatur, uberioribusque gratiis cumulatur. Actualis illa devotio optime promovetur per actus vividae fidei, humilitatis sincerae, ardentis desiderii et fla­ grantis caritatis. Atque hinc est, cur populus saepe admonendus sit, qua praeparatione, (■I quanta animi religione ac pietate, et humili etiam corporis habitu ad tam divinum sacramentum debeat accedere. < Moneantur praeterea communi­ cantes, ut sumpto sacramento, non statim ab ecclesia discedant, aut collo­ quantur, nec statim vagis oculis circumspiciant..., sed. qua par est devo­ tione. aliquantisper in oratione permaneant, gratias agentes Deo de tâm singulari beneficio, atque etiam devsanctissima Passione dominica, in cujus memoriam hoc mysterium celebratur et sumitur» (Rit. Rom., de Euch., c. 1, n. i)· Ha etiam Decretum de communione frequenti et quotidiana (Tri­ dent uui Synodus, n. 4), de quo n. 1575 seqq. 1.— ln Accedere ad Eucharistiam cum peccato veniali habituali, cense­ tur non esse novum peccatum. ■· Ratio, tum quia potius esset deficientia per­ fectae reverentiae, quam positiva irreverentia ; tum quia ipsa voluntas reci­ piendi Eucharistiam et ejus effectum est quaedam virtualis venialium detestatio qua culpae removentur, ita ut ipsae minime sacramenti fructum impediant ». Accedere cum peccato veniali actuali concomitante vel afficiente ipsam com­ munionem v gr ob vanam gloriam, vel cum proposito postea mentiendi, est dupl<‘i peccatum . quia talis communicans irrogat etiam positivam injuriam sacramento Da communiter et verius, contra nonnullos (VI, 270, q. 1 et 2). , 2° Peccatum veniale, ex sententia longe communiori, non impedit effectum principalem sacramenti, habitualis scilicet gratiae augmentum ; quamvis impediat aliquos fructus, puta fervorem caritatis (atque inde est. cur obser­ ventur plures sacerdotes quotidie celebrantes in gratia, et tamen nihil prolicientes). Ratio est, quia veniale non pugnat cum gratia habituali, nec cum quocumque ejus augmento, ac proinde illud non impedit. 3" \d quaestionem quod attinet, quandonam Eucharistia in suscipiente producat suos effertus, sic distinguendum : a) Gratia datur dispositis in ipso actu manducationis, scilicet quando fit trajectio ex ore in stomachum, ut jam n. 1511 notavimus. Unde species non sunt relinendae in ore tamdiu, donec penitus pereant : quia tunc non manducaretur Christus, nec gratia s.e ramenti conterretur , sicut nec confertur, si quis moriatur, dum hostiam in ore retinet (VI, 226). b) Est valde probabile, si dispositio subjecti fiat melior gratiam semper adaugeri, quamdiu species sacromentales in stomacho Cap. III. — De subjecto Eucharistiae. 107 perdurant. « Ratio, quia hoc sacramentum institutum est per modum cibi : unde, sicut cibus toto tempore, quo in stomacho manet, corpus nutrit, ita pariter, semper ac Eucharistia in corpore manet, nutrit animam, augendo gratiam » (VI, 288 : H. Ap., XV, 0). c) Si quis partem vini vel hostiae sump­ sisset indispositus, et deinde se disponeret, acciperet adhuc gratiam in sump­ tione alterius partis ; quia adhuc tunc Eucharistia habet vim conferendi gratiam ex opere operato. Quod etiam aliqui probabiliter dicunt futurum, si ad n. 15? CgT . · duri hujus fessioni} tuere in * causam nc ner euikc (W CU CAVtioaimjyuo. 1° De obligatione jejunii naturalis. 1556. — Phincipia. 1. Ad licitam Eucharistiae sumptionem requiritur sub gravi jejunium naturale. Requiritur nempe, ut com­ municaturus, a niedio noctis, nihil cibi aut potus sumpserit ’. Constat tum ex can. 80S et 858, § 1, tum ex universali consuetu­ dine, quae ab Apostolorum tempore usque in praesens viguit, tum ex variis Conciliis, praesertim Constantiensi (S. 1.3, § In nomine). Sancitum est autem hoc praeceptum propter reverentiam sacra­ mento debitam, et propter illius significationem, « ut scilicet detur intelligi, quod Christus (qui est res hujus sacramenti) et caritas ejus debet primo fundari in cordibus nostris » (5. Thom., 3, q. 80, a. 8). Quamvis autem hoc praècepturii non sit de jure divino, sed solum de jure ecclesiastico, non admittit tamen parvitatem materiae: « Quia praeceptum, non jam est accedendi ad Eucharistiam jejunus, sed non accedendi post cibum aul potum ·■. Qui ergo communicat post quaincumque minimam partem, jam communicat post cibum aul polum ; unde et mandatum frangit (VI, 278). Immo committit sacrilegium, quia lex obligat sub motivo religionis. Dicitur autem, a medio noctis nihil cibi posse sumi. Tempus mediae nodis computandum est physice, non moraliter. Jamvero, ad primum horae ictum, media nox expleta est ; quare non potest communicare, qui cibum déglutit post primum ictum, sed ante ultimum (VI 282). Debetne exspuere, quod in ore tenet ? Controvcrlilur inter DD. (cfr. Lehmkuhl, 11, 216) ; attamen, modo 1 Quoad sacerdotes celebraro praesumentes non jejuni, vide pœnas a can. 2321 sancitas (cfr. n. 1626). i ίθβ P. HI. — Tr. IV. De Eucharistia. necessitate et deficiente confessarii copia, non contritus celebravit, tenetur utique confiteri quamprimum ; quia praeceptum Tridentini non distinguit inter sacerdotem habentem, vel non habentem contritionem, sed loquitur de quocumque sacerdote ex necessitate celebrante (VI, 266, q. 5). Canon 807 legem Tridentinam indubie in omnibus confirmat. Aiquv _ et quanta animi religione ac pietate, ev uun..,. ____ divinum sacramentum debeat accedere. < Moneantur praeterea commun:· cantes, ut sumpto sacramento, non statim ab ecclesia discedant, aut collo­ quantur, nec statim vagis oculis circumspiciunt..., sed. qua par est devo­ tione, aliquantisper in oratione permaneant, gratias agentes Deo de tiun singulari beneficio, atque etiam de,sanctissima Passione dominica, in cujus memoriam hoc mysterium celebratur et sumitur» (Rit. Rom.. de Euch., c 1, n. 4). Ita etiam Decretum de communione frequenti et quotidiana (Tri· dentina Synodus, n. 4), de quo n. 1575 seqq. Ιόόό. — 1° Accedere ad Eucharistiam cum peccato veniali habituali, cense­ tur non esse novum peccatum. Ratio, tum quia potius esset deficientia per­ fectae reverentiae, quam positiva irreverentia ; tum quia ipsa voluntas reci­ piendi Eucharistiam et ejus effectum est quaedam virtualis venialium detestatio qua culpae removentur, ita ut ipsae minime sacramenti fructum impediant ». Accedere cum peccato veniali actuali concomitante vel afficiente ipsam com­ munionem. v. gr. ob vanam gloriam, vel cum proposito postea mentiendi, est dupler peccatum . quia talis communicans irrogat etiam positivam injuriam sacramento. Ita communiter et verius, contra nonnullos (VI, 270, q. 1 et 2). , 2° Peccatum veniale, ex sententia longe communiori, non impedit effectum principalem sacramenti, habitualis scilicet gratiae augmentum ; quamvis impediat aliquos fructus, puta fervorem caritatis (atque inde est, cur obser­ ventur plures sacerdotes quotidie celebrantes in gratia, et tamen nihil pro­ ficientes). Ratio est. quia veniale non pugnat cum gratia habituali, nec cum quocumque ejus augmento, ac proinde i'lud non impedit. 3® \d quaestionem quod attinet, yuandonam Eucharistia in suscipiente producat suos effectus, sic distinguendum : a) Gratia datur dispositis in ipso actu manducationis, scilicet quando fit trajectio ex ore in stomachum, ut jam n. 1511 notavimus. Cude "Species non sunt retinendae in ore tamdiu, donec penitus pereant : quia tunc non manducaretur Christus, nec gratia sacramenti conterretur ■ , sicut nec confertur, si quis moriatur, dum hostiam in ore retinet (VI, 226). b) Est valde probabile, si dispositio subjecti fiat melior gratiam semper adaugeri, quamdiu species sacramentales in stomacho Cap. III. — De subjecto Eucharistiae. 107 perdurant. « Ratio, quia hoc sacramentum institutum est per modum cibi : unde, sicut cibus toto tempore, quo in stomacho manet, corpus nutrit, ita pariter, semper ac Eucharistia in corpore manet, nutrit animam, augendo gratiam » (VI, 288 : II. Λρ., XV, G). c) Si quis partem vini vel hostiae sump­ sisset indispositus, et deinde se disponeret, acciperet adhuc gratiam in sump­ tione alterius partis ; quia adhuc tunc Eucharistia habet vim conferendi gratiam ex opere operato. Quod etiam aliqui probabiliter dicunt futurum, si se disponat antequam species consummentur in stomacho » (VI, 227). Articulus III. De dispositionibus requisitis ex parte corporis. Ex parte corporis, duo requiruntur : 1° jejunium naturale ; et 2° mundities et decens habitus. §1. De JEJUNIO NATURALI. Primo dicemus de obligatione jejunii naturalis; dein de causis ab eo excusantibus. 1° De obligatione jejunii naturalis. 1556. — Principia. I. Ad licitam Eucharistiae sumptionem requiritur sub gravi jejunium naturale. Requiritur nempe, ut com­ municaturus, a medio noctis, nihil cibi aut potus sumpserit ’. Constat tum ex can. 808 et 858, § I, tum ex universali consuetu­ dine, quae ab Apostolorum tempore usque in praesens viguit, tum ex variis Conciliis, praesertim Constantiensi (S. 13, § In nomine). Sancitum est autem hoc praeceptum propter reverentiam sacra­ mento debitam, et propter illius significationem, « ut scilicet detur intelligi, quod Christus (qui est res hujus sacramenti) et caritas ejus debet primo fundari in cordibus nostris » (S. Thotn., 3, q. 80, a. 8). Quamvis autem hoc praeceptum non sit de jure divino, sed solum de jure ecclesiastico, non admittit tamen parvitatem materiae: «Quia praeceptum, non jam est accedendi ad Eucharistiam jejunus, sed non accedendi post cibum aut potum ». Qui ergo communicat post quamcumque minimam partem, jam communicat post cibum aut potum ; unde et mandatum frangit (VI. 278). Immo committit sacrilegium, quia lex obligat sub motivo religionis. Dicitur autem, a medio noctis nihil cibi posse sumi. Tempus mediae noctis computandum est physice, non morali ter. Jamvero, ad primum horae ictum, inedia nox expleta est ; quare non potest communicare, qui cibum déglutit post primum ictum, sed ante ultimum (VI 282). Debetne exspuere, quod in ore tenet ? Controverlitur inter DD. (cfr. Lchmkuhl, II, 21G) ; attamen, modo ’ Quoad sacerdotes celebrare praesumentes non jejuni, vide pœnas a can. 2321 sancitas (cfr. n. 1626). iOS P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. cihus qui jam ante primum ictum in ore tenebatur, non post ultimum deglulia· tar, non videtur adesse impedimentum s. communionis. Tempus autem recte determinatur ex horologiis publicis: nam in temporis designatione, Ecclesia eam regulam sequitur, quae omnia hominum negotia publice in singulis locis dirigit f.l. 5. 5.. VII, p. 390). Porro ex can. 33, § i, licet pro libitu sequi tempus aut locale (sive verum, sive medium), aut legale (sive regionale sive aliud extraordinarium). Tempus verum horologio solari indicatur. Tempus medium, quod a tempore vero nonnihil distat, est illud quod, deficiente speciali conventione, indicare solent horologia artefacta, secundum meridianum cujusque loci. Tempus legale illud est, quod publicis sanctionibus inductum ac decreto praescriptum est, sive sil regionale aut zonarium 1 (cfr. .1. .1. 5. XVII, 582, Monit. Eccl. 1926, p. 13) aut aliud extraor­ dinarium. Licet igitur, juxta proprium placitum, aliquando uni, aliquando alteri adhaerere. Et hoc valet non tantum pro jejunio, sed et pro qualibet lege ecclesiastica (S. R. C., n. 3365). Videtur tamen esse illicitum utroque simul uti, ita ut, v. gr., abstineat quis a Breviarii recitatione, quia juxta tempus legale, media nox jam elapsa est ; et eodem momento cibum sumat, etsi mane missam sit celebraturus, ex eo quod juxta tempus verum, nondum est elapsa. Nam esset agere quasi in fraudem legis -, contra intentionem praescriptorum Ecclesiae. — Concludimus: qui paulo ante mediam noctem coenavit, non est a communione arcendus ; etenim jejunium revera servavit. Reverentia tamen exigit ut fideles non sine justa causa sic fere immediate post coenam communicent (VI, 289). Sacerdotes, qui Lapurdi media nocte missam cele­ brant, debent per quatuor horas ante missam a cibo abstinere. 1557. — 11. Ad frangendum jejunium naturale tria requirun­ tur : 1° ut quod sumitur, proveniat ab extrinseco ; 2° ut habeat rationem cibi vel potus ; 3° ut sumatur per modum comestionis aut potationis. Ita AA. communiter. Parvi refert, hoc inadvertenter fieri ; quia lex se refert ad factum ipsum. Requiritur autem : 1° Ut quod sumitur, proveniat ab extrinseco ; nam, ut 5. Thomas observat, quod provenit ab intrinseco, non comeditur, ideoque non laedit jejunium naturale (4, Dist. 8, q. 1, a. 4, sol. 2). Quare : a) Communicare potest, qui deglutivit salivam, vel pituitam, vel sanguinem ex interiori capite vel gengivis manantem, etiamsi ex proposito deglutiverit. b) Ace vero communicare potest, qui noctu saccharmn in os immisit et post mediam noctem (scii, ultimum mediae noctis ictum) aliquid sorbuit ; nec qui sorbuit sanguinem ex digitis defluentem, vel lacrymas manantes ex oculis ; nec qui, in flumen lapsus aut dejectus, aquas deglütivit (VI. 279 ; II. Ap., XV, 35 seqq.). ·,· ■ 2° It habeat rationem cibi vel potus ; nam, juxta communiorem et probabiliorem sententiam, sola digestibilia (etiam venenosa) • Quid sit tempus zonarium, diximus in I volumine (n. 211, nota i), ubi retulimus etiam decisionem Commis. Pont. IO nov. 1925 (A. A. S. XVII, p. 582. — * Ita saltem si quis in eodrm territorio remaneat. Si quis autem transire velit in aliud territorium, cujus tempus legale inultum diversum est (v. gr. hora integra tempus suae regionis praecedit), nihilominus videtur adhuc domi noctis hora 11,45 edere et in alio territorio communionem recipere posse ; incertum est enim, utrum media nox computari debeat, in casu, juxta horologia loci, in quo communio sumitur, et Ecclesia nihil de hac re statuit. Clr. sequentem numerum (1558, III). ad η. 1556,3: Lehmlc. I Certe re betne , quod in ciesia ad tale te dixeris, pr vix deerunt ho pus indicent, di nequit. ad 1557: Fract Caup: 5 quanvis per no digestibile. c.504 l. 1. j uxt a c onnunem veren resolutu j unium. 3. vum continet, ■ 4. nut r it 5. . ( 10 I Scholion: non sump mach Cap. III. — De subjecto Eucharistiae. 109 solvunt jejunium; non vero indigestibilia. Haec tamen sunt atten­ denda : I I Ea quae communi hominum aestimatione incommutabilia creduntur (v. gr. ferrum, cuprum), non habent rationem cibi vel potus, licet ars chimica probet ea in stomacho aliquantulum mutari. Certe etiam non habent rationem cibi vel potus, quae chimia omnino indigestibilia proclamat, quamvis communiter habeantur ut digestibilia (v. gr. creta). Itaque : capilli, metalla, crystallus, fila serica aut lanea, ossicula fructuum omnino depurata, quia non digeruntur, non habent rationem cibi. Secus dicendum de charta, paleis, filis lineis, pul­ vere medicinali, sebo, etc., quae, in stomacho alterata. in substantiam hominis converti possunt. Quoad ungues, non unius sensus sunt AA. Cfr. Lehmkuhl, II, 219. Verius dicendum est cum .S’. Alphonse et multis aliis (VI, n. 281), hoc modo non frangi jejunium. Aliqua praedulcia (bonbons), quae perperam dicun­ tur non posse in ore liquescere, vere habent rationem cibi (.Imi du Cl., 1910, p. 1087). — Non excusat vomitus statim secutus, quia adest praesumptio ali­ quid a stomacho retineri. 3° l't sumatur per modum comestionis aut potationis. Id est omne digestibile, quod consulto ex intentione glutiendi, in stomachum transmittitur, solvit jejunium ; tametsi transmittatur modo non consueto, v. gr. per nares, quia talis actio aequivalet moraliter potationi aut manducationi. Cum pluribus AA. (Gennari, Many, etc.), ut verius existimamus, non frangi jejunium ab eo qui, morbi causa, debet ante communionem lotionem sto­ machi peragere, ope tubuli qui stomachum penetrat ad aquam introducendam et exhauriendam (cfr. Canon, contemp., 20, p. 142), licet tubulus oleo ungatur 1 : quia revera haec non sumuntur per modum potus. Vide Monit. cedes., vol. 9, p. 184. Xec obstat responsio S. Officii, 23 apr. 1890 (cfr. Cappello, n. 502). Hem, id quod inconsulto, per modum respirationis aut salivae hauritur, non frangit jejunium. Quare jejunium non frangitur, si quis, respirando, muscas, aquas, nivem, etc., fortuito attrahit (etsi de hoc sit conscius) ; frangitur autem, si quis talia attrahit ex proposito. Item, non frangitur per tabacum naribus sumptum, nec per fumum tabaci, aut per succum camphorae, nec per taba­ cum dentibus attritum, modo succus exspuatur, et si quid praeter intentio­ nem deglutiatur, salivae commixtum est, et qua talis trajicitur, non qua cibus. Licet autem hujusmodi masticatio communionem non impediat, inde­ cens tamen est, nec facile a veniali excusatur (VI, 280 ; H. Ap., XV, 38, 41). Non frangitur denique jejunium, si quis utitur clysterio nutrienti. Cfr. Capellinann, Pastoralinediz , p. 209 (ed. 16) ; illud non omnibus quidem probatur auctoribus, ex ratione quam tradit Woutcrs (II, n. 188) : « Etsi cibi non reci­ piantur in stomacho, tamen nutritio locum habet. » — Hodie communior est sententia negans, immo, secundum Cappello (502), certa. 1558. — Quaesita. I. An deglulire reliquias cibi in ore relictas, vel guttulas aquae, cum saliva permixtas, frangat jejunium? Duae sunt sententiae : 1 AddP tamen cl. Woulcrt (qui nobiscum hac in re sentit), abstinendum esse ab usu canalis olei uncti, co quod vix non remanebit aliquid olei (n. 188). 110 P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. Prima sententia non improbabilis negat simpliciter, etiamsi ex proposito fiat. Ratio, tnm quia talium reliquiarum trajectio non est reputanda tanquam nova comestio, sed pars comestionis prae­ cedentis ; tum quia, non per modum cibi, sed per modum salivae sumuntur. Et huic opinioni Missalis rubrica partim suffragatur1. Secunda vero sententia communior et probabilior dicit, frangi jejunium, si ex proposito deglutiantur, non autem, si casualiter. Ratio, quia hujusmodi reliquiarum trajectio, cum jit ex industria, videtur esse nova comestio. Nulla datur obligatio adhibendi diligentiam ad reliquias illas ex dentibus extrahendas : < alias enim haec obligatio esset innumeris scrupulis et perplexi­ tatibus obnoxia, ad quod certe non praesumitur Ecclesia voluisse obligare». Hinc etiam non frangitur jejunium, juxta rubricam, ·< si lavando os, deghitiatur stilla aquae, praeter intentionem » ; dummodo non trajiciatur in magna quantitate ; similiter, si sit permixta salivae, quod vitari non potest. Idem dicendum de reliquiis vini aut jusculi, quod quis degustavit (VI. 279, d. 1 et 2). II. An licet, immediate post susceptam Eucharistiam, sumere ablutionem, qua facilius particula deglutiatur ? Respondetur : Affirm., ubi talis mos viget, vel necessitas id requirit, v. gr. si quis maxi­ mam oris siccitatem patiatur. Hoc vero in casu, <» quamvis ablutio prius deglutiatur quam hostia vel hostiae fragmenta, hoc tamen non obstat jejunio. Ratio, quia violatio non censetur moraliter communionem praecessisse : praeceptum enim jejunii est ut ante Eucharistiae sumptionem nihil sumatur . tpiando autem una cum ablutione simul sumitur Eucharistia, tunc totum illud ex ablutione et particulis sumitur unica sumptione ; unde, bene veriftcatur violationem jejunii communionem non praecessisse» (VI, 288). Eamdem doctrinam applica ad casum, quo quis simul cum sacris speciebus muscam vel aliquid aliud, quod in calicem inciderat, sumeret. III. An in mino utrum jejunium fregerit, potest quis commu­ nicare? Respondemus : Affirm. I.ex enim jejunii est prohibit i va, vetans nempe ne quis communicet post cibum sumptum ; quare, probandum est facium jejunii fracti, ut quis communicare prohibeatur. Et quamdiu de fractione non constiterit, possidet libertas communicandi. Haec ratio valet, tum pro casu quo dubitas num aliquid cibi vel potus sumpseris, tum pro casu quo, certus de sumptione, dubitas an sumpseris post mediam noctem. 5. Alph., I, 38, 39. Clr. n. 50 et 51 in vol. I. Itaque DD. communissime affirmant. inter plura horologia dissonantia, licere sequi ultimum, ad accipiendam communionem ; dummodo de errore non constet vel horologium non sit de illis, qua» ut plurimum errant ; quia haec praesu­ muntur semper errare. Ratio est, quia singula bona horologia gignunt opinio­ nem probabilem, ac proinde dubium positivum (VI, 282). 1 Rubrica MI—ili- haec · -t (de Detect. IX n. 3) ; Si reliquiae cibi remanentes in ore iran-glutlanlur. non impediunt Communionem, cum non transglutiantur per modum cibi, -ed per modum salivae. idem dicendum si lavando os, deglutiatur stIHa aquae pmeter tnfmfioneni. Adv ertal lector In prima phrasi dee^e verba ; praeter intentionem. Cap. III. — De subjecto Eucharistiae. 111 Pro praxi. a) Olini praecipiebatur jejunium post communionem usque ad sextain ; sed hoc praéceptum jam diu est abrogatum. Attamen, comedere et bibere sine causa, dum sacrae species adhuc in stomacho perdurant, non excu­ satur a veniali. Ita communiter. Dictum est sine causa; quia quaelibet justa causa excusat, v. gr. si daretur signum mensae pro religioso, b) Omnes conveniunt congruum quidem esse, ut communicantes per aliquod temporis intervallum abstineant ab exspuendo (et consonat Rituale). Dicunt tamen AA., nullum esse peccatum exspuere post communionem, si nullum hostiae fragmen­ tum remanserit in ore » (VI, 283). 2° De causis a jejunio excusantibus. Lex jejunii eucharistici, cum sit positiva et ecclesiastica, cessare potest, sicut et aliae leges, vel ab intrinseco, ob causas gravissimas ; vel ab extrinseco, per legitimam dispensationem (cfr. n. 255, 635). De dispensatione a jejunio loquemur n. 1561. Ad causas eximentes quod attinet, sciendum est eas stare posse sive ex parte sacramenti, sive ex parte suscipientium. 1559. — Casus, in quibus Eucharistia a non jejuno suscipi potest, reduci possunt ad quatuor sequentes : I. Cum perficiendum est sacrificium. Ratio est, quia tunc urget praeceptum divinum, quod est praestantius, uti patet. Cessat ergo lex jejunii : 1° Si sacerdos animadvertat se pro vino sumpsisse aquam, etc. ; quo in casu debet iterum consecrare, vel utramque speciem, vel saltem vinum, ut supra dictum est (n. 1528, II). 2° Si accidat, ut sacerdos post consecrationem deficiat ; in quo casu tenetur alius sacerdos, etiam non jejunus, perficere sacrificium. 3° Si sacerdos post consecrationem, etiam unius speciei, recordetur se non esse jejunum, tenetur absolvere sacrum. Didum est post consecrationem ; nam si recordetur ante, tenetur desistere, quoties hoc sine scandalo aut infamia fieri potest. 4° Si sacerdos, post sumptam ablu­ tionem, advertat aliquas reliquias ejusdem sacrificii, debet eas sumere, ut diximus (n. 1542, q. IV). Cfr. Λ'. Alph., VI, 287, 288 ; H. Ap., XV, 54. II. Cum. impedienda est gravis irreverentia in sacramentum (can. 858, § 1) ; puta si periculum sit, ne sacra hostia pereat, vel corrumpatur, vel male tractetur ab infidelibus aut haereticis ; quia praeceptum impediendi talem irreverentiam praevalet praecepto jejunii, ut communiter docent auctores. I nde si sacerdos tunc desit,potest laieus sacram hostiam sunn re: immo, in tali casu, potest sacerdos sacras particulas praebere laicis non jejunis III. Λρ., XV, 52). . '. Γ. 111. Cum vitandum est infamiae vel scandali periculum, quod er missae communionisve omissione oriretur : hoc enim casu urget praeceptum naturale, quod praevalet praecepto ecclesiastico. Jamvero casus esset, si sacerdos, celebrans in pilblico, recordaretur ante consecrationem se non esse jejunum, et non posset sine scandalo discedere. 112 P. HI. — Tr. IV. De Eucharistia. Simililer, si die dominico aut festo missa celebranda esset pro populo, et parochus non jejunus alium sacerdotem non haberet ad celebrandum. Suppo­ nitur tamen in hoc postremo casu, neminem scire, parochum non esse jejunum ; alias enim majus scandalum oriretur, saltem aliquando et apud rudes, ex cele­ bratione, quam ex omissione missae (VI, 287). Cfr. Croix, VI, 572, ubi similes casus ’. Si nullum tamen praevideatur scandalum ex omissione missae, abs­ tinendum est ab ejus celebratione, nam multo rigidius est praeceptum jejunii, quant praeceptum audiendae missae. Ita S. ΟΠ., 20 Dec. 1874. I\’. Cum urget mortis periculum (Can. 858, § 1) ; intellige ex morbo naturali. Patet ex Concilio Constantiensi, quod consuetu­ dinem antiquam in favori m infirmorum latam commemorat. Cfr. Rit. Rom., tit. IV, c. 4, n. 4. 1° De se ergo sive milites ante pugnam sive capite damnati communionem, si commode possint, recipere debent jejuni2. Quod si hoc servari nequeat sine magno incommodo, lex jejunii cessat. S. C. de Prop. F., 21 Jul. 1841. 2° In dubio, utrum infirmus sit in periculo mortis, communio non jejuno administrari potest, praesertim si aegrotus longe ab ecclesia distat. Immo S. C. de Prop. Fide, die 20 Febr. 1801, decrevit, missionarium cui occuril aegrotus hectica febre, vel simili morbo laborans, posse, ob impossibilitatem redeundi, ipsi administrare Viaticum et extremam unctionem, licet aegrotus praevideatur adhuc plures menses vivere posse (Coll. S. S., n. 721). 3° Infirmis aequiparantur illi, qui sub comminatione mortis cogerentur celebrare non jejuni, modo id non exigatur in Ecclesiae contemptum (II. Ap., XV, 55). Quintus cusus (qui est singularis), addi potest, ex Responso a S. C. de Prop. F. Vic. Ap Tonckini Orientalis dato f 13 Febr. 1806), quod ita se habet : « Sale a catechumenis in collatione baptismi praegustato, etsi jejunium frangi videa­ tur, adhuc tamen nullum dubium est quin ad sacram communionem, suscepto baptismate, admitti possint, immo vero debeant » (('oli. S. S., n. 282).— Pro i:s quoque sacerdotibus qui eodem die Missam iterare (binatio) aut tardiore hora celebrare tenentur, possunt Episcopi, si casus ferat, permittere ut ante hanc ultimam Missam ab ipsis sumatur aliquid per modum potus, exclusis inebriantibus a. 1560. — Quaesita. I. /In el quoties in eadem infirmitate liceat infirmo non jejuno itehxre communionem per modum viatici? Respondemus in extenso : Ex can. 864, § 3, perdurante mortis periculo, viaticum (secundum prudens confessarii consilium) pluries, distinctis diebus, administrari ’ Ex his deducunt etiam aliqui \ V , neo-«acerdo(em. qui involuntarie Jejunium fregit, posse primitias celebrare ; similiter puerum posse communionem sollemniter porrigendam cum * alii recipere 'i ea concurrant adjuncta, in quibus dilatio cum gravissimis Incommodis » —el conjuncta ( G^mcot-Sabman^, II, n. ‘202 bis)— ‘Die II Febr. 1915, S. C. de Sacr. statuit milites ad pi icllum vocatos (sui fronti ) admitti pos lis ad S. Euchari-tiam per modum viatici < (r. I t s , \ II, p. 97. Ex hoc Resp. tamen non sequitur militi - praedictos regulariter et per se communicare posse non jejunos, sed tunc solummodo, cum commode exspectare nequeant ut jejuni communicent. — * Vide litteras S. Officii, 22 Martii 1923 (A. A. 5. XV, p. 151) et ejusdem S. Congreg. declaration· m, 16 nov. 1923 (ib. p. 5S »), qua edicitur Sacerdotes dispensati a jejunio eucharistico ante secundam Mi—am, sumere possunt ablutionem in primi » De concessis dispensationibus debent Episcopi referre ad S Sedem. Circa dispensationes a jejunio sacerdotibus concedendas, confer etiam quae n. 1561 adnolabimus. Cap. III. — De subjecto Eucharistiae. 113 et licet et decet. Katio est, quia hoc sacramentum sumi debet non solurn ob praecepti satisfactionem, sed etiam ad robur adversus tentationes, quae in morte sunt validiores et periculosiores. S. Alph., II. Ap., XV, 46. Cfr. etiam Benedictum XIV (de Syn., 1. 7, c. 12, n. 5). Auctores non improbabiliter docent, posse viaticum jam die consequenti replicari, casu quo infirmus frequenti communioni fuisset assuefactus, perseveraretque mortis periculum. Immo plures ΑΛ.admittunt universe,communio­ nem posse quolibet die porrigi, si circumstantiae id suadeant. Sic in monas­ teriis, et ubi minor apparatus requiritur, facilius concedi potest. Statuta particularia attendenda sunt. Cfr. 0". Alph., VI, 285 ; Conf, dir., XIV, 9. II. An possit sacerdos, ad viaticum ministrandum, celebrare non jejunus ? Distinguendum erit secundum varios casus : 1° Affirm., si ipse sacerdos, morti proximus, debeat celebrare ad dandum sibi viaticum : tunc enim in eadem persona concurrunt praeceptum ecclesias­ ticum et divinum, hoc vero praeferendum est. Ita communiter. 2° Si viaticum dandum sit alteri, controvert!tur. Prima sententia, quam S. Alphonsus expresse probabilem dicit (VI, n. 28G), affirmat, quia praeferen­ dum est praeceptum divinum de dando et recipiendo viatico, praecepto ecclesiastico de servando jejunio. Secunda vero sententiii communis 1 et forte probabilior negat; quia praeceptum non celebrandi post cibi sumptio­ nem est etiam divinum quoad substantiam, ratione scilicet reverentiae quae sacramento debetur. Cessat vero praeceptum ministrandi viaticum, quando rite ministrari nequit. Omnes tamen concedunt hoc licere, si moribundus non posset sacramento poenitentiae vel extremae unctionis muniri ; nam Eucha­ ristia. in hoc casu, poterit esse sacramentum necessitatis, ut ille ex attrito fiat contritus (VI,‘286; II. Λρ., XV,51). Immo, in hoc casu, sacerdos debet celebrare non jejunus. III. Λn fidelis, celeroquin sanus, qui nequit remanere jejunus, possit, INSTANTE PRAECEPTO COMMUNIONIS PASCHALIS, COmmunicare non jejunus? Non unius mentis sunt in hac re auctores : Sunt enim qui affirmant; quorum ratio est, quia praeceptum divinum com­ munionis paschalis praevalet praecepto ecclesiastico jejunii naturalis. Ita Gasparri, Gennari, Haine (cfr. Nouv. Rev. Théol., vol. 43, p. 245). Alii vero rectius negant. Ratio est, quia non constat praeceptum communionis paichalis esse divinum, eo quod solum hoc sit divinum : communicare saepius in vita. Possidet ergo antiqua lex, quae est severior, donec a S. Sede res fuerit decisa. Ceterum, hodie dispensationes hac super lege conceduntur. — Ita Gurk, Palmieri, Ballcrini, Bucccroni (ap. Nouv. Rev. Théol., vol. 38, p. 150), Mgre. Jorio (la Comm, agl’infermi, p. 45). Confirmatur haec secunda opinio can. 858, § 1, in quo dicitur, duo excusare a jejunio naturali : nempe mortis periculum vel necessitatem impediendi irre­ verentiam in sacramentum. Jamvero, non censemus id extendi posse, argumen­ to a simili, ad casum de quo agitur. Praeterea facile erit, scandalum fidelium provocare, ut ipsi Genicot-Salsmans (n. 202), Noldin-Schmitt (n. 158), Cappello (n. 517) concedunt. Quare concludit Génicot-Salsmans : « Si difficultas solvi ' Inter alios, eam tenent Suarez, De Lugo, Salrnanticenses, Navarrus, Solo, Tournely, Many, Gasparri, etc. (practer S. Alphonsuin, 1. c., qui ait : secunda probabilior mihi videtur). 8 Ili P. ill. — Tr. IV. De Eucharistia. potest differendo communionem paschalem, ea dilatio omnino praeferenda est1»; et Piscelta-Gennaro (V,n. 538) aiunt: Hinc si quo anni tempore jejunium servari potest, ad id tempus annua Communio differenda est. » — Quando agitur de infirmo non decumbenti qui nullo anni tempore jejunus remanere valet, probabile est, hunc,etiam non jejunum posse communicare (cfr. Rit. Rom. tit. IV, c. 4, n. 4). Quaestio Specialis. De dispensatione a jejunio favore infirmorum. 1561. — Ex canone 858, § 2, in quo ampliatur concessio SS.D.N. Pii PP. X (diei 7 Dec. 1906), infirmi qui jam a mense decumbunt absque certa spe ut cito convalescant, possunt de confessarii consi­ lio communionem accipere, semel aut bis in hebdomada, etsi aliquam medicinam vel aliquid per modum polus antea sumpserint. Cfr. .1. 5. 5., 39, p. 603. — A omine injimiorum a mense decumbentium, comprehenduntur illi qui, licet gravi morbo correpti et ex medici judicio naturale jejunium servare non valentes, nihilominus in leclo decumbere, non possunt, aut ex eo aliquibus horis diei surgere queunt 2. S. C. Cone., 6 Mart. 1907 (A. S. S., 40, p. 344). Itaque haec teneantur : 1° Dispensationes supradictae dantur in favorem eorum infirmorum tan­ tum qui jejunare nequeunt, ut patet ex contextu. Si quis ergo, v. gr. ob frac­ tionem cruris, a longo tempore decumbit et jejunium servare potest, nequit dispensatione uti. 2° Dispensationes dantur tantummodo in ordine ad commu­ nionem recipiendam, non vero in ordine ad missam celebrandam 3. 3° Conditio servanda ab infirmis est ut, excepto casu medicinae necessariae (de quo postea dicemus), nihil solidi sumant ante communionem. Haec autem, ex decla­ ratione S. Off., 4 Jun. 1893 et 7 Sept. 1897, « ita sunt intelligenda, ut liceat sumere jusculum (broda, bouillon), cafaeum. aliosve cibos liquidos, quibus admixta sit aliqua substantia, v. gr. farina (semolino), panis rasus, etc., dum­ modo mixtio naturam cibi liquidi non amittat ». Licebit ergo infirmis sumere lac, tea cuin ovo liquato commixta *, etc. Λ/ηι du Cl., 1914, p. 154. Palet privilegium se extendere ad multipliées sumptiones (cfr. etiam n. 1225). 4° Cum Decretum respiciat infirmos qui modo generali jejunium naturale servare nequeunt, probabilis sententia permittit ut infirmi, sine detrimento privi­ legii quo bis in hebdomada utuntur, aliis etiam vicibus communionem reci­ piant, si nempe spreto majori incommodo jejunium servare velint. Cfr. Nouv. /trc. Thcol., i3, p. 306 ; I'ernieersch-Creusen (Epit. II n. 124). Id tamen vix consulitur. 5° Infirmi, ad normam Decreti, censendi sunt etiam illi, qui post ‘ Casum Istum, de quo in hoc tertio quaesito egimus, non est contemplatus S. Alphonsns, nt patet ex theol. mor. \ 1 n. 2*ί -<·<,<(. Vide ellam Theol. prakt. Quartalschr. (Linz), 1930, p. 353. · Licet haec interpretatio juris teteru non indicetur in jure Coding, nihilommus juxta can ή, 3· omnino relinenda est ; id quod ultro concedit cliain Mgre. Jono. Secretario S. C. de Sacram., In opere la Communione agl'infermi ■ (pair. M seq.). — s Otnclum (ipsumque ,-olum) competens est circa omnia, quae respiciunt jejunium eucharlsticum pro - icerdotlbus missam celebrantibus. Can J 5. — · Secundum aliquos \ \ ovum < 1st non solide coelum sumere non licet quia cibo solido aequiparatur. Arni du i l . I9|3. p. 1040. Ovum in sftilu nafuni/i concedunt plures AA. Cap. HI. — De subjecto Eucharistiae. mnUo.m An.i ω>loCi»1 1Π f pf > * »- ·** * ·· ··ΚίΙ· ** n/woortoro 4·Λ<ΠΐηΙΐΐι» 115 Κ/»α1 nd η. 1561: Verni. sive debilit ter, decumbe bi. . .1-oralit ii qui a liaitime in eccl moral it er in non ad’’ho rar: e. de sit nor 1562. — Principia. I. Nulla corporis macula per se impedit susceptionem Eucharistiae. « Parum enim facit ad bonitatem vel malitiam moralem. Potest tamen aliquando per accidens impe­ dire, propter effectus secutos ». Etenim prae omnibus requiritur, ut suscepturus Eucharistiam sit immunis ab omni sorde venerea ..................... 1----- —------- ‘-s------------ 1--------- ad n. 1561 Verrr commodum c nicnndi no Euis in he bdono tiam ante Ea cu coriis ano tibus, eti permittant cerdotes v n. 177 et • renuo uingenda est ad S. ( o,tiz. ue sacramentis. Potest fleri his vel similibus verbis • Heatissime Paler. X. dioecesis N., adeo stomachi debilitate (vel alia causa indicatur) laborat, ut morahter impossibilis nit ipM observantia jejunii naturalis ante suscipiendam. S. Commu­ nionem. Quare, ad Xanctit V, pedes humiliter prostratus, suppliciter facultatem petit sumendi ante communionem aliquid per modum potus. Et Deus etc. » ili p. III. — Tr. IV. De Eucharistia. form da lecto decumbere non possunt, aut ex eo aliquibus horis diei surgere queunt 2. S. C. Cone., 6 Mart. 1907 (A. S. 5., 40, p. 344). Itaque haec teneantur : 1" Dispensationes supradictae dantur in favorem eorum infirmorum tan­ tum qui jejunare nequeunt, ut patet ex contextu. Si quis ergo, v. gr. ob frac­ tionem cruris, a longo tempore decumbit et jejunium servare pulest. nequit dispensatione ut i. ?" Dispensationes dantur tantummodo in ordine ad continumunem recipiendam, non vero in nrdino ->a ----- ----------- ... v»n. 4 i gî i>. — 4 Secundum aliquos A A . ovum cUi non solldt coctum sumere non Heel, quia cibo solido aequiparatur. Ami du 1913. p. 1040. Ovum tn statu natunih concedunt plures A\. Cap. 111. — De subjecto Eucharistiae. 115 longum morbiim Convalescunt et ordinarie in cubili remanere coguntur, licet una allerave hora egrediantur. Minime vero iis accensendi sunt, qui sunt debilis sanitatis et jejunare nequeunt, sed e domo egredi et foris laborare possunt. .Voue. Rev. Théol., 39, p. 434 ; 43, p. 244. Isti dispensatione speciali indigeni *. 6° Cum in Codice (c. 858, § 2) dicitur : « etsi ali.quu.rn medicino m vel aliquid per modum polus antea sumpserint », dum in Decreto I’ii X (7 Dec. Ii06) legebatur : etsi aliquid per moduni potus antea sumpserint », in e concludere est, hanc medicinam, de qua Codex, etiam solidam esse posse, v. g. aliqua praedulcia (confetlure, bonbons), modo sint a medico praescripta tanquam vera remedia. Ita communiter auctores, quibus assentit Mgre. Jorio, in laudato .suo opere : La communione agl’infermi » (p. 40) ; secus enim distinctio Codicis inanis (oret. 7° Sacerdotes, licet non fruantur hac generali dispensatione pro cele­ branda Missa, possunt tamen obtinere a S. C. .S’. Officii indulta specialia, me­ diantibus eorum Ordinariis qui debent supplicem libellum (addito eorum voto) subsignare. Porro iis qui animarum curae sunt addicti, non concedetur aliquid sumendum nisi per modum potus ad vires physicas reficiendas ; ceteris sacer­ dotibus concedetur etiam per modum verae medicinae ad morborum effectibus occurrendum. In utroque casu, status valetudinis per medici testimonium comprobari debet. Cfr. Periodica, 1932, p. 105 ; Nouv. Rev. Th., 1933, p. 65. § 2. De munditie et decenti habitu. 1562, — Principia. I. Nulla corporis macula per se impedit susceptionem Eucharistiae. « Parum enim facit ad bonitatem vel malitiam moralem. Potest tamen aliquando per accidens impe­ dire, propter effectus secutos ». Etenim prae omnibus requiritur, ut suscepturus Eucharistiam sit immunis ab omni sorde venerea (VI, 271). Jamvero haec praesertim notanda occurrunt : 1° Ob pollutionem voluntariam, quae eodem die accidit, etsi per poeniten­ tiae sacramentum fuerit expiata, sub veniali abstinendum est a communione, sicut et a celebratione, nisi justa causa excuset, « prout prudenti confessario videbitur», ut loquitur rubrica Missalis (de Def.. IX, 5). Ob pollutionem vero involuntariam non est abstinendum, nisi forte ex corporis commotione perturbatio mentis adhuc perduret ; nam, eum hujusmodi perturbatione accedere, communiter non excusatur a veniali, nisi adsit aliqua justa causa, vel nisi homo conetur, quantum potest, turbatam mentem tranquillare, alTeratque diligentiam ut devote accedat, prout rationabiliter docent omnes (II. Ap.. xv, 56). 2° Actus conjugalis, per se, non impedii dignam communionem, si debitum petitum aut redditum fuerit ex bono fine, v. gr. ad oblinendam prolem, vel ad vitandam incontinentiam. Si vero solius voluptatis causa reddi­ tum, vel petitum fuerit, vel si animo exinde inhaereat perturbatio etc., melius esset ea die abstinere a sacra communione ob decentiam. Excusat tamen quae­ libet rationabilis causa nec ea stante potest communio prohiberi (VI, 273). Cfr. n. 1577 et 1578. Confugi quaerenti an teneatur redd re die communionis, hanc regulam proponit .S’, Alphonsus (VI, 274) : « Si frequenter communicet, debet reddere, ne devotione sua gravet consortem, et ne laedatur justitia vel 1 Petitio dirigenda est ad S. Cong. de Sacramentis. Potest fleri his vel similibus verbis • beatissime Paler. N. dioecesis N., adeo stomachi debilitate (vel alia causa indicatur) laborat, ut moraliter impossibilis sit ipsi observantia jejunii naturalis unie suscipiendam S. Commu­ nionem. Quare, ad Sancht. V. pedes humiliter prostratus, suppliciter facultatem petit sumendi ante communionem aliquid per modum potus. Et Deus etc. · HG P. IIL — Tr. IV. De Eucharistia. caritas ; si vero communicet dnntaxat in praecipuis festivitatibus, conjugem invitet ad continendum, in honorem sacramenti ; illo renitente, reddat, et nihilominus communicet, modo aliunde dispositus sit ». Nostris temporibus, cum tantopere promoveatur communio quotidiana, dicatur simpliciter : con­ juges libere matrimonio uti possunt, nonobstarite praevisione communionis. Non discrepat haec norma ab ea qUam tradit S. Doctor. 3° Habentes immun­ ditiam externam notabilem, quae tolli facile possit, merito abstineant, donec mundati fuerint. Si tamen est occulta, aut perpetua et involuntaria, ut lepra, fluxus sanguinis, scabies, non impedit communionem ; haec vero privatim recipiatur, si horror excitetur. Sacerdoti leproso, aut horrifico morbo laboranti, permittitur privatim celebrare, cum in jure prohibeatur tantum α pro scandalo et abominatione populi » (VI, 275). 1563. — II. De jure naturali, requiritur exterior habitus et cor­ poris compositio, quae internam animi reverentiam et devotionem exhibeat. Ratio patet : debetur enim huic augustissimo sacra­ mento non solum interna, sed etiam externa veneratio, cum ipse Christus, mediis speciebus, sensibili quodam modo in eo exsistat et tractetur. Ex hoc igitur capite : 1° Mulieres accedere debent ad sanctam communionem in ornatu sancto, modestiam redolente. Si quae valde indecentes, v. gr. denudato pectore, se sacrae mensae sisterent, communio eis neganda esset, cum debitis tamen cautionibus, ad scandala, quantum fieri potest, praecavenda (II. Ap., XV, 58). 2° Congruum est, armatos accedere depositis armis. Excipiuntur milites S. Joannis, qui in signum defendendae religionis arma gestant. 3° Sacerdotes et diaconi, more laicorum publice communicantes, communicent cum stola. Sic Rubrica, quae hoc sub veniali praescribere videtur (VI, 27G). Articulus IV. De obligatione suscipiendi Eucharistiam. 1564. - Principia. 1. Realis susceptio Eucharistiae non est necessaria ad salutem necessitate medii. Propositio est de fide, si agatur de pueris (ex Trid. sess. XXI, c. 4) ; si vero de adultis, est communis et certa. Ratio est, quia Eucharistia per se non con­ fert, sed supponit gratiam primam : haec autem jus tribuit ad coelestem gloriam ; unde qui cum illa moritur, etiam non suscepta Eucharistia, salutem aeternam recte consequitur. — Dicitur : realis susceptio ; quia susceptio in voto \ juxta sententiam pro­ babiliorem, necessaria est ad salutem necessitate medii, tam adultis quam parvulis. Probatur : 1° Ex verbis Domini (Joann., G, 5ό) : Nisi mandu­ caveritis carnem Filii hominis..., non habebitis vitam in vobis. 1 Non agitur de voto seu desiderio explicite ct formait recipiendi Eucharistiam ; illud enim non c Ί necessarium necessitate medii ad primam Justificationem obtinendam (cfr. Herrmann n. 1663). Cap. Hi. — De subjecto Eucharistiae. 117 2° Ex ratione, « quia sacramenta baptismi et poenitentiae, quae certe sunt necessaria necessitate medii, saltem in voto, ad primarn gratiam obtinendam, non conferunt gratiam, nisi respiciendo ad Eucharistiam, ut ad finem omnium sacramentorum... Adulti autem tale votum habent, dum sacramenta baptismi aut poenitentiae suscipiunt ; voluntas enim ipsorum omnia praecepta implendi, hoc etiam praeceptum Eucharistiae saltem implicite comprehen­ dit. Parvuli vero votum habent, non ex voluntate propria, sed ex voluntate implicita Ecclesiae, quae pueris applicatur, sicut applicatur voluntas suscipiendi baptismum » (VI, 192). Quaesitum. An Eucharistia, in re vel voto, est medium necessarium adultis ad vitam spiritualem conservandam ? Non una est sententia doctorum : Negant aliqui « dicentes ad hoc alia adesse media. Sed communius et verius affirmant alii cum 0'. Thoma (3, q. 80, a. 11 ad 2). Ratio, quia sicut vita corporis diu non potest conservari sine cibo materiali, ita nec vita animae sine hoc cibo spirituali, saltem in voto, et quidem explicito, in eo, qui necessitatem hujus sacramenti advertit » (VI, 193). 1565. — II. Sumptio Eucharistiae necessaria est, necessitate praecepti, tum divini, tum ecclesiastici, fidelibus qui aetatem dis­ cretionis habent. Can. 859, § 1, et 864. Praeceptam divinum proba­ tur ex verbis Christi : Nisi manducaveritis, etc. ; praeceptum autem ecclesiasticum ex Concilio Lateranensi IV, cujus verba infra refe­ remus (n. 1569). Constat etiam ex Decreto 8 Aug. 1910, de prima puerorum communione, de qua fusius n. 1573. Jamvero ex prae­ cepto divino, tenemur Eucharistiam suscipere non solum in peri­ culo mortis, sed etiam saepius in vita. Hoc patet ex comparatione cum cibo materiali, qui ad vitam conservandam saepius sumi debet, ut modo innuimus. Quoties autem ad hoc teneamur, non declara­ tum est a Christo Domino, sed ipse rem Ecclesiae suae determi­ nandam reliquit ; unde unusquisque, per se loquendo, satisfacit praecepto divino, satisfaciendo praecepto ecclesiastico. Dicimus per se loquendo; nam « aliquando, per accidens, tenetur homo ex divino praecepto ad communicandum forte etiam saepius in anno, si hoc censeret necessarium ad .superandam aliquam gravem ten lationem. Hoc tamen dicit Suarez rarissime evenire posse, cum ad hoc sufficere possint alia remedia, orationes, poenitentiae, etc. Eo casu autem, quo communio esset necessaria, homo, illam omittendo, non peccaret contra illius praeceptum, sed contra virtutem, adversus quam lentationem patitur » (VI, 295). Hisce,de necessitate Eucharistiae in genere dictis, restat ut seorsum agamus de duplici communione, quam unusquisque suscipere tenetur, id est de communione in articulo mortis, seu de viatico, et de communione paschali. ί 18 ■ P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. § 1. De viatico. 1566. — Principia. I. Praeceptum divinum suscipiendi Eucha­ ristiam obligat peculiariter in periculo mortis, quavis ex causa procedat. Ita can. 864, § 1. Ratio a priori facile reddi potest, quia ex institutione hujus sacramenti, ut nutrimenti, colligitur obligatio sumendi illud, quando judicatur necessarium ; nunquam autem major esse potest hujus cibi necessitas quam in illo articulo, ex quo pendet ultimo aeternitas, et in quo imminet ultima luctatio cum hoste, ad decernendum de tota re (LugO, ■ O * de Euch.,* d. 16, n. 34 seqq.). « Dictum est in periculo ; quia ad recipiendum viaticum non est necesse nec laudabile exspectare tempus, quando nulla amplius spes vitae subest ; sed sufficit, ut adsit periculum probabile mortis » (11. Ap., XV, 46). Inde quoque haec sequentur : \ IV 1° Quisque Hdelis, in periculo vitae, quod praevidet vel inerito timet, v. gr. in gravi morbo, ante conflictum vel puerperium, praesertim primum, ante navigationem (valde periculosam), etc., tenetur sub mortali communicare 1 ». Ita communiter (VI, 291). — 2° Qui non communicavit in periculo mortis, non tenetur postea supplere, si sanitatem recuperavit. Similiter, qui post viaticum sumptum peccavit mortaliter, non tenetur denuo communicare ; sufficit tunc sola confessio (VI, 293). Qui vero recepit sacrilege viaticum, tenetur iterum communicare. Petat denuo sanctam communionem sub praetextu devotionis, vel eam recipiat clanculum, etiam per manus religiosi. Ceterum prudentiae confessdtii committitur monitio infirmo facienda. — 3° Etiam pueris, in periculo mortis, viaticum ministrari debet: satis est ut sciant corpus Christi a communi cibo discernere, illudque reverenter adorare. Can. 85'i, § 2. Si de discretione dubium suboriatur, laudabiliter se geret parochus, si viatico reficiat moribundum ; ad hoc autem non obligatur. • · 1567. - II. Excipiuntur a lege viatici aegrotantes, qui non pos­ sunt illud recipere eum debita reverentia. Monet, enim Hiluale ('lit. IV, c. 4, n. 4) : <· Diligenter curandum est, ne iis tribuatur (viaticum), a quibus ob phrenesim, sive ob assiduam tussim, alium­ que similem morbum, aliqua indecentia cum injuria tanti sacra­ menti timeri potest ·>. Ratio est, quia non agitur de sacramento omnimodae necessitatis, et ideo potius sacramenti reverentiae, n recipiendo viatico in ritu alieno (vide n. 1521). Cap. HI. — De subjecto Eucharistiae. 119 fuerit. Quod si vomitus ex ipso cibo proveniat, potest, experimenti causa, ei praeberi particula non consecrata ; ac dein, si hanc retinuerit nartimla ad n. 1566 : CaOp E seu Corpus E enter adorar .4^·. —v.uia, au ΡΛpcnciiutn,· c&ii pubuit nine necentCr sumere Eucharis­ tiam (VI, 292 ; II. Ap., XV. 20). Vide dicta n. 1546. 1568. - Quaesita. 1. An qui paucis ante diebus ex devotione communicavit, tenetur, superveniente mortis periculo, sumere viaticum ? Respondemüs : Ex tenore can. 864 supra cit., praevalet sententia quae affirmat. Ratio est, quia praeceptum urget, quavis ex causa mortis periculum procedat ; nec urgere incipit obligatio ante ipsum periculum mortis. — Sententia, quae negat, censet illum, qui ex devotione paucis diebus ante periculum mortis communicavit, ideo ad novam communionem non teneri, quia fini praecepti jam satisfecit. Sed haec ratio non valet, « quia si hoc sufficeret, sufficeret etiam ad adimplen­ dum praeceptum paschale ut quis communicaret die praecedente Dominicam Palmarum ; sed hoc nequit dici ». Cfr. 5. Alph., VI, 285, dub. 2 ; 11. Ap., XV, 48; 1. El. qq. ref., 66). II. An qui mane communicavit ex devotione, debeat aut possit viaticum sumere, superveniente mortis periculo ? Respondet ur : Quidquid sit de controversia, quae olim inter auctores fervebat, nunc res est decisa per Codicem juris, qui ait can. 864. § 2 : >· Valde suadendum » (est). Cfr. .S’. Alphonsum, VI, 285, dub. 3 ; II. Ap., XV, 49. § 2. De communione paschali. 15G9. — Ex praecepto divino, ut diximus (n. 1566), tenemur saepius in vita Eucharistiam suscipere. Ex praecepto autem ecclesiastico pressius determinantur hujusce obligationis tempus et modus, prout habetur in can. 859, § 1, quo fere verbotenus confirmantur Concilii Lateranensis IV praescripta, scilicet : ■ Omnis utriusque sexus fidelis, postquam ad annos discretionis, id est ad rationis usum, pervenerit, debet semel in anno, saltem in Paschale, Eucharis­ tiae sacramentum recipere, nisi forte de consilio proprii sacerdotis, ob aliquam rationabilem causam, ad tempus ab ejus perceptione duxerit abstinendum 1 ». Porro duae in his verbis continentur obligationes, haeque ex genere suo graves : prima spectat ad suscipiendi sacramenti frequentiam ; altera ad tempus sus­ ceptionis. Additur autem (§ 3 ejusdem can.) consilium quoad susceptionis locum, ut mox infra dicetur. 1 De his confer Raiu, Inst. can. 2 ed. n. 249 c fis P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. Kl I sumenrti illud, quando judicatur necessarium ; nunquam autem major esse potest hujus cibi necessitas quam in illo articulo, ex quo pendet ultimo aeternitas, et in quo imminet ultima luctatio cum hoste, ad decernendum de tota re (Lugo, de Euch., d. 16, n. 34 seqq.). « Dictum est in periculo ; quia ad recipiendum viaticum non est necesse nec laudabile exspectare tempus, quando nulla amplius spes vitae subest ; sed sulficit, ut adsit periculum probabile mortis » (II. Ap., XV, 46). Inde quoque haec sequentur : 1° Quisque fidelis, in periculo vitae, quod praevidet vel merito timet, v. gr. in gravi morbo, ante conflictum vel puerperium, praesertim primum, ante navigationem (valde periculosam), etc., tenetur sub mortali communi­ care 1 . Ita communiter (VI, 291). — 2° Qui non communicavit in periculo mortis, non tenetur postea supplere, si sanitatem recuperavit. Similiter, qui post viaticum sumptum peccavit mortaliter, non tenetur denuo communicare ; sulficit tunc sola confessio (VI, 293). Qui vero recepit sacrilege viaticum, tenetur iterum communicare. Petat denuo sanctam communionem sub praetextu devotionis, vel eam recipiat clanculum, etiam per manus religiosi. Ceterum prudentiae confessa>ii committitur monitio infirmo facienda. — 3° Etiam pueris, in periculo mortis, viaticum ministrari debet: satis est ut sciant corpus Christi a communi cibo discernere, illudque reverenter adorare. Can. 854, § 2. Si de discretione dubium suboriatur, laudabiliter se geret parochus, si viatico reficiat moribundum ; ad hoc autem non obligatur. • < 1567. - II. Excipiuntur a lege viatici aegrotantes, qui non pos­ sunt illud recipere cum debita reverentia. Monet enim Hiluale (Tit. IV, e. 4, n. 4) : « Diligenter curandum est, ne iis tribuatur (viaticum), a quibus ob phrenesim, sive ob assiduam tussim, alium­ que similem morbum, aliqua indecentia cum injuria tanti sacra­ menti timeri potest ». Ratio est, quia non agitur de sacramento omnimodae necessitatis, et ideo potius sacramenti reverentiae, quam infirmi utilitati prospiciendum est in hoc casu. Idcirco : i” In periculo vomitus, non est tribuendum viaticum, t ude. si infirmus jugi vomitu laboret, non potest communicare, nisi saltem per sex horas ab eo liber » Quaestionem de recipiendo viatico a non-jejunu jam supra n. 1559, IV ad trutinam revocavimus. Superius etiam loculi sumus de non recipiendo viatico in ritu alieno (vide Cap. HI. — De subjecto Eucharistiae. 119 fuerit. Quod si vomitus ex ipso cibo proveniat, potest, experimenti causa, ei praeberi particula non consecrata ; ac dein, si hanc retinuerit, particula conse­ crata. In dubio, melius est abstinere. 2° Tussis, nisi sit assidua vel adeo fre­ quens, ut nequeat infirmus particulam trajicere, non impedit communionem ; quia alia est via «pia trajicitur cibus, et alia ex qua ejiciuntur phlegmata et suspiria. 3° Delirantibus ante deliquium mentis rite praeparatis, potest et debet dari viaticum, si communicare valeant, secluso irreverentiae periculo. Optima autem praxis est ut, etiam hujusmodi infirmis primo detur particula non consecrata, ad experiendum an possint inde decenter sumere Eucharis­ tiam (VI, 292 ; II. Ap., XV, 20). Vide dicta n. 1546. 1568. — Quaesita. 1. An qui paucis ante diebus ex devotione communicavit, tenetur, superveniente mortis periculo, sumere vialicùm ? Respondemus : « Ex tenore can. 864 supra cit., praevalet sententia quae affirmat. Ratio est, quia praeceptum urget, quavis ex causa mortis periculum procedat ; nec urgere incipit obligatio ante ipsum periculum mortis. — Sententia, quae negat, censet illum, qui ex devotione paucis diebus ante periculum mortis communicavit, ideo ad novam communionem non teneri, quia fini praecepti jam satisfecit. Sed haec ratio non valet, « quia si hoc sufficeret, sufficeret etiam ad adimplen­ dum praeceptum paschale ut quis communicaret die praecedente Dominicam Palmarum ; sed hoc nequit dici ». Cfr. 0’. Alph., VI, 285, dub. 2 ; II. Ap., XV, 48 ; I. EI. qq. ref., 66). II. An qui mane communicavit ex devotione, debeat aut possit viaticum sumere, superveniente mortis periculo? Respondetur : Quidquid sit de controversia, quae olim inter auctores fervebat, nunc res est decisa per Codicem juris, qui ait can. 864. § 2 : <■ l’aide suadendum » (est). Cfr. S. Alphonsum, VI, 285, dub. 3 ; II. Ap., XV, 49. § 2. De communione paschali. 1569. — Ex praecepto divino, ut diximus (n. 1566), tenemur saepius in vita Eucharistiam suscipere. Ex praecepto autem ecclesiastico pressius determinantur hujusce obligationis tempus et modus, prout habetur in can. 859, § 1, quo fere verbotenus confirmantur Concilii Lateranensis IV praescripta, scilicet : «Omnis utriusque sexus fidelis, postquam ad annos discretionis, id est ad rationis usum, pervenerit, debet semel in anno, saltem in Paschate, Eucharis­ tiae sacramentum recipere, nisi forte de consilio proprii sacerdotis, ob aliquam rationabilem causam, ad tempus ab ejus perceptione duxerit abstinendum 1 ». Porro duae in his verbis continentur obligationes, haeque ex genere suo graves: prima spectat ad suscipiendi sacramenti frequentiam ; altera ad tempus sus­ ceptionis. Additur autem (§ 3 ejusdem can.) consilium quoad susceptionis locum, ut mox infra dicetur. 1 De his confer Haus, Inst. can. 2 cd. n. 249 c 120 P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. 1570. — Principia. I. Quisque fidelis tenetur semel saltem in anno suscipere Eucharistiae sacramentum. Nec vero praecepto satisfacit qui sacrilege communicat, prout constat ex can. 861 et ex 55a prop, ab Innocentio XI damnata : « Praecepto communionis annuae satisfit per sacrilegam Domini manducationem ». Qui igi­ tur indigne communicavit, tenetur postea satisfacere. Aliqui censent annum computandum esse a Januario ad Decembrem. Sed ex communi DD. sententia, et consuetudine ubique recepta, tempus compulatur a Paschale ad Pascha, quia hic censetur annus ecclesiasticus, in casu de quo agitur ; aliis verbis, annus incipit a fine unius temporis paschalis et desinit in fine alterius temporis paschalis. Tempus autem paschale, ex can. 859, § 2, incipit a Dominica Palmarum, et terminatur Dominica in Albis. Locorum tamen Ordinariis fas est hoc tempus anticipare, non tamen ante quartam diem dominicam Quadragesimae, vel prorogare, non tamen ultra festum SS. Trini­ tatis. Ceterum ex verbis can. 859, § 1, patet confessorium, pro necessitate poenitentis, posse tempus prorogare. Temporis paschalis prorogatio ab Epis­ copis promulgata, est privilegium locale ; ideo etiam peregrini eo uti possunt, ad normam n. 204. 1571. — II. Annua communio, christifidelibus praescripta, peragenda est tempore Paschatis. Hoc tempus assignatum est ab Ecclesia, non ad finiendam, sed ad sollicitandam obligationem divini praecepti : quare, qui in Paschate communionem quavis de causa omisit, tenetur quamprimum, per decursum anni, communi­ care, ut expresse dicitur can. 859, § 4. Cfr. 0’. Alph., VI, 297. Tem­ pus autem paschale stride computandum est, ita ut quaevis dilatio, etiam unius diei, per se, gravis censenda sit. Attamen : a) Haec obligatio minime urget confessarium, ut indispositos justo citius absolvat ; sed fideles tenentur tollere impedimenta. Hinc ex communicati et carceribus detenti, cum possint, tenentur procurare absolutionem, aut libertatem, quo praecepto paschali satisfaciant (VI, 299). Cfr. n. 225. — b) Si quis, incepto tempore paschali, postea impediendum a communione se praevidet, tenetur illico eam accipere (VI, 298). Tempore vero paschali nondum incepto, nulla datur obligatio praeveniendi, quia juxta sententiam communem, » ante illud tempus non adhuc contracta est obligatio ; et si quis praevenit, non satis­ facit praecepto ; et hoc ita est, ut si quis ob impedimentum praevisum antici­ paret, et postea cessaret impedimentum, etiam teneretur communicare in Paschate (H. Ap., XII, 40). — c) Infirmus qui ante tempus paschale viaticum recepit, ad alteram communionem, tempore Pachatis, tenetur : novum enim urget praeceptum. Si tamen circumstantiae id suadeant, poterit haec altera communio differri. — d) Ad clericos quod spectat, expedit ut feria V Majoris Hebdomadae in missa sollemni seu conventual! communicent. Idem dic de sacerdotibus, qui ea die a sacro litando abstinent. Can. 802. 1572. - Ad loci μ quod attinet, in quo communio paschalis recipi possit, olim fideles tenebantur communicare in propria parochia, ut scilicet pastor cognosceret oves suae curae commissas. Nunc Cap. III. — De subjecto Eucharistiae. 121 autem, ob mutatas circumstantias, canon 859, § 3 statuit : « Sua­ dendum fidelibus ut huic praecepto satisfaciant in. sua quisque paroecia ; et qui in aliena paroecia satisfecerint, curent proprium parochum de adimpleto praecepto certiorem facere ». Sensus hujus consilii per se patet, ita ut explanatione proprie non egeat *. 1573. — III. Praecepto paschali tenetur omnis utriusque sexus fidelis, postquam ad annos discretionis pervenerit. Ita ex cit. can. 859, § 1, et ex Concilio Lateranensi IV, cujus celebris Constitutio a S. Congr. de Sacramentis (die 8 Aug. 1910) mirum in modum confirmata et ad pristinum institutionis finem revocata est. Cfr. .1. Λ. 5., II, p. 577. Pro meliori intelligentia haec declarantur : 1° Actas discretionis, tum ad confessionem tum ad communio­ nem, ea est, in qua puer incipit ratiocinari, hoc est circa septimum annum, sive supra sive etiam infra. Ex hoc tempore regulariter incipit facultas communicandi et obligatio satisfaciendi praecepto paschali. Ideo per se septennium minime exspectandum erit. AA. communiter putabant annos discretionis intelligendos esse respective ad materiam: cum autem S. Eucharistia majoris sit dignitatis, ex hoc con­ cludebant, majorem pro sumptione communionis requiri discretionem, quam pro receptione absolutionis. Ita Suarez, Lugo, Toletus et alii. Ex quo factum est ut paulatim pro aetate discretionis, in ordine ad recipiendam S. Eucha­ ristiam, statuta fuerit aetas decem ad quatuordecim annorum. 5. Alphonsus (VI, 301, duh. 1) addit tamen : « Citius possunt obligari pueri qui ante talem aetatem perspicaciores inveniuntur». Cfr. ed. G., Ill, p. 280. ubi referuntur verba I.ugonis, Suarezii et aliorum ; Ami du Cl., 1911, p. 296 et G75 seqq. ; Mair, C. SS. R., (1er hl. Alphonsus u. das Dekret der Erstkommunion (ap. J.inz Quart. Schr., 1914, p. 85-100 ; 297-313) ; Pavone, C. SS. R., Delia commu­ nione dei fanciulli 2. 2° Ut pueri admitti possint ad. communionem et teneantur prae­ cepto paschali, non sufficit ut sciant corpus Domini a communi cibo 1 Licet (de fie) verbum : curent aliquid Jussionis in se contineat (cfr. Venneersch^Creuscn, II, n. 128 ; /taus, Inst. can. 1. c. p. 401 scq.), non desunt tamen auctores (v. g. Cappello, I, n. 475), qui ipsi nonnisi vim consilii agnoscunt. De jure quod competeret parocho exigendi testimonium, non est cur dubitemus. — ’ Opportunum censemus sententiam S. Alphonsi hac super materia paulo fusius indicare : 1° Docet pueros, postffuàm usum rationis adepti sunt, nondum ad susceptionem communionis obligari, ut ita melius ad tam augustum sacramentum sese praeparent. — 2° Ante nonum vel decimum annum, regulariter loquendo, non obligantur : communio vero non est eis differenda ultra duodecimum vr| quatuordecirnum annum. —- 3° Pueri tamen possunt aliquando citius obligari, si nempe ante talem aetatem perspicaciores inveniantur. Quod si tunc communionem petant, ea ipsis porrigenda est, praeprimls in mortis articulo. Cfr. VI, 301 seqq. : II. Λρ., XII, n. 43, 44: Istruz. c Prat.. XII, n. 43, 44 ; Conf. dir. XII, n. 14 seqq. Ut videre est, S. Alphonsus rigorem normarum 'suo tempore vigentium pro viribus temperavit et placita theologorum ad Decreta Concilii Lateranensis reducere conatus est. Scimus praeterea zelantlsslmum S. Doctorem nostrum, in casu particulari, infantulae quinquenni accessum ad sacram communionem libenter concessisse (Berthe, Vie de S. Alph., II, p. 547 ; Mair, 1. c.). Quanto cum gaudio nova Decreta S. Congregationis fidelibus nuntiasset et in sua dioecesi ad amussim servari voluisset ! Revera ipse meliora tempora praeparavit. 122 P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. discernere illudque reverenter adorare (quod ex can. 854, § 2 satis esse diximus, n. 1566, 3°, si sint in periculo mortis), sed merito exigitur plenior cognitio doctrinae Christianae et accuratior praepa­ ratio ; ea scilicet qua ipsi fidei saltem mysteria necessaria necessi­ tate medii pro suo captu percipiant, et devoto pro suae aetatis modulo ad SS. Eucharistiam accedant. Ita can. 854, § 3. Capacitas habendi praedictas dispositiones constituit igitur pro pueris aetatem discretionis, qualis a jure requiritur in ordine tum ad communionem recipiendam tum ad instituendam confessionem. Id constat etiam ex Resp. Praesidis Commiss. Pontif. ad Episc. Nurc., diei 24 Febr. 1920 (cfr. Period. Hostia, 1921, init.), Notandum, hanc capacitatem et has obligationes etiam ante septennium haberi posse, quidquid sit de controversia inter doctos, an puer incapax peccati mortalis sit capax peccati venialis 1. Vide etiam n. 195. 3° De stilJicienli puerorum dispositione ad primam communionem judicium esto conjessario eorumque parentibus, aut iis qui loco nnmnfnr» aunt ii ■> 35/,, \ Parocho autem est officium advimen (si opportunum judicaverit), ne pueri ad nt ante adeptum usum rationis vel sine suffiemque curandi ut usum rationis assecuti et quam primum hoc divino cibo reficiantur 2 >■ I itis apparet : obligatio praecepti communionis sumenat, in eos quoque ac praecipue recidit, qui ipsorum >t in parentes, tutores, confessarium, institutores et • Pueri, qui ad communionem privatam admissi sunt. integrum cateehismum pro modo suae intelligentiae dere debent ii, quibus cura puerorum commissa est, praeceptionibus intéressé pergant ; sin minus eorum modo suppleant. Episcopi est, normas generales pro ionibus statuere. Si puer aliquis in catecheses minus us sedulo investigare debet, utrum hoc liat ex mala lUeri ipsius (Anti du Cl., 1911, p. 812 ; 1912, p. 107, nendalur parochis, ut semel aut pluries in anno instileralem puerorum qui ad privatam communionem ssa, per aliquot dies, instructione convenienti. Porro dum puerorum serius instituta, quae in permultis t rieriori sollemnitate in usu est, Decreto S. C. non 6 ad 3 ; Salnuintic., tr. 13, disp. 20, dub. I et 2, n. 2, 46 ilUrmint. puero- priu- posse peccare venialiter. — * Ex his ssumus. olllcium parochi esse potius negativum : quatenus violetur. Contessarii vero puerorumque parentum est, non >ed etiam de eorum dispositione judicaro. \d missio non est .Vour. Reo. Théol., 1921. p. 52. Cap. III. —’De subjecto Eucharistiae. 123 abolita est. Ad ipsam per se admittunt parochi, eo quod, ratione exterioris sollemnitatis, potius res fori externi esse videtur. Id vero non est attributio stricte parochialis. Unde religiosi exempti, qui in propria ecclesia Scholares (etiam externos) ad sollemnem communionem admittunt, nullum jus parochiale laedunt (S. C. Ep. et Reg., 14 Maii 1908). Idem dicendum de sacerdote, qui in ecclesia non parochiali, pro prima communione privata pueruli, adhibet caeremonias communioni sollemniori proprias. Perpendant autem, an in hisce casibus prudenter se gerant : non enim omnia expediunt. A mi du CL, 1911, p. 29, 753 ; 1920, p. 167. — Non semel vigent quoque circa communionem sollemnem puerorum statuta particularia dioecesana. Articulus V. De frequenti communione. 1575. — Pia mater Ecclesia, stricto praecepto, ad solam commu­ nionem paschalem obligat. « Neque tamen, ait Cal. Rom. (P. II. c. 4, n. 60), fideles satis habeant se, hujus Decreti auctoritati obtemperantes, semel tantummodo corpus Domini quotannis accipere ; verum saepius iterandam Eucharistiae communionem existiment. Utrum autem singulis mensibus, vel hebdomadis, vel diebus, id magis expediat, certa omnibus regula praescribi non potest ». Attamen communio frequens et quotidiana est a Christo Domino et a Catholica Ecclesia optatissima, juxta Decretum S. C. Concilii Sacra Tridentina Synodus, diei 20 Dec. 1905 (Coll. S. C. de Prop. Fide, n. 2225). Quomodo autem in hoc procedendum sit, edocebunt sequentia. 1576. — Principium. Communionis frequentia ita definienda est. ut utilitati fidelium imprimis consulatur, quin tamen reverentia tanto sacramento debita praetermittatur. Ratio primi est, quia Eucharistiae sacramentum primario fuit a Domino nostro institu­ tum ad spiritualem refectionem animarum. Nec dubium est, quin amantissinuis Redemptor velit, hunc cibum praeberi universis ovibus suis : benevalentibus quidem ut vitam abundantius habeant : languidis vero, ut convelescant. Unde Tridentinum Concilium Eucharistiam vocat « antidotum quo liberemur a culpis quotidianis et a peccatis mortalibus praeservemur » (Sess. 13, c. 2). > Quare sic vivant christ i fideles, exoptat idem Concilium (ib., c. 8), « ut panem illum supersubstantialem frequenter suscipere possint, et is vere eis sit animae vita, et perpetua sanitas mentis». Et ab Alexandro VIII damnata est haec 23A Baii propositio : » Similiter arcendi sunt a communione, quibus nondum inest amor Dei purissimus et omnis mixtionis expers ». Ratio secundi est, quia ob sacramenti excellentiam « requiritur ut cum magna devotione et reverentia (suscipiens) accedat ». 124 P. HI. — Tr. IV. De Eucharistia. S. Thom., 3, q. 80, a. 10. Unde merito damnata fuit ab Innocentio XI propositio 56a ; quae dicebat : « Frequens confessio et com­ munio, etiam in his qui gentiliter vivunt, est nota praedestinatio­ nis ». Melius dicere debebant, observat S. Alphonsus (VI, 254), « est nota reprobationis ». Cavendum vero ne, sub reverentiae praetextu, sacramentum deseratur ; nam « quamvis aliquo die a communione abstinere sit etiam virtus, tamen, inquit P. Granata (in suo tractatu de Communione), esse communem DD. opinionem quod melius sit accedere quotidie ad communionem ob amorem, quam abstinere ob reverentiam » (Praxis conf., η. 151). 1577. Dispositiones requisitae pro communione quotidiana. Circa dispositiones requisitas ad frequentem communionem, ulti­ mis hisce saeculis controversiae deferbuerant, et in diebus nostris adauctae erant et non sine acrimonia exagitatae ; hinc S. Sedes, in supra memorato Decreto Sacra Tridentina Synodus per can. 863 plene confirmato varias statuit regulas, quas hic ad quatuor redactas, breviter exponemus. Normae autem praescriptae respi­ ciunt turn fideles tum confessorios. Regula 1. Nemo christifidelium, cujuscumque sit ordinis vel conditionis, prohibendus est a frequenti et quotidiana communione, dummodo sit in statu gratiae et cum recta piaque mente ad sacram mensam accedat (n. 1 Decreti). Porro haec mens ita est intelligenda : Recta autem mens in eo est ut, qui ad sacram mensam accedit, non usui aut vanitati aut humanis rationibus indulgent, sed Dei placito satisfacere velit, ei arctius caritate conjungi, ac divino illo pharmaco suis infirmitatibus ac defectibus occurrere » (n. 2). Decretum haudquaquam /«j. Sensus autem canonis hic est: Si religiosa vel pia domus adnexam habeat publicam ecclesiam eaque utatur ad ordinaria et quotidiana pietatis exercitia explenda, SS. Sacramentum in ea tantum asservari potest ; secus in oratorio principali ejusdem religiosae vel piae domus (sine praejudicio juris ecclesiae, si quod habet) ; in eoque tantum, nisi in eodem materiali aedificio sint distinctae ac separatae familiae, ita ut formaliter sint distinctae religiosae vel piae domus ». Resp. Pontif. Commise., 2 .lun. 1918 f.l. A. X, p. 347). Casu igitur quo aliqua sororum communitas in aliquo collegio pro servitio haberetur, in utroque oratorio posset S. Eucharistia custodiri. Ita recte Jl otz/ers (II, n. 131) qui subdit : « Dubium est, num novitiatus constituat religiosam domum foirnaliter ab alia... distinctam. » 128 P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. II. Particulae consecratae conserventur in pyxide ex solida decentique materia, eaque inunda et suo operculo bene clausa, cooperta albo velo serico et, quantum res feret, ornato. Can. 1270. Pyxis, quantum fieri potest, sit aurea vel argentea ; in ecclesiis tamen vaide pauperibus permittitur ex stanno vel ex cupro, modo sit intus deau­ rata (S. R. C., n. 3161). Ipsi, dum continet SS. Sacramentum, semper substra­ tum sit corporale mundum aut saltem palla. III. «Pyxis cum Sanctissimo reponatur in tabernaculo, clave obserato. Hoc autem tabernaculum conopeo (sit) decenter oper­ tum, atque ab omni alia re vacuum » ; intus auro vel argento sit vestitum, aut saltem pannis sericis albi coloris. Vide Rit. Roman. ('I'it. IV, c. 1, n. 6) et can. 1269, § 1 et 2, ex quo etiam liquet, SS. servandum esse in tabernaculo inamovibili, in media parte altaris majoris vel alius aptioris posito. Tabernaculum soli Eucharistiae asservandae debet inservire (can. cit., § 2) : unde nec reliquiae, nec S. Chrisma, nec oleum infirmorum in eo reponi possunt (8. C. Ep. ac Reg., 3 Maii 1693). Clavis nonnisi a parocho aut alio sacerdote (apud religiosos a sacrista, et apud moniales a capellano) custodiatur (('oil. S. S., n. 334). Can. cit., § 4. Conopeum sit coloris albi, vel ad libitum officio diei convenientis. Pro exsequiis permittitur color violaceus ; semper prohibetur niger. Quoad materiam conopei, nihil praescriptum invenitur (S. R. C., n. 3035, ad 10). Non licet, devotionis aut ornamenti causa, quid­ quam, praeter crucem, tabernaculo superponere, vel collocare ante illius ostiolum (S. It. C., n. 2613, 27 40 et 2906). Nequit autem asservari SS. Sacra­ mentum in altari (licet baldachinum habeat), quando super illud est habita­ culum cum lectulo. S. R. C., 24 Jan. 1908 (A. S. S., 41, p. 122). Ex gravi causa ab Ordinario loci probata, licet SS. asservare nocturno tempore extra altare, super corporali tamen, in loco tutiore. Can. 1269, § 3. Tunc autem ante SSmum (ut mox sub λ dicetur) lucere debet una saltem lampas (c. 1271). IV. Tabernaculum, ubi SS. Eucharistia asservatur, « in altari majori vel in alio, quod venerationi et cultui tanti sacramenti com­ modius ac decentius videatur, sit collocatum ; ita ut nullum aliis sacris functionibus aut ecclesiasticis officiis impedimentum affe­ ratur. » Rit. Rom. (Tit. IV, c. 1, n. 6) ; can. 1268, § 2. In uno tantum altari asservari potest SS. Eucharistia (can. cit., § 1). In cathedralibus designetur altare quod non sit in conspectu chori, propter functiones pontificales quae fiunt versis renibus ad altare (S. R. C., n. 1946 et 2903 ; Lucidi, c. 1, n. 91). 3) V. Coram tabernaculo, in quo SS. Sacramentum asservatur, una saltem lampas continenter luceat. Can. 1271. Facultas SS. Eucharis­ tiam asservandi sine lumine habetur ex solo Induito Apostolico. Porro can. cit. et Rituale Rom. (1. c. n. 6) declarant, lampadcm esse nutrien­ dam oleo olivarum vel cera apum; ubi vero oleum olivarum haberi nequeat, remittendum esse prudentiae Episcoporum, ut lampades nutriantur ex aliis oleis, quantum fieri possit vegetabilibus : non excluditur ergo petroleum, si Cap. IV. — De asservanda Eucharistia. 129 ecclesiae paupertas urgeat. Cfr. S. R. C., n. 3121 ; /1. S. S., 40, p. 746. Quod si. ob graviter culpabilem negligentiam parochi, vel ejus cui ista cura commissa est, integro die, vel aliquot integris noctibus, lumen non ardeat ante venerabile Sacramentum, est peccatum mortale, ut communiter docent AA. ; secus, si per unam tantum horam non ardeat (S. Alph., VI, 248 ; Anal. Juris, poni., sen I, p. 1306, ubi plura). VI. Curabit etiam parochus, ut omnia ad ipsius sacramenti cultum ordinata, integra, mundaque sint et conserventur. Rit. Horn. (I. c.). Immo recens instructio S. C. de S. (26 maii 1929) graviter onerat conscientiam Ordinariorum quoad munditiem altarium et s. suppellectilium f.l./1.5., XXI, 1929, p. 638). Addit vero can. 1268, § \ : Curent ecclesiarum rectores ut altare, in quo SS. Sacramentum asservatur, sit prae omnibus aliis ornatum, ita ut suo ipso apparatu magis moveat fidelium pietatem ac devotionem. VII. Hostiae consecratae et recentes sint et frequenter renoventur, veteribus rite consumptis. Ita can. 1272 ; vide Rit. Rom. (1. c. n. 7) et n. 1520. Parochus proinde caveat ne particulae recenter consecratae veteribus admis­ ceantur ; hisce vero omnibus distributis vel a seipso sumptis, pyxidem puri­ ficare non omittat. Si renovanda sit hostia major pro expositione Sanctis­ simi, debet ipse sacerdos veterem sumere : non enim licet eam frangere et fidelibus distribuere. Cfr. Schober, de Caerem. miss., e. II, n. 6. 1584. — Quaesitum. Quid est notandum de expositione 0’5. Eu­ charistiae. ?1. Duplex distinguitur expositio, privata scilicet et publica. Est pri­ vata, quando pyxis, suo velo cooperta, relinquitur in tabernaculo aperto ; publica autem dicitur, quando SS. Eucharistia extrahitur e tabernaculo ipso et publicae venerationi exponitur in ostensorio. Vide can. 1274, § 1. Jamvero : I. Expositio privata permittitur ob causam justam etiam privatam, nec opus est licentia Ordinarii. Can. cit. Quaenam in ea servanda sint, ex sequenti Decreto S. C. Ep. ac Reg. (6 Dec. 1602) patebunt : <· Quandocumque privata ex causa sacrosancta Eucharistia exponenda videbitur, a tabernaculo nun­ quam extrahatur, sed pyxide velata, in aperto ejusdem tabernaculi ostiolo, cum assistentia alicujus sacerdotis stola et superpeiliceo induti, et cum sex saltem luminibus cereis collocetur. Quod idem in ecclesiis saecularium servari mandamus ». Si tamen vetus vigeat consuetudo extrahendi sacram pyxidem ad benedicendum populo, servari potest (cfr. Bencd. Λ7Ε, Instil. 30, n. 16 seqq.). In quibusdam regionibus, expositio aliquando fit extrahendo pyxidem a taber­ naculo, eamque loco ostensorii in throno collocando : hic modus, ait Gardelhni (I. c., § 36, n. 26), Romanae Ecclesiae consuetudinibus adversatur, et proplerea non est permittendus. Quod si usus jam invaluerit, ab Episcopo Cfr. Instructionem Clementis XI pro Orat. 40 Horaruil *. Instr, ipsam et seqq. ap. Gardellini, Proemlum ad. 9 130 P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. tolerari poterit. Talis autem expositio non ut privata, sed ut publica est ha­ benda. etsi minus sollemnis. Cfr. S. R. C., n. 2390, 2428 ; Pont. Commiss., 6 mart. 1927 f.-l. Λ. Λ'., XIX, p. 161). II. Expositio pi hlica fieri potest de jure die festo Corporis Christi et intra octavam in omnibus ecclesiis 1 inter missarum sollemnia et ad Vesperas. Aliis vero temporibus, fieri nequit nisi ex justa graviqüe causa praesertim publica, et de Ordinarii loci licentia, licet ecclesia ad Religionem exemptam pertineat (ex can. 1274, § 1). Ut autem publica expositio licite fiat, praeter Episcopi consensum, requiritur decentia; quocirca haec notamus : 1° SS. Sacramentum exponatur ve1 in throno speciali cum baldachino, pro expositione scilicet longiore, vel super altari aut in throno super altari, pro expositionibus minoris duralionis, v. gr. in laudibus vespertinis (cfr. Ami du Cl., 1920, p. 65G). 2° SS. non debet remanere expositum nisi sex saltern cerei in altari ardeant, ipsique aliqui adoratores sine intermissione adstenl (S. R.C., η. 1192, 3480). 3° Durant·' expositione, saltem 40 horarum (juxta Instr, Clementinam). nullae esse debent in altari, neque reliquiae, neque imagines sanctorum (praeter angelorum ado­ rantium) ; crux vero relinqui vel removeri potest, pro locorum consuetudine, juxta Decretum S. R. C. (n. 2365). Porro notandum est id quod respondit S. R. C. (n. 3382) : « Instructionem Clementinam extra Urbem non obligare, lau­ dandos tamen qui se illi conformare student, nisi aliud ab Ordinariis locorum statuatur ». 4° Xon licet (sine necessitate vel gravi causa, aut nisi ex Induito, (quod v. gr. viget pro sacerdotibus Adoratoribus »> Romae) missam etiam cantatam celebrare in altari coram SS. Sacramento sollemniter exposito, praeterquam pro eo reponendo. Hem. non licet intra vel extra missam in eodem altari, durante expositione, communionem 2 fidelibus administrare. Ita pluries S. R. C., et nuper die 17 Apr. 1919 (Decr. auth., n. 1406, 1421, 3448; .1. .1. Λ'., XI, p. 246). Cfr. Ami du Cl., 1921, p. 142 ; Monitore Eccl., 1926, p. 155. 5° Dummodo omne absit irreverentiae periculum, et Ordinarii locorum sedulo invigilent nec permittant Sacramentum publicae venerationi exponi, nisi id liat cum debito obsequio et reverentiae significatione, praesens Eccle­ siae disciplina non videtur adeo aliena ab expositionibus indulgendis. Attamen expositio < non sit nimis frequens: nimia enim frequentia posset fieri causa, cur de reverentia erga tantum Sacramentum aliquid imminueretur ». Λ. .·!/· phonsus, \ I, 424, 15° (cui principio etiam respondet hodierna praxis romana). 1585. Ut parochi et confessorii publicum SS. Eucharistiae cultum promo­ veant, canon 1273 eos pie ac graviter ita adhortatur Nihil omittant ut pietatem erga SS. Eucharistiam in fidelium animis excitent, eosque praesertim horten­ tur ut etiam diebus fecialibus intra hebdomadam frequenter missae sacrificio assistant et X.s’. Sacramentum visitent. Meminerint etiam fidelium institutores exercitium visitationis SS. Sacramenti pretiosis indulgentiis ditari. Cfr. .1. .1. 5. \ I. p. 7 i ; \XIV, 1932. p. 231 , X XV, 1933, p. 381 seq. Hinc statuit can. 1266: Ecclesiae, in quibus SS. Eucharistia asservatur, praesertim paroeciales. quotidie per aliquot saltem horas fidelibus pateant ». • Juxta responsum Pontit. Commis*. diei ll Julii lfi'2 (Λ. .1. s. XIV, p. 529), sunt ill.u < cvle-ii.u* tantum quibus datum ι·4 uesereare sanctissimam Eucharistiam aut quae meundum can. 1171 (epdtmc «Miratae fuerunt, salvis exceptionibus ibidem notatis — 1 de» at hoc loco uno verbo memorare quae respondit S. R. C. die 22 febr. 1924 (Λ. \ S. XVI, p. 103). non esse permissum usum curru um triumphalium vel < automobilium · ad publice deterendum SS Sacramentum — 1 Exceptio viget Romae, ubi durante supplica­ tion· .0 horarum, lis licet, exposito SS. Sacramento, porrigere sacram communionem, qui per noctem Mlorallonls Opus - peregerunt — Celerum anteriores prohibitiones denuo conftrmavlt S. R C 27 Jul. 1927 ( \ S., XIX, p. 139). Cap. 1. — De missa in se spectata. 131 DISSERTATIO II DE SS. EUCHARISTIA PROUT EST SACRIFICIUM Expositis illis, quae ad SS. Eucharistiam spectant, prout est Sacramentum ordinatum ad nostram sanctificationem, restat ut de augustissimo hoc mysterio loquamur, in quantum est sacri­ ficii M, quo Divinae Majestati supremum illum cultum, qui ipsam decet, digne exhibemus (vide quae diximus n. 1508). Hujus sacrificii oblatio appellatur missa, ducens suam originem a voca­ bulo, missio, vel quia per hoc sacrificium mittitur ad nos Christus, vel quia mittitur oblatio a nobis ad Deum, vel quia olim, absoluta parte quae offer­ torium antecedit, dimittebantur catechumeni, vel demum quia, completo sacrificio, dimittitur populus cum his verbis : Ite missa est (Adversa, de Sacrif. missae). Quae de missae sacrificio dicenda veniunt, in duo capita dividi­ mus : in primo dicemus de hoc sancto sacrificio in se speciato, in secundo de iis quae spectant ad ejus celebrationem. CAPUT 1 De missae sacrificio in se spectato. S. Thomas, 3, > (VI, 304, not 2). Hinc, quoad OFFERENTES missae sacrificiuni, haec sani tenenda a) Offerens principalis et primarius est ipse Christus, siquidem (ut docet Trid.. Sess. 22, c. 2) est idem offerens sae rdotum ministerio, qui seipsum obtulit in cruce , nec, alias, Christus dici posset sacerdos in aeternum, secundum ordinem Melchisedech. b) Minister secundarius et Christo subjectus (qui tamen vere et proprie offert) est omnis et solus sacerdos valide ordinatus, quamvis haere­ ticus, excominunicalus, degradatus, etc. (Trid., Sess. 23, c. i), c) Ecclesia vero et fideles in sacrificium concurrunt vel generaliter vel specialiter ; unde, dici possunt moraliter illud offerre. Et quidem Ecclesia generaliter per sacerdotes, tanquam delegatos suos, offert ; unde in canone dicitur : Hanc igitur obla­ tionem servitutis nostrae, sed et cunctae familiae tuae », i. e. populi christiani. Fideles vero ad sacrificium specialiter concurrunt, cum illud speciali modo promovent, v. gr. ministrando, vel assistendo, et maxime dando stipendium (VI, 307 ; op. in Trid., Sess. 23, n. 18). 1589. - - Quaesita. I. In (pio consistit essenti a sacrificii missae ? Plures adsunt sententiae, quarum quatuor referemus : Piu.ma dicit eam consistere in sola sumptione, quia in illa tantum reperitur destructio sive immutatio victimae. Secunda dicit eam consistere in oblatione, quae sequitur conse­ crationem, his verbis : « Unde el memores », etc., cum sacrificium nihil aliud sit quam oblatio. — Jlae duae opiniones non videntur probabiles. Tertia docet, eam consistere in sola consecratione utri usque spe­ ciei. cum ordine ad sumptionem, sicut ad partem integrantem. Etenim in consecratione omnia adsunt requisita ad sacrificium, nempe oblatio, quae jam fit in actu exercito, el destructio seu immu­ tatio victimae, dum vi verborum jam corpus a sanguine Christi separatur. Ordinatur tamen sacrificium missae ad victimae sump­ tionem ; unde sumptio pertinet ad sacrificii integritatem, ideoque jure divino praecipitur. Haec sentent ia, ait .S'. Alphonsns, est quidem valde probabilis et communior, sed probabilior mihi videtur (licet in t. 1° tertiae adhaeserim) quanta sententia, quam tenent Bcllarminus, Tournely, etc. x. Haec sententia dicit essentiam sacrificii consistere partialiter in ulraqiie consecratione el partialiter in sumptione ; in consecratione enim ponitur victima et in sumptione consumitur ». Kalio praeci­ pua est, « quia verum et reale sacrificium requirit veram el realem rei oblatae destruetionem, quae non habetur nisi per sumptionem sacerdotis, qua dest ruitur sacramentalis exsistent iaChristi » (λ 1,305). 1 Juxta .lerbiyH-Zhn/iezi (II, n. 182) hanc sententiam etiam tenent : Salmanlicenses ; Mttehior Cano; Imsîus. Plures quoque Herrmann (II, n. 1699) in hujus sententiae favorem citat auctores, hic non recensitos. Nec desunt moderni, qui ipsi adhaerent. 134 P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. AA. dogmatici nostrae aetatis generatini potius tertiae sententiae adhae­ rent. Cfr. Christ. Pesch, Com]). Thcol. dogm. (1914), IV, prop. 21 ; Billot, de Sacram., 1. I. thés. 54 ; Pohle, Lehrb. der Dogm., Ill, p. 352. Vario autem modo explicant, quomodo per solam consei rationem jam sacrificium Missae essen­ tialiter perficiatur (vide dogmaticos). Ceterum ipse S. Alphonsus hanc tertiam sententiam dicebat esse communiorem. II. An requiratur ad essentiam, sacrificii consecratio speciei? Respondet 5. Alphonsus 1 : utriusque Sententia communior et probabilior affirmat, et ratio est, quia, ex Trid., Sess. 22, c. I. sacrificium missae debet esse rememorativum sacrificii cruenti crucis, juxta illud Christi Domini : Hoc facite in meam commemorationem ». Jamvero, si una tantum species consecraretur, etsi vi verborum poneretur corpus exsangue, vel etsi per sumptionem haberetur mactatio ; non tamen exprimeretur sanguinis effusio, quod non iit nisi per utriusque speciei conse­ crationem, per quam proprie significatur separatio sanguinis a corpore, juxta dictum S. Cyrilli : Gladio verborum sanguis separatur a corpore ». Hac ipsa ratione, utraque species simul coixsistere debet super altare : quare, ex Ru­ brica, si utraque haberi nequit, missa est interrumpenda, nisi jam una species consecrata sit : tunc enim, si species deficiens haberi possit nec diu sit exspec­ tandum, alfcrri debet et consecrari, ne sacrificium remaneat imperfectum !. Cfr. Bened. XIV, de Sacrif. miss., 1. 3, c. 10, n. 18. Hanc sententiam non pauci AA. recentes merito certam nominant (cfr. Lehmkuhl, II, 229), iliique favet can. 817 supra adductus (n. 1517. fin.). Hic enim non jam quaeritur : quid requiratur ut adsit sacramentum Eucharistiae (de hoc jam locuti sumus n. 1518). Perpenditur potius quid necessarium sil. ut adsit sacrificium missae, cruentae mortis Domini repraesentativum. Quare si quis, celebrata missa ex stipendio debita, adverterit unam ex materiis fuisse invalidam vel dubie validam, ad novam celebrationem de se tenetur, nisi acce.l R consensus donatoris, vel condonatio S. Sedis. \ec hic valet principium : Obligatio dubia, obligatio nulla ; versamur enim in materia justitiae, quae creditori potius favet. Vide dicta n. 947 ; cfr. etiam grave Resp. S. O1T., n. 1610 transcriptum. Articulus II. De valore et fructu sacrificii missae. 1590. Vxlor est eilicacia illa, quam habet missa ex dignitate offerentis et rei oblatae, ad conferenda bona offerenti et iis pro quibus offertui. Fructus autem sunt bona ipsa, quae, intuitu sacrificii, Deus confert. I ude valor a fructu differt, volui causa ab effectu » (VI, 312). I'm Ius seu eiTeclus missae distinguitur ex triplici capite 2“ ex parte causae; 3° ex parte participantium. Inde : 1” ex parte rei: ' Op mor VI. 106. De mente S. Xlphonsi circa hanc materiam non est dubitandum. I if. i enim aliam quoque sententiam negantem afferat,attamen ne verbum quidem additur ■ v quo erui posait s. Ductorem > un credere salis probabilem. Vide supra n. 108, quomodo procedat S Doctor in enuntiandis propriis opinionibus. 1 De defeci, m edebr. missarum, in >. n. « Ex eadem Rubrica, Iu 10. n. 3, debet sacrificium expleri ab alio sacerdote tiiaiu non Jejuno -i celebratis graviter infirmetur vel moriatur post consecrat Ionem etiam unius tantum speciei λ ide infra n. 1041. q. III. Cap. I. — De missa in se spectata. 135 1591. — I. Ex parte rei, quadruplex est missae effectus : ado­ ratio scilicet et gratiarum actio (quoad Deum) ; remissio tum pec­ catorum tum poenarum, et impetratio bonorum (quoad homines). Constat ex definitione Ecclesiae in Trid., Sess. 22, can. 3, ubi sic dicitur : « Si quis dixerit missae sacrificium tantum esse laudis et gratiarum actionis, aut nudam commemorationem sacrificii in cruce peracti, non autem propitiatorium ; vel soli prodesse sumenti ; neque pro vivis et defunctis, pro peccatis, poenis, satisfactionibus et aliis necessitatibus offerri debere : anathema sit ». Cfr. n. 1599. Porro de his effectibus missae, seu fructibus, notentur sequentia : 1° Remissio peccatorum, sive mortalium, sive venialium, non fit immediate per missae sacriliciurn, sed tantum mediate, in quantum nempe « Deus intuitu hujus sacrificii immediate placatur, et deinde movetur ad poenitentiae donum concedendum, per quam immediate delentur peccata ». 2° Remissio poenarum conceditur immediate hominibus justis, pro quibus offertur sacrificium. Docet enim Tridenlina Synodus, « animas in purgatorio detentas fidelium suffragiis, potissi­ mum vero acceptabili altaris sacrificio, juvari ». Alia autem via defuncti juvari non possunt, quam immediata poenarum remissione. 3° Impetratio bonorum respicit prae primis bona 'spiritualia: impetrantur immediate gratiae actuales ad perficiendos actus, quibus gratia habitualis accrescit. Secundario impe­ trantur bona temporalia, in quantum haec prosunt animae (VI, 311). Missae autem sacrificii μ suos effectus iNFAM.inn.iTER producit, nisi sit obex in subjecto. Operatur quidem secundum mensuram bonae dispositionis, quae inest homini, vel si agatur de missa pro defunctis, secundum nobis ignotam divinae sapientiae ordinationem. 1592. — II. Ex parle causae, duplex distinguitur fructus : ex opere scilicet operato, et ex opere operantis. Frilatus ex opere operato est ille qui confertur intuitu meritorum Christi ; dum fructus ex opere operantis confertur intuitu meritorum et devo­ tionis celebrantis. Cfr. Herrmann, 11, η. 1715 seqq. Fructus ex opere operato est fructus principalis, independens a probitate celebrantis, et aeque conceditur, sive a bono, sive a malo sacerdote missa celebretur. Atque idem tenendum de precibus, quae in missa dicuntur : valent, tametsi dicantur a sacerdote peccatore : hic enim orat nomine Ecclesiae, quae est semper Deo grata. Fructus vero ex opere operantis est accidentalis, estque. pro sanctitate celebrantis, major vel minor. Hinc Mexander Papa : « Sacerdotes, inquit, (pianto digniores fuerint, tanto facilius, pro quibus clamant, exaudiun­ tur « (S.Alph., \ I. 312. Not. 2°, v. fin.). 1593. III. Ex parte participantium, quadruplex habetur fruc­ tus, videlicet : generalissimus, generalis, specialis et specialissimus. 1° Fructus generalissimus (ab aliis generalis dictus) est ille, cujus omnes fideles, Ium vivi, tum defuncti, aliquo modo fiunt participes. Cum enim minister, in quocumque sacrificio, agat nomine Ecclesiae, sacrificium prodest tot i Ecclesiae. 136 P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. 2° Fructus generalis (ab aliis sub speciali comprehensus) est ille, qui obtingit fidelibus qui sacrificio assistunt, vel ad illud concur­ runt ministrando paramenta, luminaria, hostias, etc. Hic fructus non pendet, ab intentione celebrantis, sed a devotione fidelium, qui per peculiarem suam operam fiunt quodam modo offerentes. 3° Fructus specialis seu ministerial is est ille, qui obtingit eis, quibus missa applicatur. Hic ordinarie intenditur, ubi de missae fructu simpliciter sermo est. Eructum specialem (ministerialem) sacerdos nomine Christi et nomine Ecclesiae, quorum personam agit, applicat. Jam vero: fieri potest, ut quandoque (v. gr. si missa dicatur ad intentionem excommunicati vitandi) sacerdos, inquantum nomine Christi agit, fructum specialem valide applicat ; invalide vero quatenus agit nomine Ecclesiae, quae respectu vitandorum, eum ut plu­ rimum non constituit suum ministrum. Cfr. infra n. 1600. 4° Fructus specialissimus est ille, qui obtingit soli sacerdoti celebranti, eique est omnino proprius (VI, 312). 1594. — Quaesitum. An sacrificium missae habeat valorem infi­ nitum ? Respondemus, haec praemittendo : Certum est missae sacrificium in se, el quoad sufficientiam, esse valoris infiniti, ratione infinitae dignitatis Christi, qui in hoc sacrificio est victima et prin­ cipalis offerens ; sed quaestio est, utrum missa, etiam ex institutione Christi, habeat efficaciam seu virtutem operandi infinitam ? Itaque sacrificium Missae est quidem infiniti valoris intensive et ex parte hostiae oblatae ; est ne etiam infiniti valoris extensive et quoad suam efficaciam applicationis ad homines? En res controversa, de qua duplex adest sententia 1 : a) Prima, probabilis, negat, atque docet, sacrificium ita a Christo esse in­ stitutum. ut determinatum effectum producat, ita scilicet, ut pluribus appli­ catum minus prosit singulis, quam si uni tantum applicetur. Probatur ex prohi­ bitione Ecclesiae, quae vetat ne pluribus missam petentibus uno sacrificio satisfiat. — b) Secunda vero sententia affirmat, tenetque mutitem sacrificii missae esse tum intensive, tum extensive infinitam. Dicitur intensive infinita, quatinus potest causare frudum majorem et mirorem juxta mensuram dispositionis hominis , < rtensu-e autem, quatenus potest infinitos effectus pro­ ducere, et prodesse infinitis hominibus sicut uni soli. Quoad effecti .m vero, dicitur missae sacrificium esse finitum, non jam ex sua institutione, sed ex finita capa< itate hominum pro quibus offertur. Halio hujus sententiae est, quia missae sacrificium idem est, etsi modo diverso oblatum, ac sacrificium crucis, quod fuit infiniti valoris. I nde, juxta hanc sententiam, missa aeqi e prodest pluribus applicata, ac si uni applicetur. * S. Up/ionoo. ut pa , \ .niinr-.h, ΠΙ. n. 286 . Haulers. II n. 2H7 not.), non constanter aindi-ni videtur tenuisse partem. In Theol. mor. dicit. « '«eundam sententiam, speculative loquendo, videri probabiliorem » (X I. n. 312). Cap. I. — De missa in se spectata. 137 Preces autem missae ab Ecclesia institutae magis prosunt alicui, si singula­ riter ei, quam si pluribus a sacerdote applicentur : ut patet ex Concilio Constantiensi, ubi damnatus fuit hic articulus Wicleti: Speciales orationes appli­ catae uni personae per praelatos vel religiosos, non plus prosunt eidem, quam generales, ceteris paribus » (VI, 1. c.). 1595. — Pro pra.ri : 1" Quantumvis haec secunda sententia (de qua in num. 1594) probabilis videatur, non licet tamen una missa satisfacere pluribus stipendiis, ut expresse docet can. 825, n. 3 ; stipendium enim non datur ut pretium fructus missae, sed pro sustentatione ministri ; unde cum ipse ex uno stipendio sustentationem jam habeat, deficit titulus, cur aliud recipiat. Patet idem ex propositione IO damnata ab Alexandro VII : < Non est contra justi­ tiam pro pluribus sacrificiis stipendium accipere, et sacrificium unum offerre . Diximus : pluribus stipendiis. Referre autem juvat opinionem cl. D’Annibale (III, n. 190, not. 19), qui censet per unam celebrationem licite satisfieri posse pluribus promissionibus celebrationis. Sed haec non probantur, quia decipiun­ tur promissarii (vide etiam n. 1010, b). — 2° Stante primae sententiae probabi­ litate, non potest sacerdos, pro stipendio certo, incertum missae fructum appli­ care. Potest tamen, applicata missa pro eo qui stipendium dedit, ea simul pro se, vel ex caritate pro aliis applicare, non quidem absolute, sed sub condi­ tione ; salvo nempe jure illius, pro quo missam applicare tenetur (cfr. n. 1610). Vide Alph., VI, 336. Articulus 111. De applicatione sacrificii missae. 1596. — Notiones. Applicatio missae est : /neniis intentio, (μια sacerdos personant designat, quam, fructus sacrificii cult fieri parti­ cipem. — Potest esse vel publica, si nempe fit sciente populo ; seniipublica, si soli dantes eleemosynam et celebrans eam cognoscunt ; privata denique, si celebrans suo secreto consilio, nemine sciente, missam applicat. Notetur tamen celebrationem missae, licet appli­ catio sil privata, semper remanere actum publicum divini cultus. De applicatione tria quaeruntur : 1° utrum ipsa requiratur, ut sacrificium fidelibus prosit ; 2° qualis esse debeat ; 3° pro quibus Heri possit. 1597. - Principia. I. Specialis missae fructus a celebrante appli­ cari debet. Ratio : hic fructus, proveniens ex sacrificio, quatenus est actio Christi, nemini stricte debetur ; ut ergo ei, pro quo missa offertur, obtingat, speciali donatione applicetur oportet. Cfr. (’.oust. Auctorem fidei et prop. 38 Synod. Pistoriensis ibi damnatam. Dicitur : 1° Specialis missae fructus ; nam fructus generalissi­ mus et generalis, sicut et specialissimus, non requirit applicationem, quippe quem fideles et sacerdos, quatenus sunt offerentes, certo semper percipiunt (Lu go, disp. 19, n. 230). 2° .1 celebrante applicari debet. Applicatio enim est celebranti omnino propria : est actus potestatis ordinis. Inde deduces : UBRARV Of THE ^^LASTICS 13« ; ' H H B (X , K E» ■ ■ H S P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. a) «Si religiosus applicat missam contra Superioris voluntatem, illicite quidem, sed valide applicat ; quia subditus, quoad ordinis potestatem, qua tunc utitur, non subjacet praelato » (VI, 343 ; II. Ap., XV, 79). Cfr. Decretum S. C. de Relig. n. 156, not. transcriptum, b) Si sacerdos non applicat, vel applicat pro incapaci, fructus remanet in thesauro Ecclesiae, in praxi ergo, « quando dubitatur an is, pro quo offerimus, sit capax fructus, consultum est in missis gratuitis illas applicare vel nobis ipsis, vel alteri sub conditione : si persona cui applicantur non sit capax. In missis vero debitis ex stipendio, quia, probabiliter, fructus cedit in beneficium propinquorum offerentis, ex ejus implicita volun­ tate, ideo tunc non possumus, cui velimus fructum applicare, nisi ,sub condi­ tione : ut praejudicium non fiat cui obligatio adsit applicandi » (VI, 336). Pro praxi: 1° Valde incertum est, an possit sacerdos fructum specialissimum aliis applicare. Ita S. Thomas, Lugo, Suarez et alii. Eadem ratio urget ac pro fructu generali. Jure meritoque igitur ab Alexandro VII damnata est pro­ positio sequens : « Duplicatum stipendium potest sacerdos pro eadem missa licite accipere, applicando petenti partem etiam specialissimam fructus ipsimet celebranti correspondentem, idque post Decretum Urbani VIII » (VI, 318). 2° Fructus specialis, facta applicatione, illico distribuitur, nec remanet suspensus: unde si quis, dum vivit, missas legere facit pro requie animae suae, fructus satisfactorius statim applicatur (Ami du CL, 1908, p. 1039). 3° Fructus specialis, in missis gratuitis, inter plures dividi potest, ita ut uni applicetur fructus satisfactorius. alteri fructus impetralorius. 4° In missis ex stipendio debitis, totus fructus specialis danti eleemosynam est applicandus. 5° In missis ex obedientia vel fidelitate debitis, dummodo salva sit intentio pro qua missa dicitur (v. gr. missa dicatur pro gratiarum actione, si propter hoc sit petila), nihil obstat quominus alii fructus aliis applicentur. 1598. ■— II. Ut valida sit applicatio missae, debet fieri ante conse­ crationem, per intentionem saltem habitualem, et aliquo modo determinatam. 1res igitur conditiones in casu requiruntur, nempe : 1° Debet fieri ante consecrationem, saltem secundae speciei, ne periculo nullitatis exponatur ; quia sacrificium producit suum effectum dum perficitur, neque is effectus suspenditur : est autem etiam probabile, sacrificium sola consecratione perfici, uti supra diximus (n. 1589, Quaes. I). 2° Requiritur intentio saltem habitualis ; sicut enim non sufficit interpret al i va, sic nec requiritur actualis aut victualis, sed sufficit habitualis, i. e. habita et non revocata. <· Ratio est, quia applicatio missae se habet per modum, donationis verbalis, quae semel facta valet donec expresse revocetur (\ 1,335).- Ilie autem quaeri potest: Quaenam valida censenda est applicatio, si sacerdos, prioris i ntentionis inlinemor nonani eliciat. Respondemus : illa, quae praedominans agnoscitur. Si igitur prior applicatio fuerit absoluta, universalis et revocatoria cujusque intentionis posterioris, ipsa valet. Si utraque esset aequalis, praevaleret posterior, uti in testamento. In dubio, sufficit ut sacerdos alia vice sacrificium ei applicet, cui prima vi< e non fuit applicatum. Certum enim est alterutram applicationem fuisse validam (Lugo, de Sacram, in gen., disp. 8, n. 124). » Cap. II. — De missae in se spectata 1.39 3° Requiritur intentio determinata, saltem implicite ; secus enim non esset ratio, cur fructus uni potius quam alteri obtingeret. Sufficit vero determinatio implicita, quia haec, generali aliquo termino,personas in particulari jam attingit.— Inde licet concludere: 1599. — a) Valet applicatio, si dicas : « Offero hoc sacrificium pro eo qui dedit stipendium » — <■ juxta mentem Superioris » 1 — pro quo exigit fun­ datio » — « pro maximo peccatore » — « pro anima graviori tenlatione afflicta . — « pro anima purgatorii ceteris magis derelicta, aut Deo magis grata — pro omnibus animabus purgatorii » — » pro eo cui applicare teneor » — « pro persona, vel intentione scripta vel mente determinata, in principio hebdo­ madis, etc. ». E contrario, non valet ista applicatio : « Offero, ut Deus, vel B. V. Maria, sacrum istud applicet, aut applicare velit ». Ratio, quia ex ins­ titutione Christi, sacerdotis est, non Dei nec B. V. Mariae, sacrificium applicare aut determinare. Valeret tamen si diceretur : « Offero pro personis quibus B. V. Maria speeiatim vult opitulari » (Sporer, P. II, c. 64, n. 179). b) Si quis stipendium a decem personis accipit pro totidem missis, non videtur satis­ facere, applicando singula sacrificia pro singulis indeterminate (sicut non consecraret qui decies proferret formam super decem hostias, cum intentione consecrandi unaquaque forma unam hostiam ex eis in confuso). Si vero unam­ quamque missam intenderet applicare omnibus illis decem personis, singulis applicando decimam partem uniuscujusque missae, bene satisfacit ; quia fructus est divisibilis (VI, 335, q. 2). c) Si confuse a diversis recepta sunt stipendia, applicatio sufficienter determinatur, si fiat secundum ordinem, quo stipendia accepta sunt, juxta axioma : · Qui prior tempore, potior jure ». Ünde, si viginti stipendia hoc modo acceperis, nulla alia cura tibi incumbit, nisi ut sacrum vicies facias, ad dantis intentionem. Interruptio tamen inter­ cedere potest, modo infra debitum tempus missae celebrentur, d) Applicatio, sub conditione jam impleta, est valida, v. gr. si Petrus mortuus est. applico pro ejus anima ; non autem sub conditione futura contingente, v. gr. applico illi, cui Titius interrogatus voluerit (VI, 337). e.) Applicatio ad intentionem illius, qui primus stipendium oblaturus est, certe est illicita, ex prohibitione Clementis VIII, quam promulgavit Paulus V, die 15 Nov. 1605, vetans hanc consuetudinem, « lanquam pluribus nominibus periculosam, fidelium scandalis obnoxiam, atque a vetusto Ecclesiae more nimium aberrantem ». Cfr. can. 825. η. I. Ordinarie est dubie valida, quia sacramenta humano modo sunt admi­ nistranda : aliquando certo est invalida, puta si stipendium postea offerretur pro liberatione a morbo, etc., qui, dum missa applicaretur, nondum exsistebat ; nam, ut valida esset haec applicatio, deberet fructus sacrificii maneresuspensus usque ad morbi exsistentiam, quod non videtur credibile 2. 1600. - III. Integrum est missam applicare pro quibusvis, tum vivis tum etiam defunctis purgatorio igne admissa expiantibus. Ita can. 809 post Tridentinum, Scss. 22, c. 2 ; et ratio est, quia fructus sacrificii crucis obvenire possunt omnibus, qui sunt capaces gra­ tiae. Cfr. Coll. S. 5’., n. 374; Salmant., tr. 5, c. 2, n. 25.— Dicitur autem : ’ Vid. Rcsp. S. C. C., 27 Febr. 1905, in Lcopolien., ap, «Vouin /fer. ThM„ 37, p. 324. — 1 Canon 825 in umere (licii, nunviuam esse liciluni, - Missam applicare ad intentionem illius qui applicationem, oblata eleemosyna, petiturus cU, sed nondum petiit, el eleemosy­ nam postea datam retinere pro Missa antea applicata ». 110 I’. III. — Tr. IV. De Eucharistia. Pro defunctis purgatorio igne admissa expiantibus ; nani nec licite nec valide offerri potest pro damnatis, (pii sunt irrevocabiliter a corpore Christi separati. Atque idem dicendum de pueris absque baptismo mortuis, quia hi etiam in statu immutabili sunt constituti. Sed nec pro Beatis olTerri potest, cum ipsi finem, ad quem fructus missae ordinantur, jam adepti sint. Licet tamen in eorum honorem missas celebrare, eo scilicet line ut pro beneficiis, quae eis a Deo collata sunt, gratiae persolvantur, utque eorum patrocinium imploretur, seu, aliis verbis, ut ipsi pro nobis intercedere dignentur in codis, quôi’um me­ moriam agimus in terris (Trid., 1. c., c. 3). jure ecclesiastico, principium praedictum duabus exceptio­ nibus restringitur ; scilicet : 1° Pro excommunicatis vivis missa privatim tantum et remoto scandalo offerri potest ; et si sunt vitandi, solum pro eorum conversione. Can. 2262, § 2, 2°. — 2° Si cui deneganda est sepultura ecclesiastica, non licet pro eo missam publice applicare, sive agatur de missis exsequialibus, sive de anni­ versariis, sive de aliis publicis officiis. Can. 1241. Vide n. 1386. In specie igitur : a) Licite offertur missa, etiam publice, pro infidelibus: non enim in numerum excommunicalorum, de quibus can. 2262, adscribi possunt (semper tamen scandali ratio habenda est), b) Offertur etiam licite pro haereticis vel schismaticis,etiiiin defunctis, modo applicatio non sil publica : pro foro enim externo praedicti excommunicatis aequiparantur. Ita ad nor­ mam can. 809 et 2262, quibus priora severiora Decreta mitigantur. 1(101. Annotationes. 1° Missa prodest dejunctis ex infallibili promissione Christi. Ita sententia verior et communior. Ratio, quia cum sit de fide (ex Tridenlino) missam utiliter offerri pro defunctis, id non potest fieri nisi ex opere operato, i. e. ex promissione Christi, quae utique habetur in verbis illis Hic est sanguis meus novi Testamenti, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum (VI, 310). 2° Missa de requie prodest defu.ictis magis quam missa de sanctis. Dicit S. Thomas (Suppi., q. 71, a. 9 ad 5) : « Ex parte sacrificii oblati aequaliter prodest defuncto, de quocumque dicatur ; sed ex parte orationum magis prodest illa in qua sunt orationes ad hoc determinatae ; sed tamen iste defectus recompensari potest per majorem devotionem, vel ejus qui dicit missam, vel ejus qui jubet dici, vel iterum per intercessionem sancti, cujus suffragium in missa imploratur (\ 1. 1. c.). 3° In die Commemo­ rationis omnium defunctorum, una e tribus missis potest libere applicari et pro ea stipendium accipi 1 (n. 1609, 4°). 4° Satisfacit celebrans missam de requie ad intentionem dantis, si qualis haec sil. prorsus ignoretur. S. R. C.. 29 Nov. 1856 (cfr. Schober, p. 288. in (», ubi habetur Decretum). Hinc concluditur, missam de requie valide pro vivo applicari ; quod etiam licite fiet, si ratio siiili< iens accedat, v gr. si aha paramenia non habeantur. 5° Non satisfacit sacer­ dos, si putans jam mortuum, pro quo mortuo celebrare debet, celebret pro eo adhtu uvo quia error est essentialis. Quisque enim, dum vivit, animae suae variis modis providere potest v. gr. lucrando indulgentias, etc. ; non item post mortem (VI, 337, 5°). ' Idem dicendum e-ι de missa pro detunclis, quae in singulis ecclesiis parochialibus C. 1IIÎ.U di· * dominica post 2 Noi legenda e*t, in compensationem iniquae ini-arum funda­ tarum spoliationis \ltamvn in praxi omnis parochi a i intentionem défunt lorum missam c< Icbrant (dmi -erjptum S. Conirreg Conci), (diei lj oclob. 1915) <],. retributione non r> > ipienda ne ration, quidem extrlnseci incommodi m et 3· Mis-a in dic Comme­ morationis omnium Fidelium Defunctorum fA. -I >.. XVI. p. tie. du 13 dec 19'23) ad 1600: υΡτζ Venn. celebrare pre vet onittende nec in ipsa i lebrat ut nil Bl at Ί faniliave ,. f < (ita ergo in NB. A ”L0Wn Mass;; ch pters and tine VIII, p .piuiuo itujubiiKHii oDiigaxio oritur, conside­ remus : quorum I res communiter recensentur, nempe: ordo receptus; officium sacerdoti commissum ; stipendium a fidelibus acceptum. . ------------------------ , kzzv Alii tituli ab AA. passim commemorantur : obedientiae nempe et fidelitatis, si attest vel praeceptum Superioris vel simplex promissio celebrandi. De his autem ea tantum notare volumùs : a) Certum est, Superiorem posse subdito missae applicationem imponere, in virtutes, obedientiae. Praeceptum hujusmodi obligat de se sub gravi, b) Cum Superior subdito hoc modo praecipit cele­ brationem missae cui adnectitur stipendium, subditus ex justitia tenetur quoque ad applicationem, si celebret *. c) Si missa petitur a Superiore pro particulari tantum intentione, v. gr. pro gratiarum actione, subditus potest de aliis missae fructibus disponere (vide n. 1597). d) Sacerdos omittens missam gratis promissam, probabiliter non peccat graviter : simplex enim promissio regulariter sub levi tantum obligat. « Omnes autem conveniunt peccare gra­ viter, qui omittit missam debitam ex voto... ; quia nemo dubitare potest hanc esse materiam gravem in voto vel praecepto. » (VI, 317. q. 4). Cfr. n 628 et 1062. Articulus I. Be obligatione celebrandi ratione ordinis. 1603. Christus « suis Apostolis eorumque in sacerdotio succes­ soribus, ut offerrent praecepit per haec verba : Hoc facile in meant 'commemorationem, ut semper catholica Ecclesia intellexit et docuit (Trid., Sess. 22, c. I). De fide igitur est, praeceptum aliquando cele­ brandi universali sacerdotali ordini a Christo impositum fuisse (ib., c. 2). I Irum vero hoc praeceptum ad singulos etiam sacer­ dotes sese extendat, id nunc investigandum est. Quaeritur ergo : * Iinmo, secundum Noldm-Sdimit (III, n. 198. 3"), Superiore, regulares sui. subditis... missae applicationem praecipere solent... ex justitia, ubi stipendi i missarum a superioribus accipiuntur eo pacto, ut per subditos ea persolvenda curent. Ubi autem 5. Alphonsus aliquid simile dicat, ut refert cl. IVoulersfll, n. 21 i, II. 2°), nos fugit. ΙίΟ P. II!. — Tr. I\. Dp Eucharistia. -...... ...«oou, cLiani pumice, pro infidelibus : non enirn in numerum excommunicatoruni, de quibus can. 2262, adscribi possunt (semper tamen scandali ratio habenda est), b) Offertur etiam licite pro haereticis vel schismaticis,etiam defunctis, modo applicatio non sit publica : pro foro enim externo praedicti excommunicatis aequiperantur. Ita ad nor­ mam can. 809 et 2262, quibus priora severiora Decreta mitigantur. 1(501. Annotationes. lw Missa prodest defunctis ex infallibili promissione Christi. Ita sententia verior et communior. Ratio, quia cum sit de fide (ex Tridentino) missam utiliter offerri pro defunctis, id non potest fieri nisi ex opere operato, i. e. ex promissione Christi, quae utique habetur in verbis illis Hic est sanguis meus novi Testamenti, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum > (VI, 310). 2° Missa de requie prodest defu.ictis magis quam missa de sanctis. Dicit ,$'. Thomas (Suppi., q. 71. a. 9 ad 5) : « Ex parte sacrificii oblati aequaliter prodest defuncto, de quocumque dicatur ; sed ex parte orationum magis prodest illa in qua sunt orationes ad hoc determinatae ; sed tamen iste defectus recompensed potest per majorem devotionem, vel ejus qui dicit missam, vel ejus qui jubet dici, vel iterum per intercessionem sancti, cujus suffragium in missa imploratur (\ I. 1. c.). 3° In die Commemo­ rationis omnium defunctorum, una e tribus missis potest libere applicari et pro ea stipendium accipi 1 (ii. 1609, 4°). 4° Satisfacit celebrans missam de requie ad intentionem dantis, si qualis haec sit. prorsus ignoretur. S. R. C., 29 Nov. 1856 (cfr. Schober, p. 288, in ·’>. ubi habetur Decretum). Hinc concluditur, missam de requi' valid·· pro vivo applicari ; quod etiam lit ite fiet, si ratio suffi­ ciens accedat, v gr. si alia paramenia non habeantur. 5° \on satisfacit sacer­ dos, si putans jam mortuum, pro quo mortuo celebrare debet, celebret pfo eo adhuc vivo, quia error est essentialis. Quisque enim, dum vivit, animae suae vanis modis providere potest, v. gr. lucrando indulgentias, etc. ; non item post mortem (\ I, 337, 5°). 1 Idem dicendum est d·1 missa pro defuncti'·, quae in singulis ecclesiis parochialibus i. ilhai dir dominica post \’ov legenda est. in compensationem iniquae mi-sarum iun la­ tarum spoliationi' Vltamen. in praxl omnes parochi ai intentionem defunctorum missam celebrant f.tmi du Cl.. I · 13, p. 539). — Juxta decisionem Praesidis Ponlif. Commis.*, abrogatum <-t praescriptum s Congreg. Conci!, (diei 15 oclob 1915) de retributione non recipienda ne ration· quidem extrinscci incommodi in .*» et 3* Missa in die Comme­ morationis omnium Fidelium Defunctorum ( t. A S., Wi. p. i it,. djC 13 1923), Cap. II. — be missae celebratione. I il CAPUT II De sacrificii missae celebratione. S. Thomas, 3. q. 82, a. 10 ; S. Alphonsue, VI, 313 seqq. : ed. (>., Ill, p. 294 ; Lupo, disp. 20 seqq. ; Suarez, disp. 80 : Gaiparn, de SS. Eucharistia, I, c. 2 seqq. ; II. c. 5-8 ; LehmhuhL II, n. 259 ; Bona. Iterum lilurg. libri duo ; de Sacrif. missae tractatus ; tfanp Praei, de missa ; Wernz, Jus hecr.. Ill, tit. 2Q, § 4 : Vermeersch-Creusen, Epit. II. n. 103 ; Cappello, n. 630 ; Prümmer, III. η. 251 ; Clinch, II, 518, 541 seqq. ; Noldin-Schmil, III, n. 182 ; Colli-Lanzi, IV, n. 2547 el 2559 seqq. ; lUscella-Gennaro, V, n. 358 seqq. ; l-Vouten?, II. η. 210. 1602. — In hoc capite primum de obligation? celebrandi, deinde de requisitis ad celebrandum sermo institui debet. Ut autem quaestio de obligatione celebrationis convenienter absolvatur, necesse est ut varios titulos, ex quibus hujusmodi obligatio oritur, conside­ remus : quorum 1res communiter recensentur, nempe: ordo receptus; officium sacerdoti commissum ; stipendium a fidelibus acceptum. Alii tituli ab \A. passim commemorantur : obedientiae nempe et fidelitatis, si adest vel praeceptum Superioris vel simplex promissio celebrandi. De his autem ea tantum notare volumus : a) Certum est, Superiorem posse subdito missae applicationem imponere, in virtutes, obedientiae. Praeceptum hujusmodi obligat de se sub gravi, b) Cum Superior subdito hoc modo praecipit cele­ brationem missae cui adnectitur stipendium, subditus ex justitia tenetur quoque ad applicationem, si celebret l. c) Si missa petitur a Superiore pro particulari tantum intentione, v. gr. pro gratiarum actione, subditus potest de aliis missae fructibus disponere (vide n. 1597). d) Sacerdos omittens missam gratis promissam. probabiliter non peccat graviter : simplex enim promissio regulariter sub levi tantum obligat. « Omnes autem conveniunt peccare gra­ viter, qui omittit missam debitam ex voto... ; quia nemo dubitare potest hanc esse materiam gravem in voto vel praecepto. » (VI, 317. q. 4). Cfr. n 628 et 1062. Articulus I. Be obligatione celebrandi ratione ordinis. 1603. — Christus « suis .Apostolis eorumque in sacerdotio succes­ soribus, ut offerrent praecepit per haec verba : Hoc facite in meum 'rmmnenioralioneni, ut semper catholica lîcclesia intellexit et docuit (Irid., Sess. 22, c. 1). De fide igitur est, praeceptum aliquando cele­ brandi universali sacerdotali ordini a Christo impositum fuisse (ib., c. 2). 1 trum vero hoc praeceptum ad singulos etiam sacer­ dotes sese extendat, id nunc investigandum .est. Quaeritur ergo : 1 Immo. secundum Λο/dtn-SchmB (III, η. 198, 3°), Superiore i regulares sui * subditis.., missae applicationem praecipere solent... ex justitia, ubi stipendi i missarum a superioribus accipiuntur eo pacto, ut per subditos ea persolvenda curent. Ubi autem S. Alphqnsus aliquid simile dicat, ut refert cl. Wouters (ll, n. 214. II. 2°), nos fugit. ί ί2 P. HI. — Tr. IV. De Eucharistia. An singuli sacerdotes, ratione ordinis suscepti, et independenler a quovis alio titulo, teneantur sub gravi aliquando celebrare? Kespondenius id affirmando, et hoc certum est tum jure divino, tum jure ecclesiastico. Etenim 1° Praeceptum divinum colligitur ex verbis Christi : Hoc facite, etc., cum nulla adsit probabilis ratio praecepimn restringendi ad ordinem sacerdotalem in genere. Item ex verbis Apostoli : Omnis namque Pontifex... constituitur... ut offerat dona et sacrificia pro peccatis. 2° Praeceptum ecclesias­ tici m colligitur ex c. Dolentes, 9, de Celebr. miss., ubi Innocentius 111 vehementer reprehendit sacerdotes, · qui missarum sollemnia vix celebrant quater in anno ». Probatur praesertim ex can. 805, ubi statuitur : Sacerdotes omnes obligatione tenentur Sacrum litandi pluries per annum ». Rationem autem hujus sententiae refert D. Thomas, dicens (3, q. 82, a. 10) : Unusquisque tenetur uti gratia sibi data, cum fuerit opportunum, secundum illud (2. Cor., 6) : Exhortamur ne in vacuum gratiam Dei recipiatis. Oppor­ tunitas autem sacrificium olTerendi non solum attenditur per comparationem ad fideles Christi. quibus oportet sacramenta ministrare, sed principaliter per Comparationem ad Deum, cui consecratione hujus sacramenti sacrificium olTertur. I nde sacerdoti, etiamsi non habet curam animarum, non licet omnino a celebratione cessare». Ita 5. Alphonsus (VI, 313, dub. 1°) cum Suarez, Laymann, etc. et plerisque auctoribus sive veteribus sive recentibus, ut ait ('appello (n. 632). Sententia Lugonis. quam recentes AA. tuebantur et tuentur nonnulli ‘. quaeque negabat hanc obligationem esse de jure divino, jam vix apparet solida. H a) C,ravis est obligatio, etiam secluso scandalo, celebrandi 1er vel quater in anno, in festis nempe sollemnioribus. Multi tamen dicunt sufficere, si sacerdos celebret 1er vel quater in anno, quibuslibet diebus, modo servetur debita distantia, ita ut ultra sex vel octo menses non abstineat 2. b) Sub levi tenentur sacerdotes saepius celebrare : addit enim can. 805, post Tridentinum : - ('.uret autem Episcopus, vel Superior religiosus, ut iidem (sacerdotes) saltem singulis diebus dominicis aliisque festis de praecepto divinis operentur ». Jamvero ΛΑ. olim communiter ex verbis Tridenlini adesse obligationem sub levi adstruebant. In mo ait S. Alphonsus. Nescirem a culpa levi excusare sacerdotem illum, qui quotidie celebrare posset (una hebdomadis die excepta ob reverentiam), et sine ulla justa causa, sed tantum ob desidiam, a celebrando abstineret. Sacerdos enim non solum pro se cele­ brat. sed etiam pro bono lotius Ecclesiae populique Christiani, cujus minister et intercessor est constitutus, juxta illud Apostoli : Omnis Pontifex, etc.» (V1. 359 ; ed. G., 111. p. 348). 3· Pro praxi. Sedulo perpendantur a sacerdote (praesertim a scrupuloso) verba seraphici Docturis Sacerdos qui x<»n celebhat, inquit, quantum in ipso est. prisai Trinitatem lamio et gloria angelos laetitia, peccatores venia, justos sub> Ctuinu * Inter alios flail·nui-J’iilnuen (IV. 1005 -«■<( ). Vermeertch (Epit. II. n. 77). Ceterum etiam .1 S. Bonaventura olun haec cfTerebanlur (in IV 1». 12, p. ·», a. 2, q. I). ’ S tlphonMU' cum siiarez Salmant et 1'alao (VI, n. 311) .ut. sacerdotem ratione «.candall non posse dillerr· celebrat loin m Missae per diuturnum tempus, puta, 6 vel b men··'·' Quae-tlo autem ab lp-<· agitat « baec est An sacerdos teneatur sub culpa liravi aliquando celebrare '(quod oblitu- c<· Non licet pro hac missa in.i|U' accipere stipendium . secus m casti ultroneae oblationis, vetita quacumque insi­ nuatione ut majii' stipendium offeratur. 3” Nequit sacerdos rem sic componere, ut pro duabus istis missis eo die stipem accipiat, postea vero duas missas gratis legat ad inten­ tionem i s pontlllee indicatam l. t S \ II. p. tSu.—· si hae die sacerdos unam tantum uiH-iin hk.it. ipsa poterit leni ad intentionem celebrantis, el sumatur ea quae in Decr. S II < . t., \ii« tΉ3 primo loco ponitur Quodei vero sacerdos duas solummodo missas celebret sumat vas quae primo et secundo loco ponuntur alteramque ex duabus pro omnibus defunctis applicet. S H. C.. 2S Felir t'JI7 f .t. S. s IX p (87) Cap. Ιί. — l)c missae celebra!ione. 151 Immo tenetur aliquando sacerdos ad alium transferre missas cele­ brandas. — Quapropter dicendum venit 1° de celebratione per seipsum ; 2° de celebratione per alium, seu de translatione missa­ rum l. , 1. De. celebratione, per seipsum. 1610. — Principia. 1. Ex stipendii acceptatione oritur obligatio strictae justitiae tot celebrandi missas, quot pro ratione accepti stipendii promissae fuerint. Id aperte eruitur ex canone 828. Patio est quia, ut ait Suarez (disp. 86, s. 1), « intervenit ratio vera jus­ titiae, fundata in mutuo consensu utrinque oneroso, qui expli­ catur his verbis : do ut facias ; hic autem est titulus justitiae ■·. Dicitur : tot celebrandi missas, etc., cum damnata sit ab Alex. VII haec 10a propositio : « Non est contra justitiam pro pluribus sacri­ ficiis stipendium accipere, et sacrificium unum offerre ». Ratio est, tum quia probabilitate non vacat sententia, (piae dicit, sacrifi­ cium esse valoris finiti, si non intensive, tamen extensive; tum quia stipendium solo titulo sustentationis diurnae accipi potest ; unde, accepto uno stipendio, deficit titulus ad acceptandum aliud. Quare : a) Sacerdos, omittens celebrare missam ex stipendio debitam, peccat graviter. Damnum enim quod donatori infert est grave, licet spirituale : illum piivat fructu maximi valoris quem ex missa sperat (VI, 317 ; 1. El. qq. ref., n. 67). Praeterea (et hoc est praecipuum, contrait positivae voluntati Ecclesiae, quae statui! contractum a principio sub gravi esse ineundum, quaecumque sit stipendii quantitas, Ccstitutio tamen non urget sub gravi, nisi agatur de gravi materia : quia pro restitutione consideranda est materiae retentae gravitas (juxta dicta n. 927, 930). b) Obli­ gatio ex justitia non cessat, licet sine culpa illius qui onere celebrandi gravatur, missarum stipendia jam percepta perierint (can. 829). — Cum agatur hic de obligatione justitiae cui certo satisfieri debeat, juvat transcribere quae S. Offi­ cium, die 30 Aug. 1901 (ap. Ami du Cl., 1913, p. 8672) omnibus Ordinariis mandavit : Quicumque sacerdos, pro missis cum dubia materia lectis, ad S. Sedem recurrat >. \on videtur ergo licitum, in materia tam gravi ex seipso rem dirimere, et principio inniti : « obligatio dubia, in casu, obligatio nulla . ; agitur enim de dubio facti, non autem de dubio juris (cfr. n. 81). 1611. — II. Omnes celebrationis circumstantiae quas tribuens eleemosynam expresse stipulatus est, religiose servandae sunt. De se, ut dicit can. 833, praesumitur oblatorem solani missae appli­ cationem petiisse. Si quas tamen determinaverit circumstantias, ejus voluntati standum erit. Ratio, quia intercessit verus contractus ‘Vide auctores qui ex professo Decretum : Ut debita explanarunt, ut Van Ruymbeke (Xouv. Revur ThM., 36, p. 4 40 seqq.) : Verme.ersch (Suppi, periodica) ; Rargdtiat (les honoraires de messe), etc., qui tamen conferantur cum Codice. Post Codicem plures plura de quaestione stipendiorum missae scripserunt. Inter alios possunt conferri Cappello, I. n. 670 seqq. ; AcrlniM-Damen, II, n. 200; Prtimmer, III, n. 262 ; Wouters, II, n. 215 seqq. ; Vrrmecrtch, III, n. 297 seqq. ; Raus, Inst. can. n. 245 scq. 152 P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. do ut /acias, qui inducit obligationem. Circumstantiae autem istae respiciunt sive tempus et locum celebrationis, sive missae speciem. Quaedam peculiaria tum de missis manualibus (seu adventitiis), tum de missis fundatis hoc loco perpendere juvat, ut il itatis plurimorum gratia. I. De missis manualibus seu adventitiis, a) Tempus celebratio­ nis. Missae adventitiae debent, sub gravi, celebrari vel tempore statuto, vel quamprimum tempore utili vel infra modicum tempus, nisi oblator expresse in dilationem consentiat. Dicitur auteni : 1° Tempore statuto, si nempe expresse determinatu in fuerit. Can. 834, § 1. Dilatio tamen in diem sequentem excusari posse videtur, nisi missam petens, gravem ob causam, hunc diem praefixerit, vel etiam hunc in finem majus stipendium obtulerit (VI, 317). 2° Vel quamprimum tempore utili, si nempe nullum tempus expresse statu­ tum fuerit, et missa petita fuerit pro causa urgenti. Can. 83ί, § 2, η. 1. Hin· (dicit S. Alph., VI, 317) graviter peccat sacerdos, si petitam missam pro felici partu, lite vincenda, etc., omittat intra tempus celebrationi aptum l; innno tene­ tur stipendium restituere, dantemque monere de missis tempore apto omissis. 3° Vel infra modicum tempus, pro majore vel minore missarum numero, si deficiente voluntate oblatoris quoad tempus, causa petitionis non urgeat (can. cit., n. 2). Jamvero « utile tempus, ad manualium missarum obligationes implendas, est mensis pro missa una. semestre pro centum missis, et aliud lon­ gius vel brevius temporis spatium plus minusve, juxta majorem vel minorem numerum missarum » ; v. gr., trimestre pro quinquaginta missis, bimestre pro triginta et sic porro. Ila Decr. S. C. Cone., I t debita, n. 2. Sed ex Resp. 27 Febr. 1905, ejusdem Congr., liquet tempus non tam mathematice quam moraliler esse computandum. Haec etiam notatu digna sunt : a) Tempus utile idem assignatur pro omnibus missis, etiam si pro vivis legi debeant, b) Tempus utile currit a die acceptionis a fidelibus, vel a die acceptionis ab alio (v. gr. ab Ordinario), ad cujus mentem sacerdos intentionem efformare debet. Can. 837. S. C. C., 27 Febr. 1905 f.-i. .S’. Λ’., 37, p. 526). c) Terminus ad persolvendum intelligitur seorsim quoad quemlibet offerentium (S. C. C., 27 Febr. 1905). Si ergo 100 donatores singuli unam missam eodem die offerunt, terminus 100 missarum est unius mensis. In ecclesiis igitur, in quibus stipendia ita affluunt ut omnes missae celebrari ibidem debito tempore nequeant, moneantur fideles per tabellam in loco patenti et obvio positam, missas celebratum iri vel ibidem, cum commode poterit, vel alibi. Can. 836. Id valet praesertim pro locis peregrinationis celebrioribus, d) Dilatio ultra tempus utile non est pecca­ tum grave (exceptis fis adjunctis de quibus supra), nisi sit notabilis, v. gr. ad mensem ultra terminum. Cfr. A. S. S., 37, p. 525. t” .Vim oblator i /presse in dilationem consentiat : quia tunc sacerdos poterit tempore, quo sibi magis placuerit, celebrare, ut dicit can. 834, § 3 : scienti eniin et volenti non lit injuria. Addit autem cit. canon, firmam remanere prohi­ bitionem recipiendi tot missas quae intra annum persolvi non possent (cfr. n. 1608) Si quis sponte numerosas missas (v. gr. 200 stipendia) sacerdoti offe­ rat ab ipsomet celebrandas, eo i| so (in actu exercito) consentire censetur in dilationem *. Xon item, cum missae traduntur celebrandae communitati phi’ Id «-t. ante . ventum eam celebrare ncgllirat. — « similiter dilatio ipso lacto, concessa praesumitur, quando donatore- scienter stipendia collectoribus committunt, qui ex pro­ fesso, lui· atque palam mi»$a- pu alma celebrandas colligunt Cfr. Re-p. S. C. Cone ap I -. . - . s. P 660 /n utnqu. hiinen ci.-u non videtur dilatio ultra unum annum protrahi po—e nl-l habeatur Indultum - Sedi-. Cfr. etiam U outer *. II, n. 223. Cap. II. — De missae celebratione. 153 rium sacerdotum : quia tunc praesumitur oblatorem velle citius eas celebrari. Hoc tamen non intelligendum, quod omnes sacerdotes illius communitatis debeant se occupare in persolvendis hujuscemodi missis. Sufficit ut totus nume­ rus saltem in majorem partem societatis distribuatur, ita ut oneri moraliter intra modicum tempus satisfiat. Λ’. Alph., VI, 317, q. 2. Attamen ut securius procedatur, ampliores facultates a S. Sede expetere quandoque convenit. Cfr. Resp. S. C. Cone. 27 Febr. 1905, ad 2. b) Locus celebrationis et missae species. 1° Celebrans, qui loci conditionem non servat, plus minusve graviter peccat, pro majori minori ve repugnantia illius, qui dedit eleemosynam. Immo si locus aeque principal iter intentus fuerit, v. gr. Alma Domus Lauretana, tenetur restituere stipendium. Obligatus celebrare ad altore privilegiutum, satisfacit utendo privilegio personali. Qui vero celebravit, quin susceptae obligationi satisfecerit, tene­ tur ad restitutionem stipendii (vel· ad aliam missam privilegiatam legendam), nec potest supplere lucrando indulgentiam plenariam applicabilem pro defunctis. Ita S. C. Ind., 2 Maii 1852 (Decr. auth., n. 357) ; quae declaratio servanda est, quidquid alias (22 Febr. 1847) responderit eadem S. C. pro casu particulari tantum, uti explicuit die 24 Jul. 1885. 2° Missae specient non servare, v. gr., si celebres missam de festo occurrenti pro missa votiva aut de requie, etiam quando per rubricas haec conceditur, non excedit veniale, cum missae substantia aeque habeatur ; quare el celebrans stipendium relinere potest. Quod si justa de causa sacerdos sic egerit, v. gr. ad servandas rubricas, nullo modo peccavit (VI, 327), ut per se patet. 1612. — II. De missis fundatis. Missae fundari possunt vel ad tempus, vel in perpetuum. En quae statuunt de his sacri canones : 1° Perpetua missarum onera non possunt a sacerdotibus saecu­ laribus suscipi, absque licentia scripta Episcopi, aut Vicarii gene­ ralis. Can. 1546, § 1. Apud religiosos vero exemptos, requiritur licentia Superioris generalis vel provincialis, ut constat ex can. 1550. 2° Beneficiatus qui beneficium seu capellaniam habet cum onere missarum, debet, non obstante quacumque consuetudine, illas missas pro fundatoribus, vel ad eorum intentionem applicare, licet in testamento testator nihil de applicatione declaraverit. S. C. C., 18 Mart. 1668 (ap. Bened. XIV, Notif. 56, n. 9). Atvero, quando in fundatione beneficii seu capellae, expresse cautum est non teneri celebrantem ad applicationem sacrificii ; eo casu poterit cele­ brans accipere novum stipendium, et unica missa satisfacere obligationi bene­ ficii seu capellae, et item danti novum stipendium ». Decr. S. C. C.. die 13 Julii 1630 (ap. Bened. .\ 1 F, 1. c., n. 8). Idem dicendum, si fundatio principaliter facta sil in commoditatem populi : v. gr., ut contraires sodalitatis, vel moniales 154 P. II ί. — Tr. IV. De Eucharistia. facilius sacro intersint. Pallouini, v. Missa, § i. n. 51, 58, etc. (cfr. Gaudé, Ill, p. 312, adnot. ad n. 324). Porro « nisi exprimatur in institutione capellaniae, quod capellanus per seipsum celebret, semper per alium celebrare potest » (VI, 330). Capellani autem et bénéficiât!, etc., qui ex lege fundationis tenentur applicare missam diebus festis tantum, debent adhuc applicare in festis reduclis, uti parochi ; nam sub hoc respectu festa reducta semper habentur in Eccle­ sia ut festa de praecepto. Ita ex Litteris Pii VII Paternae caritati, die 10 Apri­ lis 1818 (Bullar., dicta Constit., § 4). Cfr. etiam n. 891, 2°. 3° Canonici, in ecclesiis cathedralibus et collegiatis, debent celebrare quotidie missam conventiialeiïi pro eorumdem benefac­ toribus 1 ; tametsi hi, in suis donationibus, nihil penitus pro se pacti essent, sed tantummodo déclarassent se sua bona, pro pec­ catorum suorum remissione, Deo offerre, non obstante contraria consuetudine, etiam immemorabili (can. 413, § 2, 417, § 1). Immo ubi viget consuetudo, secundam etiam aut tertiam missam pro eis applicandi, debet Episcopus imperare, ut haec consuetudo sancte retineatur ; ubi vero non viget, in Memento saltem secundae tertiaeque missae conventualis, fiat eorum commemoratio. Ita Bened. XIV, Const, Cum semper (cfr. •S'. Alph., VI. 326). 4° Sacerdos, (pii ob beneficium vel capellaniam tenetur quotidie celebrare, potest, ex communi sententia, interdum omittere cele­ brationem missae, si legitima intervenerit causa. Causa vero legitima erit : iter necessarium peragendum, motivum religionis v. gr. si (piis exercitia spiritualia peragere cupiat, infirmitas, modo non excedat 15 dies 2. Potest etiam, probabiliter, modo non accipiat stipendium, quater vel sexies in anno, pro seipso vel pro amico carissimo celebrare ; id enim rationabiliter ex mente fundatoris praesumitur. Secus vero, si is contrarium expressisset ; v. gr. dicendo Volo ut missa quotidie celebretur, per capellanum vel per alium ; vel etiam : volo ut. in tali ecclesia, celebretur quotidie missa, etc. » (VI, 332. 333; H. Ap„ XV, 73f S .)” Non licet celebrare missas fundatas, in alia ecclesia, in alio allan, neque alia hora, quam (piae a fundatore constituta sunt. \ec levis est haec obligatio, si fundator hujusmodi circumstantias ob gra­ vem (‘ausam stipulatus sit. v. gr. ob memoriam vel commodum propriae fami­ liae, aut populi Si vero nullus specialis finis stipulationi ansam dederit, vel si causa, cur facta fuerit non amplius exsistat (v. gr.. si familia sit exstincta, vel si alibi commoretur praedicta obligatio non erit gravis; immo, erit nulla,si sacerdos eam compenset, celebrando in altari privilegiato (L. 1. app. 2, n. 60). Secus obligatio est adeo gravis ut sacerdos mortaliter peccaret, si illas cir­ cumstantias saepius, aut sine causa, aut sim dispensatione, praetermitteret ‘ Mi-··.» conventual!- e-t mh- < quae in eccle-iis cathedralibus et collegiati * et in ecclesiis regularium utriusque - w. immediate post officium divinum in choro persolutum est di<·. nd.1 Religiosi ergo qui ad chorum non tenentur, non habent missam convcnlualem < b'" ,p‘ ' · '' ■'· P ‘ ’ /'■· l-mr> tamen aestimat. inltrmllatem per 2 menses posse gC protrahere» Cap. II.— De missae celebratione. 155 aut immutaret. — « Dixi saepius; nam peccabit tantum venialiter, si faciat raro, puta semel vel bis in mense ; et facilius excusatur, si mutabit tantum altare, et non ecclesiam. Item, dixi sine causa ; nam minime peccabit, si cele­ brabit alibi ex justa causa, puta si altare sit exsecratum, vel quia egressus a sacrislia viderit illud ab alio occupatum. Item, dixi sine dispensatione ; nam, bene potest Episcopus dispensare, ut celebretur in alio ex rationabili causa, puta ob utilitatem propriae ecclesiae, etc. >· (VI, 329 ; de Priv., n. 60, ubi plura). Haec enim facultas Episcopis competit, ut communiter ex Tridentino eruitur (Sess. 25, c. 5). I bi vero translatio expressae testatoris voluntati, vel divino cultui, vel populi commoditati adversatur, a S. Congr. Concilii con­ cedi non solet, eoque in casu Episcopi dispensare non possunt (Lucidi, c. 7, n. 108).· 1613. — Quaesitum. An possit fieri praescriptio contra onera missarum fundatarum ? Respondetur : negative, ex can. 1509, n. 5. In Tridentino enim interdicitur posse derogari omnibus oneribus injunctis, tam in fundatione, quam in quacumque alia pia dispositione, sive collatione beneficiorum ; et Pius IV in Bulla, qua confirmavit Concilium, declaravit irritum, quidquid in posterum contra illud factum fuerit... Clausula autem irritans ligat etiam ignorantes, et in causis beneficialibus inficit titulum et possessionem >· (11. Ap., .XV, 74). — Ratio horum est, quia animae in purga­ torio sunt sicut minorennes, contra quos non valet praescriptio. In uno casu tantum videtur exstingui posse post legitimum tempus onera missarum ; si nempe quis emptione rem acquisivit, nesciens obligationem missarum esse rei adnexam. Tunc enim ad onera missarum tenebitur solus venditor, vel haeres fundatoris. Eruitur ex Resp. S. C. C., ex anno 1858 (ap. Nouo. Rev. Thcol.. 43, p. 346). % 1611. — Pro praxi. 1° Omnes sacerdotes (etiam religiosi) debent accurate adnotare quas quisque missarum intentiones receperit, quibusve satisfecerit *. Can. 84 4. § 2. — 2° Rectores piorum locorum (etiam religiosorum) in quibus eleemosynae missarum recipi solent, peculiarem habeant librum in quo notent missarum numerum, intentionem, eleemosynam, celebrationem. Ordinarii tenentur quotannis hos libros recognoscere. Can. 843, § 1 et 2. — 3° Tabella onerum perpetuorum et temporalium fundationis apud rectorem ecclesiae in loco tuto conservari debet. Can. 1549, § 1. — 4° Denique, praeter librum, de quo supra ad normam can. 843, § I, alter liber retineri et apud rectorem servari debet, in quo singula onera perpetua et temporaria, eorumque implementum et eleemosyna adnotentur. Can. 1549, § 2. 2. De distributione el translatione missarum. Plura hic statuenda sunt : Cuinam missae transmitti possint vel debeant ; quinam sint effectus peractae translationis ; qui­ busnam missae non possint tradi ; quid denique mitti debeat. 1615. Principia. I. Obligati ad missarum onera debent in fine cujusque anni transmittere Ordinario stipendia quibus nondum 1 A<1 recte tamen Interpretandam hanc Codicis praescriptionem, dicemus cum cl. Woulers (H, n. 231), sutllcere ut <(uis per alium, v. g. praefectum ecclesiae, missas annotet. 156 P. 111. — Tr. IV. De Eucharistia. fuerit satisfactum ; missas vero ex voluntate donatorum liberas possunt tradere etiam sacerdotibus sibi acceptis. Ita ex can. 837, 838 et 841, § 1. Dicitur autem : 1° Obligati ad missarum onera. Id quoque valet (ex can. 841) de administratoribus causarum piarum, immo de laicis quibus sti­ pendia missarum in fine anni remanent. 2° In fine cujusque anni. Annus, de quo sermo, est secundum can. 841, § 2 annus currens, pro missis ad instar manualium ; pro missis vero manualibus, est annus computatus a die acceptionis vel ab Ordinario, vel ab offerente stipendium. 3° Stipendia quibus nondum satisfactum fuerit : excipe proba­ biliter, si sacerdos praevideat sibi postea per siliquod tempus nulla prorsus esse remansura l. 4° Ordinario, i. e. Episcopo vel praelato regulari. Episcopus autem potest stricte prohibere ne missae, quae sibi de jure sunt transmittendae, extra dioecesim mittantur (A. S. S., 37, p. 522). Cfr. etiam decisionem S. C. C. diei 19 febr. 1921 (A. /1. S., XIII, p. 229) ; ex qua constat, Episcopum non posse prohibere praxim probatam per can. 838 (de qua sub 6° dicemus), nisi agatur de missis fundatis vel ad instar manualium vel datas intuitu Causae piae. ■ 5° J/iwm vero liberas. Potest ergo sacerdos pro libitu hujusmodi missas vel relinere vel transmittere. Attendat tamen semper ad tempus utile in missis legendis observandum ; nam postquam acceptavit, si praevidet missas non posse a seipso celebrari tem­ pore debito, tenetur uti adjutorio alterius sacerdotis, etiam inscio donatore. 6° Etiam sacerdotibus sibi acceptis : dummodo (addit can. 838) transmittenti probe constet « eos esse omni exceptione majores, vel testimonio proprii Ordinarii commendatos ». Nulla autem prohi­ bitio invalescere poterit contra hoc jus libere transferendi prae­ dictas missas 2 etiam extra dioecesim, ut declaravit S. C. C. (19 febr. 1921), dummodo (ut jam supra insinuavimus sub 4°) agatur de missis tantum manualibus, quae non sini datae intuitu Causae piae ; nequidem ipsum concilium provinciale illud jus limitare valet. ' P Vrmietridi (Epii II n. 106) Nec tradendae videntur paucae missae quae *mt -upcr et quarum celebratio promptior futura sil apud sacerdotem quam apud Ordina­ rium cui committerentur, * — 1 Itaque >i missae sacerdotibus alimur dioecesis mittuntur, non requiritur ut Ordinarius accipientis annuat vel saltem audiri debeat. Nec Episcopus * mitimti valet transmissioni leaiilm.ic stipendiorum missarum manualium apponere con­ ditionem aggravantem quam ju * commun»· Ignoret. Quare, ait It'outers (II, n. 225, not. 2), • sublata videntur decreta, quae prohibebant directam transmissionem missarum ad sacer· d»ü· < orientales ·. Cap. H. — De missae celebratione. 157 1616. — II. Transmittens obligatione tenetur, quoad missas aliis commissas, donec acceptatae ab eisdem obligationis et recepti sti­ pendii testimonium obtinuerit. Can. 839. Hinc non amplius requiritur testimonium celebrationis peractae. Id valet etiam pro Ordinariis, qui receptas missas aliis committunt. Oralis attestatio sufficit, saltem pro foro interno : melius vero est, pro foro externo, exigere testimonium in scriptis. Itaque, juxta jus novum, de ipsa exsecutione jam nulla amplius in foro externo imponitur obligatio transmittenti. 1617. — 111. Transmittens tenetur a stipe missarum quamlibet etiam speciem negotiationis aut mercaturae arcere. Ita ex can. 827 ; additurque can. 2324 : delinquentes contra haec praescripta, posse ab Ordinario severe puniri, non exclusis excommunicatione vel suspensione. Jamvero e.r hoc capite peccat, illicite agens : a) Qui missas acceptas transmittit bibliopolis, mercatoribus, administra­ toribus ephemeridum ’, et generation iis omnibus qui eas requirunt non specifi­ cata conditione ut eas per se vel per subditos celebrent. Decr. Ut debita, n. 8. Vetantur insuper bibliopolae, mercatores, etc. missas sic transmissas accipere. (Ib.). b) Qui cum stipendiis acceptis libros, sacra utensilia, vel quaslibet alias res vendunt vel emunt, vel associationes (uti vocant) cum diariis aut epheme­ ridibus ineunt (missae sint celebratae vel celebrandae), quoties id in usum et habitudinem cedat et in subsidium alicujus commercii vergat. Decr. cit., n. iO. c) Qui sacerdoti (cui missas collectas committunt), loco acceptae pecuniae, libros vel alias merces rependunt 2. Decr. Vigilanti. — \on prohibetur tamen sacerdotem rogare ut loco stipendii aliam rem acceptet, vel per celebrationem missae aere alieno se liberet. Id tamen non fiat habitualiter, nec cedat in subsidium alicujus commercii. 16 IS. — IV Transmittens debet accepta missarum stipendia integre transmittere, Ita ex can. 840, § 1. Qui secus agit, meretur poenas supra dictas, ab Ordinario ferendas.—- Quandoque tamen, ut mox infra dicemus, ex stipendiis acceptis quid licite retinetur, praesertim si agatur de missis « ad instar manualium ». /{alio : quia sacerdos, « licet acquirat eleemosynae dominium, attamen illud acquirit juxta voluntatem eorum, qui dant eleemosynam ; et qui eleemosynam praebet, non solum petit missam, sed etiam vult ut illa tali eleemosyna celebretur ; nam majus stipendium facit ut ipse uberiorem fructum ex sacrificio percipiat ; itaque haec inten­ tio intrat in contractus substantiam : ideo si sacerdos partem sti­ pendii retinet, injuste contra dantis voluntatem retinet » (II. Ap., 1 Intellige : iis ·, ut communiter docetur et S. C. C. definivit (7 Jun. 1686 el 8 Aug. 1705). « Si vero reditus deficiant in parte, etiam videtur certum, posse capellanum minuere missas, casu quo testator congruam eleemosynam designaverit (v. gr., 1res libellas pro qualibet missa) . quia tunc, sicut augen­ dus esset numerus missarum, si reditus augerentur, ita minuendus est, si reditus minuuntur (VI, 331, dub. 2). Extra hos casus, non potest. — Sum­ mopere exoptandum est, ut ii, qui perpetua missarum onera imponunt, in ipso fundationis actu, facultatem beneficiario \ el Episcopo tribuant reducendi earum numerum, casu quo reditus minuantur. Quaestio Specialis. De missis gregorianis. 1622. ■— Neminem latet, missarum seriem gregorianam multum in honore esse apud fideles, ut fuse probat Beringer in suo opere : de Indulgentiis : idque jure merito. Ut enim apparet ex ipsius S. Gregorii Magni dialogis (unde et missae illae nomen obtinuerunt), origo singularis hujus seriei missarum ad ejusdem usque reducitur tempus, ideoque venerabilis admodum dicenda est. I nde juvat aliqua, ad praxim spectantia, articulo super missis ex stipendio debilis adnectere. I. De essentia hujus privilegiatae seriei est, ut applicatio fiat pro animabus in purgatorio detentis (S. C. Ind., 14 Jan. 1889) ; unde nequit pro vivis appli­ cari (S.C. Ind., 24 Aug. 1888 ; /1. S. S., 21, p. 255 · Beringer. P. II, n. 499). Quare si quis peteret seriem 30 missarum, quae ante suam mortem dicendae essent, missae petitae non possent nominari gregorianae, nullaque obligatio foret speciales conditiones observandi, quae seriei gregorianae inhaerent. Notandum deinde est, tricenarium nonnisi pro una anima (defuncta) celebrari posse (Beringer-Steinen, I, n. 977 ; Ami du Cl., 1910, p. 376, 781). II. Objectum contractus, qui in tricennario gregoriano initur inter fidelem et sacerdotem, est : lectio 30 missarum, sine interruptione, 30 diebus conti­ nuis, ad intentionem dantis eleemosynam, salvis exceptionibus occurrentibus in Hebdomada Sancta. Dicitur autem : 1° Lectio: haec tamen etiam ab alio praestari potest. 2° Triginta missarum ; sive sint de requie, sive in honorem alicujus Sancti, prout tempus exigit. Immo diebus, quibus permittitur missa de requie, hujusmodi missa iron est obligatoria (S. O1T., 12 Dec. 1912 ; .1. .1. Λ'., V, p. 32). 3° .Sine interruptione. Hoc est seriei essentiale, ut. in Decreto allato denuo affirmavit S. Officium. Semper tamen excipiendi sunt 1res ultimi dies Hebdomadis majoris ; ita enim antiqua consuetudo contractum interpretata est. 4° Triginta diebus continuis. Sacerdos igitur, die Natalis Domini, nequit 1res missas ad intentionem tricenarii applicare ; nec potest missas gregorianas triginta sacerdotibus committere, qui eas uno eodemque die legerent (S. Off., Decr. cil.) Qui, bona fide, 3 missas Natalis ad intentionem tricenarii applicuit deindeque cessavit, in rigore juris ad novam seriem teneretur. Cum autem haec nimiam severitatem sapiant, eo quod revera 30 missae, absque seriei in­ terruptione, animabus defunctorum profuere, et sacerdos tantummodo in re minus principali et involuntarie non stetit promissis, censemuS, post jactum, obligationem hanc non adeo posse urgeri (vide 111 in fine). III. Conclusiones : a) Parochus ordinarie tricenaria accipere nequit. Curet sidtem, ut iis diebus, quibus ipsi obligatio ex justitia incumbit, alius, loco sui. applicet (vide n. 1606, III, 3° c). b) Qui voluntarie tricenarium interrupit, ad repetendam seriem tenetur ; voluntarie enim quid principale in contractu n 162 P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. omisit. \ec sufficit, si ea die qua interrumpit, indulgentiam plenariam ad intentionem tricenarii lucrari velit (Ami du Cl., 1911, p. 509). Ad compositio­ nem tamen cum donatore procedere potest, c) Censemus contractum tricenarii mitius et aequius explicari posse, si stipendium praestitum non est extraordi­ narium ; ita quidem ut series interrupta non sit repetenda, si agatur de casu interruptionis omnino involuntariae : v. gr. si celebrans subito aegrotet et nul­ lus alius sacerdos praesto sit ; vel etiam si una vel alia missa celebrata fuerit cum materia invalida. Atvero, si stipendium revera fuisset extraordinarium, repetenda esset missarum series (Monit. Eccl. XIII, p. 40). — Rationi consen­ tanea notiis videtur haec opinio, tum quia efficaciae tricenarii, stante Dei bonitate, ex hoc nihil demi creditur ; tum quia contractus, er natura sua, sic initus censetur (secus enim non iniretur humano modo). Sufficit igitur, ut missa, quae non fuit applicata, postea legatur et sacerdos indulgentiam ple­ nariam in favorem defuncti lucrari satagat, celebrando in altari privilégiait) (Cfr. Ami du Cl., 1908, p. 153 ; 1910. p. 409 ; Noldin-Schniitt, II. n. 329 ; Priimmcr, 111, n. 269 ; ( appello, n. 769, qui tamen caute subdit : in praxi recurrendum est ad S. Sedem ; Ubach, II. n. 551 ; Wouters, II. n. 222, d). Articulus IV. De observandis in celebratione missae. Missae celebratio quatuor postulat, ad quae rite attendatur : circumstantias sive temporis sive loci ; requisita ad ipsam celebra­ tionem ; denique rubricarum observantiam. De singulis dicemus. § I. De tempore celebrationis. 1623. Principia. I. Quotidie celebrare licitum est. nisi obstet, habita *rationi ritus, specialis Ecclesiae prohibitio. Can. 820. Etenim in celebratione hujus mysterii attenditur repraesentatio Domi­ nicae Passionis et participatio fructus ejus . et secundum utrumque oportuit determinare tempus aptum celebrationi hujus sacramenti. Quia enim fructu Dominicae Passionis quotidie indigemus, propter quotidianos defectus, quo­ tidie in Ecclesia regulariter sacramentum offertur » (S. Thom., 3, q. 83, a. 2). Dictum est zir.s-r obstet specialis Ecclesiae prohibitio. Jamvero, obstat hujus­ modi prohibitio, quando missa abrupta ab uno sacerdote, ab alio perficienda est (vide dicenda n. 1641, q. Ill) ; obstat praesertim, in Ecclesia latina, tribus ultimis diebus Hebdomadis majoris, de quibus fusius nunc agendum. 1° Foria V in (.'oena Domini prohibentur de se missae privalae' ; quia generatim hac die et in diebus sequentibus prorsus prohi­ bentur missae sejunctae ab officiis Tridui sacri. S. R. C., n. 980, 1822, 2'i65. In omnibus vero ecclesiis, in quibus asservatur Sanc­ tissimum (in iisque solis), admittitur missa sollemnis a rectore ecclesiae, vel ejus vices gerente, celebrando. S. B. C., n. 3390. MLiincn ran. 239 S I. n * Em. Cardinalibus facultatem tribuit celebrandi vel alii pcrmitbndi ut coram se celebret unam mis>am m feria V Majoris Hebdomadis. — Eadem Lualivs. <·χ < an. 5 I. n. 1 comeditur Episcopis dummodo non teneantur celebrare in CatbrdralL Cap. 11. — De missae celebratione. 163 a) In ecclesiis parochialibus minoribus, ubi sacrae functiones Hebdomadis majoris sollemniter peragi nequeunt, adhiberi potest forma parvi Ritualis, Benedicti XIII jussu editi. Quod si aliqua paroecia tribus clericis (vel aptis ministrantibus) destituatur. Episcopus concedere valet ob populi commo­ ditatem. ut parochi missam legant; quin tamen alteram hostiam reponere possint. Venia quotannis ab Episcopo petenda est (S. R. C., n. 2616, 3842). Inuno a venia petenda abstinere posset parochus, si consuetudine legitima hujus missae lectio introducta esset, b) In ecclesiis, quae non sunt parochiales (in oratoriis conventuum religiosorum, hospitalium, carcerurn, etc.), adhiberi nequit sine Induito Apostolico Rituale parvum Benedicti XIII. Cfr. S. R. C.. n. 1837, 2099. Qui hoc Induito utuntur, non tenentur Sabbato Sancto officium ac missam celebrare ; debent tamen sacras functiones diei Parasceves pera­ gere. S. R. C., n. 3390. Plures AA., ad hujusmodi ecclesias extendunt ea quae modo diximus de parochiis in quibus desunt 1res clerici, dummodo proprio rectore et jure asservandi Sanctissimum gaudeant. Ita v. gr. Génicot-Salsmans, II, n. 235. Obstat tamen Decr. S. R. C., n. 4049, ad 2. c) In commodum infir­ morum (ita Prümmer, HI, η. 282), potest Episcopus concedere ut in ecclesia parocltiali (non in privato valetudinarii sacello) una missa privata praeter sol­ lemnem celebretur. Addur t Génicot-Salsmans (1. c.) cum Gasparri, Episcopum hoc ubique concedere posse, pro populi commoditate, ante missam conventualem. Ratio est consuetudo etiam Romae vigens. — Notant Ephem. liturg. (1920, p. 343), partem Decreti 2494, quae agnoscebat Episcopo has facultates, fuisse eliminatam et proinde non amplius vigere, consuetudinem tamen posse retineri, si sit centenaria, d) Superior regularis potest missam privat i m cele­ brare in privato oratorio ad ministrandam religiosis communionem. Si desit oratorium, hoc liat in ecclesia, januis clausis (S. R. C., n. 2799, 4049, ad 2). r) Si Feria V occurrat festum de praecepto, per Ordinarios locorum provi­ dendum est. ut eo die, pro fidelium numero, plures missae celebrentur ante sollemnem. S. R. C., n. 2240. Missae vero dicantur de sollemnitate diei cum Gloria et ('redo, non autem de festo, de quo nihil Iit (S. R. C., n. 2572, ad 8). 2° Feria I in Parasceve, absolute et sub gravi prohibetur missa ; est enim haec dies aliturgica. Constat ex Rubrica missalis et ex velere canone Sabbato, 13, Hist. 3, de. Consecr. Ratio est, quia illa die Passio Domini recolitur prout realiter gesta, et ideo non reprae­ sentatur mystice per Eucharistiae consecrationem, ut dicit I). Tho­ mas (3, q. 83, a. 2, ad 2). Dicunt aliqui AA. recentes (v. gr. Lehmkuhl, 11, n. 288, 3° ; Noldin-Schmitt, III, n. 201), legi posse missam de Passione, si moribundo praebendum esset viaticum. Fatendum tamen est, nullum eis favere Decretum. Ceterum hujus­ modi quaestio superflua videtur, eo quod semper aliquae particulae pro infir­ mis reservantur. Cfr. Ephem. liturg., 1920, p. 341. 3° Sabbato Sancto, permittitur solummodo missa sollemnis, et in ecclesiis parochialibus niinoribus missa lecta, servata forma parvi Ritualis Benedicti XIII. Missae vero privatae (secluso Induito) plane prohibentur in quibuscunique ecclesiis et oratoriis privatis, non obstante quacumque consuetudine contraria. S. R. (’., n. 1822, 1837, 1873, 1890, 2099, 2616 ad 3. 1(5-4 P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. Benedictio Fontis baptismatis in ecclesiis parochialibus hac die fieri debet. Ante missam. Prophetiae omitti nequeunt. .l/> eodem sacerdote et caeremoniae et missae celebratio peragendae sunt ; excipe, si ex consuetudine alius ignem benedicere soleat. S. R. C., n. 2430/2684, 4049. Missa, si ex Induito concessa est, celebretur incipiendo ab ordine missae, omissis Prophetiis et Litaniis. S. R. C., n. 2970. 1624. - II. Missae celebrandae initium ne fiat citius quam una hora ante auroram, vel serius quam una hora post meridiem. Ita can. 821, § 1. Cfr. Rubricam missalis (tit. 15), quae tempus etiam praescribit, quo missa conventualis et sollemnis celebranda sit. — Incipit vero aurora, quando prima claritas per terram diffunditur, seu a luris initio, quod pro variis locis et anni temporibus varium est. Attendantur tabellae, quae directorio Officii divini apponi solent. In omni autem regione, tempus tam aurorae, quam meridiei, non mathematice, sed moralités accipiendum est. Prohibitio celebrandi ante vel post tempus designatum obligat sub gravi, in materia gravi '. Constat ex Tridenlino, praecipiente : « ut Ordinarii... edicto e! poenis propositis caveant, ne sacerdotes aliis quam debitis horis celebrent > (Sess. 22 de observ in celebr. miss.). — In regionibus ubi aurora non habetur. Rubrica prohibens intelligitur de tempore quod aequivalet et corresponde! aurorae, hoc est de exordio diei civilis, moralis et usualis, in quo homines dilu­ culo surgere solent ad opera, juxta receptas et approbatas regionum consue­ tudines ». S. R, C., n. 61 4. Idem videtur dicendum de regionibus in quibus aurora per totam noctem perdurat. Attamen plures ΛΛ. existimant in his regio­ nibus, ex justa causa, missam a media node celebrari posse, dummodo debita servetur reverentia. Cfr. Génicot-Salsmans, II, n. 236. 1625. - .1 praedicta lege variae exci sare possunt causae : 1° Concessio ipsius juris, quoad missam in nocte Nativitatis Domini celebrandam. Haec concessio est generalis quoad missam conventualem vel paroecialem, particularis vero et restricta quoad missas in domibus religiosis legendas. Cfr. can. 821, § 2 et 3. Non licet, in hac nocte (exceptis infra excipiendis) celebrare successive duas alias missas (S R. C n. 752'. Non requiritur ut ipsa missa in nocte Nativitatis Domini celebrata, sil cantata. Sine induito autem apostolico, nulla alio per­ mittitur missa (can 821, § 2). - Ex can. 821, § 3, in omnibus religiosis seu piis domibus oratorium habentibus cum facultate SS. Eucharistiam habituahter asservandi, not te Nativitatis unus sacerdos celebrare potest tres rituales missas, vel unam tantum quae adstantibus ad praecepti quoque satisfactio­ nem vale.it Potest etiam petentibus communionem ministrare. Cfr. .1. 5. 5., 10, p. 178. Iloc autem Indultum non importat facultatem celebrandi apertis oratoriorum januis . neque in eo comprehenduntur ecclesiae publicae religio­ sorum salvo tamen eorum privilegio celebrandi in media no< te. S. Off., 26 Nov. 1908 Μ. .1. Λ'., I. p. 146). I 1 Juvi a opinionem quam > (\ I, η 3i6) dicebal communiorem ac probabiliorem, mab ri i (ollin) non habebatur gravis. < nisi inciperetur Mi->a hora anlt auroram, vel hora’ post mt ridl· m · id quod nonnae Codici» applicatum, nunc significaret ; duas horas ante auroram ct dua* hora» post meridiem. Cap. n. — De missae celebratione. 165 2° Privilegium seu Indultum apostolicurn, post Concilium Tridentinum concessum, vi cujus privilegia! is licet celebrare, v. gr., una hora ante tempus pro aliis non privilegiatis assignatum ’. Varia et pretiosa privilegia, quoad missae celebrandae tempus, possident multae urbes Italiae superioris et Dalmatiae, sanctuaria celeberrima, necnon Orientales uniti. Ad religiosos Ordines quod spectat, habet privilegium mis­ sam celebrandi duabus horis ante auroram et duabus horis post meridiem Congregatio Puritatis Neapoli erecta ; item Missionariis Societ. Jesu a P. Gene­ rali facultas fieri potest, ut sive itineris sive devotionis causa, celebrent dua­ bus horis post inediam noctem 2 (cfr. Vermeersch, Epit. II. n. 96). 3° Necessitas, v. gr. ut viaticum morituro praebeatur, quo casu etiam media nocte liceret celebrare. 4° Causa rationabilis, v. gr. ne magna pars populi missa careat. Unde si in die festo missa sollemnis longius protrahatur, potest missa privata dici probabiliter etiam duabus horis post meridiem, saltem cum licentia Epis­ copi. 5° Dispensatio. Episcopus enim poterat dispensare in aliquo casu particulari, ex rationabili causa. Atque hac eadem facultate polle­ bant erga suos subditos omnes Superiores religiosi (qui sint eorum Ordinarii). Ita N. Alphonsiis (VI, n. 344) cum Lugo, Navarro, Salman!., I.aymann, Wigandt, Palao, Croix, Coninck, etc. Attamen nunc ratio habenda est can. 81 ((piem n. 234 explicavimus) qui valde restringit dispensandi facultatem. Quaesitum, . Di et quale sit peccatum celebrare missam ante recitationem matutini? Distinguimus hac ratione : 1° Si agatur de celebratione privata, AA. communius item et probabilius cum Benedicto XIV (de Sacrif. Missae, 1. 3, c. 13, n. 4) docent, id nequaquam esse mortale, tum quia non est necessaria dispositio ad celebrandum, tum quia hujusmodi gravis obligatio neque exprimitur in Rubrica, neque communiter est recepta. Sed a culpa veniali non excusari sentiunt, quia in Rubrica id jam inter defectus numeratur, et ideo non potest dici de mero consilio. Excusat autem quaecumque mediocris causa rationabilis, ut studium, iter, voluntas Superioris, exspectatio populi, etc. (VI, 347). 2° Si agatur de missa conventuali et sollemni, AA. « communiter et verius affirmant esse mortale, nisi intercedat justa causa (et gravis et publica ac sine scandalo). Ratio, quia talis est consuetudo recepta in omnibus ecclesiis, ubi preces publicae dicuntur ; ita ut, aliter agendo, graviter laederetur publicus Dei cultus, bonum commune, et conveniens regimen Ecclesiae » (VI, 348 ; Ex. ord., n. 115).— Juxta Rubricam (de Def. X, n. i) agitur de Matutino cum Laudibus. ■ Juxta decisionem diei 22 april. 1924 (A. -A. S. XVII, p. 100). S. Congreg. de Sacram, tribuet rogata facultatem missam litandi media nocte (scii, elapsa dimidia hora post me­ diam noctem), occasione extraordinariae sollemnitatis, v. gr. s. Missionum, tridui Eucha­ ristici. — ’ Refert S. Alphonsus (de priv. n. 122) regularibus olim ante Tridentinum con­ cessum fuisse ut justa ex Causa celebrarent 3 horis post meridiem ; revocationem autem privilegii dubiam remanere. 166 P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. 1626. — 111. Semel tantum in die celebrare licet. Can. 806, § 1. Antiquitus licebat quidem pluries eadem die sacrum facere, sed a multis jam saeculis id sub gravi' generatim prohibitum est. Dicit Innocentius III (L. 3 Decr., Iit. 41, c. 3) : « Nisi causa necessaria suadeat, sufficit sacerdoti, semel in die, unam missam solummodo celebrare ». Prohibitio inde magis inva­ luit (cfr. can. cit.). Allamen pluries in die celebrare licet : 1° Die. Nativitatis Domini, necnon die Commemohationis fidelium omnium defunctorum. His enim diebus cuique sacerdoti fas est tres missas celebrare. Sacerdos, qui ob debilitatem visus aliamve justam causam ex Induito cele­ brat aliquam e missis votivis vel missam quotidianam defunctorum, potest die Nativitatis Domini eamdem missam votivam, die vero Commemorationis defunctorum eamdem defunctorum missam 1er dicere, cum una tantum ora­ tione, nempe Fidelium 2, servatis Decretis praedictos dies respicientibus (cfr. n. 1609, 4°). Pont. Comm., 26 Jan. 1920 (A. .1. Λ'., XII. p. 122). In oratorio privato 1res missae legi nequeunt ; excipe si concessum fuit ratione infirmitatis, secundum dicta n. 679, 2° «. 2° In casu necessitatis ; el quidem c.r communi jure, sine spe­ ciali Induito a S. Sede impetrando. Unde, vi hujus principii : a) Si post sumptionem hostiae celebrans moneatur, Viaticum esse minis­ trandum, et parti< ulae desint, ipsi licet alteram missam legere 3. Celebrans vero, qui ante hostiae sumptionem monetur, tenetur de majori hostia particulam detrahere, quae moribundo porrigatur. b) De licentia Ordinarii, duas missas legere potest sacerdos diebus domi­ nicis et festis, si duas parochias administrandas habet, neque adest alter sacer­ dos, qui celebrare possit. S. C. de Prop. F.. 24 Maii 1870 (A. Λ’. Λ’., VI, 546). Irnmo in hoc casu duas missas legere debet. Eadem facultas extenditur ad casum quo propter penuriam sacerdotum notabilis pars fidelium missae de prae· < eplo adstare non possit. Can. 806. § 2. (Cfr. liened. λ'ΙΓ, Const. Declarasti nobis; Thés. resol.. I. p. 63 ; .1. Λ’. Λ’.. I, p. 8). Dicitur : de licentia Ordinarii i. e. judicio Ordinarii relinquitur determinare, an justa et vera necessitatis ratio in casibus particularibus intercedat » (Lucidi, 1. c. 3, n. 380). Potest enim aliquando populus cujusque parochiae facile in unam eamdemque eccle­ siam convenire. Additur : duas missas; etenim duas tantum legere fas est, ex i an. citato. Si ob sacerdotum penuriam, locorum distantiam, ampliores facultates necessariae videantur, Indultum petendum est, quod (licet raro) quandoque, v. gr. pro regione Mexicana, comessum legitur (A. A’. S., 13, p. 340 . 29, p. 96). Cfr. Lehmkuhl, II. n. 292 ; Ami du Cl., 1914, p. 183. — Dicitur denique : neque alter adest sacerdos, etc. ; non liquet tamen utrum parochus t, neatur alteri sacerdoti proponere ut suas partes suscipiat (Ami du CL, 1908, p. 352). j ’ Gr.nt ni ese hujusmodi prohibit Ionem abunde etiam liquet e\ tenore can. 2321 : Sacer­ doti- qui conti.i praescripta can. 806, s t, 808 praesumpserint missam eodem die iterare, vel . ani ceh bran· non jejuni suspendantur a mi—ae celebratione ad tempus ab Ordinario pr.it liniendum · A it!e Instructionem pro -acerdole caecutiente, die 12 jan. 1921 a S. C. Itu editam i l l s.. \III. p 154 seqq.), ubi omnia inveniuntur, quae ad hanc ina!i 'i.im -pectant (cfr n 1645) Huic casui gravi-simae necessitatis sequens quodamnmdo acquiparan potest -t nempe praeter opinionem numerosi lldeles -anctam communio­ nem recipere velint (maximi tempore paschali), paucae in ciborio rcpermnliir particulae, alius non adsit -acerdos nec possit populu- sine gravi incommodo communionem ad aliam dicin transferre Cfr. Imi 1 altare assumitur in sensu lilurQico. — Si vero consi­ deratur In ordine ad indulgentias lucrandas, datur insuper altare Oxum in sensu minui 4riHo altare scilicet aliquo modo stabile, licet ex ligno confectum. Hujusmodi altare potest esse pricUcpiatum Cfr. Itaus. Instit., can. n. 332. — » Licite tamen collocantur cadavera In cryptam sub sacello, in quo altare est erectum, ita dispositam ut camera sit a sacello sejuncta. S. 1< C., 27 Jun. tb78. Cap. IL — De missae celebratione. 173 brare cum mappis non benedictis non excedit culpam venialem, a qua excu­ sat quaevis causa rationabilis, c) Celebrare sine ulla mappa censetur peccatum mortale, a quo gravis tamen necessitas excusat ; celebrare cum duabus map­ pis, vel una duplicata, erit veniale ; et idem dicendum videtur, si supra uni­ cam, nec duplicatam mappam celebretur (VI, 375 ; 1 El. qq. ref., b. 71). Cfr. S. R. C.. n. 2600. 3° «Super altare, in medio, collocetur crux cum imagine cru­ cifixi, palam, visibilis, ac talis magnitudinis ut subito in conspectu veniat celebrantis et populi ». Ruhr. Missal., I. c. ; S. R. C., n. 2621. \on est quidem mortale celebrare sine cruce: sed non potest excusari a veniali (VI, 393). Crux tamen non requiritur, si sculpta vel depicta Salva­ toris crucifixi imago principem locum in majori tabula altaris teneat. In altari, ubi est publice expositum SS. Sacramentum tempore sacrificii, crux collocari vel removeri potest, pro locorum consuetudine (Bened. XIV, Decr. Accepimus 16 Jul. 1746 ; S. R. C., n. 1270, 2365, ad 1). Regulariter nequit collocari crux in tbrono, qui expositioni SS. Sacramenti inservit ; ne tribuatur cnici idem honor, qui SS. Sacramento debetur, ut jam innuimus n. 534, e, agendo de reliquia S. Crucis. S. R. C., n. 3576, ad 3. · 4° «Super altare collocentur candelabra, saltem duo, candelis accensis, hinc et inde in utroque latere ». Ita rubr. Missal. Hoc praeceptum (ut dicunt Lugo, Roncaglia, et alii) obligat sub gravi, neque ipsa necessitas ministrandi viaticum ab eo eximere potest, nisi foret sacramen­ tum absolutae necessitatis, qui casus utique est rarissimus. I nde, si lumen ante consecrationem deficiat, omnino desistendum est a celebrando ; secus, si post consecrationem : quo in casu, melius est, tametsi candelae, aliqua interposita mora, reaccendi possint, continuare sacrum sine mora, quia talis continuatio perlinet ad unitatem sacrificii (VI, 394). Candelae confici debent ex cera apum saltem in maxima parte, prout declaravit S. R. C., 14 Dec. 1904 (A. S. S., 37, p. 388), cpiae, pro praxi ‘, addidit « parochos aliosque rectores ecclesiarum et oratoriorum luto stare posse normis a respectivis Ordinariis traditis, nec privatos sacerdotes missam celebraturos de qualitate candelarum anxie inqui­ rere teneri ». Celebrare autem cum candelis ex sebo vel oleo, communiter ut mortale habetur, a quo causa mediocriter gravis excusat (S. R. C., n. 2985 et 40351. Celebrare cum uno cereo, juxta probabiliorem et communiorem senten­ tiam, est tantum veniale. Possunt, etiam in missa privata, plures quam duo cerei accendi, ob aliçujus festi sollemnitatem ; non autem ob celebrantis dignitatem, nisi Cardinalis sit vel Episcopus (S. R. C., 3059, ad 9). Attamen, si praescripti cerei adsint, licet adhibere (sed non intra ambitum altaris) candelas ex alia materia, v. gr., stearina, ad augendam sollemnitatem. S. R. C., 30 Jul. 1910 (ap. Ami da (Ί., 1912, p. 1072). 'fertius cereus, post Sanctus accendendus, omitti potest ubi contrarius viget usus (S. R. C. n. 4029). — De luce electrica et naz in ecclesia adhibendis permulta edicta sunt Decreta variaque responsa -, ’ Ceterum facile ab ipsa S. R. C. obtinetur indultum, ut candelae possint adhiberi, quae tantum 30% consistant ex cera apum. — 1 Respdns. diei 4 Junii i895 (S. R. C., n. 3859 ; .1. S. S. 2«. p. 53) ; 29 nov. 1901 (.S. R. C. n. 4086) ; 16 maii 1902 (S. R. C. n. 4097) ; Dedar. diei 22 nov. 1907 (S. R. C. n. 4206) ; Respons. diei 17 Januarii 1908 (S. R. C. n. 4210) ; 18 Ju­ lii 1911 (S. R. C. η. Î275) : Decretum diei 24 Junii 1914 (A. A. S. VI, p. 352 seq.) ; Rescriptum diei 23 febr. 1916 (A. A. S. VIII, p. 72 seq.). Vide etiam can. 1271. 174 Ρ. HI. — Tr. IV. De Eucharistia. quae lamen a variis auctoribus non uno sensu intelliguntur *. En quae nobis magis probantur : a) Lux electrica et gaz, sicut etiam petrolei, in ecclesiis possunt adhiberi ad depellendas tenebras ecclesiasque splendidius illuminandas, cauto tamen, ne modus speciem prae se ferat theatralem, et juxta prudens Ordinarii judicium, b) Prohibentur vero in iis, quae stricte rationem cultus habent. Quare, dum laminaria a S. liturgia praescribuntur, v. g. coram SS., coram reliquiis etc. non possunt candelae luce electrica etc. suppleri2, c) In specie deinde nequeunt Ordinarii permittere usum lucis electricae his in casi­ bus : 1° super altare una cum candelis e cera confectis (licet hae sint in nuinero Sufficienti) ; 2° tempore expositionis privatae vel publicae ad illuminandam interiorem tabernaculi vel throni partem, si lampades electricae collocentur in ipsa parte interiore ; 3° in superioribus altaris gradibus, in quibus candela­ bra collocantur, ante s. imagines vel statuas super eisdem gradibus et altari collocatas, vel circa aediculas Sanctorum in pariete super altari positas, si lampades sint coloratae. — In Urbe, occasione visitationis Apostolicae, an. 1932, etiam severior pro praxi data est praescriptionum interpretatio, ita ut v. gr. usus quoque lampadis electricae, super altare positae pro commodo legen­ tium verba Missalis, inhibitus fuerit. 5° Missale continens saltern canonem sub gravi requiritur : alio vero quam Romano, absque Induito Pontificio, uti non licet. Nullo autem textu praecipitur ut missa (ne canon quidem) legatur, si deest periculum errandi : attamen plerumque prudens erit, si ipse quoque canon legat ur. Sacerdos peregrinus, celebrans in ecclesia, cui concessum est Missale pro­ prium, potest eo uti, casu qûo Missale romanum haberi nequeat. Licet simi­ liter. juxta probabilem et communissimam sententiam, quandoque, sine Missali (si nullum haberi potest) celebrare, dummodo ex praeterita expe­ rientia moraliter constet, omne abesse errandi periculum (VI. 390). — Non­ nulla alia in Rubrica praescribuntur ; haec v. gr., leguntur : Altare « pallio (seu anlipendio) quoque ornetur coloris, quoad fieri potest, diei festo vel offi­ cio convenientis ; nisi tamen justa causa, v. gr.. paupertas aut contraria consue­ tudo. excuset. Ad crucis pedem ponatur labella secretarum appellata. In cornu epistolae, cussinus (vel aliud decens sustentaculum) supponendus Missali. et ab eadem parle epistolae paretur... parva campanula 3, ampullae vitreae (per­ mittuntur etiam ex auro vel argento ; S. R. C., n. 3149) vini et aquae, cum pelvicula, et manulergio mundo in fenestella seu in parva mensa ad haec praeparata Super altare nihil omnino ponatur, quod ad missae sacrificium, vel ipsius altaris ornatum, non pertineat (Ruhr, gener., Iit 20). H 2. De vasis sacris coranique accessoriis. \ asa sacra haec sunt : calix et patena, pyxis et lunula ostensorii, quibus et ipsum ostensor i um adnumerari potest ; ' Confer Cphrna lituro XXVIII, p. ,6'1 . XX XVIII p. 118 >cq. ; \1., p. 168 seqq. ; Imi du ClrrtjJ, 1925. P 776 seqq. . Bol/Hhno I Cbro ftom. VII, p. 121 seqq.. XIII (1932). p · t ; Verni» * Epii. II p. 3.7 ; /Yiimmer III. p. IG5 ι-t nota 6 etc. —1 hum *acr.i (vlcbralur mhsa duae saltem praescribuntur candi lar accensae, c cera confectae. Nunquam possunt suppleri lampadibus cle< tricis. mimo cum his candelis non possunt super all iri idhlberi 8. > aeramentum et eo tempore legitur missa privata f/d. n. 3448, 3sl ). Cfr. C xppello. n. 777. Cap. II. — De missae celebratione. accessoria edum. sunt : corporale, palla, purilicaloriiim, 175 bursa et 1632. — Requiritur sub gravi, ad missae celebrationem : 1° Calix (idem dicito de patena) ex debita materia confectus, atque ab Episcopo consecratus. Ita ex rubrica Missalis (Ritus, I, 1). < sus parvi cochlearis, pro aqua in calicern infundenda, nulla lege prohi­ betur (S. R. C., n. 3064, ad 4). Calix cum patena « debet esse vel aureus vel argenteus, aut saltem habere cuppam argenteam, intus inauratam ». Ob paupertatem permittitur calix cum cuppa ex stanno (Ruhr, de Defect., X. 1), non autem ex aere, cupro aut alia materia (S. R. C., n. 3164). Ex recentiore concessione permittuntur calices e.r aluminio, aliis metallis commixto (vulgo bronzo di aluminio), dummodo certam deargentalionem ac deauralionem intus recipiant, juxta S. Rit. C. instructionem (Decr. 6 Dec. 1866 ; cfr. .1. Λ'. Λ’., II. p. 322 ; \ 1. p. 590 ; Amidu (Ί., 1911, p. 255). Permittitur praeterea patena ex alia materia solida. Ita Priimmer, III, η. 299 cum Gaspard et Gënicot-Salsmans (II. η. 247). ('alu et patena debent necessario consecrari (cfr. dicta n. 1630) ; nec conse­ crationem ex eo recipiunt, quod aliquis, etiam bona fide, in iis nondum conse­ cratis celebra veri I (VI, 380). Cfr. S. R. C., n. 3162, ad 7. Exsecrantur autemcalix et patena (sicut et alia sacra suppellex), si ad usus indecoros adhibita, vel publicae venditioni exposita fuerint. Can. 1305, § I, n. 2. Exsecratur igitur calix quo usus fuerit minislellus pro suo cultu. Exsecrantur pariter calix et patena, si tales laesiones subierint ut pristinam formam amiserint et jam ad suos usus non possint adhiberi. Can. cit.. § 1. Exsecratur deinde calix, si fora­ men sit in fundo, licet minutissimum ; non vero, si illud adsit in superiore parte cuppae. Hem (probabiliter), si cuppa separetur a pede fixo (quia tunc calix formam suam perdit), licet id aliqui auctores recentes negent ; non autem si a tornatili (cum pari s sine novo artificio jungi possint). Cfr. .S’. Alph., \ I. 370. .\on exsecrantur autem calix et patena ob consumptionem vel renova­ tionem auraturae, salva tamen, priore in casu, gravi obligatione rursum ea inaurandi. Can. 1305, § 2. Requiruntur : 2° Pyxis seu ciborium, et ostensoriuni pro con­ servatione, et publica SS. Eucharistiae expositione. Haec debent esse ex solida decentique materia (Rit. Rom. l it. IV, c. 1, n. 5) ; decet ut sint ex eadem materia ac illa, quae pro calice praescribi­ tur, vel etiam ex cupro interius deaurato. S. R. C., n. 3162. Cfr. can. 1270. Pyxis quidem et lunula, quae immediate tangunt sacras species, debent probabilius benedici ab Episcopo; vel a sacerdote habente facultatem (VI, 385). Ostensorium, ut pote quod non immediate tangit sacras species, haud necessario, laudabiliter tamen benedicitur. Requiruntur : 3° Corporale, palla et piriiicatoril m ex lino vel cannabe l. Pro Indiis tamen a Clemente XIII Indultum conces1 Si ni praedictis desit materia debita, sunt prorsus eliminanda, ut declaravit S. R. C., n. 2600, n. 3868, ad 2, n. 3455, ad 2. Cfr. Van der S tappen, III, q. 83. Vide etiam Decr. dUlh., n. 1287, .1387, 3995. 176 P. Ill — Tr. IV. De Eucharistia. sum fuit celebrandi super corporali telae bombycinae (Coll. S. S., n. 433). Debent haec linteamina esse summae munditiei, in primis corporale, ita ut mortale habeatur, celebrare in corporali enormiter immundo, nisi neces­ sitas excuset, v. gr., si celebrans vel alii deberent alias omittere sacrum de praecepto. Sacerdotes tamen, quibus cura linteaminum non incumbit et iis tantummodo utuntur, multo facilius ab omni peccato excusantur, maxime si immundities non sit valde notabilis (Lehmkuhl, II, 323. qui sententia Cobatel Suarezii nititur). Necesse est ut corporale et palla ab Episcopo vel ab alio habente facultatem benedicta fuerint (cfr. supra n. 1630). Pro purificatorio autem nulla praescribitur benedictio. Cfr. Rit. miss., I ; ξ>. R. C., n. 2572, ad 12.— Praedictorum tamen non est eadem in omnibus necessitas. Celebrare quidem sine corporali aut cum eo non benedicto nequit excusari a mortali, nisi urgeat necessitas. Quoad pallam, res controvertitur ; quare, si palla desit aut si per horae quadrantem exspectari debeat, poterit loco ejus adhiberi aliud corporale, vel etiam, hoc deficiente, purificatorium aut bursa. Si autem purificatorium non facile haberi possit, probabiliter licet sine eo celebrare ; ejusque loco adhibere strophiolum mundum, quod postea ad profanum usum non amplius adhibeatur (VI, 387 seqq.). — Corporale potest in extremitatibus ornari auro vel serico, non item in medio. Licet similiter pallam, a parte supe­ riore, panno serico vel auro contexto obducere, dummodo palla linea sub­ nexi» calicem cooperiat, ac pannus superior non sit nigri coloris, nec referat aliqua mortis insignia (VI. 388). Cfr. S. R. C., n. 3832, ad i. Requiruntur : 4° Velum, hocque sericum, et bursa, coloris paramenlorum. Haec autem non sunt seorsum benedicenda, neque ullum peccatum est sine illis celebrare. 1633. — Quaesitum. Quibusnam licet taxgi he vasa et linteamina sacra' 1° Si actu coxtiaf.ant SS. Sacramentum, extra casum necessitatis seu periculum profanationis, nulli licet, citra culpam gravem, illa tangere, etiam mediate, praeterquam sacerdoti aut diacono. Ita communiter. 2° Si sint v \ct a, vel nondum lota (postquam adhibita fuerint in missa), tangi possunt (ex can. 1306, § I) solummodo a clericis vel ab iis qui eorum custodiam habent, scilicet a laico vel religioso non clerico sacrista, et a moniait vel sorore item sacrista. Cfr. ( appello, n. 804. — Qui conti’a haec prae­ scripta agunt, peccant venialiter tantum ; et minime, si adsit rationabilis cau­ sa, secluso scandalo et contemptu (S. Alph., \ I, 382), vel si habeant privile­ gium, ut nonnulli Tertiarii saeculares et alii. 'J| 3° Lotio sacrorum linteaminum triplex 1 requiritur in hunc modum : prima, ex praecepto can. 1306, § 2. peragenda est a clerico in majoribus Ordi­ nibus constituto . secunda et tertia lotio a laicis fieri possunt. Attamen conve­ nientias foret, si etiam a persona sanata fierent. Si laicus, etiam religiosus, primam lotionem peragat, peccat, sed solum venialiter, justa autem interve­ niente causa, vacat lotio omni culpa. Requiritur insuper, ex jure canonico, ut co.sa, in quibus s ura linteamina lavantur, nulli alii usui inserviant, utque primae lotionis aqua in sacrarium, vel (si hoc desit) in ignem infundatur, neque ulla contraria consuetudine potest huic praecepto derogari (VI, n. 387 ; 1 EI., qq. ref., n. 72). Cfr. ran. cit., § 2. M ■ L >ui et praxi- Inum lotionum a Codice non immutatur, ut patet ex contextu can cil Clr tnu du Cl., t » 19, p. 975. Cap. II. — De missae celebratione. 177 3. De sacris vestibus. Vestes sacrae, quibus sacerdos in missae celebratione indui debet, sunt sequentes : amictus, alba, cingulum, manipulus, stola et casula seu planeta. Tres posteriores et alba dicuntur majores a liturgicis ; amictus et cingulum, minores. Jamvero : 1(534. — 1° Sacerdos, ad missae sacrificium perficiendum, debet esse omnibus praedictis paranientis indutus. Ita ex can. 811, § 1, et rubrica Missalis (Ritus, I. 1). Praeceptum quoad praedicta para­ menia, tametsi celebrantem in conscientia obliget, non urget tamen aequaliter in omnibus suis partibus. Etenim : a) Celebrare sine ulla veste sacra, nonnisi ex Induito Pontificio licebit. Talis concessio a Leone XII, 30 Nov. 1828, Vicariis Apostolicis Sinen·* sibus (et per eos missionariis), pro tempore persecutionis facta est ’. S. C. de Prop. F., η. 853. Cfr. concessionem Cregorii XVI, 26 Jul. 1841, ap. Coll. S. Λ’., n. 419. b) Omittere aliquam ex majo­ ribus est peccatum mortale ; in casu tamen gravis necessitatis, licet celebrare sine stola, vel manipulo, c) Celebrare sine cingulo, aut sine amictu, probabiliter, non est mortale : immo, nullum est peccatum, si. iis deficientibus, adsit rationabilis causa cele­ brandi, qualis foret sola celebrantis devotio (VI, 377). Paramenta autem « non debent esse lacera, aut scissa, sed integra. et decen­ ter munda ac pulchra » (Ritus, 1, 2). Celebrare cum paramentis enormiter immundis vel laceris, est mortale, nisi necessitas excuset, nempe si cele­ brans vel alii deberent alias omittere sacrum de praecepto. Si non valde immunda vel lacera sint, erit veniale ; immo nullum peccatum, si alia haberi non possint (VI, 376). Vide dicta n. 1632,3°. 2° Paramenta debent esse benedicta. Ita rubrica .Missalis (Rit., I. c.). Haec benedictio fere ex eadem, ac ipsae vestes, necessitate requiritur ; cum vestes non benedictae perinde existimentur ac vestes non sacrae (VI, 377). Ex hac ratione recte deducitur quod et pluviale benedici debeat (Haegy, .Man. di Lit., I, p. 27 ; Quarti, P. 1, tit. 19, dub. 2). 'Concessum fuit scilicet ut, tempore persecutionis, urgente praesertim necessitate S. Eucharistiam populo aut infirmis dispensandi, missam sine vestibus sacris celebrarent. An vero in nostris regionibus urgente necessitate speciali, sacerdos proprio marie id facere possit, dijudicent sapient lores. Sunt qui hanc sententiam tuentur ; sed S. Alphonsus con­ trariam satis aperte innuit, discutiendo dubium : an ob metum mortis liceat celebrare Mbsam sine ulla veste sacra ? (VI, n. 377). Ratio S. Docloris pro sententia negativa haec e*t : « Hic subintrat, ait (I. c. fin.), praeceptam naturale reverentiae in quocumque casu debitae sacrificio. · Varias alias indicat quoque rationes, ut legenti patebit. 12 178 P. HI. — Tr. IV. De Eucharistia. 3° Quoad paramenloriim materiam, haec observanda sunt : a) ami­ ctus et alba debent confici ex lino vel cannabe1 ; b) cingulum potest esse laneum vel sericum 2, etsi congruentius sit lineum ; c) paramenta convenientis coloris confici possunt ex serico, vel ex aurea textura ; non autem ex vitrea textura, neque ex tela linea, vel gossypio (percallo) 3, neque demum ex lana ’ ; potest tamen adhiberi textum nuper inventum (gelsolino dictum), ex serico et mori fibris confectum. S. R. C., n. 3796. Paramenta, quorum materia non est liturgiae conformis, licite adhibentur donec attrita fuerint. Id certum est. quoad amictus et albas (S. R. C., n. 2GOO, 3779, ad 2, 3868, ad 2, 3155). De casulis, stolis, idem tenent aliqui AA., idque eruunt ex concessionibus S. R. C. (n. 2675, 3675, ad 16), etsi obstet Resp. ejusd. Congreg. (n. 3779). Cfr. Ephem. lilurg., 1889, p. 717 ; Ami du Cl., 1919, p. 1216, 1261 ; Bdrbier de Montault, Le costume et les usages ecclés., II. p. 20. Tolerari etiam potest, attenta ecclesiarum paupertate, ut linum, lana vel gossypium, in textura paramentorum adhibeatur tanquam fulcimentum, quod lilo serico integre contegitur S. R. C., n. 3543. Juxta responsum S. R. C. 9 dec. 1925 (A. .1. 5. .Will, p. 58), non licet recedere quoad formam para­ mentorum ab usu in Ecclesia recepto, inconsulta Apostolica Sede, prout jam statutum erat in Litteris circul. diei 21 aug. 1863. 4° Paramenia altaris, celebrantis et ministrorum debent esse coloris convenientis oflicio el missae diei, secundum usum Romanae Eccle­ siae, quae quinque coloribus uti consuevit : albo, rubro, viridi, vio­ laceo et nigro (Ruhr. gen. miss., XVIII, 1). Quare : Excluduntur paramenia tum variorum colorum, tum flavi 5, aut caerulei coloris”. Attamen non reprobatur quaedam admixtio aliorum colorum, per modum ornamenti, dummodo unus color vere sit praedominans. \ec repro bantur in paramentis tela aurea (pro colore tum albo, tum rubro, tum viridi· et tela argentea (pro paramentis albi coloris). S. R. C., n. 3115, 3191. ad 4, 3646, ad 2 et 3. Locorum consuetudo, quae pro quocumque colore (exceptis violaceo et nigro) pannum aureum adhibet, toleratur (ib., n. 3145). Licite etiam adhibentur paramenta. m quorum utraque parte est color liturgiae conformis, ('.olor rosaceus permittitur in dominica 111 Adventus et IV Qua­ dragesimae (S. R. C. n. 4081). Praefata rubrica, cum de re tractet quae missam concomitalur, probabilius non solum directiva est, sed etiam praeceptiva litamen, secluso scandalo, non obligat nisi venialiter, ac proinde ab omni pen alo excusat quaelibet rationabilis causa, ut si ob concursum sacerdotum non sufficerent vestes debili coloris (VI, 378, dub. 5). Cfr. Ephem. Iit., 31, p. 51. 5° Cesles sacrae exsecrantur, si tales mutationes (vel laesiones) subierint, ut pristinam amiserint formam, et jam ad suos usus non habeantur idoneae. Item, si ad usus indecoros adhibitae, vel publi­ cae venditioni expositae fuerint. Can. 1305, § 1. Sic alba perdit • S R. V I > Mail 1819. n. ‘2600. — · Ib.. 2*2 Jan 1701. n. ‘2067, ad ", et -23 Dec. 186*2, n IIS II’., 22 Sepi. 1837, ή 2769, ad v, 3, et 11 Sept. 1847, n. ‘2949. — « Ib., 23 Jul 189.' n <77·· adi - S. R. C . 22 Sept. 1837, n 2769. ad VIII, I, 2.— S. R. C.,‘23 Febr. 1839, n. ‘2788. Cap. 11. — De missae celebratione. benedictionem, si novae manicae addantur ’. Lacera paramenta, aut vetustate consumpta, debent, igne absumi, et nequeunt adhi­ beri ad usus profanos (VI, 371). Non desunt tamen A A. qui putant id esse licitum, dummodo eorum forma prius immutetur (cfr. Gennari, Quest, de mor., n. 33). Deinde ad haec attendantur : 1635. 1° Paramenta non debent sumi de altari, pro celebratione mis­ sarum. eum id competat tantum Episcopis, sive sollemniter sive privatim celebrent ». Deer. I rbani VII1, init. Missalis. Atvero, deficiente sacristia, aut mensa ad hoc praeparata, possunt collocari super altare, non in medio, ut pro Episcopis, sed in cornu Evangelii. Nulli tamen id licet in altari, ubi exponitur SS. Sacramentum (Bouvry, Hit. celebr. miss., tit. I. rubr. 1, η. 4). 2° Celebrans debet esse calceatus pedibus. Quocirca S. R. C. (n. 3268) res­ pondit : « Clericos in sacris praesertim functionibus, adhibere debere caligas seu calceamenta, quibus publice uti solent probati clerici loci, seu dioeceseos. » Licet tamen adhibere soleas corio coopertas. Celebrare sine causa, nudis pedibus, secluso contemptu, non excedit veniale ; si fiat ex necessitate aut rationabili causa, nullum est peccatum (VI, 402). Sacerdotes regionum sep­ tentrionalium, ubi frigus solet esse acutum, adhibere possunt manicas, quibus dimidia manuum pars tegitur. Praeferendus tamen esset joculus (réchaud) in vicino altaris positus, quo celebrans manus recalefacere possit (Anu du CL, 1911, p. 606). 3° Celebrans, accedens ad paramenta, debet esse indutus vestibus sibi convenientibus, quarum exterior saltem talum pedis attingat 2 > (Kit. cel. miss., I. 2). Cfr. can. 811, § 1. Haec rubrica, secluso scandalo et con­ temptu. videtur sub veniali tantum obligare. 4° Abstineat celebrans a pileolo el tmnulo, nisi sit Cardinalis, Episcopus vel Abbas benedicius, aut nisi Indultum obtinuerit. Ita can. 811, § 2. Hinc dicunt esse mortale celebrare lotam missam cooperto capite ; secus, si usque ad canonem, secluso contemptu el scandalo (VI, 398). In casu autem extraordinario, si morbus non est diuturnus, licebit ex praesumpta licentia celebrare cum pileolo, dummodo a praefatione usque ad finem communionis detrahatur. .Similiter Innocentius XII... locorum Ordinarios moneri jussit, ne quemquam permitterent, sine Apostolicae «Sedis privilegio, cum adulterino capillitio sacrosanctum peragere missae sacrificium ». Bened. XI Γ, de Synd., I. 11, c. 9, n. 5. Sed plures AA. testantur hanc legem in variis locis obsolevisse. Cfr. tamen S. R. C., n. 2027, ad 5. 4. De ministro insereiente. 1636. — 10 A'ulli sacerdoti celebrare licet sine ministro inserviente 3 Ita ex canonis 813, § 1 praescriptione, quae obligat sub gravi Necessitas tamen ab hac lege excusat in nonnullis adjunctis, sd. Licitum est celebrare sine ministro : a) si urgeat necessitas ministrandi viaticum ; b) si populus (aut ipse celebrans) satisfacere debeat praecepto 1 Imrno censent AA., rubricarum periti, denuo esse benedicendam albam, cujus textum denticulatum, ut melius lavari possit, a superiori parte solutum fuit. Ami du Cl.t 1910. p. 927. Supponitur tamen textum denticulatum efforniare majorem partem albae, ita ut eo detracto alba non remaneret moraliter talis. Cfr. Ami du CL, 1912, p. I 4 4. — * S. C. Cone. 28 jul. 1931 ( l. A . S’. XXIII, 1931, p. 336) observantiam hujus praescripti urgere non omisit.etiam per sanctiones adhibendas. — ’ Minister etiamsi laicus sil, debet esse indutus superpcllicco. Ita ex Missali. tit. II. η. 1 ; S. R. C., n. 3647 (it Dec. !885). Contraria tamen consuetudo etiam Romae non parum invaluit. 180 P. 111. — Tr. IV. De Eucharistia. audiendi sacrum ; c) si incepta missa, maxime post factam oblationem, minister abeat, de brevi non reversurus. Ob hanc etiam causam celebrare sine ministro licet : si sacerdos, ratione beneficii vel alius hujusmodi tituli, quotidie vel stata die celebrare debet (Ephem. ht., VIII, p. 662). — Rationabilis praeterea causa sufficit, si quis de populo respondeat ; immo posset femina, maxime si sit sanctimonialis (ipsi ceterum legitima consuetudo favet), a longe respondere, ut sub 2° dicemus. Can. 813, § 2 ; S. R. C., n. 2746, ad 8, 4015 ; .S Alph., X I, 392. I t notant auctores, facilius hodiedum conceditur celebratio missae sine ministro, si quis inveniri nequit. 2° Minister inserviens ne sit mulier. Can. cit., §2. Hoc praecep­ tum pariter obligat sub gravi, et ideo, urgente necessitate, satius esset celebrare sine ministro, quam cum femina ad allure minis­ trante. Si autem, ut addit can. cit., femina tantummodo a longe respondeat, urceolos non porrigat, etc., non peccat sacerdos qui, c/ causa rationabili, mulieris adjutorio utitur. Id quoque adver­ tendum : a) Quamvis praeceptivae sint rubricae circa ritum a ministro servandum, nihilominus celebrans non sibi faciat scrupulum, si minister male pronuntiet, nec facile corrigat errores, ne turbet seipsum aut circumstantes, vel ordinem missae ; sufficit, si quae a ministro omittuntur suppleat. b) Minor necessitas sufficit ad celebrandum cum ministro nesciente respondere, quam sine ministro (VI, 391). c) Illicitum erit advocare puerum haereticum, qui, defectu ministri catholici, missae inserviat, precibusque respondeat (S. OIT., 1864). d) Inconve­ niens videtur ut totus coelus fidelium, adstantium sacrificio missae, simul et conjum lim respondeat, loco ministri, sacerdoti celebranti. Quare S. R. C.. i au­ gusti 1922 (A I. A’. \l\ , 1922, p. 505), in casu respondit: 'Expedit ut screetur praxis communis *. § 4. De rubricarum observatione. Id devotam missae celebrationem, ut omnes testantur auctores, mullum facit exact a rubricarum observatio ; de qua nunc est agen­ dum, ut ita expleamus universum de sacramento Eucharistiae tractatum. 1637. Principia. 1. Rubricae, quae ritum, modum et normam celebrandi deliniunt, obligant sub praecepto ex genere suo gravi. Dicitur enim can. 818 : Reprobata quavis contraria consuetu­ dine, celebrans accurate ac devote servet Rubricas suorum ritua­ lium librorum, caveatque ne alias caeremonias aut preces proprio arbitrio adjungat ». ,'lB • Aellur in casu de missa quam dtalogalam vocant quamque plures recentes, s. liturglae ii-ui In commodum populi mati- strenue ,1. .nil propagari -alagunt Ile recenti eonlnterna cire i hanc qu^Nionmi po. Nota verba : districte praecipientes. Rubricas autem de agendis extra missam, probabiliter dicunt plures DI)., aliquas esse tantum directives, prout manuum ablutio post missam » 2 (cfr. etiam n. 1G39, 1640). 2° Caeremoniale Episcoporum est Missal is complementum in officiis sollemnibus. Illud ubique obligat, cum in tribus Bullis ibi positis dicatur : « Caeremoniale praedictum in omnibus ecclesiis servandum, praecipue in cathedralibus et collegiatis. » Exam, ord., η. 112. Cfr. S. R. C., n. 1666, 3839. 3° Sacra Rituum Congregatio interpretatur authentice rubricas, d promovet earum· observantiam. Quoad ejus Decreta vel decisio­ nes, vide quae de Romanarum Congregationum decretis dicta sunt, in tract, de Legibus (n. 140 et 169). Quaesitum. Quid agendum, si alicubi coxsi ι:τι do vigeat rubricis contra­ ria?— Tuta conscientia, asserit \mort apud .S'. Alph. (VI, 401), licet se con­ formare consuetudini dioecesanae, praesertim in rebus levioris momenti, quae non cedunt in deformitatem cultus publici ». Vult equidem S. Rit. Congr. suis Decretis omnem consuetudinum contrariam, etiam immemora­ bilem abolere (S. R. C., 8 Jan. 1904 ; .1. .S’. Λ’., 36, p. 428). Ad vitandum tamen scandalum vel admirationem in populo, debent regulariter sacerdotes Ordinarii mandatum e spectaro fJVour. /tcv. Théol., 37, p. 138). Ipsius est enim S. Con­ gregationi expônere varia adjuncta in quibus versatur sua dioecesis. Et S. Rit. Congregatio, quae sibi reservat consuetudinum examen in casibus particula­ ribus, pronuntiat servandam vel eliminandam esse consuetudinem de (pia con­ sulitur. Cfr. S. R. C., n. 2646 et adnotaliones super hoc Decreto (vol. IV, p. 272). — Quae tamen consuetudines ipsis canonibus Codicis expresse repro1 λ ide in primis S. 'Chain., 3, ([. 83 ; S. Bonav., Expositio missae, c. 2 ; et S. Alph., opusc. Delsacrlf. di G. < . Gi/ir, Le Saint Sacrifice de la messe (das lieillge Messopfer). - ‘ S. Alph., Exam, ord., n. f I 2 ; cfr. Schober, c. I, n. 3, adn. 5, uld conforme Resp. S. R. C. ( 18 Xug. 185'·) quoad lotionem manuum. Quid sentiendum de lotione manuum ante missam, de orationi­ bus ante ve) post missam, dicemus n. 1639, 1640. 182 P. III. — Tr. ΙλΓ. De Eucharistia. bantur. juris corruptelae sunt et illico cessare debent, quin possit Ordinarius aliquid in contrariuni statuere (cfr. can. 5). 1639. III. Observatio rubricarum debet esse adeo accurata ut nihil ex eis omittatur, ut nihil eis adjiciatur, atque nihil in eis immutetur. Vide can. 818, modo n. 1637 adductum. Quae sunt singillatim explicanda, utpote maximi momenti quoad praxim. 1° Quoad omissionem, distinguendum est inter partes ordina­ rias, quae scilicet in omni missa dicuntur vel aguntur, et partes extraordinarias, quae videlicet non in omni missa recitantur. a) Ordinarias missae partes omittere est peccatum grave, si materia est notabilis. Ita, v. gr. (ut plura exempla afferamus) : Mortale erit, omittere in canone quamlibet orationem completam, vel Paler noster, vel fractionem hostiae cum illius mixtione in calice, vel puri­ ficationem patenae et calicis post sumptionem (excipe, si inspectione facta nil inveneris removendum), vel octo aut decem nomina Sanctorum in canone. Erit pariter mortale, omittere preces ab initio usque ad Kyrie, duas saltem ex collectis principalibus (primam scilicet cum aliqua alia quae non sit tantum imperata), vel epistolam, evangelium, offertorium, vel infusionem aquae in vinum consecrandum, vel complures preces quae ab offertorio ad canonem dicuntur. Veniale autem erit omittere solum psalmum Judica, Kyrie eleison, unam ex collectis, ablutionem digitorum, immo et evangelium S. Joannis. Xtvero hujusmodi defectus, coalescendo, possunt fieri materi.i gravis. Cfr. 5. Alph., VI, 403 seqq. b) Extraordinarias missae partes omittere est peccatum veniale, nisi diversae partes simul sumptae notabilem materiam constituant. Ex hoc capite : I enialc tantum esset, omittere Gloria, orationes quae commemorantur vel imperantur, epistolas quandoque (v. gr. Quatuor Temporibus) super nume­ rum adjectas, Tractum. Sequentiam, narrationem Passionis D. X. .1. Ch. (dum­ modo ultima pars, quae est proprie evangelium. non omittatur) *. Credo. Praefationem propriam, Communicantes et Hanc igitur propria, preces a LeoneAIII praescriptas. Idem dicendum videtur, si quis non recitat quae can­ tantur a choro vel ministris, vel omittit incensationem in missa sollemni. Cfr. S. Alph., VI, 409, 410. dub. \ ; Lehmkuht. II. n. 332. c) Mutilare verba, aut syncope intermédiare, salvo sensu et secluso scandalo, est I ant mn veniale ; immo, nullum est peccat um, si ex naturali defectu fiat (VI. 407). d) Omittere lotionem manuum ante missam, juxta sententiam 5. Alphonsi (\ I. 409) citantis plures alios auctores, est peccatum veniale . immo mortale, si manus sint valde immundae. Item, Areniale ' qui Inopinato linp»’«Ihnento ante missam detinetur. Ha ut lain longam ml-saitl *ln< gr.tv iinlnv ivuvr· iirquc a’ potest narrat umero Passioni* «Hiiiltrre, quin peccet. Non probamus intern quod dicunt aliqui \ . *acerdolem in line casu missam votivam de Pas*uni«* Irw po<><· , Ha enim magi* i rubricis receditur, quoad qualitatem missae, licet njrantrntoruih color non *il di\cr*u*. Cap. II. — De missae celebratione. 183 est omittere orationes in induendis sacris vestibus (VI, 410, dub. 3). Item veniale, uti absque justa causa sola aqua in purificatione calicis et ablutione digitorum. Dicimus absque, justa causa, qualis foret, si celebrans esset abstemius, vel si vinum esset rubeum, ita ut purificatoria multum inde macularentur (VI, 408). Ex Induito Apostolico, 13 Jan. 1665, id etiam permittitur ob penuriam vini, in Sinis regnis (Coll. S. S., n. 450). Preces, a Leone XIII praescriptae, dicendae sunt flexis genibus post quamcumque missam lectam et quidem ante alias functiones liturgicas vel ora­ tiones consuetas. Omitti debent post missam conventualem, etiam lectam ; post missam privilegiatam primae feriae VI cujusque mensis ; item, si missa lecta cum speciali splendore peragitur, vel ipsam missam immediate (sacer­ dote ab altari non recedente) aliquod pium exercitium (vel sacra functio) subsequatur. Si die Xalalis Domini 1res missae successive leguntur, preces post ultimam dicantur ; si duae leguntur, post secundam; si post secundam missa sollemnis cantatur, omittantur preces. S. R. C., n. 3637 , 3682, 3705, 3805. 3855, 3936 ; .1. .1. Λ'., III, p. 322 ; V. p. 311. — Invocatio : ('or Jesu Sacratissimum precibus adjungi potest, nec opus est ad hoc licentia Episcopi. Non autem requiritur ut preces dicantur in infimo gradu altaris, et sacerdos redeat in medium antequam descendat (S. R. C., n. 3637, ad 8). Si propter rubricas privilegiata missa SS. Cordis Jesu dici nequeat, nihilominus preces post missam erunt omittendae (Ami du Cl., 1911, p. 287), dummodo aliae sollemnitates, a rubricis non interdictae, peragantur. Collectae imperatae pro re gravi omittendae sunt in omnibus duplicibus primae classis, in vigiliis Nativitatis Domini et Pentecostes, ac denique in Dominica Palmarum, si in Decreto Episcopi deest mentio, quod etiam in dupli­ cibus primae classis dicendae sint. Quodsi autem haec mentio adnotatur, omitti debent tantummodo festis Nativitatis Domini, Epiphaniae, Paschae, Ascensionis, Pentecostes, Sanctissimae Trinitatis, Corporis Domini, in Coena Domini et Sabbato Sancto. S. R. C., 23 Dec. 1914 f.-l. .1. .S’., VII. p. 27). 2° Quoad idditioxNEM, mortale est addere aliquid in missa animo introducendi novum ritum, vel (seclusa intentione innovationis) addere longas preces publicas. Rationabiliter pariter censetur esse mortale, addere Gloria et ('redo in missa de requie ; quia talis addi­ tio videt ur esse gravis deordinatio (VI, 411). Atvero veniale est addere ex inopportuna devotione unam vel plures col­ lectas ex eodem Missali, vel Gloria, Credo aut Paler, .Ice, vel quid simile. Cfr. S. R. C., n. 3832. Peccatum etiam committit, qui devotionis causa, post orationem completam vel durante caeremonia (v. gr. genufleclendo post primam consecrationem), jaculatoriam orationem interponit ; id enim constat ex can. 818 et ex responso S. R. C. diei 6 nov. 1925, ad 1 (A. .1. Λ’., XVIII, p. 21). Xon autem peccat, qui durante missa, v. gr. post evangelium, preces publicas recitat ex legitima consuetudine introductas. 3° Quoad mutationem : a) A veniali excusari nequit, qui clara voce recitat, quae submisse dicenda sunt, vel vice versa ; vel etiam qui secreto recitanda ita submisse pronuntiat ut seipsum audire nequeat. « Bene vero dicit Quarti non excusari a mortali, qui sic 18 ί P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. proferret verba consecrationis > (VI, 414-416). Item, qui magnam canonis partem voce valde elata pronuntiat, per se grave pecca­ tum committit, b) Veniale quoque est, imperfecte facere ritus praeceptos, v. gr. genuflexiones, signa crucis, manuum elevationes, et similia (VI, 400). e) .Mutare epistolam unam in aliam, evangelium in aliud, praefationem in aliam, non excedit culpam venia­ lem. d) .Mutare missam, celebrando, v. gr., missam votivam diebus vetitis, non est mortale, secluso scandalo et contemptu. Districte tamen (ideoque per se sub gravi) prohibetur celebrare missam de requie, iisdem diebus (VI, 420, 421). Cfr. dicenda n. 1642, q. IV. Quaesitum, ό’ί quid in missa inadvertenter omissum vel immutatum fuerit, celebrans autem ulterius progressus, rei recordetur, an tenetur defectum reparare? Neg., regulariter loquendo, quia turbaret ordinem missae. Dicitur regula­ riter loquendo; quia 1° si pars omissa sit de substantia (v. gr., aliquid per­ tinens ad consecrationem), certum est debere repeti ; 2° si dum secreto orat, post pauca verba certo advertat se aliquid notabile omisisse, v. gr., die Paschae Communicantes, paululum regrediendum est et repetendum (VI, 403) ; 3° omissa oblatio (offertorium) saltem mentaliter peragi debet ; 4° commixtio aquae cum vino ante consecrationem semper erit facienda, cum defectus animadvertitur: 5° quoties gravis est error et paulo post deprehenditur, resumenda erunt omissa1. 1010. IV. Praeter externam rubricarum observantiam, interna etiam attentio ac devotio requiritur. Etenim « sacrificium, praeter rationem orationis, habet insuper rationem cultus excellentissimi religionis, cui gravem videtur ille irrogare irreverentiam, qui dum profitetur actu religioso Deum colere, voluntarie se distrahit . Quare, si voluntaria distractio habeatur in canone et praesertim in consecratione el sumptione, erit peccatum mortale. Si autem habeatur extra canonem, idem dicendum est ac de horis canonicis (VI, 410, dub. 5). Ad devotam quoque celebrationem se refe­ runt praeparatio ad missam et gratiarum actio quas enixe commen­ dat can. 810. Qui sine ulla praeparatione (saltem domi facta) ad celebrandum accederet, non posset ab aliqua culpa excusari. In gratiarum actione saltem per horae quadrantem immorandum est. Immo, si nihil obstet, exoptandum, ut semihora ei impendatur. Orationes tamen, quae in Missali assignantur pro opportunitate sacer­ dotis dicendae , possunt absque culpa omitti ; quia in rubrica non adest de illis praeceptum, sed tantum insinuatio (\ 1, 410, dub. 2). Secus tamen vide­ tur dicendum de Cantico puerorum, quod potius praescriptum legitur in Mis­ sali, in ipso ordine missae (Rit serv., lit. XII, n. 6). Cfr. etiam Ami du CL, 1911, p. 57i. Communius tamen AA. moderni affirmant omissionem Cantici non esse peccatum, forte propter vigentem consuetudinem supplendi per alias ‘ Itaque, cum Id quod omissum luit. 1er·· reputatur, non reassiimatui omissa pars, sed pergat sacerdos ; item pergat nec réassumai, si pars omissa gravis quidem, sed non de substantia sit, et sacerdos jam notabiliter ulterius progressus luerit. Cap. II. — De missae celebratione. 185 preces, v. gr. per recitationem hymni : Te Deum; attamen consultius est, quando non obstat specialis ratio, ipsum Canticum puerorum recitare cum tribus orationibus quae sequuntur. I t spatium temporis missae legendae conveniens impendatur, illud generatim (juxta regulam quam tradit Bened. XIV) non debet esse brevius triente, nec longius dimidia hora. ; brevius enim non sine­ ret omnia debito decore peragi, et longius taedio foret adstantibus. Nec a mortali excusari potest sacerdos, qui infra quadrantem missam absolvit, etiamsi missa sit ex brevioribus, vel de Beata Maria in sabbato : quia in tam brevi spatio necessario committit duos graves derectus, alterum gravis irreverentiae erga sacra­ mentum, alterum scandali erga populum (vel saltem ministrum, si privatim celebret). Re quidem vera, fieri non potest, ut missa infra quadrantem absolvatur, quin verba aut caeremoniae praetermittantur, vel saltem quin decentia ac gravitas, tanto sacrificio debitae, notabiliter violentur. Sed et in populi damnum vergit tam praepropera festinatio : imminuit enim in adstantibus sensum pietatis et venerationem, quae augustissimo sacrificio debetur. Atque hinc est, cur Roncaglia graviter affirmet, Episcopos et regularium praelatos teneri, et quidem sub gravi, turpem hanc ac scandalosam festinationem exstirpare (VI, 400 ; H. Ap., XV, 84 ; Ex. ord., n. 125). — Conqueritur de hoc lamentabili abusu S. Card. Bellarminus (et cum ipso Benedictus XIV ac dein S. Alphonsus), flebiliter exclamans : « Illud est, inquit, lacrymis uberrimis dignum, quod ob nonnullorum sacerdotum incuriam aut impietatem sacrosancta mysteria tam indecore tractentur, ut. qui illa tractant, videantur non credere majestatem Domini esse praesentem. Sic enim aliqui sine spiritu, sine affectu, sine timore et tremore, festinatione incredibili, sacrum perficiunt, quasi fide Christum Domini non viderent, aut ab Eo se videri non crederent » (S. Alph., VI, 1. c. ; opusc. La Messa strapazzata). 1641. — Quaesita. I. An sacerdos infirmus celebrare possit, si non valet omnes servare rubricas? Respondemus, distinguendo : Affirm., si paucas et leviores tantum omittat, in primis si pri­ vatim celebret. « Immo, dicit Croix, eum qui non posset celebrare sine baculo, licite posse illo uti. Additque Gobat, quod si quis nequiret celebrare nisi utroque brachio super altare innixo, licite sic celebraret privatim, non autem publice, nisi hoc faceret ex neces­ sitate, remoto scandalo1. Hoc tamen puto non excedere veniale, a quo videtur excusari posse, qui ob infirmitatem nequiret rectus stare, et ex sua devotione vellet celebrare, modo vitetur populi admiratio »> (VI, 402). Si (piis autem non potest utraque manu hostiam elevare supra caput, ita ut hostia videri et adorari ab 1 Si tamen haec necessitas futura sit frequens, monendus esset Superior legitimus (Gobai, tr. 3, n. 385). Cfr. Gaudé, III, p. 394, not. d. 186 P. III. — Tr. IV. De Eucharistia. adstantibus non valeat, missam celebrare nequii absque S. Sedis Induito (S. R. C., n. 1202). Quoad caecos vel caeci tientes, notandum : « Probabiliter dicunt Lugo, Vasquez et alii, licite celebrare sacerdotem, qui, ob visus debilitatem, memo­ riter missam recitat, modo discernat calicem et hostiam, quantum sufficit ad vitandam irreverentiam ; et modo ad notam effugiendam habeat .Missale in altari » (VI. 390). Quoad indultum speciale celebrandi missam « de Beata », vide Instructionem S. R. Congr. n. 1645 adductam. — Expedit ut sacerdos, qui vim nauseam habet, Indultum a S. Sede petat super usu solius aquae in ablutione. Vide etiam n. 1934, 1°, /. II. An aliquando licet missam interrumpere ? Distinguamus : 1° Interrumpere sacrificium essentialiter et ex proposito, ita ut ima tantum species consecretur, aut ita, ut post utriusque spe­ ciei consecrationem celebrans discedat absque sumptione, nun­ quam licet, etiam ad mortem evitandam. Verum, mutilare per accidens et indirecte licet aliquando, puta, irruente incendio, vel hosto ad necandum (vel etiam, si immineat periculum syncopae, vel profanationis sacramenti), 'l’une enim posset sacerdos sumere hostiam con­ secratam, vel secum ferre, calicem non consecrando ; quia tunc non mutilat sacrificium, sed excusatur a perficiendo illud. Ita communiter» (VI, 352)> 2° Interrumpere missam accident aliter, aliquid interponendo, licet in sequentibus casibus : a) Post evangclium vel post Credo ’, ut habeatur concio ad populum. b) \nte offertorium, in gratiam supervenientis principis, Cardinalis, Episcopi, vel turbae peregrinorum, qui alias missam audire non possent ; vel ob simi­ lem causam, puta, si posterior sollemnis missa sine scandalo alias omitti non posset. — Sacerdos, in hoc casu, missam de novo incipere potest : nulla tamen hujus est obligatio, et ideo locorum consuetudini standum est. c) Ante canonem, si sacerdos recordetur alicujus impedimenti, v. gr.. se non esse jejunum, vel in statu gratiae, vel esse irregularem aut excominimicatum ; modo relin­ qui possit missa sine scandalo aut gravi nota (cfr. n. 1559). Item, si excommu­ nicabis vitandus praesumat intéressé, nec possit expelli (n. 1292, 3°). d) Post canonem, immo et consecrationem, si urgeat gravis necessitas, vel propria (v. gr., morbus, exoneratio), vel proximi, ut si moriturus sit baptizandus vel absol­ vendus. In aliis tamen sacramentis non ita necessariis, non decet consecra­ tionem et sumptionem interrumpere . nisi moribundus esset in propinquo, ne< opus esset vestes exuere . vel nisi aegrotus poenitentiae sacramentum ob phrenesim suscipere non posset, sed solam extremam unctionem (VI, 353 et 351) e) Post communionem, de consensu Ordinarii, ob sermonem quem sacerdos habet de altari ad populum, priusquam ei communionem distribuat (S R. C. . n 3059. ad 10). Intra missam tamen, stante can. 868, non licet (etiam in nosocomiis) Eucharistiam distribuere fidelibus adeo distantibus ut ipse sacerdos altare e conspectu amittat. Si ergo communio aegrotis in cubiculis ministrari debeat, id fiat extra missam. In his autem canibus, quoties relinquitur altare, SS. Eucharistia in taber1 Ad i|ibb dlom in, utrum olebruns, dum Credo cantatur. collectam instituere possit, resp. Concilium / ; · m. hot < -·· prohibitum sacris ritibus injuriosum. Nihilominus Imi du Cl .u-stlm.U hoc tolerari po>s< *. modo c«»lebran> casulam et manipulum deponat (1V09, p 6M) . 1912, p 702). Sed Utendum est> id minus diurnum videri. Cap. II. — De missae celebratione. 187 naculo claudatur ; et cum redit sacerdos, incipiat ubi desierat. Si vero conse­ crationem interrupisset, et mora plus quam unius horae fuisset, deberet ordiri ab initio ; quia post tantam interruptionem non censetur idem sacrifi­ cium (Benedict. XIV, de Missae sacrif., I. 3, c. 14). III. yl/z missa ab uno sacerdote abrupta, ab alio perjicienda sit ? Sedulo varios casus sic distinguamus : « Si sacerdos ante consecrationem graviter infirmetur, vel in syncopen inciderit, aut moriatur, praetermittitur missa ; si post consecrationem corporis tantum, -ante consecrationem sanguinis, vel utroque consecrato, id accidit, missa per alium sacerdotem expleatur ab eo loco ubi ille desiit, et in casu necessitatis etiam per non jejunum (quamvis eodem die jam celebraverit). Si autem non obierit, sed fuerit infirmus, adeo tamen ut possit communicare, et non adsit alia hostia consecrata, sacerdos qui missam complet, dividat hostiam, et unam partem praebeat infirmo, aliam ipse sumat » (Ruhr, de Defect., X, 3). Si autem sacerdos deficiat post sumptionem solius corporis Christi, ab alio calix sumendus est. Probabilis autem sententia tenet, sacerdotem, qui suppleat, non esse ultra quaerendum quam per unam circiter horam ; alias non censetur unum sacrificium (VI, 355). n) Quando post consecrationem sacerdos infirmatur, omnino curandum est, ut (quantum fieri potest) ipse sacrificium compleat, licet ad hoc cibum sumere debeat : divinum enim praeceptum hic praevalet, b) Praeceptum sacrificii per­ ficiendi ab alio sacerdote de se extenditur vel ad missas a schismaticis cele­ bratas ; cavendum tamen a scandalo fidelium (Ami du CL, 1913, p. 847). c) Sacerdos qui alterius sacrificium perfecit, nequit secundam missam cele­ brare ; excipe die \atalis Domini, in qua duae aliae missae ipsi conceduntur. Cfr. S. R. C.. n. 2630 ; Lehmkuhl, II, n. 286. d) Si celebrans post consecratio­ nem moriatur, et alius sacerdos desit, debet laicus sacras species in taberna­ culum reponere. Si nullus sacerdos ante quoddam tempus possit venire, lai­ cus sacras species consumat (Ami du CL, 1910, p. 590). 1642. — IV. Utrum missa semper convenire debeat cum officio celebrantis 1 ? Regula generalis est, ut missa, quoad jieri potest, cum officio conveniat ; nam S. Ecclesia officium et missam ad eumdem finem ordinat, nempe ad idem mysterium vel ad eum­ dem sanctum colendum. Suas tamen exceptiones haec regula admittit, videlicet : 1° Missae votivae dici possunt pro arbitrio sacerdotum, quando officium non est duplex, aut de die dominica, aut de feria vel de octava privilégiât is 2. Id potest fieri ob quamcunique rationabilem 1 Loquimur de missa celebranda in nlu proprio. De missae celebratione in ritu alieno jam locuti sumus n. 1521. — 1 Privilegia missae votivae lectae» aliquibus Sanctuariis vel Communitatibus concessa» authentica declaratione S. R. C. explanata fuerunt, ad normam Const IL Divino afflatu. Cfr. .1. 4. S., V (1913), p. 43. 188 P. Hl. — Tr. IV. De Eucharistia. causam, v. gr., ob specialem devotionem sive celebrantis, sive assistentis, sive eleemosvnam dantis. Jamvero : Prohibentur missae votivae privatae, ad normam novarum rubricarum : in omnibus Officiis duplicibus, in dominicis, licet anticipatis vel etiam quoad Officium repositis, per octavas privilcgiatas, in feriis Quatuor Temporum, in feriis Adventus (a die 17 ad diem 23 Dec. inclusive), in feriis Quadrage­ simae (a foria IV Cinerum ad feriam IV llebd. Majoris inclusive), in feria II Rogationum, in omnibus vigiliis et diebus octavis simplicibus (licet solum commemoratis), diebus in quibus primo reponenda sit missa dominicae impe­ ditae. Missa pro sponso et sponsa, etidm in duplici tum minori tum majori per­ mittitur (vide tamen n. 2078, 5°) ; et missa votiva sollemnis pro re gravi, etiam in festis ritus superioris, servatis servandis, uti exponunt rubricistae *. Mis­ sae dejunctorum dici possunt, ut missae votivae, et ampliori etiam privilegio gaudent, si celebrandae sunt in die obitus, in die tertio, septimo, trigesimo et anniversario. 2° Missa in aliena ecclesia aut oratorio publico, semper debet convenire cum officio ejusdem ecclesiae vel oratorii publici, nisi de semiduplici aut simplici in iis fiat : quo in casu, sacerdos celebrare potest juxta officium vel ecclesiae vel proprium, vel de feria, vel de requie, etc., prout ei libuerit. .Missa autem vel ecclesiae vel proprio officio conformis erit festiva, non votiva (cfr. VermeerschCreusen, Epii. II, 92). In privatis vero oratoriis missa semper convenit cum officio celebrantis. Itaque religiosus tunc stare debet proprio calendario suae Religionis (Fanfani, de iure relig. n. 392). Vide S. R. C., n. 3862 et 3892, ad 5. Attamen eadem S. Congreg. die 31 Jan. 1919 Episc. Ferentino rescripsit : sacerdotes posse ad libitum, proprio calendario relicto, qualibet die se conformare calendario loci quoad missam ; teneri vero loci calendarium sequi in festis Patroni principalis loci. Dedicationis et Tituli cathedralis ecclesiae 2. Publica habenda sunt, ad effectum memorati Decreti, oratoria Episcoporum, seminariorum, collegiorum, piarum communitatum, hospitalium et carcerum. dummodo de capella principali agatur (S. R. C., n. 3910). In hisce orato­ riis servari debet calendarium dioecesis, nisi eorum cura concredita sit commu­ nitati ecclesiasilicae, quae proprium habeat calendarium. Quod idem non est dicendum, si oratorium (vel ecclesia) non quidem communitati, sed alicui per­ sonae privatae, licet ad communitatem pertinenti, sit commissum (S. R. C., n. 1051 ; cfr. etiam ib. n. 3919, ad 17 ; el n. 3927). 1 II missa sollciinti- votiva cantari possit, requiritur licentia ordoium loci, ut legere ■'> in edit. typica Μι-ali- Iterum Inipr.->a. < tr Ephern. Iit, 1921, p. 410. — ’ Cfr. Ephem. / Jury . 1 .1, p. 2J . Ibi tamen additur, praefatum Responsum nondum a S. Rit. Congr fuisse promulgatum. Xotar.· uit.iu juvat cum \ -nneersch (Epii. II, 92), Regulares (et eos qui idem privilegium adepti sunt) ubique posse In oratione .1 cunelis suum nominare fundator, m. Non idem valet de aliis Institutis etiam Ponti ileus quoad additionem nominis . Patroni praecipui propria. Religioni- ·. ut declaravit S. R. C , li mail 1926 ( t t S XVIII, p. 320). ............. Cap. 11. — De missae celebratione. 189 1648. Hic porro notentur praescripta can. 804, quoad peregrinos sacerdotes celebrare cupientes in aliena ecclesia: a) Sacerdos extraneus, exhibens lilte ras commendatitias adhuc validas sui Ordinarii, ad missae celebrationem regulariter admittatur, b) Si iis litteris careat, sed ecclesiae rectori de ejus probitate apprime constet, poterii admitti. Si vero rectori sit ignotus, admitti adhuc potest semel vel bis, dummodo, ecclesiastica veste indutus, nihil ex celebratione ab ecclesia in qua litat, quovis titulo, percipiat, et nomen, oflicium, suattlque dioecesim in peculiari libro signet, c) Peculiares normae quae, salvis praedictis, ab Ordinario loci dantur, etiam a religiosis exemptis ser­ vandae sunt, nisi agatur de admittendis religiosis in ecclesia suae Religionis. d) Conformari debent sacerdotes, quoad missae celebrationem, non proprio suo calendario, sed calendario ecclesiae religiosorum vel religiosarum, in qua celebrant (S. R. C., 25 jul. 1896 ; 28 febr. 1914 ; \ jun. 1920). Cfr. Fanfani, o. c. n. 391. Quaestiones Speciales. 1644. — l. De cantu et musica in ecclesiis. Cantus ecclesiasticus est pars sacrae liturgiae et publici cultus complementum ; unde ille tantum vocari potest liturgicus, qui vere lini cultus respondet. Solius vero Ecclesiae est. supremum judicium de genuino cantu ecclesiastico proferre. Hinc cantus licet aliquo modo religiosus, immo forte modo suo perfectus, non est liturgicus, si Ecclesia eum admittere recusat. S. R. C.. 10 Apr. 1883 (ap. Wcrnz, Jus Deer., 111, n. 482). Nostrum non est, disquisitionem instituere circa originem, el varias canius ecclesiastici vices. Tantummodo exponere libet, quaenam sit hac super materia disciplina vigens, attentis praesertim Motu-proprio Pii X, 22 Xov. 1903 (A. S. S., 36. p. 387) et Constitutione Pii XI : Divini cultus, 20 dec. 1928 (A. A. S. XXI, 1929, p. 33) : 1° Canti s gheCokiaxus ample restituendus est in sacris functionibus. Curent animarum pastores ut rursus in usum fidelium deveniat. Speciali autem ratione ab iis excolendus erit, qui sacerdotio initiari cupiunt ; non lan­ ium in seminariis, sed etiam (sunt ipsa verba Pii XI, Const, cit. I) in religio­ sorum domibus jam inde a prima aetate cantu gregoriano et musica sacra im­ buantur ». Deinde in theologicorum studiorum curriculo altiore quoque illa disciplina institui poterunt, quam clerum pernoscere omnino decet, teste eodem Pio XI (I. c.). Ad hunc promovendum effectum, statuit S. Pontifex (Consi, cit. II), ut in seminariis celerisque studiorum domiciliis utroque clero recte conformando, brevis quidem sed frequens ac pene cotidiana cantus gregoriani el musicae sacrai * lectio vel exercitatio » habeatur ; ...« et quemadmodum olim cantor erat seu rector chori, ita in posterum in canonicorum et religiosorum choris aliquis eligatur peritus, qui... liturgiae cantusque choralis normas in usum deducendas curet » (ibid. IV). 2° Texti s liti iigici s exacte est decantandus sine inversione vel repeti­ tione. In junctionibus stricte liturgicis adhibeantur tantum textus liturgici praescripti, aut saltem permissi (S. R. C., Decr. 6 Jul. 1896, P. I, n. 7). In junctionibus exlraliturgicis textus cantandus desumatur ex piis riteque proba­ tis libris. In hisce lingua vulgari uti licet (ib., n. 8). 3° Cantohes, si ex laicis desumendi sunt, sint pii el honesti ; cfr. Cone. Mediol. IV, a S. Carolo Borromaeo celebratum. Sicubi mulieres in choro can­ tant, satagendum est ut hujusmodi usus eradicetur (S. C. de Prop. Fid., 6 Jul. 1874 ; Collect., η. 1964). Haec tamen prohibitio non est extendenda ad ecclesias monialium, mulloque minus ad canius populares. Similiter, haec prohibitio prudenter est temperanda, prout locorum necessitas id exiget, ita i 90 I’. III. — Ί’γ. IV De Eucharistia. tamen ut viri a mulieribus sint omnino separati. S. R. C., die 17 Jan. 1908 (Peer. aulli., n. 4210). Insuper, si mulieres sive religiosae sive saeculares partes • choristarum » agant, tali e loco canant, ubi a populo conspici nequeant (vide can. 1264, § 2 et Fanfani, o. c. n. 379). 4° Organi m, quod est ecclesiae latinae instrumentum proprium, omnibus diebus festivis, modo decenti est pulsandum. Alia instrumenta non addantur, nisi de consensu Ordinarii. Pius X, 1. c., n. 15. Cfr. can. 1264, § 1. Praeludia, interludia et finalia solius organi, modo sint brevia, certe per­ mittuntur. Taceat vero organum inter Praefationem, Paler noster, Ile missa est (S. R. C., n. 4009). Sileat pariter in missis de dominicis per Adventum et Quadragesimam (exceptis aliquibus in .Missali indicatis). In missis defunc­ torum,^ musica adhibeatur, silent organa, cum silet canius *. In casu necessi­ tatis, licite adhibetur organum unice ad sustinendum cantum. S. R. C., 11 Maii 1911 et 22 Mart. 1912. 5° Leges liti rgicae circa musicam sacram serventur, ait canon 1264, § I. Pius XI iterum declarat, cantum gregorianum in omnibus ecclesiis cujusvis ordinis adhibendum, eum esse qui ab Ecclesia in editione authentica, Vaticanis typis, jam propositus est (Divini cultus, IV, in fine). 1645. — II. De missa a caecutientibus celebranda juxta Instructionem S. R. Congr., 12 Jan. 1921 (A. .1. S., XIII, p. 154). Sacerdos caecutiens obtinere potest Indultum celebrandi missam votivam de Beata Virgine aut missam quotidianam defunctorum. Conditiones in Induito appositae sunt obligato­ riae in conscientia. Si in privilegio dicatur : Dummodo Orator non sit omnino caecus, et interea plane caecus evadat, tune a celebrando missam abstinere debet, donec novum Indultum impetraverit : coque obtento, sub gravi tene­ tur assistentia uti alterius sacerdotis, quamvis forte haec obligatio in Induito non expresse fuerit apposita. 1. /legulae circa missam de Beata. 1° .Missa dicatur, quae est quinta inter assignatas : nisi caecutiens tantae adhuc sit potentiae visivae ut legere possit etiam alias quatuor in missali caecutientium pro diversitate temporum exstan­ tes. 2° .Missa votiva de Beata dici debet, quotiescumque non permittuntur missae quotidianae pro defunctis juxta Calendarium ecclesiae in qua caecutiens celebrat, salvis tamen privilegiis ulterioribus circa missas defunctorum infra expositis. 3° In triduo sacro Majoris Hebdomadae caecutiens a celebrando abstineat. In festo autem Nativitatis Domini tres potest dicere missas. 4° Quan­ do missa votiva celebratur pro re gravi et publica simul causa, a caecutiente dicantur unica oratio, Gloria in excelsis, Gredo, Praefatio in tono sollemni, Ite missa est et ultimum Evangelium In principio, etsi a sacerdotibus non privilegiatis aliae faciendae essent collectae, etc. 5° In omnibus aliis casibus : a) dicitur Gloria quandocumque dicendum est in missa diei currentis, juxta Calendarium ecclesiae ; vel in jubilaeo propriae ordinationis ; vel infra octa­ vas etiam simplices B. Μ. V., juxta Calendarium loci ; vel in sabbato ; b) ora­ tiones tres dicuntur, nisi orationes de tempore excludantur a ritu missae diei currentis, juxta Calendarium loci ; c) ('redo dicitur, quandocumquê id exigit missa diei currentis, in loco in quo caecutiens celebrat ; vel in jubilaeo propriae ordinationis ; d) in Praefatione dicitur et te in veneratione, praeterquam in festis et per octavas (etiam simplices) B. Μ. V., in quibus dicitur praefa­ tio de festo vel de octava ; e) ultimum Evangelium semper est S. Joannis In principio, j) in oratoriis privatis Calendarium proprium celebrantis tenet locum Calendarii ecclesiae in qua missa celebratur : idque etiam circa mis­ sam defunctorum servabitur. 1 Vide Caerejnon· Episcoponon, Lib» 1, c. XXVIII, n. 2 et ! J. i Cap. H. — De missae celebratione. 191 II. Rubricae circa missam defunctorum. 1° Caecutiens celebrare potest missam quotidianam defunctorum, juxta Calendarium ec< lesiae in qua celebrat, salvis tamen quae superius notavimus (I, 2°). 2° Hanc missam celebrat etiam (et quidem ter si placuerit) in Commemoratione omnium fidelium defuru to­ rum. in qua tamen unam tantum orationem dicet, nempe Fidelium. Si bis vel 1er hae die celebret, servanda sunt praescripta Constit. Benedicti XV vide n. 1609, 4°). 3° / nica oratio in hac missa dicitur, quandocumque haec missa quotidiana locum tenet missae in qua unica tantum oratio juxta rubricas dici debeat. Secus 1res saltem orationes dicantur : prima tamen et secunda variari poterunt, juxta peculiarem intentionem et applicationem missae. 4° Ad Sequentium Dies irae caecutiens numquam tenetur. Attamen si mis­ sam cantet, licet ipse Sequentiam non legat, chorus eam cantare ne omittat. Flanc Instructionem insertam etiam habet novum Rituale Romanum 10 jun. 1925), in Appendice: de SS. Eucharistia (2° loco). TRACTATUS V De poenitentia « Aggrediamur opus ad hunc tractat um de sacramento poeni­ tentiae exponendum, cui utique omni studio prae ceteris mate­ riis sedulo incumbendum, cum in ipso totius Theologiae moralis summa et quaestiones magis ad praxim spectantes contineantur ; et ideo ego labori non peperci ut desiderio lectorum satisfacerem, utque ipsi omnia scitu necessaria hic reperiant ». Ita S. Alphonsus (VI, 24G), qui propter suam scientiam atque experientiam singu­ larem maxime in hac materia, fidus nobis erit dux et magister. Agemus in triplici dissertatione : 1° de natura sacramenti poeni­ tentiae ; 2° de subjecto ; 3° de ministro. DISSERTATIO I DE NAITJRA SACRAMENTI POENITENTIAE In hac prima dissertatione tractabimus : 1° de notione poeniten tiae ; 2° de materia et forma sacramenti. CAPUT 1 l)c notione poenitentiae. S. 7 homo *. 3, q. s > ; s Uphoruus, VI, »25 ; ed. G., III, p. 419 ; Lugo, de Sacrani. Poenil., dhp. 1-6 ; de Ps. II ; Bill)!. thesis 6* ; Instr Pastor. Eystetlensis, lit. Il ; Caîech. Homan., P. 2, c. 5 AertnyM-Danien, II, 262 ; Pesch, Praelect. dogma!.. I. 7 ; Herrmann. Instil Thcol dog. tr. 12 ; Primmer, HI. η 306 seqq. ; Galtier, de poenitentia ; Cappello, de Meram. II · de poenitentia ; A. -«llo de obligation·· poenitentia··. ut est «aeramentum, mira n. 1684 evolvetur. Cap. I. — De notione poenitentiae. 195 Quaestio Specialis. De remissione peccati venialis. 1649. — Certum est, peccatum veniale nunquam remitti contaminatis [icccato mortali : nam remissio cujuslibet culpae fundatur in amicitia Dei et in gratia sanctificante. Attamen remissio peccati mortalis bene contingere potest absque remissione venialium : peccatum enim veniale non pugnat cum gratia sanctificante. Tandem unum peccatum veniale potest sine aliis venialibus remitti, si nimirum homo vere doleat de uno, et non de ceteris. Secus dicendum de peccatis mortalibus, quae omnia pugnant cum gratia habi­ tuali. Ilis admissis, explorandum est : 1° .In poenitentia requiratur ad remissionem peccati venialis? Respondemus, affirmando; quia peccatum veniale nunquam remittitur sine poenitentia, sive formali, i. e. expressa et explicita, sive virtuali et implicita, quae nempe in aliquo actu supernatural] contineatur. Constat tum ex .Sacra Scriptura, quae universim ad quodlibet peccatum abolendum postulat poenitentiam ; tum ex doctoribus id expresse affirmantibus 1 ; tum denique ex ipsa ratione, quae sancit, ut qui propria voluntate peccavit, non obtineat condonationem, nisi propria voluntate per poenitentiam a peccato recedat. 2° Quaenam poenitentia requiratur ad remissionem peccati venialis i \ opere operantis, seu extra sacramentum? Hic plura distinguere debemus ; et quidem : a) Si quis mortalis simul ei venialis peccati reus est. requiritur contritio per­ lecta. tpiae tollat utrumque, sicut ex praenotatis colligitur. Nec tamen omnis contritionis caritatisve actus tollit omnia venialia, sed illa solum, quibus formaliter, vel saltem virtualiter opponitur. Inde, plena omnium venialium remissio tunc solum obtinetur, eum actus caritatis excludit generaliter affec­ tum ad omnia venialia, seu cum quis ita affectus est, ut nullum velit unquam peccatum veniale admittere nique de quolibet admisso doleat, vel dolerel, si memoriae occurreret. Ita communiter (cfr. notata n. 471, 2). b) Si quis venia­ lium tantum reus est. non videtur requiri actus caritatis aut contritionis per­ fectae ; sed sufficit, probabilius, motus contritionis imperfectae, v. gr. oratio, qua humiliter venia exoretur, aut actus alicujus virtutis, qui culpae veniali repugnet, aut detestatio venialium procedens ex consideratione supernaturalis eorum turpitudinis (v. gr. quia sunt contra obedientiam Deo debitam), aut ex inotivo spei elicito. Ratio est. quia, cum peccatum veniale, nec caritati, nec gratiae habituali repugnet, sullieit. ut inordinata adhaesio ad creaturam ex aliquo supernatural) motivo et ex motu gratiae actualis removeatur (S. Thorn., 3. q. 87, a. 3, ad 3). 3° Quaenam poenitentia requiratur ad venialis peccati remissionem ex opere operato seu per sacramentum? Respondemus, distinguendo. Etenim remissio potest obtineri vel in sacramento poenitentiae, vel in aliis sacramentis. Jamvero : a) In sacramento poenitentiae, requiritur dolor formalis, ut ita adsit materia sacramenti (cfr. n. 1659). Per hoc autem sacramentum remittuntur etiam, probabilius, venialia involuntarie omissa, de quibus non habetur com­ placentia formalis aut virlualis. Vi enim absolutionis, cui non ponitur obex, confertur augmentum gratiae ex se peccati remissivae ; remittitur praeterea, sive ex parte sive ex toto, poena venialibus debita, si supersit (Suarez, disp. 12, s. 2). b) In alus sacramentis res procedit aliter, nempe : Baptismus remittit, venialia cum originali vel actualibus mortalibus conjuncta, modo nullus obex 1 Cfr. >. Thom., 3, q. 87, a. .3 , S. Honav., In i Sent., (list. 20, p. I. a. I, q. 2. P. HI. — Tr. V. De poenitentia. 19(ΐ huic remissioni ponatur, i. e. modo non adsit voluntas actu vel habitu inhae­ rens peccato veniali. Ita communiter cum 0’. Thoma (3, q. 87, a. 1, ad 2). Extrema unctio remittit similiter, juxta probabilem sententiam, omnia venia­ lia, si sint aliquo modo retractata : institutum est enim et hoc sacramentum ad tollenda peccata, ut infra videbimus (n. 1873). Eucharistia dat ex opere operato gratiam actualem ad excitandum fervorem, quo justus remissionem venialium consequitur (cfr. n. 1513, 3°). Atque hunc euindem effectum pro­ ducit sacrificium missae, sed per modum impetrationis tantum (n. 1591, 1°). Utrum, autem et alia sacramenta specialem virtutem habeant ad venia­ lium remissionem, incertum quidem est, sed sententia affirmans est proba­ bilior, special im quoad illud genus peccatorum, quod opponitur virtuti a sacramentis adauctae *. Articulus 11. De poenitentia, ut est sacramentum. 1650. Definitio. Poenitentia est sacramentum consistens in actibus poenitenlis et in absolutione sacerdotis ; seu est : ritus e.rlernus a Christo institutus, quo remittuntur homini contrito el confesso, per juridicam absolutionem a sacerdote praestitam, pec­ cata post baptismum commissa, injuncta competente satisfactione. Cfr. can. 870. Differt sacramentum poenitentiae a virtute poenitentiae multipliciter : a) Poe­ nitentia, ut virtus, ponitur sub genere habitus ; ut sacramentum, ponitur sub signo sacro, b) Virtus per suos actus est pars sacramenti ; hoc autem includit etiam absolutionem, c) \ irtus requirit ad causandam justificationem actum perfectum (contritionem) ; sacramentum justificat etiam cum sola attritione. ). I 'irum autem et alia sacramenta specialem virtutem habeant ad venia­ lium remissionem, incertum quidem est, sed sententia affirmans est proba­ bilior, speciatim quoad illud genus peccatorum, quod opponitur virtuti a sacramentis adauctae l. Articulus II. De poenitentia, ut est sacramentum. 1650. Definitio. Poenitentia est sacramentum consistens in actibus poenitentis et in absolutione sacerdotis ; seu est : ritus erlernus « Christo institutus, quo remittuntur homini contrito et Conjesso, per juridicam absolutionem a sacerdote praestitam, pec­ cata post baptismum commissa, injuncta competente satisfactione. Cfr. can. 870. Differt sacramentum poenitentiae a virtute poenitentiae multipliciter : a) Poe­ nitentia, ut virtus, ponitur sub genere habitus ; ut sacramentum, ponitur sub signo sacro, b) \ irtus per suos actus est pars sacramenti ; hoc autem includit etiam absolutionem, c) Virtus requirit ad causandam justificationem actum perfectum (contritionem) ; sacramentum justificat etiam cum sola attritione. it) Virtus est rausa gratiae per modum dispositionis et ex opere operantis ; su ramentum, per modum causae efficientis instrumentalis et ex opere operato. Cfr. Salmant., tr. 6, c. 2. 1651. Principia. I. Datur in Ecclesia poenitentiae sacramen­ tum, institutum in modum judicii. Primum est de fide ex Tridenlino (Sess. 14, can. 1), sic definiente : Si quis dixerit, in catholica Ecclesia poenitentiam non esse vere et proprie sacramentum pro fidelibus, quoties post baptismum in peccata labuntur, ipsi Deo reconciliandis, a Christo Domino nostro institutum : anathema sit ». Pilet autem hujus definitionis ratio ; nam poenitentia prae se fert omne quod ad rationem veri sacramenti requiritur, videlicet signum sensibile et -itrum divinam institutionem et adnexam gratiam, ut apparet ex verbis Christi statim referendis. //<·< sacramentum institutum est in modum judicii, quatenus in illo poenitens reus simul et sui accusator est, judex vero sacerdos Dlxlmu- n. I »VI, qu-mv lo per socramenloba etiam peccata venialia remittuntur. Cap. I. — De notione poenitentiae, 197 absolvens. Hoc ultimum constat ex verbis Salvatoris (Joann., 20, 22, 23) : Accipite Spiritum Sanctum : quorum remiseritis peccata, remittuntur eis ; et quorum retinueritis, retenta sunt ; ergo per modum sententiae his verbis describitur actio sacerdotis : quorum remise­ ritis, etc. Sed sententia judicialis praesupponit necessario aliquem reum seu accusatum. His igitur Jesu Christi verbis jubentur omnes christi fideles, in culpam pro­ lapsi, ante hoc tribunal se sistere, ut per sacerdotis sententiam, quotiescumque peccaverint, ab incurso reatu liberentur. Porro illa sacerdotis sententia vere judicialis est, juxta institutionem ipsius sacramenti. Etenim tria ad veri judicii sententiam requisita, ibidem inveniuntur: 1° praecedit causae cognitio (accusatio, etc.) ; 2° competit sacerdoti debita potestas jus dicendi (jurisdictio) ; 3° causa non potest definiri pro arbitrio, sed juxta merita vel demerita (abso­ lutio, etc.). I nde sic Tridentinum (Sess. 14, can. 9) : <- Si (piis dixerit, abso­ lutionem sacramentalem sacerdotis non esse actum judicialem : anathema sit », Cfr. can. 888, § 1. 1652. — II. Poenitentiae sacramentum, vel in re vel in voto, est omnibus post baptismum in mortale lapsis necessarium necessitate praecepti, imino et medii. Constat ex Trid. (Sess. 1 e. 2, fin.) ubi dici­ tur : « Est autem hoc sacramentum poenitentiae lapsis post baptis­ mum necessarium, ut nondum regeneratis ipse baptismus . Ita nempe ex positiva Christi ordinatione, qui post baptismum lapsis, seu naufragium passis, hanc secundam tabulam misericorditer con­ cessit, qua possint tuto, quamvis laboriose, ex perditionis barathro rursus evadere. Quod vero concedatur ceu remedium unicum et necessario sumendum, constat ex verbis Christi : claves dabo... dimittuntur... retenta sunt ; frustra enim darentur claves, si pateret ingressus absque earum ope ; neque per Ecclesiam retinerentur peccata, si posset alia via eorum remissio obtineri. Diximus vel m voto, explicite» scilicet vel implicito ; nam sicut nondum bap­ tizatis suiheit ad justificationem et salutem votum baptismi, quod dicitur baptismus flaminis, seu dilectionis Dei super omnia ; ita el. baptizatis, post lapsum, sufficit votum sacramenti poenitentiae, in contritione perfecta inclu­ sum, ita tamen ut, si postea sacramentum suscipi possit, omnino necessarium sit (Salmant., tr. 6, c. 2, n. 22). Vide n. 1644-46. Quandonam vero susceptio hujus sacramenti sit obligatoria, dicetur infra, ubi de confessione (n. 1683 seqq.). r 1653. — Effectus sacramenti poenitentiae sunt sequentes : 1° Remittuntur peccata, quoad culpam et poenam aeternam, ita perfecte, ut nunquam per subsequeris peccatum reviviscant ; id vero per infusionem g, aliae sanctificantis. 2° Remittitur poena temporalis tum ratione absolutionis, tum ratione satisfactionis a confessario impositae : et quidem in majori minori ve gradu, pro 198 P. III. — Tr. V. De poenitentia. dispositione poenitentis. Nunquam vero, leste Tridentino, ad omni­ modam novitatem atque integritatem, sine magnis nostris fletibus et laboribus (divina hoc exigente justitia) pervenire possumus. 3° Beviviscunt bona opera prius in caritate facta, et per peccatum mortificata. 4° Confertur gratia sacramental is, pei quam majori semper odio prosequimur peccatum, ab eoque efficacius praeservamur. Ilis adde multos alios effectus secundarios, quos poenitentes bene dis­ positi, immo et tota societas Christiana, ex hoc Dei beneficio consequuntur (cfr. Cau-ch. Rom., de Sacram. Poenit., n. 36). CAPUT II De materia et forma sacramenti poenitentiae. S. Thomat, 3, q. 8 » ; Opusc. 18, de Forma absolut, (ed. Vives, t. 27, p. \ 17) ; S. Alphonsus, VI n 425 ; Lupo, disp. 13 ; Suarez, disp. 18 el 19 ; Salmanticenses, c. 3 et \ ; Hilluarl, Diss. 4, .i 2 et 3 . Palmieri, thés. I'* ; HUM, thés. 3 ; Herrmann, II, η. 1747 ; Pohle, Doginal., Ill, p 460, ed. 5 ; Génicot-Salsmans, II, n. 258 ; A'oldin-Schmitt, III, n. 226 ; Ubach, II, n. 593 : »•1 alii auctores recentisslmi : Aertnys-Damen, Prûmmer, Cappello, Vcrmeersch, Piscetla· Gennaro, Woutert, etc. Conferatur etiam norum Hi tuaie Hom. T. 111. c. I. Articulus I. De materia hujus sacramenti. Sicut in ceteris sacramentis, ita et in sacramento poenitentiae, datur duplex materia, remota videlicet et proxim a. § 1. De materia remota. Materia remota, illa scilicet circa quam materia proxima versatur aut versari potest, in hoc sacramento habetur vel : 1° necessaria. quae ex praecepto subjici debet materiae proximae ; vel : 2° suffi­ ciens tantum el libera, quae quidem est sat is apta ad absolutionem, sed nulla lege materiae proximae subjici debet (etsi subjici possit). Jam vero : 1654. Principis.. 1. Materia remota sacramenti poenitentiae sunt peccata post baptismum commissa. Cfr. can. 901,902. Dicitur : I" Peccata, sive moi talia, sive venialia ; non autem merae imperfictiones, v. gr. quod non responderis divinis inspirationibus, quod non feceris bonum quod poteras, etc. Haec enim, cum solum opponantur consdiis, non habent ex natura sua rationem peccati per poenitentiam delendi. Vide n. 345 et Lago, disp. 3, n. 9-20. Cap. 11. — De materia et forma poenitentiae. 199 2° Post baptismum commissa ; ratio est, tum quia peccatum ori­ ginale et peccata actualia ante baptismum commissa delent ur per ipsum baptismum ; tum quia potestas clavium non extenditur nisi ad eos qui, per baptismum, Ecclesiae subjiciuntur. a) Peccata actualia ante baptismum commissa non sunt materia remota poenitentiae, etiamsi baptismus cum fictione sive materiali, sive formali recep­ tus fuerit. Ista peccata, reviviscente postea baptismo, una cum peccato origi­ nali delentur, juxta superius dicta n. 1394 et 1397. b) Quodsi in ipso baptismo peccata formalia committantur (ut facile acci­ dere potest, v. gr. apud eos qui sponsae divitis fruendae causa baptizati petunt), non omnino liquet, utrum haec peccata postea accusari debeant. Ita A. Alphonsus, VI, 427, contra Suarez, Salmanticenses, Elbel et alios, qui sine haesi­ tatione affirmant. Ratio dubitandi est, quia nonnisi baptismo jam peracto inci­ pit jurisdictio et potestas Ecclesiae in fideles. Concedit tamen S. Doctor ista peccata fieri materiam remotam poenitentiae, si mala dispositio post baptis­ mum perdurat (quod utique haud raro locum habet), v. gr. si quis perseverat in proposito filios sine religione educandi. Quare in hoc ultimo casu, adest stricta obligatio confessionis per se, ut omnibus patet ; in altero vero, remanet aliqua materia dubia, nec,stricta adest confitendi necessitas. 1655. Quaesitum. Au et quomodo peccata confitenda sint, si propter dubium de validitate baptismi, hic sub conditione iteretur ? Distinguendum est pro casu. Etenim : 1° Si ille, cujus baptismus iterandus est, jam peccata sua bona fide accusavit, ab iisque absolutus fuerit, non tenetur denuo con­ fiteri. Etenim, si validus fuit prior baptismus, peccata per poeni­ tentiam jam remissa sunt ; sin secus, remittentur per baptismum. 2° Si peccata post dubium baptismum commissa nondum accusavit (ut evenit inter protestantes), tenetur ea confiteri ; nam ex eo momento quo aliquis externo ritu societati adscriptus fuit regimini sociali hujus societatis subjacet, donec constiterit adscriptionem esse invalidam ; unde quoad forum externum et obligationes ex baptismo consequentes, pro validitate suscepti Baptismi standum est, donec contrarium probetur. Generali quoque modo declarat can. 901 : peccata mortalia post baptismum perpetrata esse con­ fitenda. Postulantibus Angliae Episcopis : « An debeat confessio sacramentalis a neoconversis in Anglia exigi, et an debeat esse integra ? », S. 0., 17 Dec. 1868, res­ pondit ad utrumque : affirmative et dandum esse Decretum latum 14 Julii 1715, in quo scilicet habetur : neo-conversum « esse rebaptizandum sub conditione ; cl collato baptismo, suae praeteritae vitae peccata confiteatur, et ab iis sub conditione absolvatur (A. S. .S’,, IV, p. 320 ; ('oli. S. Λ'., n. 475). Quod Respon­ sum universalem legem continere proindeque in cunctis regionibus esse obser­ vandum, declaravit S. C. de P. E., 12 Jul. 1869 fAnal. Eccl., VII, p. 489 ; .Voue. Jlev. Théol., 32, p. 53). Fatemur quidem Responsum S. C. de Prop. F. tan­ tum anno 1899 esse promulgatum ; libenter etiam concederemus hoc esse 200 P. III. — Tr. De poenitentia. Responsum privatum (ut affirmant Bucceroni, Cas. consc., n. 120, et alii pauci). Ex hoc tamen non sequitur, dubie baptizatis favere axioma : obligatio dubia, obligatio nulla. Ratio enim supracitata probat, de obligatione confessionis in casu non pos.se rationabile dubium haberi. Praeterea, forma Decretorum S. Oili< ii est generalis, licet circumstantiae, quae ad responsionem moverunt, fuerint particulares. ( nde recte dicitur in Rituali pro America Septentrionali (appro­ bante S Officio) et in Rituali Colon., neo-conversis non solum baptismum, sed etiam, post confessionem, absolutionem conditionatam conferri debere 1. I60G. II. Materia necessaria poenitentiae sunt omnia peccata mortalia post baptismum commissa, et nondum per hoc sacramen­ tum directe remissa. Constat ex Tridentino, quod (Sess. 14, c. 5) declarat oportere a poenitentibus omnia peccata mortalia, quorum post diligentem sui discussionem conscientiam habent, in confes­ sione recenseri . Can. 901. Kalio patet ex dictis n. 1652. Diximus : peccata nondum directe remissa, seu quae nondum in confessione fuerunt expresse declarata, nec per validam absolutionem, vi jurisdictionis ad ea se extendentis, condonata. I nde, materia necessaria confessionis sunt : » (cfr. n. 1648. q. II) ; b) su/Jiciens, quia verba Salvatoris : quaecumque solventis, etc., non distinguunt inter peccata moi talia et venialia, et Conci­ lium, loc. cit., declarat venialia recte et utiliter in confessione dici. Et sane, si de solis peccatis mortalibus confessio facienda esset, mulli ob timorem se tanquam graviter reos publice prodendi, retraherentur ab isto sacramento : multi, ex falsa conscientia, sese leviter reos existimarent, etc. 2° Peccata jam directe remissa sunt materia : a) libera, quia quod semel remissum est. nequit amplius in culpam vocari ; b) suffi­ ciens, id enim ex Const. Benedicti XI Inter cunctas, et er prari. ■ Vhlr n. ISA', ordinem In reconciliatione eorum haereticorum servandum, qui sub conditione unium sunk baptizandi. Cap. II. — De materia et forma poenitentiae. 201 fidelium salis superque constat ’. Batio autem theologica est, quia, sicut eadem injuria saepius potest condonari, ita potest idem pecca­ tum saepius remitti. Et similiter potest de eodem peccato quis sae­ pius se accusare, ex quo habetur materia proxima sacramenti (VI, 427, dub. 2). Xeque objiciatur, quod peccatum remissum per sacramentum amplius non possit deleri. \am elTeclus hujus sacramenti in actu primo non est remissio peccatorum, sed gratia sanctificans deletiva peccati, ordinata scilicet ad delenda peccata, quamvis per accidens, in actu secundo, peccatum non deleat, ut etiam iit in subjecto jam sanctificato per contritionem perfectam. Verificantur igitur verba absolutionis in quantum significant donum gratiae majo­ ris ; revera enim receptio hujus sacramenti auget gratiam sanctificantem, remittit poenas temporales, ingerit odium peccati, etc. (Lugo, disp. 13, η. 73) Conclude, peccata dubia non esse materiant sufficientem sacra­ menti. Si enim poeniteris tantummodo peccatum dubie commissum confitetur, exponitur sacramentum periculo nullitatis. Quare : a) Si quis nullum peccatum certum declarat, interrogetur in primis de obliga­ tionibus proprii status, de superbia, de vana gloria, de pravis cogitationibus, de modo agendi cum parentibus et aliis proximis, de detractione, de ira, de invi­ dia, etc. Multi enim, nisi hoc modo adjuventur, se nihil amplius scire respon­ dent. b) Suadendum est poenitentibus piis, ut peccatis dubiis, sicut et levioribus suis quotidianis noxis, adjiciant semper aliquod peccatum certum, ex jam con­ fessis, de (pio scilicet vehementius doleant et propter quod firmius propositum concipere possint. — Qui autem salutarem hanc consuetudinem tenent, prae­ muniendi sunt ne istiusmodi accusationem ex mero usu subnectant. Quaestio Specialis. De accusatione generica peccatorum. 1658. — Haec quaestio adeo gravis est, ut fusiori explanatione indigeat. Unde praemittendae erunt distinctiones necessariae. Accusatio generica multipliciter fieri potest : a) Potest poenitens modo indeterminato (sive verbis, sive tunsione pectoris) fateri quod peccavit, b) Po­ test etiam dicere : accuso me de mortalibus vel venialibus vitae meae, c) Potest denique indicare, generali tantum modo, speciem peccatorum (v. gr. contra castitatem, justitiam), quin accuset peccatorum speciem infimam, ut adulte­ rium, pollutionem, vel furtum, detractionem. In his modis se accusandi, si supponamus conscientiam poenitentis confessorio non fuisse antea manifesta­ tam, nondum habetur determinata confessio, qualis in sacramento poeniten­ tiae requiritur, juxta dicenda n. 1692. — Quoad accusationem genericarn peccatorum, probe distinguendum est inter casus necessitatis et casus ordi­ narios ; deinde attendendum erit ad materiam ipsam. Jam vero : I. In casu extremae necessitatis, suilicit quaecumque accusatio generica peccatorum. Suilicit et ad validitatem et ad liceilalem 1 Nola : jam directe remissa; peccata enim, ab adultis ante baptismum commissa, non iubjaccnl clavibus el foro Ecclesiae (Ami du Cl., 1912, p. 365), Vide n. 1654. 202 P. III. — Tr. V. De poenitentia. absolutionis. Ratio est, quia Christus certe noluit legem positivam accusationis peccatorum in specie ad casus necessitatis extremae extendere, ne scilicet animae perirent. — Hoc eo certius admitten­ dum est. quod, stante accusatione generica, remanent essentialia judicii a confessario exercendi. Illud utique erit valde imperfectum ; attamen, habita ratione necessitatis, erit per se sufficiens. Itaque : a) Milites in praelio, moribundi in articulo mortis, specificae accusationis incapaces, praemissa qualicumque generica confessione, absolute absolvi possunt et debent., cfr. Rit. Rom., Tit. Ill, c. I, n. 25. — Decretum S. Poenit. (G Febr. 1915), declarat : Nihil obstare quominus ad praelium vocati milites, debite contriti et communi absolutione justificati (si eorum tantus est numerus ut singuli audiri nequeant), ad s. communionem admittantur, salvo praecepto postea integre sua peccata confitendi (A. .4. 5., VII. p. 72). b) 01) rationis paritatem, sufficit generica confessio apud rudes, a quibus ob labilem memo­ riam nulla specifica accusatio extorqueri potest ; ita ut absolutionis beneficium ipsis concedi possit, si diu non fuerint absoluti. Ita Lehmkuhl, II, 362, cum Lugo, Reuter et aliis. II. Extra casum extremae necessitatis, accusatio generica materiae necessariae certe non sufficit. Judicium enim sacramentale, ex voluntate Christi, debet esse perfectum et completum, ut n. 1691 fusius probabimus. Potest tamen poenitens legi satisfacere per accusationem formaliter integram, ut n. 1698 evolvetur. Conferantur igitur pro praxi in hoc secundo casu iidem numeri 1691 et 1698 modo citati *. III. Extra casum extremae necessitatis, non sufficit indiscriminatim quaecumque accusatio generica materiae liberae. Scilicet: ex una parte, in casu ordinario, non requiritur circa materiam liberam accusatio poenitentis aeque completa ac in materia necessaria, ut ex supradietis patet ; ex altera vero parte, illa sola accusatio mate­ riae liberae ab antiquo jure consuetudinario fidelium exigitur, (piae praebeat materiam certam, aliquo sensu determinatam ; ex qua proinde sacerdos sibi efformare possit judicium aliquo modo ratio­ nabile, perfectius utique quam illud quod in casibus extremae necessitatis sufficere potest. Ita ex Suarez, Laymann et aliis iccte concludit Lehmkuhl, 11, 363. Quapropter : a) Xon videtur sufficere (exponitur ideo sacramentum periculo nullitatis), vel saltem dubitatur de confessionis liceiiate, si poenitens simpliciter dicat : me accuso de omnibus peccatis vitae meae praeteritae ; non habeo mortale, includere vellem peccata venialia praeterita», b) Sufficiens vero accusatur ' Circa confessione» schismaticorum graeco-russorum scribit Jupie (o. c. III, p. 336) · Xd integritatem confessionis quod attinet, notandum est dissidentes de eo non mullum curare X’ec Inauditae sunt apud Graecos publicae confessiones,... per lectionem a patre spirituali factam alicuius elenchi peccatorum qua persoluta, impertitur absolutio commu­ ni» super omnes... qui aliquo signo «e peccasse declararunt ». • ·> ad n. 1658: Confee I, Valetne: 1) Prorsus gene catis vitae A.Probabilit aliquo nodo specil Sabetti (1 5). Rationes : a. in quantum fieri b. c. mento (quod suffit nem peccati venia3 habet conscientiar Respondetur, forte . .Nihilominus tant materiae... < n.7 ss Konings liditatem ut '■null plus !) B.Simplicité: Ballerini < Patio·’ esse cessitatis, etiam de mortalibus). Quoad v^rbe 3d id vero quod Si praxi declarandan ponit: Si hoc speculati enim tantum, in re nor;: non practice, quando ic exhiberi in praxi quin BclJjerini, practice ne^ modo vero nrobabilem. S quomod o potest ita ini Sabetti dicit de re se debet quod, admissa sententiae, licitum esi necessitatis.” (Ob regi Sequaces Ballerini: 2) Non prorsus gener: peccata contra 7mum mai Sabetti (Eccles. I quo nodo confessionem i mento de ’’prorsus genei generica accusatio, sec qui sé accusaret do pec adderet, dici posset’et onen; generica enim ilJ retur num peccata iste turam, num * cum soluta 1 ma);Z sed specifics etic solum manifestaretur se gravitas neccatorum ulJ ita determinata et spec bus (et tantum pro his! -Admittunt etiam Ms II Si aliquis tenet v< 1.affirmative : Bucc 1 sub 2.ne ga t ive: communj dae absolution cognitionem (q nun intelligit nere internos. sensibus desti bundum virtual actualiter (su -,ΧΪ Oi I Ht SCHOLASTICS .vevcrum est. etiam practice verum erit. Tunc itpr aliquid çbeculative quidem verum sed, i, quodi m in spc cuirtibne consideratur, non potest aliqua contingat variatio...." Ita arguons, zat sententiam a Suarez nropositam esse ullo >ua ergo stat solo et certa. Non video, tamen, serpretari verba Suaresii. (Eccles. Rev. p.251): ’’Mirum, omnino est et es, saltem implicite, probabilitate contrariae se asserat uti confessione generica extra casum il am de probabilismo, nempe .). ^rregui n. 576,2 Prümmer III, 325 Genicot-Sal. II, 262,2 Davis. hi Lea sed jam aliquo modo determinata (Confiteor idatum; accuso me de mortalibus anteactae vitae): lev. 242) admittit in tali casu jam adesse alispecificam et ergo nullo modo includit in argu?ica':. Non dicit in his omnino licere et valere 1 implicite videtur concedere omnino."Ita, v.g. icatis commissis contra castitatem, quin aliud i gcncricam simul et specificam facere confessi.a esset relato ad confessionem in qua declarecommissa fuerint juxta naturam vel contra naωΐ cum conjugata ldaretur nempe species infimiTOceri posset relate ad confessionem in qua i osse peccatorem, quin numerus aut qualitas et .o modo indicaretur.Talis confessio non est iifica uti a Triôentino requiritur pro mortali), sed simul nullo nodo est prorsus generica. •re, Lchmkuhl (11,264). Hl ilere, licetne sino bona_causa?: , δητν-Ro i i —- Cap. II. — De materia et forma poenitentiae. 203 rhateria, si poenitens dicat : « me accuso de peccatis praeteritis contra casti­ tatem. caritatem » ; vel etiam : « me accuso de mendaciis, parvis injustitiis praeteritis ». Inrr o satis sufficiens erit accusatio, si dicat : « accuso me de morta­ libus anteactae vitae ». In his enim indicatur materia determinata, offensa Dei definita, licet taceatur species vel infima vel generalior. Optime tamen addit Lehmkuhl (II, n. 361. 2°) quod non convenit totam confessionem ultimo modo concludere. Addatur semper in specie quoddam recens peccatum veniale. Cfr. hac super quaestione .S'. Alphonsum, Praxis, n. 71 et 188 ; Vind. Alph., II, p. 92, nola ; Ciolli, Dirett. pratico, n. 30, 2°. § 2. De materia proxima. 1659. Magna olim fervebat circa essentiam sacramenti poeni­ tentiae controversia, quae nondum plene sedata est, nimirum : Scotus et Scotistae (quibus adhaerent e recentioribus BaUerini- Palmieri et Berardi) contendunt totam essentiam sacramenti poenitentiae, materiam scilicet et formam, in sola sacerdotis absolutione consistere; actus vero poenitentis esse tantummodo dispositiones prâerèquisitas ad consequendum sacra­ menti effectum. Ceteri autem theologi, qui post Concilium Tridentinum vixe­ runt, fere omnes docent communiter cum Λ. Thoma actus poenitentis cum verbis absolutionis esse partes intrinsecas sacramenti, eosque cooperari ad collationem gratiae in poenitentia, sicut ablutio cooperatur in baptismo (S. Alph., in Trid., Sess. 1 i, n. 30-36). Jadivero sententia Scotistarum argu­ mento nititur, quod moribundo sensibus destituto licite absolutio conceditur, etsi nullo signo sensibili animae dispositionem manifestet. — Respondetur autem : materiam poenitentiae in moribundo adesse virtualiter, in quantum intentio sacramentum recipiendi, a poenitente antea manifestata, virtualiter perdurat (cfr. dicenda n. 1854). Praeterea, ex sententia Scoti sequitur, quod non obligaremur in controversiis circa actus poenitentis sequi opinionem tutio­ rem (quia haec obligatio non exsistit nisi pro essentialibus sacramenti) ; hoc autem a theologis communiter rejicitur. Cfr. Priimmer, Manuale Theol. mor., III, n. 327. 1660. - Principia. I. Tres actus poenitentis, scilicet contritio, confessio et satisfactio, sunt proxima materia sacramenti poeni­ tentiae. Ex Trid., Sess. 14, cap. 3 et can. 4 ; ex Catechismo Romano (de Poenil., n. 12, 13), et ex Rituali (Tit. Ill, c. 1) quod absolute dicit : « Remota materia sunt peccata, proxima vero sunt actus poenitentis1. Ilis tribus perficitur quidem materia ex qua intrin­ sece componitur sacramentum ; attamen duo priores sunt partes essentiales sacramenti, dum ultimus (in re) nonnisi integralis est (vide 11). 1 Quomodo adhuc nostris temporibus cl. Vcrmeersch scribere potuerit (Epii. 2 ed. II. W. I 50) : < Suntnc autem vera materia ex qua, una cum forma, iit sacramentum, an essentia tota sacramenti in absolutione consistit... id controvertilur ·, vix intelligi potest, dum novum Rituale Romanum clare dicat (I. c.) : « Cum autem ad illud constituendum tria con­ currant, materia, forma et minister : illius quidem remota materia sunt peccata, proxima vero sunt actus poenitentis nempe », etc. 204 P. III. — Tr. V. De poenitentia. Dicitur a Concilio quas i-materia, <■ non quia verae materiae ratio­ nem non habeant ait Catechismus Romanus, sed quia ejus generis materia non sunt, quae extrinsecus adhibeatur, ut aqua in baptismo, et chrisma in confirmatione ··. — « In illis sacramentis, inquit 5, Thomas (3, q. 84, a. I, ad 1), quae habent effectum correspondentem humanis actibus, ipsi actus humani sunt loco msteriae, ut accidit in poenitentia et in matrimonio >. Nec obstat, quod contritio non sil per se sensibilis ; fit enim sufficienter sensibilis per confes­ sionem et alia exteriora poenitentiae signa (VI, 425, 482). Unde dici potest, materiam proximam hujus sacramenti esse proprie confessionem dolorosam, eo quod sacramentum poenitentiae intrinsece cx ea componitur (cfr. Pohle, 111, 460). \otentur et haec alia .S’. Thomae verba (3, q. 8G, a. 6) : Omne sacramentum (inquit) producit effectum suum non solum virtute formae, sed etiam virtute materiat· ; ex utroque enim unum est sacramentum. Unde, sicut remissio cul­ pae (it in baptismo non solum virtute formae, sed etiam virtute materiae, scilicet aquae, principalius tamen virtute formae, ex qua et ipsa aqua virtutem rei ipit ; ita etiam remissio culpae est effectus poenitentiae, principalius quidem ex virtute clavium, quas habent ministri, ex quorum parle accipitur id quod formale est in hoc sacramento, secundario autem ex vi actuum poenitentis pertinentium ad virtutem poenitentiae ; tamen prout hi actus aliqualiter ordinantur ad claves Ecclesiae ». Cum autem, ut supra diximus, materia pro­ xima sacramenti poenitentiae sint, ipsi poenitentis actus, ac praeterea iidem adus tanquam dispositiones subjecti ad sacramentum rite recipiendum habean­ tur, profundiorem ipsorum tractationem plane remittimus ad dissertatio­ nem Il (n. 16G5 seqq.). II. Contritio et confessio stint partes essentiales sacramenti, satisfactio autem in re est pars integralis. Dicitur autem : 1° Contritio et confessio sunt parlés essentiales, adeo scilicet neces­ sariae, ut una ex ipsis deficiente, sacramentum nullatenus stare (pieat ; nam, sine confessione impossibilis est informatio causae, et sine contritione, in qua necessario includitur voluntas satisfaciendi, perfici nequii reconciliatio. '1° Satisfactio in re est pars integralis. In contritione (et proposito) implicite continetur satisfactio m colo, quae omnino necessaria est, cum pertineat ad materiam proximam sacramenti ; de hac non loquimur, sed de satisfactione m re. Porro per pariem integralem inlelligitur dia, sine qua exsistit quidem sacramentum essentialiter, non tamen plene et perfecte : sicut est essentialiter homo, qui caret brachio, vel crure, non tamen integer et perfectus, Unde, potest peccatum remitti et reconciliatio peifici, antequam adimpleatur opus salisfartorium, a judice impositum ad obtinendam remissio­ nem poenae temporalis. — Haec tamen remissio poenae, quatenus Cap. H. — Do materia el forma poenitentiae. 205 obtinetur per satisfactionem, est ctiarn effectus sacramenti, etsi secundarius ; ideoque requiritur ad integritatem sacramenti, seu, ut loquitur Tridentinum (I. c.) « ad plenam et perfectam peccato­ rum remissionem ». Cfr. Lu go, disp. n. 40 ; Salman!. tr. 6, c. 2. Articulus De forma sacramenti poenitentiae. Plura veniunt exploranda : 1° in quo consistat forma absolutionis ; 2° quinam sint ritus ; 3° quaenam sint conditiones absolutionis· Unde tria diversa principia. I λιΛζ . — Principia. I. Sacramenti poenitentiae forma sunt verba ccrdotis : Ego te absolvo a peccatis tuis. Constat ex Tridentino (Sess. 14, c. 3) ubi ait : « Docet S. Synodus, sacramenti poenitentiae formam, in qua praecipue ipsius vis sita est, in illis ministri verbis positam esse : Ego te absolvo, etc. ». Apud latinos igitur forma debet esse indicativa, non deprecativa, quidquid olim de validitate formae deprecati vae disputatum fuerit ’. Jam vero : 1° Verba Te absolvo sunt de essentia ; secus enim non indicaretur praesen­ tia poenitentis, neque ipsa vis absolutionis exprimeretur. Negant nonnulli requiri ad valorem formae pronomen te, cum hoc satis exprimatur in verbo tuis2. Haec opinio, quamvis speculative probabilior videatur, non potest in praxi teneri, eo quod sacramentorum valori tutissime consulendum sit (VI. 430, dub. 1 ; II. Ap., XVI. 5). 2° Verba a peccatis tuis, certe probabilius, non sunt de essentia si dicatur : £go te absolvo; quia verbo te jam sufficienter determinatur materia per prae­ sentiam poenitentis, qui confessus est. Sed quia opposita sententia funda­ mento non caret, non possunt ista verba sine gravi peccato omitti, et si fuissent omissa, esset absolutio sub conditione repetenda (VI, 430, dub. 2). 3° Verba In nomine Patris, etc., non sunt de essentia, quia Christus non fecit hic. sicut in baptismo, mentionem de SS. Trinitate, t inde, eorum omissio non excederet culpam venialem. Item,. non est essentiale pronomen Ego, ut palet ; nec vox : tuis, quae in casu necessitatis omitti potest (VI, 430, dub. 3). Quare certo valida est haec forma : absolvo te a peccatis. 4° Valida foret forma expressa verbis aequi valentibus, v. gr. condono, remitto libi peccata tua ; vel etiam, si honoris causa diceretur : Absolvo Dominationem, Excellentiam Vestram... Sed foret illicita, quia insolita praxique Ecclesiae contraria. 5° Valide etiam plures absolverentur unica hac forma : Ego vos absolvo, etc., quia omnia ad validitatem requisita in ea reperiuniur. Sed sub levi hoc fieri prohibetur, extra casum necessitatis, v. gr. in naufragio, ante praelium, vel in ipso praelio (VI, 20, 480). Ita etiam S. Poenit. (die 6 Eebr. 1915). Sciendum tamen est, formam deprecallvam esse duplicem, nempe /ormaliter dcprecatiyam (quae semper et ubique invalida habenda est) et grammatice deprecativam (solis Inspectis vocabulis), quhe olim tam in Ecclesia latina quam in Ecclesia graeca in usu fuit. Nunc autem a latinis debet formula indicativa adhiberi ; apud graecos non est uniformitas tJutpe, 1. c. p. 33!»). — 1 Casu nempe quo dicatur : absolvo a peccatis luis. 20G I’. III. — Tr. V. De poenitentia. Quaesitum. An per verba te absolvo posset sacerdos valide absol­ vere, poenitentem tam a peccatis, quam a censuris? Respondemus : Affirm., juxta communem AA. sententiam, etsi prius a censuris, et deinde a peccatis debet absolvere. « Ratio, quia nihil prohibet, quin verba ilia ex intentione sacerdotis dirigantur ad absolutionem tam a censuris, quam a peccatis ». Id tamen (nisi abesset omnino suspicio, quod poenitens aliquam censuram incurrerit) non excu­ satur a culpa veniali, cum sit contra usum Ecclesiae. Quinimmo, sacerdos qui, contra prohibitionem Ecclesiae, vellet poenitentem absolvere prius a peccatis, et deinde a censuris, peccaret graviter. Si poenitens esset in bona tide, valide absolveretur a peccatis, non prae­ missa absolutione a censuris ; quia prohibitio Ecclesiae non potest invalidare sacramentum, cujus valor pendet a jure divino, cum omnia requisita essen­ tialia ad illud concurrunt (\ I, 430, dub. 4). Vide dicta n. 1276 et 1405. 1662. - II. Ritus absolutionis religiose sunt observamii ; non omnes tamen obligant sub peccato. Ritus servandi se referunt sive ad preces dicendas, sive ad locum confessionibus destinatum, sive denique ad vestes induendas. 1° Preces quaedam laudabiliter, de Ecclesiae more, formae sacra­ menti adjunguntur. Ex Trid., Sess. 14, c. 3. Rituale Romanum (Til. III, c. 2) haec habet : Cum Sacerdos poenitentem absolvere velit, injuncta ei prius, et ab eo acceptata salutari poenitentia, primo dicit : Misereatur lui omni potens Deus, et dimissis peccatis tuis, perducat tr ad vdam aeternam. Arnen. Deinde, dextera versus poenitentem elevata, dicit : Indulgentiam, absolutionem et remissionem peccatorum tuorum tribuat tibi omnipotens et misericors Dominus. Arnen. Dominus Noster Jesus Christus te absolvat et ego auctoritati· ipsius /<■ absolvo ab omni vinculo excommunicationis, suspensionis d interdicti, in quantum possum, et tu indiges. Deinde 1 Ego ti \WSO1.VO \ PICI Alis It |s. IX X.IMIM I’aTHIS, I T 1'Ί| II. * ET SpllUTI S S\XC II. (Si poenitens sit laicus. omittitur verbum suspensionis). Passio Domini Vostri Jesu Christi, menta Hiatae Manae Virginis et omnium Sanctorum, quid­ quid boni feceris et mali sustinueris sint tibi in remissionem peccatorum. augmen­ tum gratiae et praemium vitae aeternae. Arnen -. .lusta de causa omitti potest Misereatur etc., et satis erit dicere : Dominus Noster Jesus Christus. etc., ut supra, usque ad illud (exclusive . S. R. C., 28 Febr. 1847) : Passio Domini Nostri. eti l rgente vero aliqua gravi necessitate in periculo mortis, Sacerdos \mi x ' Istud linndr muro charactere ut lUtuall Romano (ed. ty p. 1925) legitur, ideoque debet a 'acer lot·· proferri. st / erliant» κ i<>cularibu< benedictio cum Indulgentia plenaria Inimediiti· post absolutionem -m .imentalem confert) debeat, sacerdos sequenti utatur formula : <1) Si t. inpus suppetat Oominu * noster Jesus Christus, qui beato Petro Apostolo dedit potesfaten. ligandi algu· >i VI .GESTIAM UMMI M PECCATORUM nostM UBI impeutiom Is somim Pusi», Er Emi, t i.t Spiniri.. *· Sim.ii AmEx · 6/ Si tempus non suppetat, v gr. si adsit Concursus populi, sola ultima verba sunt recitanda (l/mnger ed. 13, I’ III. n 32). Cap. II. — De materia et forma poenitentiae. 207 breviter dicere poterit : /;go te absolvo ab omnibus censuris et peccatis, in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti. Arnen n. — Invaluit praeterea pia consuetudo. ul confessarius poeni tenti ante confessionem benedicat his verbis : Dominus sit in corde tuo et in labiis tuis, ut rite confitearis omnia peccata tua. — Porro id advertendum est : a) Omnes istae preces, ab Ecclesia formulae absolutionis adjunctae, nisi justa de causa, ne omittantur. Ita can. 885, praeceptive has preces imponens, b) Ad verba Passio Domini quod allinet, cum per ea, juxta D. Thomam, bona poenitentis opera ad sacramentalis satisfactionis dignitatem meritumque evehantur, magnopere suadendum est, ul nunquam aut saltem perraro reticeantur (S. Alph. VI. 430, dub. 3 et 4). c) Crucis formatio inter absolvendum non praescribitur quanquem praestat servare consuetudinem, d) Consultum est, ait S. Doctor noster (VI, 429),. ut in praesentia aliorum poenitentium verba absolutionis submisse dicantur, ne, si quis dimittatur sine absolutione, id alii percipiant. e) Convenit, ut confessarius det absolutionem sedens, more judicis sententiam ferentis, f) Sunt auctores 1 qui dicunt, satis probabiliter elevationem manus a verbis : Indulgentiam usque ad haec : Passio Domini protrahendam, semper omitti posse sine peccato. I ■ | « 2° Sacramentalis confessionis locus proprius est ecclesia, vel oratorium publicum aut semi-publicum. Ita can. 908 et Rit. Rom. (Tit. III, c. 1, n. 7). Per se igitur excluditur oratorium privatum (tanquam locus proprius). I I I a) Confessio regulariter est excipienda in confessionali. Sedes vero confessionatis ad audiendas mulierum poenitentium confessiones patenti, conspicuo el apto ecclesiae loco ponatur, atque ibidem (pro omnibus poenitentibus) crate lixa vel alio repagulo inter os confessarii et poenilentis sil instructa. Can. 909 ; Hesp. I’ontif. Comm., 24 Nov. 1920 (A. .1. Λ'., XII, p. 576) et Hit., I. c., n. 8. Diximus regulariter: quia si poenitens sil surdus vel surdaster, vel etiam si adsit virorum concursus poenitentium, aliis in locis ecclesiae confessio excipi poterit. Consulantur statuta dioeceseos, praesertim quoad confessiones mulierum, quae, ut dicitur can. 910, § 1, extra sedem confessionalis audiri nequeunt. nisi ex causa infirmitatis ac verae necessitatis et adhibitis cautelis praescriptis ab Ordinario loci, b) Confessiones virorum etiam in aedibus privatis excipere licet. Can. 910, § 2. Ex consuetudine, in nonnullis regionibus, v. g. in Urbe solent viri tant unimodo in sacristia vel loco adjacenti se sistere sacerdoti, nulla adhibita sede confessionali (in sensu can. 909, § 2). I I ■ I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I 3° Sacerdos excipiens confessionem superpelliceo et stola violacei coloris utatur, prout tempus vel locorum feret consuetudo. Rit., ili., n. 10. II Ii |l Haud raro non solum consuetudo, sed etiam statuta particularia a superpelliceo dispensant Cfr. S. R. C.. n. 3158, ad 2 ; n. 3426, ad 4. Nulla lege obligahir sacerdos ad caput bireto operiendum. Cfr. Piller, Manuale rituum, p. 364. — Alia, mulierum praesertim confessionem respicientia, vide n. 1791. I I | I 1663. — 111. Absolutio, seu forma sacramenti poenitentiae, debet voce exprimi, in praesentem dirigi, et per se absolute proferri. Ita I · Passim a rubrica non discedatur. * - I w 1 V. g. Woutcre, II, n. 342, qui tamen stalim addit 208 Ρ. ΠΙ. — Tr. V. De poenitentia. sive ex natura sacramenti, sive ex jure consuetudinario Ecclesiae, Christi voluntatum interpretis. Dicitur autem : 1° Debet voce exprimi ; unde etiam in casu necessitatis invali­ dum est sacramentum, si sacerdos absolvere praesumat mentaliter, aut nutu, signis, litteris (licet hisce modis judicialis senten­ tia absolute proferri possit). Balio est voluntas Christi ; legitur enim in Concilio Tridentino et Florentino formam hujus sacramenti esse verba : Ego te absolvo. Pro absolutione a censuris non exigitur per se ut sententia verbis exprimatur h (Cfr. dicta n. 1277). 2° In praesentem dirigi. Hoc eruitur ex praedictis et certum est apud omnes. Si enim judicium sacramentale voce exprimi debet, requiritur praesentia poenitentis, ita ut judex convenienter cum eo loqui possit. Anno 1602, die 20 Junii, Clemens VIII propositionem : u Licere per litteras seu internuntium, confessario absenti sacramentaliter confiteri, et ab eo absente absolutionem obtinere », damnavit ad minus uti falsam, temerariam et scandalosam. Prohibuit insuper ne deinceps ista propositio publicis priva­ tive lectionibus, concionibus et congressibus doceatur, neve unquam tanquam aliquo casu probabilis defendatur, imprimatur, aut ad praxirn quovis modo deducatur. Praeterea, Paulus V. die 14 Julii 1605, expresse prohibuit ut ne poenitenti quidem, qui praesens confessionem peregerit, absolutio mitti possit. Invalida igitur, etiam in casu necessitatis, erit absolutio ad absentem directa (VI, 428 ,11. Ap., XVI, 5). ) Absolvi potent magna turba poenitentium, quae stat coram confessario, etsi postremi longo ultra viginti passus distent. Recte tamen observant Noldin· Srhtnitt (111, n. 238. c). melius esse, si magni exercitus in plures partes divi­ dantur et smgulae partes separalim absolvantur. Casu autem quo postremo­ rum militum nimia sit distantia, ita ut ne altissima quidem voce cum eis col­ lo· utio possibilis evadat, absolutio non videtur esse valida, c) Xec absolvitur valide cui nonnisi per /elephantum vel longum canalem phoneticum absolutio concedi potest Ista utique voce exprimitur, sed vere ad absentem, dirigitur ; immo in telephonio, forte non sentitur vox naturalis, sed sola auditur vocis n producito (ut aiunt aliqui) , quod institutioni Christi haud conforme videtur. ‘ Quoad dL'per * itione * matrimoniales, vide dicenda, n. 205'·. Π — Confer quae supra n. > 71 divin1 is de praesentia pro missa, audienda.—Certo non requiritur ut poenitens verba ab-otutlonu audiat ad η. 1663.2: (1592-1605J et 1603 et 24 Jan. i.e. de confess 14 Julii 1605 J tationem P. Sue non subsistere'1 7 Junii 1603 ne datis poenitent turo absolutio, cum omnino dive III, 448,5: nan adstantes, quas fessio moralité moraliter certi cum nullo modo positionem mute Merkelb. Ill, absolutionem si conaixione conieraxur, cum aajcwa wnumu ranunein jtiaicn ex essentiam sacramenti non necessario tollat. Id tamen eo modo fiat, quo non impediatur ab initio reviviscentia sacramenti, ut supra monuimus, n. 1397 et 1408. Jam vero : a) Datur valide absolutio conditionata, si conditio est de praesenti ; verificata enim conditione, forma sacramenti transit coram Deo in absolutam ; conditione autem non verificata, sacramentum non conficifur, nec sacerdos intendit illud conficere (recole dicta n. 1413). b) Datur etiam licite « dummodo justa adsit causa ». Ita S. Alphonsus (VI, 431), ut in quaes, sequenti clarius dicetur. |l I I I I I I I Ratio, cur licite detur, haec est : sacramenta sunt propter homines, et re verentia sacramento debita servatur etiam per rationabilem, quae adjicitur, conditionem. Sufficit autem, probabilius., conditio animo retenta ; quamquam Intius est eam verbis exprimere, v. gr. « si es contritus..., si es dispositus..., si es capax, ego te absolvo ». Ratio, cur non detur licite nisi quando timetur notabile detrimentum, est, quia conditio non est temere adjicienda formae, et in ritu divino non est ex facili quid mutandum. Insuper, sacerdos debet esse dispensator prudens, (pialis certo non esset, si ex causa levi, aut in omni dubio, absolutionem conditionatam impertiret. Non requiritur tamen necessitas extrema, seu periculum vitae, ut Collet cum quibusdam aliis contendit. Istiusinodi enim rigor pariter poenitentibus npxius esset, iis maxime, qui diffi- I I ’ Λ pluribin auctoribus refertur, S. Poenitenlianam, 1 Jul. 1884, respondisse ad quaesilum : utrum in casu extremae necessitatis dari possit absolutio per telephonium?— «Nihil esse respondendum. > I II BH 81 I I I I I II «juiucii*, t|us |UW evil *» pVlKgei’IL, ilLIdUlULIU llliLLl pv^dlU. Invalida igitur, etiam in casu necessitatis, erit absolutio ad absentem directa (VI, 428; 11. Ap., XVI, 5). Ql \ijies : Quaenam praesentia poenilentis requiratur, ut absolvi possit? Respondemus Sufficit praesentia moralis, illa nimirum intra quam homines, communi voce, quamvis altiori. inter se et coram loqui possunt et solent. Hanc praesentiam mulli ad viginti passus extendunt, praesertim si poenitens non­ dum egressus est ab aspectu confessorii2. In casu vero necessitatis, ut abso­ lutio dari queat (utique sub conditione) sufficienter praesens existimatur, qui licet mullum distans, aliquo tamen sensu percipitur a confessario (VI, 429). Itaque a) Absolvi poterit, qui jam ex confessionali recessit, nec multum distat, modo inter vicinam turbam certo adesse sciatur. Quodsi commode revocari possit, revocandus est (nisi sil prope Confessionale), ut absolvatur ; licite tamen absolvetur, si revocari nequeat. Similiter poterit absolvi (absolute vel sub conditione), qui ruit e tecto, incidit in flumen, qui peste affectus adiri nequit,etc. b) Absolvi poterit magna turba poenitentiam, quae stat coram confessario, etsi postremi longe ultra viginti passus distent. Recte tamen observant NoldinSchmitt (111, η. 238, c), melius esse, si magni exercitus in plures partes divi­ dantur el singulae partes separalim absolvantur. Casu autem quo postremo­ rum militum nimia sit distantia, ita ut ne altissima quidem voce cum eis col­ locutio possibilis evadat, absolutio non vitietur esse valida, c) Nec absolvitur valide, cui nonnisi per trlcphonium vel longum canalem phonetician absolutio comedi potest. Ista utique voce exprimitur, sed vere ad absentem dirigitur ; immo in telephonic, fort, non sentitur vox naturalis, sed sola auditur vocis rrprodaetto mt aiunt aliqui quod institutioni Christi haud conforme videtur. pu' lliiciiii 1 Qu *>al dl«p·n-.uiono matrimoniale- vide dicenda n. 205'., II. — Confer quae supra n. * 1 diximus de prae-cnu.i pro mi>-a audienda.—Certo non requiritur ut poenitens verba *«lut|otiu al> audiat Cap. II. — De materia et forma poenitentiae. 209 Cfr. Eschbach, La confession par téléphone. Quibusdam tamen AA., invaliditas absolutionis, ope telephonii vel canalis phonetic! concessae non ita certa videtur, eo quod in judiciis forensibus suffidit illa praesentia, vi cujus judex et reus possint simul colloqui. Jamvero sacramentum poenitentiae institutum esi ad instar judicii forensis. Ita Prümmer (Manuale Theol. mor.. 111. n. 331) post Sabetti. Hinc, usque ad decisionem contrariam, in casu necessitatis et sub conditione, absolutio hisce modis ad absentes mitti poterii 1 (cfr. Lehmkuhl, Cas. consc., II, n. 301 ; Berardi, Theol. mor., V, n. 435). d) Non certo valide absolvitur poenitens, qui est in cubiculo separato (licet verba confessarii audire possit), si nempe duo cubicula nullo modo inter se communicant ; valide vero absolvitur, qui retro cancellos spisso velo tectos genuflectit. Clemens VIIl expresse declaravit, se non intendere prohibere absolutionem moribundi sensibus destituti, de cujus poenitentia per solos testes confessario constaret. Revera ejusmodi poenitens absolvendus est, ut Rituale monet (I. c. n. 25). Remanet autem obligatio, si convalescit, accusationem postea perseipsum conficiendi. Non tamen necesse est, ut tota confessio, cum omnibus adjunctis accusandis coram sacerdote et verbis exprimatur. Licet, oh causam rationabilem, peccata in litteris conscripta ad confessarium absentem mittere, et postea hunc confessarium pro absolutione personaliter adire, dicendo : accuso me de peccatis, quae ex litteris cognovisti. Vide dicenda n. 1687. 3° Per se absolute proferri. Eruitur ex verbis Tri dentini. Requi­ ritur enim pro omnibus sacramentis forma de se absolute prolata ; secus validitas et dignitas sacramentorum multis incommodis essent obnoxiae. Nihil tamen obstat, quominus aliquoties absolutio sub conditione conferatur, cum adjecta conditio rationem judicii et essentiam sacramenti non necessario tollat. Id tamen eo modo fiat, quo non impediatur ab initio reviviscentia sacramenti, ut supra monuimus, n. 1397 et 1408. Jamvero : a) Datur valide absolutio conditionata, si conditio est de praesenti ; verificata enim conditione, forma sacramenti transit coram Deo in absolu­ tam ; conditione autem non verificata, sacramentum non confici­ tur, nec sacerdos intendit illud conficere (recole dicta n. 1413). b) Datur etiam licite « dummodo fasta adsit causa ». Ita 5. AIphonsus (VI, 431), ut in quaes, sequenti clarius dicetur. Ratio, cur licite detur, hacc est : sacramenta sunt propter homines, et reve­ rentia sacramento debita servatur etiam per rationabilem, quae adjicitur, con­ ditionem. Sufficit autem, probabilius, conditio animo retenta ; quamquam tutius est eam verbis exprimer©, v. gr. si es contritus..., si es dispositus..., si es capax, ego te absolvo ». Ratio, cur non detur licite nisi quando timetur nota­ bile detrimentum, est, quia conditio non est temere adjicienda formae, et in ritu divino non est ex facili quid mutandum. Insuper, sacerdos debet esse dispensator prudens, qualis certo non esset, si ex causa levi, aut in omni dubio, absolutionem conditionatam impertiret. Non requiritur tamen neces­ sitas extrema, seu periculum vitae, ut Collet cum quibusdam aliis contendit. Isliusmodi enim rigor pariter poenitentibus noxius esset, iis maxime, qui diffi1 Λ pluribus auctoribus refertur, ,S. Poenilentioriam, 1 jul. f88'·, respondisse ad Quacsitum : utrum in casu extremae necessitatis dari possit absolutio per telephonium?— «Nihil esse respondendum. · . .V 14 210 P. ill. — Tr. V. De poenitentia. (ile ad confessarium reversuri censendi sunt, et dimissi absque absolutione periculum aeternae damnationis incurrerent. 4 1664. Quaesitum. Quaenam sunt .justae causae dandi absolu tionem sub conditione? — Justae hae causae possunt esse ve! ex parte confessarii, vel ex parte poenitentis (cfr. VI, 432 ; II. Ap., XVI, 6). Praecipuae sunt sequentes : I. Ex parte confessarii, si positive et prudenter dubitet, an absolverit necne ; tunc enim tenetur «licere : « Si tu non es abso­ lutus, ego te absolvo ». Tenetur sub levi, si de materia libera ; sub gravi, si de materia necessaria vel dubie necessaria facta sit con­ fessio. Statuit can. 209 In errore communi aut in dubio positivo et probabili sive juris sive facti, jurisdictionem supplet Ecclesia pro foro tum externo tum interno ». In his ergo casibus non opus est absolutione conditionata : Si possum, ego le, etc. » (vide tamen, n. 1762, an tunc confessorius semper licite agat). II. Ex parte poenitentis datur gemina species casuum, ideoque gemina etiam statuenda est regula ; scilicet : 1° Poenitens, qui in extrema animae necessitate constitutus, dubiam materiam vel dispositionem exhibet, absolvendus est sub conditione, ne forte grave detrimentum patiatur ; idem in pluribus casibus dicendum est de iis poenitenlibus, qui gravi animae neces­ sitate laborant. Hinc, a) Sub conditione absolvendi sunt omnes moribundi, qui nullum desi­ derium absolutionis manifestarunt, nisi innotescat, vel positive praesumi possit eorum incapacitas, vel indignitas ; mulier in partu difficili..., nauta aut alius longam navigationem suscepturus..., miles pugnaturus cum hoste..., infirmus ante operationem chirurgicam valde laboriosam, b) Ratione gravis necessi­ tatis, pariter sub conditione absolvendi sunt poenitentes, de quibus prudenter timetur, ne sine absolutione dimissi inde in posterum a sacro tribunali resiliant atque in peccatis suis tabescant, ne transeant ad haereticos, ne ab Ecclesia vel a bonis operibus alienentur, ne alios ad malum pertrahant, etc. ; vel etiam si urgeat necessitas communicandi, ad vitandum scandalum aut infamiam : ut facile evenit in prima communione puerorum et in communionibus gene­ ralibus, praesertim si exiguus sit communicantium numerus. ‘2° Poenitens. qui in communi necessitate constitutus dubiam tan­ tum materiam aut capacitatem exhibet, etiam sub conditione aliquando absolvendus est. ne notabili bono spirituali privetur. f/inc 'ub conditione absolvendi sunt : a) Pi eri aut semifati i, quorum dubius est usus rationis, aut dubia instructio circa veritates scitu necessarias, aut dubia sunt peccata (praesertim si sint per se mortalia). Hi absolvendi sunt, tum in periculo mortis, tum quando urget praeceptum annuae confessionis aut communionis paschalis, tum quandoque (i. e. 1er vel quater) per annum, tametsi venialia solum et dubia declarent, ne forte in statu lethali remaneant, nec gra­ tiae sacramentalis auxilio perdiu destituti vivere cogantur. Attamen magna Cap. I. ■— De contritione. 211 atque accurata diligentia praemittenda est, ut quantum fieri possit, bene in­ stituantur et rite disponantur (S. Alph., Praxis, n. 91). b) Poemtextes pii, qui nonnisi defectus accusant, de quibus dubitatur an attingant venialia et nihil certum ex anteacta vita declarare possunt ; his semel in mense absolutio sub conditione dari potest (Praxis, n. 99). Notetur: 1° Poenitentes peccati mortalis rei, qui, ob dispositionem dubiam sub conditione absoluti sunt, non habent idcirco jus ad S. Eucharistiam. Obstat enim praeceptum Apostoli, dicentis : Probet autem seipsum homo... i Nec sufficit probatio dubia, aut mere probabilis, quando peccatum fuit certum, sed debet esse certa (moraliter). Cfr. n. 1547. Unde, non solum confessarius non debet eos ad sanctam com­ munionem invitare, sed debet, si possit, prudenter eos ab illa suscipienda avertere. 2° Si tamen sint jam ex se determinati..., vel si ex dénégations com­ munionis magnum timeatur malum, relinquantur in bona fide, et moneantur, ut ad contritionem denuo sese excitent (VI, 432 ; H. Ap., XV, 34). DISSERTATIO II DE SUBJECTO SACRAMENTI POENITENTIAE Quod omnis et solus homo baptizatus, in culpam saltem venia­ lem prolapsus, sit subjectum sacramenti poenitentiae, ex supra disputatis jam satis innotescit. Hoc autem proprium el peculiare est huic sacramento, quod ejus subjectum aliquid conferre debeat, non modo ad licitam ejus ac fructuosam susceptionem, sed ad ipsam ejus confectionem, ponendo scilicet materiam proximam, quae in ipsius poenitentis actibus, nempe in contritione, confessione et satisfactione consistit (cfr. n. 1660). De bis igitur actibus, qui simul materia proxima sacramenti sunt et dispositiones sub­ jecti ad illud recipiendum, accurate tractandum est. Errant qui, praeter contritionem, confessionem et satisfactionem, actus cxplicitOs fidei et spei requirunt. Horum enim necessitas nulla sufficienti ratione demonstrari potest. Ceterum, poenitens, actum doloris eliciendo, elicit etiam explicite (actu exercito) actus fidei et spei (VI, 139 ; II. Ap., XVI, 13). CAPUT I De contritione. S. /’hornae, Suppl., q. I, a. 1 ; S. Alphonsus, VI, 433 ; ed. (i., HI, p. 429 : Haymundus de Pennafortr, .Summa de Pocnit., 1. 3, § 7 ; Salmanticenses, disp. 7 ; Suarez. disp. 4 ; Bellarminus, L 2, c. 4 ; Billuarl, Dies. 4, a. I ; Lchmkuhl, 11, n. 372 ; Billot, th. 4 ; PaZmieri, thés. 20; Herrmann, II, n. 1757 ; Arendt, Die übernatürliche Rene ; Pohle, Dogmat. (1912), III, p. 496 : Hilarius a Scxtcn, § 37, n. 4 ; Cappello, II. n. 121 ; Prümmer, III. 339 ; Galtier, de poenitentia, n. 52 seqq. 383 seqq. ; D'Alfa, de sacram, poenit. c. II ; Colli-I.anzi, IV, n. 2595 seqq. ; Wouters, II, n. 295 seqq. 1665. —- Definitio. Contritio definitur : «Animi dolor ac_dete­ statio de peccato commisso, cum proposito non peccandi de cetero ». P. iil. — Tr. V. De poenitentia. 212 Ila Tridentinum, Sess. 14, c. 4. Est actus virtutis poenitentiae, quo homo suscipit odium erga peccatum a se commissum, illudque ita detestatur, ut nullo unquam pacto vellet se peccasse. Necessario autem animi dolor, i. e. voluntatis tristitia, hujusmodi detesta­ tionis actum comitatur. Quia vero contritio definitur animi dolor ac detestatio de peccato commisso, disputant theologi, utrum ejus essentia consistat in dolore, an potius in detesta­ tione. Posterior sententia .9. Alphonse verior videtur ; quia non quidem dolor est causa detestationis, sed detestatio est causa doloris. Insuper detestatio perseverat in Beatis, sed non amplius dolor (VI, 435 ; II. Ap., XVI, 8 ; Op. in Trid. Sess. Ii, n. 2). Recole dicta n. 1644. Ceterum, sicut ambo requiruntur, ita una simul esse solent ; qui enim suum peccatum detestatur, de illo dolet, el vice versa, quia revera in uno alterum exercite continetur (S. Alph., 1. c.). Quibus praemissis, agemus, juxta definitionem Trident inam : 1° de dolore poenitentis ; 2° de ejus proposito. Articulus 1. De dolore poenitentis. Dicemus : 1° de dolore seu de contritione poenitentis, prout requiritur in sacramento poenitentiae, abstrahendo ab ejusdem doloris perfectione vel imperfectione ; 2° de contritione perfecta et imp erfeci a. § 1. De contritione requisita in sacramento. 1666, Principia. 1. Contritio absolute necessaria est, tum ad validitatem, tum ad liceitatem sacramenti poenitentiae, quoties illud suscipitur. Ratio est, quia contritio est materia proxima et pars essentialis sacramenti ; ergo sacramentum susceptum sine con­ tritione est nullum, et consequenter illicitum. t nde, qmunvis diligens opera in examine conscientiae collocanda sit, diligentior tamen ponenda est in excitando animi dolore. Et licet ad hunc con« ipiendum dolorem breve temporis spatium sufficere possit, tutius tamen est contritionis actum paulisper protrahere, aut repetere, ne scilicet nimia festina­ tione in ipso suo ortu exstinguatur Diximus autem : S a) \bsolute necessaria est ; scilicet secundum ordinem actualem divinae Providentiae. Non enim absolute repugnat quod Deus illum in suam gratiam recipiat, qui prius de peccatis nullum expertus est dolorem. Ita cum antiquioribus scriptoribus Suarez, Lugo, Bellarminus (ap. Lehmkuhl, ll, n. 375). Cap. I. — De contritione. 213 b) Quoties suscipitur : ne excluderetur confessio de solis peccatis venialibus. « Certum est enim, quod, etsi extra sacramentum sufficit aliquis motus gratiae vel caritat is ad (eorum) remissionem, ut docet S. Thomas, tamen in sacramento omnino requiritur dolor formalis, nec sufficit virtualis, ut communiter docent DD. cum Roncaglia, Concilia et Croix, contra paucos » (VI, 449). Dolor virtualis est qui­ libet actus qui peccato contrarius est, v. gr. desiderium veniae, exercitium boni operis ut venia obtineatur, actus caritatis. Cfr. dicta n. 1649, I. — Inde sequentia occurrunt dubia : 1° .l/ι mortaliter peccet, qui venialia sine dolore confitetur? Negant Genetlus el Natalis Alexander ; dicunt hi, quod quoties abest animus profaqandi sacramentum, illud frustrare in materia levi non excedit levem irreveren­ tiam. — Sed communiter el recte affirmant alii DD., et Lugo priorem sen­ tentiam appellat omnino falsam, dicens, injuriae gravitatem non consistere in materia, sed in sacramenti frustratione, in non apponendo materiam aptam et essentialem, ut est dolor. I nde. sive frustretur ob gravem materiam, sive ob levem, irreverentia semper est gravis » (11. Ap., XVI, 23). 2° .bi in confessione venialium sufficiat dolere de uno sine alio? Nonnulli id negant ; sed communiter et recte affirmant Suarez, Lugo (et alii). El ratio luculenta est, quia venialia non sunt materia necessaria, sed sufficiens. Dicunt autem Castropalaus, Lugo, Sporer, Tamburinius, etc., sufficere poenitere multitudinis venialium, quin alicujus in particulari poeniteat ; sed contra­ dicunt Arriaga et Dicastillus, dicentes, saltem necessarium esse dolorem erga aliquod illorum. Sed hae sententiae facile conciliantur, quia impossibile est quod ille, quem multitudinis poenitet, non doleat de ultimis, quae multi­ tudinem constituunt » (II. Ap., 1. c.). Cfr. Op. mor., VI, 449, dub. 2. Item, sufficit dolere de certa venialium specie, vel de solis deliberatis, vel etiam (juxta Gopfert), de incuria culpabili respectu profectus in virtute. 1667. — II. Contritio, ad obtinendam veniam, debet esse vera, supernaturalis, appretiative summa, universalis atque efficax. Dicimus ad oblinendam veniam, id que tum in sacramento, lum extra sacramentum ; quia praefatae dotes, seu conditiones, pertinent etiam ad virtutem poenitentiae. Contritio de venialibus pollere debet conditionibus enumeratis, una ex­ cepta ; non requiritur scilicet ut sit universalis, quia unum veniale sine altero condonari potest, ul modo innuimus. Itaque de contritione haec asseruntur : 1° Debet esse vera seu formalis. «Opus est, ait 5. Alphonsus (Instruet, catecb., P. 2, c. 5, n. 13), ut anima verum concipiat dolorem, veram displicentiam, veram amaritudinem de peccato commisso, ut que illud detestetur et abhorreat ». Contritio enim vocatur dolor animi seu cordis, i. e. voluntatis. \on sufficit ergo contritio (vel attritio) existimata (quae nempe putatur adesse), licet inculpabiliter desit, ut docuit praeter alios A. Ballerini ; nec desi­ derium absolutionis sine affectu ad peccata, ut aliqui volunt ; neque etiam con­ tritio (vel attritio) implicita seu virtualis, inclusa in actu caritatis (ut num. ?! ί I’. III. — Tr. V. De poenitentia. praeced. explicavimus) ; quia, cum sit materia sacramenti, explicita sive formalis esse debet *. Nec sufficit dolere quod non doleas nec, velleitas non peccandi. Recte tamen notat Bonacina, cum actu, quo quis dolet se non dolere de peccatis, plerumque conjunctum esse dolorem de peccatis, etsi poenitens eum non dignoscat (VI, 433, 2° et 6°). 2° Debet esse supernaturalis, tum ratione niotivi, ex quo eli­ citur, quod esse debet per fidem menti propositum ; tum etiam ratione principii, a quo procedit, quod est divina gratia, sine qua neminem poenitere potest, sicut oportet. Porro talis contritio sibi adjunctam necessario habet fiduciant veniae. Unde, si quis doleret etiam intensissime, vel in bona fide, quia peccatum suum repugnat rationi, vel quia privat fama, sanitate, aut aliquo bono tempo­ rali haberet dolorem mere naturalem, ex se plane ineptum ad obtinendam justificationem, quae e.st ordinis supernaturalis. Hinc, damnata est ab Inno­ centia XI hae»· 57-1 propositio : Probabile est sufficere contritionem naturalem, modo honestam ». Occasio tamen poenitentiae potest esse naturalis, ut con­ stat exemplo Ninivitarum. Vide dicta n. 308. 3° Debet esse appretiati ve summa, ita nempe ut offensa Dei censeatur malum magis desteslabile quam quodcumque aliud malum, quod nobis evenire potuisset. Appretiat io enim est opus tum rationis judicantis unum objectum esse alio majus, tum voluntatis libere prosequentis illud tanquam majus bonum, vel refugientis ab illo tanquam majori malo Ratio est, quia « uti Deus summum bonum est inter omnia, quae diligenda sunt, ita etiam peccatum summum est malum inter omnia quae homines odisse debent Catech. Rom., n. 20). El eadem ratio currit de peccato veniali ; quare de ipso etiam summe dolendum est, ut a Deo venia obtineatur. Dicimus appretiative summa, non intensive ; quia licet congruum sit et optandum, ut nullus finis vel modus in peccati detestatione ponatur, id tamen non requiritur, nec est in communi hominum potestate. Cfr. quae de caritate exposuimus n 467. I nde minime requiritur dolor sensibilis, qui se manifestat suspiriis et lacrimis. Nec sunt suadendae coni parationes expresse institutae : v gr. gravius offensa Dei commoveor, quam morte parentum, amissione hujus vel alius boni ; mallem talem vel talem poenam subire, millies mori, quam te, Deus, iterum offendere. Contritus, ait /). Thomas (Quodl. I, art. 9), tenetur in Nec potest poenitentiae 'Aeramentum nominari ίη/orme, e\ eo quoti in elicienda con­ tritione a poenitentr Inculpabiliter quid essentiale fuerit omissum : actus enim poenitentls Mint quasi materia sacramenti. Qui Igitur fallaciter putat suam contritionem esse supernaluralcm appro lative summam, veram seu formalem, nec tunc nec postea recipiet gra­ tum sacramenti quod non reviviscit m casu. Cfr quae jam n. 1397, 2° diximus de quaes­ tione au ‘aeramentum poenitentiae po *ml reririecerc (videas eliarn subjectam notam?· — 1 Dctcd itio peccati modo perfecto est appretiative summa in sola contritione perfecta. In ittrltlonc tamen dolor appretiative summus sufllcienter rcperilur. eo quod poenitens r/ tnn fuya tum a peccato tum a poena recedat eUi timor poenae sit causa detestationis prevail Nulla datur pracelcctk» In attritione. Cfr LehmhuM, 11, 185. 2. Contritionem (vel attritionem) appretiative * summam requiri, non tantum ad fructum, sed e. tam ad valorem 'aeramenti poenitentiae» probat 1er llaar (de Orca', et Itecid., n. 236-245) contra Billot (dr Sacram. II. the· *. 16). Cap. I. — De contritione. generali velle magis pati quamcumque poenam quam peccare..., sed in speciali descendere ad hanc poenam vel ad illam non tenetur ». Sufficit igitur verus actus voluntatis (qui in instanti quidem concipi potest) non amplius legem Dei transgrediendi, etiamsi quodvis malum subeundum est. Cfr. n. 1681, 1°, b fin. 'i° Debet esse universalis, respectu mortalium. — Dicit enim Dominus (Ezech., 18, 21, 22) ; Si impius egerit poenitentiam ab omnibus peccatis suis..., omnium iniquitatum ejus... non recorda­ bor. Ratio patet : nam fieri non potest, ut qui de suis peccatis vere dolet, unum detestetur et in altero sibi complaceat, cum sciat divinam amicitiam omni peccato mortali penitus exstingui. Quoad venialia haec universalitas non exigitur (propter rationes jam traditas initio hujus num.). Non requiruntur tamen (ul communius tenent) ad singula peccata singuli actus doloris, quod saepe foret impossibile ; sed sufficit dolere de omnibus universaliter, ex motivo omnibus communi : quia dolor universalis extendit se virtualiter ad omnia peccata (VI. 428 ; II. Ap., XVI, 12). 5° Debet esse efficax, ita nempe ut voluntatem a peccato aver­ tat, eamque ad omnia lacienda disponat, quibus relapsus vitetur. Cfr. dicenda n. 1681, 3°. 1668. — 111. Contritio, quae est pars sacramenti poenitentiae, debet esse aliquo modo sensibilis, et ceteris sacramenti partibus essentialibus moraliter uniri. Constat ex dictis de sacramentis in genere (n. 1402). Debet, esse sensibilis, non ita quidem ut in sen­ sum aut appetitum sensitivum redundet, sed ita ut signo aliquo manifestetur, v. gr. per dolorosam confessionem, per petitionem veniae, etc. ; secus enim non posset confessarius de poenitentis dispositione rectum ferre judicium (cfr. n. 1813). Debet confessioni et absolutioni moraliter uniri, ut ita ex diversis partibus unum fiat sacramentum. Inde quoque haec deduces : 1669. 1. Contritio praecedere debet absolutionem. Forma enim sacramenti in casu contrario non applicaretur suae materiae, et sacramentum foret invalidum. Immo, nec omnino tuta est contritio, quae I MmL I Mwj. ; ! III. Contritio elicienda est in ordine ad absolutionem. , Kalio est, quia poenitens non solum suscipit sacramentum, sed etiam ministro quasi cooperatur, praestando materiam per proprios actus ; unde ab eo exigitur non solum ea intentio, qua susceptio fiat voluntaria, sed etiam ille actus, quo dolorem voluntarie dirigat ad sacramentum. Secus enim ille dolor non censebitur-subjici formae tanquam pars materialis et determinanda : sicut ablutio facta sine intentione baptizandi, quamvis immediate post referretur ad bap­ tismum et adderetur forma, non esset actio sacrament alis, nec pars baptismi. Quoties igitur dolor praecedens nullo modo refertur ad confessio­ nem sequentem, tutius renovandus est, ut ita absque ambagine valor absolutionis queat affirmari. Ita quidem aiunt plures auctores graves, ut Bonacina, Croix, Sporer, Mazzotta, Cardenas, Reuter et alii, contra Lugo, Tamburini etc. quibus e modernis accedunt Ballerini, Noldin-Schmitt, Génicot-Salsmans, Cappello el alii, asse­ rentes tabun ordinem ad absolutionem minime requiri. Hanc ultimam senten' anirn (II n. 283), per er spatio unius horae moraliter adhuc unitur contritio cum ront< -·-mn· ci absolutione Quamdiu autem contritio rirlualiler i . m aliquo cfleclu. perduret, dllDcile determinatur (etc IVouter», II,n 300). Aliqui dicunt: i.rdln iri·· de mane ad M 'pcrain. Cap. I. — De contritione. 217 tiam probabiliorem existimat .S', AIphon sus (VI, 447) ; primam tamen censet solide probabilem 1 (cfr. Gaudé, 111, p. 452). Itaque ante susceptionem sacra­ menti tutius prima erit sequenda, juxta principium n. 82. Post jactum autem, poenitens bona fide absolutus non tenetur iterare confessionem. Cfr. n. 1680 m nota et Lehmkuhl, II, n. 379 cum animadversione adjuncta. Sententia contraria sequenti imprimis nititur argumento : Concilium Tridentinuin, explicans quaenam attritio ad justificationem in sacramento dispo­ nat, requirit tantummodo ut attritio voluntatem peccandi excludat, cum spe veniae : de praedicta relatione et ordinatione nihil dicit. Ceterum omnis contri­ tio (vel attritio) includit votum confitendi ; unde in omni dolore de peccatis adest ordinatio ad absolutionem. Haud spernenda sunt equidem ista dicta propter quod Λ'. Alphonsus hanc opinionem nominat probabiliorem) ; attamen primae sententiae non tollunt probabilitatem. Licet enim Concilium necessitatem ordinationis ad absolutionem non memoret, illa tamen directe effluere videtur ex doctrina ab ipso admissa (cfr. n. 1659). Respondendum praeterea; dolorem de peccatis non de se et immediate ordinari ad confessionem, cum possit haberi de venialibus et de mortalibus jam confessis, cum intentione non confitendi, ut dicit Reuter (de Poenit., c. 2, q. 11).— Diximus, dubium esse valorem abso­ lutionis, si dolor praecedens nullo modo referatur ad absolutionem ; v. gr. si quis ad dolorem ex aliquo eventu moveatur, et postea nihil de elicita contri­ tione cogitans sua peccata confiteatur. — Libenter tamen concedimus validam esse absolutionem, si quis, dolore peccatorum permotus, vi hujus doloris occa­ sionem confitendi quaerit aut ea oblata utitur, licet actum contritionis non renovet. In hoc enim casu dolor perseverans ad sacramentum ordinatur et eum forma unitur ; quod certe sufficit (cfr. supra, sub I cum nota). Non sufficiens videtur sola relatio consequens, inquantum poenitens actum doloris antece­ dentem, a confessione omnino separatum, reassumit ut in materiam sacramenti ille actus coalescat. Cfr. Lehmkuhl, 1. c. 1670. — Quaesitum. >l/z tenetur iterum elicere actum contri­ tionis, qui STAT1M post absolutionem conjilelur peccatum per oblivionem omissum ? Respondetur : Affirmative, juxta sententiam probabilem quam in praxi et ante lactum sequi debemus. Ratio : novum conficiendum est sacra­ mentum, cum per primam absolutionem jam completum sit judi­ cium antea peractum. Unde, sicut nova impertienda est absolutio et numero distincta afferri debet materia er qua sacramenti, ita novus eliciendus est actus contritionis. 5. Alph. (VI. 448 ; H. Ap. XVI, 22 ; Conf, dir., XV, 7) cum Croix, Molzmann, Reuter et aliis. Cfr. Vind. Alph., P. 5, q. 3. Hanc opinionem ante jactum sequi debemus, ob rationem supra explicatam ; post jactum vero, non iteranda erit confessio. 11. Ap., I. c. Juxta sententiam olim communiorem (quam ex recentioribus non pauci amplectuntur), non tenetur ; quia prior dolor, .si est universalis, sese extendit etiam ad peccata oblita, et (cum agatur de absolutione immediate recipienda) 1 Ratiuncula* vocat P. Ballerini argumenta S. Alpbonsi ; nimis fidenter enim improbabi­ lem existimat sententiam Thomtetarum circa materiam proximam sacramenti poenitentiae. Cfr, Vtnd. A/p/i., P. 5, q. 2. 218 Ρ. ΠΙ. — Tr. V. De poenitentia. persévérai usque ad secundam absolutionem. Lehmkuhl (II, n. 382) multa in favorem hujus opinionis congerit ; quin immo Génicot-Salsmans, II, η. 279 eam moraliter certam vocat, sed immerito (ita ll ou/ers, II, n. 300). Solide probabilis remanet sententia opposita (cfr. A. Atph., I c.), ideo eam cum S. nos­ tro Doctore tutius censemus tenendam ante jactum l. §2. De contritione perfecta et imperfecta. Quilibet actus contritionis, prout ex dictis jam constat, illud sibi expostulat, ut er motivo vere supernatural i eliciatur ; et sub hoc quidern respectu omnes et singuli contritionis actus generice con­ veniunt. Sed quoniam motiva, ex quibus eliciuntur, inaequalis sunt ordinis, et quoniam propter hanc inaequalitatem alii sunt aliis magis perfecti atque efficaces : theologi duas praecipuas species (seu grades) contritionis distinguunt, quarum alteram appellant contritionem perfectam, et alteram imperfectam. 1. De contritione perfecta. 1671. Definitio. Contritio perfecta, seu simpliciter dicta, ea <■ est, quae elicitur ex molivo caritatis divinae, i. e. quatenus pecca­ tum est offensa Dei summi Boni et super omnia diligendi. — Divina enim Bonitas, sicut propter summam suam amabilitatem volun­ tatem nostram ad sui amorem allicit, ita pariter eam movet ad detestationem mali, quod ipsi adversatur, ( nde, actus contritionis perfectae erit, v. gr., sequens : U/ Deus, toto corde doleo de omnibus peccatis meis, eaque mihi displicent, quia offendi Te, Bonitatem infi­ nitam. Attamen duo, notatu digna, hic erunt praemittenda : 1° 1’lures theologi docent probabiliter, actum perfectae contritionis elici posse < i niotivo cujuscumque attributi divini offensi. Ille enim, aiunt, qui diligit divinam justitiam, sapientiam, misericordiam, beneficentiam, Deum ipsum jam diligit , cum haec attributa sint ipse Deus. — Alii autem communiter et probabilius tenent, contritionem perfectam debere omnino procedere ex solo mottvo caritatis, nempe divinae Bonitatis per peccatum contemptae, quatenus haec i st radix et aggregatio omnium perfectionum 2. Xam, ex Tridentino, con­ tritio debet esse raritate perfecta seu informata ; objectum autem caritatis est Deus. quatenu> est ipsa infinita Bonitas seu infinitum bonum. Ita Λ'. Alph.. ' Nonne i|>-« I’ < appello S I. (Π. n. 149) haec scribit Practice tamen consultius rrtt dolorem renovan· ? Vidimus cum IVouter * (I c ) · ... poenllcns, confitendo peccatum umidum \el denuo confitendo peccata jam declarata passim, saltem in actu exercito n* mm ictum contritioni * eliciet — An debeat quoque a confcssario nova poenitentia in t.i'U adjunct. dice mu- n 1715. c. — * tn aliquibus dioecesibus sic eltormatur actus contntlonb perfccUc Doleo ex toto rordr, quod fr . Dominum meum, tam graviter o//endenm. In bai formula qua»· explicit» tantum offensam Det commemorat (unde merum actum poenltenuae continet), potlu> considerare debemus affectum,intentionem dicentis,et habemus ictum contritionis perfectae Idem dicendum de lis qui peccata detestantur, eo quod CfcHHum Dominum cruci amixerint. ad η. 1671 citur"? Τθι 1. actu; peccaturi ii diligendo · 2. certe lecti" supe netram 3. Motivun constituunt omniun perfectionum infini' absolute sive relative, qui essentia Dei, sed sunt ipsi cepta . (Ita etiam Genicot-ί nam certe aderit ’’attritio 1672. — Principia. I. Contritio perfecta, etiam in gradu infimo, justificat semper lioniincm, priusquam actu sacramentum susci­ piatur. Probatur 1° Ex Script ura : Ego diligentes me diligo (Prov., 8, 17). Caritas operit multitudinem peccatorum (I. Petr., 4, 8). 2° Ex Tridentino, quod (Sess. 14, c. 4) docet « contritionem caritate perfectam... hominem Deo reconciliare, priusquam hoc sacramen­ tum actu suscipiatur ». 3° Ex Patribus et Doctoribus, inter quos 5. Chri/sostomus (In Ep. 2 ad Timoth., homil. 7, n. 3) : « I bi caritas est. omnia sublata sunt mala » ; et 1). Thomas (2. 2, q. 45, a. 4) :« Caritas non potest esse cum peccaro mortali ». 4° Ex 23a Baii propositione, damnata a Gregorio XIII : «Caritas illa, quae est plenitudo legis, non est semper conjuncta cum remissione pecca­ torum ». Ratio autem theologica est, quia actus contritionis perfectae est formalis actus caritatis erga Deum, sive actus intrin­ sece conjunctus cum caritate, ut patet ex ipsa contritionis defini­ tione (VI, 442). Porro diximus : 1° In gradu etiam infimo. Suilicit enim, ut amor Dei attingat ad rationem raritatis, quae consistit in dilectione Dei propter se, super omnia. - Et ratio • videns est, ait Alphonsus (1. c.), quia sicut quaecumque aversio a Deo lan<|uam a fine ultimo, etiam in gradu remisso, suilicit ad amittendam Dei ami­ citiam. ita quaecumque vera conversio suilicit ad eam recuperandam ». I nde /). Thomas (Suppi., q. 5, a. 3) : « Quaelibet contritio est gratia gratum faciente informata ; ergo quantumcumque sil parva, delet omnem culpam ». Atque haec opinio adeo certa beato nostro Doctor! videtur, ut oppositam omnino Unquam improbabilem ac falsam rejiciat. 2° Justificat semper, i. e. etiam extra casum necessitatis. Id pariter certum est, contra Adrianum et Cajelanum, tametsi Concilium Tridenlinum ab istis AA. condemnandis sese abstinuerit. Constat ex damnata propositione 71a Baii : · Per contritionem etiam cum cari­ tate perfecta et cum voto suscipiendi sacramentum conjunctam, non remitti­ tur crimen, extra casum necessitatis aut martyrii, sine actuali susceptione sacramenti ». Cfr. II. Ap.. XVI, 16. 1673. — II. Contritio perfecta per se non justificat hominem, nisi cum voto sacramenti, saltem implicito. Constat ex ipsa natura contritionis ; nam, ut sit vera et perfecta, requiritur voluntas adim­ plendi omnia Dei praecepta : atqui confessio est praeceptum divi- tuiù oo ni G q o tarum Dei, tus sir£'ï?o θυ complexus 3e utpote infinité nnn ??f£?ctiones sive 3 Dei ess, sub θΐϊσυπ η cinguuntur ab 5β1.ΙΙ, 269 1)/ QrP?fl xllsri.rati on e con' et in sactaffiento’ heec^Sicit^d1^8!^®^ uj-Aicir ad valorem. 3 S Dp i 1 nf Ί rî f Ui Quilibet actus contritionis, prout ex diotis jam expostulat, ut er nolim vere supernatural) clina " > · Xn> respectu omnes et singuli contritionis actus gener.ee, veniunt. Sed quoniam motiva, ex quibus eliciuntur, inaequa is ordinis et quoniam propter banc inaequalitatem aln sunt alus magis perfecti atque eilicSces : theologi duas praecipuas species (seu gi.xi.us) contritionis distinguunt, quarum alteiam appe an contritionem perfectam, et alteram imperfectam. I. De contritione perfecta. Definitio. Contritio perfecta, seu simpliciter dicta, ea est. quae elicitur ex motivo caritatis divinae, i. e. quatenus pecca­ tum est offensa Dei summi Boni et super omnia diligendi. — Divina enim Bonitas, sicut propter summam suam amabilitatem volun­ tatem nostram ad sui amorem allicit, ita pariter eam movet • · ad· detestationem mali, quod ipsi adversatur. I nde, actus contritionis perfectae erit, v. gr.. sequens : J/i Deus, toto corde doleo de omnibus peccatis imus, eaque mihi displicent, quia offendi Te, Donitalem infi­ nitam. At tamen duo, notatu digna, hic erunt praemittenda : 1° 1’hires theologi docent probabiliter, actum perfectae contritionis elici posse t.i motivo cujus cumque attributi divini offensi. Ille enim, aiunt, qui diligit divinam justitiam, sapientiam, misericordiam, beneficentiam, Deum ipsum jam diligit ; cum haec attributa sint ipse Deus. — Alii autem communiter et probabilius tenent, contritionem perfectam debere omnino procedere ex solo motivo caritatis, nempe divinae Bonitatis per peccatum contemptae, quatenus haec est radix et-aggregalio omnium perfectionum 2. \am. ex Tridentino, con­ tritio debet esse caritate perfecta seu informata ; objectum autem caritatis est Deus, quatenus est ipsa infinita Bonitas seu infinitum bonum. Ita Λ’. Alph., ' Nonne q>M P I appello, s l. (Π n. t'.9) haec scribit : Practice tamen consultius "" dolorem renovare 1 Xddimus cum U'oul.-rs (l c.) ... poenllens confitendo ncccatum ominum vl denuo . millendo peccata jam declarata. p;Lim «altem m actucx“ci " ■1-nl- ........ I. .... n' 'l,'’rra,at“r hac formula quae explicite tantum offendam Dei common r t <” ξΓ"",ΙΓ °//endenm. In nitentia.· continet), potius considerare drl.emn’affectum in2 (undc 1",erun‘ aclum P0‘Actum contritionis perfectae io i nuilum me libi displicuisse. Quae omnia, licet simplicia videantur, sedulo tamen in specie sunt perpendenda. — Dicimus : 1° Communiter concipitur: ut innuatur cum Tridentino (Sess. 14, c. 4), dari etiam alia attritionis motiva, prout sunt tristitia de amissione gratiae el amicitiae divinae, spes veniae, spes beatitudinis aeternae, amor Dei non praedominans, v. gr. propter ejus beneficientiam el misericordiam : quae tamen omnia motiva sunt caritate inferiora, sensu nempe n. 4G8 explicato. 2° Ex consideratione turpitudinis peccati: quae nimirum fiat non solum juxta dictamen rationis, sed juxta lumen fidei, puta, si peccator secum per­ pendat se laesisse supremum Dei dominium, fregisse fidem, obedientiam Deo debitam, se per peccatum spoliatum fuisse decore gratiae, se recessisse a vir­ tutis rectitudine, se vitam ducere Christiano indignam. Nisi enim supernaturalis consideratio dolorem commoveat, attritio non est supernaturalis. Deinde consideratio turpitudinis peccati potest inniti motivo universali, vel etiam particulari. — Qui mortalia diversae speciei habet, et memor unius tantum v. gr. furti) de ipso duntaxat confitetur, dolens ex motivo specialis turpitudinis supernaturalis hujus peccati, valide quidem confitetur, sed sacramentum remanet informe (cfr. (licta n. 1397. 2°). Unde casu quo homo advertat se pro­ babiliter gravari aliis mortalibus oblitis, necessarium est elicere dolorem ex motivo universali (VI, 444). 3° 1*7 e.r gehennae et poenarum metu: intellige metum a) honestum, i. e. non formaliter. sed solum materialiter servilem, quo excludatur voluntas pec­ candi. ut notavimus (n. 457, 3°) ; b) supernaturalem, quo timeatur poena, prout infligitur a Deo supremo peccatorum judice ac vindice. Qui enim ex metu morbi vel infamiae ex peccato sibi provenientis doleret. non doleret sicut oportet (cfr. n. 1667, 2°). — zln sufficiat attritio concepta ex metu poenarum temporalium, prout infliguntur a Deo? ■ Alii negant cum Concina, etc., dicentes dolorem debere oriri ex timore poenarum aeternarum ; quia, cum aeterna sit poena peccati mortalis, poenitens debet dolorem peccatorum concipere ex timore aeterni mali ». Alii cum Lugo, Suarez., etc., communius et probabilius affirmant, ex his concilii Tridentini verbis : « Attritio ex gehennae et poenarum metu concipitur ». Hic enim Concilium distinguit alias poenas a poenis inferni in quibUs profecto omnes aliae poenae includuntur. « Sed quia prima sententia non potest dici improbabilis, in praxi non possumus amplecti secundam » di. Ap., XVI, 17 ; cfr. Op. mor., VI, 443) *. i° Et aliquem initialem Dei amorem sibi conjungit. Docet Tridentinum (Sess. •i, c. 6), quod peccatores, dum ad justificationem disponuntur, « Deum tanquam omnis justitiae fontem diligere incipiunt, ac propterea moventur adversus pec­ cata. etc.». Hoc autem initium amoris jam habetur in attritione, tum per timorem divinae vindictae, juxta illud (Eccli., 25, 16) : Timor Dei, initium dilectionis ejus : tum per spem veniae et beatitudinis aeternae, t 'nde D. Thomas (1 2, q. 40, a. 7) : Ex hoc, inquit, quod per aliquem speramus nobis posse provenire bona, movemur in ipsum sicut in bonum nostrum, et sic incipimus eum amare ». Qui ergo cum attritione, et spe veniae, ad sacramentum accedit. lia etiam Polite, Dogmat. (ed. 5). III, p. 515. — Lchmhuhl, II, n. 388, opinionem Suarezii amplectitur cum limitatione, quod poenitens, considerando poenas temporales, ab Illis occasionem sumat timendi Dei omnipotentem justitiam, peccatori istas el alias poenas atteram infligere paratam. P. Cappello, II, n. 129, poenas temporales quarum metus est sufficiens inotivuin attritionis, eas intendit quae sive in purgatorio sive In terra infliguntur ab Ipso Deo, et quidem prout a Deo irrogantur tn poenam peccati . Citat pro sua sententia etiam S. Mphonsum (in nota II) ; sed id minus accurate facit, cum S. Doctor (VI. n. 443) expresse declaret : At cum secunda (sententia) non careat sua probabilitate, saltem extrinseca, put) tutius in praxi eam servandam esse. •W 222 P. HI. — Tr. V. De poenitentia. — “ · ■ · ■ ■ ■ ■ ———1^— - - - incipit jam Deum ut suum liberatorem, justificatorem ac glorificatorem dili­ gere (Vi, 442, Obj. 3). Itaque hic Dei amor initialis, de quo agitur, ipso facto jam inest omni attritioni, quae sit sufficiens in sacramento poenitentiae. 1676. - Principia. I. Attritio, extra sacramentum, non potest per se hominem justificare. Constat ex Tridentino (Sess. 14, c. 4), ubi legitur : Et quamvis sine sacramento poenitentiae per se ad justificationem perducere peccatorem nequeat, tamen, etc. ». Patio est, quia justificatio consistit in perfecta conjunctione cum Deo ; sed attritus, licet a creaturis recedat primosque conversionis ad Deum gressus exordiatur, nondum t amen est perfecte ad ipsum conversus et per caritatem conjunctus (VI, 440. Obj.). 1677. II. Attritio sufficit, tanquam praerequisita dispositio, ad obtinendam peccatorum etiam lethalium veniam in sacramento poenitentiae. Haec sententia est hodie moraliter certa ; et opposita, quae requirit amorem praedominantem, non est amplius probabilis (VI, 440 ; II. Αρ., XVI, 14 seqq.) immo, ut aiunt moderni auctores (cfr. v. g. Cappello, 11, n. 130), est plane erronea. Probatur autem : 1° Ex Tridentino (Sess. 14, c. 4), ubi dicitur, attritionem disponere ad jiisUficülionem in sacramento poeniten­ tiae. Quae verba non possunt intelligi, quasi attritio remote so­ lum, sicut actus ceterarum virtutum, ad justificationem dispo­ nat ; sic enim disponit etiam extra sacramentum. Ergo disponit proxime, ita scilicet ut possit gratia per absolutionem infundi. 2° Ex ratione : sacramenta operantur actual iter quod significant. Ergo per se hoc evenire debet, ut, cum sacerdos absolutionem impertitur, eo ipso temporis puncto peccata remittantur et vita gratiae animae spiritualiter emortuae conferatur. Jamvero, si dolori caritas praedominans inesse deberet, sacramentum, per se, nunquam gratiam causaret, propterea quod omnes ad illud jam justificati accederent, cum, teste D. Thoma (Suppi., q. 5, a. 3), omnis dolor, utut parvus, procedens ex caritate praedominante, sil vera contritio per se justificans ; ergo sacramentum poenitentiae non posset amplius dici sacramentum mortuorum, sed vivorum. Accedit ratio finis, ob quem institutum fuit sacramentum. ■ Xecesse fuit, .ut Catechisinus Romanus (n. 36, fin.), ut clementissimus Dominus, faciliori ratione, communi hominum saluti consuleret ». Jamvero, si attritio non suilicerel cum sacramento, res profecto non amplius ita se haberet. Poenitens. qui est actu attritus, dicitur fieri sub absolutione habitu contritus , quia gratia, ideoque caritas dii per absolutionem confertur, et sic efficitur habitualiter conversus ad Deum. Cap. I. — De contritione. 223 1678. — Conclusio. Qui in mortis articulo cum sola attritione confessus est, non tenetur etiam ad eliciendam contritionem. Affirmat quidem quorum­ dam opinio cum Suarez, Bonacina, etc. Sed altera sententia multo com­ munior cum Lugo, Laymann, etc. negat; el Suarez eam appellat valde proba­ bilem : quia, dato quod certa sit sententia (ut ostensum est) sufficere ad confes­ sionem solam attritionem, qui cum illa confessus est, jam est moraliter certus de divina gratia. — Prima tamen opinio moribundis omnino suadenda est ; tanto magis, quod extremo vitae tenemur ad actum amoris, cui satisfieri non potest, nisi ex eodem caritatis motivo peccatum detestemur. si hujus memoria occurrat (Vf, 437). Cfr. Sporer, Theol. sacr. P. 3, c. 2, s. 2, n. 192. Articulus II. De proposito. 1679. — Definitio. Propositum, quod est altera pars contritio­ nis. est fixum ratumque consilium vel decretum voluntatis, non amplius peccandi in posterum. Est actus virtutis poenitentiae. Poenitentia, ait 5. Thomas (Suppi., q. 2, a. 4), respicit etiam pec­ catum futurum, secundum quod habet aliquid de actu prudentiae adjunctum... Et propter hoc ille, qui conteritur, dolet de peccato praeterito et cavet futurum ». Divisio. Distinguitur duplex propositum : alterum explicitant, seu formale, all erum implicitum seu virtuale. Prius habetur, cum quis de tempore futuro cogitans, consilium non amplius peccandi expresse init ; posterius, cum quis actualiter de suis peccatis dolet, quin cogitationem ad tempus futurum extendat : in tali enim dolore voluntas non amplius peccandi jam includitur. 1680. — Principia. I. Propositum aliquod non peccandi de cetero, est de essentia sacramenti poenitentiae. Constat ex dictis de contri­ tione ; haec enim, ut sit apprêt iat i ve summa, debet excludere omnem affectum ad peccatum atque omnem peccandi voluntatem (ad nor­ mam n. 1667,3°) ; hoc autem nihil aliud est quam propositum non amplius peccandi in futurum. Sed magna quaestio hic ponitur: .l/i in sacramento poenitentiae sufficiat propositum virtuale, seu impliciti m, in dolore jam contentum? Plures quidem adsunt sententiae : a) Ex antiquioribus theologis non pauci negant, ut, v. gr., S. Bellarminus, Suarez, Toletus, Croix, Concilia.— Lugo (qui aliam sententiam luetur) fatetur, theologos antea communiter propositum formale requisisse (de Poenit., disp. 5, n. 97). — Patio est, quia licet dolor necessario propositum includat, tamen Tridentinum videtur requirere de facto propositum formale, dicens : « cum proposito non peccandi de celero ». b) Alii, etiam non pauci, affirmant, dummodo dolor eliciatur ex motivo uni­ versali. Ha Lugo, Cardenas, Laymann, Elbel, Sporer, Gobât, Salmanticenses, 224 P. III. — Tr. V. De poenitentia. etc. Dicit enim Tridentinuni, « quod attritio, si voluntatem peccandi excludit cum spe veniae, jam disponit hominem ad impetrandam gratiam in sacra­ mento ». c) Xlii demum, cum Bonacina, Holzmann, distinguunt et dicunt : Si poeni­ tens nihil cogitat de futuro (ut contingere solet infirmis morti proximis), sufficit propositum implicitum Secus vero, si de futuro cogitat ; quo in casu, debet formaliter proponere emendationem, cum, juxta Tridentinum, quisque debeat per poenitentiam novam inchoare vitam (VI, 450). Negari non potest duas ultimas opiniones esse probabiliores : unde et AA. moderni communius sententiam Lugonis amplectuntur. Prima autem (quidquid dicant Ballerini, Gôpfert et alii) non caret vera probabilitate, sive intrinseca, sive extrinseca l. Censet quidem D'Annibale (III, 313, nota) sententiam affir­ mantem quod propositum victuale sufficiat, considerari posse ut certam, ex Instr, pro parvulis Benedicti XIII, ad calcem Concilii Romani (App. 29, P. 3). Sed et haec litem non dirimit. Cfr. Kind. Alph.. P. V., q. VI, ubi tota quaestio profunde discussa et Suarezii asserta (disp. i. sed. 3. n. 1-4 ; disp. 20, sect. 4, n 31-34) in lucem prolata inveniuntur. Itaque concludimus : Ante confessionem tutiorem sequi debemus, ut colligitur ex propositione la ab Innocentio XI damnata (cfr superius dicta n. 1669. 3°). Immo, cum in casu nostro dubium cadat in ipsam materiam proximam sacramenti, etiam post factum, tutius esset sequendum; qui enim certo gravem culpam perpetravit, tenetur de ea confes­ sionem certo validam explere. X. Alph. (VI, 450, ab ed. 6a ; Op. in Trid., Sess. 14, n. 38) 2. In praxi tamen (praesertim si agatur de animabus vitam vere christ ianam agentibus), de hoc nemo turbari debet ; vix enim eveniet ut poenitens vere contritus propositum etiam explicitum omittat, etsi ad hoc non reflectat, quod necesse non est3. Cfr. Scavini, 111, n. 292, et notam a P. Gaude in opere morali S. Doctoris additam (III, p. 455) : generatim igitur stari potest pro valore actus, post (actum. , ■ 1681. II. Tres sunt conditiones veri propositi, ut sit nempe firmum, universale et efficax. Ita omnes. Hae conditiones magis explanantur per partes, nempe : 1° Propositum debet esse firmum. Hoc autem importat, ut poenitens habeat voluntatem omnino deliberatam non relabendi in culpam, silque animo ita dispositus, ut nullius mali timore, nullius boni cupidine, peccatum in posterum admittere velit. Talis dis­ positio ad veram conversionem requiritur, ut patet ; quia voluntas peccandi aboleri debet absolute, el pro quocumque casu (VI, 451). VI probabilitatem exlnnaecom Licit auctoritas plurium Doctorum (S. Bellarminl, s Mphomd Toleti, Suarezii etc.) ex anhquioribiu, el plurium auctorum e modernis (vide Haine. \ucu *tini>. PDcclla-Gennaro, \\ outers). Probabilitas intrinseca inde evenit, quia Tridcnllnum terminis utitur qui etiam in hac sententia satis explicantur, et praesertim : cum detestatio et dolor, quae ad vitam priorem referuntur, debent esse explicita, cur non Idem dicendum ent de pmpoMto, quod respicit futuram ? — 1 De se igitur applicari non pu » ** l noti^lmum axioma Standum pro ralore actu *; quia de exsistentia requisiti essen· hu r. dubium movetur Secus vero, si dubitaretur de aha modal itate actus certo positi. Unde *upr i (n. I66‘. i° et 1670) conclusimus, post /actum confessiones non esse iterandas. Eadem Matuemu' inha n 1708, quando dc integritate accusationis sermo ent, si nempe dubitatur an peccat i con/eiua /urnnt dedarafa, aut satis intellecta a confessario. Cfr. Vind. Λ'ρ'ι II, p. 71 ; Gra (II. Ap. XVI. 25). ' Dictum est circa peccata mortalia : quia quoad venialia, certum est cum S. Thoma, sufficere, si poenitens proponat se abstinere ab aliquo (peccato, quod materia confessionis est) dicendo, v. gr., propono non amplius mentiri, quin proponat abstinere a ceteris. — Ceterum potest homo proponere evitare omnia peccata venialia deliberata ; et in quantum ad indeliberata. sufficit proponere evitare ea, quantum fert humana fragilitas ». Λ’. Alph., VI, 451, 2° ; H. Ap. loc. cit. Cfr. dicta n. 1667, 4°. 3° Propositum debet esse efficax, i. e. includere quae ad finem conducunt ; ex hoc enim habet vim ad faciendum quod proponi­ tur. Oportet igitur, ut poenitens non solum proponat peccatum vitare, sed etiam tria praesertim polliceatur, nempe : fugere occa­ siones peccatorum, adhibere necessaria remedia positiva (ut sunt exercitium precationis et receptio sacramentorum), implere obli15 ecu tn naec Hiem non dirimit. Cfr. l'ind. Alph., P. V., q. VI, ubi tota quaestio profunde discussa et Suarezii asserta (disp. 4, sect. 3, n. 1-4 ; disp. 20, sect. 4, n. 31-34) in lucem prolata inveniuntur. Itaque concludimus : Ante confessionem tutiorem sequi debemus, ut colligitur ex propositione 1“ ab Innocentio XI damnata (cfr. superius dicta n. 1669. 3°). Immo, cum in casu nostro dubium cadat in ipsam materiam proximam sacramenti, etiam post factum, tutius esset sequendum ; qui enim certo gravem culpam perpetravit, tenetur de ea confes­ sionem certo validam explere. A'. Alph. (VI, 450. ab ed. 6“ ; Op. in Trid., Sess. 14, n. 38) 2. In praxi tamen (praesertim si agatur de animabus vitam vere christianam agentibus), de hoc nemo turbari debet ; vix enim eveniet ut poenitens vere contritus propositum etiam explicilum omittat, etsi ad hoc non reflectat, quod necesse non est3. Cfr. Scavini, III, n. 292, et notam a P. Gaude in opere morali S. Doctoris additam (HI. p. 455) : generat ini igitur stari potest pro valore actus, post factum. 1081. II. Tres sunt conditiones veri propositi, ut sit nempe firmum, universale et efficax. Ita omnes. Hae conditiones magis explanantur per partes, nempe : I” Propositum debet esse firmum. Hoc autem importat, ut poe­ nitens habeat voluntatem omnino deliberatam non relabendi in culpam, sitque animo ita dispositus, ut nullius mali timore, nullius boni cupidine, peccatum in posterum admittere velit. Talis dis­ positio ad veram conversionem requiritur, ut patet ; quia voluntas peccandi aboleri debet absolute, et pro quocumque casu (VI, 451). ’ -VI probabilitatem r.vl rina eccxm (acH auctoritas plurium Doctorum (S. Bcllarmini, s \lphonM, Toleti. Su are/H etc ) ex ûnliquioriôu*. et pluvium auctorum c modem û (vide Il um Viuustinl*. Piscetta-Gcnnaro, Woutcrs) Probabilitas infrinseca inde evenit, quia Trldmllnum terminis utitur qui etiam in hae sententia satis explicantur, ct praesertim : cum detestatio et dolor, quae ad vitam priorem reteruntur, debent esse explicita, cur non idem dicendum erit dc proposito, quod respicit futuram ? — 1 l»e se Igitur applicari non po>sel notissimum axioma: Mundum pro ralore (ictus; quia de exsistentia requisiti essen­ tiali' dubium movetur. Secus vero, si dubitaretur de alia moda/itate actus certo positi. Unde -upr.i (n 1669. I el 16*0) conclusimus, post /actum confessiones non esse iterandas. Eadem statuemus intra n. 1708, quando de integritate accusationis sermo erit, si nempe dubitatur an peccata certe ron/eeea «ah* /uerint declarata, aut satis intellecta a confcssarlo. Cfr. Vind. '|p' Π p 71 ; Gn»«i Unh rheol. mor., III, p. 266. — ‘ Attamen, ut bene notat η fbach (Π. 607), sl cogitans de luturo, poenilens reprimeret actum quo eliceret formale emendationi» propositum, indicium praebet se non vere dolere desuis peccatis. Cap. I. — De contrition*1. a) Qui timet relapsum, ob expertam suae voluntatis mutabilitatem, non ideo judicandus est carere proposito firmo ; seria enim voluntas non relabendi stare potest cum timore lapsus ex fragilitate humana. Unde, certe erraret confes sarius qui poenitentem vere dispositum ideo absolvere renueret, quia eum relapsurum esse praevidet, b) Qui vero certo credit se relapsurum, practice suspicionem ingerit suum propositum non esse satis firmum. « Non nego, ait Alphonsus (1. c.) contra phires, quod, speculative loquendo, bene posset consistere firmum propositum voluntatis cum cognitione relapsus ; sed cum quis certo credit se relapsurum, practice certam suspicionem praebet, propo­ situm suae voluntatis non esse salis firmum ; impossibile est enim, ut quis firmiter proponat se emendare, sciens quod Deus suam gratiam adjuvantem non denegat facienti quantum in se est, et his non obstantibus, credat certo se ad sua peccata rediturum. Unde recte ait Croix, quod talis poenitens, prius quam absolvatur, disponi debet, ut speret, non per vires suas, sed per Dei auxilium, a peccatis liberatum iri ». Cfr. dicta n. 548. — Ad probandam autem propositi firmitatem, « non opus est, immo non expedit particulares facere collationes : v. gr. mallem hoc vel illud malum subire, quam mortaliter peccare : quia periculosae sunt. Et tanto minus expedit eligere potius infernum : quia secundum praesentem Dei providentiam, cum infernus sit destinatus iis, qui sunt firmati in peccato per aeternum odium erga Deum, incongrue homo ad vitandum peccatum eligeret infernum, in quo non posset manere sine peccato ■ (VI. 433, 7o). 2° Propositum debet esse universale, saltem circa peccata mor­ talia. Ita omnes cum S. Thoma (3, q. 87, a. 1, ad 1). « Xec au­ diendi sunt nonnulli A A., qui autumant, sicut valet dolor particu­ laris, ita valere etiam propositum particulare ; nam respondetur, quod dolor particularis admittitur, quia dolor respiciat sola peccata commissa ; sed non potest admitti propositum particulare, quia quilibet debet esse paratus ad evitanda omnia peccata mortalia, quae committere potest : ideoque Tridentinum, loquens de dolore, ait : « Dolor est detestatio de peccato commisso » ; sed loquens de proposito, dicit «cum proposito non peccandi de cetero » (II. Ap. XVI, 25). Dictum est circa peccata mortalia; quia quoad venialia, certum est cum S. Thoma, sufficere, si poenitens proponat se abstinere ab aliquo (peccato, quod materia confessionis est) dicendo, v. gr., propono non amplius mentiri, quin proponat abstinere a ceteris. — Celerum potest homo proponere evitare omnia pecfeata venialia deliberata : et in quantum ad indeliberata. sufficit proponere evitare ea. quantum fert humana fragilitas ». 5. Alph., VI, 451, 2° , H. Ap. loc. cil. Cfr. dicta n. 1667, 4°. 3° Propositum debet esse efficax, i. e. includere quae ad finem conducunt ; ex hoc enim habet vim ad faciendum quod proponi­ tur. Oportet igitur, ut poenitens non solum proponat peccatum vitare, sed etiam tria praesertim polliceatur, nempe : fugere occa­ siones peccatorum, adhibere necessaria remedia positiva (ut sunt exercitium precationis et receptio sacramentorum), implere obli­ 15 '226 Ρ. ΙΠ. — Tr. V. De poenitentia. gationes ob peccata praeterita contractas (v. gr. obligationes resti­ tuendi. condonandi, denuntiandi). Sed de his longior erit sermo, ubi de officio confessarii (cfr. n. 1821). a) Propositum debet esse affective efficax, etenim, non semper verum est, tunc solum propositum esse efficax, quando efficitur '7, 2° 1669, 3° ; 1670 . 1675, 3°) et ad naturam propositi (1680). Λ’. .1/· phonsus, ut viam lutam monstret, confugit ad notissimum axioma : Illicitum est uti opinione probabili in materia sacramentorum, \dversarii vero propriam sententiam non semel vocant moraliter certam, negata opinionis contrariae probabilitate. Cfr. v. g. Gtinicot-Salsmans, 11. 273. 278, 279. 280. Jam vero nulla solida ratione probari potest, gravia testimonia auctorum sententiae S. Docturis dresse, ut luculenter demonstrant Kind.. llph. supra citat /Λυηια *. I, q. 84, a. 5, Suppi q. 9. a. \ ; <(. 17 seqq . Opusc. 57 de Modo confitendi (l 28 p »16, c I Vivè *) ; S. Alphww, VI, n. 465 ; cd. G., III. p. »77 : VI. n 662 ; ed. <».. Ill, p 684 /aipo. disp. 15 16 ct 17 ; Suarez. disp. 22 el 23. 35 el 36 ; Xahnanticenses. c. 2 »1 8 . Croix η 915-1164. 2002 ^cqq. . Ihlluart, Diss I. a. 4 : Diss. 5 et 7, a. 2 ; Vif/un. Hist, des ronwnand. de rftgltec. ch. 6 ; Arrln^-Damen, II, n. 290 seqq. ; Kriep. Wissenschaft det Srelenlcltung, l p. 373 I mnrr, P,uloralUu *acramcnlo eluant. Quods I forte a dioecesanis synodis tempus conh'donh statuatur, obtemperandum quidem erit -ed una ah crave transgressio non erit .t μ peccatum grave nl&idicalut — ’Cfr de hac quaestione The.q prakt Quart. Schr. * ( I inz I9 2H. p. 794 *. Haec autem lex con­ suetudinaria obligat sub gravi in materia notabili. A fortiori, qui sine gravi causa totam confessionem facit nutu vel scripto, peccat mor­ taliter, nec valide absolvitur, nisi bona fides excuset (VI, 429, 493). u) Causa ejcusans potest esse : nimia verecundia, magna agitatio, lingua impedita, difficultas rem explicandi, timor ne alii quid audiant (surdastri tamen in locum remoiiotem conducendi sunt, ut n. 1697 dicetur), et ( ausae similes. In his casibus, postquam confessarius confessionem legit, sufficit ut dicat poenitens : Me accuso de omnibus istis peccatis . \on constat vero de stricta obligatione per haec verba confessionem perficiendi (excepto casu, quo tota confessio prius ad confcssarium absentem missa fuerit , ut diximus n. 1663, 2°, in fin.) ; talis enim poeniteris a lege consuetudinaria dispensatur2. b) Mutus, qui non potest voce confiteri, tenetur p r se scripto accusare peccata sua, quoties id commode et sine periculo revelationis facere potest. Ratio : qui tenetur ad finem (in casu, ad integritatem materialem accusationis), tenetur etiam ad media haud difficilia. Ita docet sententia certe probabilior et . Thoma (i. I). 17. q. 3. a. i, sol. 3, ad 2). Vide .S’. \lph.. \ I. 479 ; 1. El. qq. ref., n.783. \on negamus tamen mutos, qui signis conventionalibus hodie intro- 1 Non probare possumus, quod scripsit hac de re c). Vermeererh (Thcol. mor. pr. III. n. j"2) Verum obligatio ista silentio in Codice premitur. et iam salis vocalis est confessio si poeniteris, postquam scriptam confessionem tradiderit legendam, addat voce : · haec oinnla accuso . Num Codex est aliquod theologiae moralis compendium ? Num omnis confessio vocalis superflua est ? nam etiam de ea silet Codex. Vide etiam IVoulers, II. n. 314. quare scribit etiam Card. fiatpam in Calech. cath. (p. *216) Ad validam sacr. Pœnllentiae receptionem confessio debet esse vocalis aut saltem quae vocalem suppleat, et tnt'iira. · — 4 Ita etiam Lugo, Bonaclna, Elbel, Laymann, Itoncaulia, Salmanttcenses (omnes ,i s. Unctore nostro citati). Istis \ X. gravibus visum est, scripturam non esse medium di(h· ilr et extraordinarium . quia, ex una parle plerique muli confiteri cupientes communi­ ter -criptura utuntur . ex altera vero parte, ratio me lli facilis vel dilllcilis noji solum ponderanda est ex facilitate vel difllcultate actioni- ponendae, sed etiam (el in primis) ex munere quod actio ilia implet , ad majora enim tenebitur, qui majora pericula praecavere debet. Jamvero. in casu, agitur de as-ceuranda salute, de praecavendis multis conscientiae hallucinationibus. — Scripta utique manent sed periculum revelationis non adest commu­ niter et per se Ex hi- tamen non inferas, confessarlum teneri per scripturam suos pocnilente* tnlerroyare. Cap. II. — be confessione. ductis utuntur (si confessarius ea intelligit), de facili ornnia sua peccata con- ad n.1609: Nold. III, 2Ô. accusat tmqm olim commissi Cum peccatum quoad : commissum, sive dicatur r· gre confitendi, qui p. re< leve sacrilegium.... Objii alio tempore commisso. Rei atqui sufficit ut species specificum sed circumstan' bet......... Objiciant: Confe: remissum. Reap:. Ener, s'!' HI -H sacramenti, dummod-> cnfe.i sola est materia necessaJ saltem judicare possit..t sarius patabit peccatur, sit imponendi congruam penitens dispositus sit 5 Peraecidens potest peni fiteri, ratione occasioni dimittendi (e.g. sacerdol scilicet ut interpres illa non intelligat. Monendus est etiam interpres de obliga­ tione servandi secretum. Can. 889, § 2. — Vide etiam dicenda n. 1697, 5° M16S9. — III. Confessio debet esse vera, sen fidelis, i. e. nulla hypocrisi aut falsitate maculari, ita ut poenitens non deficiat in pec­ catis commissis rite declarandis, neque excedat in iis exaggerandis, vel in fictis culpis adjiciendis. Haec sinceritas requiritur absolute in materia gravi ac necessaria ; secus vero, in materia libera, aut non necessario ad praesens confessarii judicium perlinente. Quare : 1° Est peccatum grave (continens malitiam perniciosi mendacii et sacrilegii) peccatum mortale nondum confessum in confessione inficiari vel ita tegere, ut a confessario non possit intelligi ; vel certo mortale confiteri tanquam dubium ; vel ex malitia se accusare de aliquo peccato gravi non commisso : vel mortalium numerum augere, nisi forte hoc fiat ex scrupulo, ex animi pertur­ batione, aut simplicitate, ut saepius accidit. 2° Est perse veniale, falso se accu­ sare de peccato levi, quod non commissum est ; vel peccatum veniale, quod commissum est. negare ; item (quidquid dicit Cajetanus) negare peccatum mor­ tale. quod jam accusatum est ; vel falsam narrare historiam, quae confessioni est extranea ; vel simulare vocem, vel alia media adhibere, ne poenitens a con­ fessario agnoscatur. Per accidens grape esset peccatum et irritaretur sacramen­ tum. si poenitens falso se accusaret de veniali, aliam non afferens materiam ; item, si negaret peccata jam accusata, quae fateri tenetur ad confessarii judi­ cium rite formandum, puta respectu pravi habitus, occasionis proximae, etc. (VI, 495-497 ; H. Ap., XVI, 28). 3° Son est peccatum, nec officit sinceritati, per se loquendo, si quis subinde gravius lapsus, id alteri prius confiteatur, et deinde ordinario suo venialia tantum; nisi tamen ea occasione maneat in morali occa­ sione peccandi, aut ideo circumeat, ut liberius peccet ; tunc enim graviter peccabit, et ob defectum attritionis, confessio erit nulla » (VI, 471, 5°). I *’· Ul. — Tr. V. Pe poenitentia. .rcala '"urlali" tam ’'raolerili m *cicniiac halluclnatIonibus. Scripta utique manent sed periculum revelationis non adest commu­ niter et per m — E\ In * tamen non infera *, confcssarium teneri per scripturam suos poe· nitente' interrogare. - De confessione. (hietis utuntur (si confossarius ea intelligit), de facili omnia sua peccata con fiteri posse : unde scribere non tenentur. 1688. — II. Confessio debet esse secreta seu auricularis, i. e. fieri soli sacerdoti ; non quidem ex necessitate sacramenti, sed ex usu Ecclesiae. Confessio autem publica per interpretem est quidem licita, si fiat ex rationabili causa et abusus praecaveatur ; sed non videtur unquam obligare, perse, vi praecepti divini, aut, ecclesiastici : unde nunquam imponenda est (Coll. S. S., n. 476-409). Can. 390. Si vero peccator in articulo mortis constitutus, et non valens secreto confiteri dubitaret an sit perfecte contritus, teneretur (ex caritate sibi debita) id quod tutius est eligere ; sed sufficeret cum attritione universali vel per interpretem confiteri unum alterum ve peccatum minus infamans aut etiam culpam tantum venialem (VI. 494) ; suf­ ficeret etiam signis tantum manifestare quod peccaverit (cfr. n. 1658). a) Confessio publica, quae olim in Ecclesia vigebat, non erat sacramentalis, nisi in quantum imponebatur tanquam satisfactio et reparatio pro peccatis prius sacerdoti confessis, b) Si quis velit per interpretem integre confiteri, curandum est, ut responsa signis potius quam vocibus dentur, ita scilicet ut interpres illa non intelligat. Monendus est etiam interpres de obliga­ tione servandi secretum. Can. 889, §2. — Vide etiam dicenda n. 1697, 5°. \I 1689. — III. Confessio debet esse vera, seu fidelis, i. e. nulla hypocrisi aut falsitate maculari, ita ut poenitens non deficiat in pec­ catis commissis rite declarandis, neque excedat in iis exaggerandis, vel in fictis culpis adjiciendis. Haec sinceritas requiritur absolute in materia gravi ac necessaria ; secus vero, in materia libera, aut non necessario ad praesens confessarii judicium pertinente. Quare : 1° Est peccatum grave (continens malitiam perniciosi mendacii et sacrilegii) peccatum mortale nondum confessum in confessione inficiari vel ita tegere, ut a confessario non possit intelligi ; vel certo mortale confiteri tanquam dubium ; vel ex malitia se accusare de aliquo peccato gravi non commisso : vel mortalium numerum augere, nisi forte hoc liat ex scrupulo, ex animi pertur­ batione, aut’ simplicitate, ut saepius accidit. 2° Est per se veniale, falso se accu­ sare de peccato levi, quod non commissum est ; vel peccatum veniale, quod commissum est, negare ; item (quidquid dicit Cajetanus) negare peccatum mor­ tale, quod jam accusatum est ; vel falsam narrare historiam, quae confessioni est extranea : vel simulare vocem, vel alia media adhibere, ne poenitens a con­ fessario agnoscatur. /Vr accidens grave esset peccatum et irritaretur sacramen­ tum. si poenitens falso se accusaret de veniali, aliam non afferens materiam ; item, si negaret peccata, jam accusata, quae fateri tenetur ad confessarii judi­ cium rite formandum, puta respectu pravi habitus, occasionis proximae, etc. \l. 495-497 ; II. Ap., X\ 1, 28). 3° Λ'υη est peccatum, nec oflicit sinceritati, per se loquendo, si quis subinde gravius lapsus, id alteri prius confiteatur, et deinde ordinario suo venialia tantum : nisi tamen ea occasione maneat in morali occa­ sione peccandi, aut ideo circumeat, ut liberius peccet ; tunc enim graviter peccabit, et ob defectum at tritionis, confessio erit nulla » (VI, 471, 5°). 232 P. III. — Tr. V. De poenitentia. Quaesitum. I tram necessario distinguenda sint peccata jam con­ fessa a peccatis non confessis ? Respondetur : negative per se ; unde non peccat, qui in sua confessione simpliciter omnia prae­ terita peccata accusat, nullo modo separando non confessa a jam confessis (VI, 425). Tunc autem confessarius, cum de singulis judicare debet, omnium peccatorum praeteritorum gravium noti­ tiam quoad speciem et numerum sibi procurare tenetur. Si vero quis uteretur formula : Deinde accuso rne de peccatis meis prae­ teritis , et in accusationem insereret peccatum .grave recens, graviter deci­ peret coniessarium. quamvis aliqui auctores, ut A''oldin-Schmitt (III, 271) el . Izzh du Clergé (1921, p. 106) fallaciam hanc (vel similem) tanquam sacrilegium per se veniale designent *. — Semper distinguenda erunt peccata jam con­ fessa a non confessis, si hoc necessarium foret « ob proximam removendam occasionem, aut ob casum reservatum, aut ob aliam circumstantiam », puta ut confessarius justum judicium ferre et congruam poenitentiam imponere possit (cfr. n. 1716) ; et in genere tutius est nova ab antiquis secernere» (II. Λρ., XVI, 1). Cfr. Lu go, disp. 16, n. 16 ; Lehmkuhl, 11, n. 116. 1690. — IV. Confessio debet esse integra, i. e. debet comprehen­ dere omnia, quae, ex voluntate Christi, in sacramentali confessione declaranda sunt (cfr. n. 1656). Duplex distinguitur integritas, mate­ rialis scilicet et formalis. Confessio est materialiter integra, quando in ipsa exponuntur omnia et singula peccata mortalia post baptis­ mum commissa, et nondum directe, vi clavium, remissa. Est for­ mal iter integra, quando poenitens, declarat sincere omnia, quae hic et nunc, spectatis circumstantiis, accusare potest ac tenetur, quam­ vis aliqua peccata ex oblivione, vel ignorantia invincibili, aut ob aliquam justam causam scienter omittantur. ('uni autem haec quaestio magni sit momenti, diligenter perpendenda est. \tque idcirco agendum erit : 1° de integritate materiali; 2° de integritate formali ; 3° de modo procurandi integritatem. § 1. De integritate materiali confessionis. 1691 Piuncii i a. I. Integritas materialis in confessione neces­ saria est ex praecepto divino, non vero ex necessitate sacramenti. Ita omnes. Primum constat : 1° Ex Tridentino, Sess. 14, can. 7 : Si quis dixerit, in sacramento poenitentiae, ad remissionem pec­ catorum. necessarium non esse jure divino confiteri omnia et sin­ gula peccata mortalia, quorum memoria cum debita et diligenti praemeditatione habeatur, etiam occulta, et quae sunt contra duo ' Ih mendacio m conpWAione plurima habet Ubach (II, 615), quibus ellam numeroso * * errore d. BiUlerim et reemtiorum In hac materia (cfr. pag. 191, nota I) detegit. Gaj». Ιί. — De confessione. 233 ultima Decalogi praecepta, et circumstantias, quae peccati speciem mutant : anathema sit ». Haec confirmantur can. 901. 2° Ex ratione ; nam, sine tali integritate, nec judicium sacramentale recte exerceri, neque aequitas in statuendis poenis servari potest (VI. 165). Secundum probatur ex his ejusdem Concilii verbis (Sess. 14, c. 5) : « Reliqua peccata, (piae diligenter cogitandi non occurrunt, in universum eadem confessione inclusa esse intelliguntur >. Ex qua declaratione liquet, sufficere quandoque integritatem formalem, nec semper requiri materialem (cfr. n. 1697). Inde deduces : a) Praeceptum integritatis materialis, cum sit positivum, admittit nonmmquam causas excusantes, ipsique, sicut aliis praeceptis positivis, applicari pos­ sunt regulae generales : « Lex dubia non obligat » ; ad impossibile nemo tene­ tur », et similes, b) Per accidens tamen, seu indirecte, integritas materialis etiain ad valorem sacramenti requiritur, toties nempe quoties physice et mo­ raliter haberi potest. Ratio est. quia transgressio praecepti, ubi iit voluntaria et culpabilis, tollit etiam integritatem formalem, et sic. redundat in defectum essentialem, redditque confessionem invalidam et sacrilegam. 1692. — II. Ut confessio sit materialiter integra, exprimi debent omnium peccatorum mortalium species et numerus, circumstantiae mutantes speciem, actus peccati externus, probabiliusque effectus peccati moraliter imputabilis. Constat ex citatis Tridentini verbis, et ex aliis infra exponendis argumentis (VI, 465-470; H. Ap., XVI, 29). Diximus 1° Species, scilicet infima, qualis superius exponitur (n. 324) ; alioquin non declararentur peccata mortalia uti sunt. Dicit Tridentinum (1. c.) : « Sacerdotes judicium hoc exercere non potuisse, si in genere duntaxat, et non potius in specie ac singillatim sua ipsi (poenilenlcs) peccata déclarassent ». Qui nescit speciem infimam, tenetur patefacere superiorem, seu genericam : v. gr. si quis scit se contra castitatem peccasse, sed non recordatur de peccato specifico, tenetur dicere se graviter contra cas­ titatem deliquisse. Item qui scit se peccasse mortaliter, sed ignorat vel ipsam genericam peccati speciem, debet dicere se peccasse graviter, non recordari autem cujus peccati sit reus. — Confessariis doctioribus, praesertim junioribus, unanimi consensu commendant AA., ne in perscrutatione conscientiarum quid nimium postulent ; pro captu enim poeni têntis, pro conscientia quam in pec­ cando habuit, species peccatorum sunt declarandae, ut saepe monuimus. 2° Xumerus ; ait enim Tridentinum, confitenda esse singula peccala. Itaque si numerus certus haberi possit, ita indicandus est ni nec augeatur nec minuatur. Si vero certus haberi nequeat, indicandus est verisimilior, adjecta hac voce circiter. Si et veri­ similior haberi non possit, sufficit dicere, quoties circiter peccatum commissum fuerit, v. gr. in die, in hebdomade, in mense vel in anno. Sed si neque hoc indicari possit, saltem est dicendum, an semper consensus datus fuerit, et an tentatio vel occasio talis peccati saepe occurrerit (JI. Ap., XVI, 103). Jam vero : 234 I’. 111. — Tr. V. De poenitentia. a) Qui post confessionem in bona fide peractam, detegit numerum verurn esse majorem illo approximative, quem cum particula circiter denotavit, non tenetur numerum verum denuo confiteri, quoties ille in approximative conti­ nebatur. ex arbitrio prudentum. En normam quam tradit .$'. Alphonsus (VI. 466) : rirca ter. intellige bis vel quater ; circa 10, intellige 8 vel 12 ; circa triginta, 27 vel 33 ; circa centum, 95 vel 105 ; circa mille, 950 vel 1050 «. E qua generali norma concludes, inclusum numerum eo magis increscere, quo major fuerit numerus per particulam circiter denotatus. Qui detegit numerum esse minorem, non tenetur se retractare ; tum quia numerum bona fide exag­ gerando non peccavit, tum quia sic nemini nisi sibi soli nocuit. Qui vero nume­ rum certum sine particula circiter expressit, dicendo, v. gr. blasphemavi ter. et postea recordatur se quater blasphémasse, tenetur omissam hanc vicem declarare . quia non erat in accusatione inclusa. — b) Poenitens qui unifor­ mem vivendi rationem tenuit, satisfacit legi integritatis et non tenetur conjess times iterare, si in principio confessionis patefecerit confessario praesenti, quod in annis praeteritis semper confessus sit male (omittendo numerum), et confessarius ab initio, confessionem excipiendo illius anni, elTormet simul judi­ cium de annis praeteritis ». .S'. Alph. (VI, 504). Et hoc tenendum, licet ipse poenitens postea distinctius recordetur numerum peccatorum. Reuter, l\ , n. 313. Idem dicendum, si post confessionem exceptam confessarius advertat poenilentem omisisse numerum explicare in superioribus annis et simul habeat dis­ tinctam notitiam peccatorum praesentis anni ; ex hoc enim poterit sibi formare judicium distinctum de annis praeteritis, quin repetantur priores confessiones. •S‘. \lph., 1. c. — c) Quoad consuetudinarios, rudes, vel eos qui post longam mo­ ram denuo confitentur, notat Λ’. Alph. (\ 1. 466) : Confessarium non debere esse nimis an’tum circa exquirendum numerum peccatorum (ab illis), quia 'aepe est impossibile talem numerum habere... .Melius faciet confessarius, si diligenter statum conscientiae exquirat, et exinde interrogando poenitentem de lapsibus plus minusve in die, hebdomade, vel mense, saltem in confuso nume­ rum peccatorum apprehendat, quin certum judicium faciat cum periculo errandi Hujusmodi autem poenitentes, ut eruitur ex S. Doctore (VI, 504), tunc solum supplere tenentur, si post confessionem longam et implicatam advertunt multitudinem peccatorum notabiliter excedere, et numero et gravitate, numerum eorum quae generaliori modo accusaverunt. Cfr. etiam dicenda n. 1705. * 9 3° Circumstantiae mutantes specient ; de fide est enim, has etiam declarandas esse cum numero et specie peccatorum, ut constat ex l'ridentino (I. c.) ; et ratio est. quia constituunt specialem malitiam. Intellige, si diversae speciei malitia, quam circumstantia inducit, gravis sit, nam si sit levis (v. gr. levis irreverentia illius, qui inecclesia surripit librum alterius), necesse non est earn in confessione exprimere. *\tqui hoc idem dicendum est de illis circumstantiis, quae vocantur géné­ rait'. ut sunt ingratitudo erga Deum, inobedientia, acedia, etc. ; nam eo ipso quod sunt generales et cuivis peccato mortali communes, per se jam intelliguntur. Secus tamen, si formaliter et reflexe intenderentur (Suarez, disp. 22, sect. 4, η. 15). — Cfr. jam dicta n. 179, 3° el 302. ’ ’ Cap. 11. — De confessione. 235 4° Actus externus peccati, sive sit omissionis, sive commissionis ; quia non est peccati circumstantia, sed pertinet ad ejus substantiam, est illius consummatio et proinde in se contra ordinem. Omnes etiam theologi et universalis praxis fidelium legem divinam inte­ grae accusationis peccatorum ad actum externum extendunt : unde pro omnibus jus strictum statuitur (cfr. dicta n. 262 et 312). Confirmatur : Absque declaratione actus externi, confessarius non posset plerutnque fungi suo munere, ut par est, v. gr. judicium ferre circa restitutionis obligationem, absolutionem concedendam vel differendam, apta monita prae­ benda, etc. .S'. Thomas, 1. 2. q. 72, a. 7 : >Ç. Alph., \ . 42 : Lugo, disp. 16, n. 437. Ilïnc damnata est ab Alexandro Vil propos. 25a : Qui habuit copulam nun soluta, satisfacit confessionis praecepto, dicens : Commisi cum soluta peccatum grave contra castitatem, non explicando copulam ». % 5° Probabiliusque effectus malus, moraliter imputabitis ; qui nempe secutus est ex causa advertenter posita et non retractata. Sic. v. gr. qui se inebriavit, praevidens se ob ebrietatem omissurum esse missam, tenetur confiteri tum ebrietatem tum omissionem sacri ; item qui praevidit se in ebrietate prolaturum blasphemias et revera eas protulit etc. Ratio est, quia talis effectus, ut pote malus et indirecte volitus, est peccatum in se, juxta veriorem sententiam, ideoque pro ejus accusatione eadem ratio militat, ac pro accusatione actus externi peccati ’. Cfr. etiam Priimmer, 111, n. 374. Excipitur, si ante effectum perversa voluntas retractata fuerit ; quia in hoc casu eiTectus sequitur mere materialiter nec est moraliter malus . unde, proba­ bile est poenitentem non teneri illum confiteri ut consecutum, sed lanium ut intentum (I\ . 149 ; V, 10). Cfr. Salmant., tr. 20, c. 10, n. 28 ; Lugo, 1. c., n. 439. \ ide dicta n. 759, 796, 949. 2n cond., 1264, 2°. — Excipiunt aliqui auctores etiam casum, quo eiTectus nequeat dici peccati interni complementum vel externa exsecutio ; v. g., ait IKou/ers (11, n. 320) mors inimici a propinatione veneni secuta. Ilis explicatis, restat ut duas magni momenti quaestiones expen­ damus : nimirum 1° an declarari debeant circumstantiae notabiliter aggravantes, intra eamdem speciem ? 2° an declarari debeant pec­ cata dubia? (De peccatis autem oblitis sermo erit n. 1699 seq., et de peccatis in genere tantum accusatis, jam supra n. 1658 locuti sumus). ’Cfr quae Jam n. 322, q. II, hac super quaestione notavimus. — AA. qui oppositam sententiam tenent (v. gr. Lchmlmhl, II, η. 411), concedunt eiTectus subsecutus, licet actuali hbrrhiti non subsint, per accidens esse accusandos, ratione reservationis peccati, vel censu­ rae (si nempe illa effectu secuto infligatur), vel etiam restitutionis statuendae propter injus­ titiam re commissam. Item absque dubio effectus declarari debet post interrogationem a confeasario factam ad melius dijudicandum de obligationibus poenltentis (vide .supra, ■sub 4°). 236 Ρ. Ilf- — Tr. V. De poenitentia. 1. De circumstantiis aggravantibus. 1693. Notio. Circumstantiae dicuntur notabiliter aggravantes, quando malitiam actus peccaminosi intra eamdem speciem non leviter adaugent ; v. gr. ratione durationis, intensitatis, gradus, modi, temporis, personae, loci, etc. — Jam vero, certum est cir­ cumstantias aggravantes esse quandoque (per accidens) decla­ randas : 1° ratione censurae, aut reservationis, v. gr. si furtum reservetur quando pertingit ad talem quantitatem ; si 'percussio clerici fuerit gravis vel enormis, etc. ; 2° ratione numeri peccato­ rum, et sic declaranda est circumstantia diuturnitatis temporis, per quod perduravit odium, aut concupiscentia in mulierem ; quia, ex passionis natura, longius spatium fit circumstantia multiplicans peccata (cfr. n. 328) ; 3° ratione necessariae directionis, nempe cum confessarius interrogat de consuetudine, de occasione, vel etiam de restitutionis obligatione (VI, 467 seqq. ; 585, dub. 3). As/. praecisa hujusmodi ratione quae est per accidens, graviter hinc inde disputant theologi, an necessario, et per se, aperiendae sint circumstantiae notabiliter aggravantes. Jamvero : Derelictis duabus sententiis, quas infra commemorabimus, AA. hodie communiter absolute negant cum S. Thoma, S. Antonino, S. Bernardino Senensi. Scoto, Lugone, Salmant icensibus et aliis non paucis. Ratio est : 1° quia Concilium Tridentinum non alias memo­ rat circumstantias aperiendas praeter eas, quae peccati speciem mutant 1 ; ergo non obscure videtur innuere, earum manifestationem sutlicere ad hoc, ut confessarius rectum sibi efformel judicium de gravitate criminum et .Up·· -<■· nemo eum obligabit ad iterandam accusationem, si postea se undecies peccasse cognoverit : ergo t pari, in casu. ttesp. S. Alphonsus, negando paritatem. In secundo enim casu, error poenitentis esi circa substantiam ; eo quod in accusatione facti ut dubii nullomodo accusatio positiva actionis certe admissae includitur (unde et deesl materia sufficiens). In primo vero casu, numerus certus undecimus mora­ liter locutione circiter accusatur. Merito igitur scribit 1'iea: « Sententia ncga'iva, quam sequebatur 1*. Pellizarius. quamvis non sit damnata, nihilominus ab eo codice est expurgata a S. Indicis Congr., quae non vult illam tolerare ; (piare in praxi ab ea abstinendum » (de Poenil., q. 2, a. 3, III). 2° Si dubium fuerit de qualitate peccati, i. e. poenitens confes­ sus sit peccatum, cujus vel ipse, vel confossarius, vel uterque nescie­ bat gravitatem, sed postea, lectis vel auditis theologis, mortale esse cognovit, non tenetur illud repetere ; quia nulla occurrit circum1 liant tenent, praeter S. Doctorem (VI. 478), Busenbaum, Bonacina. Sanchez, ipse Diana. Cardenas, Vha et alii. — Lugo (disp. IG, n. 92), licet ad versae opinioni \ iam aperuerit, pru­ denter tamen addit : < Ceterum, quia in re morali non est facile recedendum a sensu com­ muni, nolo ego in hoc puncto aliquid definire, sed securiorem partem consulo. · Ante Lugonem enim sententia aillrmanssola valebat. Vide Vine/. Alph., II. p. 86 seqq., ubi testimonia aliorum AA. invenies. 240 P. III. — Tr. V. De poenitentia. stantia, quae non fuerit expressa, nec opus est ut confessarius deter­ minate sciat, utrum peccatum quod audit, sit mortale, necne. Addunt tamen AA. limitationem : Nisi aliunde irrita esset confessio, ut si quis ex industria quaesierit ignarum et insufficientem confessarium (cfr. not. Gaudé, III, p. 493). § 2. De integritate formali. Integritas formalis in eo consistit, ut poenitens confiteatur omnia peccata, quae spectatis circumstantiis moraliter confiteri potest et debet. Cfr. dicta n. 1690. Haec, ut palam est, non implet totam legem, sed partem legis hic et nunc obligantem atque possibilem, cum certo onere supplendi defectum, remoto impedimento. 1697. - Principia. I. Sufficit integritas formalis, quotiescumque poenitens versatur in impotentia physica praestandi integritatem materialem. Ad impossibilia enim nemo tenetur. Porro, ob impo­ tentiam physicam, praeter eos qui peccata invincibiliter obliti sunt (vide dicenda n. 1793), excusantur : 1° /inorantes, si invincibiliter nesciunt peccatum esse grave, vel adesse obligationem confitendi. 2° Moribundi, vel alii in periculo mortis positi, ob temporis defectum vel mentis deliquium. De his peculiariter agemus n. 1720, 1853. De militibus ad praelium vocatis jam locuti sumus n. 1658 b 3° Muti, ob defectum loquelae. Ili igitur, significato per nutus uno alterove peccato, possunt absolvi, tum tempore mortis, tum tempore praecepti paschalis, tum etiam saepius, ne bene dispositis via ad communionem frequentiorem plus aequo intercludatur. Non videtur tamen opportunum mutos, (piorum dispositiones difficilius cognosci possunt, cum tanta facilitate ad communionem admittere. Si muti scriptura vel signis omnia peccata patefacere valent, ad id tenentur ; modo absit manifestationis periculum, aut aliud grave incommodum, ut jam dictum est (n. 1687). 'i° Surdi, qui omnia peccata sua declarare nesciunt et confessario interroganti respondere nequeunt. Secus vero surdastri; hi enim generatim debent duci in aliquem locum remotum ; adhibitis tamen debitis cautelis quoad tempus et locum, si agatur - Poentt. in Decreto. quod Ibi retulimus, sequentia notat Ne omittant capellanl mili­ tum data opportunitate, milite·, docere, absolutionem (generali formula) impertiendam non i... profuturam, nisi rite dispositi fuerint, iisdemque obligationem manere integram confes­ sionem *uo tempore peragendi, «i periculum esaserint. · Cap. II. — De confessione. 24 1 de (eminis. Vide n. 18G7. Ob grave tamen incommodum, v. g. si poenitens nonnisi valde aegre ad talem locum accedere vellet, maxime quia sui status non est satis conscius, nonnunquam id posset omitti. 5° Ignari idiomatis regionis, in qua versantur, et quibus non est copiaconfessarii, a quo possint intelligi. Ili, si signis dolorem fle suis peccatis manifestant, possunt, sicut muti, absolvi. Xec tenentur uti interprete, ut diximus n. 1688. Prudenter monet Ami du Cl. (1914, p. 314) eamdem, quam pro mutis sta­ tuimus, regulam hic applicandam esse, quoad concessionem communionis fré­ quentions. Confessarius, qui poenitentem alieni idiomatis absolvere cupit, in libris polyglottis vel per interpretem sibi procuret summarium peccatorum signaque apta, ita ut per seipsum statum conscientiae poenitentis facilius cogno­ scere possit. 1G98. — II. Sufficit pariter integritas formalis, si poenitens sit in impotentia morali instituendi confessionem materialiter integram. Ratio est, quia praeceptum confessionis, cum sit positivum, non obligat curn gravi incommodo confessioni extrinseco (cfr. n. 223). Dicimus extrinseco ; nam, nulla difficultas ipsi confessioni intrin­ seca, quantumvis gravis, unquam excusat, ut notat Tridentinum (Sess. 14, c. 5) ; quia confessio est suapte natura laboriosa. I nde, si intrinseca difficultas excusaret, evanesceret ejus praeceptum (cfr. dicta n. 1550, fin.). Porro, moralis impotentia haberi cen­ setur. cum sequentes duae conditiones verificantur. Prima est, cum urget necessitas confessionis : v. gr. quia satisfaciendum est prae­ cepto paschali, vel quia sumptio Eucharistiae (aut missae cele­ bratio) nequit omitti sine nota infamiae aut scandalo ; vel etiam, quia secus poenitens deberet manere in mortali, licet per unum tantum diem (II. Ap. XVI, 39). Secunda est, cum nequit adiri confessarius, apud quem sine gravi extrinseca difficultate peccata declarari possunt, et ex declaratione omnium peccatorum morta­ lium apud sacerdotem, qui solus praesto est, grave damnum spiri­ tuale vel temporale imminet poenitenti, aut confessario, aut alicui tertio (VI, 487 ; H. Ap. 1. c.). — 1° Excusat ergo, in praejata necessitate: a) Periculum vitae poenitentis, confessarii, aut tertii : v. gr. si tempore pestis ipse sacerdos prudenter timeat infectionem, nec ideo sinat poenitentem integre confiteri (non excusatur tamen poenitens, si confessarius sponte se periculo exponit) ; si adveniant hostes, v. gr. immediate ante pugnam : quo casu possunt omnes, exhibito aliquo generali signo contritionis et confessionis, unica hac absolutionis forma absolvi : Efo cos absolvo, etc. (VI, 485, 48G). Cfr. Decr. S. Poenit., G Febr. 1915 f.l. /1. VII, p. 72). Si tamen singuli accedere possunt, ut cito, neglecta integritate confessionis, ad contritionem excitentur, hoc potius est faciendum, ait Lehnikuhl, II, n. 435. b) Periculum scandali vel lapsus, tum ex parte poenitentis, 242 P. Ili. — Tr. V. De poenitentia. linn ex parte confessarii : in quo confessorius posset ab interrogando abstineo vel imponere silentium ; posset etiam poenitens. qui maximam confessani fragilitatem cognosceret, quaedam tacere 1 ; posset denique abstinere a sub­ tiliori conscientiae examine, quem peccata contra sextum nimis denuo com­ movent. c) Periculum revelationis, seu violationis sigilli : v. gr. si confessarius nequeat integre confiteri, quin peccata alicujus personae in confessione audita manifestet ; item, si confessarius voce nimis alta loquatur, aut surdastrum alloqui debeat : vel si confiteatur aegrotus (vulneratus, mulier parturiens) et adstantes cubiculum derelinquere non possint : vel si poenitens ex gravi causa timeat, ne confessarius legem sigilli infringat, saltem indirecte, v. gr. post­ quam audivit aliqua peccata graviora, poenitentem voce altiori increpando d) Periculum famae. v. gr. si sacerdos, mox celebraturus et confessione gene­ rali indigens, non posset integre confiteri quin adstantes rem suspicarentur. Idem dic de infirmo ante delationem SS. Sacramenti confesso, el jamjam per sacram synaxiin reficiendo, vel de membro alicujus sodalitatis, si socii jam adsunt pro communione generali, si tunc deberent, eo quod praeteritae confes­ siones invalidae fuerint, instituere confessionem prolixiorem. Hoc casu, con­ fessarius. audito aliquo peccato, eos absolvat, ipsis communionem prae­ beat. ac postea redeat integram confessionem excepturus (VI, 484, 485i. e) Periculum gniyisdetrinienti, Ium in spirituali profectu, tum in valetudine corporis ac mentis, pro scrupulosis (cfr. dicenda n. 1835), vel pro bis qui labo­ rant neurasthenia aut acerbos patiuntur dolores in capite, unde ipsis difficile est accuratum conscientiae examen instituere. Quoad eos. qui ex morbo gutturis laboriose loquuntur, de se a confessione materialiter integra non excu­ santur, si commode sua peccata scribere possunt, ut supra diximus. — Porro sicut poenitens, ratione memoratorum periculorum, ab integra materiali accu­ satione excusatur, ita sacerdos quandoque ab obligatione ulterius interro­ gandi liberatur, si adsunt rationes graves. I nde infra n. 1806, 2° advertimus, interrogationes cum magna discretione esse faciendas ; quia confessarius non solum bono poenitentis, sed etiam propriae famae et reverentiae sacramento debitae consulere debet. Haud raro nostris temporibus evenit, ut quidam, ex interrogatione sibi vel aliis facta, ansam sumant in sacerdotes, in Ecclesiam malitiose invehendi. 2° . l/crro, non exci s\t : a) Periculum manifestandi complicem, ut n. 1702 fusius dicemur, b) Timor, ne ob peccati accusationem obligeris ad denuntian­ dum sollicitantem (cfr. dicenda n. 1794) vel etiam ne ob prolixitatem çonfessioms alii facile suspicarentur poenitentem mullis esse culpis gravatum. Excipe, si, ut supra monuimus, in certis circumstantiis immineret verum periculum famae amittendae, c) Multitudo negotiorum per se sola ; damnata est enim ab Innocentio XI propos. 59·, quae sic sonat Licet sacramentaliter absolvere dimidiate tantum confessos, ratione magni concursus poenitentium, qualis, v. gr. potest contingere in die magnae alicujus festivitatis, aut indulgentiae > Cfr. Λ. Alph., \ I, 595 ; l ice (Thes. damn., in h. prop.l. qui rationes damna­ tionis dilucide exponit. I nde tenentur parochi, si communionem generalem ordinant, suflicientuin numerum sacerdotum pro confessionibus excipiende prospicere. Tenentur etiam fideles curare ut pro confessione facienda tempus necessarium suppetat ipsis non licet accusationem dimidiare sub solo prae- licete icitur dicit tnu du < I (ΓΗ ·. p. 510). mis-ionariuin, qui in longinqua insula solu< cum «icto remanet, alium sacerdotem per menses non visurus, posse tacere peccatum graw a se commissum, -i ex parte -ocii in virtute (ragilh adest periculum scandali, periculum nempe ne vitae laxiori -e pror-u- dedal — Optime tamen additur . praecavendum esse in hac materia ab halluclnatlonlbu- Constare enim debet de influxu accusationis in sociam ad peccatum nlmi * proclivem Cap. II. — De confessione. 243 textu quod, v. gr., via ferrea mox proficisci debeant. — Diximus : sola multi­ tudo negotiorum non excusat, ad procurandum nempe poenitentibus beneficium absolutionis el indulgentiae. Quodsi autem, praeter mullorum fidelium concur­ sum, datur ex parte poenitentiam necessitas confitendi aut communicandi, et timor alicujus mali gravis, censemus sacerdotem posse absolvere dimidiate confessos, v. gr., si milites vel operarii numerosi, urgente lege communionis el deliciente copia confessariorum, limitatam tantum temporis moram ad confitendum habeant, et simul periculo gravis vexationis aut damnification's ex parte auctoritatis competentis exponantur, si hora statuta ad stationem vel officinam non revertantur. Confessarii erit gravitatem circumstantiarum poenitentibus ob oculos ponere, eosque monere de obligatione integram confes­ sionem suo tempore perangendi ; quod melius exhortatione praevia ad omnes directa fiet. Cfr. monita S. Poenit. supra citata, n. 1697. Supponitur autem semper, facultatem confitendi postea poenitentibus diu non suppetere. 1699. — III. Cessante causa excusante, tenetur poenitens sup­ plere defectum confessionis, non statim, sed quando rursum confi­ teri obligabitur, aut volet. Ratio est, quia impedimentum actuale non tollit simpliciter integrae confessionis obligationem, sed eam lanium suspendit, ( nde, sublato impedimento, praeceptum divi­ num in totum reviviscit (VI, 479). Constat alias ex propositione 11» ab Alexandro VI1 damnata, quae dicebat : Peccata in confes­ sione omissa, aut oblita, ob instans periculum vitae aut ob aiiam causam, non tenemur in sequenti confessione exprimere . Constat denique ex Decreto S. Poenit., 6 Febr. 1915, supra indicato. Didum est 1° Aon statim: obligatio enim moraliter accipienda est. tanto magis quod inculpabiliter omissa peccata jam sunt deleta, et idcirco, dilatio animam in nullum periculum adducit. 2° Sed quando obligabitur, aut volet; etenim : a) Obligatio supplendi non adfigitur per se tempori vel circumstantiis, ideoque non urget per se, nisi cum urget iterum praeceptum confitendi : scilicet in gravi mortis periculo, vel tempore annuae confessionis. Si quis pluries communicare velit post confessionem formaliter integram, non obli­ gabitur ad supplendum ante secundam, tertiam communionem, etc. ; sed tan­ tummodo quando urgebit praeceptum confessionis, b) Cessante impedimento, non licet peccata oblita vel omissa tacere in confessione, quae primo subsequitur. Sic enim communius DD. interpretantur sensum propositionis damnatae ab Alexandro XII , et ratio est. quia sicut nova requiritur absolutio, ita necessaria est accusatio quae includat omnia peccata mortalia, (piorum habetur conscien­ tia, ut loquitur Tridentinum (Sess. I i, c. 5). Cfr. Viva, in h. propos. ; Lehmkuhl, II. n. 'i30. Quare, cum peccatum grave quis absque sua culpa in confessione est oblitus, tenetur in prima illud accusare confessione, (piam memor peccati instituet. \f\ ' r 1700. Quaesitum. Ad quid tenentur illi, qui bon \ fide con­ fessiones integritate carentes instituerunt ? Non tenentur quidem ea integre repetere, « quia ad tales confessiones jam adfuerunt omnia essentialiter requisita. Tenentur tamen explicare species 24 i P. IH. — Tr. V. De poenitentia. ac numerum omissum, ut saltem confessionem praesentem integram faciant1 (X I. 504). Quaestio Specialis. De manifestatione et inquisitione complicis. 1701. — I. De manifestatione complicis. Nonnumquam lex posi­ tiva integritatis materialis concurrit cum lege naturali servandi famam proximi, in casu, complicis : inde enascitur peculiaris difficultas, de qua nunc dicemus. Sunt aliqui A \., inter quos Diana, Mazzotta, Medina, Ballerini-Palnderi, etc., qui censent non adesse obligationem confitendi peccatum mortale, quod non possit explicari sine manifestatione complicis. A'. Thomas autem cum Λ’. .1/phonso el plurimis aliis oppositam tenet sententiam, quae est communis (cfr. s'. \lph. \ I, n. 489) : nec in praxi primae adhaerere convenit, quia, ut ipse ('appello (11, n. 220) fatetur, non fundatur in solida ratione ct maximos theologos contra se habet. Praeterea validae omnino .sunt rationes, quae pro secunda sententia adduci solent, ut ex mox dicendis clarius patebit. Jamvero haec statuimus : 1" Certum est, complicem esse occultandum, quotiescumque confessio sine ejus manifestatione potest esse materialiter integra. Kalio est, quia fama proximi in casu debet servari. Ideo nefas est, declarare materiam liberam, scii, peccata venialia vel morta­ lia alias confessa, quibuspatefieretgrave crimen alterius (VI. 489). Immo conft&sarius id debet prohibere, cum animadvertit. 2° Certum est etiam, poenilentem, reum peccati mortalis nondum confessi (materia necessaria), teneri adire confessarium cui com pier sit ignotus, si eum adire possit absque incommodo temporali vel spirituali. Kalio : urget lex famae proximi tuendae, praesertim si manifestari debeat crimen magis infamans. Excipe, si agatur de peccato no/i gravi ex parte complicis. Ex altera vero parte, non est dubium quin poenitens, e.r justis causis, excusetur ab obliga­ tione quaerendi alium confessarium : sua enim jura sunt potiora, secundum dicta n. 1198. (ausae creusantes a quaerendo alio confessario se referunt praeprimis ad revelantem, ct sunt sequentes : a) Si urget periculum mortis, aut praeceptum annuae confessionis, b) Si grave sit poenitenti omittere confessionem, aut communionem e) Si difficulter alteri quam consueto confessario conscientiam aperiret d) Si alias privaretur beneficiis alicujus indulgentiae extraordinariae. ' Uc qui pusi longum (einpus sacramenta denuo recipiunt, vel quorum conscientia mulli» et impllcatu oneratur peccatis, diximus n. 109 2. et adhuc dicemus n. 1705. Cap. II. — Dc confessione. 245 c) Si secus in peccato ve) per unum diem remanere deberet, f) Si adeundo con­ fessarium, cui complex notus est, meliorem habiturus sit directionem, vel per­ cepturus consolationem notabiliter majorem, g) Si credatur complicem cessisse juri suae famae, puta si frater peccavit cum sorore, quam scit non posse sejungi a comitatu matris, ut alium adeat confessarium. Hinc, saepe excusantur matres et uxores manifestantes peccata virorum et filiorum confessario, qui hos novit, ratione petendi consilii, doloris leniendi, etc. : nimis enim ipsis durum esset, si alium confessarium quaerere tenerentur. — Conferendum tamen est commo­ dum directionis cum infamia (VI, 488, 6° et 490). 3° Posito quod poenitens excusetur ab obligatione quaerendi alium confessarium, tenetur confiteri peccatum mortale, quod non potest explicare sine manifestatione complicis. Hoc eruitur ex prin­ cipio praecedenti : si licet sub debitis conditionibus manifestare verum alterius crimen, si hoc licet etiam casu quo nullum speciale praeceptum ad hoc obligat, quanto magis licebit, si concurrit grave praeceptum positivum. Stante igitur hoc praecepto, illud certe impleri debet, cum materia praecepti aliunde sit licita. Adde quod hic non agitur de diffamatione proprie dicta ; quia revelatur pec­ catum occultum uni viro, qui simul prudens et taciturnus esse debet ; agitur de peccato, ob quod complex (per suum consensum in illud) jus ad famam jam amisit, in ordine ad confessionem illius peccati (VI, 489). Adde etiam, quod famae proximi non est habenda ratio strictior quam propriae. .Jamvero nemo non affirmabit, poenitentem teneri ad accusationem integram suarum culparum. 1702. 11. De inquisitione complicis. Probe distinguendum est inter inquisitionem materialem et formalem. In priore, fit mera inda­ gatio status conscientiae poenitentis (ex qua tamen per accidens deveniri potest ad notitiam complicis) ; in posteriore, inquisitio Iit praecise eo fine ut quis in notitiam complicis deveniat. Jamvero : 1° Illicita est inquisitio formalis, sub gravi, etsi fiat ob bonum finem, ex. gr. ad emendationem rei. Can. 888, § 2. Patio, cur sub gravi prohibeatur, non est quia confessarius inducit ad detractionem gravem, eum agatur de manifestatione uni soli facta (cfr. dicta n. 1200, q. IV) ; sed quia hic modus agendi adversatur caritati et reddit sacramentum odiosum (poena tamen excommunicationis non amplius incurritur). 2° Licita est inquisitio materialis, quae fit ut cognoscantur cir­ cumstantiae necessariae peccatorum, ad melius consulendum poe­ nitenti. Ratio desumitur ex dictis de voluntario indirecto. Potest igitur confessarius indagare, an complex in peccato turpi sit consan­ guineus vel allinis, an sit ligatus voto castitatis, an habitet in eadem domo, an sit proprius parochus, etc. Caveat vero ne curiosius non necessaria perscrute­ tur; hoc enim fidelium animum a confessione multum averteret. P. HI. — Tr. V. De poenitentia. 3° Confessarius quandoque potest obligare poenitentem (etiam sub poena denegandae absolutionis) ad complicem patefaciendum : quando nempe boc necessarium est ad avertendum vel reparandum publicum damnum. Hat io est, quia de se poenitens ad id ultro tene­ tur (recole dicta n. 497 et 1198). In hujusmodi casu, licebit confessorio imponere, in genere, ut poenitens complicem illi, qui damnum vel scandalum avertere possit, patefaciat. Stante vero prohibitione canonis cit., ipsi non licebit regulariter dicere : Revela mihi. Si revelatio alteri utiliter fieri nequeat, et confessarius, qua Superior, solus ad bono publico providendum sit idoneus, exigere poterit, ut extra confessio­ nem ipsi nomen indicetur ; dummodo aliunde (ut patet) poenitens ad hanc denuntiationem teneatur. Si autem poenitens, ex se, sponte sua complicem revelet, et confessarium roget ut complicem corrigat et damnum avertat, tunc confessario mulla prudentia opus est : nam ordinarie loquendo non expedit ut se immittat in hujusmodi rem. Ipsi enim tantum incumbit curare damnum sui poenilentis, non alienum, et solummodo intra confessionem, non extra : et ex alia parte confessarius difficulter assumet hoc munus corrigendi, sine periculo scandali et offensionis sacri ministerii ». Ita Λ'. Alph., VI, 492, ftn. §3. De modo phoci handi integritatem confessionis. Obligatio procurandi integritatem confessionis spectat primario ad poenitentem, defert u vero poenilentis secundario ad confessarium ; unde duo principia statui debent. ) 1703. Principia. I. Poenitens tenetur per se et sub gravi praemittere confessioni diligens examen omnium, quae commisit, peccatorum mortalium. Can. 901. Non posset enim, sine tali exa­ mino, omnes animi sui xizuix perscrutari. Trid., Sess. 14, c. 5. Pro uberiore hujus principii explanatione animadvertimus : 1° N’e< EssAiut μ est examen regulariter. Quandoque tamen, omisso examine, nullum aderit probabile periculum aliquod pec­ catum mortale omittendi. Itaque : a) Qui brevi tempore post confessionem ad confessarium redeunt, eo quod denuo in peccatum relapsi sunt, fere nullo examine indigent, b) Qui ordinarie nonnisi venialia accusant, qui moraliter rem sunt se a mortalibus esse immunes, in tantum tenentur excutiendae conscientiae immorari, in quantum id necessirium est ad subministrandum sacramento materiam sufficientem. Hortandi t unen sunt ut in conscientiae examine non nimis deproperent, eique spatium aliquorum saltem minutorum impendant quo melius suos defectus agnoscere et agnitos exstirpare valeant, c) Qui sunt scrupulosi, τιοη debent multum suam conscientiam excutere imo. longior investigatio ipsis aliquando interdi­ cenda es( si enim graviter peccassent. statim prae oculis peccatum haberent, d trgrofi non tenentur ad accuratum examen sicut sani, ut palet. Advigi­ landum est igitur, ne suam confessionem differant, sub praetextu quod con­ suentium nondum sufficienter excusserint. Eos ipse confessarius examinet ; Cap. II. — De confessione. 2i7 praestat enim eos, etiam imperfecte confessos, per absolutionem in statum gra­ tiae restituere, quam, dilatis Ecclesiae sacramentis, certo damnationis periculo exponere. Elbel, de Poenit., n. 153 (cfr. etiam n. 1854). e) In casu extremae necessitatis, in quo confessio generica valida est atque licita, non requiritur tantum examen conscientiae. Cfr. n. 1658 et 1697. 2° Diligentia, quae in examine instituendo requiritur, est <■ dili­ gentia mediocris, qualern vir prudens in arduis negotiis adhibet ; vel qualem, inoraliter loquendo, docti et timorati adhibere solent. etiamsi, t/u is putet, majore dilidentia plura se reperturum >. 5. Alph., VI, 471 ; Lugo, disp. 16, n. 590 seqq. Non ergo obligantur poenitentesad diligentiam summam. Quare, quoad ipsam e.ramen, haec statuimus : a} Xenio tenetur ad scribenda peccata sua. Remoto periculo evulgationis, id quidem utile est, ne peccata memoria excidant ; sed vitetur nimia anxietas, ideoque id scrupulosis prohibeatur. S. Alph. (I. c., 3°). b) Diligentia examinis aestimanda est pro capacitate poenilentis : homines enim rudes non tenentur tantum examen perficere, quantum homines exculti. Aestimanda est etiam pro temporis mora, quod ab ultima confessione elapsum est. Ponderandae sunt etiam aliae circumstantiae in modo vivendi, in consuetudinibus poenitentium. r) Suspicionem gravis negligentiae in instituendo vitae examine poenitens ingerit : si post sui discussionem (modo non sit scrupulosus) sensit remorsum conscientiae clamantis ; si post confessionem reperit se plura peccata mortalia omisisse quam dixisse ; si, ab una alterave hebdomade confessus, utitur locu­ tione circiter » ad accusandum peccata externa enormia, v. gr. fornicatio­ nem. Ha Reuter, Sporer, Mazzptta (ap. Lehmkuhl. II, 450). 3° Methodus observanda, in examine conscientiae, cujusque arbitrio relinquitur. Obligationi sine nimio labore poenitens satis­ facere potest, si, Dei auxilio implorato, in mentem sibi revocat praecepta Decalogi et Ecclesiae, peccata capitalia, obligationes proprii status, et simul inquirit, an et quoties circa haec omnia deli­ querit cogitatione, verbo et opere. Et hoc facilius consequetur, si mente revolvit loca quo se contulit, personas cum quibus conver­ satus est, negotia quae tractavit, animi affectiones quibus indulgere solitus est. 5. Alph., Instr, catech., P. 2, c. 5, n. 3. a) Utiliter adhibebunt poenitentes sic dictum catalogum peccatorum, qualis invenitur in multis libris devotionis. Qui saepius confitentur, de facili sta­ tum suae conscientiae agnoscent, si examinaverint quonam modo satisfecerint obligationibus erga Deum, erga proximum, obligationibus sui status, b) Eos, qui vitam potius uniformem egerunt, adhortatur Sporer, ut « trina tempora considerent : unum diem ferialem, quid in illo fecerint... ; unum similiter diem festum ; tempora denique extraordinaria itinerum, negotiorum, nuptiarum, conviviorum, occasionum ». — Conferatur Appendix 1 in fine hujus voluminis. 1704. — 11. Confessarius potest, immo debet interdum conscientiae examen supplere, necnon integritatem confessionis ipse procurare. 248 P. III. — Tr. V. De poenitentia. Ad rem sic S. Doctor : « Quamvis debitum examinandi conscien­ tiam sit praecipuum poenitentis, nihilominus, quidquid alii DD. dixerint, non est dubitandum quod, si confessarius cognoverit poenitentem non satis diligenter conscientiam suam discussisse, tenetur ipse eum interrogare, prius de peccatis, in quae veri­ similiter incidere poterat, et postea de eorum specie et numero, ut probatur ex c. Omnis ulriusque de Poenit., et ex Rituali Romano (Π. Λρ., XVI, 102). Ad hoc vero tenetur qua judex, ut cognoscat causam, et qua minister sacramenti, ut procuret ejus integritatem. 1 Sed de his infra, n. 1804, longior sermo erit. | Quid agendum confessorio, si poenitentes non salis discussa conscientia accedant? Distinguendae erunt variae hominum classes /1705. — Quaesitum. 1° Si sint sufficienter instructi, in aliud tempus remittendi sunt. Humanis­ simis verbis, ait Catechismus Romanus (n. 60), eos a se dimittet ; hortabiturque, ut ad cogitanda peccata aliquod spatium sumant, ac deinde revertan­ tur ». Ratio est, quia vix fieri potest, ut quis, saltem si de longiori confes­ sione agatur, repente rogatus de omnibus recordetur (VI. 471, 2°). Excipe, nisi circumstantiae aliud suadeant, quod maxime nostris temporibus locum non raro habebit ; quia si dimittantur, non amplius revertentur, vel saltem nonnisi rarissime. 2° Si sint rudes, non facile remittendi sunt. Perperam agunt, ait 5. Alphonsus, qui rudes dimittunt, ut melius se examinent ». Et graviter subdit : » Ilo< 1*. Segneri vocat errorem intolerabilem, et jure optimo, quia hujusmodi homines, quantum laborent, difficulter se examinabunt, ut par est, el ita exacte, sicut potest ipse confessarius eos examinare : et contra, cum dimissi sunt, peri­ culum erit ne, exterriti difficultate se examinandi, a confitendo retrahantur, el in peccatis obdurescant. Advertat nihilominus confessarius, se non teneri tam minuto hos interrogare , interroget tantum de peccatis, in quae faciliter incidere possunt, spectata eorum conditione el capacitate. Immo, cum poenitens, licet rudis, videatur sufficienter esse instructus et diligens in confitendo peccata sua cum circumstantiis.... tunc confessarius nihil aliud tenetur interrogare > (If. Λρ., XVI, 103 ; cfr. Op. mor., VI, 607). . 3° Si sint consuetudinarii, non debet confessarius nimis anxie inquirendo numerum peccatorum immorari, ut jam notavimus ; quia saepe impossibile est talem numerum invenire ; plures ad importunitatem confessarii solum divinando respondent : centies, millies; sed quis prudens eis fidem praestabit ? Melius facit confessarius, si diligenter statum poenitentis exquirat, nempe vivendi rationem, applicationem quam impendit ad alia negotia, tempus con­ suetudinis cum complice, locum ubi potissimum moratus est ; el deinde inqui­ rat de numero, interrogando poenitentem : quoties circiter peccaverit in die, m hebdomade, aut mense, proponens ei plures numeros, v. gr. ter aut quater, octies vel decies, ut videat, cui numero potius ille adhaereat. Et si poenitens numero majori adhaereat, optimum factu erit, si iterum interrogetur de numero majori >. Sed in hoc confessarius advertat, ne formet de numero judi­ cium certum ; nolet frequentiam in genere, el in confuso judicium faciat, appre­ hendendo peccata quotquot sint coram Deo (II. Ap., X\ f, 103 ; Op. mor., VI. 466). Vide n. 1692,2° et 1805. Cap. Π. — De confessione. 249 Articulus III. De iteratione confessionis. In hoc articulo agemus : 1° in genere, de confessione iteranda ; 2° in specie, de confessione generali. § 1. De confessione invalida iteranda. 17(H). — Principia. I. Confessio est invalida, quoties ei aliquid essentiale deest, sive ex parte confessarii, sfve ex parte poenitentis. Id sequitur ex dictis de materia et forma, et ex dicendis de mi­ nistro. Jam vero : 1° Ex parte confessarii aliquid deest essentiale, si sententia quam profert non est sententia judicialis, i. e. judicis competentis, qui in causa cognita decidere intendit. — Hoc officium judicis est in confessario omnino conspicuum ; altera officia patris, docto­ rs, medici, licet sint maximi momenti, officium judicis corroborare debent. Hinc, non absolvit valide: a) Ratione defectus jurisdictionis, qui eam nullo modo accepit, vel cui est jure ablata (v. gr. erga complicem in peccato turpi), vel qui impeditur per censuram (excommunicatus vitandus, suspensus denuntia­ tus), vel cui restricta est quoad talem casum, quem poenitens unice confitetur. — b) Ratione defectus actionis essentialis : qui formam substantialiter vitiat, vel non habet intentionem absolvendi. — c) Ratione defectus necessariae cogni­ tionis: qui nullum peccatum intellexit. Dicimus nullum; quia si aliquod intel­ lexit, valida est absolutio bona fide recepta. Quod si confessarius, v. gr. ob strepitum, somnolentiam, distractionem, aliquod peccatum non audieiil, debet perse petere poenitentem ut hujus accusationem iteret. Si autem somnolentia, distractio, etc., perduraverint, sufficit ut in line confessionis a poenitente inqui­ rat, an credat se habere mortale. Si affirmat, petat ut iterum id omne dicat, modo accusatio iteranda non sit longa. Cfr. Λ'. Alph., VI, 198, 499, 626. Vide infra n. 1709, 11. — d) Ex eadem ratione non absolvit valide, qui cum absolvit nihil recordatur, i. e. nec peccata, nec statum poenitentis. nec poenitentiam injunctam/nec quod aliquam poenitentiam imposuerit : tunc enim nequit proferre judicium. Attamen, facta denuo a poenitente confessione in communi, confessarius jam valide absolveret (etsi nondum licite), ut dicunt Laymann, Croix et alii (VI, 502, dub. 3). A fortiori, valide absolveret, qui recordaretur se poenitentiam imposuisse, etsi nesciat quamnam. Sed confessarius etiam in hoc casu illicite absolutionem daret, quia, ut ait S. Doctor (VI, 502, dub. 2 et 3 ; 11. Λρ., XVI, 44), sacerdos debet sibi formare judicium, saltem in confuso, de statu poenitentis, tum ad dandam absolutionem, tum ad injungendam poeni­ tentiam. quae utique imponenda est ad faciendum sacramentum integrum (n. 1715). I alide denique et licite absolveret, qui ipsius poenitentiae recor­ daretur : quia ex ipsa notitia poenitentiae potest sibi efformare judicium de statu poenitentis, ut censent multi DD. graves (VI, 502, dub. 2). — Dicunt aliqui AA. absolutionem non esse validam, si confessarius nequeat discernere — 250 P. III. — Tr. V. De poenitentia. inter peccatum et peccatum, etiam in casibus obviis. Sed negant Salman licenses, Lugo, Suarez et alii quos commemorat Λ'. Alphonsns (VI, 500 ; ed. G., HI, p. 511) ; quia in casu nihil essentiale deficit, licet cognitio causae ex parte judicis sit manca. Sic enim censendus est Christus Dominus hoc instituisse sacramentum : cum tales defectus passim contingant. Vide etiam dicenda n. 1786. Patet, in omnibus casibus invalidae confessionis poenitentes obligatione teneri vel iterandi vel supplendi accusationem : de his infra n. 1709. 2° Ex parte poenitentis, invalida est confessio : a) Ratione defectus capacitatis, si nempe est invalide baptizatus, vel res necessitate medii necessarias ignorat, b) Ratione defectus dis­ positionis^ si desunt quae tanquam essentialia supra indicavi­ mus : sufficiens examen, contritio et verum propositum, integritas (saltem formalis), sinceritas ; si adest impedimentum (excommu­ nicatio), quo non obstante, poenitens scienter ad recipiendam absolutionem accedit ; vel mala fides, (piae se prodit specialiter, si poenitens scienter quaerit confessarium surdum, indoctum, etc. (VI, 501). Probe tamen haec tibi notes : 1707. a) Confessio potest esse invalida, quin sit sacrilega. Est simpliciter invalida, seu nulla, si deest dolor vel propositum, quin poenitens ad talem defectum advertat. Est nulla et sacrilega, si ad defectum advertit, et mala fide agit. Item est sacrilega, si liat absque voluntate adimplendi gravem satisfactionem impositam ; nisi occurrat casus de quo dicemus n. 1721. b) Con­ fessio aliqua potest esse invalida (irnino sacrilega), quin omnes subséquentes confessiones sint idcirco invalidae. Perfecta enim oblivio defectus in praecedenti confessione commissi, et bona fides, quae confessiones posteriores comitatur, efficiunt, ut istae sint per se validae, et tollunt indirecte in validi tatis defec­ tum in antecedenti confessione inclusum. Quo casu, sola confessio invalida repetenda est, non autem confessiones posteriores (Praxis conf., η. 22). 17OS. II. Omnis mortalium peccatorum confessio, de cujus invaliditate moraliter certo constat, iteranda est. Ratio patet ex dictis n. 1706. Diximus moraliter certo : in moralibus enim non requiritur certitudo absoluta, ut imponatur vel tollat ur obligatio, sed sullicit certitudo moralis (cfr. n. 31 et 37). Si quis, v. gr., post confessionem statim, sine ullo conatu, labitur. signum moraliter cer­ tum exhibet, ejus confessiones praeteritas nullas fuisse, quia deerat dolor et propositum . Talis igitur debet hujusmodi confessiones repetere (II. Ap., XVI, 46, fin.). In in bio autem de confessionis validitate, duplex haec regula statuenda ac tenenda est : t° Si prudenter dubitetur de ej-sistentia actus essentialis ad con(· ssionis validitatem, v. gr. si dubitetur positive an confessorius posuerit for­ mam. an poemlens elicuerit actum contritionis ; confessio est iteranda, ex illo principio ; \on satisfit praecepto certo per satisfactionem dubiam » (nisi suppleat Ecclesia, ut lit pro jurisdiction * 1 . 2° Si dubitetur de modo actus, i. e. I ! ' I ! I I I I ; J I J Cap. II. — De confessione. » 251 si dubitetur an actus rite positus fuerit, prout erat de jure ponendus, v. gr. an propositum certe elicitum satis efficax fuerit, an peccata, certo confessa quoad substantiam, fuerint sufficienter declarata : in tali rasu, confessio non est repetenda, quia valet regula juris : <■ In dubio, standum pro valore actus ». Hinc 5. Alphonsus (H. Ap. XVI, 46) cum P. Segneri : Xon tenentur, inquit, poenitentes ad repetendas confessiones, quoties praesumptio, et per consequens possessio, stat pro illarum valore, nisi de nullitate constet ». Sic, v. gr.. poenitens, qui post confessionem occasiones vitavit, et per aliquod tempus tentationibus obstitit, bene potest judicare suas confessiones fuisse validas, nec tenetur eas iterare (cfr. n. 52 et 53) x. / / .1709. — Quaesita. I. Quomodo iteranda confessio invalida? Distinguainus varios castis, scilicet : 1° Si instituitur apud alium confessariuin, est nova confessio, ac proinde omnia et singula peccata accusanda sunt. 2° Si instituitur apud eiundeni confessariuin, sufficit, ex probabi­ liori et communiori sententia, si poenitens se accusat in genere de peccatis jam patefactis, dummodo confessarius eorum saltem in confuso recordetur. Quod si nullius peccati memoriam servaverit, sufficit, si recordetur status poenitentis, vel confusam de ejus conscientia notitiam réassumât. Ratio est : a) quia talis confessio, etsi invalida aut etiam sacrilega, facta tamen fuit in ordine ad recipiendam absolutionem, et bene potest dici sacramentalis, dum jam obligat ad sigillum sacramentale ; b) quia, quamvis non fuisset sacramen­ talis ex parte poenitentis, ejus tamen ratificatio seu generalis repetitio conjuncta cum cognitione, quam confessarius de singulis peccatis prius habuit. reputatur sufficiens ad judicium sacramentale. et ad eam efficiendam validam atque integram (VI, 502). Hoc a fortiori valet, si, dilata per aliquod tempus absolutione, poenitens iterum confessario se sistit. Cfr. n. 1706, 1°, d. II. An et quomodo repetenda sit confessio facta confessario non attento vel inepto ? 1° Si facta sil mala fide, v. gr. si poenitens adverterit confessarium aut non audire, aut dormire, aut esse ignarum, aut peccati gravitatem non intelligere, utique confessio iteranda est ; quia poenitens hujusmodi peccavit actu, quo confessus est (VI, 499). 2° Si facta sit bona fide, distinguendum : a) Si constet confessarium nihil audivisse, tota confessio est repetenda, ut patet ex dictis (n. 1706). b) Si constet, peccata non fuisse declarata quoad numerum vel speciem, aut certum aliquod peccatum non fuisse intel­ lectum, supplenda est confessionis integritas, c) Si « denique, finita De hac materia tractat S. Alphonsus in I. II, n. 2 et in L VI, n. 505. Si quae adfuerit inter utrumque locum discrepantia, praeferenda sunt quae in I. II legimus, eo quod a S. Doclorc a «exta editione adduntur. Vide rd. G., I. p. 298 ; III, p. 515 ; cfr. etiam Vuid. Alph,, vol. 2» p. 69 *74, et jam dicta superius n. 1680, nola 2. i 252 P. III. — Tr. V. De poenitentia. confessione, irtelligas confessarium aliqua peccata non percepisse sive propter somnum, sive propter distractionem, nescias autem quae sint illa, teneris, juxta communissimam sententiam, si brevis fuerit confessio, eam repetere, quia de singulis prudenter potes dubitare. Si autem longa fuerit, non teneris, ob rationem contra­ riam » ; et quia eo casu, praesumitur Deus non obligare ad inte­ gritatem confessionis cum tanto incommodo. I nde, satis erit illa confiteri, de quibus dubitas utrum fuerint a confessario intellecta (VI, 499 ; H. Ap., XVI, 42). 111. A/ι repetenda sint peccata historice extra confessionem nar­ rata ? 1° Si confessarius distinctam omnium servaverit notitiam, non sunt repetenda, sed sufficit, si poenitens dicat : « accuso me de his omnibus, quae tibi jam enarravi ». 2° Si confessarius tantum in confuso eorum recordetur, ex integro repetenda sunt ; secus enim nec prima nec secunda confessio foret sacramentalis : non prima, quia non fuit facta in ordine ad absolutionem et sine onere sigilli sacramentalis ; non secunda, quia peccata non sunt singillatim declarata, prout a Concilio Tridentino requiritur. Ita pro secundo casu S. Doctor (VI, 502, dub. 1, fin.) contra Lugonem (disp. 16, η. 638). Lugonis opinionem post duo saecula resuscitavil Ballerini. quem etiam aliqui sequuntur. Lehmkuhl (II, n. 451, nota) illam singularem sententiam in uno casu probabilem esse censet : si nempe sacerdos, audiendo expositionem peccatorum, jam aliquatenus suspicaretur se posse narratorem ad confessionem sacramentalem adducere : unde ex parle jam adfuit initium confessionis sacramentalis , tanto magis quod sacerdos, hac intentione ductus, melius ad exposita attendet, el ita propius ad primum casum accedet quaestio. § 2. De confessione generali. Definitio. Confessio generalis est repetitio plurium confessio­ num. Complectitur, vel totam vitam, vel partem ejus notabilem, v. gr. unum aut plures annos. Divisio. Confessio generalis alia est necessaria, quae scilicet instituenda est ob invaliditatem confessionum praeteritarum ; alia spontanea seu libera, quae instituitur ex consilio confessarii, vel ex devotione poenitentis. Haec porro potest esse, pro ratione per­ sonarum et circumstantiarum, vel utilis, vel inutilis, vel etiam nociva l. ' Ctr S Leonardo, Dlrelt della conf. gen. ; Brahm, de Reticentia volunt, peccat. ; Zefle, Ia Confession tertnys, Theol. pastor., c. 8 : Benger, Pastoraltheol., III, § 170 : Frtuainelti II. Dissert. XIII, sulla confess, generale Prtimmer, III, n. 388 ; f bach, II. n. 624. Cap. II. — De confessione. 253 RIO. — Principia. I. Confessio generalis, sub gravi regulariter injungenda est omnibus, qui invalide vel sacrilege confessi sunt. Palet ex dictis in § praecedenti. Diximus regulariter, quia non sem­ per monendus est poenitens de invaliditate confessionum praeteri­ tarum, quando nempe versatur in bona fide, eisque repetendis non assensurus praevidetur. Hoc enim in casu, absolutio indirecte ad invalide factas confessiones sese extendit. Nonnunquam tamen prudens confessarius poenitentem ita examinare poterit, ut is, vel nesciens, generalem confessionem peragat. Qua peracta, nihil jam obstare videtur, quominus praeteritarum confessionum invaliditas ipsi manifestetur, ut ita cum perfecta animi serenitate recedat. Et haec quidem agendi ratio tenenda est, quotiescumque spes affulgef lore ut confessionis integritati ita consulatur. 1711. — II. Confessio generalis, licet non necessaria, petentibus eam est ordinarie concedenda ; et permultis, etiam non petentibus, prudenter suadenda. Iline sequens 5. Alpkonsi ad populum moni­ tum : < Unumquemque hortor, ut, nisi adhuc fecerit, peccata omnia, quae unquam in vita sua commisit, confiteatur ; et non solum pro illis loquor, qui sacrilege... aut invalide confessi sunt... verum etiam de unoquoque, qui ad bonam vitam se recipere velit » (Instr, catech. P. II, c. 5, n. 11). Diximus 1° Ordinarie concedenda : nam si excipias scrupulosos et alios quosdam, de quibus infra dicetur, confessio generalis, aut saltem partialis confessionum iteratio, multum pro­ dest ad majorem dolorem de peccatis concipiendum, ad animae pacem et tranquillitatem, et ad perseverabilem vitae mutationem. Immo, non raro evenit, ut quae primum utilis tantum existimabatur postea dignoscatur vere necessaria. 2° Prudenter suadenda : nam, neque om­ nibus indiscriminatim, neque ulli importunis adhortationibus eam obtrudere licet, (piando non est necessaria (Praxis conf., n. 20, 5°). Opportune igitur suadenda est, sive totalis, sive partialis, prout expedire vide­ bitur : a) iis, quorum priores confessiones, praeprimis ob defectum doloris et propositi, dubie validae censentur; b) iis, qui accuratiore institutione ad Christianam vitae rationem indigent, maxime si sint homines bonae voluntatis, qui prompto animo consilium excepturi praevidentur ; c) iis, quos tenet perfectioris vitae desiderium, v. gr. postulantibus ante novitiatum, ut suadet ) Poenitentia relative levis (imminuta) injungi potest : si poenitens accedit valde contritus, aut postquam inultas poenales egit actiones ; quia conve­ nienter jam satisfecit ; si accedit tempore jubilaei, vel indulgentiae plenariae, quia, implendo conditiones requisitas, jam subit poenam et satisfacit. Semper Limen aliqua poenitentia imponenda est, ut declaravit Benedictus XIV (Enc. Inter praetentos), tum quia nemo potest esse securus de lucranda lota indul­ gentia, Ium quia semper integrandum est sacramentum (λ I. 519). Idem dicendum, si poenitens est infirmus corpore; vel si est infirmus spiritu, adeo ut prudenter timeatur omissurus poenitentiam culpis proportionalam. Ita enim communiter docent, el merito ; quia, ut ait S. Doctor noster (\ I, 509i « Tametsi. juxta divinae justitiae rationem, exigatur satisfactio peccatis adae­ quata, tamen, ex divina clementia, habenda est ratio virium poenitentium. tam corporis, quam animi . Ratio minuendi poenitentiam potest etiam esse, ut poenitens majori amore afficiatur erga hoc sacramentum, vel im itetur ad alias poenas sibi sponte imponendas (λ I. 510. circa fin.). Potest denique minuere poenitentiam, qui poenitenti declarat se per seipsum. loco poeniten­ tis, satisfacturum. Cfr. Lugo, disp. 25, n. G0. — Sapienter admonet S. Carolus Borromaeus . Imponat (confessarius) talem poenitentiam, qualem a poenitenti· impleri posse judicet. Hinc aliquando, si ita expedire viderit, illum interroget, an possit anve dubitet poenitentiam sibi impositam peragere ; alioquin eam mutabit aut minuet. Cfr. etiam Reuter, n. 392 seqq. 1717. - Quaeres : An possit confessarius pro culpis gravibus impo­ nere poenitentiam gravem sub obligatione levi ? Licet, sententia aiTtr1 Quoad mon bu udos, jam supra diximus cos absolvi posse, quin ulla poenitentia ipsi * imponatur. Cfr dicti n 1715 et dicenda n 1S5·. — Legimus in Rif. Rom. (1. c. n. 26) • Meminerit porro Sacerdos. aegris non esse injungendam gravem, aut laboriosam poemtcnll un sed indicendam tantum illam, quam, -i conv ilucrint, opportuno tempore pera­ gant Inierim juxta gravitatem morbi, aliqua oratione, aut levi satisfactione imposita. H arn-piata, absolvantur, prout opus erit. » Cap. III. he satisfactione. 259 mans communior el probabilior sit (quia legislator, qualis est sacer­ dos, quem Christus judicem instituit, potest gravem materiam sub levi praecipere), in praxi tamen non debet talis agendi modus teneri (saltem ordinario) ; quia ex Tridentino imponenda est con­ digna pro qualitate criminis poenitentia. Licite tamen, ipiin etiam utiliter ita se gerere poterit confessarius, ut impo­ sita primum, el quidem sub gravi, poenitentia gravi, aliam graviorem sui» levi superaddat : quam si poeniteris impleat, satisfacit quidem sacramentaliter ; si vero negligal, non culpa gravi oneratur. < Minime vero approbo, ait S. . I/phonsus A I. 518). id quod dicunt aliqui, nempe quod confessarius possit ali­ quando injungere poenitenl iam sine ulla obligatione : hoc. dico, est omnino improbabile ; nam legislator potest ferre et non ferre legem ; sed si ferat, non potest quidem eam ferre sine obligatione, cum lex debeat necessario saltem sub levi obligare ». Ex dictis colliges: a) Vere insipienter agunt confessarii, qui magnas poenitentias imponunt, quas praevident poenitentes non impleturos, b) Extra 1718. casum gravissimae in lirini ta lis, aut vehemenLissimae contritionis, et alios casus supra relatos, non.bene ageret confessarius, si pro culpis mortalibus injungeret poenitentiam per se levem, (piae levem inferat obligationem. S. Alph., I. c. 11.510. 1719. - III. Qualitas poenitentiae ita determinanda est, ut satis­ factio simul sit vindicativa el medicinalis. Constat ex Trid., Sess. I'i, c. 8, ubi dicitur : « Habeant autem prae oculis, ut satisfactio, quam imponunt, non sil tantum ad novae vitae custodiam, et infir­ mitatis medicamentum, sed etiam ad praeteritorum peccatorum vindictam et castigationem ». Cfr. Bit. Boni. (1. c. n. 19). 1° Vindicati va seu poen ali a opera reducuntur praecipue ad haec tria : orationem^ eleemosynam el jejunium. quae opponuntur peccatis contra Deum, contra pro.rinutm, el contra seipsum commis­ sis. - Per orationem inielligil ur quidquid spectat ad cultum Dei, nt confessio, communio, ecclesiae visitatio, auditio concionis, lectio pia, etc.; per eleemosyn vm, quodlibôt opus misericordiae, immo et fidelis adimpletio officiorum erga proximum; per .jejunu m denique, quaelibet corporis afflictio, sicut et interna sui abnegalio. Cete­ rum, omne opus bonum valet pro satisfactione poenali ; nam, in statu naturae lapsae, omnis virtuosa aci io habet rationem poenae, ex eo quod, amissa originali justitia, omnes ad terrena et propria commoda proclives sumus (VI, 514). 2° Medicinales sunt satisfactiones, quae medentur peccatorum reliquiis, i. e. quae malos habitus tollunt, pravas cupiditates coer­ cent, occasiones peccandi removent, et radices seu causas pecca­ torum resecant. Tales sunt actus virtutum, interni et externi, 2i5O P. III. — Tr. V. De poenitentia. vitiis poenitentis oppositi. Quocirca monel Bituale : <■ Quare curet (confessarius), quantum fieri potest, ut contrarias peccatis poeni­ tentias injungat, veluti avaris eleemosynas, libidinosis jejunia vel alias carnis afflictiones, superbis humilitatis officia, desidiosis devo­ tionis studia » (I. c. n. 20). 1720. Rpirulae practlcae pro confessariis. Quoad poenitentias imponendas haec teneantur : 1° Possi vt imponi non solum opera externa et supererogatoria, sed etiam a) Opera interna, ut artus caritatis, contritionis, orationis mentalis, etc., qui sunt de se meritoria, et fiunt per impositionem et acceptationem externa seu sensibilia, b) Opera jam aliunde debita, v. gr. auditio missae die festo, jeju­ nium in vigilia, quia, cum sint de se satisfactoria, possunt per potestatem cla­ vium ad meritum satisfactionis sacramentalis elevari. Ilis tamen alia adjun­ genda sunt, nisi poenitentis fragilitas aliud suadeat ; aequum est enim ut pec­ cator sentiat peccati pondus. Sed opus jam titulo satisfactionis sacramen­ talis debitum imponi non potest, c) Opera aliis sive defunctis sive etiam civis applicanda; satisfactio enim, in hoc casu, stat ex parte bonae voluntatis, qua poenitens opus suum applicat aliis. Et ut declaravit S. Congr. Indulg., I i Jun. 1901, poenitens precem aut pium opus indulgentiis ditatum explens, potest simul et poenitentiae satisfacere et indulgentias lucrari ». (Cfr. can. 932). di Cessatio a bono opere, v. gr. a communione, quia potest esse actus virtutis, v. gr. ad servandam obedientiam confessarii. Excipe, si consueti operis omissio praebeat aliis ansam judicandi talem omissionem fuisse injunctam a confessario in poenitentiam peccati occulti (VI, 513. 514). — Potest etiam imponi, ut notat Λ". Alphonsus (VI. 542 : Praxis, n. 13, III) aliqua poenitentia sub conditione relapsus. v. gr. si iterum blasphemas, talem orationem recitabis ». Sed expe­ dit ut imponatur ad breve tempus, aut ad aliam confessionem, et alia proporlionata poenitentia pro peccatis confessis adjungatur. Mrnieix Alibi s satisfactionibus confessarius priores partes tribuat. Unde, pro peccatis sensualitatis, imponantur mortificationes corporales, eleemosynae pro penatis avaritiae, pro blasphemiis orationes, etc. Semper tamen consi­ derandum est, quid magis expediat aut magis profuturum sit poenilenli. Et­ enim. quamvis in se utilissimum sit imponere sacramentorum frequentationem, orationem mentalem, et eleemosynas, accidere tamen solet, ut talia opera iis. qui nihil aut parum ipsis assuefacti sunt, in damnum vergant ». — Poeni­ tentiae. quae omnibus, generatim, utiliter imponuntur, sunt sequentes : aggre­ gare se alicui congregationi elicere omni vespere, saltem per aliquod tempus, actum doloris ; renovare quolibet mane bonum propositum, et dicere cum S Philippo \erio Domine, ne removeas tuam manum a me hodie, ne tui proditor efficiar visitare quotidie SS. altaris Sacramentum et aliquam Deiparae Virgi­ nis imaginem, et inter hanc visitationem elllagilare sanctam perseverantiam ; rv< itare Rosarium, et tum mane, tum vespere, dicere 1er .1er Maria ad B. Vir­ ginem, cum hac precatione : Mater mea. adjuva me hodie, ne ego in Deuni I» -m hanc exiguam poenitentiam, videlicet 1er recitare Salutationem Ange­ licam < um praedicta precatium ula, ego iis omnibus, qui id nondum faciunt, imponere soleoi cum ilur cubitum, dicere : In praesentiarum deberem esse in igm inferni legere quotidie (speciatim si sint ecclesiastici) aliquem librum spiritualem ■ 5. Alph., Istruz.., XVI. 54. Non possint imponi : a) Ingressus m Religionem, quia nimis durum videtur b) Matrimonium, quia requirit omnimodam libertatem. Poenitens tamen qui hoc remedio indiget enixe ad statum conjugalem adhortandus Cap. J11. — De satisfactione. 261 esi. c) Poenitentia publica pro peccatis occultis, quia violaretur indirecte con­ fessionis sigillum, et quia Rituale Rornanum (1. c. n. 22), hoc expresse vetat. Imponi vero potest pro peccatis publicis, ut desumitur ex his Tridentini ver­ bis : Huic (publico peccatori) condignam pro modo culpae poenitentiam publice injungi oportet ; intellige, si scandalum non possit aliter reparari (VI, 511. 512 ; H. Ap., XVI, 52). tl) Qpus titulo satisfactionis sacramentalis jam debitum, ut supra monuimus. Praeterea, prudentiae causa, non sunt imponendae : a) Poenitentiae perpe­ tuae, aut ad longum tempus duraturae ; tum quia inducerent periculum obli­ vionis vel nimiae anxietatis, tum quia, cum tales forte poenitentiae a variis confessariis eidem poenitenti imponerentur, hic innumeris vinculis et pro lota vita obstringeretur, b) Poenitentiae inusitatae, moventes admirationem po­ puli, v. gr. si cui imponeretur recitare quinque Pater noster in media ecclesia, brachiis extensis, etc. c) Carnis afflictationes, vigiliae, jejunia, si poenitentes sint adolescent uli, rustici, opifices continuo labori incumbentes, tiliifamilias, quorum parentibus tales austeritates displicerent, d) Peregrinationes, pro­ lixae preces, eleemosynae, si poenitentes sini constituti sub potestate aliorum, vel ita pauperes, ut jugi labore victum sibi comparare teneantur, e) Poeniten­ tiae inultis operibus implicatae, quia facile oblivioni dantur. Imprudenter etiam, genera tim, imponitur pueris, ut veniam petant a parentibus vel ah aliis, ob inobedienliam, irreverentiam aut furlula ; quia saepe odiosam reddunt con­ fessionem, et plerumque omittuntur, etc. Monet praeterea S. Carolus Borromaeus, ut non imponantur missae celebrandae ; aut saltem, ut confessarius non acceptet quas ipse poenitenti imposuerit ; nec elemosynas a se distribuen­ das, ne in avaritiae suspicionem incidat. Cfr. 0‘. .Alph., VI, 512 ; 11. Ap., 1. c. ; Praxis, n. 34. — Ad infirmos quod spectat, non expedit imponere, ut patien­ ter incommoda infirmitatis sufferant ; hoc enim posset eis fieri mullorum scru­ pulorum occasio. Contra, recte advertunt Salmanlicenses. quod si infirmus possit satisfacere per eleemosynas, istas utique esse a confessario injungen­ das ; dum quilibet tenetur eam facere, quam potest, poenitentiam ». II. Ap., XVI. 49. Articulus II. De acceptatione, impletionc et commutatione poenitentiae. 1721. — Principia. I. Poenitens tenetur acceptare poenitentiam sacramentaliter injunctam (nisi haec λ ere sit irrationabilis). Can. 887. Ratio est : 1° quia, sicut confessarius habet, qua judex, jus et obli­ gationem imponendi poenitentiam, ita poenitens debet, qua reus, sententiam judicis revereri et exsequi ; 2° quia poenitens tenetur, non minus quam confessarius, procurare integritatem sacramenti. Si poenitentia videatur justo gravior, et nimis onerosa respectu peccati aut virium poenitentis, potest ille, si confessarius eam moderari nolit, discedere sine absolutione et alium adire confessarium. Hoc autem intellige, si poeniten­ tia vere sit irrationabilis. Quodsi vero poenitentiam ex desidia acceptare renueret, ac cum levi poena a peccatis gravibus absolvi vellet, non videtur possea peccato gravi excusari, nec absolvendus est (VI. 516 ; II. Ap., W I, 55). — Post impertitam a confessario absolutionem, poenitens, licet acceptaverit poenitentiam, potest ab ipsa commutationem petere in alia confessione et etiam apud alium confessarium (servatis iis de quibus n. 1725, 3°). 1722. II. Poenitens tenetur, sub gravi, implere poenitentiam gravem, pro gravibus peccatis impositam. Ratio est, quia materia gravis per se obligat sub gravi. I 'ude, si eam omittat ex loto, vel cx parle notabili, peccat graviter. Tenetur autem sub levi implere poenitentiam levem pro levibus culpis impositam. Si vero pro levibus culpis vel mortalibus jam confessis gravis poenitentia impo­ sita fuerit, sal probabile est (contra Lugo, Bonacina, Roneaglia et alios) eam nonnisi sub levi obligare ; quia <· sicut confessarius non tenebatur, imo nec poterat illam imponere sub gravi, ita nec poeni­ tens sub gravi tenetur illam adimplere ··. Excipe, si imposita sit ceu medicinalis pro venialibus, quae valde ad mortale disponunt ; vel si agatur de mortalibus jam olim confessis, de ([ilibus poenitens nondum condignam fecit poenitentiam, v. gr. quia fuit absolutus a) Poenitens nequit implere satisfactionem sacrarnen talem pei alium: ipse enim tenetur ponere actus qui sunt materia sacramenti (vide can. 887). I nde Alexander \ II damnavit propositionem 15nm, quae sic sonat : Poenitens propria auctoritate substituere sibi alium potest, qui loco ipsius poenitentiam adimpleat Xola : propria auc'oritatc: si enim confessarius poenitenti id concedat, alium substituere poterit ; tunc enim non jam opus, sed ip29) ; Waroto. studium de anno sancto extraord. (1933-1934) in Comment, pro relie . \1\ p. 12 seqq. ; G Hoesi, il giubileo ddla Rcdenzione (2apr. 1933) ; Btat. III. P I, p '285 seqq. : IVouMru, II, n. 480 seqq.: Haus, Inst. can. n, 259 seqq. Cap. III. — De satisfactione. 265 Disseremus hoc loco : 1° de indulgentiis in genere ; 2° de indul­ gentiis jubilaei; 3° de indulgentiis lucrandis in articulo mortis ; 4° de indulgentia altaris privilégiât! pro defunctis. § 1. De indulgentiis. 1726. — Definitio. Indulgentia est remissio poenae temporalis Deo pro actualibus peccatis quoad culpam condonatis debitae, quam per applicationem satisfactionum Christi et Sanctorum, Ecclesia, extra sacramentum, justa de causa, fidelibus concedit. Cfr. etiam can. 911, qui insuper omnes adhortatur, ut magni jaciant indulgentias. Indulgentia igitur non est remissio ipsius culpae ; neque importat liberatio­ nem ab obligatione vitam suam emendandi, proximoque (v. gr. per restitu­ tionem) satisfaciendi, ut somniaverunt novatores. — Indulgentiae acquiri possunt sive pro seipso, sive pro anirnabus in purgatorio detentis (ut dicemus n. 1728). Nemo autem, indulgentias acquirens, potest eas aliis in vita degenti­ bus applicare. Can. 930. Divisio. -Multipliciter indulgentia distinguitur : 1° Ratione effectus, alia est plenaria, seu totalis, quae juxta intentionem concedentis ab omni poena liberat : alia partialis, ut sunt septenae et quadragenae, quibus intelligitur tolli illam poenam, quae tolleretur per jejunium 7 annorum et 40 dierum in pane et aqua secundum Canones olim imponi solitum (cfr. BeringerSleinen, 1, n. 29). 2° Ratione objecti, cui inhaeret, alia est personalis, quae conce­ ditur immediate personis, v. gr. confraternitati vel universim fidelibus ; alia localis, (piae affixa est alicui loco, v. gr. ecclesiae, oratorio, etc. ; alia realis, quae adnectitur alicui rei portatili, v. gr. cruci, rosario, numismat i, etc. Realis autem est nonnunquam etiam personalis, cum solus dominus rei, cui annexa est indulgentia, eam lucrari valet ; et tunc dicitur mixta. a) Indulgentiae reales possunt applicari rebus solidis, ferro, ligno, plumbo, • t· ., etiam coronae vitro solido confectae ’.. Solae res, quae facile franguntur aut lacerantur (ut papyrus, vitrum insulllatum, stannum, etc.), excipiuntur. Decr.auth., n. 249. Debent autem numismata referre imaginem alicujus Sancti vel sollemniter canonizati vel saltem in Martyrologio Romano relati : nec 1 S. C. Indulg. die 29 febr. 1820, declaraverat, coronas indulgentiis ditari posse, etsi ex vitro seu chrystallo confectas, dummodo globuli sint ex vitro solido atque compacto (ad 2). Pono in Monito η. I auth. Elenchi Indulg. Apost. diei 17 febr. 1922, specie tenus contra­ rium statuebatur ... dummodo non sint ex stanno. plumbo, citro aliave simili materia ■ etc. Sed die 21 dee. 1925 (A A. S. XVIII, p. 24), S. poenll. respondit ■ ... id intelligi debere ad tramitem praedictae Declarationis S. C. Indulg. · 266 ■ - ■ ,—, ■— — - P. HI. — Tr. V. De poenitentia. ■ ,— ■ ■ - - - ■ ■ ■ ....... ■ ■■■'■■ ------- ---- , , , , ί Μ sulficit imago alicujus Beati, nisi simul adsit imago Sancti. Ib., n. 32. — b) Indulgentiae coronis aliisve rebus adnexae tunc tantum cessant, cum coro­ nae aliaeve res prorsus desinant esse vel vendantur. Can. 924, § 2. Id valet cliam pro indulgentiis vulgo ■ Apostolicis ·. S. Poenit., 18 Febr. 1921 fJ./l..S'.. \III. p. 164). Hinc non amittuntur indulgentiae, si res indulgentiis dilatae, aliis personis commodentur (immo personae quibus talia objecta commodantur aut dantur aut haereditate transferuntur, easdem lucrari possunt indulgentias) ; si alicujus coronae globuli (quatuor vel qiljnque) deperdantur, vel si filum rumpatur. \. X. J. Ch.). Reg. 7 : Decr. S. C. Ind.. 26 Mali 1898 (A. S. .S. 31, p. 127). — Rejicienda sunt pariter folia, in quibus promittitur recitantibus unam alteramve precem liberatio animae in purgatori^ Indulgentiae, quae dictae promissioni adjici solent, sunt apocryphae. Reg. 8. Cfr. «4. S. S.t 32, p. 241 seqq. 268 P. III. — Tr. V. De poenitentia. 3° Metropolitae indulgentias 100 dierum in dioecesibus suffraganeis sicut in propria dioecesi, Episcopi res identifies indulgentias 50 dierum in suae jurisdictionis locis concedere valent b Can. 274, n. 2, et 349, §2,n.2. a) Cum consecratur ecclesia vel altare. Episcopus consecrator, licet jurisdic­ tione in territorio careat, indulgentiam concedit unius anni ecclesiam vel altare visitantibus in ipsa consecrationis die ; in die vero anniversaria 50 dierum, si sit episcopus ; centum, si archiepiscopus ; bis centum, si Cardinalis. Can. 1166. Perpetuae sunt hae indulgentiae, sed de se valent pro vivis tantum. Cfr. can. 913. n. 2. — b) Vetitum est eidem objecto vel actui pietatis vel sodali­ tio, quibus jam a Papa vel ab alio concessae fuerint indulgentiae, alias adjun­ gere, nisi novae conditiones adimplendae praescribantur. Decr. auth., n. 433 ; .1. 5. S., 11, p. 153. Can. 913, n. 3. 4° Episcopo residenti ali inferiores, Episcopi t itulares, Prae­ lati, et alii non possunt ullas indulgentias concedere, nisi ex expressa S. Pontificis vel Episcopi delegatione (exceptis excipiendis ex jure communi ; cfr. notam praeced.). Communicatio meritorum Ordinis, quam subinde Superiores regulares insignibus benefactoribus concedunt, non est largitio indulgentiarum, sed oblatio tantum seu donatio suffragiorum. Maurel, n. 1323 ; Heringer- Sicilien. 1. n. 67. a) Episcopi, etiam titulares, jure gaudent benedicendi ubique, cum appli­ catione indulgentiarum quae a S. Sede concedi solent, coronas, rosaria, sca­ pularia (sine onere inscriptionis) 2 etc. ; item erigendi Vias Crucis etiam in oratoriis privatis aliisque locis piis, vel benedicendi Crucifixi icones ad lucrandas Viae Crucis indulgentias. Can. 349. § 1. n. 1. Nequeunt tamen lias facultates aliis communicare. S. Poenit., 18 .lui, 1919 (.1. .1. Λ’., XI, p. 332). — b) Ad benedicendas pro indulgentiis cruces, rosaria, et··.. sufficit, ut jam diximus M ‘ hiem, quod Episcopi resldentlales, possunt Vicarii et Praefecti Apostolic! (can. 295, I I) necnon \bbates vel Praelati «nullius (can. 323, § 1). — 1 Ex variis decisionibus s Poenit. IS Jul. 1919 et 10 nov. 1926 (Λ \. >. W ill. p. 500) constat, banc potestatem nemini po>sc communicari ab episcopo, nequidein Vicario Generali, licet communicatio i- ’ modum nat. — Ex th ereto S Poenit. 20 mart. 1933 (A A. S. XXV, 1933, p I70H omnes concessiones, piis associationibus cujuscumque nominis vel naturae hucusque fac­ tae. largiendi privatis sacerdotibus sequentes facultates et indulta : applicandi Indulg. \post aut S. Birgitlae objectis devotionis, benedicendi coronas easqtie indulg. ditandi, benedicendi . Poenit, oblatis loties quoties litteris commendat illis proprii Ordinarii. Quoad privilegia quarumdam religiosorum bene­ dicendi corona * casque ditandi Indulgentiis, adnectendi crucifixis indulgentias Viae Cruel·, •tnhonr« \ iae crucis erigendi, haec ita restringuntur, ut ea nonnisi membris ejusdem Instituti poetat concedi. In posterum enim unice a S. Poenit. oblatis luteris commendati! iis Ait ’‘uprai, pn) aliis sacerdotibus queunt obtineri , non obstantibus quibuscumque contrariis ellam individua mentione dignis. Mens aulem S Poenit. huer, est: 1° ut excludantur a prae­ lata r» vocatione privilegia benedicendi tcapu/αηα et cetera omnia quae non enumerantur in decreto (e«d enim strictae Interpretationis) 2° ut sacerdotibus non adimantur facultate.-, quas ipsi per Irgtlimmn atbcnptionem associationi acquisierunt, usquedurn lapsu temporis \rl r< soluta condicione exspirent . 3· ut sacerdotes non pri cnlur facultatibus legitime obtentl< usque ad diem 1 apnl. 1933 aufertur enim potestas associationibus, non autem singuli * nurrdote prn tnlur facultalibua diem I aprd. 1933 legitime habitis ( \ pull inara, 1933. p. 175) Gap. HI. De satisfactione. 269 n. 1446, fin., si fiat unicum signum crucis, licet in induito exsistat clausula in forma consueta Ecclesiae ». Excipitur benedictio numismatum, quae pro scapularibus substituuntur. S. Olf., 18 Maii 191 i. Pro coronis rosarii el Septem Dolorum B. M. V. requiritur formula praescripta et aspersio aquae benedictae. Dccr. auth., n. 281. Indulgentia plenaria in fine concionum conce­ ditur unico signo crucis cum Crucifixo, adhibita formula : Benedictio Dei Omnipotentis, etc. .1. J. 61., HI, p. 241. — c) Indulgentiae·crucis, pro missio­ nibus nuncupatae, recenti Decreto uniformiter promulgatae sunt, abrogatis quibuscumque anterioribus facultatibus, nempe : Crua benedicenda debet esse ex materia solida et decora : loco determinato adhaereat, vel basi firmiter sustentetur. Ordinarii consensus accedat oportet. 1 ndulgentiae plenariae defunctis applicabiles) conceduntur : die erectionis seu benedictionis, ejusque anniversario ; similiter festis Inventionis et Exaltationis S. Crucis (3 Maii et Ii Sepi.), vel uno ex septem diebus sequentibus. Conditiones implendae sunt : confessio, communio, visitatio crucis et ecclesiae vel oratorii publici, et oratio ad mentem S. Pontificis. Indulgentia, partialis concessa (pariter defunctis applicabilis) est 5 annorum et 5 quadragenarum, semel in die lu­ cranda. Conditio; Salutatio crucis signo exteriori devotionis, recitatio unius Pater. .-Ice et- Gloria in memoriam Dominicae Passionis, contritio cordis. S. OIT., 13 Aug. 1913 f/1. .1. Λ'.. V, p. 429). Cfr. Beringer-Steincn (1. n. 811). qui etiam animadvertit, has indulgentias esse per modum indulgentiarum ocalium, quae v. gr. alicui ecclesiae vel altari adnectuntur. 1Î2S. II. Indulgentiae, sive plenariae, sive partiales, possunt, ex concessione Pontificis, applicari defunctis. Constat ex usu Eccle­ siae, et ex propositionibus damnatis a Sixlo IV, Leone X el Pio VI. Inferiores Romano Pontifice hujusmodi indulgentias concedere nequeunt, ut dicitur can. 91.3, n. 2. 1° Xon eodem modo conceditur indulgentia pro vivis quam pro defunctis. Pro vivis conceditur per modum absolutionis, vi cujus Ecclesia directe delet poenae reatum : pro defunctis vero, cum non subsint jurisdictioni Ecclesiae, non conceditur per modum absolutionis, sed per modum suffragii, i. e. per oblationem, quam faciunt fideles, pretii sufficientis ex thesauro Ecclesiae pro debito poenae a defunctis adhuc luendae, Deum deprecando, ut benigne velit illud acceptare el animabus purgatorii applicare ($.. llph., op. in Trid., Sess. 25, n. 63). Pro vivis, indulgentiae concessae effectum oblinent infallibilem : pro defunctis, tantummodo secundum inscrutabile consilium misericordiae divinae. 2° Ad applicationem indulgentiarum animabus purgatorii duo requiruntur : a) ut tanquam defunctis applicabiles concessae fuerint 1 ; haec autem concessio a solo Romano Pontifice datur ; b) ut lucrans habeat intentionem saltem habitualem eas defunctis applicandi ; nam Superior dat tantum posse, non autem eas huic vel illi defuncto applicat. Sufficit tamen applicatio generalis, v. gr. omnibus defunctis, quia suffragia sunt divisibilia. Vide dicenda n. 1743, 3®. ubi de applicatione indulgentiae altaris privilégiât·. — Incertum est, an in lucrante indulgentiam pro defunctis necessarius sit status gratiae, ut mox notabimus n. 1730, 3°, b. \ec ipse Codex quaestionem hanc conatus est resol­ vere, ut apparet ex can. 925, § 1 : « ... sibi lucrandi » (cfr. n. cit. 1730). 'Omnes indulgentiae, a Roni. Pontifice concessae, defunctis sunt applicabiles, nisi aliud constet. Cari. 930. 270 P. HI. — Tr. V. De poenitentia. 1729. — III. indulgentiae, cum sint gratiae, sunt large interpre­ tandae, servata tamen verborum proprietate. CJr. dicta n. 253. Ideo censendae sunt perpetuae, si datae sint sine temporis restrictione : et possunt acquiri totiens quotiens opus iteratur, nisi addatur: semel in die, aut agatur de plenaria, juxta can. 928. Attamen, bona fides et error, licet communis, non supplent praescriptae conditio­ nis defectum (VI, 534 ; H. Ap., XVI, 62). Etiam facultas com­ mutandi opera injuncta (de qua n. 1738, 5°) late interpretanda est. ita ut extra actum sacramentalis confessionis exerceri quoque pos­ sit, ut constat ex dictis n. 242, 1°, b et c. Attamen nonnunquam restringitur expresse haec facultas ; ita v. g. pro indulgentia jubilaei an. 1933-1934 non poterant confessarii privilégiai! l rbis dispensare aut commutare nisi « in foro conscientiae et sacrainentali (Indicio a Nobis, 30 jan. 1933. — .1. ,1. 5. XXV, 1933, p. 18). 1" Indulgentiae plenariae, concessae pro festis I). N. .1. Ch. vel B. \I. Virg. intelliguntur concessae pro festis prout sunt in calendario universali. Indul­ gentiae concessae pro festis Apostolorum valent solum pro eorum festo natali. Indulgentia plenaria, concessa ut quotidiana perpetua (vel ad ternpus) visitan­ tibus ecclesiam, acquiri potest quacumque die. sed semel tantum in anno, nisi aliud in Decreto dicatur. Can. 921, § 1-3. — 2° Cum in Brevibus indulgen­ tiarum dicitur praesentibus ad septennium duraturis », septennium compu­ tandum est a die ipso datae Brevis. — 3° Quando dicitur de indulgentia, quod sil semel in mense (in anno) lucranda, dummodo certae preces per mensem Ivel annum) recitentur, sufficit recitatio per 30 dies (12 menses) con­ tinuos. nec requiritur ut prima die mensis incipiatur. — 4° Nisi in ipsamet concessione exprimatur, sive explicite sive implicite (v. gr. per clausulam usque ad beneplacitum nostrum), indulgentiae non exspirant morte concedentis, nec ante notitiam revocationis (cfr. n. 254). - 5° Non cessant indulgentiae ali­ cui ecclesiae adnexae, cum in eodem fer·· loco (si nempe spatium est 20-30 passuumi et sub eodem titulo intra 50 annos nova aedificatur. Cessant vero, si aedificatio liat in alio loco, quamvis vicino (v. gr. in coemeterio). Can. 921. § I. Decr. auth., n. 323 .1. X. X’., 19. p. 99. \tque hoc idem dicendum est de indulgentia comessa visitantibus ecclesias regularium : si concessa fuerit intuitu regularis familiae, a qua regebatur ecclesia, cessat indulgentia, cessante regulari familia ; reviviscit vero, si ecclesia denuo curae religiosorum com­ mittitur. Decr. auth., n. 246, 424. 6° Facultas benedicendi Crucifixos cum applicatione indulgentiae plenariae, toties quoties nuncupatae, sic est intelligenda, ut quicumque in articulo mortis aliquem ex his Crucifixis (licet ad se non pertineat) osculatus fuerit vel quocumque modo tetigerit, dummodo confessus et sacra communione refectus, sanctum Jesu nomen ore vel saltem corde (si aliter non potest) invocet, et mortem tanquam peccati stipendium acceptet, indulgentiam plenariam suorum peccatorum recipiat. S. OIT., 10 Ju­ nii 191 i f.l A X . \ 1. p. 347). Circa sic dictos crucifixos cum indulgentia toties quoties cum effectu ul omnes fideles indulgentiam plenariam toties lucrentur quoties illos deosculati fuerint. Dius PP. Λ / declaravit, 23 jun. 1929, non aliter de iis esse sentiendum ac de praecedentibus sub 6° (A. .1. .S3 XXI, p. 510). De satisfactione. De necessariis subjecti dispositionibus. 1730. — Principia. I. Nemo capax est sibi lucrandi indulgen­ tiam, nisi sit concedentis subditus, liber ab. excommunicatione, et in statu gratiae. Ita can. 925, § 1. Requiritur : 1° 1'1 sit concedentis subditus ; concessio enim indulgentiae est actus jurisdictionis territorialis, quae solos subditos jiflicil. nine: Xequit Episcopus extraneis largiri indulgentias, etiamsi assentiatur illorum Ordinarius (Decr. auth.. n. 433, ad 2). Attamen nisi aliud ex conces­ sionis tenore constet, indulgentias ab Episcopo concessas lucrari possunt tum subditi extra territorium. tum peregrini, vagi, omnesque exempti in territorio degentes l. Can. 927. Excluduntur ergo extranei, quoad indulgentias coetui speciali fidelium concessas. S. C. Ind., 26 Maii 1898 (A. Λ. .S., 31, p. 632). 2° 1'1 non sit ligatus excommunicatione ; quia haec privat com­ munione bonorum spiritualem (cfr. dicta n. 1292, 4°). 3° Ul sil in statu gratiae, saltem in fine operum quae praescri­ buntur, quia poena nequit ante culpam remitti. Maxime autem optandum est, ut omnia opera fiant in gratia, praesertim si indul­ gentia sit ad placandum Deum. Cfr. Raccolta, p. vn. a) Clausula corde saltem contrito, quae concessionibus partialium indulgen­ tiarum inseri solet, non indicat opus injunctum, sed necessitatem status gra­ tiae. Unde non requiritur ut, qui jam in statu gratiae reperiunlur, actum contritionis eliciant. Decr. auth., n. 427 ; J. Λ’. -S’., 6, p. 388. Clausula in forma Ecclesiae consueta significat indulgentiam concedi vere contritis, qui jam cul­ parum remissionem obtinuerunt. Theod. a Spir. S., I, 284. — b) Xon liquet an ille, qui vult lucrari indulgentiam pro defunctis, debeat esse in statu gra­ tiae. Alii negant, quia pium opus requisitum est conditio, qua posita, ipse S. Pontifex indulgentiam applicat. Alii autem verius affirmant, quia nemo potest alteri applicare indulgentiam, nisi ipse eam prius lucratus fuerit. .s'. Alph., VI, 534, 10°. Interrogata hac super re, S. C. Ind., 20 Aug. 1822, respondit : Dilata: et iterum interrogata respondit die 22 Febr. 1847 : Consulat (orator) probatos auctores. (Decr. auth., n. 253. 341). .lamvero. ut notat Beringer-Steincn (I, n. 88), tum pars affirmativa, tum pars negativa perspicuos sibi vin­ dicat auctores. Itaque decisa non fuit haec quaestio. Certum tamen est sacer­ dotem. qui in statu peccati mortalis celebrat in altari privilégiait», lucrari indulgentiam plenariam pro defuncto (cfr. n. 1744, 2°, fin.). 1731.— II. Ad indulgentiam revera lucrandam requiritur intentio illam lucrandi et iniplctio operum injunctorum. Ila can. 925, § 2. De impletione operum fusius loquemur n. 1732. Requiritur autem intentio, quia beneficium non conceditur nisi scienti et volenti. 1 Ad dubium propositum circa sensum verborum can. 349, § 2, n. 2°, concedendi indul­ gentias 50 dierum in suae jurisdictionis locis », declaratum est, episcopos posse etiam conce­ dere indulgentias religiosis exemplis vel m eorum ecclesiis. Die 6 dee. 1930 (A. .1. S. XXIII, 1931, p. 25). 272 P. HI. — Tr. V. De poenitentia. Itaque : 1° Siiilicit intentio habitualis, i. e. quondam habita et non retractata. Stante hac intentione, fideles lucrantur quascumque indulgentias precibus, quas proferunt, adnexas, licet anterioris propositi sint immemores. Quodsi tamen agatur de indulgentia ad libitum, (v. gr. semel in mense) lucranda, cum precibus pro certa intentione recitandis, item si agatur de indulgentia defunctis appli­ canda, quae sine speciali intentione sibi acquireretur, exigitur, ut per se patet, r.iprfissior actus voluntatis '. Cfr.Beringer-Steinen (I, n. 82). 2° Sufficere non videtur intentio interpretat iva, praeterquam pro lucranda indulgentia in articulo mortis, ut n. 1741, 2° dicetur. 3° Securius semper agit, qui mane elicit intentionem lucrandi omnes per diem occurrentes indulgentias. Ita 5. Alph., VI, 534, 14, 5°, eum 5. Leonardo a Porto-Mauritio, cum « Baceolta ", Beringer-Steinen (I. c. n. 81) etc. \d lucrandam indulgentiam plenariam, requiritur insuper, ex parte subjecti, absentia affectus ad peccatum veniale. Quoties enim affectus ad peccatum adhuc perseverat, nequit remitti poena pro peccato debita, ut docent theologi (cfr. Beringer-Steinen, I. c. n. 83). a) Indulgentia, concessa ut plenaria, valet ut partialis, si propter affectum ad veniale integra obtineri nequit. Vidé can. 926. Ratio est : «) « quia, sicut non repugnat culpam alicujus venialis remitti quin remittatur culpa aliorum, ita 11 poena » ; ,ί) quia S. Pontifex. > concedendo indulgentiam plenariam, non pnesumitur velle eam restringere tantum ad eos, quibus remittuntur oinnia venialia (qui certe sunt paucissimi), sed potius eam concedere juxta capacitatem subjecti. ut remittatur saltem poena venialium, quorum culpa remissa est A. Uph.. \ I. 534, 19° ; H. Ap., XVI, 63. — b) Ceterum, cum ex una parte ad lucrandam indulgentiam plenariam communionis receptio saepe praescribatur ; ex altera parte vero, hoc sacramentum e.r opere operato (vel saltem mediante actu caritatis, quem in anima excitat) remittal peccata venialia, de quibus actualis complacentia deest, potest indulgentia plenaria facilius secundum totam amplitudinem acquiri. Cfr. .S'..Uph., Praxis conf., η. 154 ; Card. Gaspard, Calechis. cath.. p. 223. 3. De operibus praescriptis. 1732. PiUNcipiA. I. Opera ad lucrandas indulgentias injuncta perficienda sunt tempore modoque praescriptis, et integre (nec generatim sufficiunt opera jam alio titulo debita). Cfr. can. 925, § 2. Quoad ordinem inter opera servandum, si plura impleri debent, •Illa tanun magis determinata applicatio pro de/un-tis non necessario ante quod· rumque opus renovandum est, *1 qui * definite omnes Indulgentias, quas lucrari poterit, animatus in purgatorio destinaverit (votum heroicum). Cap. III. — De satisfactione. 273 nullum exsistit Decretum S. Sedis 1 ; unde pro libitu perfici possunt, etiamsi in Decretis aliquis ordo praescribi videatur (Raccolta, p. xv)z 1° Tempore praescripto. Decisum est : « indulgentiam acquiri a christ i fidelibus die fixa et rite constituta in sua dioecesi ; a regula­ ribus Ordinibus die rite constituta in suo Kalendario ; ab homi­ nibus qui sodalitati nomen dederint, quae ad Ordinem regularem attineat, indulgentiam acquiri die rite constituta in Kalendario dioecesis, vel in Kalendario Ordinis, si istiusmodi privilegio gau­ deant, non tamen in utraque die ». Decr. auth., n. 407. Jamvero : a) Translata sollemnitate festi (sive in perpetuum, sive ad tempus, modo legitimo), translata intelligitur indulgentia. — Cum vero ad tempus transfertur tantummodo Officium cum missa, non autem festi sollemnitas et externa celebratio, indulgentiarum nulla iit translatio, etiamsi festum transferatur ub occursum feriae VI in Parasceve. Ita S. Poen., 18 Febr. 1921 (A. /1. Λ’.. λIII, p. 165) ad normam can. 922. — b) Tempus utile pro visitatione ecclesiae, cum recitatione precum ad intentionem S. Pont., currit a meridie diei praece­ dentis usque ad mediam noctem diei constituti. S. Off., 26 Jan. 1911 f.l. .1. Λ'., 111. p. 44) ; can. 923. Pro aliis precibus vel operibus (v. gr. piis meditationibus), tempus utile currit a media nocte usque ad mediam noctem diei statuti (si nempe nihil aliud exprimatur in documento). Can. 32. Quodsi vero agatur de die festivo, cui ad nectitur indulgentia, possunt pia opera (piaeque preces) jam peragi a primis vesperis (hora circiter 211 pomeridiana) diei praecedentis usque ad crepusculum diei festivi. Decr. auth., n. 201 et 434 ; .1. X. 5., 10, p. 563. Visitatio tamen ecclesiae (cum precibus et exercitiis huic visitationi adnexis), semper fieri potest a meridie diei praecedentis, ut modo dictum est. Pro libitu, fideles sequi possunt tempus verum medium aut legale (recole dicta n. 1556 et confer Bcringer-Steinen, I. n. 128, 141). Confessio et commu­ nio, pro lucranda indulgentia requisitae, communiter anticipari possunt, ut mox dicemus (n. 1733). — Die autem 13 jan. 1930, S. Poenit. declaravit, Adeles posse consequi indulgentiam Portiunculae el die 2° aug. in una ecclesia el die dominico proxime insequenti (qui legitime substitutus fuerit) in alia ecclesia (A. A. S. XXII, 1930, p. 43). 2° Modo praescripto. Quandoque injungitur ut preces fiant flexis genibus (v. gr. in oratione Sacrosanctae) ; communius tamen hoc non requiritur. a) Opera nequeunt fieri ab alio. Excipitur eleemosvna, quae per alium valide datur, dummodo ille, qui indulgentiam lucrari intendit, donationis sit conscius. Vide dicenda n. 1737, II. 2°. — b) Requiritur actus humanus; nec sufficit materialis, ut palet. 3° Integre sunt perficienda. Qui, ex impotentia vel ignorantia, totum opus vel notabilem ejus partem omittit (v. gr. si puer aut senex non jejunat), non lucratur indulgentiam, nisi intercesserit 1 Occasione indulgentiae Jubilaei an. 1933-1934, ad dubium :« l Irum nonnulla vel etiam omnia opera pr<> altero jubilaeo acquirendo (sci. secunda, tertia vice) neri possint antequam inchoata opera pro primo absolvantur -, Pius PP. XI respondit Negative. Die i aug. 1933 * t Λ. S. XXV, 1933, p. 343). Idem declaravit in Consi. Quod superiore anno ( 1. .1. >. XXVI. 1934. p. 142). Mahc. Inst. Moral, Alph. T. II. 18 274 4» ■ — — 1 ■ '^——1 ■■ P. III. — Tr. V. De poenitentia. I ■ ·^ ■ , — ■ ■ ■ »■■■■, ■ — — - . ■ ■ ■ 1 ■ ,1 1 I ■ ■■ commutatio legitima. Raccolta, p. vm. Hujusmodi commutatio data est modo generali pro surdo-mutis, etc., ut n. 1734 dicetur. Xon otlicit autem, si pars admodum parva 1 operis injuncti omittatur ; quia opus censetur adhuc perfici quoad substantiam. Parva autem pars sumenda est respective ad totum opus. Sic in rosario omissio unius Pater et .-Ice parva videtur ; secus vero, si quinque Pater et Ave ad indulgentiam requirantur et unum Pater el .Ice omittantur ; secus etiam, si hymnus praescribatur el una stropha mutetur, ut constat ex declaratione S. Congr. Cfr. .S’. Alph., VI, 531. 13° ; Lehmkuhl, 11. n_ 697. 4° .Vcc (generatim) sufficiunt opera jam alio titulo debita ; sci., nequeunt fidele su no actu duabus obligationibus satisfacere, ex quibus unaquaeque hunc actum exigit. Ita Bened. XI Γ, Const. Inter praete­ ritos n. 53. Opera pro indulgentiis lucrandis sunt, ex natura sua, supererogatoria. S. Pontifex potest tamen concedere ut sola opera jam debita (v. gr. jejunium quadragesimale) praestentur. Cfr. Decr. auth., n. 291 ; Coll. S. S., n. 555. Quare : a) Non sufficit recitatio Breviarii, jejunium die Vigiliae, recitatio orationis bibero. nos quaesumus inter missae celebrationem, etc. b) Sufficit vero, pro religiosis, recitatio precum quae a regula ipsis imponuntur ; quia haec opera ipsis communiter non imponuntur sui) peccato. Similiter, ex Responso S. C. Ind., 11 Junii 1901. constat, preces et satisfactiones quae in sacramento poe­ nitentiae injunguntur poenitentibus, inservire posse ad lucrandas indulgentias. I. S. A'., 31, p. 125. Can. 932. Inservii etiam confessio annualis et communio paschalis, ut n. 1733, 2° notabimus, excipe tamen si agatur de jubilaeo. Uno rodemqueopere cui ex variis titulis indulgentiae adnexae sint, non possunt plures acquiri indulgentiae, nisi opus requisitum sit confessio vel communio, aut nisi aliud expresse cautum fuerit. Can. 933. In rosarii recitatione conceditur < umulatio indulgentiarum a PP. Praedicatoribus et a PP. Crucigeris nuncu­ patarum. S. C. Ind., 12 Jun. 1907 (. I. A’. s’., 10. p. 442). 1733. II. Opera, quae communiter ad lucrandas indulgentias injunguntur, sunt confessio, communio, visitatio ecclesiae, necnon preces vocales. Dicitur communiter ; quia praescribi possunt alia, v. gr. piae meditationes. Insuper, ex indicatis, quandoque omnia simul imponuntur ; quandoque requiruntur tantum aliqua. \d lucrandam indulgentiam jubilaei extraordinarii, semper alia necessaria sunt opera, ut suo loco dicetur, n. 1737, 11. 1° Confessio, etsi non requiratur pro quibusdam indulgent iis ple­ nariis, v. gr. pro indulgentiis Viae Crucis, plerumque tamen requi­ ritur ex hac vel simili clausula, quae variis Rescriptis apponi solet : contritis el confessis ■<. Necessaria est igitur confessio, etiamsi 1, n dicit M tamen omissio lena^ima. habitn respectu ad opera pticsvripta non ofllceret » etc. Deinde per moduin exempli indicat, si in rosario recitando unum vel duo Ace omitterentur. Cap. III. — De satisfactione. 275 quis solum venialia habeat ; quia requiritur tanquam conditio, ut constat ex Decreto 19 Maii 1759. Nec vero absolutio requiritur, nisi pro mortalibus. Decr. aut/ι., n. 214, 253, 295, 359. a) Confessio requisita peragi potest intra octo dies,qui immediate praecedunt diem cui indulgentia fuit affixa ; peragi etiam potest intra subsequentem totam octavam *. Can. 931, § 1. - b) Ad lucrandas indulgentias pro piis exercitiis in triduum, hebdomadam, etc. ductis concessas, confessio pariter etiam fieri potest intra octavam «piae immediate sequitur exercitium expletum. Can. cit., § 2. - c) Christi fideles qui solent, nisi legitime impediantur, saltem bis in mense ad poenitentiae sacramentum accedere, aut sanctam communionem in statu gratiae et cum reda piaque mente recipere quotidie, quamvis semel aut iterum per hebdomadam ab eadem abstineant, possunt omnes indulgentias consequi, etiam sine actuali confessione quae ceteroquin ad eas lucrandas necessaria foret 2, exceptis indulgentiis sive jubilaei sive ad instar jubilaei. Can. cit., § 3. 2° Communio, si ad lucrandam indulgentiam praescribitur, peragi potest in pervigilio diei cui indulgentia fuit affixa; vel intra octavam subseqnentem, ut modo (sub 1°, a et. b) de confessione dixi­ mus. Deinde haec quoque teneantur : a) Communio paschalis (sicut et confessio annualis) valet ad lucrandam indul­ gentiam plenariam eodem die (vel die sequenti) occurrentem, sive ratione festivitatis, sive ratione benedictionis papalis (Decr. auth., n. 288, 296), excepta tamen indulgentia jubilaei, pro qua specialis requiritur communio, nisi contra­ rium in Litteris pontificiis exprimatur3. Ita ex Decr. auth., n. 327. Item, una sacra communio, peracta tempore visitationis pastoralis vel spiritualium exerci­ tiorum in paroeciis, sufficit ad satisfaciendum praecepto paschali et ad lucran­ dam indulgentiam plenariam (ib., n. 236). Cfr. notanda n. 1738. — b) Non requiritur, de se. ut communices in ecclesia, cujus visitatio praescribitur : ne in casu quidem, quo indulgentia sit localis. Raccolta, p. xm. Quodsi tamen ipso die, «pio indulgentia acquiri potest, communices in ecclesia, quae visitari debet, ibique devote ores, non necessaria est alia visitatio, novaque precum recitatio. Ib., p. xv m. 3° Visitatio ecclesiae. Haec est saepe conditio, ut visitetur eccle­ sia parochialis vel alia ecclesia vel oratorium publicum. Notandum est, quod si certa ecclesia praescribatur, non potest ejus loco parochialis vel alia ecclesia eligi, nisi hoc specialiter concedatur. Quid autem praecise intendatur per visitationem ecclesiae etc., dicemus sub 4°, referendo declarationum Pit XI. ., XIll.p. 163), per modum indulti, quod Benedictus PP. XN ita exlendit ut omnibus prosit, qui Rosarium hoc modo recitare consueverint. Atvero in Litaniis B. M.V. decantatis, ubi vel semel tantum Kyrie eleison recitetur, vel non singulis titulis invocatio addatur . Ora pro nobis, indulgentiae acquiri nequeunt f t. .1. S. XII, p. 18). - - Hanc pretiosam Indulgentiam elargitus est Pius PP. X (clr. t. 5. S. 39, p. 434 : el 41, p. 354 . /lennger-.stetnçn, I. n. 678) ; Benedictus autem XIV concesserat indulgentiam plenariam lotii ,- quoties lucrandam, dum In l rbc visitatur Basilica S. Petri et effunduntur preces ad mentem S. Pont ilicis, quae indulgentia, positis ponendi-, etiam hodie perseverat. 278 Ρ. ΙΠ. — Tr. V. De poenitentia. in Deum elevata, et piis cordis affectibus, c) Quodsi agatur tandem de privatis orationibus, satis est ut mente eas recolant signisve effundant, vel tantummodo oculis percurrant. i° Aegrotis, et generaliter legitimo detentis impedimento qui opera ad lucrandas indulgentias injuncta praestare nequeunt, possunt confessarii conce­ dere commutationem. Can. 935. 5° Fideles, confraternitatibus legitime adscript)', non privantur indulgen­ tiis. si confraternitatis statuta non observent, dummodo adimpleant opera injuncta pro lucrandis indulgentiis suae rcspectivae eonfraternitati adnexis. Decr. auth., n. 298 ; Coli. S. S., n. 563. § 2. De jubilaeo. 1735. Definitio. Jubilaeum est indulgentia plenaria sollemnis cum privilegiis annexis, a S. Pontifice concessa certa opera pera­ gentibus. \ Differt accidentaliter tantum ab alia indulgentia plenaria, ratione scilicet sollemnitatis et privilegiorum ac gratiarum quae ipsi annectuntur. Prima­ num tamen concessionis motivum non est, ut fideles indulgentiam lucrentur, sed potius in genere, ut ad veram poenitentiam provocentur, atque ita Dei mise­ ricordiam aut publicarum calamitatum liberationem consequantur. Indicitur etiam quandoque ad fovendam reverentiam et obedientiam erga S. Sedem ; et tunc vocatur jubilaeum extraordinarium, atque ad hujus linis consecutionem multum prodest sollemnis jubilaei indulgentia. Vide Beringer-Steinen, 1, n 995 seqq. Occasione undevicesimi exeuntis saeculi a peracta generis humani Redemptione, Pius \l extraordinarium ac generale mariniuntque indixit jubilaeum, Gjan. 1933: Quod nuper (A.A.S. \ XV, 1933, p. 5).; Quod extendi­ tur ad Orbem, spatio unius anni (Const Quod superiore anno). Divisio. Multiplex distinguitur jubilaeum. t° Jubilaeum majus seu ordinarium, quod regulariter occurrit omni anno vigesimo quinto, qui annus sanctus vocatur ; et jubi­ laeum minus seu extraordinarium, quod conceditur a singulis Sum­ mis Pontificibus post uniuscujusque exaltationem, vel in aliis pecu­ liaribus circumstantiis ; deindeque maximum ac sollemne, quale est jubilaeum Redemptionis, de quo supra diximus. Jubilaeum majus concedi solet Urbi, seu Romae soli, per integrum annum, quo expleto, ad universum Orbem per tempus de se brevius (non ultra semestre) < /tenditur1 secus jubilaeum minus. Tempore quo Romae jubilaeum celebra­ tur, suspenduntur extra Urbem variae facultates, ut fusius n. 1710 explana­ bimus. • Sp-ciall aliquo favore Plus PP. XI jubilaeum anni 1925 extendi! etiain per integrum annum ut universum Orbem (cfr. A. A. S. XVII p. 611) — Jubilaeum minus seu ex­ traordinarium anni 1929 m Urbe lanium hiem Pontifex prorogavit per semestre (A. A. S. XXI, 1 · ■. p. 722) . jubilaeum autem maximum nunc extendit per annum ad Orbem. Cap. III. — De satisfactione. 279 2° Jubilaeum generale, quod conceditur universo Orbi (ut jubi­ laeum majus, ac saepe etiam jubilaeum minus) ; et particulare, quod conceditur alicui provinciae, civitati, vel communitati. In interpretandis Bullis jubilaei, servandae sunt regulae a Benedicto XIV traditae, quibus ipsa Bulla jubilaei non adversatur, prout, quoad jubilaeum tum ordinarium, Ium extraordinarium, declaravit Pius IX, die 15 .Martii 1852. Cfr. Decr. auth., n. 353, et App., § 18, ubi hae regulae omnes referuntur. Attamen semper sedulo impiciendae sunt Bullae Pontificiae, decreta vel declarationes vel monita S. Poenitentiariae, quae, adveniente jubilaeo, publici juris fiunt, ac nova statuere possunt et nonnunquam de facto statuunt. 1. Privilegia jubilaei. 1736. — Ea quae hucusque, juxta constituta a Benedicto XIV 1 et mentem auctorum probatorum, tempore extensionis jubilaei majoris ad universum catholicum Orbem, concedi consueverunt, sunt summatim sequentia : A. Directe pro poenitente : Facultas eligendi confessariurn inter approbatos ab Episcopo loci, ubi confessio fit. — Hinc, etiam regu­ lares quicumque, oblatae, tertiariae, etc., pro confessione ad lucran­ dum jubilaeum requisita, absque Superiorum licentia, ex dictis approbatis quemcumque sacerdotem, etiam saecularem, eligere pos­ sunt ; moniales vero stricte dictae, religiosae, et earum novitiae eligere debent, in casu, aliquem ex approbatis a loci Ordinario ad audiendas etiam mulierum confessiones2, salvo tamen jure per can. 522, illaesa utique clausura, ob conscientiae pacem, et per can. 523 aegrotantibus concesso. B. Directe pro confessario et indirecte pro pocnilente. 1° Facultas absolvendi, pro foro conscientiae duntaxat, ·■ ab excommunicationis, suspensionis et aliis ecclesiasticis sententiis et censuris, a jure vel ab homine quavis de causa latis seu inflictis, etiam Ordinariis locorum », ac Pontifici el S. Sedi «speciali licet forma reservatis, et quae alias in concessione quantumvis ampla non intelligerentur concessae, necnon ab omnibus peccatis et exces­ sibus, quantumcumque gravibus et enormibus, etiam iisdem Ordi1 Cfr. Const. Benedictus (25 Dec. 1750) ; Celebrationem (I Jan. 1751) ; Convocatis (25 Nov. I7'i9) ; Inter praeteritos (3 Dec. 1749). — 1 Cum ex Constitutione Apostolica Pii PP. XI, quae incipit verbis : Servatoris Jesu Christi, diei 25 dec. 1925 (Λ. A. S. XVII. p. 611) concessum luit ut « plenissimam peccatorum indulgentiam ae remissionem * omnes Christifideles adipisci valerent, inde censet Cappello (II, n. 1025), moniales et gcncratim religio­ sas etiam id est semel pro singulis consecutionibus indulgentiae jubilaei, ista facul­ tate fmi posse. Ita quoque E. Jombarl (le jubilé universel de 1926, p. 23, noie 2). 280 P. III. — Tr. V. De poenitentia. nanis ac Pontifici... reservatis Nec obstat (ut probabilius et communius docetur), si quis peccavit in jubilaei confidentiam (VI, 537, q. 6 ; ». Ap., XVI, 69). Excipiuntur tamen ab hac ampla facultate : a) II aeres is formalis externaia quamvis occulta ; nisi potestas ab ea absolvendi expresse indicetur 2. Haec potestas, servatis de jure servandis, concessa est in ultimis jubilaeis tempore Concilii Vaticani ac deinceps celebratis, b) Casus (el censurae) in Benedicti ,\Ί I' Const. Sacramentum poenitentiae reservati (vide n. 1772 el 1780). Leo \1 II tamen concessit (anno 1900) ut absolveretur, qui semel aut bis tantum cri­ men absolutionis complicis patraverit ; id est, ut pro jubilaeo anni 1025 S. Poenilentiaria, die 5 mart. 1925. declaravit : ab ultima confessione valida patra­ tum vel nondum remissum. Cfr. Monit. Eccl. (1926. p. 116). e) Absolutio illo­ rum qui censuras Apostolicae Sedi specialissimo modo reservatas incurrerunt, praeterquam a crimine absolutionis complicis a peccato turpi non [dus semel vel bis attentatae (ex Constil. Servatoris Pii XI). d) Casus qui a Pio X per Constil. Vacante Sede Apost. Romano Pontifici reservantur el censurae quibus secretum S. Officii alterumve simile protectura est. Item nequeunt absolvi praelati cleri saecularis ordinaria jurisdictione in foro externo praediti, superioresque majores religionis exemptae, qui in censuram Rom. Pont, speciali modo reservatam publice inciderunt (nisi ad praescriptum can. 225 i). 2° Facultas dispensandi ab trregula itate, occulta tamen, pro exercitio tantum ordinum jam susceptorum. 3° Facultas dispensando commutandi vota simplicia (non excepto voto commutationem non petendi)3, etiam jurata’, immo reservata5: attamen agitur unice devotis privatis, et requiritur justa causa (pro commutando voto castitatis olim publice emisso, causa gravis). Excipiuntur autem ab hac facultate a) vota in favorem tertii, si sint jam acceptata nisi tertius juri suo renuntiet (cfr. n. 6ii) : ergo excipiuntur etiam vola in aliqua religiosa communitate emissa e ; b) vola poenalia praeservativa a peccato et ipsum votum non peccandi, nisi commutatio fiat in aliud opus, quod aeque vel magis ad praeservationem conducit T. Hae absolutiones, (a censuris...) atque dispensationes non possunt fieri, absque speciali concessione, extra a< tum sacramentalis confessionis B. λ ide Reep S Poenil. die l·· Martii 1685 (A. S. S.. I. p. 176). I na tantum vice quisque fidelis, durant·' jubilaeo, iis frui potest . et speciales facultates nequeunt etiam in alios poenitentes adhiberi, qui jam semel jubilaei indulgen­ tiam lucrati sunt \on quidem opus est ut ipsis omnia in eodem tempore appli­ centur . at in so/i' applicari possunt, qui jubilaeum consequi sincere ac serio statuerunt, atque ex hoc animo ipsum lucrandi et reliqua opera ad id lucrandum necessaria adimplendi, ad confessionem accedunt (Konings, n. 17< i Cfr dicenda n. 1737. 2° fin. Si poenitens. post obtentam indulgen­ tiam. petat quamdam dispensationem, qua primum non indigebat, tunc ' ii-v '■ ' \ l\ CoiiM. Benedictu» « '« et Put» IX Ene Granbu. * Ecclesiae, 1874. — • /)<τ>λΙκΙ \ l\ < i>n.'t Inter prartmlo·. 4 85. — · Frrrtn», \. Jubilaeum, art. 2, n. 39. — • ii i onM. n-r ,m|im 4 ; Cfr. Lnuraux. du Jubilé, p. 660-554. — 1 Con>t. "" r r . VIII ’Const ftenedtcOi» s 1 Ib. — · Benerfirt., .V/V. Consi. *Conrocat» . Π. 23 CotttL Inter pmrOnliii, n 63. Cap. III. — De satisfactione. 281 nequit confessarius, vi specialium jubilaei facultatum, eam ipsi concedere l, nisi gratia Papae intervenerit, ut factum est anno 1925 (cfr. .1. .1. A XVI. p. 343). 2. Conditiones ad jubilaeum requisitae. 1737. - I. Ad jubilaeum m xjus seu ordin vrh m. quatuor solent requiri conditiones : visitatio ecclesiarum, confessio, communio et preces ad mentem S. Pontificis fundendae. Illae etiam praescri­ buntur, regulariter, si alicui regioni jubilaeum particulare conce­ ditur. 1° Visitatio devota ecclesiarum, illarum nimirum, quae in l rbe a S. Pontifice, et extra Urbem ab Ordinariis locorum designatae sunt, pie orando in ipsis animo colendi Deum, aliquam scilicet precem cujusque arbitrio delectam aut legitime assignatam recitando. a) I t supra n. 1733, 3°. notavimus, non obstat si. dum ecclesiam visitandam ob hominum multitudinem non possis ingredi, ores in vestibulo, vel ante fores, vel ante obseratum ecclesiae ostium, b) Quod si plura altaria visitanda praescri­ bantur. ita visitanda sunt, ut motu saltem corporis ad unumquodque te ver­ tas, cum intentione illud visitandi, aliqua dein oratione adjecta (VI, 534. 14°i. c) Si in aliquo loco una tantum exstet ecclesia, ex Decreto generali S. C. Indulg. (Decr. aulh. n. 353) tribuitur Ordinariis fa< ultas concedendi, ut omnes prae­ scriptae visitationes in hac ecclesia peragantur. Hae vero visitationes in eadem ecclesia sunt ab invicem distinguendae, adeo ut singulis vicibus necesse sit in eam ingredi, et ex ea egredi. Ita ex declaratione S. Poenit.. 26 Jan. 1875. 2° Confessio valida, etsi formaliter tantum integra (cfr. n. 1731). Haec in alia opera commutari nequit. Confessio fieri debet intra intervallum temporis ad jubilaeum lucrandum statuti. a) Potest tamen inchoari confessio, sive in vigilia, sive ante, modo tempore jubilaei terminetur. Et potest tota confessio peragi in ea parte vigiliae, quae primas vesperas subsequitur ; quia prima dies, ecclesiastico more, a primis ves­ peris computari solet . et hoc in jubilaeo ordinario Urbis constanter servatur, ut patet ex Benedicti XIV Bulla Peregrinantes. 5 Maii 1749. § 5 et ex Bulla Pii XI Infinita Dei. 29 Maii 1924. — b) Per confessionem invalidam in jubilaeo non absolvuntur censurae reservatae, nec aufertur reservatio peccatorum. Ratio est, quia Pontifex talem facultatem eo fine concedit, ut fideles jubilaei indulgentiam lucrentur. Ergo non praesumitur illam concedere in favorem eorum, qui ob invalidam confessionem non valent lui rari indulgentiam (\ I, 537, q. 2 ; 1. El. qq. ref., n. 80 ; II. Ap.. XVI, 66). • Si consideremus Bullam Pontificiam Servatori' , qua jubilaeum anni 1925 ad univer­ sum extensum est terrarum orbem, le facili perspiciemus, praeter facultates circa censuras, vota el irregularitates, alias quoque (ui'se concessas circa impedimenta matnmonii. nempe dupensandi in casu prorsus occulto circa consanguinitatem in 3 vel 2 gradu collaterali, etiam attingente I quando provenit ex generatione illicita ; deinde ab occulto criminis Impedimento, neutro machinante ·, dispensandi tum aJ contrahendum tum ad convalidandurn matrimonium. Idem patet e\ C . Quod superiore anno ( t. I >. X XVJ, p 146) 2«2 P. 111. — Tr. V. De poenitentia. .3° Communio facta in statu gratiae, vel in qua saltem gratia sanc­ tificans prima per accidens confertur, si quis nempe indispositus, sed bona fide atque attritus, ad sacram mensam accedat (cfr. n. 1395). Haec pariter nequit a confessario in alia opera commu­ tari. Videatur tamen ipsum Indultum, ubi occurrere potest excep­ tio favore aegrotorum, ut habetur ex Bulla Si unquam Pii XI, 15 Jul. 1924(n. xm) et C. Quod superiore anno, 2 April. 193-4 (n. 12). 4° Preces ad mentem S. Pontificis. Vide quae diximus n. 1733, 4°. 11. Pro jubilaeo extraordinario (minore) praeterea haec prae­ scribi solent: 1° Jejunium trium dierum,et quidem jejunium strictum. in quo cibis tantum esurialibus vesci licet, nisi commutatio obtinea­ tur (cfr. Decis. S. Poenit., 16 Martii 1865; .4.5.5., I,p. 174). 20Eleemosyna, vel indeterminata, i. e. aliqua ; vel determinata, nimirum juxta cujusque facultatem. Xon vero necessc est erogare pecuniam, sed sufficit «lare aliam rem pretio aestimabilem, v. gr. vestem, etc. n) Ad quantitatem eleemosynae quod attinet, « praecipue attendenda sunt verba Indlilti : nam si dicatur : quantum pro sua cuique facultate visum fuerit. tunc quantitatem oportet proporlionari cujusque facultatibus ; unde sufficiet pauperi dare obolum, non diviti. — Si vero dicatur simpliciter : qui dederit eleemosynam, distinguendum : si Papa eam postulet tantum ad exercendam misericordiam in pauperes, tunc sufficit dare quamlibet summam ; secus, si eleemosyna exposcatur in subsidium alicujus operae piae ». Ita .$'. Alph. (VI, 538. q. It) post S. Thoinam. - b) Etiam pauperes de se tenentur, ad lucran­ dum jubilaeum, facere eleemosynam ; quia nemo est tam pauper, quin saltem obolum d.ire possit Pro religiosis vero, tiliisfamilias. uxoribus et servis sufficit, si eleemosyna ab eorum .Superioribus, ipsis scientibus, erogetur. Quod si Superior eam erogare renuat, petenda est commutatio (ib., dub. t). 1738. Animadvertimus pro pra.ri : 1° Certus ordo in implendis conditionibus non requiritur ; at vero ultimum opus in statu gratiae perfici debet. 2° Opera praescripta in di verso loco peragi possunt, immo in diversa dioecesi, dummodo observentur ordinationes Episcopi illius loci. 3° Opera injuncta non necessario intra eamdem hebdomadam perfi< i debent. Exceptio fit pro jejuniis, quae in eadem hebdomade sunt facienda, ut constat ex formula regulariter adhibita (VI, 537) ; sed attente legatur ipsa jubilaei Constitutio. 'i° \d lucrandam indulgentiam, non sufficiunt opera jam ex alio titulo debita. Recole notata n. 1732. Unde : a) Xon sufficit jejunium jam praescriptum, v. gr. ratione Quatuor Tempo­ rum. nisi S Pontifex id induisent, v. gr. determinando, vel permittendo ut determinetur. pro lucrando jubilaeo, tempus quadragesimale. b) Xon sufficit ■ ont» -sio annua. nisi hoc expresse concedatur, cj Xon sufficit communio pascha­ le etsi tempore Pa<· liatis jubilaeum celebretur. Ila S. Poenit., 26 Jan. 1875. Cap. III. — De satisfactione. 283 Aliquando tamen eam sufficere S. Pontifex benigne induisit, d) Xon sufficit denique visitatio ecclesiae, dum quis sacro assistit die dominica. Sed sufficit, si quis ante vel post missam preces pro lucrando jubilaeo recitat. 5° Conceditur confessariis facultas commutandi opera praescripta in alia opera, aliunde indebita et ejusdem fere naturae ; non quidem omnibus indiscriminatim, sed iis solis, qui versantur in impossibili­ tate physica, vel morali, adimplendi communes conditiones. Et quando indulgetur ut fideles indulgentiam jubilaei pluries lucrari possint (v. gr. pro animis defunctorum, ut habetur ex Monito S. Poenit. 31 Jul. 1924), non tamen post primam jubilaei acquisi­ tionem, etiam pluries commutari possunt opera injuncta. X. Poenit. Monitum (I. c. n. xvn), .4. /1. X. XVI, p. 342. Haec dispositio non locum habuisse videtur in jubilaeo maximo Redemptionis (an. 193334), ubi poenilenliarii et confessarii privilegia! i Irbis in favorem etiam ejusdem poenitentis semper facultatem visitationes prae­ scriptas contrahendi etc. exercere poterant (A. zl. 5. XXV, 1933, p. 17. 18) ; idem colligitur ex C. Quod superiore anno (zl. zl. X. XXVI, 1934, p, 148). 6° Jubilaeum, saltem ex recentioribus Induitis, in aliud, sed pro­ ximum tempus prorogari potest, in favorem viatorum, navigan­ tium. et generatim eorum, qui aliquo transitorio obstaculo praepe­ diuntur quominus omnia praescripta opera intra ipsum jubilaei tempus compleant. I nde, si quis ultimo die, v. gr. ob fractum jejunium, vel dilationem absolu­ tionis. communicare prohiberetur, prorogationem jubilaei a confessario recte oblineret. Ultimo jubilaeo ord. (ann. 1925-192G) nulla talis facta est prorogatio. 7° Jubilaeum anni sancti in 1'rbe pluries (semel pro se deinde pro defunctis) quis lucrari potest, atque eadem, quoad jubilaea extraor­ dinaria, tribui solet facultas. Favoribus vero jubilaeo adjunctis semel tantum quisque frui potest. Ita omnes ; et S. Poenitentiaria de pluribus jubilaeis particularibus id expresse declaravit (VI. 536, 25°). Vide A. S. S., 7, p. 222, in nota ; A. .4. 5. XVI, p. 343. Erceptionem aliquam, supra retulimus (sub 5°) ; et Pius XI, pro jubilaeo Redemptionis statuit, « jubilarem indulgentiam a christifidelibus cum sibi, tum vita functis toties lucri fieri posse, quoties imparata opera rite perficiantur (A. .4. S. XXV, 1933, p. 8; XXVI, 1934, p. 142). 1739. Quaesita. 1. An peccet graviter qui, postquam absolutus ' st a reservatis, non implet postea opera injuncta? Respondetur : Xeg., cum sententia communi. « Ratio est, quia hujusmodi 284 P. III. — Tr. V. De poenitentia. obligatio non inspicitur imposita, neque ex natura jubilaei, neque ex Pontificis aut confessarii praecepto ». Qui autem, cum vera intentione lucrandi jubilaeum, a censuris absolutus, aut in voto vel irregularitate dispensatus est, non reincidit, si postea, mutata volun­ tate, jubilaeum non lucratur, etiam culpabiliter (VI, 537, q. 3 : 11. Ap., XVI, 67). II. Λτζ qui confessus est tempore jubilaei, et oblitus est vel cum causa omisit confiteri peccata sua reservata, possit deinde a quo­ cumque confessario absolvi? Respondemus cum S. Alphonso : 1° Affirmative, si confessarius habuerit expressam intentionem absolvendi a peccatis etiam reservatis. Ita omnes. — 2° Idem communius et probabilius admittitur, licet confessarius de hoc non cogitaverit ; quia poenitens, vi jubilaei, jus acquisivit ad favo­ rem Pontificis, ut ex eo tempore a quolibet confessario possit absolvi (VI, I. c., q. 4). 3° Si quis autem confessionem intra jubilaeum inchoaverit, quam materialiter imperfectam oporteat differre lon­ gius, ab omnibus peccatis reservatis deinde absolvi poterit ; quia coepta causa, manet potestas delegati donec finiatur (VI, 535, 3°). III. Quid de suspensione facultatum el indulgentiarum, duranti· jubilaeo majori in lirbe? Paucis hisce respondebimus : I" Suspenduntur extra I rbem facultates seu privilegia tum absolvendi a casibus Sedi Apostolicae reservatis, tum commutandi vola, dispensandi ab irregularitatibus, etc. ; sive intuitu indulgentiarum, sive ob alias causas hae facultates concessae fuerint. Ita Benedictus Λ7Γ . * Excipiuntur (nisi aliud ex Bulla constet : a) facultates S. Inquisitionis suorumque ministrorum ; h) facultates Episcopis a jure concessae ; c) facultates Superiorum regula­ rium cum suis subditis exercendae ; d) facultates missionariorum, quos mit­ tit S. Sedes, vel S. Congr. de Prop. Fide 2, c) facultates, «pias Poenitentiana missionariis pro locis missionum tribuit 3 ; f) facultates, quas forte confessarius sive a S. Poenitentiaria obtinuit, sive a proprio Ordinario suhdelegatus habet per modum habitus pro foro interno, et in actu sacramentalis confessionis lanium. S. Poenit., anno 1875 f.l. Λ'. Λ'., 8, p. 48C»). 2° Similiter anno san< Io suspenduntur (nisi aliud statuatur, sicut in jubilaeo anni 1875) omnes indulgentiae tum plenariae tum particulares, quae conces­ sae sunt pro vivis, et quae nec reales sunt, nec locales ; nec vero suspenduntur concessa·· pro defunctis. — Immo. ex concessione Benedicti Xl\ , toto jubilaei anno, defunctis applicari possunt omnes indulgentiae, ne illis quidem exceptis, quae alias ipsis non erant applicabiles. — Ex indulgentiis tamen pro vivis, ex< ipiuntur nonnullae a suspensione, videlicet. a) indulgentiae pro moribundis; b) indulgentiae pro oratione Angelus Domini; c) indulgentiae pro visitatione SS. Sacramenti, tempore expositionis XI. Horarum ; d) indulgentiae pro iis, ' Bulla /nirr pm.i.-rit·.·. .·· — Has facultates non amplius commemorat Bulla Pii XI I x quo prunum, diei 5 Jul 19 *2· f.t. A. S. XVI. p. 307 seq.). Statuit autem primo loco Rata·· sint facultati - ihiiiio per C«xhirm jur. can. quoxis modo concessae, exceptis facul­ tatibus ex pnnlegio provenientibus, per Codicem non revocato, ut ad canones 4 et 613 > tl c.) — · Benedict. Alt Const Cum non temper, 7 Mail 1749. Cap. III.- De satisfactione. 285 qui comitantur SS. Sacramentum infirmis delatum ; e) omnes indulgentiae, quae al» alio quam a Papa conceduntur. Haec deducuntur a Constitutionibus Benedicti XIV el Leonis XII. Cfr. etiam .S'. Alph., VI, 535, q. 2 . II. Ap., XVI, 72. Anno autem 1925, a Pio PP. X I indulgentia quoque quae dicitur Portiuncu­ lae, fuit excepta (Bulla : Ex quo primum); item anno 1933 exceptae fuerunt indulgentiae in sacris Palaestinae locis jam vigentes et indulgentia plenaria pro Lapurdis (Lourdes) eodem anno concessa (Const. A’ullo non tempore, 30 jan. 1933. - .1. A. S. X XV, p. 12). §3. De indulgentiis in mortis articulo lucrandis. Ecclesia solet christifidelibus in mortis articulo constitutis conce­ dere indulgentiam plenariam, sive in forma gratiosa, sive in forma commissoria. Cfr. Beringer-Steinen, 1, n. 1020 seqq. Haec indul­ gentia est omnino personalis, nec potest animabus in purgatorio applicari. 1740. — I. .Moribundi, ut lucrentur indulgentiam plenariam, in forma gratiosa concessam, non indigent ministerio sacerdotis. 1° Illam Pariis titulis lucrari possunt, v. gr. si possideant res sacras (cruces, imagines, numismata) indulgentiis apostolicis ditatas : — si sint sodales alicujus con fraterni tatis (SS. Rosarii, Tertii Ordinis, etc.) ; —si gestent aliquod scapu­ lare approbatum ; — si frequenter in vita elicuerint actus virtutum theologi­ carum, etc. 1 (cfr. Beringer-Steincn, 1. c. n. 1021) ; attamen una tantum vice, nempe in ipso mortis articulo indulgentia illa acquiri potest, ut expresse decla­ ravit S. C. Indulg. 23 Jan. 1901 (vide Beringer-Steincn, 1. c. n. 1031). 2° Conditiones, ad hanc lucrandam indulgentiam requisitae, eaedem sunt ac pro indulgentia Apostolicae Benedictionis (vide infra n. 1741, 2°). Sed si indul­ gentiae adnexae sunt rebus sacris (cruci, rosario, etc.), requiritur insuper ut aegrotus has res secum, vel prope lectum, habeat (quamvis eas non videat). Item requiritur ut crucem tangat vel amplectatur, si indulgentia ei imper­ tiatur cum crucifixo, cui ad nectitur indulgentia toties quoties f.l. .1. Λ'., VI, p 317), non omissa altera conditione receptionis sacramentorum aut saltem invocationis Nominis Jesu etc. A ide etiam quae de his crucifixis diximus n. 1729 in fine. 1741. — II. .Moribundi, ut consequantur indulgentiam plenariam in forma commissoria concessam, indigent ministerio sacerdotis delegati, qui Benedictionem Aposlolicam μιχϊΆ. ritum determinatum ipsis elargiatur 2. Haec Benedictio concedenda est omnibus peten­ tibus (S. C. 1 nd., 23 Apr. 1675), omnibus qui eam verisimiliter petiis­ sent. vel dederint signa contritionis, etiamsi postea linguae ceterorumque sensuum usu sint destituti (Rit. Rom., tit. 5, c. 6) : omnibus ’ Indulgentiam plenariam in articulo mortis lucrari potest, qui cum vero caritatis in Deum affectu confessione expiatus el communione refectus, sequentem actum semel ediderit : Ibtrnine Deux meus, jam nunc quodeumque mortis oenus, prout libi placuerit, cum omnibus •utj angoribus, poenis ac doloribus, de manu tua aequo ac libenti animo suscipio. · Pius X, ‘ Mari. 190« (Λ. s. s., 36. p. 637). — ’ In regionibus vero missionum, moribundi hanc induiuentiarn lucrari possunt. licet desit sacerdos, qui illam applicet. Aliae tamen conditiones implendae erunt. Coll. S. C. de Prop, l·'., n. 488. 286 P. III. — Tr. V. De poenitentia. ergo quibus, saltem sub conditione, dari potest absolutio sacramentalis, etiam pueris qui nondum communicaverint, etiam capite damnatis. Immo Benedictio danda est infirmis, qui culpabiliter non fuerunt ab incoepto morbo sacramentis refecti, si subito vergunt in interitum. Decr. auth., n. 237, ad 5. — Solis excommunicatis, impoenitentibus et qui in manifesto peccato mortali moriuntur, deneganda est Benedictio Apostolica. Bit. Rom., 1. c. n. 1. Hanc indulgentiam moribundus lucratur tantummodo in eo momento, (pio mors revera supervenit ; unde, licet legitime concedatur statim post extremam-unctionem, suspensa manet usque ad verum mortis articulum. III. Conditiones ad lucrandam indulgentiam se referunt tum ad sacerdotem qui aegroto benedicit, tum ad aegrotum ipsum. 1° Qioad sacerdotem, a) Debet esse delegatus. Haec delegatio fit ab ipso jure omnibus parochis aliisve sacerdotibus qui infirmis assistant. Ita can. 468, § 2. — · b) Requiritur ex can. cit., ut adhi­ beat formulam llitualis a Benedicto XIV praescriptam ; (piae si omittatur (etiam ob libri deficientiam), indulgentia non confertur *. S. C. Ind., 5 Febr. 1841 (Decr. auth., n. 286). Haec formula, juxta Breve Leon XIII Quo universi (7 Jul. 1882), ab omnibus adhibenda est, etsi alio titulo (v. gr. ex privilegio alicui Ordini vel Confraternilati côncesso) absolutio generalis tribuatur. Si Benedictio Apostolica datur post viaticum et extremam-unctionem (ut ordinarie fieri solet). Confiteor repeti debet, ita ut tunc Confiteor tribus vicibus recitandum sit (Decr. auth.. n. 286, ad <’·). In novo Hituah Itoni, haec adduntur (n. 7) : < Si infirmus sit adeo mortis proximus, ut neque confessionis generalis faciendae, neque pre­ cum recitandarum tempus suppetat, statim sacerdos Benedictionem ei imper­ tiatur . t ude incipiat a verbis : Ego, facultate milii etc. Der sacrosancta, etc. Si vero mors proxime immineat, tunc sufficit dicere : Ego, facultate mihi ab Apostolica Sede tributa, indulgentiam plenariam et remissionem omnium pecca­ torum tibi concedo. In nomine Patris, et Filii, + et Spiritus Sancti. Arnen. 2° Quoad \EGROTt m. a) Requiritur gravis infirmitas. Adesse debet verum, licet non imminens, mortis periculum, uti colligitur ex Bulla Benedicti XIV supra commemorata. Quotiescumque igitur licet dare Viaticum, licet quoque Benedictionem \postolicam impertire. Cfr. Decr. S. C, Ind., I'.· Dec. 1885 (A. S. S., IS. p it i) Vide tamen mox dicenda, quoad iterationem hujus Benedictionis. b) \desse debent convenientes animae dispositiones, et quidem: Ex ipsa rerum natura, requiritur intentio lucrandi indulgentiam, saltem interpretaliva, ut patet ex Rubrica. Dicitur enim eam imper’ s. R. Cungr. die 3 Jun. 190 * ( 1. s S., 38. p. *36) statuerat, formulam Benedictionis non po*e m lingua vernacula pronuntiari. Hoc Decretum tamen dcest in vol. VI Collec­ tione Kuthent. anno 1912 editae. Nihilominus censent Bmnfjer-Siemen (I, n. 1028), formu­ lam lingua \emacula expraeaiu, nulhiu esee roloris. Cap. 111. — De satisfactione. 287 tiendam esse illis, qui earn petierint, vel verisimiliter petiissent, vel dederint signa contritionis. Requiritur praeterea status gra­ tiae saltem in ultimo momento vitae, aut per confessionem aut per contritionem adeptum ; vel potius immunitas ab ornni peccato et ab omni affectu ad peccatum etiam veniale. Ex lege positiva, requi­ ritur explicita et formalis acceptatio mortis de manu Domini, aequo ac libenti animo, si nempe moribundus capax est hunc actum eli­ ciendi. Haec acceptatio est praecipuum opus injunctum, quo moribundi se ad indulgentiae fructum consequendum disponant. Benedict. XIV, in Bulla cit., § Et quoniam. Requiritur denique devota invocatio nominis Jesu ore (si sit possibile), vel saltem corde. Cfr. Ephem. liturg., 1920, p. 199. Hae quidem conditiones, quaindiu aegrotus suae mentis est compos, tan(|uarn conditiones sine ίμια non, ad indulgentiam lucrandam, necessariae sunt, ul communiter docent AA. De invocatione SS. Nominis Jesu id expresse decla­ ravit S. C. Indulg., 20 Sept. 1775 et 22 Sept. 1892 (Decr. auth.. n. 237 ; .1. Λ’. A.. 25, p. 316). Non requiritur tamen specialis confessio et communio ; sed con­ fessio cum subsecuto viatico sufficit. Quapropter monet Rituale (1. c. n. 3) : Quod si aegrotus voluerit confiteri, audiat illum (confessarius) et absolvat. Si confessionem non petat, excitet illum ad eliciendum actum contritionis ; de hujus Benedictionis efficacia ac virtute, si tempus ferat, breviter admoneat ; tum instruat atque hortetur, ul sanctissimum Nomen Jesu, corde saltem invocet, morbi incommoda atque dolores in anteactae vitae expiationem liben­ ter perferat, Deoque se paratum offerat ad ultro acceptandum quidquid ei placuerit, et mortem ipsam patienter obeundam in satisfactionem poenarum, quas peccando promeruit ». — Res prudentiae est. hanc adhortationem (quae jam in confessione fieri potest) ita moderari, ut aegroti perturbatio, vel adstanlium indignatio evitetur. 1742. — Quaesitum. An Henediclio Apostolica iterari possit i1 Resp. Xegalive, in eadem infirmitate ; affirmative, si post conva­ lescentiam, quacumque de causa, novum adsit mortis periculum. ItaS. C. Ind., 20 Sept. 1775 (n. 237), 24 Sept. 1838 (n. 263), 12 -Mart.. 1855 (n. 362, in Decr. auth.). Xon sufficit igitur, sicut pro iteratione extremae unctionis, ut in eadem infirmitate dentio adsit mortis periculum ; requiritur potius diversa gravis infirmitas, quae post convalescentiam novum mortis periculum adducat (BeringerSteinen, I, n. 1029 seqq.). Ratio horum est, quia (ut supra monuimus) Christi fideles tantummodo in vero mortis articulo concessam indulgentiam lucrantur. Unde, si infirmus con­ valuerit, licebit quidem in novo mortis periculo Benedictionem iterare, sed hoc non est necessarium. Stricte prohibitum est, infirmo, in eodem mortis peri­ culo permanenti, impertiri pluries ab eodem, vel a pluribus sacerdotibus indul­ gentiam plenariam ; item illam pluries impertiri, etiamsi sacerdos ex diverso capite, v. gr. ex aggregatione Confraternitati SS. Rosarii, illam concedere possit. P. III. — Tr. V. De poenitentia. 288 S. C. Ind. 12 Mart. 1855. 23 Jan. 1901 (Deer, auth., η. 362 : Canon, contemp., 24. p. 182). \ec licet Benedictionem iterare, eo quod aegrotus eam acceperit in statu peccati mortalis vel relapsus fuerit in peccatum (Decr. auth., n. 257). Evidens tamen est, iterationem licite fieri, si prima Benedictio invalide concessa fuerit, vel aegrotus eam positive respuerit. §4. De altari privilegiato pro defunctis. 1743. — I. Notio. Indulgentia altaris privilégiai! est indulgentia plenaria annexa missae dictae in certo altari vel a sacerdote privi­ legiato, vi cujus, ex mente Ecclesiae concedentis, una anima statim a purgatorii poenis liberabitur. Olim subinde haec indulgentia etiam pro vivis concedebatur ; id quod tamen non amplius fit hodiedum (vide quoque notam sub II). Xos omnino latet, in qua mensura haec indulgentia defunctis applicetur a Deo. I nde dicit S. C. Imi. : < Si spectetur mens concedentis et usus potestatis clavium, inlelligenda est indulgentia plenaria, quae animam statim liberet ab omnibus purgatorii poenis . si vero spectetur applicationis effectus, intelligenda est indulgentia, cujus mensura divinae misericordiae beneplacito el acceptationi respondeat . Decr. 29 Jul. 1840 (Decr. auth.. n. 283 ; Coll. S. S., n. 659). Confer etiam Beringer-Steinen, I, n. 980. 11. Divisio. Privilegium potest esse locale (seu realc), quando nempe ipsi altari adnectitur 1 ; vel personale, quando ipsi sacer­ doti, ubicumque celebraturus est, conceditur. — Datur etiam privi­ legium altaris mi.itum (partim personale, partim locale), si nempe conceditur Indultum, ut indulgentia plenaria adnexa sit missis «piae in tali ecclesia pro sodalibus defunctis alicujus confraternitatis celebrantur. Privilegium potest concedi uni altari (dummodo aliud non habeatur) in suis ecclesiis ab Episcopo, Xbbate vel Praelato nullius, a Superioribus majo­ ribus Religionis clericalis exemptae, non autem m suis oratoriis etiam publicis, nisi sint ecclesiae paroeciali unita seu ejusdem subsidiaria. Hoc privilegium potest esse quotidianum et perpetuum. Can. 916. 1° Privilegii m loiale communiter certis subjicitur regulis. U tamen, die Commemorationis omnium defunctorum, omnia aha* Inscriptio quae aliquando rcperltur Altare prwilegialum pro rids atque defunctis, lia Interpretanda cm. ut 4 pro vivis missa applicetur, vivis concedatur indulgentia, ad modum jurisdictioni* (ex concessione un qui an Ecclesiae) . si autem pro defunctis missa legatur, defuncti indulgentiam accipiant, ad modum sufTragil. S. C. Ind., 25 Aug. 1897 (Λ. S. »S. \ \ \ p 278). In posterum, ex can. 918, $ Lut indicetur altare esse prlvilcgiatum, nihil aliud ΙΠΜ riliAtur. nnt AHart pnrdegiatum perpetuum, vel ad tempus etc., prout feri concessio. Cap. III. — De satisfactione. 289 na sunt privilégiât a. Decr. attlh., n. 228. Can. 917, § 1. Item, diebus expositionis SS. Sacramenti per XL horas, quando haec oratio XL horarum instituitur secundum Instr. Clementis XL el secundum Const. Benedicti XIV Accepimus, 16 .Apr. 1746. S. Off., 22 Jan. 1914 (A. .4. Λ’., VI, p. 75) ; S. B. C. Decr., voK IV, p. 126 ; Can. 917, § 2. Regulat’ privilegii localis sunt sequentes: a) Altare debet esse fixum, nisi in Induito permittatur portatile. Fixum autem hic intelligitur non in sensu lilurgico (cfr. n. 1631), sed quod sil stabile et inamovibile, licet non con­ stratum, et in cujus medio Iapis consecratus, etiam amovibilis, positus sit. ItaS. C. Ind., 20 Mart. 1846 (Decr. auth., n. 334) et 15 .lui. 1902 (A. S. S., 35, p. 62). b) Privilegium inhaeret altari in honorem alieujus sancti vel mys­ terii erecto, non vero lapidi. Hinc, privilegium manet, si. in altari fixo, lapidi consecrato alius pariter consecratus substituatur (Decr. auth., n. 295) ; item, si altare privilégiai u m sub eodem titulo iterum aedificetur in alio ecclesiae loco, vel in ecclesia destructa, sed, in eodem loco reaedificata (ib., n. 84). c) Possunt recipi onera perpetua missarum ad altaria privilegiata celebranda­ rum. dummodo numerus missarum, tam fundatarum, quam adventitiarum, sit ! lis ut ei commode satisfieri possit. S. Poenit., 6 .Jul. 1917 (.1.. I. Λ., L\. p.4i0). 2° Privilegium personale conceditur ad tempus, vel in perpe­ tuum pro omnibus diebus, vel pro aliquibus diebus in hebdomade. Tale Indultum Ordinario non debet necessario exhiberi, nisi aliter disponatur in concessione ( Decr. auth., n. 286). Tempus autem privilegii currere incipit, non a die publicationis vel usus. 't>d a die concessionis (ib., n. 37). < Tempus (tamen) positum pro confirmatione privilegii, in regionibus remotis, non a die datae, sed a die praesentationis Brevis Ordinario (est) computandum » (ib.. n. 116). b) Sacerdos, qui gaudet, pro aliquot hebdomadae diebus, privilegio personali altaris, si aggregatus sit alicui congregationi, quae etiam dicto privilegio gaudet, potest utroque frui privilegio, dummodo in Induito aliter expresse non disponatur (ib.. n. 272). Si tamen missam applicat titulo multiplici, multiplicem indulgentiam non lucratur. c) Privilegio personali gaudent (praeter Cardinales, Episcopos, Vica­ rios et Praefectos Apostolicos, ex novo Codice) : sacerdotes, qui actum heroicum pro defunctis fecerunt ; eo gaudent quotidie (Raccolta, ed. 1878, p. 390) ; membra societatis : Issociatio perseverantiae sacerdotalis, quoties pro defunctis sodalibus missam legunt : Directores, perpetua membra societatis Λ". Infan­ tiae tribus vicibus per hebdomadam, dummodo alio simili privilegio non (ruantur ; similiter 1er in hebdomade, Consilium et Comitatus associationis pro diffusione verae fidei (vel. si in aliqua dioecesi nullum detur Consilium, ipse Episcopus el sacerdos ab eo deputatus), parochus et vicarius ab eo delegatus si colligunt eleemosynas), etiamsi privilegium altaris jam possideant *. S. OIL, Marl. 191 1 (A. zl. Λ’., \ I, p. 305). Vide etiam .1, .1. ό'., V, p. 306, ubi privi,’ia sacerdotalis foederis Pro Pontifice el Ecclesia ; lieringer-Stcinen, I. C. n. 987 seqq. etc. Von habent jns ad privilegia parochorum illi sacerdotes, qui. in Curiis dloecesanis, Hjnere secretarii fungentes, recipiunt per anni decursum oblationes pro operibus S. InfanPropagatlonls Fidei, S. Francise! Sale-ii ; nec possunt Directores privilegia parocho­ rum iisdem secretariis communicare. S. OIL, 10 Jun 1915 (Λ. l. .S., VU, p. 409). Marc. Inst. Moral. Alph. T. II. 19 290 P. III. — Tr. V. De poenitentia. 1744. 111. Conditiones implendae. Sacerdos, qui privilegio personali gaudet, vel in altari privilegiato celebrat, ad varias atten­ dat conditiones, quae breviter hic referentur : 1° Indulgentia plenaria uni tantum applicati potest (Decr. auth., n. 283, 402, 451 ; S. Poenit., 6 Jul. 1917, A. .1. S., IX, p. 440). Ita ex voluntate Ecclesiae. Cfr. Deringer-Steinen, 1. c. n. 989. 2° Sacrificium missae debet pro illo offerri, cui indulgentia est applicanda. Ita pariter unice ex voluntate Ecclesiae (A. S. S., I. c., et 30, p. 278). Attamen, missa etiam applicari potest pro aliis defunctis, conjunction cum illo defuncto, cui ex proposito applicare intendis indulgentiam (cfr. Decr. sub. 1° notata). Excipe, si Indul­ tum id absolute requirat. Nequit autem missa etiam applicari (ita fert voluntas Ecclesiae) pro aliis adhuc vivis. Er quibus sequitur. a) Qui missam pro vivis, immo (pii pro vivis et defunctis simul celebrat, nequit applicare indulgentiam (S. C. Ind., 23 .Jan. 1901). b) Sacerdos privilegiatus, ad libitum pro pluribus vel pro omnibus defundis celebrans, uni tantum indulgentiam revera applicat. Xon exigitur quidem abso­ lute (ut applicatio locum habeat), ut celebrans animam ex proposito designet : consultius tamen aget, si expresse illam determinat (Decret, auth.. n. 751 r/ Si missa celebratur ad altare priv ile giatum, indulgentia applicatur, etsi nec offerens eleemosynam, nec sacerdos celebrans ad privilegium attendant (Decr. auth . n. 366 ; S. DIT., 12 Mart. 1915, ap. .1. .1. Λ'., VU, 410). d) Xon exigitur in celebrante status gratiae, eo quod efficacia privilegii tota enascitur ex suffra­ gio el voluntate Ecclesiae. 3° \d qualitatem missae quod attinet, haec statuit S. Off,, 12 Dec. 1912 et 20 Febr. 1913 : Laudabiliter dicitur missa de requn diebus non impeditis, vel missis de vigilia nul de foria additur oratio defundi propria. Id tamen non requiritur sub poena nulltlalis. I nde indulgentia applicari potest, quaecumque missa legatur f.l. .1. 5., V, p. 32 et 122). Si tamen fideles stipulati fuerint, quod addi debeat oratio pro defundo, sacerdos ratione fidelitatis ad hoc teneretur (Anti du CL, 1914, p. 191). 1710. a) Qui pacto se obligavit ad missam in altari privilegiato celebran­ dam, nequit (casu quo promissis non steterit) satisfacere applicando aliam indulgentiam pro defundis. Ita S. C. Ind., 2 Maii 1852 (Decr. auth., n. 357), ul diximus η Ι·Μ | 11. Responsum contrarium, 22 Febr. 1847 datum, erat pro casu particulari, ul ipsa Congr. 2i Jul. 1885 explicuit. Cfr. nolam P. Gaude ad n. 329 vol 111 p. 31'.' Si tamen sacerdos personale privilegium possideat, satisfacit obligationi assumptae, in quocumque altari legat Decr. auth.. n. 351. — b) Jam •mpra notavimus (n. 1608. enroll. Hi. pro missa privilegiata non posse exigi majus stipendium. Cfr. can. 918, § 2. Cap. I. — De poleslate ministri. 291 DISSERTATIO III DE MINISTRO SACRAMENT! POENITENTIAE In hac dissertatione agemus : 1° de potestate ministri ad valide ministrandum ; 2° de ejus dotibus ad ministrandum licite et fruc­ tuose ; 3° de ejus officio seu obligatione inter ipsam confessionem ; 4° dé ejusdem obligat ionibus post exceptam confessionem. CAPUT I Dc potestate ministri. S. Alphonsus, VI, 539 : ed. G., III. p. 560 ; H. Xp., XVI. C. 5-9 . Praxis confess., pet totum ; cd. G.. IV, p. 527 ; /'i 'hier, Jus canon., I. I. lit. 29 seqq. : Laurentius, Instil. Juris red., η. 37 ; Craisson, η. 1515 ; Aerlnyx-l tamen, II, η. 341 ; Lrurnmer. HI, η. »05 ; Vermnrsch, de Rellg., P. 7, c. 3 ; Lehmkuhl, II. n. 480 ; Alberti, TheoL pastor., P. I (ed. 4) ; Capprllo, II, n. 357 ; Hiat, L. III, P. I. p. 210 seqq. : Venneersch-Creuscn, II. η. I 43 seqq. ; Galtiir.de poenit., p. 398 seqq. ; /*. Chrétien, de poenitentia, p. I seqq. ; Wouler *, II. n. 360 ; Haut, Inst. can. n. 252. IMG. Minister sacramenti poenitentiae est solus sacerdos pol­ lens jurisdictione in poenitentem1. Hinc duplex in eo requiritur potestas : scilicet ordinis, quia agitur de dispensatione sacramenti ; et jurisdictionis, quia agitur de actu judiciali in subditos. Potestatem ordinis in ministro prorsus requiri pro validitate sacramenti poenitentiae, eamque unice ad sacerdotes perlinere, est de fide ex ('.one. Trid. (S. XIV, c. 10), quatenus ibidem definit ur : Si quis dixerit, sacerdotes, qui in peccato mortali sunt, potestatem ligandi el solvendi non habere : aut non solos sacerdotes esse minis­ tros absolutionis, sed omnibus et singulis Clirisji fidelibus esse dictum : o Quaecumque ligaveritis etc... anathema sil. Alii quivis homines (objectiones enim movebantur circa charismaticos, fidei confessores, diaconos, monachos sacerdotio non auctos, clericos inferiores, abbatissas ; de quibus inter alios cfr. Chrétien, o. c. p. 6 seqq.) expresse quoque ab eodem Gpnciliw (S. XIV, de poenit. cap. VI) declarantur exclusi, ■ praeter episcopos et sacerdotes . 1 l)c confessione facia lanis, vide S. Alph., \ I, 540 ; period. Iter Katholik (1909). I. p. 435 : Laurain, de 1’InlerveiHion des laïques. des diacres el des abbesses tiaris l’adminislr. delà prnil. : lloudinhon (Revue d’hisloire et de littérature religieuse). 1897. u. 306 ; Gromer. die Laicnbeicht im Mlttelalter (1909) ; Hôrmann, l ntersuchungen zur griechischen Laien bdchl (1913) : Galticr, υρ. cil. p. 402 seqq. ; Chrétien, o. e. p. 9 seq.. qui ex tes!imoniis allatis cl rca laicoriim sic dictam potestatem audiendi confessiones in mortis periculo, hacc concludit 1° talem confessionem formal iter fuisse lacramrnlatem nullus auctor medio aevo (ubi viguit haec consuetudo, usque dum Martinus λ eam prohibuit) affirmavit ; 2” eam praedicatam fuisse necessariam propter ipsam necessitatem conterendi et satisfaciendi. 292 P. IU. — Tr. V. De poenitentia. Hanc Ecclesiae doctrinam his brevissimis verbis enuntiat Codes (e. 871) : Minister hujus sacramenti est solus sacerdos ». Potestatem jurisdictionis deinde etiam necessario adhuc pro vali­ ditate sacramenti requiri, jam clare enuntiaverunt Cone. Lateran.W (c. 21), Florentinum (pro Armenis, cap. 5) et Trident. (S. XIV, de poenit. cap. \’I I) ; quorum doctrinam hisve verbis exhibet Codes (c. 872) : Praeter potestatem ordinis, ad validam peccatorum abso­ lutionem requiritur in ministro potestas jurisdictionis, sive ordi­ naria sive delegata, in poenilentem. Ergo in ordinatione jurisdictio, si datur, saltem ligatur. Potestas oniiiMs est illa, quae in ipsa ordinatione confertur, el quae essen­ tialiter sacerdotali characteri inhaeret. Cur autem haec potestas requiratur, ratio est, quia solis sacerdotibus dictum est : Accipite Spiritum Sanctum: quo­ rum remiseritis peccata, remittuntur eis (Joann., 20, 22, 23). Potestas j< nisiHc.Tiosis est illa, quae potestati ordinis superaddita, reddit sacerdotem expeditum, ut possit, tanquam judex, legitimam in poenilentem, qua sub­ ditum, ferre sententiam. Sicut non omnibus competit eodem titulo, ita nec omnibus in eadem plenitudine confertur, ut mox dicemus. —- Potestas ordinis oritur ex jure divino positivo ; jurisdictio etiam requiritur ex jure naturali. 1 I omnia, quae ad praesentem materiam spectant, pertractentur, agemus : 1° de jurisdictione ; 2° de jurisdictionis acquisitione et amissione ; 3° de jurisdictionis limitatione quoad personas ; 4° de jurisdictionis limitatione quoad peccata. De approbatione, quam antea ratione Decretorum Cone. Tridentini modo speciali memorare debuerant Λ A., hoc loco non amplius fit sermo, ut pote quum Codex approbationem jam non ad validi­ tatem requirat (sicut ex jure Tridentino requirebatur. Vide n. 1756 el ('appelli', II, n. 376; Thach, II, 633, nota 2: Chrtien. o. c. p. 2. Articulus I. De jurisdictione. 1747. Notio. Jurisdictio, in genere, est potestas regendi sub­ ditos. Cfr. dicta n. 138. Jurisdictio sacramentalis, de qua hic agi­ tur. est potestas judicialis absolvendi vel ligandi subditos in tribu­ nali poenitentiae. Divisio. Jurisdictio sacramentalis alia est ordinaria, alia delegata. Ordinaria quae jpS0 jure adnexa est officio (sensu stricto juxta ran. 145). Delegata est ea, quae non habetur ex jure proprio, sed legitime committitur personae ab habente ordinariam. Cfr. can. 197. Ad Marc n. 1747: Ca] Jurisdictio Publica: Ut religiosum, dominus tionem pertinet. Juriddictio externum, temporale Jurisdictio a) fori externi: qua picit leges et ju b) fori interni: Seu lis utilitatem sp ad Deum: aa inte in usum tantum in bb int e test etiam sacr.---occultae etc ligan Ill Jurisdictio iae, et externum so< fidelium ordinat; a; privatum et ordinat Haec iterum est sac: mentale quae exerceof fori intemi ext: and impediments, ab. III Papa, invito Episcopo, et Episcopus, invito parocTio, depurare Diximus regulariter / quia sunt aliquae exceptiones, ut videre est n. . . . .j .... . Statim autem (n. 1751) accurate indicabimus eos, quibus jtinsdictio ordinaria competat. 1755» a- 1750. III. Qui habent jurisdictionem ordinariam vel delegatam possunt valide et licite vagos ac peregrinos ad se accedentes absol­ vere. Ita ex can. 881, § I, quo etiam statuitur id fieri posse in gra­ tiam catholicorum eu jusque ritus orientalis. Hinc est. quod abso­ lute dicat can. 905 : Cuique fideli integrum est confessorio legitime approbato etiam alius ritus, cui maluerit, peccata sua confiteri. — Porro notandum, peregrinos absolvi posse a reservatis in suo terri­ torio, tametsi ex eo discesserint dumtaxat ut absolverentur, ut fusius explicabimus n. 1779, 2°, c. Ad schismaticos vel haereticos quod attinet, velitum est illis sacramenta ministrare, etiamsi buna fide errent eaque petant ; nisi prius, erroribus abjec­ tis, Ecclesiae reconciliati fuerint. Can. 731, § 2. ni sermo, utpote quum Codex approbationem jam non ad validi­ tatem requirat (sicut ex jure Tridentino requirebatur. Vide n. 1756 el.Cappello, II, n. 376; I'hach, II, 633, nota 2: Chrlien, o.c. p. 2. Articulus 1. De jurisdictione. 1747. - Notio. Jurisdictio, in genere, est potestas regendi sub­ ditos. Cfr. dicta n. 138. Jurisdictio sacramentalis, de (pia hic agi­ tur, est potestas judicialis absolvendi vel ligandi subditos in tribu­ nali poenitentiae. Dixisio. Jurisdictio sacramentalis alia est ordinaria, alia delegata. Otdinaria est. quae ipso jure adnexa est ofiicio (sensu stricto juxta can. Γι>). Delegata esf ea< quae non habetur ex jure proprio, sed legitime committitur personae ab habente ordinariam. Cfr. can. 197. Gap. I. — De potestate ministri. 293 1748. — Principia. I. Ad confessiones valide excipiendas, requi­ ritur potestas jurisdictionis, sive ordinariae, sive delegatae. Constat ex Tridentino, Sess. 14, c. 7 : « Quoniam igitur natura et ratio judi­ cii illud exposcit, ut sententia in subditos duntaxat feratur : persua­ sum semper in Ecclesia Dei fuit, et verissimum esse Synodus haec confirmat, nullius momenti absolutionem eam esse debere, quam sacerdos in eum profert, in quem ordinariam, aut subdelegatarn non habet jurisdictionem ». Idem affirmat ('odo can. supra (n. 1746) citato. Ex dictis sequitur neminem seipsum absolvere posse, eo quod nemo simul judex et reus esse poSsit. — Qui sine jurisdictione absolvere praesuimini. incurrunt in varias censuras. Recole dicta n. 1331 et 1306. 1749.— II. Qui habent jurisdictionem ordinariam possunt sub­ ditos absolvere ubique terrarum. Eruitur ex definitione jurisdictio­ nis ordiiiariae, et constat ex can. 881, § 2. Cfr. etiam .1. 5. 5.. 38. p. 226. Statim addere juvat : Episcopos et parochos valide fideles sibi commissos extra dioecesim absolvere, etiam a peccatis reser­ vatis in loco confessionis. Ita S. C. C., 3 Dec. 1707, in Posnan. Cfr. Resolutiones’ S. C. C., annis 1704-1707, p. 548. Qui potiuntur jurisdictione ordinaria possunt regulariter illam aliis delegare, i. c. per alium exercere, et quidem etiam contradicente Superiore inferioris ordinis, penes quem est jurisdictio ordinaria. Cfr. can. 199. § 1. Hinc potest Papa, invito Episcopo, et Episcopus, invito parocho, deputare confessorios. Diximus regulariter ; quia sunt aliquae exceptiones, ut videre est n. 1755, a. Statim autem (n. 1751) accurate indicabimus eos, quibus j/trisdietio ordinaria competat. 1750. III. Qui habent jurisdictionem ordinariam vel delegatam possunt valide et licite vagos ac peregrinos ad se accedentes absol­ vere. Ita ex can. 881, § I, quo etiam statuitur id fieri posse in gra­ tiam catholicorum cuiusqiie ritus orientalis. Hinc est. quod abso­ lute dicat can. 905 : Cuique fideli integrum est confessario legitime approbato etiam alius ritus, cui maluerit, peccata sua confiteri. Porro notandum, peregrinos absolvi posse a reservatis in suo terri­ torio. tametsi ex eo discesserint dumtaxat ut absolverentur, ut fusius explicabimus n. 1779, 2°, c. Ad schismaticos vel haereticos quod attinet, vetitum est illis sacramenta ministrare, etiamsi bona fide errent eaque petant ; nisi prius, erroribus abjec­ tis, Ecclesiae reconciliati fuerint. Can. 731, § 2. 29i P. III. — Tr. V. De poenitentia. Artici i.i s 11. Be acquisitione et amissione jurisdictionis. Tria sunt in hoc articulo inquirenda : 1° quibus competat juris­ dictio ordinaria ; 2° quomodo acquiratur jurisdictio delegata ; 3°an et quando Ecclesia suppleat jurisdictionis defectum. (Lipares sunt jurisdictionis sacrarnentalis omnes sacerdotes, exceptis excom­ municatis quibusdam, ut in tomo 1 diximus (cfr. n. 1292, 5°), et nonnullis suspensis ab officio (vide n. 1301. 4°). § 1. De IURISI) ICTION E ORDINARIA. 1751. Principiem. Jurisdictio sacrarnentalis ordinaria compe­ tii iis omnibus, qui habent officium sensu stricto sumptum, cui adnectalur jure ordinario (sive propria sil sive vicaria). Constat ex ipsa definitione. Πιιΐ'· jurisdictione ordinaria gaudent : 1° Pro toto orbe terrarum, S. Pon­ tifex el S. It. E. Cardinales. Can. 873. § 1. 2° Pro suo territorio, locorum Ordinarii (recole dicta n. 138, 3°, b), et parochi aliique qui sunt loco parochi Can·. 873, § 1. — 3° Canonicus poenilentiarius ecclesiae quoque collegialae, et quidem in omnes dioecesanos etiam extra dioecesi m el in peregrinos el vagos qui m dioecesi versantur. Can. 873, § 2 el 401, § I. - 4° Superiores religiosi exempli pro suis subditis ad normam Constilutionum, i. e. pro professis, noviliis. aliisve in domo diu noctuque degentibus causa famulatus, educationis hospitii, aut infirmae valetudinis. Can. 873. § 2. 51ί, § I. — 5° Parochis aequiperantur tum quas i· parochi, tum vicarii paroeciales, si plena potestate paroeciali sint praediti (can. 451, § 2i. Jam vero hujusmodi potestate gau­ dent vicarii actuale * (can. 471), vicarii oeconomi (can. 472). et saepe saepius vicarii substituti absente parocho (can. 47 4' necnon vicarii adjutores parochi *· sene entis, etc. (can. 475). Hac vero potestate non gaudent per se simplices vicarii cooperator·s lean. 475) ; nec ipsi semper deputantur ad universitatem causarum (cfr Kau *. Instil, can η 163). Vi tamen Codicis, haec parocho­ rum potest,is non se extendit ad religiosos exemptos Religionis etiam laicalis i \ide n 1763 , nec ad religiosas (n. 1764) ; nec semper ad pias religiosas familias non exemptas quao vi can. 464, § 2 ab Ordinario a parochi cura subduci possunt ; nec ad alumnos seminarii (can. 1368). 1752. / na sccuin trahunt subjectionem jurisdictioni ordinariae : domicilium, privilegium status, el concessio Pontificia. Cfr. n. 193. I licit ur autem : 1° /Joniiediuni, vel quasi donned mm ; quod acquirunt poenitentes, Ί in habentis jurisdictionem ordinariam territorio habitare intendant in perpetuum, vel per notabilem anni partem (cfr. n. 203). Hinc, mercatores, scholastici in academiis, aulici in curiis, subduntur jurisdi< liom ordinariae paroi horum illorum locorum, ubi degunt. Cfr. can. 92. Vide tamen modo dicta n. praec., in fine. Cap. I. — De potestate ministri. 295 2° Privilegium status, seu cooptatio in certas familias. Sic Cardinales et Episcopi possunt sibi suisque familiaribus eligere sacerdo­ tem confessionibus excipiendis, qui, si jurisdictione careat, earn ipso jure obti­ net, etiam quod Spectat ad peccata reservata et. reservatas censuras, exceptis censuris S. P. specialissime reservatis, et. illis quae adnexae sunt revelationi secretiS. Officii, Cfr. can. 239, § 1. n. 2 ; 349, § I. η. I. — Sic. etiam Superioribus Religionis exemptae subjacent novitii, et ii omnes, qui sunt vere de familia domus, seu domestici, ac continuo commensales. Ita ex Constitutione Superna Clementis X, et ex decisione S. C, Epiée. et Regular., 21 Julii 1848. \ ide can. 51 i. § 1 ; 875, § 1. 3° Concessio Supremi Legislatoris quae, ut patet, novum jus statuere potest. Sic Cardinales audire possunt confessiones etiam religiosorum utriusque sexus, el absolvere ab omnibus peccatis et censuris, exceptis supra indicatis. Cfr. can. 239, § 1. — Sic etiam, in quibusdam regionibus, milites, in prae­ sidiis quoque degentes, capellano majori omnino subduntur, utpote (pii alios sacerdotes approbare, eisque jurisdictionem ad audiendam militum confessio­ nem conferre possit. Cfr. Lehmkuhl. II, n. 490, nota. \ ide can. 451, § 3. 175& - - Qpaebiti n. Quomodo jurisdictio ordinaria uhttatur .' !{/sp. Amittitur : 1° Per officii cessationem, v. gr. per mortem, demissionem, privationem, translationem 1. Parochus vero, trans­ latus de una parochia in aliam, non amittit jurisdictionem in prio­ rem parochiam, nisi novae parochiae possessionem assumpserit. Ila ex jure communi. 2° Post sententiam condemnatoriam vel declaratoriam, per excommunicationem ; item per suspensionem ab officio (secus, si suspensio sit ab ordine tantum) vel per suspensionem (piae prohibe! actum jurisdictionis, (piando Superior expresse decla­ rat se ipsam jurisdictionis potestatem revocare (cfr. can. 2284) ; item per interdictum. Can. 873. § 3. Ad Marc. n. 1754: A parish ] he may also absoL· ordinary jurisdict stated, he has de2 parish forms a pa: Arreg. n quoslibet in univ: decernat» Consulei quoad hoc non ceni 2·.» i P. HI. — Tr. V. De poenitentia. Artk.i i.i s De acquisitione et amissione jurisdictionis. Tria sunt in hoc articulo inquirenda : 1° quibus competat juris­ dictio ordinaria ; 2° quomodo acquiratur jurisdictio delegata ; 3° an et quando Ecclesia suppleat jurisdictionis defectum. Capaces sunl jurisdictionis sacra men ta lis omnes sacerdotes, exceptis excom­ municatis quibusdam, ut in tomo I diximus (cfr. n. 1292, 5°), et nonnullis suspensis ab officio (vide n. 1301. 4°). § 1. De jurisdiction!: ORDINARIA. 1751. Principium. Jurisdictio sacramentalis ordinaria compe­ tit iis omnibus, qui habent officium sensu stricto sumptum, cui adnectatur jure ordinario (sive propria sil sive vicaria). Constat ex ipsa definitione. flui'· jurisdictione ordinaria gaudent : 1° Pro toto orbe terrarum, S. Pon­ tifex et S. R. E. Cardinales. Can. 873, § 1. 2° Pro suo territorio, locorum Ordinarii (recole dit ta η. 138, 3°, b), et parochi aliique qui sunt loco parochi. Can-. S73, § t. — 3° Canonicus poenitenliarius ecclesiae quoque collegiatae, et quidem in omnes dioeeesanos etiam extra dioecesim. et in peregrinos et vagos qui in dioecesi versantur. Can. 873, § 2 et 401. § 1. — 4° Superiores religiosi exempti pro suis subditis ad normam Constitutionum, i. e. pro professis, novitiis. aliisvc in domo diu noctuque degentibus causa famulatus, educationis hospitii, aut iniirmae valetudinis. Can. 873. § 2, 514, § 1. — 5° Parochis aequiparantur tum quasi-parochi, tum vicarii parocciules. si plena potestate p.iroe< iah skit praediti (can. 451, § 2). Jam vero hujusmodi potestate gau­ dent vicarii actuales (can. 471), vicarii oeconomi (can. 472), et saepe saepius vicani substituti absente parocho (can 47 i), necnon vicarii adjutores parochi senescentis, el<. (can. 4751. Ha< vero potestate non gaudent per se simplices vicarii cooperatores (can. 475) ; nec ipsi semper deputantur ad universitatem c .nisarum (cfr. Haus, Instil, can η. 163). \i tamen Codicis, haec parocho­ rum U· .nl rflivitistih exemptos Ueligionis etiam laicalj Cap. I. — De potestate ministri. 295 2° Privilegiym status, seu cooptatio in certas familias. Sic Cardinales et Episcopi possunt sibi suisque familiaribus eligere sacerdo­ tem confessionibus excipiendis, qui, si jurisdictione careal, eam ipso jure obti­ net, etiam quod spectat ad peccata reservata et reservatas censuras, exceptis censuris S. P. specialissime reservatis, et illis quae adnexae sunt revelationi secreti S. Officii. Cfr. can. 239, § I. n. 2 ; 349, § I. η. I. — Sic etiam Superioribus Religionis exemptae subjacent novitii, et ii omnes, qui sunl vere de familia (Ionius, seu domestici, ac continuo commensales. Ita ex Constitutione Superna Clementis X, et ex decisione S. C. Episc. et Regular.. 21 .Julii 18i8. λ ide can. 51'., § 1 ; 875, § 1. 3° Concessio Supremi Legislatoris (piae, ut patet, novum jus statuere potest. Sic Cardinales audire possunt confessiones etiam religiosorum utriusque sexus, et absolvere ab omnibus peccatis et censuris, exceptis supra indicatis. Cfr. can. 239, § 1. — Sic etiam, in quibusdam regionibus, milites, in prae­ sidiis quoque degentes, capellano majori omnino subduntur, utpote qui alios sacerdotes approbare, eisque jurisdictionem ad audiendam militum confessio­ nem conferre possit. Cfr. Lehmkuhl. 11, n. 490, nota. \ ide can. 451, ξ 3. Μ liâjy. — Quaeritur. Quomodo jurisdictio ordinaria χ.μιγτατι r . Iwsp. Amittitur : 1° Per officii cessationem, v. gr. per mortem, demissionem, privationem, translationem x. Parochus vero, trans­ latus de una parochia in aliam, non amittit jurisdictionem in prio­ rem parochiam, nisi novae parochiae possessionem assumpserit. Ita ex jure communi. 2° Post sententiam condemnatoriam vel declaratoriam, per excommunicationem ; item per suspensionem ab officio (secus, si suspensio sil ab ordine tantum) vel per suspensionem quae prohibe! actum junsdict ion is, (piando Superior expresse decla­ rat se ipsam jurisdictionis potestatem revocare (cfr. can. 2284) ; item per interdictum. Can. 873. § 3. , S 2. De jurisdictione delegata. „0 1754. — Notio. Jurisdictio delegata, ut jam supra dictum est, obvenit sacerdotibus ex legitima commissione Superioris habentis ordinariam. Ad hujus modi delegationem requiritur, ex parte delegantis, ut eam non extendat extra propriae jurisdictionis terri­ torium aut limites, i. e. in non-subdilos ; ex parte autem delegandi, ut non sit exeominimicatus vitandus, vel ab officio suspensus. 1° Sacerdos delegatus valide et licite absolvit peregrinos ac vagos ad sese accedentes, ut superius diximus, n. 1750 : item potest calide excipere confes1 Vide Kaus, Inst. can. n. 75. 296 P. III. — Tr. V. De poenitentia. siones fidelium, etiam si parochus veniam non concedat *. Illicite tamen Ιιο< fieret, si oxen ilium jurisdictionis locurn haberet in ecclesia parocho subjecta, ratione debili ordinis qui servandus est. Qui in ecclesia monialium vel regula­ rium vult licite jurisdictione uti. veniam rectoris ecclesiae vel Superioris aut Superiorissae petat oportet, quae certe sufficit (dummodo aliae juris dispo­ sitiones serventur). Vide can. 484, § i. 2° Jurisdictione subdelegata pollens, illam de se nequit subdelcgare ; quia ad merum ministerii exercitium eam recepit. Can. 199, 4. 1755. Principia. 1. Jurisdictionem sacramentalem delegatam (regulariter) confert Ordinarius loci in quo confessiones excipiuntur. Ila ex can. 874, § I. Illam autem confert sacerdotibus tum saecula­ ribus tum religiosis etiam exemptis, et ad recipiendas confessiones quorumlibet, sive saecularium sive religiosorum, /b.— Patet, Pont. Pontifici jus esse delegandi jurisdictionem sacramentalem pro uni­ versa Ecclesia. Diximus : regulariter; quia (ut infra n. 1763, 2° legere est) Superior in reli­ gione clericali exempla jurisdictionem delegatam quoque conferre potest in suos. Sunt praeterea alii fontes jurisdictionis delegatae, in ipso jure indicati, fontes utique secundarii, quos tamen silentio praeterire non possumus (vide n. 1758). Alvero a) Nec parochus, nec canonicus poeni tentiarius possunt conferre vel extendere jurisdictionem delegatam. Quoad poenitenliarium, vide Oct. 1919. ad 3 (! .1. A’.. XI, p. 477). Dele­ gandi potestatem ('animalium negant A A. (cfr. Aertm/s-Damen. II. n. 348, l\ I. b) Delicient·' jurisdictione delegata ab Ordinario loci collata. invalide absolvit saeculares, in materia etiam libera, quiquis jurisdictione ordinaria caret. Quae A’. Alphonsus (\ I, 543 ; Π. \p.. XVI. 77 ; Conf. diretto c. 15 , n. 29), loquens de necessitate approbationis, hac super re tenet, jure num valent de necessitate delegationis, c) I mmo deliciente praedicta jurisdictione, invalide agit habens jurisdi· tionem ordinariam, qui in alieno territorio saecu­ lares non subditos absolvit. \ec hodie probabilis remanet opinio Lugonis dicentis parochum (vel Episcopum) nulla indigere deputatione ex parte Ordinarii locorum ad valide audiendas confessiones omnium, ubique terra­ rum (disp ?1. n. t>3» Ruit enim fundamentum in quo innititur, eo quod Codex decreta ('one. Tridenlini in casu haud parum immutavit. 1)756. Advertendum est: I. Locorum ( )rdinarii jurisdictionem ne cnnci'danl ntst us qui idonei per examen reperti inermi. Excipe, si agatur de sacerdote cujus theologicam doctrinam aliunde comper­ tam habeant. Can. S77, § 1. Si autem Ordinarii post concessam jurisdictionem prudenter dubitent num probatus a se antea sacerdos pergat adhuc idoneus esse, eum ad novum doctrinae periculum adi­ gant. etsi agatur tie parocho aut canonico pocnilentlario. /b., § 2. Qa>"l'i i i approbatione essent clausulae · conformasse Superior • lelegaii- (\ I 564). Cap. 1. — De potestate ministri. 297 Valida est concessio jurisdictionis delegatae, etsi detur sacerdoti quem con­ ferens ineptum esse sciret. Valida quoque est, licet, qui eam recepit per frau­ dem examinis pericula superaverit. 2. Oi(linarii jurisdictionem delegatam concedere possunt certis quibusdam finibus circumscriptam J. Caveant tamen ne illam sine rationabili causa nimis coarctent. Can. 878. (Vide S. Alph.. \ I, 549-552 ; liened. .V/K, Instit. 9, n. 16.) .Ius est etiam Ordinariis jurisdictionem semel concessam revocare vel suspen­ dere, gravi tamen de causa. Can. 880, § I. Hem graves ob causas ipsis jus est etiam parocho aut canonico poenitentiario munus interdicere, salvo recursu (in devohilivo) ad Sedem Apostolicam. lb., § 2. - Haec praeterea teneantur : a) Si Episcopus expresse approbationem pro aliquo tantum actu transitorio, v. gr. pio aliqua missione, concesserit, concessa facultas pro illo solo actu et pro omni tunc incepto sacramentali judicio valere censetur. Nequit autem Episcopus excipere in temporis spatio longiore aliquod tempus brevius, v. gr. tempus paschale. Cfr. S. C. Cone., 22 Sept. 1668. — b) Si Episcopus tibi concedat jurisdictionem pro determinata poenitentiuni classe, facultas ad alios extendi nequit, ut patet 2. Si autem postulatio facultatis sit generalis, nec fuerit restricta concessio, non limitatur facultas obtenta ad operam, quae fuit occasio petitionis. Sic, v. gr., si in genere jurisdictionem quaeris, occasione tradendi exercitia spiritualia monialibus in tali conventu, ex eadem accepta facultate poles audire confessiones etiam aliorum fidelium. Ratio est, quia continetur in concessione, quidquid non excipitur ». Excipe tamen casus reservatos, qui, ipso jure, in facultate generali audiendi confessiones nunquam intelliguntur comprehensi (Gttry, 11.558). 1757. — II. Jurisdictione scripto vel verbis expresse concessa opus est ad confessiones valide audiendas. Can. 879. Itaque : a) .lain non su Ilici l delegatio praesumpta de praesenti, ul si quis, nondum delegatus, confessiones inciperet excipere, sciente et non contradicente Ordi­ nario. A fortiori, non sullicit delegatio praesumpta de futuro, i. e. (piae censetur concedenda, si peteretur. Recole dicta n. 239, 2°. b) Non sullicit jurisdictio petita et injuste denegata. Denegat io enim non est concessio. Constat insuper ex prop. 13a ab Alexandro VII damnata : Satisfacit praecepto annuae con­ fessionis, qui confitetur regulari. Episcopo praesentato, sed ab eo injuste reprobato >·. c) Sullicit vero jurisdictio externe concessa, quamvis Episcopus interne renuat (\ I, 545). d) Si Episcopus Praelato regulari nuntiat, sibi nomina approbatorum in Ordine esse mittenda, eos solos se velle approbare in sua dioecesi : isti soli jurisdictionem reciperent, non illi «pii tantum fortuito in seriem approbatorum admissi fuissent (Lehmkuhl, Cas. const'., II, n. ill). e) Jurisdictio ohm ex consuetudine finitimis parochis diversarum dioecesium concessa jam non valet. ( )pus est expressa declaratione Ordinariorum. /) Absen­ tibus jurisdictionis concessio potest equidem ope telegraphi vel telephonii notificari , attamen hoc in casu praevia concessionis notitia ex authentico fonte haberi debet. Cfr. S. Off., 24 Aug. 1892 ; S. Poenit., 15 Jan. 1891 ; Can. 53. 1 Limitatio saepe usitata est Illa quae dicitur : temporalis ; scilicet cum jurisdictio ad unum annum vel plures ad annos tantum conceditur. In Italia non raro lit limitatio pro certo ptrtonarum colu; Ita v. g. datur jurisdictio nonntinquam pro viris tantum in confessione audiendis. — 'Limitatio tamen,qua excluderentur unice in/inm, non esi usu recepta innuo regulariter est irrationabilis, quia inllrmi non sunt speciale genus hominum. 298 P. III. — Tr. V. De poenitentia. 1758. Alius fons jurisdictionis delegatae est ipsum jttsy a quo haud raro conceditur tum directe, turn indirecte. a) Directe delegatur jurisdictio, si per legem, Constitutionem, expresse conceditur certis personis absolvendi facultas. Sic, v. gr. omnis confessarius ab Ordinario loci pro mulieribus approbatus potest valide et licite excipere confessionem religiosarum, quae eum adeunt ad suae conscientiae tranquillitatem. Can. 522. — Sic etiam Ecclesia supplet, jurisdictionem in certis casibus, ut mox videbimus, n. 1760-1763. Hem in gratiam navigantium sequentia statuit can. 883 · Sacerdotes omnes maritimum iter arripientes, dummodo vel a proprio Ordinario, vel ab Ordi­ nario portus m quo navim conscendunt, vel etiam ab Ordinario cujusvis portus interjecti per quem in itinere transeunt, facultatem rite acceperint confessio­ nes audiendi, possunt loto itinere quorumlibet fidelium serum navigantium s ** confe$sion in navi excipere, quamvis navis in itinere transeat vel etiam aliquandiu consistat variis in locis diversorum Ordinariorum jurisdictioni subjec­ tis . § t. Quinimmo, ■ quoties navis in itinere consistat, possunt confessiones excipere tum fidelium qui quavis de causa ad navim accedant, tum eorum qui ipsis ad terram obiter appellentibus confiteri petant, eosque valide ac licite absolvere etiam a casibus Ordinario loci reservatis ». § 2. Circa interpretationem harum concessionum, quae latius patent quam in jure veteri (cfr. Haus, Inst ran n. 254, b). authentice declaravit Pont. Commis. 20 maii 1923, vocem : obiter (de qua in § 2) significare : si non ultra tres integros du · navis m portu maneat. Per totum enim hoc tempus sacerdotes (de quibus m ξ Ii, cum t· navi terram adeunt, possunt in ecclesiis atque sacellis loci illius confessiones excipere omnium eorum qui ad eos accedunt (itaque etiam probabiliter religiosarum, licet non veri (icentur aliae conditiones can. 522, de quo n f7<»i I lira truluum in terra confessiones excipere nequeunt horum fidelium, m Ordinarius loci pro jurisdictione facile adiri possit ( 1. .1. Λ’. X\ 1, 192i. p. 11 i). De vero sensu verborum vel a proprio Ordinario » (in § 1) non concordant auctores Plures enim existimant, hic excludi Supertores majores religionum clericalium exemptarum (quamvis secundum c. 198, § I de se includerentur) ; quia, aiunt Ordinarius loci dat jurisdictionem pro saecularibus (ita v. g. I erimersch. Ill, i58 , II outers. II. n. 3G9, etc.). Plures tamen alii oppositam sententiam satis probabilem reputant, propter verba a legislatore adhibita quae latius patent «piam in jure veteri (< fr. inter alios Comment, pro relig. 1921, p 373 Cappello, II, ill . ptscetia- Gennaro, V, n. G5G). Ilis adhaeremus (nisi authentice Legislator suam mentem declaret), quia dubium positivum et pro­ babili· habetur, ubi secundum c. 209 Ecclesia jurisdictionem supplet (vide I ,· p iOS ,·( /Q Delegatur indirecte jurisdictio, quando poenitenti lacullas con­ ceditur eligendi sibi unum ex approbatis sacerdotibus in confessa­ rium (hia facta electione, jurisdictio ab Ecclesia confessario collata censetur (\ I. 565 ; II. Ap., XVI, 85, X, 65). Porro, privilegium confessarium sibi eligendi competit : ex jure communi, t animalibus. Episcopis confirmatis et quamvis nondum consecratis, ut dixunus n. 1752. 2°. immo etiam titularibus; ex consuetudine, regibus et princi­ Cap. 1. — De potestate ministri. 299 pibus gaudentibus supremo dominio, item domesticis Romani Pontificis ex coinrssione speciali S. Pontificis, v. gr. tempore jubilaei, ut dictum est supra, n. I73G. AVI' . Imi). — Quaesitum. Quomodo cesset jurisdictio delegata. ? Ilesp. Gessat 1 ° expleto mandato ; 2° elapso tempore aut exhausto numero casuum pro quo concessa fuerit ; 3° cessante causa finali delegationis ; 4° revocatione delegantis delegato directe intimata ; 5° renuntiatione delegati deleganti directe intimata et ab eodem acceptata. Can. 207, § 1. Xon cessat autem resoluto jure delegantis (per mortem aut cessa­ tionem a munere), nisi in duobus casibus : a) si Rescriptum conti­ neat potestatem alicui factam in gratiam particularium personarum, et confessio nondum incepta fuerit ; b) vel si delegatio, licet gene­ raliter data, contineat has vel similes clausulas : ■ ad arbitrium nos­ trae voluntatis ; donec nobis placuerit ■ ’. Can. 61. Vide Λ’. Alph., VI. 558, 559 ; Haus, Inst. can. η. 78, 111. Maximi momenti pro confessario delegato sunt sequentia ex can. 207, § 2 transcripta : « Potestate pro foro interno concessa, actus per inadverlentiain positus, elapso tempore aut exhausto casuum numero, validus est ». Tria igitur in hac re perpendenda erunt : a) agitur tantummodo de potestate fori interni ; b) respicit solos actus per inadvertentiam positos ; c) circumscribitur duobus adjunctis, scilicet ■· elapso tempore » et exhausto numero casuum ». Porro si facultas iterum ad certum numerum petatur, non detrahendi erunt ex eo numero casus per inadvertentiam positi (('reusen-Vcrmeersch, 1, 283). §3. De .ri risdictione per ecclesiam suppleta. Tres sunt potissimum casus, in quibus Ecclesia jurisdictionem "i pplet, illamqué sacerdoti, qui alias illa careret,ad singulos casus impertit. Primus est casus periculi mortis, alter erroris communis, tertius jurisdictionis probabilis (de alio casu, paragr. praec. in fine egimus). 1760. Principi x. I. In periculo mortis omnis sacerdos valide et licite absolvit quoslibet poenitentes a quibusvis peccatis aut cen­ suris. etiamsi praesens sit sacerdos approbatus. Constat ex can. 882. Rationem vero dal Cone. Trident, his verbis : « Pie admodum, ne hac ipsa occasione aliquis pereat, in eadem Ecclesia Dei custodi\tlainen, delegatio non exstinguitur, sl in Rescripto habetur clausula : · ad Beneplacitum dignitati * (v. gr. S. Sedis vel Episcopi) ; quia dignitas non moritur. Multo minii * (-x.it >i datur ad tempus indeterminatum. vel donec revocetur ·. Eo in casu, sacerdos in (lioecedni rediens, nova delegatione non indiget. Cfr, disp, 21, n. 44. 300 I’. HI. — Tr. V. De poenitentia. turn semper fuit, ut nulla sil reservat io in articulo mortis : atque ideo omnes sacerdotes, quoslibet poenitenles a quibusvis peccatis et censuris absolvere possunt ». Sess. 14, c. 7. Dicitur autem : 1° hi periculo mortis, i. e. si adsit mortis probabilis verisimili­ tudo ; haec enim in jure articulo mortis aequiparatur. Tale autem periculum censetur adesse : in casu mobilisationis (cfr. n. 752), in praelio, in longa navigatione, in partu difficili, in omni gravi et mortifero morbo. Item, in periculo incidendi in amentiam, vel in longam captivitatem, in qua probabilissime nullus sacerdos praesto esse poterit (VI, 561). 2° Omnis sacerdos, et quidem etiam nondum approbatus ; vel irregularis, suspensus, excommunicatus, degradatus ; immo etiam vitandus schismaticus, haereticus et apostata (2. El. qq. ref., n. 19). Canon citatus expresse dicit : omnis sacerdos valide et licite absolvit. Quare non prohibentur sacerdotes excommimicati etc., quominus valide el licite in periculo mortis absolvant. Attamen non liceret petere absolutionem ab haeretico aut schismatico, si posset ab alio catholico obtineri, et nisi urgeat neces­ sitas. Supposita bona tide, absolutio nihilominus valida esset (cfr. 1'bach, 11. p. 253, not. 2). 3° I quibusvis censuris el peccatis : intellige quantumvis reser­ vatis el notoriis, ita ut in mortis periculo nulla sit reservatio. Quan­ doque tamen, si, post absolutionem, convalescit infirmus, ad quaedam obligatus remanebit, ul diximus n. 1283. Vide etiam n. 1775. Censent quidem Génicol-Salsmans (II. n. 332), suspensionem, quae non obesi susceptioni poenitentiae, excipiendam videri ; sed minime constat de restrictione ista (cfr. Cappello, II, p. 322, nola 3). 'i° Etiamsi praesens sil approbatus. I nus casus excipitur : illicite scilicet agit et censuram non effugii sacerdos, qui absolvit compli­ cem, si alius sacerdos (licet ad confessiones non approbatus) sine gravi aliqua exoritura infamia et scandalo possit excipere morienIis confessionem. Secus tamen, si moribundus recuset alii confiteri. Can. 88-4, 23G7. HG1. II. Ecclesia supplet jurisdictionem, in errore communi Ita ran. 209. Declaratur insuper, id valere pro foro hint externo lutu interno. Ratio est, quia alias multae animae perirent : moraliter igitur necessaria fuit jurisdictionis suppletio ex parte Ecclesiae. Cfr. 5. Alph.. VI, 572, Dictum est : In errore communi, i. e. si omnes vel fere omnes illius loci fideles existiment confessarium jurisdictione sive ordinaria sive delegata reipsa esse instructum. Nec obstat quod in aliis locis contrarium einen /© Itk rieg àagefangen h a t. Was— veB stahen a ie mlch. n ie n t, harm nicrro Cap. 1. — De potestate ministri. 301 censeatur. Notandum autem quod non amplius requiritur ul praeter errorem communem adsit titulus coloratus ’. Secus vero, si error sit privatus, unius nempe vel paucorum qui confiterentur. Ecclesia enim non censetur supplere nisi ratione boni communis, ad instar pro­ visoris seu gubernatoris generalis, qui ad solum bonum commune attendit et bonum privatorum curae provisorum particularium relinquit. Nec errorem interprelativum solum sufficientem existimamus, nisi error de facto vel aliquo modo qui facto erroris multorum aequivaleat, jam exsistat ; v. g. cum plerique cognoscunt factum quod jurisdictionis signum censetur et erroris causa est. utputa postquam e pulpito parochus adventum confessarii hora determinata etc. annuntiavit. Conferri potest Chrétien, o. c. p. 39. Confessarius igitur, stante errore communi, valide absolvit. Peccat tamen mortaliter, i mino in suspensionem incurrit (cfr. n. 1.366). si praesumit sine jurisdictione absolutionem impertire : tali enim agendi modo, confessarius ausu temerario graviter perturbat ordi­ nem ; nisi causa gravis et necessitas poenitentia id licitum reddat 2. Illi vero inter fideles, qui sciant errorem in loco confessionis esse communem, possunt ad hunc confessarium sine peccato accedere, et postea recipere communionem, sed tantum ex causa justa vel gravi ; illicitum enim secus jurisdictionis exercitium provocaretur. quod non ambigitur », asserit P. Creusen, S. J. (Epit. I. n. 284). Coxcli si<> practic.a. Confessarii schismatici suos fideles valide absolvunt. Ipsis enim favet error communis et titulus existimatus, deputatio nempe ab Episcopo, quem fideles agnoscunt. Inde Ecclesia nunquam a conversis ad Sedem Romanam expetivit, ut confessionem generalem suorum peccaturum instituerent, ratione in validitatis confessionum ob defectum jurisdictionis ex parle pastorum. — Praeterea, si Ecclesia tacite concedit presbyteros schis­ maticos valide confirmationem administrare, quanto magis concedere praesu­ mitur, ul ipsi valide a peccatis absolvant. Cfr. Verricelli, Tract, de Mission. Apost., p. 464 ; Albitius, de Inconst, in Fid., c. 20. n. 3-7, ap. Ami du Cl.. 191 p. 317. 1762. — III. Ecclesia pariter supplet jurisdictionem in dubio positivo t‘t probabili sive juris sive facti. Can. 209. Ratio est eadem ac supra. Jamvero, et in hoc casu, Ecclesia defectui jurisdictionis remedium afferre intendit pro foro tum externo tum interno. Diximus : in dubio... sive juris, id est. si jurisdictio opinioni gra­ vium theologorum innitatur ; sive facti, si nempe dubitetur an juris­ dictio a Superiore revera concessa luerit, an perduret, etc. Confes­ sarius igitur, non obstante dubio, valide absolvit·. Attamen non videtur agere licite, st non concurrit causa sallent rationabilis : Ite hac quaestione conicri possunt Aerlnys-Damen. II, 359 seq.: Génicol-Salsmans. II. η. 331 ; Marolo. I, η. 730 seq. ; Vermrersch-Creusen. Epit. 1, p. '284 (ed. 2) : Theol. prahl. Quarlalschr. (Linz.), 19'2'2, p. '297 seqq. ; Haus, Inst. can. n. 78 etc. — * Vide quae de tiac quaestione fuse scripta habentur in Theol. prakt. Quart. Schr. · (Linz.) L. c. p. '299 seq. 302 Ρ· HI. — Tr. V. De poenitentia. quia licet Ecclesia, eo casu, jurisdictionem oh bonum animarum suppleat, non praesumitur tamen, deficiente omni justa causa, velle merae libertati sacerdotum connivere 1 (VI, 573 ; 11. Ap., XVI, 91). Fideles autem absoluti possunt tuto communionem recipere. Porro, causa rationabilis haberetur : a) Si poenitens hujus praecipue confessarii auxilio consiliove indigeret, b) Si complex peccati sit notus confessario, qui pollet jurisdictione certa, c) Si confessarius, qui habet jurisdictionem pro­ babilem. prudenter timeat, ne poenitens peragat confessionem sacrilegam apud eum qui habet jurisdictionem certam, d) Si ipse poenitens timeat, ne in ali­ quam aversionem damnosamve suspicionem confessarii approbati incidat. e) Si alias diutius a confessione abstinere debeat, j) Si urgeat praeceptum annuae confessionis, vel missae celebrationis, aut detur occasio peculiares lucrandi indulgentias, g) Si poenitens confessario jam aliquod grave peccatum dedarasset, et hic dubitaret an illud sit, necne, reservatum (cfr. n. 1769 in line) etc. 2. Arti culus III. De limitatione jurisdictionis quoad personas. Jurisdictio id sibi habet proprium, ut quasi gradalim a Supe­ rioribus ad inferiores descendat. Ex quo sequitur, penes Supe­ riores esse limitare seu restringere inferiorum jurisdictionem, immo eam penitus tollere : «Omnis enim res per quascumque causas nascitur, per easdem dissolvitur ». Dc limitatione jurisdictionis quoad locum el tempus salis diximus, tractando dc jurisdictione ordinaria et delegata. Reliquum est. ut loquamur de ejus limitatione quoad personas, et quoad peccata (artic. iv). Limitatio jurisdic­ tionis quoad personas, attingit aliquatenus ipsos e.rtmptos, maxime vero moniales et religiosas. Quare separatim agemus de concessione jurisdictionis. Ium respectu exemplorum, tum respectu monialium et religiosarum. § I. Ί)ΐ: CONCESSIONE I l R|S|>1( TIONIS RESPECTI EXEMPTORUM. \on loquimur de confessariis religiosis in genere : qui enim non gaudent privilegio exemptionis, jurisdictionem tum pro saecula­ ribus I uni pro religiosis absolvendis unice ab ( Irdinario loci expetere debent. I«l valet etiam pro Superioribus hujusmodi Ordinum. 1763. I. Confessarius religiosus exemptus rx duplici fonte acci­ pit jurisdictionem delegatam, qua indiget. Etenim : 1 Confer hac super re Vmduio* Uph. (P. V, q. 9) ; l'heol. prakl. Quartalschr. (Lin/.), I : p 300 Rau·.. InsL can. n. 78. II. — I>c jurisdictione, quae unice pro foro interno -lippietur j.un IL 1759 (*ub line) diximus. Cap. I. -- De potestate ministri. 303 1° Regulariter ab Ordinario loci in quo confessiones excipiuntur, confertur jurisdictio ad recipiendas confessiones quorumlibet, turn saecularium, tum religiosorum etiam exemplorum ‘. Can. 874, § I. Exemptus, vi hujusmodi jurisdictionis, potest vagos ac peregrinos ex alia dioecesi vel paroecia ad eum accedentes, ilemque catholicos cujusque ritus orientalis valide et licite absolvere. Can. 881. § 1. Attamen : a) Ordinarii locorum vetantur jurisdictionem habitualiter concedere reli­ giosis qui a proprio Superiore non praesentantur, lis vero, qui a proprio Supe­ riore praesentantur, sine gravi causa eam ne denegent. Can. 874. § 2. b) Ordinarii locorum jurisdictionem ne concedant exemptis nisi iis qui idonei per examen reperti juerint. Can. 877. § 1. Hic valent quae supra n. 1756 diximus. c.) Iu casu valent quoque, quae n. cit., 2, notavimus quoad limitationem, revocationem jurisdictionis. Addit can. 880, § 3 : ' \on licet Episcopo, incon­ sulta Sede Apostolica, si de domo formata agatur, omnibus alicujus religiosae domus confessariis una simul jurisdictionem adimere ». d) Statuit can. 874, § i : » Religiosi (jurisdictione ab Ordinario loci collata) ne utantur sine licentia saltem praesumpta sui Superioris ». Quare, si quis, obstante Superioris prohibitione, confessiones sive saecularium sive religioso­ rum exceperit, peccat contra obedientiam. Cfr. .1. 5. 5., I. p. 678. — Ex can. 519, si religiosus etiam exemptus, ad suae conscientiae quietem, confessarium adeat ab Ordinario loci approbatum (etiamsi inter designatos in Religione non recenseatur), hujusmodi confessio calida el licita est, poleritque confessarius poenitentem absolvere etiam a peccatis et censuris in Religione reservatis2. 2° Ratione privilegii, exemptus jurisdictionem delegatam quoque recipere potest a proprio Superiore, non autem ad audiendas con­ fessiones saecularium, vel eorum qui Superiori non subjiciuntur. Etenim Superior religiosus exemptus gaudet jurisdictione ordina­ ria pro suis tantum subditis, ad normam Constitutionum (can. 873, § 2) : et ratione hujus potestatis, Superior confert quoque jurisdic­ tionem personalem delegatam in eosdem subditos, ad normam Constitutionum ; iliique fas est eam concedere etiam sacerdotibus c clero saeculari aut alius Religionis. Can. 875, § 1. Subditi, de quibus hic sermo esi, sunt religiosi professi, novit ii. aliive in reli­ giosa domo diu noctuque degentes, causa famulatus, aut educationis, aut hos­ pitii, aut infirmae valetudinis. Can. 51 ί.§ I. In omni autem casu : a) Supe­ riores exemplorum licentiam audiendi confessiones ne concedant nisi iis qui idonei per examen reperti fuerint, ad normam eorum quae n. 1756. I, pro Ordinariis locorum statuta sunt, b) Valent quoque, in casu, quae diximus 1 In Religione laicall exempta, Superior proponit confessarium. qui tamen jurisdictionem oblinere debet ab Ordinario loci in quo religiosa domus reperitur. Harum ergo Religionum alumni non subduntur, quoad confessionem, jurisdictioni parochi. Can. 875. § ?. — * Reli­ giosus, ut patet, indiget licentia Superioris id adeundum confessarium extra claustra. Porro alio quoque honesto praetextu uti poterit ad obtinendam licentiam exeundi. Cum autem foris versetur ex quacumque causa, confessarium adire poterit ad suae conscientiae quietem, nec unquam hac de re rationem tenetur reddere suo Superiori : jus ipsum enim hunc favo­ rem religioso constituit, (piem adimere nequit Superior. 304 I’. III. — Tr. V. De poenitentia. n. cit.., 2, quoad limitationem, revocationem jurisdictionis, c) Jurisdictio a Superiore data non valet, nisi scripto vel verbis expresse fuerit concessa. Can. 879. II. In gratiam et commodum religiosorum, qui confiteri volunt \ in singulis Religionis clericalis domibus deputentur pluresjiro soda­ lium numero confessarii legitime approbati, cum potestate, si aga­ tur de Religione exempta, absolvendi etiam a casibus in Religione reservatis. Ita ex can. 518, § 1. \ttamen, quamvis praescribant vel suadeant Constitutiones ut confessio apud determinatos confessarius peragatur, ipsa ad quietem conscientiae fit valide et licite etiam apud confessorium ab Ordinario loci tantum approbatum, ut supra (I, 1°, d) diximus. Ipsi Superiores absolvere possunt subditos, qui ab illis sponte sua ac motu proprio id petant ; at sine gravi causa id per modum habitus ne agant. Can. 518. § 2. — Caveant autem ne quem subditum aut ipsi per se aut per alium, vi. metu, importunis suasionibus aliave ratione inducant ut peccata apud se confiteatur. //>., § 3. III. Exempti ilineraiiles, quovis se conferant, licite absolvuntur, ab omni confessario, qui vel expresse delegatam in eos, vel ordi­ nariam aut delegatam in locis, qua transeunt, jurisdictionem habet. Can. 881, § 1, 875, § 1, 879, § I, 519. Socius ex altera domo vel provincia, et ab Episcopo non approbatus, qui religioso itinerant! se adjungit, nullam de se in confratrem jurisdictionem obti­ net : tacita enim deputatio ex parte Superioris jam non admittitur (cfr. can. 879, § 1, supra I, 2°, r transcriptum). IV. .Vovit iis, pro eorum numero, unus vel plures designandi sunt confessarii ordinarii, qui in ipsa novitiatus domo commorentur oportet. Praeter confessorios ordinarios, designentur aliqui confes­ sarii, «pios novit ii in casibus particularibus adire libere possint. — Quater saltem in anno novitiis detur confessarius extraordinarius, ad quem omnes accedant saltem benedictionem recepturi. Can. 566, § 2, n. 1 -4. •i ) Magister novitiorum ejusque socius novitiorum confessiones ne audiant, nisi ipsi ex gravi et urgenti causa in casibus particularibus sponte id petant. Can 891 b) Pro novitiis. ad conscientiae suae quietem confiteri volentibus apud appro tali m ab Ordinario tantum loci valent quae .supra (sub. I, 1°, d) diximus, ad normam can. 519. \. Scholares seu Studentes jurisdict ioni exemptorum (clericorum) subjecti (vide supra I. n. 2°) rite absolvuntur etiam ab iis quos l' i < <’■ ■ - · J D ·· ‘ Ht -,ιρ.. rtores ut omn. . r.huncM ad j....nltentlae sacramen­ tum muiicI taltem in hebdomada accedant. Cap. I. — De potestate ministri. 305 solus Superior delegaverit, ut per se patet. Ipsi quoque, pro quiete conscientiae, libere beneficio uti possunt concesso in Codice (per canonem 519), ut supra de novitiis diximus. Pro alumnis Seminarii dioecesuni haec in specie valent: Curandum est, ut e) duo saltem confessarii ordinarii et director spiritus pro scholaribus adsint alii insuper designentur ad (pios libere alumni accedere possint. - b) Confessariorum votum numquam exquiratur, quando agitur de alumno e domo expellendo vel etiam ad ordines admittendo. Can. 1358, 1361. § 1 et 3. — c) Su­ perior Seminarii (vel collegii), quoad confessionesalumnorurn, tenetur praescrip­ tis supra indicatis (sub IV, a). Sub line id quoque liceat memorare : 1° In laicalibus virorum Religionibus. ab Ordinario loci deputari debet confessarius ordinarius et extraordinarius . rt si religiosus aliquem specialem confessarium expostulet, illum Superior sine difficultate concedat. Can. 528, 529. Vide Raus, Inst. can. η. 180. In Religione eler. exempta. favore eorum qui diu noctuque, causa famulatus, ulwationis, etc. (cfr. supra, I. 2°) in domo religiosa degunt, praeter Ordi­ narium loci, proprius eorum Superior dat quoque jurisdictionem (vide can. 875. j 1 ; Ubach, 11, p. 237). Itaque id quidem valet de educandis (juvenistis). I 4 M- l.'-------- ♦ A U l 2.Λ1 Ad Marc. N. De r adire (vel e ario loci pr (aut in looc Fçb, 12.1934 tistae ferei inquirere, r assignata es est, C, Ep. ac Reg., 1’2 Dec. 1906) ; se referunt autem ad norihas, ut emitur e\ ipso canone H76. $ I. Non videntur esse applicanda postulantibus, quae postulatum agunt ad nonnam can. 539 ; nec ad alias muliero, quae ratione studii, educationis, famulatus etc. in religiosa aliqua domo inveniuntur quin vota habeant nec novlliatuni instituant (ita non pauci auctores ; cfr. Sobraddlo, de relig. confess, p. 102)· In dubium autem vocatur a nonnullis (MqI, CjccKi, Sobradillo). num extendantur ad mulieres sine rotis in communi vtrenfes; led plerlque rectius affirmant. Marc. Inst. Moral. Alph. T. II. 304 P. HI. — Tr. V. De poenitentia. n cit., 2. quoad limitationem, revocationem jurisdictionis, c) Jurisdictio a Superiore data non valet, nisi scripto vel verbis expresse fuerit concessa. Can. 879. II. In gratiam et commodum religiosorum, qui confiteri volunt \ in dngulis Religionis clericalis domibus deputentur pluresjiro soda­ lium numero confessarii legitime approbati, cum potestate, si aga­ tur de Religione exempta, absolvendi etiam a casibus in Religione reservatis. Ita ex can. 518. § 1. Attamen, quamvis praescribant vel suadeant Constitutiones ut confessio apud determinatos confessarios peragatur, ipsa ad quietem conscientiae fit valido et licite etiam apud confessarium ab Ordinario loci tantum approbatum, ut supra (1, 1 °, d) diximus. Ipsi Superiores absolvere possunt subditos, qui ab illis sponte sua ac motu proprio id petant ; at sine gravi causa id per modum habitus ne agant. Can. 518. § Caveant autem ne quem subditum aut ipsi per se aut per alium, vi. metu, importunis suasionibus aliave ratione inducant ut peccata apud se confiteatur. Ib., § 3. III. Exempti ilinprnniAo “ ....on.nius ordinarios, designentur aliqui confes­ sarii. tpios novit ii in casibus particularibus adire libere possint. — Quater saltem in anno novit iis detur confessarius extraordinarius, ad quem omnes accedant saltem benedictionem recepturi. Can. 566. § 2, n. 1-4. particularibus sponte id petant. Can 891. Λ/Pro novi ii i- <1 < diae suae quietem confiteri volentibus apud appro >alt m ab Ordina·"· taidnni loci \ alent quae supra (sub. 1, 1°, d) diximus, ad normam can. 5P' V. Scholares seu >ι πΙ<ί < lurisdictioni exemptorum (clericorum) subjecti (vide sut·· h 1 "l' absolvuntur etiam ab iis quos • Dii tcan tum semel saltem tu rcsula! " ""n religiosam vocali, si intelligent religiosas nulla justa eau- < u'iti .0- ■ >· pius ad se accedere, eas prudenter dimittant. S. C. de Relig. 1·»·1>· <’ 3° Depvt vi .<> * <;\i i -"Xiui tum ordinarii tum extraordinarii ( hulinarios, etiamsi religiosarum domus unice specta' ■’·' bieela sit. 4 S. Sedi Cap. I. — De potestate ministri. 307 Si vero domus Superiori regulari subjiciatur hic confessarios Ordinario praesentat, cujus est eosdem approbare et Superioris negligentiam supplere. Can. 525 ; S. C. de Relig., Decr. cit., n. 6. Vide dicenda in fine paragraph! (sub d). 4° Eligi possi nt ad munus confessariorum (etiam specialium) sacerdotes t um e clero saeculari, tum (de Superiorum tamen licentia) e clero regulari. - £ligi négueunt, qui habent in easdem religiosas potestatem in foro externo. Can. 524, § 1 ; S. C. de Relig.. n. 7. a) Confessarii prudentia el morum integritate eminere debent . annos insu­ per iO expletos habeant oportet. Ordinarius tamen, justa de causa, juniores eligere potest. Can. cit. ; S. C. de Relig., n. 8. Imino non liquet an lege, quoad aetatem, obstringantur tum confessarii speciales, tum confessarii etiam aliter deputati pro casibus particularibus forte occurrentibus (cfr. n. 2°). Probabiliter hac lege tenentur : etenim idem canon 524, deinde vetans ne confessarii regimini Communitatis se immisceant (§ 3), etiam de solis confessariis ordi­ nariis et extraordinariis loquitur, licet omnes utique intendat (nisi tamen vox : extraordinarii hic quoque sumatur sensu restricto can. 521, § 1. quod probabile est). Celerum, non multum interest: ad aetatem enim quod attinet omnes confessorios, justa de causa, Ordinarius dispensare valebit (c. 524, § 1). b) Confessarius ordinarius nequit renuntiari extraordinarius, nequit etiam isecus in casibus supra n. 1 recensitis) rursus ut ordinarius assumi in eadem com­ munitate, nisi post annum ab expleto munere. Can. 524, § 2. Potest tamen qui fuit ordinarius, in specialem moderatorem alicujus religiosae deputari anno a cessatione praedicti officii nondum expleto. S. C. de Relig., 22 Apr. 1917. Eliam confessarius extraordinarius immediate ut ordinarius eligi potest. Can. 524, § 2 ; S. C. de Relig., 3 Febr. 1913, n. 9. c) Caveant isti confessarii religiosarum, ne interno vel externo communitatis regimini sese immisceant. Can. cit., § 3. 5° λι i.i.i antistitae licet, si «pia religiosa aliquem adjunctum vel supplentem confessariuin expetat, nec directe nec indirecte petitionis rationem inquirere, petitioni verbis aut factis refragari, nec non ostendere se id aegre ferre. Can. 521, § 3 ; S. C. de Relig., n. 10. Si ita se gesserit, a proprio Ordinario moneatur : si iterum idipsum pec­ caverit, ab eodem deponatur, illico tamen certiore facta S. C. de Religosis. Can. 2414. Ad religiosas quod attinet, ipsis interdicitur de sociarum confes­ sionibus inter se colloqui vel eas sorores carpere quae apud alium quam depu­ tatum confessionem peragunt ; secus ab Antistita vel Ordinario puniri debent. Pro praxi. a) \on amplius prohibetur ne confessarius ordinarius, praesente extraordinario ad munus exercendum, ad conventum accedat vel confessionem religiosarum excipiat. b) In I rbe, religiosae (sorores) sat facile regulariter et ordinarie egrediuntur e conventu, ut adeant confessariuin extraneum. Pro una alterave sorore .superiores id permit Iere poterunt, modo ne praxis haec nimis extendatur aliive abusus irrepant. Immo, si canonem 522 (cfr. supra n. 1764, a) cum Decr. 3 Febr. 1913, n. 1 ί conferamus, videtur novum jus voluisse ut conscien­ tiae tranquillitati, ex parle religiosarum, magis consuleretur eo sensu quod religiosae etiam m propria domo (servatis servandis; cfr n. 1704), ad suae P. III. — Tr. V. De poenitentia. < ons< ii'nliap quietem, licite adire possint confessarium ab Ordinario loci pro mulieribus quidem, sed non pro religiosis approbatum *. c) Mutatio confessarii. quam can. 520 praescribit, non respicit parochum «pii saepius audit sorores v gr. scholarum publicarum, quae in ecclesia paro· diiali confessionem instituunt, nisi ab Ordinario renuntiatus fuerit earum confessarius ordinarius, ut patet. Ab Episcopo pluries in anno ipsis extraor­ dinarius designetur confessarius (juxta canonem 521. § lj. d) Loci Ordinarius potest gravem ob causam religiosarum confessarium tam ordinarium quam extraordinarium amovere, etiamsi monasterium regularibus subdatur et ipse sacerdos a confessionibus sil regularis ; nec tenetur causam amotionis cuiqùam significare, excepta Sede Apostolica, si ab ea requiratur. De amotione autem debet Superiorem regularem monere, si moniales regula­ ribus subdantur. Can. 527, 880. Aivnci iis I\ . De limitatione jurisdictionis quoad peccata. Quoad peccata jurisdictio restringitur aut general iter, ita ut soli Superiores, exclusis inferioribus, absolvere possint ; aut specialiter. ita ut absolvendi potestas uni tantum, non vero ceteris confessariis adimatur. Peccata, quae primo modo reservantur, appellantur i xst s ai sERwri ; alterius generis peccatum est dimlaxat unum, peccatum videlicet turpe cum ipso complice absolvendo commis­ sum. Hinc duplex paragraphus : 1° De casibus reservatis. 2° De vetita absolutione complicis. § I. De ( XSIBl s RESERA ATIS. 17(56. Defimtio. Heservatio casuum est avocatio aliquorum casuum ad judicium el tribunal Superioris, qua limitatur inferio­ ribus absolvendi potestas. Ita can. 893, § 2. Ex hac definitione lupiet, casum reservatum esse illum a quo confessarius absolvere nequit, ob defectum jurisdictionis a Superiore in certa peccata subditurum denegatae, concessa potestate absolvendi a celeris culpis. Cfr. 5. Alph.. \ I. 578. • Idem senti’ \ » '· (VU rrlur. Ivinmimle, p. 9). sed cum alhrna restrictione. Opi­ natur » nnn non lierre ivb ι··ί« medere ex rmvulio coniewirium non specialiter approbatmn ul In oratorio coib utu·* *u.im confessionem audiat \t tamen hacc restrictio, evul. I. -.p.n-M p. U < I 'J.IIH non .impliH -inuri p - \i dublui i i hlin circa insutu wrht ’ i»Ot (canone 522 hoc modo Incertum ei alupia rthyiota... wnfttAdn »»». (ui^i’/jl.i i «'pon «io. verbum adeat non ita cs*e intelllgëhduni, ut confesoriu.-* .wiuifan η··φι· d r Ί » ’ rviigu^am ad loca confessionibus rnullemin vel religiosarum I» gitimv d» *Un;H » (V \ S . XX, 1928, p. 61), (λιρ. I. De potestate ministri. 309 l inis reservationis est : I" nl disciplinae nervus servetur, quatenus convenit alrociora delicta puniri 1 ; 2° ul subditi efficacius absterreantur a deliriis, quo­ rum remissionem viderint difficiliorem ; 3" ul in istiusrnodi peccata prolapsi accipiant congruas poenitentias, admonitiones et remedia, quae efficacius a Superioribus dantur (cfr. 5. Alph., VI, 581). Tinis igitur reservationis e. 2° Ex perpetua praxi Ecclesiae, quam innumera documenta attestantur. 3° Ex ipsa natura sacramenti poenitentiae, habentis characterem judicii : etenim, in judiciis, omnes causae majores ad judices allions ordinis remittuntur. Bened. λ ! I’, de Syn., 1. 5, c. 5. 1768. 11. Potestas reservationis est penes solos Superiores, (pii ordinario juri * possunt jurisdictionem sa era mentalem concedere aut ferre censuras. Can. <893, § I. Ratio est, quia hi soli, qui possunt jurisdictionem conferre, possunt eam etiam limitare. Hinc : ’Confer gratissima verba Concilii Tridenlini : bc casuum rescrcalionr (Se>s. XIV. de Poenit. c. 7). 310 P. Hi. — Tr. V. De poenitentia. 1° Papa potest reservare casus in tota Ecclesia ; 2° Ordinarius loci pro suo territorio ; 3° Superiores religiosi in ambitu suae jurisdictio­ nis, sed cum limitatione n. 1773 indicanda. 1° I 'icarius generalis nequit sine mandato speciali casus sibi reservare. Item, Vicarius capitularis. Ita expressis verbis can. 893. § 1. - Parochi nemini jurisdictionem concedere possunt : unde nequeunt casus reservare. 2° Peccant graviter Superiores, si casus sine rationabili causa reservant ; valida tamen est hujusmodi reservatio, juxta communiorem et veriorem sen­ tentiam, quia lota jurisdictio descendit a Superiore ; « in omni autem dubio, standum pro potestate Superioris, qui eam possidet (VI, 578, 579 ; II. Ap., XVI, 130, 131). 3° Ad quoscumque Ordinarios S. Officium. die 13 .lui. 1916. praeceptive et decn-torie dicet non per modum legis irritantis) sequentia mandata direxit : a) Iteservalionmn scopus est removere obstacula, quae saluti animarum non communi impedimento sunl. I nde statui debent, re in synodo discussa, vel (extra synodum) auditis Capitulo et aliquot, ex prudentioribus ac probatioribus suae dioecesis animarum curatoribus Jdem statuit can. 895). b) Casus reservati ad summum sint quatuor, specifice determinandi. Statutis semel reservationibus quas vere necessarias aut utiles judicaverint, curent omnino Ordinarii locorum ul atl certam subditorum notitiam, quo meliore eis videbitur modo, eaedem deducantur, nec facultatem a reservatis absolvendi cuivis el passim impertiant lita quoque can. 897, 899. § 1). c) Prorsus abstineant a reservandis sibi peccatis, quae jam a Sede Apostolica reservata sint : necnon, regulariter, ab iis quoqtie quibus censura (etsi nemini reservata) a jure imposita sil. ut jam declaravit S. C. Ep. et Peg., die 26 nov. 1602 (ap. Bizzarri, Collect., p. I ll et confirmat can. 898. Cauli omnino sint et quam maxijne parci quoad sanctiones (praesertim excom­ municationes), quibus suas reservationes communire velint (ut monet can. 2211, § I et jam monuit Tridentinum, Sess, 25, c. 3. de Ref.). Vide I. I. .S’..\ 111, p. 313. 2. I)c conditionibus reserva! ton is. 1769. Phincipia. I. Peccatum non censetur reservatum, nisi sit interne et externe grave in sua specie consummatum et cer­ tum. Ita ex consuetudine Ecclesiae (VI. 382, 600 ; II. \p. XVI, 132) el canone 897. Ratio est. 1° quia licet peccata quaeûpmque, per se, reservation! obnoxia sint, ex Tridenlini tamen ac Codicis muina non reservantur nisi alrociora et graviora : atque hinc est. cur delictum, cadens sub reservat ionem, debeat esse interne el externi' gravi' 1 ; 2° quia reservatio, utpote odiosa, strictae est inter­ pretationis, el proplerea requiritur, ut delictum sit in sua specie consummatum, el certum, certoque reservatum (cfr. n. 1263). Confess,trius igilui run < imiiu reservatum suspicatur, probe inquirat 2 : 1° An peccatum sit imi m «h xx » cum perfecta advertentia et pleno consensu, ’ 1 nde s oil in l' c ■ adducto Xon reserventut generalim peccata mere Itu· nia «ίν<· pii · \ u■' 1 ιυ ana derix antia, non habeant >peclalcin malitiam sibi conjun· ..en I’·«> " 1 ’’ΐιιηι-Ί. dummodo sint gravia, reservation! subjaccnt - ‘Uchc materia cunsub nda quoque erunt statuta dloecesana. In cesu res Ecclesia ju agit ex ign Can. 2247,3 a censura a ne sit cens licae peser Solutio: 1. affirmat a. Coupe ebsol 2247,3, si nullatenus de cssu res Quid vor ra”? Videan n. 500: nodo : ratio n. 512,3 ncrio notes tun ferre c : du »censura e» aliis juris vare valet η. 514,2 ti •fccun - «* cens· tis a lise su: μ / n. 515,6: Controvertjtu reservatis cun censura, s notius £ensu££.. Secundur: . tenti- , cure tonet nullum enise. f ideocue otirn in servari censuram,.. Proin scii, reservationen nrinc cutem censuram, principio! d ficiente expressa ^nisc ob ignorantiam aut moturi derit. n. 522: jïn et quacnom i «■· censura... Respondet in n oucenam ignorantia excuse modo adhibet terminologie Certe ergo petet quod in n. 593 dicunt nroeciso rae." Cappello 7s contenti ra (sou ratione sui) illu does not flow from can. 2 It flows rather from "hod aefata· sententia, perspec probabilis, nulla in nrc^ rendi confessionem,) in m Similarly Augustine, case where a casus ratior niod by a censure............. rius ignorans absolvit a■ w ·· ^*· ··» vatio, qiiae ratione peccati aecerimur, umui r. nv» .v.w.—.— \pud civilia tribunalia haec stricte tenentur et in usu sunt, et ratio patet : quia si admittimus reservat innem esse avocationem ad tri­ bunal Superioris (ut dictum est n. 1766). ex hoc necessario sequitur interiorem, utut ignorantibus favere velit, nullam judicandi facul­ tatem possidere Xon desunt quidem qui dicunt, reservationem esse aeque principaliter poe­ nalem quam medi< inalem vel disciplinarem. Ex quo facile eruere libet, igno­ rantibus reservationem non obessc. Sed Lugo (disp. 20, n. 9-11. et 8G) aperte negat finem reservat ionis esse principaliter poenalem, et in plerisque dioece­ sibus, ul testatur Lehmkuhl (11, 525), eadem admittitur sententia, quae hodie tanquain vera est habenda, latente ipso P. ('appello (11, n. 507). Si tamen constet, in aliqua regione potius poenam seu severiorem fidelium monitionem ab Episcopo intendi, exinde concludendum, ibi ignorantes reservatione vel 'Conferri po.-sunt de hac quaestione Prtlmmar, III, n. <23 ; Pern res. II. 672 ; Aertnyshamen, II, 38f> ; Cappello. II, n. 537 scq. etc. “ ‘ jp; J ’J Î Îm 'i VT'S ; J. î I lf ' ' ? * i/ * :· · · *.·■ J ■1. } 44? i;.’· I -.-1 *; «S ) •·Αί» FMEWll ’ ■■ ÿ t * î'-t • f ■* LtI" F]®ÿ5tij r, utrum in cc sibus nrourie episcopalibus it nrincin?liter reservatum p.o.c c.^bun, an hoô.iernan disciulir-vi, .longo vorior est sonhaberi discrimen inter censuram nonalem ot crsibus cniscon. directe . t urineinc.lito_r rede nisi Lipiscouus * cîiud expresso declaraverit in "liter et directe r-ff icere nocc-'-tun, non generali omnino standum est. Quare in praxi, oui doclarotionc,si censura non incurritur etc.,J ne inso cuidc n rc servatio Oocccti a·. cno-rrnt-'S o-'cusot a casibus reservatis cum 53<6Ï "Hiscc praemissis, videndum on ot t c censuris incurrendis.'4 Omnino eodem m in η. 548. Idem iterum in n. 562 ss. Hin v rbc " do casu reservato cum censura'1 nostrum " do casu reservato ratione consu.οη· nSi agitur do casu r·'.'servato sine, consuid uti nrob. ulpolc odiosa, strirtae est interprelationis, el proplrrea re■ ·.’ m i dm « ml i.i. non habr.int xpeetaleru malit lain sibi conjunctam P·" > commissa, dummodo -ini uravia. reservation! subj.iCCTit. ——1 11 «* Hac m a i ‘u i·1 *1,1 'Uhii’1 a QU'iQUC cru ut statuta <| ia n a Cap. I. — De potestate ministri. 311 in materia gravi. 2° An sit etiam grave qi oai> acti μ γχτιημ ί : nam si esset externe leve, non esset reservatum, etsi interne grave. 3° An sit coxsi MMATi m et perfectum in sua specie, secundum tenorem reservationis : v. gr. in homicidio, an mors realiter secuta sit : in adulterio vel incestu, an copula fuerit consummata in vase debito, etc. 4° An sit ita t eiiti m, ut non rema­ neat prudens dubium ; sive dubium facti: requiritur enim ab omnibus, ut peccatum sit certe commissum cum omnibus requisitis conditionibus ; sive dubium juris: quia, dum controvertilur inter DD. utrum aliquod peccatum sit necne reservatum, confessarius est in possessione facultatis absolvendi, ut probabilissime communiterque docetur. El casu, quo haec sententia esset falsa. Ecclesia certe suppleret ; unde, etiamsi post factum et confessarius et poenitens deprehenderint peccatum certo fuisse reservatum, nulla datur obligatio accu­ sationem iterandi. Cfr. n. 171)2. 1770. — II. Reservatio afficit immediate con fossari uni, et me­ diate poenitentem. Cfr. can. 893, § I. Constat ex natura reservalionis. quae non est poena respiciens poenitentes, sed negatio seu restrictio jurisdictionis, respiciens confessarius. Iit de hoc non vide­ tur dubitandum : nani Trident inum (Sess. 14, c. 7), ad ostendendum quod sacerdotes nihil possint in casibus reservatis, haec verba praemittit : .Vullius momenti absolutionem eam esse debere, quam sacerdos in eum profert, in quem ordinariam, aut subdelegatam (nota) mm habet jurisdictionem » (II. Ap., XVI, 128). Cfr. etiam Op. mor. S. Doctoris, VI, 581. Hinc infertur : 1° Simplex confessarius non potest absolvere a reservatis, etsi haec commissa fuerint loco vel tempore, quo non exsistebat reservatio ; quia caret hic el nunc jurisdictione. 2° Potest absolvere a peccatis tempore el loco reservationis commissis, si reservatio tempore, el loco absolutionis non exsistit. 3° De se. reser­ vatio, * himit (il I n. Ascribunt :< Be casibus episcopalibus cum censura η·Μ·η;ιΐκ Idem valet quod de casibus papalibus dictum est. Videndum, quaesit intentio Ordina nim in hu< r< Dicim ( ■. quia ex npeebifi dispositions S Pontificis PU XI decreto S Po ■ IU.......... 16 nov.1928 M | - \ \ t . ·> pr 398) eorum confessariorum precatum. qui absolvunt adhaerentes factioni Xction française · ab ipsis, uti h nentur monitos » · nihilominus p< r\ trace >, s. Sedi reservatur ita ut in ns quoque casibus ubi juxta canom» (Udi qua»? dicemus n 1775 seqq.) quaevis reserva!l<> cessat, onus tp*i> rm.mr.it nwwlt nUr ι m·-»»*» m ad S. Poenitent. >nb poena excommunicationi» * prela liter > Scdl f » *,,r ' ala» Cap. I. — Dp potestate ministri. 313 Iste casus olim erat S. Pontifici specialissime reservatus. Nunc, propter cen­ suram adjectam tantum speciali modo reservatur. In casu urgenti, quisque con­ fessarius ab hac censura absolvere potest, ut dicetur n. 1776 . sed per se remitti nequii, nisi dentur cautelae de quibus n. 1327 loculi sumus. De cessatione autem reservationis quoad peccatum, vide n. 1777 : absolutio enim data ab ipsa censura, non trahit serum cessationem reservationis peccati. Vide quoque n. 1800 et praesertim n. 1802, 1°. 2° Casus Papae reservati propter censurant, ex novo Codice, sub­ dividuntur in 1res classes. \lii enim sunt specialissimo modo, alii speciali modo, alii simpliciter reservati. De his abunde egimus in tractatu : de censuris (vol. I, n. 1309 seqq.l. 1772. II. Casus episcopales duplicis etiam sunt generis : alii dicuntur reservati a jure, alii reservati ab homine ; seu etiam : alii reservati a jure communi, alii a jure particulari. 1° Casus Episcopis seu Ordinariis reservati a jure communi numerantur novem, ut diximus n. 1342 seqq. Notandum est etiam, quandoque casus Kom. Pontifici reservatos fieri episcopales, i. e. jurisdictioni Ordinarii committi. Recole dicta n. 1280. 1° : in casibus occultis, etc. 2° Casus Episcopo reservati ab homine sunt illi, quos quilibet Episcopus, sive in Synodo, sive extra Synodum, per sententiam generalem, sibi reservat, et ordinarie quidem sine censura. — Sunt varii, pro locorum diversitate, et proin addiscendi ex statutis cujusque dioecesis. I t refert cl. Chrétien (o. c. p. 68) in dioecesi Metensi non datur casus jure particulari Ordinario reservatus. Quaesitum. Quinam eximantur a resereatione episcopali? Exceptis excipiendis : 1° Religiosi exempti et moniales exemptae. 2° Religiosorum exemptorum novit ii, familiares el domestici, modo sint continui commensales ; unde, « si novit ius in casum reservatum inciderit ante ingressum, non poterit quidem absolvi a quolibet confessario saeculari, sed, ex privilegio, poterii a confessario Reli­ gionis >' (VI, 583). Cfr. can. 875, § 1, et 514, § I. — Si vero religio­ sus vel monialis in iis delinquerent, in quibus non sunt exempti, in materia nempe spectante ad Episcopum vi dispositionis juris (v. gr. respiciente ad clausuram), possent utique censuram el reservationem incurrere. Constat ex decisione S. C. Episc. el Reg. (Sepi. I7'i6, in .\ icolcren.) Cfr. Bizarri, Collect., p. 405. 1773. - III. Praelati Religionum possunt, si volunt, sibi reser­ vare casus ; sed ut eruit ur ex dictis superius (n. 1768, c), ad sum­ mum quatuor. Olim undecim casus reservari poterant. \ ide Gabriel n Varceno, de Poenit., c. 6, art. 3, § 3. — Praelati, qui hic inten­ duntur, sunt : unus Superior generalis (inter Superiores Religionis clericalis exemptae) et Abbas (in monasteriis sui juris) cum proprio cujusque Consilio. Ita can. 896. Attamen : 31 i P. Ill — Tr. V. De poenitentia. a) Debent Superiores deputare confessorios, qui facultate praediti sint rasus reservatos absolvendi (cfr. n. 17G3, ID. — b) Si Superior eonfessario regulari deneget absolvendi facultatem, confessarius nihilominus absolvere poterit, toties quoties Superior facultatem negat. Can. 900. § 2. Vide etiam mox dicenda, n. 1777. — c) Omnis approbatus ab Episcopo valide et licite a casibus in Ordine reservatis absolvit (cfr. dicta n. 17G3, I, 1°, d). 4. De absolutione a reservatis. IÎM. - Principia. I. Superior reservans, vel ejus successor, vel etiam reservantis Superior, absolvit a casibus reservatis ex potestate propria atque ordinaria. Ratio, quia hujus est absolvere cujus est ligare. Jam vero non solum competens Superior, sed etiam ejusdem successor vel ipse reservantis Superior, ligandi potestatem habent. II. Inferior non potest absolvere a reservatis, nisi ei facultas dele­ gata sit. .larnvero, haec facultas delegatur, vel ab homine, i. e. a Superiore, vel a jure, vel a privilegio. — Principium autem gene­ rale est, quod delegatus delegantem repraesentat, ej usque potestate in beneficium subditi potitur. Porro : I ° Quoad casus a Papa ratione censurae reservatos, Episcopi habent a jure eam potestatem, quam exposuimus n. 1280, 1°. a. b, et 1280. 2° \mpliores etiam facultates a Summo Pontifice specialibus Induitis obtinent. 2° Omnes inferiores indigent delegatione reservantis (vel ejus­ dem Superioris), ut in ipsius territorio absolvere possint *. t ude. tametsi Vicarius generalis jurisdictionem ordinariam habeat et aims approbare seu delegare possit (ut constat ex ('.oust. Superna (dementis \), non potest tamen, sine speciali commissione, sive ipse personaliter absolvere, sive aliis tribuere facultatem absol­ vendi a casibus, quos Episcopus sibi soli reservavit. Mon·»! veroS OtTlcium. et ipse Codex : Facultas absolvendi (a reservatis) ipso jure competit Canonico Poenitentiario (etiam ecclesiae collegiatae» et habitualiler impertiri debet Vicariis foraneis eorurnve vices gerentibus, addita his ulti­ mis facultate stihdelegandi totos quoties con fessa ri is sui districtus, si et quando pro mgentiori aliquo determinato casu ad eos recurrant. Decr. 13 Jul. 1910 ( I I ·’»·· \ HI. p. 31 ·. ad 6). Can. 899, § 2. Vide etiam dicenda n. 1777. quoad absolvendi facultatem parochorum et missionariorum, etc. l acultas, quam concedit Episcopus, absolvendi a casibus sibi reservatis, se extendit, per se, ad sola peccata reservata, non autem ad reserval as censuras 2. * Reflantur hoc bien qua»· dlxhiiu* n 1366 , qui sine debita jurisdictione a peccatis rwvdh abtolverr praesumpserit, ip><> Cacto su-pensus est ab audiendis confessionibus. < π» ···♦» - E> ι'ίΙΙ hi aU<[uilm> dit >uspen4o » divini* qu.i» dici.iriiur n-ervafa ordinario (Statuis evnodaux n 825 81«. "27). Cap. I.— De potestate ministri. 315 Excipe tamen excommunicationes eisdem peccatis ipso facto annexas. Excommunicatio enim (secus dicendum de suspensione atque interdicto) obstat absolutioni peccatorum. Hinc, eo ipso quod conceditur facultas absolvendi a peccato, quod sibi annexam habent excommunicationem, conceditur etiam facultas absolvendi ab illa excommunicatione. 't° Privilegium, vel Indultum pro absolutione reservatorum po­ test esse : vel ipsius absolventis, uti est. v. gr.. illorum qui obtinent pagellam S. Poenitentiariae, facultates quinquennales, etc. ; vel ipsius poenilentis, cum scilicet ei conceditur privilegium, vi cujus possit absolvi a reservatis per simplicem confessarium, ul. v. gr., ex Bulla jubilaei, Cruciatae, etc. De aliis exceptionibus, etiam (1775 seqq.) fusius agemus. ipso jure statutis, mox numeris sequentibus 1775. — 111. Nulla est reservatio in periculo mortis. Simplex igitur confessarius (et simplex etiam sacerdos, licet non approbatus) potest absolvere a quibuscurnque censuris et peccatis. Recole dicta n. 1282 et 1760. Attamen haec attendantur : 1° Moribundus, ul rite absolvatur, debet, si sui compos sit : a) absolutionem petere ; b) scandalum, si quod publice dederit, meliori, quo tunc poterit modo, reparare ; c) parti laesae (nisi haec injuriae reparationem valide remittat), v. gr. ecclesiae cujus bona usurpavit, prius satisfacere, vel si id tunc praestare non possit, promittere se quamprimum satisfacturum: d) si crimen sit valde enorme, promittere morum emendationem. Λ’. Alph., \ I. 537, q. 7 ; VII. 1*20, 130. 2° Si peccatum fuerit reservatum ratione sui, absque censura. nulla remanet obligatio se praesentandi ad Superiorem : quia tunc vere directe peccatum fuit absolutum , ut recte docent Suarez et alii (\ 11. 91). - 3° Si peccato reservato adnexa sit censuro speciatissimo modo Popae reservata, poenitens polliceri debet, ul, si convaluerit, se sistat. Superiori, non quidem ut iterum absolvatur, sed ut debitam monitionem ac poenitentiam accipiat, juxta dicta n. 1282 et 1283 Ita etiam, si agatur de et usura ab homine. \ ide dicta n. 1283, 2° : et notam quoque n. 1771. 177'6. IV. Urgente necessitate, jam nulla est reservatio quoad censuras latae sententiae : generatini tamen remanet, sub poena reincidentiae, onus recurrendi. Ila ex can. 2254, § I, quibus anti­ quae normae immutatae fuerunt. Cfr. jam fuse notata n. 1284. \ censura reservata falsae denuntiationis confessarii (n. 1771 1°) potest etiam in casu urgenti quis absolvi, ut communiter docent AA. (vide ('appello, II, n. 579 et not. 31) : attamen remanet reservat io peccati, de qua cfr. numerum seq. (1777). 1777. V. Cessat pariter quaevis Ordinariorum et S. Sedis sim­ plex reservatio (ratione peccati), in peculiaribus quibusdam rerum adjunctis. Ila ex can. 890, § 3 et 900, n. 1 et 2, necnon ex gravi 316 I’· HI. — Tr. V. De poenitentia. Decreto S. Officii. 13 .lui. 1916, quod jam commemoravimus, et quo. jure antiquo penitus reformato, nova dantur remedia novis rerum conditionibus. Cfr. .1. .1. Λ’., \ 111, p. 314, ad 7. in specie vero : 1° Parochi (vel qui parochorum nomine in jure censentur) absol­ vere possunt fideles a quibuslibet reservatis Ordinariorum, toto tempore ad praeceptum paschale implendum utili ; et quidem ipso jure, sine alius facultatis ope. Item, singuli missionarii, quo tem­ pore sacras missiones ad populum habent. Sunt autem sacrae mis­ siones eae de quibus loquitur Codex canone 1 349. Ipsis tamen aequiparari possunt quaedam exercitia spiritualia collective tradita seu series e.t ercit iorum compactae (cfr. ftaus, Inst. can. n. 257, e). 2° Immo, quaevis reservat io (etiam unici peccati, ratione sui, Λ’. Sedi excepti) ipso jure cessat1 : a) cum aegrotis, qui domo excedere non valent, confiteri cupientibus ; b) cum sponsis confitenlibus, matrimonii ineundi causa ; c) quoties, prudenti confessarii judicio, absolvendi facultas a legitimo Superiore peti nequeat absque poenitentis incommodo, aut sine periculo violationis sigilli sacramenlalis ; d) quoties demum, petila pro aliquo determinato casu absol­ vendi facultate, haec denegata luerit ; se·! pro hac vice tantum. Ex jure antiquo, ut notum est, confessarius, stante necessitate, indirecte tantum absolvere poterat a peccatis ab Ordinario reservatis ; quando nempe poenitens nequibat personaliter adire Episcopum et simul imminebat peri­ culum scandali, infamiae etc., vel urgebat obligatio recipiendi communionem paschalem, vel etiam poenitens diutius perseverare debebat in mortali. Cfr. X. \l/ih . \ 1 587 ; \ 11 91, 92 ; II. Ap., \\ 1. 133. Cum absolutio nunc directe concedi possit in casibus majoris utilitatis, poenitentis accusatio, in his rerum adjunctis, materialiter integra sit oportet. 1778. Quaesita. I. Quomodo praeterea cessat reservat io ? Praeterquam in casibus jam notatis, cessat adhuc reservat io : 1“ Excepto jubilaeo (cfr. n. 1737, 2°, b), per confessionem incul­ pabiliter i>\ \i in \.M,immo el sacrilegam factam Superiori vel habenti facultatem, el in qua reservatum accusatur. Sic enim linis reservatmnis satis oblinetur, cum Superior de accusato peccato jam judi­ care valeat, et poenitens jam accipiat ab ipso remedia et poeniten­ tiam. (piam semper tenetur adimplere, licet postea percipiat I /’>nb/ Commise expre**»» declaravit fdi» t<> nov. 1925), casu> ubi cessat guaertx Orn-atc» Ad nomum canonis ‘?d“. nempe < urn .igitur de ct sponsût, de iis pro quii»’i' petitu e*t (acuités, de ·■ territorio reservantis, debent intelligi de reservatis itione tantum precati, non aut·, ni ratione censurae I»e celero, ut eadem Pontif. Commue. 'ubjunUt canon 9uo urit d« rcxTVAtlone radium non tantum «ab Ordinariis statuta, sed ham α San ta f t L- > Wli, l*‘25, p. 5s i). — \liam ipiotfue indicavimus cxcept Ionem n. I77L nota 2 (quoad \eu<»n française Cap. I. — De polestate ministri. 317 confessionem fuisse invalidam (VI, 598, q. 3 el 't). Excipe, si sacrilega evaserit confessio, ob causam respicientem ipsum pec­ catum reserx at um. 2° Per confessionem validam factam Superiori vel habenti facul­ tatem. licet poenitens casum reservatum, inculpalüli1er tamen. obliviscatur. Vide etiam dicta n. 1739, q. II. Hanc sententiam, quae communiter docetur, ut probabilem habet S’. Alphon­ se \ 1. 597) : excepto tantum casu, quo positive ex adjunctis praesumitur Superior, absolutionem dilaturus fuisse, si peccatum audivisset . secus enim censetur voluisse al> omni vinculo liberare poenilenlem rite dispositum, utende nempe his verbis : In quantum possum d. tu indiges». Cfr. I. El. qq. ref., n. 87, et 2. El. qq. ref., n. 20 ; Vinci. .Alph., P. IV, q. 18. 3° Per confessionem peccati i > t: b i e kesekx at i (dubio facti vel etiam juris), factam non habenli specialem jaeultatcni. etiamsi poe­ ni lens casum postea ut certe reservatum cognoscat, lia communis ac probabilissima sententia ; et ratio est, quia in dubio odiosa sunt restringenda, nec facultas absolvendi tollitur nisi per reservationem certam, ul dictum est n. 1769. Et praeterea «cum haec sententia sil communis et probabilissima, in casu quo forte esset falsa, sup­ plet Ecclesia » (VI, 600 ; 11. Ap., XVI, 142). In tribus igitur his casibus potest (saltem accedente rationabili causa) con­ fessio apud simplicem confcssarium iterari, vel compleri (cfr. n. 17G2). 11. An potest absolvi a reservatis, qui peccavit in coniideatixm licentiae obtinendae ? Hesp. « Aliqui dubitarunt, sed communior sententia affirmat : quia esto concedens licentiam nolit ut peccatores propter ipsam facilius peccent, non tamen excludit, quominus ii, qui occasione ejus peccaverint, possint absolvi, si vere proponant peccatum vitare » (VI, 601 ; II. Ap., XVI, 144). Id valet etiam pio jubilaeo; quia eadem currit ratio, et facultas generaliter concessa non est ex arbitrio limitanda. Cfr. D. 1736, B, 1°. 111. zln hcentia da Ia pro reserva! is exteadi potest ad peccata post impertitam licentiam commissa? - Aon extenditur, «si licentia data sit pro solis peccatis specialim notatis, vel pro numero deter­ minato. Secus vero, si indefinite concessa sil » ; a. v., si numerus non exprimatur vel sermo fiat, in genere, de peccatis commissis. \on extenderetur tamen, ■ si poenitens, cui specialiter licentia concessa est, aliud per catum commit teret post notabile tempus, v. gr. post mensem * aut si licentia concessa fuisset intuitu alicujus festivitatis particularis» (II. Ap. XVI, 145). Cfr. Op. mor., VI, 601, q. 4. 318 P. HI. — Cap. V. De poenitentia. ♦ IV. .In \ \ ι.ιη e absolvitur poenitens, qui bona fide confitetur sim­ plici confessario peccatum reservatum, aut apud eunidem illius oblivis< iTijn ? Affirm., si simul confiteatur peccatum non reservatum sive mortale sive veniale ; quia, in tali casu, ut satis constat ex dictis, peccatum non reservatum directe absolvitur, et reservatum indi­ recte. S. Alph., \ I, 596, q. 1 ; II. Ap., XVI, 139 ; cfr. Sporer, Theol. sacr., 1’. III. n. 858. Peccat autem confessarius, et graviter quidem, si scienter, sine justa causa, hoc modo absolvat, immo incurrit in poenam n. 1366 indicatam ; et poenitens semper tenetur iterare confessionem peccati indirecte tantum remissi. Regulae practical. Confessarius, audito peccato reservato a quo absolvere non potest debet, casu non urgente, remittere statim poenitentem ad Superio­ rem, vel ad alium facultate donatum. Caritas saepe suadet, ut ipse absol­ vendi veniam petat ; quare audiat reliqua peccata, Ium ut congrua remedia praescribat, tum ut videat an alia adsint reservata. — Obtenta autem facultate non utatur, nisi prius ostenderit poenitenti patrati sceleris gravitatem, eidemque salutarem satisfactionem imposuerit (cfr. n. 1289 et 5. Alph., VI, 584, 585 ; Praxis, n. 80). Quoad necessitatem communicandi vel celebrandi, in casu quo (piis habet peccatum reservatum, recole dicta n. 1551 ; vide etiam supra exposita n. 1777. Quaestio Specialis. De absolutione peregrinorum. 1779. 1° Nunquam prohibuit S. Mater Ecclesia, quominus fideles confitendi causa, ex una dioecesi in aliam transirent. S. C. tie Prop. F., 30 \pr. 1862. Hoc etiam valet, si agitur de fidelibus alieni ritus. S. Off., 5 Jan. 1605 ; S. C. de Prop. F., 18 Aug. 1915 (ap. .1. I. 5., V, p. 397). Sapienter in (lodice statutum est, pere­ grinos et vagos valide cl licite absolvi posse a confessariis jurisdic­ tione etiam delegata utentibus, quotiescumque ad sacramentum poenitentiae recipientium ad eos accedunt, ('.an. 881. § 1. Ecclesia proinde confessarios pro actu confessionis constituit Superiores peregrinorum 1 : unde servatur jus divinum, secundum quod sub­ ditus nonnisi a suo Superiore vel ejus delegato absolvi potest. 2° Quoad casus reservatos, sequentia statuenda sunt : .· 1 (tr Berardi. Praxis, η. 1071 ; I)'Annibale. Ill, '( til ·ί’" 1 nui. ( . .r im in· - u ci am-· mus tamen interpretationem VA. adhuc posse susti­ · < u.im irritant^ in dublo juris non urgeant, absolutio ■ v ‘confertur, immo el licite posltlsponendissubt’indicatis. ci'icm Cap. I. — De potestate ministri. 321 321 ; Pennacchi, Conun. in Const. Ap. S., App. IX. Periculo mortis non aequi­ peratur de se casus necessitatis ordinariae, v. gr. si urgeat praeceptum commu­ nionis paschalis, et poenitens non possit facile alium adire, ratione distantiae, vel admirationis, vel infamiae. - Attamen, sacerdoti complici qui in his cir­ cumstantiis poenitenti (hac de re monito) indirectam tantum impertiret abso­ lutionem. suffragatur opinio AA., qui negant excommunicationem incurri (cfr. Satinant., App. ad tr. VI de Bulla Cruciatae, c. 6, n. 262 : Rota, Enchir. con­ fessarii, n. 1-48 : Pennacchi, 1. c.). Vide dicenda n. 1783, sub fine. 2° Peccatum compile itat is accusantem. Dicit enim S. Poenit., 16 Maii 1877 (Coll. S. 5., u. 520) : Excommunicationem, quatenus confessarius complicem absolverit, esse in ordine ad ipsum pecca­ tum turpe. l’t autem excommunicatio, supposita hujus peccati accusatione, incurratur, necesse est ut fiat hujus accusatio tanquam materiae necessariae, ut ergo peccatum prima vice clavibus subji­ ciatur, etsi id fiat modo generali, v. gr. commisi turpia cum alio (sacerdos autem bene intelligit agi de peccato cujus fuit particeps). Ami du Cl., 1911, p. 229. Si peccatum complicitatis jam directe remissum denuo accusatur, tanquam materia libera, sacerdos non agit licite, si absolvit sine justa causa ; in excom­ municationem tamen jam non incurrit. Praestat vero ut poenitens vitet talem confessarium (Rota, n. 144 : I)'Annibale, 111, 324). — Alii utique rem non tam rigide dijudicant ; severius autem S. Poenit., quae in Responsis ordinarie exi­ git ut sacerdos, qui absolvit complicem, ab audiendis complicis confessionibus i/ι posterum omnino abstineat. Cfr. cit. Respons. S. Poenit., 16 Maii 1877, aliudque29 Febr. 1904 (ap. Linz. Quart. Schr., 1905, p. 381). 3° Qui complicem absolvit vel absolvere fingit. Intellige : licet ex ignorantia crassa et supina (excommunicationis) hoc faciat 1 : licet ipse solus poenilentem complicem recognoscat, ab ipso non recognitus (Lehmkuhl, 11,1 202) ; licet solum signum crucis efformet, non intendens absolvere (S. Off., 10 Dec. 1883). \on incurrit autem excommunicationem, qui complicem tantum audit in (onfessione, sine absolutione ; qui omnino inadvertenter absolvit ; qui absolvit • \ conscientia recta, quamvis erronea, falso putans adesse rationes pergravis­ simas (Ami du Cl., 1913, p. 908) ; qui cum sola benedictione dimittit poenitentem hac de re monitum ; qui solum confert absolutionem condilionatam, v. gr. casu, quo conferendus esset baptismus sub conditione (cfr. n. 1655). Vide / inz. Quart Schr., 1909, p. 804 ; Noui>. Ree. Theol., vol. 42, p. 102. — \on effugiunt, ut patet, censuram confessarii. si. quo securius peccare possint, pacto mutuo alter alterius complici absolutionem impertitur, et complices hujus padi sunt conscii, eo modo quo n. 1780 diximus. 1782. — II. Peccat similiter et in excommunicationem incurrit sacerdos absolvens vel fingens absolvere complicem, si illum induxit ail non accusandum complicitatis crimen. Ita can. 2367, § 2, quo 1 S. OIL, 10 Dec. 1883, 13 Jan. 1892. Recole dicta superius, η. 1269, 2°. Marc. /nri. Moral. Alph. T. II. P. 111. — Tr. V. De poenitentia. 322 confirmatur Resp. S. Poenit. 19 Febr. 1896 (vide .1. 5. S., 28, • 9 Si ilium induxit etc., et quidem sive directe sive indirecte hoc factum fuerit. Directe, confessarius poenitentem inducit, quando positive et explicite eum praemonet de tacendo complicitatis cri­ mine, quia v. gr. illud jam novit et declaratio illius esset inutilis. Indirecte vero inducit, quando poenitentem suadere conatur, sive quod actio turpis cum ipso commissa non est peccatum, sive saltem non tam grave ut de ipso inquietari debeat. Ex his conclude : censuram non incurri, si poenitens complicitatis crimen proprio marte tacet. Attamen validitati absolutionis collatae obstare potest mala fides poenitentis. — Utrum autem ex parte sacerdotis inducentis ad non accusandum peccatum adsit jurisdictionis privatio, statim dicetur. 1783. - III. Invalide absolvit sacerdos suum complicem, extra casum extremae necessitatis, quotiescumque ille peccatum complici· tatis prima vice accusat. Ila can. 884. Dicitur enim in Const. Bene­ dicti \l\ : ' Sublata illi, ipso jure, quacumque auctoritate el juris­ dictione ad qualemcumque personam ab hujusmodi culpa absol­ vendam >i. S. (illicium 20 Febr. 1867 (Coll. Prop. /·'., n. 948) sic loquitur : Sacerdoti cuilibet omnis facultas et jurisdictio ad sacramentales confessiones personae complicis... excipiendas adimitur. Adde Resp. S. Poenit., 16 Maii 1877, supra citatum (n. 1781, 2°). Recte igitur Mansi (Epit. doctr. Beiied. XIV, v. Confessarius) : Confessarius caret omni jurisdictione absolvendi socium criminis turpis, in ordine ad illud crimen eum ipso commissum ’. Dicitur: 1° Extra casum extremae necessitatis, sensu supra explicato, i. e. etiam extra casum pergravissimae necessitatis. Valide ergo sacerdos in < asibus extremae necessitatis absolvit. « ne hac ipsa occasione, aliquis pereat \ 1, 333) . liciti vero tantummodo, in quantum adsit necessitas de qua n. 1781 loculi sumus . secus enim nec peccatum nec censuras effugiet. Kecte autem addit I>' \nnibale. I. e., ratam esse absolutionem, etsi postea apparuerit nullum periculum (mortis) adfuisse. I 2° Quotiescumque ilb peccatum... accusat. Omnino requiritur (ut invalida dici possit absolutio), ut peccatum complicitatis prima vice clavibus subjn i.dm Stante enim cit. Responso S. Poenit., 16 Maii 1877. proh d· ! i mari potest privationem jurisdictionis esse eum (i x < an. If'·) nulla Ikrnnr.inUa lemim irritantium ab - i > ractio jurlxiidlonis, in casu, est imprimis disciplinaris Cap. 1. — De potestate ministri. 323 a) Certo sacerdos jurisdictionem possidet, si cum aliis peccatis istud crimen lanquam materia libera accusatur (Scavini, III, 367). Multi tamen recte contradicunt pro casu, quo hoc solum crimen denuo accusatur '. b) Certo pariter eam relinet in reliqua peccata, si poenitens hoc crimen silentio praeterii, quin adsit ex parte sacerdotis inductio ad tacendum, sive directa, sive indirecta. c) Immo, probabiliter, jurisdictionem adhuc possidet in reliqua peccata, etiamsi omissio accusationis facta fuerit inducente sive suadente confessario. — Attamen, in his casibus, absolutio quandoque invalide vel potius sacnlege recipitur, ob defectum bona»; fidei ex parte poenitentis. Cfr. Planchard, Practica Dissert., p. 9 ; Coli. S. a'.. n. 520. d) Probabiliter denique valida est absolutio, si sacerdos eam inadvertc.nter dederit v. gr. complicem non agnoscens 2 ; vel si eam dederit conditionate, uti lit post baptismum sub conditione iteratum (Nouv. Rev. Théol., 42, p. 102 · Berardi, Praxis conf., vol. Il, tr. V, q. VI). In casu, ut patet, haec absolutio Iit indirecta. Quaesitum. Magna quaestio est, utrum valeat absolutio indirecta, si pro com­ plice urget obligatio recipiendae communionis paschalis, ipse autem omnia sua peccata accusat nec absque gravis infamiae vel scandali periculo apud alterum confiteri potest ? Respondemus : Non desunt AA. qui hoc affirment. Dicitur enim in Consi. Benedictina : Sub­ lata jurisdictione ad qualemcumque personam ab hujusmodi culpa absolven­ dam. Praeterea, documenta romana potius ausus temerarios, praesumptionem prohibent, el jurisdictionem auferunt in ordine ad hoc peccatum. — Alii vero negant absolutionem, in casu, esse validam. Ratio eorum est, quia, quamvis jurisdictio ratione hujus peccati et in ordine ad hoc peccatum dempta fuerit, nihilominus, quandocumque ipsum fuerit accusatum, denegatio jurisdictionis ad personam complicis se extendit, ut diserte habetur in Consi. Benedicti XIV et S. Officii Responsis (1. c.). Cfr. Aertnys-Damen (ed. 12), II. n. »02 ; Ami du Cl., 1913, p. 908.— Ceterum, in his casibus, praestat, poenitentem sibi consulere ope contritionis, ut dicunt Griffini (apud Berardi, 1. c.) ; Génicot-Salsmans, II, n. 352, 4° ; Ubach, II, n. 666, nota 2. Vide quoque A’. Alph., VI. 555. 1784. — Regi i.ae practicae. 1° Confessarius ppenitentes a complice abso­ lutos benigne excipiat. Ipsi enim nullam censuram, aliamve poenam incurre­ runt, neque eorum peccatum subjacet de se reservation! (nisi forsan episcopali). Repetitis confessionibus apud complicem invalide peractis, amotaque occa­ sione peccandi, absoluti dimittantur. Sed ab ulteriori reditu ad confessarium complicem, quantum fieri potest, avertantur, etiamsi le.r de fugienda occasione proxima id non absolute requirere videatur, ut n. 1781, 2° diximus. 2° Confessarius, etiamsi a casibus R. 1’. reservatis absolvere possit, ad absol­ vendum sacerdotem qui complici absolutionem impertitus est, specialissima indiget facultate a S. Sede impetranda. \e Episcopus quidem, per se hanc potestatem possidet, ut dictum est n. 1278 et 1309. — Pro casu necessitatis recole dicta n. 1284. 1776. 3° Ile· ursus debet fieri ad S. Poenilentiariam, quae ordinarie in forma cominusoria, aliquando etiam in forma gratiosa absolutionem impertitur. In forma commissoria absolutio conceditur, si S. Poenilentiaria committit cowfesVariae sententiae exponuntur a Cappello, I c n. 617. immo ci. Chrétien (o. c. p. 122) 'licii, communder id sentire auctores ; quod tamen, ni fallimur, nimium esse videtur. Con­ trariam enim sententiam tenorem praedicant Aertnye-Darnén (12 ed. II. n. '<03). pro ea citantes etiam Gurr, liucceroni, ('appello, etc. Equidem Xoldin qui contrarius erat (cfr. Chrétien, I. c.), nunc assenti! in ed. 17 ( Noldin-Schmilt, III, n. 371). Certe tamen invalida erit absolutio, si poeniteris tantum ignorat, sacerdotem esse suum complicem 'licet nonnulli contradicant). 32 ; P. III. — Tr. V. De poenitentia. sario ab Oratore electo vel eligendo facultatem absolvendi in actu sacramentalis confessionis. In forma vero grâliosa absolutio datur, si ipsamet S. Poenitentiaria directe reum ab excommunicatione solvit. •i° In recursu, tecto nomine, casus exponatur cum omnibus circumstantiis ad rem facientibus, nimirum : a) quot personas absolverit, et quoties; b) an ex violatione censurae unam vel plures contraxerit irregularitates per celebratio­ nem missae, vel exercitium sollemne Ordinis sacri ; r) an alias jam Rescrip­ tum gratiae acceperit circa hujusmodi crimen. 5° Xon solum confessarius in favorem rei sacerdotis, sed etiam reus pro seipso libellum supplicem, licto nomine, ad S. Poenit. dirigere potest. Quandoque consultius est petere Rescriptum gratiae, responsum scilicet in forma gratiosa. expositis rationibus illud impetrandi, ne scilicet reus extraneo confessario suum delictum aperire teneatur. 6° Clausulae a S. Poenitentiaria appositae, pro gravitate casus, sunt aliae aliis rigidiores ; v. gr., iis qui complicem semel aut bis absolverint, imponitur ut officium confessarii dimittere curent ; iis vero (pii ter vel pluries absolu­ tionem dederint, injungitur ut officium confessarii dimittant, saltem post tres menses, si sunt simplices confessarii, vel post sex menses, si sunt parochi. Quodsi terminus praefixus servari nequeat, sacerdotis delegati est ad S. Poenitentiariam recurrere, ut nova mandata dentur ; interim (scii, elapso termino praefixo) sacerdos complex ab audiendis confessionibus abstinere debet. Cfr. l.mz. Quart. Schr., vol. 62, p. 370 seqq. --------- z CAPUT II De dotibus ministri poenitentiae. AlphoMtur, VI, 626-633 ; ed. G., Ill, p. 651 ; II. Ap.. XVI. n. 99 seqq. : Praxis coni, c. 1 : ed. G , IV, p. 528 ; Acrlny^Damen, I. II. n. 431 ><·<( 158, 60, (68 ; Schoch, Handb. der Pastoraltheol. (1925) ; Génicot-Salsmans, II, n. 355 , Col/i-/.an:i, IV, n. 2688 ; Piscet ta-Gennaro, \ , n. 705 seqq. ; Merkelbach, III, n. 602 seqq. 1785. Jam praeter ordinis et jurisdictionis potestatem, quae prorsus necessaria sunt, in primis opus est. ail Catechismus Roma­ nus (de Poenit., n. 56), ut hujus sacramenti minister tum scientia el eruditione, tum prudentia praeditus sil ; n dicis enim et medici simul personam gerit Idem omnino affirmai Codex canone 888, § 1: Meminerit sacerdos... se nidicis pariter et medici personam susti­ nere. Haec est duplex ratio formalis officii confessarii. (ierit etiam personam iim roius. propterea quod ipsius est admonere et edocere poenilentem. (>eril denique personam pvtkis, qui vero affectu judicat el edocet p · dentem, ipsique pro viribus mederi satagii, ut vitam grai i " 1 qnatur. Et quoniam tam multa et tam gravia olficia iinpb 111 " · Il*sl bonitate seu integritate vitae assidue fulciatui I 1 " ' mnia commemorentur, tractandum occurrit : l<> de sci * n 11 : do ejus prudentia ; et 3° de ejus boni­ tate seu vitae iu egritale. | Cap. IL — De dotibus confessarii. 325 Articulus I. De scientia confessarii. 1786. — Principium. Confessarius tenetur, sub gravi, habere scientiam eorum omnium, quae ad sui muneris functionem requi­ runtur. S. Alphonsns (II. Ap., XVI, 100) affirmat, in statu damna­ tionis esse eum confessariuin, qui, sine sufficienti scientia, ad confes­ siones excipiendas se exponit. Ratio est, quia, deficiente hac scientia, confessarius certo periculo se committit sacrosanctum suum munus male explendi, cum injuria sacramenti et cum poenitentiam damno. Scientiam non supplent dotes ingenii ; nec sufficit experientia ; haec enim, tametsi scientiam juvet, nunquam tamen ejus partes implet. Hinc ■ nullus confessarius intermittere debet theologiae moralis studium 1 ; quia, ex tot rebus tam diversis et inter se disparilius, quae ad hanc scientiam pertinent, multa quamvis lecta, quia rarius accidunt, temporis progressu e mente decidunt : qua de re oportet semper, frequenti studio, eas in memoriam revocare » (H. Ap.. J. c.). Cfr. dicta n. — Itaque : a) Peccat graviter sacerdos, qui in re morali ignarus confessiones excipit. Nec Superioris approbatio eum excusat : haec enim supponit scientiam debitam, eam vero minime infundit. In dubio de sufficienti scientia, potest sacerdos judicio sui praelati acquiescere, qui facile indolem et ingenium sui subditi noverit (Praxis, n. 18, 3°). b) Peccat graviter Superior, (pii concedit facultatem excipiendi confessiones sacerdoti indocto ; hujus enim peccato consentit ac cooperatur, c) Peccat graviter ipse poenitens, qui. in gravi spirituali necessitate constitutus, accedit ad confessariuin, cujus scientiam suo statui non idoneam esse cognoscit ; quia, praeter spirituale damnum, quod patitur, est causa cur sacramentum poenitentiae indebito modo administretur (VI, 626 et 628,1°, 2°). 1787. — Qi alitâtes scientiae, in confessario requisitae, diversae sunt pro diversa poenitentium et locorum conditione. Generatim tamen sufficit scientia mediocris, illa scilicet, qua instructus, in casi­ bus ordinariis prudens judicium immediate ferre possit, et in casibus difficilioribus sciat saltem dubitare et cum debita venia doctos consulere. Cfr. Bullam Apostolica (§ 21) Benedicti XIV. Debet ergo confessarius scire : 1° quae peccata sint mortalia, quae venialia, saltem ex genere suo ; 2° species et circumstantias necessario explicandas ; 3° spectantia ad restitutionem bonorum el famae ; 4° casus reservatos, ut noscat ad quos sua jurisdictio se non extendat : item censuras et irregularitates, saltem communiores ; 5° matrimonii impedimenta, et communes statuum obligationes ; 6° requisita in poenitenle ad bonam dispositionem ; 7° opportuna remedia opponenda peccatis (VI, 627). 1 Scientia, dicere solebat S. Franc. Saleeius, est octavum bicrarchiac ecclesiasticae sacra mentum. Piwi PP. Λ 1 in Constit. Apost. 13jun. 1933 de pontifie. Basilica Patavii S. Xntonlo dedicata (A. .4 s. XXV, 1933, p. 327) haec scribit . Utque moralis theologiae studium nunquam praetermittant (confessarii), cujus procul dubio doctrina quemadmodum Confcssarioruin ministerio omnino est necessaria, ita perfacile in oblivionem excidii ■ (Jam annu» elaptue e»lj. Ρ· HI. — Tr. V. De poenitentia. V9 Pno Pham, animadvertere juvat : a) Major scientia requiritur ad audiendas confessiones in urbe, quam in pagis ; major ad excipiendas confessiones Episco­ porum. sacerdotum et clericorum, quam saecularium atque agricolarum. b) In dubiis magis implicatis, praesertim si casus sit publicus, aut de facili publicandus, non solum consulendi sunt viri docti et majoris experientiae, sed saepe expedit ut, si per tempus liceat, ad ipsum Episcopum recurratur. c) Quandoque debet vel ignarus confessarius confessiones excipere ; v. gr. si quis in necessitate sit et alius sacerdos desit. 326 Quaesitum. Utrum teneatur sacerdos se habilem reddere ad con­ fessiones excipiendas ? Respondetur : affirmative., saltem ut possit succurrere populo in gravi necessitate animae constituto, ad quod certe tenetur. Ratio patet, quia excipere confessiones est unum ex praecipuis officiis sacerdotii. Cfr. can. 892, § 2. Hinc ,S. Alphonsus (VI, 625 ; H. Ap., XVI, 127) : Non video, inquit, quo­ modo sacerdotes illi. qui. ob desidiam, ab hoc onere se subtrahant, possint esse tuli in conscientia, et excusari ab exprobatione Domini, atque a supplicii damnationis inflicto servo illi otioso, qui suum talentum abscondit... Nec dicant hujusmodi sacerdotes, se satis suam obligationem explere, si alio modo animabus subveniant, nempe instruendo, corrigendo, orando, quin sacramen­ tum confessionis ministrent nam illis tenentur subvenire in eo quo indigeni ad propriam salutem. Si enim proximus indiget cibo, in cibo debes ei subvenire, non in vestibus. - Nec valeat dicere, officium audiendi confessiones esse opus caritatis, et caritatem non obligare eum tanto incommodo : respondetur enim, quod hoc munus ortum non habet a simplici caritatis motivo, sed ex officio proprio sacerdotali, ut dictum est. » Articulus II. De prudentia conîessarii. 1788. Magna requiritur in confessario prudenti \, ne scilicet vel poenitentibus, vel sibi ipsi, vel denique bono communi nocumentum afferat ; ars artium est regimen animarum, et confessarii munus mul­ tis dillicullatibus et periculis abundat. Haec prudentia maxime se prodere debet : 1° in deligendis probatis opinionibus ; 2° in largienda libertate confessionis ; 3° in excipiendis confessionibus mulierum ; 4° in interrogandis el admonendis poenitentibus ; 5° in danda vel differenda absolutione : 6° in corrigendis propriis errori­ bus ; 7° in custodiendo sacrament ali sigillo. De tribu-· prioribus tantum h acemus, de celeris infra dicturi (η. I 80i seqq.). 1789. Principi v I Confessarius debet opiniones eligere, quibus securius bonum poenitentis promoveatur. Id tamen faciat ad tramilem”sequentium r la-um, quas S. Doctor assignat (VI, 604, 05; H. Ap.» XVI, I ID ; Praxis, n. 114, 115) : -*πΙ Cap. JI. — De dotibus confessarii. 327 Regula 1α. « Si poenitens se ostendat paratum, ad sequendum id quod est tutius, tenetur confessarius, per se loquendo, eum dirigere secundum sententias tutiores ; quia cum hoc sil majoris perfectionis, tenetur quidem confessarius incumbere majori profectui sui poeni­ tentis ». «Spectat autem ad prudentiam confessarii deinde perpendere, utrum tutio­ ris vel minus tutae sententiae usus suo poenitenti sit profuturus. Ideo dicitur perse loquendo; quia licet id, per se, sit tutius et perfectius, tamen periculo­ sius erit pluribus imponere obligationem operandi semper secundum rigidiores sententias. — Idcirco, in praxi, confessarius potius, quoad fieri potest, debet esse benignus (piam rigidus cum poenitentibus » (VI, 605). Regula 2a. « Confessarius, in delectu opinionum, tunc debet bemgmores sententias sequi, quando illae potius inducunt poenitentem ad vitandum peccatum. - Secus vero, si illae potius conducant ad legis transgressionem. ». Hujus generis sunt opiniones illae, quae licet speculative videantur proba­ biles, tamen, in praxi, sunt valde periculosae : sicut in materia sexti praecepti sunt aliquae de tactibus, osculis, choreis, comoediis, de reprimendis motibus sensualibus et similibus. Item, in materia simoniae et usurae, ubi plura viden­ tur excusari ratione liberalis gratiludinis, sed in praxi magnum periculum involvunt. Item, quando agitur de compensatione facienda, vel de accusatione prosequenda contra offensores, ubi facile est periculum injustitiae aut vindic­ tae (VI, 605). Cfr. dicta n. 83, 2°. Praeterea notandum est, quod S. Doctor speciali severitate utendum esse censet, (piando agitur de procurando bono communi, ut infra declarabitur (n. 1810, Reg. 3a). Regi la 3a. Absolutio non potest denegari poenitenti, ceteroquin disposito, si velit (el hoc verbum probe notetur) uti aliqua opinione probabili (v. gr. opinione quae eum a restitutione eximit) contraria ei. quam tenet confessarius (\ I, 6O'i ; Praxis, n. 115 ; cfr. Conf. dir., XV, 39). Ratio est, quia poenitens vere dispositus, facta confes­ sione, habet jus certum el strictum ad absolutionem. « Quod vero poenitens velit hanc vel illam opinionem sequi, hoc impertinenter se habet ad judicium confessarii ; nisi hic judicet opinionem poeni­ tentis esse evidenter faisant » (VI, 604). Nec valet dicere, quod poenitens ideo non est dispositus, quia sequi renuit confessarii judicium : nam respondetur, quod confessarius non est judex opi­ nionum et conlroversiqrum, prout est S. Pontifex, sed tantum judex est dispo­ sitionis sui poenitentis, et poenitentiae quam peccata merentur, ut patet ex Tridentino, Sess. 1'i, 5. « Dispositio autem poenitentis consistit tantum in bilbendo verum dolorem de peccatis confessis, el firmam voluntatem non peccandi in posterum >. — Requiritur tamen : a) It poenitens non sil rudis et indoctus, sed capax formandi sibi conscientiam rectam ex opinione seu probabi­ litate, (piam reputat solidam, saltem extrinsece, v. gr. ex responsione alterius docti el prudentis ; nam si vellet imprudenter agere, non esset dispositus. 328 P. III. — Tr. V. De poenitentia. b) Ut non agatur de judicio, sive circa dispositionem poenitentis, sive circa administrationem sacramenti, v. gr. si confessarius judicaret se jurisdictione carere super tali casu, poenitens debet ejus stare judicio ; nam alias absol­ vendo sine debita jurisdictione, vel quem ipse judicat indispositum, peccat iconfessarius) agendo contra propriam conscientiam » (VI. 604). c) I t opinio poenilentis sit non solum speculative, sed etiam practice probabilis, i. e. ut careat omni certe probabili periculo peccati formalis : quia poenitens tale periculum vitare tenetur, d) Ut confessarius, etsi non reputet poenitentis opinionem ut solide probabilem, eam tamen non habeat ut omnino falsam, seu falso fundamento innixam · in tali enim casu negat .5’. Alphonsus (II. Ap., XVI, 119) cum Navarro et S. Antonino, poenitenlem posse ac debere absolvi, nisi de sua opinione desciscat. Si autem poenitens absolute convinci nequeat, majoraque ex denegatione timeantur mala, tunc posset confessarius quandoque dissimulare (Aertnys-Damen, II, 449, 3°). 1790. II. Confessarius maxime caveat a cohibenda in suis poenitentibiis confessionis libertate. De sic dicto monopolio confessio­ nis sic loquitur 5. Thomas (In 4. Dist. I 7, q. 3, a. 3, ad q. 4, ad 6um) : Peccaret sacerdos, si non esset, facilis ad praebendam licentiam confitendi alteri ; quia multi sunt, adeo infirmi, quod potius sine con­ fessione morerentur, quam tali sacerdoti confiterentur : unde illi, (pii nimis solliciti sunt, ut conscientias subditorum per confessio­ nem sciant, mullis laqueum damnationis injiciunt, et per conse­ quens sibi ipsis ». Ad rem ,S'. Alphonsus (II. Ap.. tr. ult.. n. 43) : ·■ Caveat confessarius, ne suis poenitenlibus spiritualibus, praesertim feminis, prohibeat accedere ad alium confessarium; et cum advertat accessisse, ostendat id sibi gratum fuisse : immo, ipsis imponat, ut aliquando apud alios confiteantur ; praeterquam si quis esset valde scrupulosus, de quo prudenter timeat, ne si ad alium accedat, qui ejus conscientiam ignorat, notabiliter esset inquietandus ». Exoptandum est etiam, ut parochi confessarios i "notos subinde arcessant : et quo facilior ac liberior sil ad eos accessus, ipsi parochi, hoc tempore, ab excipiendis confessionibus abstineant Malribusfamilias quoque caute suadendum est ut, hac in re, plenam suis tiliis et maxime filiabus libertatem concedant. 1791. III. Excipiendo confessiones mulierum, confessarius debet esse cautissimus. Ratio patet. Diligenter ergo servet confes­ sarius praescriptiones Ecclesiae necnon magistrorum sanctitatis commendationes. In specie : 1° Ex Decreto S. C. Episc., 21 Janv. 1610 : « Confessarii sine necessitate non debent audiit· mulierum confessiones post crepuscu­ lum vespertinum, et ante auroram ». Si adsit nect—tla< vel legitima consuetudo), non audiantur tamen sine lumthr accenso · t sine (esn \ iris ante mulieres semper accessus concedatur, ubi hoc commode Heri potest. E ® Cap. 11. — De dotibus confessarii. 329 2° Excipiendo carum confessionem, praesertim si sit junior, sit austerus potius quam affabilis et familiaris ; nulla in re innuat illas sibi esse notas ; oculorum etiam sit retinentissirnus, ita ut eas nun­ quam, dum in confessionali morantur, in faciem aspiciat, nec, dum recedunt, eas oculis insequatur. Abstineat praesertim ab omnibus blandis ac tenerioribus verbis, ne tribunal Agni immaculati immutetur in speluncam latronum. 3° Extra confessionem, omnem cum eis familiaritatem fugiat, nec eas domi invisat, excepto casu gravis infirmitatis ; sed nec tunc earum confessionem excipiat, nisi aperta cubiculi janua. Munuscula, adulationes, elogia, et quidquid amicitiam conciliare solet, ex utraque parte plene vitentur. Nec minus cavendae sunt feminae, quia sunt sanctiores ; nam, teste S. Thoma, quo sanctiores ac puriores .sunt, eo magis mentem alliciunt. Cfr. Ami du Cl., 1913, p. 844. » 4° Nunquam, absque necessitate, de aliorum, confessariorum defectibus loquatur ; sed potius sedulo quaerat eos ab aliquo errore commisso excusare » (Praxis, n. 100, 2°). 5° « Directionem non suscipiat alicujus, qui vult directorem suum relinquere, nisi adsit urgens causa... nec satis est quod poenitens aliquam erga eum abominationem sentiat, vel quod videatur verbis ipsius fidem non amplius habere ? ut enim ait S. Theresia, saepe esi daemonis tentatio » (ib., 3°). 6° « Evitet confessarius pardalem sese ostendere cum aliquo poenitente. Quidam alicui animae adhaerent ; cum illa omnem curam, tempus et laborem insumunt ». Non negandum, quod aliqua anima quandoque majori indigebit assisten­ tia. quam alia · sed alia est assistentia, alia est adhaesio, quae efficit, ut paucior cura de aliis poenitenlibus habeatur. Ideo expediet, quod confessarius per­ bonae illi indigentiori aliquam diem aut tempus particulare assignet, quin alii incommodum recipiant » (ib., 4°). 7° « In excipiendis confessionibus harum personarum spiritua­ lium, confessarius cavere debet ne nimis attollat vocem, quamvis de peccatis non loquatur : quia, ex hoc accidere potest, quod alii expa­ vescant suas culpas confiteri, ob hunc timorem quod confessarius alta voce loquatur >» (Praxis, n. 101). Vide etiam Hit. Romam m : Ordo ministrandi sacrament, poenitentiae (Tit. Ill, c. 1. n. 6 seqq.), et recole quae supra, n. 1662, 2°, diximus. 330 P. III. — Tr. V. De poenitentia. Articulus III. De confessarii bonitate seu integritate vitae. 1792. — Habeantur idonei confessarii (dixit S. Pius V), ecce omnium Christianorum omnimoda reformatio *. Non enim est dubi­ tandum, quin, si omnes confessarii ea pollerent scientia et morum bonitate, quas tantum ministerium exigit, nec mundus ita pecca­ torum coeno deturpatus esset, nec infernus tot baptizatorum animabus repleretur. Et cum bonitatem dico, non hic intelligo solam habitualem, id est simplicem gratiae statum, sed positivam, boni­ tatem, quae ministrum poenitentiae decet... quam certe nunquam assequetur ille, cui oratio non est perfamiliaris, nec meditatio est quo­ tidiana : etenim alia via lucem et gratias, huic tanto muneri (etiam ipsis angelicis humeris, ut dici solet, formidando) necessarias, obti­ nere nemo potest » (Praxis, 1). Haec confessarii bonitas manifestius apparet, si ipse abundat magna ac sin­ cera caritate. Huic autem caritati nihil magis adversatur quam exsecrabilis ac vere diabolica malitia sacerdotis, qui sacrosancto hoc ministerio ad perni­ ciem poenitentiam, sollicitando scilicet eos ad turpia, impie ac sacrilege abu­ titur. Summi Pontifices, ut tam nefarium abusum ac tam impiam praeva­ ricationem a sacro tribunali efficaciter excluderent, per varia Decreta sanxe­ runt, ut perditissimi isti confessarii. qui ad turpia sollicitant, apud competen­ tes ecclesiasticas auctoritates denuntientur. I nde nobis hic agendum est : 1<> de confessarii zelo et cantate : 2° de sollicita­ tionis crimine denuntiando. § I. De confessarii zelo et caritate. 1793. Principium. Kequiritur in confessario caritas specialis el eximia. Cum enim confessio actus sil omnino voluntarius, per quem confessario summa fiducia exhibetur, manifestum est talem fiduciam non posse provocari, nisi confessarius vicissim summam benignitatem exhibeat poenitenti, qui suae conscientiae arcana aperturus ad eum accedit. Sit ergo caritas confessarii specialis, i. e. vere paterna ; sit eximia, i. e. neminem exludat (latitudo), annorum decursu sibi constans remaneat (longitudo), praecellentem finem sibi in omnibus proponat (sublimitas), et denique a nullis peri­ culis.defatigationibus. injuriis eradicari possit (caritatis profundum). a) In spei 10 monet s’ Alpho/ tem ac zelum ostend.il iu nulla est apud Deuu· " Praxis, 3-5) : Confessarius magnam carita­ mes indistincte m mgxi excipiendo ; siquidem ;>tii> personarum. Immo bonus confessarius. quo ’ Hanc -eni· nti ' s. Pontifex tn suis epistolis, sed loqnens in genere de sacerdotibus. Cfr, ed <» » iv» 1 \ . p. 527, pota b. Cap. II. — De dotibus confessarii. 331 magis animas peccatorum multitudine coinquinatas reperit, eo majori caritate eas amplectitur, eisque animum praebet, his aut similibus verbis : « Eia frater ! bono animo esto ! Xoli timere, peccata tua impavide confitere ! etc... » Majorem ostendat caritatem in poenitentem ai diendo. « Caveat, ne se exhibeat impatientem, aut appareat admiratione percelli de peccatis, quae narrantur... In actu confessionis abstineat a correctione facienda, ne forte, exterriti, poenitentes peccata reticeant. Nihilominus hoc intelligitur regulariter loquendo ; nam multoties expedit ad ulteriora non procedere et statim poe­ nitentem corripere, praecipue cum confitetur peccatum valde enorme, aut si ipse fuerit in aliquo vitio habituatus, ut peccati gravitatem comprehendat. Advertat tamen confessarius, ne eum exasperet, nec perterreat. Quapropter, postquam eum, quantum opus fuerit, corripuerit, statim ei animum faciat, ad reliqua peccata confitenda ». Poenitenti non appareat tarditatis impatiens, nec obliviscatur id semper fieri sat cito, quod sat bene. Erga male dispositos multa patientia utatur, et suaviter simul ac fortiter ad bonam frugem eos revocare conetur. — Maximam autem caritatem ac zelum ostendat in bene dispo­ nendo poenitentem, eumque, quoad fieri potest, adjuvando, ut ita omnia bona, quae ex sacramento emanant, adipiscatur. « Quapropter, vehementiori ardore ac studio incumbat, ut poenitenti percipere faciat gravitatem et multitudinem ejus peccatorum, ac miserum damnationis statum, in quo reperitur : sed hoc semper maxima cum caritate fiat..., ut poenitens inlelligat hoc. quod ei dici­ tur, non ab animo irato, sed ex singulari amore et commiseratione erga suam animam procedere... Postea adjuvabit eum ad doloris actum efTormandum, et. si dispositus est. eum absolvat ». — « Si autem fuerit absolutionis incapax, aut expediens videatur differendam esse absolutionem, assignet ei diem, in quo regredi debeat, dicendo ei sic : Eia frater ! tali die te exspecto, ne praetermit­ tas ad me redire, animo forti magnoque sis, ut tibi dixi. Commenda te quoti­ die beatae Virgini, el veni ad me. Si forte tunc invenies me aliorum confes­ siones excipientem, accede ; te enim ante alios audiam. Si alibi ero, fac ut me arcessant ; omnia deseram, ut tu confitearis. — Et sic dulcibus verbis a se dimittat. Haec est via, qua peccatores salvi fieri possunt, nempe cum eis agere quanta maxima fieri potest caritate ; alioquin. si ipsi in confessarium incident, qui cum eis inclementer agat, a confessione horrebunt, confiteri negli­ gent, et effrenate ad perditionem ibunt ». b) Monet etiam Biti ai.e (Tit. 111, c. i, n. 20) : Parius autem vel serius confitentibus, vel in peccata facile recidentibus, utilissimum fuerit consulere, ut saepe, puta semel in mense, vel certis diebus sollemnibus, confiteantur, el si expediat, communicent ». § 2. De soi.licitationis crimine denuntiando. S. .Wp/ioruus VI, 675. ed. G., Ill, p. 691 ; IL Ap., XVI. n. 165; Albitius. dt Inconst. in n lius fidei, etc., c. 35 ; Itota, Enchiridion, n. 164 seqq. ; Berardi, Opusc. de SolRcit. Lege pr.n «serimi Resp. S. Οίϊ., I I Eebr. 1661 (ap. Berardi el Lehmhuhl, II. n. 1'253). quae (iiraldus, anno 1769, primus edidil ; Instr. S. O(T., ‘20 1'ebr. 1867, '20 Jul. 1890 el 6 Aug. 1897 (ap .1. S. vol. 3, p. 499 : '25. p. 451 ; 30, p. 249 : vel ap. Collect. S C. d<· Prop. Fut.. I. η. 1'28'2). ηιτηοη alia documenta etiam recent ima — E recenlissiniis auctoribus conferri quoque possunt (inter alios) Venneersch, III, n. 603 seqq. ; Piscetta-Gennaro. V. n. 933 seqq. , Chretien, de poenit. p. 130 seqq. ; Woulere, II, n. 416 seqq. ; Merhelbaeh. 111. n. 638. etc. 1794. — In primis referre juvat verba Benedicti XI K, qui, confir­ mando Bullam Gregorii XV, ita in Constitutione Sacramentum, I /risinniio S. Officii, quae ah aliquibus auctoribus citatur : ‘20 febr. 1866, ea ipsa est, quam alii auctores referunt ad annum 1867. Hunc ultimum numerum relinemus, ne confu­ gio oriatur. 332 P. Ill Tr. V. De poenitentia. § 1 loquitur (Codex fur. can., Doc. V) : « .Mandamus omnibus loco­ rum Ordinariis... ut diligenter omnique humano respectu post­ posito, inquirant et procedant contra omnes et singulos sacerdotes, tam saeculares, quam regulares, quomodolibet exemptos... et cujuscumque dignitatis... qui aliquem poenitentem, quaecumque persona ille sit, vel in actu sacramentalis confessionis, vel ante, vel imme­ diate post confessionem, vel occasione aut praetextu confessionis, vel etiam extra occasionem confessionis in confessionali, sive in alio loco ad confessiones audiendas destinato, aut electo, cum simulatione audiendi ibidem confessionem, ad inhonesta et turpia sollicitare, vel provocare sive verbis, sive signis, sive nutibus, sive tactu, sive per scripturam, aut tunc, aut post legendam, lenta­ verint, aut cum eis illicitos et inhonestos sermones, vel tractatus, temerario ausu habuerint ». Meminerint praeterea singuli et omnes sacerdotes ad confessiones audien­ das constituti, teneri se ac obligari suos poenitentes, quos noverint fuisse ab aliis, ut supra, sollicitatos, sedulo monere, juxta occurrentium casuum circum­ stantias, de obligatione denuntiandi locorum Ordinariis praedictis personam, quae sollicitationem commiserit, etiamsi sacerdos sit, qui jurisdictione ad abso­ lutionem valide impertiendam careat, aut sollicitatio inter confessarium et poeni lentem mutua fuerit, sive sollicitationi poenitens consenserit, sive consen­ sum minime praestiterit, vel longum tempus post ipsam sollicitationem jam ellluxeril. aut sollicitatio a confessario, non pro se ipso, sed pro alia persona peracta fuerit ». Constitutio Benedicti .\I\ : Sacramentum Poenitentiae, I jun. 17il, § 2, quae adhuc suum valorem retinet, juxta can. 904, utpote ('adiri speciali titulo tanquam Documentum V inserta. Super his veniunt tria expendenda : 1° quandonam adsit solli­ citationis crimen ; 2° quaenam sit obligatio denuntiandi ; 3° quomodo in praxi confessarius procedere debeat. — Addetur quaestio specialis : de modo instituendi denuntiationem. 1. Quandonam adsit sollicitationis crimen ? 1795. Notio. Sollicitatio, in quam invehit Bulla et quae indu­ cit obligationem denuntiandi, est invitatio ad res venereas, certo facta a confessario, sub definitis clausulis (de (/itibus clausulis m num. sequenti). Est peccatum gravissimum tum quia gravem injuriam irrogat sacramento (unde est sacrilegium re.de) tum quia lelhale damnum infert poenitenti, por­ rigendo ei, pro medi< ina, venenum. — Si solli· itans est ipse parochus, sollici­ tatio continet specialem malitiam contra justitiam . quia ex justitia oves suas verbo et exemplo pascere tenetur (cfr n. 786, 2". r; 1694, b). Dicitur autem : 1° Invitatio, i. e. provocatio ad turpia, facta verbis aut signis ad actus libidinosos incentivis. Cap. II. — De dotibus confessarii. 333 flinc: a) sollicitatio ul completa habenda est (sive poenitens in peccatum reapse consentiat, sive resistat), quotiescumque ponitur actus qui manifestai ardorem unius ad alterum, vel actus aptus nd alliciendum ad res venereas (Viva, Theses damn., Prop. 6n,n.7). Nec refert, utrum actus iste sit in se malus an indilTerens, dummodo ex circumstantiis postea cognoscatur, eum positum fuisse ad sollicitandum, puta, si confessarius imponeret mulieri, ut ipsum domi exspectet, vel si interrogaret ubi habitet (VI, 676). — b) Certe etiam denun­ tiandus est confessarius, si responso doctrinali pronuntiat actus quosdam libidinosos (v. gr. pollutionem in conjugo, absente compacte) non esse prohi­ bitos, ut patet ex Hesp. S. Poenit., 3 Sept. 190-4 (ap. Priimmer, III, n. 461, nota 3). In hoc Hesp. S. Poenilentiaria declarat confessarium. hos actus pro­ bantem (pollutionem scilicet), esse denuntiandum ; attamen non concordant auctores circa proprium sensum verborum quibus S. Poenit. decisionem enun­ tiat ’. Non certo videtur constare, in casu agi de denuntiatione propter sollieitalionem. 2° Ad res venereas : etenim denuntiatio non est facienda vi Constitutionis, si sollicitatio fuit ad alia crimina. Aon urget denuntiandi obligatio, nisi sollicitatio fuerit graviter culpabilis, ul docte exponit Λ'. Alphonsus (NI. 683) quaerens : «an denuntiandus sit < onlessarius sollicitans ad actus tantum venialiter inhonestos » ? et respondens : probabilius non est denuntiandus, quia « actus qui in se est levis contra casti­ tatem. nequit fieri gravis in sacramento ». Ita quoque Priimmer (III, n. 461) contra Berardi (I. c. n. 47). Addit tamen S. Doctor : omnes conveniunt, quod si ex circumstantiis certo conjiciatur, quod sacerdos eo levi actu animum habue­ rit ulterius progrediendi, tunc censenda est sollicitatio gravis (1. c. ed. Gaudé, III. p. 699). Urget vero denuntiationis obligatio, si sacerdos sive marem sol­ licitaverit sive feminam ; sive sollicitaverit ad peccandum secum sive cum alio ; sive demum poenitentem immediate sollicitaverit, sive mediante poenitente, aliam quampiam personam (VI. 691). .3° Certo jacta. Hoc omnino requiritur, et extenditur etiam ad ea quae sequuntur de clausulis. Fama enim, quam possidet sacerdos, hoc exigit. Praeterea, culpa sollicitantis judicialiter probari debet, ut dicit S. Off., Instr, anni 1867, n. 6. Duo autem notare juvat : a) Si ex aliquo facto vel dicto certa quidem est sol­ licitatio, sed non constat quisnam fuerit sollicitans, facienda est denuntiatio, ut Superior de persona sollicitantis inquirere possit, casu quo talis inquisitio facilis sil absque periculo infamandi innocentem. — b) Si vero suspectus de sollicitatione cognas itur, et dubitetur an factum vel dictum fuerit vera solli' Occisio S. Poenitentiarlae, quam referunt etiam Cappello (II, n. 057) et V. lialpiaz (ni \pollinaris > 1933, p. 247) haec est T. excipiens confessiones mulierum, quarum viri '.ieji abesse solent, et quae non facile se continent, docet et suadet easdem mulieres non peccare in sequent ibus casibus : 1° Si desiderando proprium virum absentem patiantur commotionem sensualem scu pollutionem ; 2« si desiderent hanc camdeni pollutionem in se experiri ex ardenti amore viri absentis ; 3" si pollutionem in se excitent tactibus secum habitis, dummodo hos actus referant ad virum absentem. S. Poenit. dilecto in Christo .. scribenti subjungit jam bis hac super re ab hoc sacro Tribunali responsum luisse, et actus hujusino Ii esse graviter illicitos, et confessarium eos probantem esse denuntiandum. Plures aucto'es (inter quos .Ione In Theol. prakt. Quartalschr. - 1932, p. 120 seqq., 336 seqq.) haec verba intelligunl de denuntiatione propter crimen sollicitationi * , id quod negat V. l)alpi-i: in · Vpollinaris · (1933, p. 248 seq.) dicendo inter djcere aliquem et eum sollicitare magnum adesse discrimen · r Η I 334 ---------- --- ------------------------------------------------------ ----------- ■■ ■ i JjW !’ ’ Ρ· HI. — Tr. V. De poenitentia. citatio, vel adsint clausulae, non est imponenda poenitenti denuntiatio ; in poenis enim benignior interpretatio facienda est. Excipe, si accedant indicia vehementia de sollicitatione (v. gr. ob pravam vitam, malamve confessarii famam, quae moralem fundarent certitudinem), vel etiam si verba de se sol­ licitationem prae se ferant, el solum dubitetur an confessarius ad malum finem ea protulerit ; quia, nisi aliud obstet, praesumptio intentionis accipienda est juxta verborum proprietatem ’. Huc faciunt duo Responsa S. Officii ex declaratione 11 Febr. 1661 desumpta : /Id 12m < An confessarius, si laudet poenitentem de pulchritudine et venustate, dicatur illam sollicitare, et ideo sil denun­ tiandus ? Consuerunt, si laus illa sit seria et nihil pravae intentionis redoleat, negativam opinionem esse probabilem » — Ad l(in* « An denuntiandus confessa­ rius, qui, audiens confessionem, dat donum mulieri, ita ut hoc facto dicatur illam sollicitare ? Idem responderunt quod ad duodecimum ». 41'1 ‘ ’ ' ' ΚΉ» t * I 4° Sub definitis clausulis, quibus nempe lex statuit sollicitatio­ nem esse denuntiandam, quando habet sullicientem connexionem cum sacramento. Quae sunt plenius explicanda numero sequenti. ;· ’ 1791). — De clausulis. Quatuor numerantur : sollicitatio, ut denuntiatio imponi possit, debet fieri : vel in actu confessionis ; vel immediate ante aut post confessionem ; vel occasione seu praetextu confessionis ; vel in confessionali aut in loco ad confessiones desti­ nato seu electo, cum simulatione audiendi confessionem. Ci.sila l!l. /n actu sacramental is confessionis. Ad hoc sufficit, si confessio fuerit incepta, licet non perfecta per sacerdotis absolu­ tionem. Nota hic prop. 6am damnatam ab Alexandro VII, quae dicebat : « Confessarius, qui in sacrament ali confessione tribuit poenitenti chartam postea legendam, in (pia ad venerem incitat, non censetur sollicitasse in confessione » -. Clausi i.a 2!l. Immediate unie vel post 3. Haec vox immediate, juxta communiorem sententiam, ita stricte intelligenda est, ut inter sollicitationem et sacramenlulem confessionem nullum intervallum, nullave actio intercedat (II. Ap., X\ 1, 167). Jf,j ·?,, *".· Kfrÿ flinc, denuntiandus est confessarius : a) Si mulierem ante confessionale, confessionis causa, exspectantem, non casu, sed ex proposito, antequam einn fw.?.audiat, manibus aut pedibus inhoneste tangat. — b) Si immediate post con,’ · Cessionem, dum ea ad manum deosculandam accedit, ipse eam sollicitet : vel \ rj ' μ immediate dicat. Exspecta paulisper, et post aliquod intervallum (non autem die sequenti) sollicitare incipiat : in utroque enim casu ponit immediate sollici♦r/r.i; ;| talionis medium. — Secus vero, si. nullo hujusmodi medio posito, eam e con|HB fessionali jam egressam adii el. solid itat (\ I. G77). Attendatur tamen clausula 1 ; I ’ S. Alph. \ I. 702-704; H. Ap., \\ I, ISO. Cfr. Aerlnyfi-bamen, II, 4 23. qui perbenc addunt, iniilll- puellis hystericis nullam vel parvam fidem esse dandam. Vide A’our. /{er. 38, p. 524. — · Non erit tamen denuntianda sollicitatio. >1 Calo traditur charta, a Titio poMea Irevnda. Excipe, >1 Cams scherit quod charta turpia contineat ( Berardi. L r., n. 66). Bulla enim loquitur dc poenHente sollicitato. — 1 Notandum cum Pennacchi Bullam Bene­ dicti XTS sonare : Ante, rd immediate po»t. bed praevaluit explanatio auctorum. ad η. 1796,3: Ca a. ut con rius extra seden c. est ian in se b. ut pet c. ut c on implicite seu ta dire confessione d. ut sol ro confessioner? l.c. 681: Inter licitat occasion fessionis aut ex praetextu confes confessionis ner · ■ Οι β&·* · ad 1796,4: Locus 1. a nonnulli in agro....qui i eo ipso quo ci ad hibetur, etiamsi accidentaliter c 2. ab aliis deterrui natus fue est destinatus, occasiône magni ad 1798,2: Capp, vel ab ea coepta 3.qui sollicitav 5.cujus delictur LIAIM. U .!** Iff (Vfqr^.HUHutt) * o t >· C crr www * ww ~~ » — audiendas destinato aut electo, cum simulatione audiendi confessio­ nem. Dicitur autem : a) In loco destinato ad confessiones, i. e. in sacristia, cella pro sur­ dastris, pro monialibus ; in loco electo, quibus verbis designatur cubiculum, chorus, sacristia pro bene audientibus, tempore magni concursus ; cubiculum in quo degunt infirmi. b) ('uni simulatione. \d tria loca praedicta se referunt haec verba. Innuunt, confessarium tunc solum esse denuntiandum, si, sive in confessionali, sive in loco ad confessiones destinato seu electo, ita se gerat ut merito adstantes credere possint eum excipere confes­ siones, v. gr. applicando aures, etc. ’ Haec conformia simi actuali praxi SS. CC.. ut inter alios concedit D * Annibale (lit, n. 367). Immo secundum eamdein praxim, dicendum (ut supra >ub b notavimus), quod non effugiet denuntiationem, (pii In confession.! II rogatus ut die sequenti confessionem audiat, statim sollicitationem periled. Non omnes tamen auctores in hac re consentiunt (v. gr. Lehmkuhl, Woldin, etc.). 0 2“. immediate ante eel post3. Ilaec vox immediate, juxta communiorem sententiam, ita stricte intelligenda est, ut inter sollicitationem et sacramentalem confessionem nullum intervallum, nullave actio intercedat (II. Ap., XVI, 167). vi.aumla Hinc, denuntiandus est confessarius : n) Si mulierem ante confessionale, confessionis causa, exspectantem, non casu, sed ex proposito, antequam eam audiat, inanibus aut pedibus inhoneste tangat. — b) Si immediate post con­ fessionem. dum ea ad manum deosculandam accedit, ipse eam sollicitet : vel m immediate di< at Exspecta paulisper, et post aliquod intervallum (non autem die sequenti sollicitare in» ipial : in utroque enim casu ponit immediale sollici­ tationis medium. Secus vero si. nullo hujusmodi medio posito, eam e confessionali jam egressam adit et sollicitat (\ I. G77). \ttendatur tamen clausula sequens. 1 S. Itph.X I. *02·70·· » II. \p., \\ I 180. Cfr. .Aertni/e-Dumen, II, 4*23, qui perbeneaddunt, * inulti puelli' hyMcrlcIs nullam vel parvam thlem csΛ, * p. — Non erit tamen denuntiantia sollicitatio, si Calo traditur charta, a Titio *t< po i leitrnda. Excipe * Ί Cams sclv» rit quod charta turpia contineat (Berardi, I. r., n. 66). Bulla enim loquitur de pomilenk -dluit.ito. — Notandum cum Pennacdii Bullam Bene­ dicti \I\ * onan : Vnlr. tel immediate pont Sed praevaluit explanatio auctorum. Cap. II. De dotibus confessarii. 335 Clausula 3n. Occasione vel praetextu confessionis. Confessarius occasione confessionis sollicitat, quando sumit ansam ad sollicitan­ dum postquam ipse ad confessionem invitavit, vel ex confessione vere ab alio petita (quamvis non facta), vel vere facta ; praetextu vero, quando eamdem ansam sumit ex confessione ficta, id est ex confessione, quae ab ipso unice eo fine proposita vel suggesta est, ut sollicitationi inserviret. Et primo capite (occasionis) : a) Denuntiandus est confessarius qui, rogatus ad confessionem statim audiendam, sermonem alio divertit et sollicitat : etsi nondum sederit, nec poenitens fuerit genuflexus. — b) Idem dicendum, licet rogetur ut die tantum insequenti confessionem excipiat · sed, in hoc casu, sol­ licitatio non erit denuntianda nisi Hat in confessionali (seu in loco confessio­ nis). S. OIT.. i 1 Febr. 1661. — c.) Item denuntiandus est confessarius, si ob fra­ gilitatem mulieris, ex ejus accusatione cognitam, eam postea domi sollicitet : dummodo ex indiciis 1 sufficienter constet, eum ex illa scientia (non autem ex aliis causis) ad sollicitationem fuisse inductum. — Patet, quo longius tempo­ ris intervallum post confessionem intercedit, eo infirmiora’ evadere indicia (cfr. etiam Priimmer, III, n. 463). Ex secundo capite, (praetextus' : a) Denuntiandus est confessarius, qui ob pravum finem invitat ficte mulierem ad confessionem, et deinde sollicitat ; item, si vocatus a matre ad audiendam confessionem filiae, ad hanc pravo line accedit, eam alloquitur utrum velit confiteri, vel dicit se advocatum fuisse ad audiendam ejus confessionem et deinde sollicitat, b) Hem, si mulieri, jam extra confessionem sollicitatae et renuenti ob timorem diffamationis, suadet, ut fingens se aegrotam, eum ad peccandum arcessat. — Secus vero, si tali praetextu utitur, non ad sollicitandam mulierem, sed solum ad illuden­ dum Superiori, domesticis, etc. ; vel si ipsa mulier, nulla conventione praemissa, utitur praetextu confessionis ad confessarium advocandum et sollicitandum ; < quamvis deinde rem habeant » (VI, 678, 679 ; II. Ap., XVI, 168, 169). Clausula 4a. In confessionali, sive in alio loco ad confessiones audiendas destinato aut electo, eunt simulatione audiendi confessio­ nem. Dicitur autem : a) In loco destinato ad confessiones, i. e. in sacristia, cella pro sur­ dastris, pro monialibus ; — in loco electo, quibus verbis designatur cubiculum, chorus, sacristia pro bene audientibus, tempore magni concursus ; cubiculum in quo degunt infirmi. b) ( uni simulatione. Ad tria loca praedicta se referunt haec verba. Innuunt, confessarium fune solum esse denuntiandum, si, sive in confessionali, sive in loco ad confessiones destinato seu electo, ita se gerat ut merito adstantes credere possint eum excipere confes­ siones, v. gr. applicando aures, etc. 1 Haec conformia sunt actuali praxi SS. CCM ut inter alios concedit D'Annibah* (111, n. 367). Immo secundum eamdem praxim. dicendum (ut supra sub b notavimus), quod non effugiet denuntiationem, qui in confessionali rogatus ut di»· sequenti confessionem audiat, 'talirn sollicitat innem perficit. Non omnes tamen auctores in hac re consentiunt (v. gr. Lehmhuhl, Notdin, etc.). 336 I*. HI. — Tr. V. De poenitentia. In multis regionibus, ubi, velamine interjecto, non conspicitur sacerdos (aliquoties etiam poenitens), facilius aderit simulatio confessionis, si ambo in confessionali. vel in loco ad confessiones excipiendas destinato confabulentur. Si vero agitur de loco confessionis electo, accedere debet positiva simulatio, ut sunt applicatio aurium, benedictio et similia : vel etiam, si agatur de cubi­ culo, circumstantiae tales sint oportet, ut merito praesumatur poenilentein ad peragendam confessionem intrasse, et similia. Hinc, denuntiandus non est. qui sedens in confessionali. nec ullo modo simu­ lans confessionem, sollicitat mulierem stantem vel sedentem ante confessio­ nale (S. Off., 11 Febr. 1661) : secus vero, si eam in confessionali vel in loco confessionis genuflexam sollicitat. Probabiliter autem non est denuntiandus, qui cum alio, in confessionali, de rebus inhonestis tractat, quin simuletur con­ fessio. Cfr. Del ï'ecchio, n. 770 *. Vide tamen, utrum non adsit sollicitatio quae ex alio capite, ex jure nempe naturali, manifestanda foret, si sermones inhonesti provocationem ad turpia in se contineant ; tunc lex quidem naturalis denuntiationem praescribet, sed (ut advertit Chretien, o. c. p. 137 seq.) sine sanctione pro omittente denuntiationem. 2. De pbligatione denuntiandi. 1797. Scribit S. Alphonsus : « Finis generalis legis denuntia­ tionis, ut scite advertit Eusebius Amort (de Poenit., (list. 10, § 1. q. 19), non est emendatio personae particularis, sed securitas publica sacramenti el animarum, ex castigatione certa tam abominabilis sceleris, et ex metu indeclinabili omnium confessariorum incurrendi gravissima supplicia, etiam actu unico, aut semel tantum iterato ; immo etiam indemnitas Ecclesiae, ne scilicet ejusmodi pestes ad offi­ cia publica subrepant, quo nihil est nocentius communi Ecclesiae bono » (VI, 686). l.ex igitur fertur in praesumptione juris. Tenentur locorum Ordinarii in conscientia et sub gravi causas de crimine sollicitationis coram proprio tribunali, praehabitis omnibus de jure requisitis conditionibus, quamprimum introducere, discutere ac terminare. Ex peculia­ ribus tamen rationibus possunt quoque hae ('ausae ad S. Officium deferri vel ab ipsa S Congreg. ad se advocari immo reis conventis semper licebit in quovis judicii gradu recursum interponere ad S. Officium. Talis recursus non suspen­ dit, excluso semper appellationis casu, exercitium jurisdictionis in locorum Ordinariis, nisi constiterit. Sedem Apostolicam causam ipsam, juxta can. 1569, § 2, ad se advocasse. Ilis praenotatis, jam in specie inquiremus : 1° Quis sit denun­ tiandus ; 2° quis debeat denuntiare ; 3° de causis eximentibus ab hac lege ; 4° de iis, quibus est denuntiandum ; 5° de poenis statutis. lia secuudum Decreta s. OH., ι. 1 f 61. qu.iv >. Doctor non noverat ( Vind. Alph., I*. V, q a 3). ei qua<· videntur derogare *everi> Iccibus Pauli V (ex anno 1614) a S. Doctor e illiti- (\ I, 680). Cap. II. — De dotibus confessarii. 337 1798. — I. Quis denuntiandus. 1° Denuntiandus esi sacerdos cnjûscumque dignitatis ‘, qui sollicitationis criminis certe reus est ; etsi longum tempus a sollicitatione effluxerit et crimen manserit ornnino occultum (VI, 696, 697). a) An Episcopi inter sacerdotes cujuscumque dignitatis, de quibus loquitur Bulla, comprehendendi sini, non absolute liquet. Salmanticenses, Bonacina et alii sentiunt eos esse Inquisitoribus (vel S. Sedi) denuntiandos. In eorum sententiam inclinat .S’. Alphonsus (VI. G85), et eam veriorem habent plures auctores moderni (Cappello, II, n. 443 : Chrétien, o. c. p. 134). Vide notam praecedentem. ' b) Sacerdoti sollicitanti nihil prodest quod jurisdictione carueril. si in conjfscionali sollicitavit. S. OIT., 20 Febr. 18G7, n. 27 r) Denuntiari debet sacerdos sollicitationi ex parte poenitentis manifesto consentiens, quamvis stalim dissenserit de turpi materia loqui, illius comple­ mentum ad aliud tempus distulerit et absolutionem non praebuerit. S. OIT., 20 Febr. 18G7 : cfr. declarationem ejusdem S. Off., 11 Febr. 1661, confirmatam in Const. Sacramentum poenitentiae, ex anno 1741. Ratio : datis enim istis cir­ cumstantiis, sacerdos ex sollicitato fit evidenter sollicitans, occasione confessio­ nis, relate ad complementum actionis : sollicitatio facta est mutua. d) Lex denuntiationis, er parte poenitentis sollicitati, non cessat propter spontaneam confessionem forte a confessario sollicitante factam, neque ob ejusdem translationem, promotionem vel praecedentem condemnationem, aut propter emendationem praesumptam aliasve id genus causas. Animadver­ tendum tamen, in casu emendationis sollicitantis, id a denuntiante esse notandum. e) Lex denuntiationis urget, licet poenitens, ob animi candorem, nihil de malitia sollicitationis suspicatus fuerit : seu, ul habemus e resp. S. Ofiicii, II maii 1707 (apud Merkel bach. 111, n. Gil), si sollicitaverit confessarius *poeni tentem non advertentem malitiam peccati (sed postea eam advertentem). 2° Denuntiandus non esi sacerdos jam defunctus, vel sollici­ tans inter aliorum sacramentorum administrationem. Ratio primi : cessat finis specialis legis, scii, emendatio et punitio rei. — Ratio secundi : de solo abusu sacramenti poenitentiae loquuntur Constit. SS. PP. \ltamen jus naturale denuntiationem imponere potest. Cfr. X. Alph., VI, 684, 688, 692. A fortiori, denuntiandi non sunt : poenitens qui confcssarium, interpres qui poenitentem sollicitarunt ; item mandans confessario ul sollicitet : laicus et clericus qui se simularunt confessarios. Cessaret etiam obligatio denuntiationis (ut asserunt Chrétien. Merkelbach, III, 641, A in line), si aliqui rei judicialiter plene fuissent convicti et simul perfecte emendati apparerent. Id vix in praxi valet, propter silicium secretum harum causarum. 1799. — II. Quis denuntiare debeat. 1° Tenentur sub gruet'omnes et singuli poenileid.es soi.licit vri (et quidem sub poenis gravissi‘Constat apud omnes, Cardinalem excipi a lege communi, ul habetur ex can. 2227, § 2. Aliqui auctores (ut dicemus sub a) excipiunt quoque /Episcopos, aut saltem probabile putant, eos excipi. Equidem canon 2227, § 2 eos non eximit, ul legenti palet ; sed aliquod dubium provenit e voce : sacerdoa ( Merkelbach, III, n. 639). Marc. Inst, Moral. Alph. T. II. « 22 rnis, ut, n. 1800 dicetur) denuntiare intra mensem, etsi in sollici­ tationem consenserint. Can. 904. a) Onus denuntiandi est perse personale (Instr. 1867, η. 7). Verurntamen. si sollicitatus gravissimis difficultatibus impediatur, quominus ipse hoc perd,· cere possit, tum. vel per epistolam vel per personem sibi bene visam adeat Ordinarium (ib.). — Si justa adsit causa differendi (v. gr. necessitas communi­ candi), sollicitatus denuntiare saltem promittat (VI, 693). b) Si sollicitatus consentit confessario sollicitanti, non tenetur consensum suum manifestare ; nec potest super hoc ab Episcopo interrogari. S. OIT.. 27 Sept. 1624 1 : Instr. 1867, η. 6. 2° Quilibet fidelium, ad mentem can. 1935, semper potest delic­ tum sollicitationis, de quo certam notitiam habet, denuntiare. Immo urget haec obligatio, quotiescumque ad id quis adigitur ex ipsa lege. naturali ob fidei vel religionis periculum vel aliud imminens malum publicum. Quare : a) Ex jure tum naturali tum positivo, el quidem sub gravi, si aliter damnum immensum, quod ex t.di crimine solet evenire, non posset averti, omnes hujU' delicti testes et quaevis alia persona,"etiam impubes, quae sollicitationem imme­ diate, vel mediale ex dictis ipsius sollicitantis aut sollicitatae, extra coniessionent, modo certo intellexerint, ad denuntiationem tenentur (Cfr. VI, 695, sed etiam 680-693). Sunt tamen qui dicant, in jure novo urgeri non jam posse, ut praeter ipsum poenitentem alii quoque, qui sollicitationem certo noverint, ad denuntiandum vi legis eccl. obligentur ; saltem id non constare (Merkelbach, III. 641). b) Consanguinei lineae redae (etiam collaterales in primo gradu) ad denun­ tiationem, ob rationem n. 143 adductam, non tenentur. Canones 1755, §2, n 2 et 1757, $ 3, n. 3 eximunt quoque a testificatione in judicio consanguineos el allines in linea recta (et collaterales in primo gradu), si immineat incommo­ dam valde grave: immo in causa hujusmodi consanguinei eorum vel allines repellendi sunt ut incapaces, nisi obstet bonum commune. c) Obligatio urget, etsi sub secreto naturali, aut cum juramento promisso sciatur crimen . secus, si sollicitatio fuerit manifestata proprie ad petendum consilium sci. eum tenet secretum professionale. Itaque tunc praevalet bonum commune majoris momenti. \ec testibus imponitur obligatio sub poenis lala> sententiae, quamvis ab auctoritate ipsi valeant puniri · de solo enim poenitente mentionem facit Canon 901 (cfr. etiam c. 2368, § 2). d) Sollicitatus ab obligatione non ximitur, eo quod alius jam denuntiavit. HI. Causae eximentes a lege denuntiationis diverse statuendae sunt, prout agitur de sollicitato vel de testibus sollicitationis. Nullus tamen ideo dicendus est exemptus, quia sollicitatio juridice probari nequit ; secus enim fere nunquam denuntiandum esset. a) \ullus ab hac lege eximitur ob difficultates intrinsecas et communes, qua­ les sunt verecundia personae sollicitatae, timor commovendi in se suspicio­ nem judicis, periculum gravis sed vix probabilis damni. Hujusmodi enim difficultates non sunt tanti ponderis, ut locum dent epikeiae (.Amort, de Poenit., 1 >. ΛΙρΛ., VI 700 , cfr Donntu*. Praxis. t. 't, tr. 13, q. 61, ubi textus Decreti. — In Coli. S. C Ut Pmp. Fui., notatur Decretum 17 .Apr. 1624. Cap. 11. — De dotibus confessarii. 339 disp. 10, § 1. q. 21). Attamen, fundatus lirnor mali gravis potest esse molivurn, non quidem legem tollendi, sed denuntiationem di/fcrcndi. vel impetrandi dis­ pensationem. Cfr. Lehmkuht, 11. 1257. Praeterea, eximuntur testes, si persona narrans non apparet satis fide digna, vel si ipsa suae obligationi satisfecit. b) Sollicitans non tenetur seipsum denuntiare : unde nullus confessarius tenetur monere poenitentem, quem ipse sollicitavit, ut denuntiet. Si tamen sollicitator sponte comparent, gaudebit beneficio sponte comparentium, vel, si jam fuerit ab aliis denuntiatus, poena imminuetur. S. Off., Instr. 1867, η. 13. IV. Cuinam denuntiandum. Res deferri debet ad Congr. S. Oflicii, vel ad loci Ordinarium, in cujus territorio reus resident iam habet, licet de Regulari sollicitante agatur. Vide etiam S. Off., Instr. 1867, η. 1, Resp. 15 Maii 1901 (ap. .1. S. 5., 34, 383) et alia docum. recentia *. Ιύ praxi tamen recurrat poenitens ad Ordinarium hei m quo ipse residet (vide notam praecedentem, in fine), vel ubi delictum locum habuit. 1800. V. Poenae statutae. 1° Poenitens sollicitatus (el iste solus), incurrit ipso facto in excommunicationem nemini reservatam, si per mensem, postquam de omnibus monitus fuerit, reum denun­ tiare culpabiliter omiserit, juxta dicta n. 1356. 2° False denun­ tians, vel false denuntiare mandans, consulens, etc., incidit in casum R. Pontifici speciali modo reservatum (cum adnexa censura), nl (lictum est n. 1771 ; et tenetur, ut patet, ad retractationem for­ malem ot reparationem damnorum (c. 2363). - 3° Sollicitator puniri potest suspensione a missae celebratione et ab audiendis confes­ sionibus, immo meretur declarari inhabilis ad confessiones excipien­ das, gravissimisque canonicis poenis plecti, degradatione non excepta, si casus unquam id ferat (cfr. can. 2368, § 1). Inquirendum est insuper : a) An casus sollicitationis, ut inoris est, sit in dioecesi reservatus, b) An sollicitator complicem absolvere lentaverit : quo casu incurrit in poenas, quas commemoravimus n. 1781-1784. 3. Regulae practicae pro conjessario. 1801. I " Confessarius, audiens in confessione personam fuisse sollicitatam, ante omnia examinare debet : a) an haec persona sit fide digna, an odio vel malitia (ut saepe accidit) vel etiam levitate ducta sacerdotem calumniare velit ; b) an adsint omnes circumstan­ tiae, quae certam faciant denuntiandi obligationem. 1 Procedit autem loci Ordinarius eham cx dispositione speciaZt juris» el omnibus Superiori­ bus religiosis, quantumvis exemptis, districte prohibitum legitur (can. 501, § 2), quomi­ nus In < causis ad S. Oillcium spectantibus, se intromittant >. — .Si denuntiatio facia full Ordinario in cujus territorio accusatus non habet residentium, Is tenetur omnia acta trans­ mittere ad Ordinarium loci in quo residet denuntiatus ; loro vero non cognito, ad S. Officium. Pro praxi haec indicat Ubach (II. 675, nota I) : Nisi facile el cito delatio ad Ordinarium delinquentis fleri possit, poenitens ad Ordinarium recurrat dioecesis, in qua degit. » .340 P. III. — Tr. V. De poenitentia. Caveat autem ab inquirendo sollicitantis nomine, et moneat pocnitentem, casum falsae denuntiationis esse S. Pontifici reservatum. 2° Si de sollicitatione plane constet, tenetur personam sollicita­ tam, licet in bona fide exsistentem, sedulo admonere de obligatione, quae earn, sub poena excommunicationis, ad denuntiationem adstringit (cfr. can. 904). \.t tamen si certo praevideatur, monitionem hanc moribundo alicui nedum profuturam nocituram esse ob veras vel suppositas difficultates, tunc diffe­ renda erit monitio aut dispensatio petenda a Superiore. Item, ut aiunt plures auctores (Chrétien, o. c. ρ. I it» Cappello, II, 4541, non moneat poenitentem qui ob simplicitatem sollicitationem neque tunc neque postea intellexit. .3° Excusationes, quas persona sollicitata afferre solet, sedulo per­ pendat. Si justae videantur, examinet, utrum causa detur differendi denuntiationem, vel etiam petendi legis relaxationem. Si primum, v. gr. si Episcopus sit absens, vel si urgeat communicandi neces­ sitas. poenitens absolvi poterit, modo serio promittat se quamprimum suae obligationi satisfacturum. Cfr. can. 2368, § 2. Si secundum, v. gr. si probabiliter sit perii ulum gravis damni subeundi in bonis famae, fortunae aut corporis, poenitens per se vel per alium (v. gr. per confessarium) ad Superiorem recurrat, exponendo naturam impedimenti, quo a denuntiatione facienda detinetur, quidque sibi agendum sil. exquirat. Si urgeat necessitas, spondeatque stare decisioni Superioris, potest absolvi (S. Off., 1867. n. 5 et 7). 'i" Si vanae sint excusationes, v. gr. si poenitens, propter accepta vel accipienda munera, dicat se grat it inline aut necessitate a denun­ tiando impediri, etc. : opponat confessarius gravitatem sacrilegii, necessitatem obediendi legibus Ecclesiae, et poenam excommuni­ cat ionis incurrendae. Ostendat etiam, non adesse infamiae periculum, quia sollicitata non tenetur manifestare suum consensum immo. si eum sponte manifestaret, vel si complex eum revelaret non esse futurum ut judex unquam ad talem lapsum alludat. Si consentiat, vel statim ei concedatur absolutio, vel in casu prudenter dif­ feratur, donec reapse denuntiaverit. Cfr. X. Alph., Praxis, n. 83. 5° Si persona, nullo impedimento detenta, denuntiationem om­ nino renuat, laudandus est confessarius, qui operam suam poenitenli non denegaverit (S. Off., I. c. n. 7). Obligatio loco poeniI eut is denuntiationem instituendi non quidem exsistit, nisi ex lege chant alis, cum nullum aliud suppeteret remedium ad removen­ dum damnum commune (quod raro accidet, aiunt Aertnys-Damen, II, n. Î2.)). Porro in casu quo non fiat denuntiatio a poenitente ipso (ut supra), expedit ut. praehabita licentia poenitentis, confes­ sarius scribat ad Ordinarium, sub fidis nominibus pro informatione quoad factum ipsum et pro opportuna instructione quoad modum agendi (vide Merkelbach. Ill, n. 6'i4). Interea personam non absolvat. sed alio commodo tempore ad se redire faciat. - Si confessa- Capi II. — De dotibus confessarii. 341 rius hanc suam operam praestare non velit (et ut diximus, generatim non tenetur), exspectare quidem poterit poenitens (denuntiare renuens) occasionem alterius confessarii qui odit hoc onus suscipere (Merkelbach, 1. c.). Quaestio Specialis. De modo instituendi denuntiationem. 1S02. — It rite perficiatur denuntiatio, haec sedulo teneantur, praeter ea quae jam superius (n. 1799) innuimus : i° Aule omnia sciendum est, denuntiationes anonymas contra sollicitantes habere vim nullam. Onus autem denuntiationis ab ipsa persona sollicitata est adimplendum idque in forma judiciaria, nempe coram Episcopo ejusve dele­ gato cum interventu viri ecclesiastici, qui partes notarii teneat, nisi ex ratio­ nabili causa Ordinarius ab interventu notarii dispenset, et cum juramento ac subscriptione vel signo crucis apposito (si scribere nesciat vel nequeat). Deinde eadem persona denuntiante adhuc praesente, addi debent subscriptiones reci­ pientis denuntiationem, et notarii (si adfuerit). Haec quidem denuntiatio est in forma juridica et judiciali, quae si falsa fuerit, absque ullo dubio (quando enim non est judicialis, aliqui dubium movent, ut ait Merkelbach, III, n. 6 42) gravissi­ mis illis plectetur poenis quas n. 1771 et 1327 exposuimus. Porro in prox i ordi­ narie praecedet extrajudicialis aliqua denuntiatio, quae paucis hisce indicatur : Propria manu scribitur epistola ad Episcopum, non anonyma sed rite subsignata (indicatis nomine et domicilio), qua declaret scribens, se ad denun­ tiationem teneri, et roget de modo quo sit instituenda ; si autem tunc jam velit delinquentem manifestare (quae denuntiatio erit quidem « apud judices eccle­ siasticos », de qua e. 894, vel « apud Superiores », ut ait c. 2363, sed non juri­ dica; (piare si fuerit falsa, practice non incurrerentur poenae canonicae), nota­ bit nomen el munus confessarii, aut (si ignoretur) descriptionem ejus, eum circumstantiis loci, temporis etc., si fuerit facta sollicitatio ante vel post confessionem aut in actu confessionis etc. Si res ferat, propter graves rationes, addet : se non posse personaliter adire Curiam episàôpalem, sed exspectare aliquem delegatum vel solo confessorio congrue denuntiationem a se fieri (de his cfr. Merkelbach, 1. c.. H’owkv-s, II, n. 426, 427). Notamus hic etiam cum auctoribus communiter; solum Ordinarium loci (excluso \ icario Generali absque mandato speciali, et exclusis quibuslibet Superioribus etiam majoribus exemptis — a fortiori, exclusis Vicario foraneo el parocho) et A. Officium in casu haberi tanquam Superiores vel judices competentes. 2° St gravis omnino ac ci traordinaria urgeat causa, denuntiatio tota heri potest per relationem a denuntiante scriptam, dummodo coram loci Ordinario ejusve delegato ac notario (si adsit) jurejurando postea confirmetur el subsig­ netur ; quod pariter dicendum est de delimit ialione informi, per epistolam v.gr. vel oretenus facta extrajudicialiter. Inde apparet, personam denuntiantem in i .isu se sistere debere coram Ordinario vel ejus delegato vel confessario,saltem ad confirmandum id, quod per scriptum asseruit et ad subsignandum m forma. 3U In casibus difficilioribus permittitur ut denuntiatio, praevie tamen obtenta denuntiantis licentia (ne sigillum sacramenlale violari videatur), reci­ piatur a confessario ipso in sede confessionali. Quo in casu, si continenter heri nequeat, denuntiatio domi scribatur a confessario vel ab ipso denuntiante, aliaque die utroque in sedem confessionalem denuo conveniente, perlegatur vel tradatur legenda, ac juramento et propria subscriptione vel signo crucis 342 P. HI. — Tr. V. De poenitentia. (casu quo scribere nescit) a denuntiante confirmetur. De his omnibus expressa semper in actis mentio facienda est. - Modus iste denuntiationis nequit fieri in artu confessionis, ut patet : sed fiet in sede confessionali. 4° In denuntiatione recipienda hic ordo regulariter servatur : a) Praemittitur juramentum de veritate dicenda, b) Fit interrogatio, quae scripto redigatur ac subscribatur, c) Defertur juramentum de secreto servando ab ipso denuntiante. Secretum autem quo ligatur tum denuntians, tum testes, tum omnes Officiales, tum illi qui legitime interpellantur, est secretum S. Officii. Poenae tamen gravis­ simae huic secreto annexae et in casu violationis ipso jacto incurrendae ab Officia * libus etc., non de jure communi vigent pro denuntiantibus nec pro testibus. 5° Denuntiatione accepta. Ordinarius tenetur sub gravi eam quamprimum communicare cum promotore justitiae, qui constituendus est, quique scripto declarare debet, an specificum sollicitationis crimen in sensu Bullae Bene­ dicti XIV adsit in casu, vel non. Si Ordinarius in hoc judicio a promotore jus­ titiae dissentiat, ipse promoter debet intra 10 dies rem deferre S. Officio. Si ambo consentiant vel utcumque promoter recursum non faciat ad S. Officium (de quo supra), tunc Ordinarius, decernendo non adesse specificum sollicita­ tionis crimen, jubebit ut acta vel destruantur vel reponantur in archivo secreto ; pro natura etiam ac gravitate rerum denuntiatarum, munere suo fungetur, at cum justitia atque aequitate. Si vero crimen juridice adesse consuerit, illico ad inquisitionem procedat, ut n. 1797 dictum est, sequendo normas SS. Cano­ num (vide can. 1942, 1913 seqq.). Attamen in hoc ultimo casu, semper Ordi­ narius certiorem reddere debebit S. Congreg. Officii, licet deinceps causa ab ipso agatur et sententia ab ipso pronuntietur. 6® Demum animadvertere, opus est: juxta Circulare Secretariae Status, diei 1 dec. 1918. jam nulla denuntiatio directe ad S. Officium erat mittenda, ne ratione adjunctorum postalium amitteretur epistola. Quare litterae ad S. Offi­ cium mittendae, sigillo claudendae erant atque Ordinario tradendae. Hic, alio superaddito involucro eas clausas ac integras, modo securo ad Secretariam Status mittebat, quae tandem has intactas S. Officio mandaret ’. — Consulan­ tur variae Instructiones S. Officii, ubi adhuc plura in specie determinantur quoad formam servandam et modum, quo proceditur in regionibus dissitis (cfr. v. gr. Instruet, an. 1867, n. 15). CAPIT III De officio confessarii in excipienda confessione. > WphorwtM. VI, 603 seqq. ; ed. G.. Ill, p. 625 : VI. 450 ; ed. G., IIÏ, p. 454 ; Praxis toni n .'I , ed. G.. 1\ p. 540 et, praeter jam notatos in t praec,. Reuter-Lehmkuhl, Ne<>Conlessarlus, per totum ; /.e/tmAu/l/. II, n. 541 seqq. ; Xertnjis-bamcn, II, n, 467-533, tibi de occaslomirils , 'fer llaar, de conferenda absol. sacram. : de occasionariis et recidivis (19.) '■•/iiii/i. Handb. der Pastoraltheol. . Desbrus, Notes d’un missionn. (passim) ; .Voidin-s hmiff, III, n. ,07 seqq. ; Haulers. II. η. 449 seqq. ; MerMba h, II. η. 611 seqq. ct ’■ "> '"IU Mimam» in Nouv. Rev theol. , 1930, p. 26 seqq. . Periodica de re can. el morali 1932, p. 154 seqq.. etc. In hoc capite agemus : 1° de obligatione confessarii, in genere, erga omnes et singulos poenilentes ; 2° de obligatione confessarii, in specie, erga varios poenitenles. • H.iee praescriptio (eniporana censebitur quare deinde, 6 auff. 1926, declaratum est cani jam omnem vim amisisse (cfr. Ifomi. eerie# , 1927, p. 198). cC. 1803 I and 1 I. Notandum excipiendi cun a. ut nece b. ut suei c .ut ex y bilis damnatio II. Quoad ob.' 735: ^gii de se sub gravi bonum aut detri Eate ratione praecej ratione merae ( 736 : Nece periculum certi etiam cum Mprox: « » — to In 1 apo: non rani Quic rude u coni Ne ce providere sed 1 vi et cum grav: In 1 sub imo Nece petunt. Tenetu: impedimentum d: Quoad obi: dotes non-appr( 737 : ^xt: cura gravi i neor G.r.a_' '1 · e. s ine gra' Cpmj Sravi vel sub . i. * . I Cap. III. — De obligationibus confessarii. 343 Articulus I. De obligationibus confessarii in genere. Mullae sunt confessarii in sacro tribunali obligationes, nirnirum : 1° obligatio audiendi confessiones ; 2° interrogandi poenitentem ; 3° docendi poenitentem ignarum ; 4° disponendi indispositum : imponendi satisfactionem (de qua vide n. 1715-1720) ; 5° ferendi justam sententiam, sive in dando, sive in negando, sive in diffe­ rendo absolutionem. §1. De obligatione audiendi confessiones. I Haec obligatio potest ex gemino enasci capite, ex justitia scilicet, et ex caritate. Inde sequentia : 1803. — Principia. 1. Pastores animarum tenentur, ex justitia, audire, sive per se sive per alios, confessiones poenitentium sibi commissorum, quoties hi audiri rationabiliter petunt. Can. 892, § 1. Ratio est, quia ad hoc se obligarunt, suscipiendo curam animarum, ex tacito contractu inito cum suis subditis, a quibus accipiunt sus­ tentationem vel honorem. I nde per se haec obligatio sub gravi imponitur. Itaque : 1° Lex justitiae spectat ad Superiores, respectu religiosorum ; ad Epis­ copum et parochos (vel qui curam subsidiariam eum obligatione habent), res­ pectu saecularium (\ I, 58). Complectitur etiam casus in quibus fideles, lege non obstricti, confiteri petunt. < 2° Peccat ille parochus, qui scse praebet morosum et difficilem ad audiendas confessiones · praesertim si fuerit accitus ab infirmis, quibus, ut praecipit S. Carolus Borromaeus, statim. et qualibet hora, accurrere debet ». 3° » Si tamen curatus semel aut bis, extra necessitatem, renueret alicujus con­ fessionem audire, probabiliter dicunt Suarez et alii, eum non peccare graviter, nisi adesset urgens quaedam occasio, v. gr. jubilaei, festivitatis sollemnis ·■. i° Si autem parochus haberet vicarium adjutorem seu cooperatorem ab Epis-, copo approbatum, non tenetur cum tanto rigore confessionibus audiendis vacare ; sed advertat, omnino requiri, ut sibi constet vicarium idoneum esse, tam quoad scientiam, quam quoad mores ; alias rationem Deo ipse redditurus est de omnibus damnis, quae ob ejus ignorantiam et pravos mores evenient (II. Ap., XVI, 24). II. Sacerdotes non curati aliquando tenentur audire confessiones ex caritate. Cfr. can. cil., § 2. Caritas enim obligat nos ad subve­ niendum proximo in necessitate spirituali constituto. I nde sacer­ dotes non curati tenentur in extrema necessitate proximi ; tenen- 344 Ρ. ΠΙ. — Tr. V. De poenitentia. lur etiam in gravi necessitate, si possunt succurrere sine gravi incommodo. Quare : Confessarius non curatus tenetur cum periculo vitae absolvere moribundum exsistentem in mortali ; quia, licet possit moribundus per contritionem sup­ plere (et haec est ratio sententiae negantis), tamen, cum haec sit difficilis, negari non potest quin, si inabsolutus relinquitur, in magno suae damna­ tionis periculo maneat. — Unde iit, quod sicut in casu quo proximus sine tua absolutione certe peribit, teneris ad mortem certam subeundam, ut eum absol­ vas ; ita in casu, quo ille in probabili damnationis periculo manet, teneris te exponere probabili periculo mortis nam, in aequali periculo, quisque tenetur postponere vitam temporalem suam vitae aeternae proximi. Si tamen sacerdos nesciat eum esse inveteratum peccatorem, non tenetur absolvere cum periculo vitae » (VI. 624). Recole etiam dicta n. 483, reg. 3a, b, ubi de periculo com­ muni poenitentis sermo est. §2. I)E OBLIGATIONE INTERROGANDI POENITENTEM. Sacerdos debet perscrutari conscientiani peccatoris in confes­ sione, quasi medicus vulnus, et judex causam ». Ita 5. Thomas (4. Dist. 19, q. 2, a. 3). I nde exponendae sunt hujus obligationis necessitas, extensio et qualitates. 1804. Principia. 1. Confessarius tenetur quandoque sub gravi interrogare poenitentem. Hoc exigit sive bonum animarum sive ipsum sacramentum. Homini animarunt : etenim, multi poenitentes, nisi interrogentur, graviora peccata silentio praetereunt (cfr. Λ. Thom., I. c.) ; opportunis remediis contra consuetudines, occasiones, causas peccatorum prorsus carent ; parum curant de scandalis, de proprii ollicii muneribus : unde grave damnum et aliis imminet. Ipsum sacramentum : secus enim multae accusationes erunt nimis indefinitae (quod officit integritati poenitentiae) : et praesertim de cura adhibita ad non relabendum, de dispositione sullieienti poenitentis certior fieri nequit sacerdos ; unde periclitatur validitas absolutionis. Hinc ab Ecclesia confessario interrogandi imponitur obligatio : » Si poenitens numerum, et species et cir­ cumstantias peccatorum explicatu necessarias non expresserit, eum sacerdos prudenter interroget Rit. Rom. (Tit. Ill, c. 1, n. 16). < fr. Monit. eccl., vol. 2-4, Dissert, solle confess, sacrii. ; Berardi. Theol. mor., V, η. 277. — Diximus : 1° Tenetur quandoque : nam si poenitens peccata sua suumque statum, quantum opus est. exponit, nulla est obligatio interrogandi. Ha 5. Alph.. \ I. 607, 2°. qui addit : Confessarius non sit nimis anxius in interrogando . sed interroget tantum de his quae pro­ babiliter poenit enti conveniunt. juxta suam conditionem . Vide dicenda n. 1806. 'JwHI Cap. 111. — De obligationibus confessarii. 345 2° Sub gravi ; agitur enim de re gravi, quae spectat ad poeni­ tentis salutem et ad sacramenti reverentiam. Potest tamen dari negligentia leviter culpabilis, ut patet. Immo secundum plures AA. (v. gr. Lehmkuhl, 11, n. 542), non peccat graviter confessarius, qui in longa confessionum serie unam alteramve interrogationem perse necessariam omittit, modo id non faciat malitiose ; modo etiam (addi­ derimus) ejus silentium non cedat in ruinam spiritualem poenitentis vel non causet damnum commune, secundum dicenda n. 1810 : modo praesertim non omittat interrogationem, ex qua certior fieri possit de bona vel mala disposi­ tione poenitentis (v. gr. in materia occasionis proximae, relapsus in peccatum). Ratio est, quia confessarius, ex una parte, secundario tantum integritatem confessionis procurare debet, ut n. 1704 diximus ; ex altera parte vero, ut dicit Lehmkuhl (l.c.),cum in longa confessionum serie de omnibus coram Deo respon­ dere debeat, onus longe gravius sentit, quam quod singuli poenitentes circa integritatem accusationis habent. 1805. — 11. Confessarius tenetur interrogare, quantum hoc necessariuni est. 'renetur scilicet quantum requiritur ad procuran­ dam validitatem sacramenti, integritatem confessionis et curationem poenitentis. Ratio est, quia haec tria ipsi curanda sunt, quatenus est minister sacramenti. Unde, quoties rationabiliter praesumit, vel prudenter opinatur, aliquid eorum, quae ad praedicta requiruntur, non fuisse sufficienter declaratum, toties inquirere tenetur (vide etiam n. 1809). Propterea : 1° Ad procurandam validitatem sacramenti, necessarium esse poterit, interrogando investigare : an adsit materia sufficiens, v. gr. si agatur de imper­ fectionibus, vel de levibus culpis, quae saepe committuntur sine advertentia : — an poenitens aliquid reticeat ex verecundia, prout speciatim accidit in pue­ ris et puellis ; — an adsit dispositio sufficiens: ad quam cognoscendam, saepe necessarium erit interrogare poenitentem, v. gr. an et quomodo, post confessio­ nem, a culpis se abstinuerit ; an et quomodo media praescripta adimpleverit. 2° Ad integritatem confessionis necessarium esse poterit interrogare poenitentem de numero peccatorum ; — de eorum specie ; — de circum­ stantiis speciem mutantibus ; — de aliquibus peccatis, quae solet ex inconside­ rantia omnino reticere, v. gr. peccata cogitationis, et peccata omissionis circa obligationes proprii status (cfr. n. 1810). 3° Ad ci ratioxem POEMTi xTis necessariae esse possunt interrogationes, quibus innotescat, v. gr. quales sint causae peccatorum ejus, an scilicet prove­ niant ab aliqua occasione, vel consuet inline, a defectu custodiae sensuum, a cogitationibus impuris, etc. (\ I, 007 el 015). Hinc, maxime improbanda est praxis aliquorum confessoriorum, qui non modo non interrogant poenitentes, sed ne sinunt quidem ut ipsi suam confessionem ad exitum perducant, et qui, audito uno vel allero peccato, accusationem interrumpunt, dicentes : Eia age, salis est, ego te absolvo ab omnibus peccatis tuis ;. \ec cum illo poenitente, qui solum venialia declarat (nisi sit scrupulosus), potest talis praxis adhiberi : saepe enim poenitentes exordiuntur a venialibus, confessuri duntaxat sub linem mortalia, quae proinde, ob injectum a confessorio timorem, facile reticentur. — De cetero, confessio, ita praepropere ac cursim facta, solet eos maxime pertur­ bare, nedum eorum mentem tranquillet. 346 P. HI. — Tr. V. De poenitentia. 1806. I!!. Interrogationes sint moderatae, discretae et tempes Ii vae. Sint nempe tales ut eis non obstet majus incommodum, quam foret ipse integritatis confessionis defectus. Cfr. can. 888, § 2. Inde 1res qualitates, quas sic adumbramus : 1° Moderatae. Confessarius igitui : a) nunquam res confessioni extraneas inquirat, nec sibi narrari patiatur ; b) memor sit, se non teneri interrogare poenilentem, nisi cum diligentia ordinaria ; c) meminerit praeterea, minus distinctam notitiam requiri ab eo, qui, vel propter incapacitate™, vel propter morbum, vel pro, ter peccatorum multitudinem, vel aliam ob causam, difficilius posset exactam notitiam reddere (cfr. n. 1703 et 1705). Hint. non interrogandus est poenitens de peccatis, quae verosimiliter non commisit ; quia. in hoc casu, deficit rationabilis praesumptio ac prudens dubium non sufficienter declarari, quae declaranda sunt. — Ob contrariam vero praesumptionem, interrogetur de peccatis, quae solent in hominibus talis conditionis abundare (VI, 607, 3° ; Praxis, 19, 20). 2° Discretae, maxime in his quae spectant ad sertum praeceptum. Theologi enim, sine ulla exceptione, affirmant potius permit­ tendum esso ul integritas materialis confessioni deficiat, quam ut scandalum praebeatur poenitenti. Et de eodem admonet Rituale Romanum (Tit. Ill, c. 1, n. 17). Quamobrem : Interrogationes, in materia castitatis, debent esse paucae et cautae, ne (confessarius) vel oc< asionem det investigandi, aut traducendi confessionem, aut ignorantem doceat, aut olTendat, aut se vel illum periculo exponat. Ac si haec timeat, potius pati debet aliquid deesse integritati mate­ riali. Et quidem, si in hac. materia negantur cogitationes, non opus est pro­ gredi ad opera. — Rudiores tamen cogitationes negant, verba et opera rogati fatentur, quod illas non aeque agnoscant, aut advertant » (\ I, 632). Cfr. dicta n. 1691. 3° Tempestivae, i. e. factae tempore et modo, quo convenit. flinc: a) Init confessionem quaedam interrogationes faciendae sunt, sed paucae, ne poenitens offendatur : v. gr. a quo tempore non sit confessus ; an absolutus fuerit ; an poenitentiam impleverit, b) In decursu confessionis, quaestiones circa vitae conditionem, statum, aetatem, el< . (si haec ex ipsa con­ fessione non patefiunt) convenientius, data occasione, fient ; sic enim, ex una part» omnis suspicio curiositatis et levitatis vitabitur, ex altera vero facilius respondebit poenitens. cum ipsius fiducia in eonfessarium magis increverit. c) Sinatur poenitens prius se explicare quantum potest, ut decet ; dein inter­ rogationibus subinde juxetur (VI, 629). d) Sub finem, nisi melior occasio '■ ■'·· prius dederit, benigne quaeratur ex poenitenle ignoto, an sit quidpiam quvd adhuc conscientiam angat, an nihil omiserit m prioribus confessionibus. Per lias interrogationes J lente de quo sci \t cel s . confitetur ? 1° (Si sciai extra confessionem, et noverit ex propria scientia (pula furantem aspiciendo, vel audiendo blasphemantem), sine dubio non debet absolvere, si ille negat : modo non adsit prudens dubium an alteri fuerit confessus, vel justam habeat causam tacendi. Ha communiter » (VI, 631 ; 11. Ap., XVI, 120). 2° ' Si vero confessarius id habeat ex suspicione vel aliorum rela­ tione, dicunt etiam communiter I)U., quod post diligentem inter­ rogationem, regulariter, debet absolvere negantem ; tunc enim putare debet, quod ille aut fuerit peccati oblitus, aut alteri confes­ sus. vel quod habeat justam causam illud reticendi, aut relatores deceptos fuisse ; quia, in hoc foro, ul docent omnes cum D. Thoma (Quodl. 1", a. 12), omnino poenitcnti credendum, est tam pro se, (piam contra se ». Mf-r< rr’^rt Sed non alienum a ratione mihi videtur, prosequitur S. Doctor (I. c.), id quod dicit Elbel, nempe quod si confessarius notitiam habeat alicujus peccati er verto relatione aliorum, tum· non posset absolvere poenilentem illud negan­ tem ; revera enim, si istius crimen mihi referrent testes tam graves, qui de eo me redderent moraliter certum, et ex alia parte certus essem, quod poenitens non potuerit oblivisci, nec ullam causam reticendi habeat : tunc non auderem huic absolutionem impertiri ; nam regulam illam, quod credendum sit poenitenti, dico procedere qindein in re dubia, non vero in re moraliter certa ; mora­ lis etenim certitudo, vera certitudo est ». I ■■ 3° Si demum confessarius noverit peccatum ex confessione com­ plicis, non poterit utique, citra sacrarncnlalis sigilli violationem, poenilentem modo speciali de illo peccato interrogare, nisi expres­ sam ad id licentiam obtinuerit (haec autem licentia non est ordi­ narie petenda) ; sed modo lanium generali, id est eo modo quo alios similes poenitentes interrogare solet. I trum autem negantem absolvere, debeat, cOntro vertitur. Sed .S’. Alphonsus ll. 1.1. adductis aliorum sententiis, hunc in modum concludit : Melius, meo judicio, sentit Croix, etc., quod, eo casu, nullo modo absolvat, sed tantum ali­ quid oret, ad occultandam negationem absolutionis ». Nec parvi momenti ratione fulcitur B. Doctoris conclusio : Confessarius enim, utendo scientia con­ fessionis modo praedicto, minime violat sigillum sacramentale ; quare id facere 346 P. III. — Tr. V. De poenitentia. _____ _ iiwiviani requiri ab eo, qui, vel propter iftcapacitatem, vel propter morbum, vel pro, ter peccatorum multitudinem, vel aliam ob causam, difficilius posset exactam notitiam reddere (cfr. n. 1703 et 1705). Hinc, non interrogandus est poenitens de peccatis, quae verosimiliter non commisit ; quia, in hoc casu, deficit rationabilis praesumptio ac prudens dubiurn non sufficienter declarari, quae declaranda sunt. — Ob contrariam vero praesumptipaem, interrogetur de peccatis, quae solent in hominibus talis conditionis abundare (VI, 607, 3° ; Praxis. 19, 20). 2° Disciietae, maxime in his quae spectant ad sextum praecep­ tum. Theologi enim, sine ulla exceptione, ailirmant potius permit­ tendum esse ut integritas materialis confessioni deficiat, quam ut scandalum praebeatur poenitenti. Et de eodem admonet Rituale Romanum (Tit. Ill, c. 1, n. 17). Quamobrem : Interrogationes, in materia castitatis, debent esse paucae el cautae, ne (confessarius) vel occasionem det investigandi, aut traducendi confessionem, aut ignorantem doceat, aut offendat. aut se vel illum periculo exponat. Ac si haec timeat, potius pali debet aliquid deesse integritati mate­ riali. El quidem, si m hac materia negantur cogitationes, non opus est pro­ gredi ad opera. — Rudiores tamen cogitationes negant, verba et opera rogati latentur, quod illas non aeque agnoscant, aut advertant » (VI, 632). Cfr. dicta n. 1694. 3° Tempestivae, i. e. factae tempore et modo, quo convenit. Hinc: a) Dite confessionem quaedam interrogationes faciendae sunt, sed paucae, ne poenitens offendatur v. gr. a quo tempore non sit confessus ; an absolutus fuerit ; an poenitentiam impleverit, b) In decursu confessionis, quaestiones circa vitae conditionem, statum, aetatem, etc. (si haec ex ipsa con­ fessione non patefiunt' convenientius, data occasione, fient ; sic enim, ex una parte, omnis suspicio curiositatis et levitatis vitabitur, ex altera vero facilius respondebit poenitens, cum ipsius fiducia in confessarium magis increverit. cf Sinatur poenitens prius se explicare quantum potest, ut decet ; dein inter­ rogationibus subinde juvetur (VI, 629). d) Sub finem, nisi melior occasio "prius dedent, benigne quaeratur ex poenitenle ignoto, an sit quidpiani quod adhuc conscientiam ansal, an nihil omiserit m prioribus confessionibus. Per has interrogationes solent liberari plures animae a sacrilegiis » (Praxis, n 17S» Notat etiam 5 Alphonsus (Il Ap., XVI, 103, II et V) : < Melius esse, si confessarius singillalim examinet peccata. statim ac exponit poenitens, quam ut differat examen usque ad finem ; quia aut faciliter confessarius oblivisci- — De obligationibus confessarii. tur eorum quae audivit, aut obligandus esset poenitens cum suo gravi onere ad repetenda confessa ».— « Regulariter loquendo, non expedit, ut confessarius reprehendat poenitentem in confessionis cursu, ne ille, exterrefaclus, omittat aliquod peccatum ; nihilominus, expedit aliquando intra confessionem ei pro­ ponere malitiam alicujus gravioris peccati, modo statim ei praebeatur animus », juxta dicta n. 1793, 2°. 1807. — Quaesitum. Quid agere debet confessarius cum. poenilente, de quo sciat vel suspicetur aliquod, peccatum, quod ille non confitetur ? 1° «Si sciat extra confessionem, et noverit er propria scientia (puta f tirante m aspiciendo, vel audiendo blasphemantem), sine dubio non debet absolvere, si ille negat : modo non adsit prudens dubium an alteri fuerit confessus, vel justam habeat causam tacendi. Ita communiter » (VI, 631 ; 11. Αρ., XVI, 120). 2° Si vero confessarius id habeat er suspicione vel aliorum rela­ tione, dicunt etiam communiter 1)1)., quod post diligentem inter­ rogationem, regulariter, debet absolvere negantem ; tunc enim putare debet, quod ille aut fuerit peccati oblitus, aut alteri confes­ sus, vel quod habeat justam causam illud reticendi, aut relatores deceptos fuisse ; quia, in hoc foro, ut docent omnes cum D. Thoma (Quodl. 1, a. 12), omnino poenitenti credendum est tam pro se, quam contra se ». Sed non alienum a ratione mihi videtur, prosequitur S. Doctor (1. c.), id quod dicit Elbel, nempe quod si confessarius notitiam habeat alicujus peccati er certa relatione aliorum, tunc non posset absolvere poenitentem illud negan­ tem ; revera enim, si istius crimen mihi referrent testes tam graves, qui de eo me redderent moraliter certum, et ex alia parte certus essem, quod poenitens non potuerit oblivisci, nec ullam causam reticendi habeat : tunc non auderem huic absolutionem impertiri ; nam regulam illam, quod credendum sil poenilenli, dico procedere quidem in re dubia, non vero in re moraliter certa ; mora­ lis etenim certitudo, vera certitudo est ». 3° Si demum confessarius noverit peccatum er confessione com­ plicis, non poterit utique, citra sacramentalis sigilli violationem, poenitentem modo speciali de illo peccato interrogare, nisi expres­ sam ad id licentiam obtinuerit (haec autem licentia non est ordi­ narie petenda) ; sed modo tantum generali, id est eo modo quo alios similes poenitentes interrogare solet. I irum autem negantem absolvere debeat, controvertitur. Sed .S’. Alphonsus d. c.), adductis aliorum sententiis, hunc in modum concludit : « Melius, meo judicio, sentit Croix, etc., quod, eo casu, nullo modo absolvat, sed tantum ali­ quid oret, ad occultandam negationem absolutionis ». Nec parvi momenti ratione fulcitur B. Docloris conclusio : Confessarius enim, utendo scientia con­ fessionis modo praedicto, minime violat sigillum sacramentale ; quare id facere 358 P. HI. — Tr. V. De poenitentia. tenetur ad sacramentum denegandum indigno occulte petenti, juxta ea quae supra diximus n. 1426 et 1430. Cfr. Vind. Alph., II, p. 209. — Vide etiam Lehmkuhl, II, 555 et alios recentes, qui putant absolutionem conditionatam in hoc casu esse licitam, immo, juxta Noldin-Schmitt, 111, n. 388, absolutionem quoque absolute datam. Sed ratio tradita pro ultima hac assertione, nempe demonstrari non posse absolutionem esse illicitam » minus convincit ; moraliter enim certus est confessarius, poenitentem non esse dispositum. § 3. De obligatione docendi et monendi poenitentem. Poenitens indiget quandoque speciali instructione circa res. quas scire vel facere debet. 1808. Principium. Confessarius tenetur ante absolutionem poenitentes ea docere, quae hic et nunc necessaria sunt ad sacra­ mentum rite suscipiendum ; ac prudenter eos monere, \dstringitur enim, vi muneris, ea praestare, quae poenitentes in via salutis dirigant et virtutem sacramenti in tuto collocent. Itaque : 1° Confessarius tenetur instruere poenitentem, cum prudenter judicat illum necessaria ad salutem ignorare. Ratio est, quia qui tali laborat ignorantia, non est capax absolutionis (cfr. n. 427). Statuit etiam Rit. Rom. (Tit. Ill, c. 1, n. 14) : Si vero Confessarius ...cognoverit poenitentem ignorare christianae fidei rudimenta, si tempus suppetat, eum breviter instruat de articulis fidei, et aliis ad salutem cognitu necessariis. » Xec raro hodiernis temporibus evenit, ut in tanta rerum divinarum incuria homines, ceteroquin liberaliler educati, in istiusmodi ignorantia versentur. — Xon tamen longa instructio requiritur. Sufficit ut absolvendus principalia mys­ teria edoceatur, et illa, quae ad sacramentum hic et nunc rite suscipiendum, spectant. Ad cetera de praecepto scitu necessaria quod attinet, satis est. si proponat ea ab aliis addiscere, saltem quoad substantiam. Confessarii autem, qui vero spiritu caritatis ducuntur, non recusant eos docere per seipsos (II. Ap., XVI. 105). I 2° Confessarius tenetur prudenter monere poenitentem de gra­ vitate peccatorum et de variis ejus obligationibus1. Ratio patet. Hujusmodi obligationes sunt : obligatio restituendi famam, hono­ rem. aut bona ; obligatio vitandi periculosas occasiones ; obligatio deponendi odium, reparandi scandalum, faciendi correctionem fraternam, erogandi eleemosynam juxta suam conditionem, etc. ; item obligationes proprii status. Diximus prudenter, ne videlicet poenitenti magis noceat, quam prosit (\ 1. 608, 609). v IMcimu* i n<»n \ . Confessarium non moveatur, &i fructu- moni­ tioni* non illko colliuit. ut m»\ dicemus n ISIO, Reg ad η. 1810: B Qui bon nendus est, ex erga insum noe Si fruc confessorius n tentis ab inso ut nenitens se reddat Titio q Ne c obstat nra Monitio a. si si b. si in cere esset err bot quam inter non petere pot si c. ig da, vel ignora naliter neccar .faciendi tu? ni; * ingenio, ab ejus instructione, a mono sest- r* pnVV W· a · n.- a1 f»* — conjecturis ; cavendo tamen, ne det ei occasionem dubitandi, et inferat malam fidem, qua antea carebat. Cfr. Berardi, Praxis, η. 226 seqq. is 10. * Régulai monitionis, sen correct ion is, ad mentem S. \lphunsi (VI, 610-616 ; II. Ap., XVI, 106 seqq.) sunt séquentes : Kegi la la. Admonendus est. poenitens, etiamsi nullus emenda­ tionis fructus speretur, quoties laborat ignorantia vincibili. Qui enim tali laborat ignorantia, versatur saltem in proximo periculo peccandi formaliter, propterea quod operatur cum dubio practico. vel ex ignorantia culpabili. Proinde, admonitio non potest nocere ; et potest prodesse, quandoquidem avertit grave damnum a poenitente, et contingere potest, ut monitio postea optatos suos fructus gignat ’. I nde haec quoque concludas : a) Quoties poenitens, non mero quidem scrupulo, sed gravi dubio pressus, ). ad η. 1813,1 Si sol etiam ex alt prudens form causa uronor sacramenti, cue tamen e existinatur Nullat agatur de ma sneciali net ouan solidam Ration sa cramentum Quare -Alph, tuetur tentem esse ralem cert it· obstet, vel dispositioni •k ---- -, ... · -»/. v-ircu fiacc autem animadverte : 1° Studium emendationis nonnunquam stare potest cum modica emen­ datione, ob speciales emendationis di/Jicultates, quae provenire possunt : a) ex habitu valde radicato, quippe qui magnos conatus exigit ; b) ex tentationibus assiduis et vehementibus, quia hominem irretiunt ; c) ex indole valde levi et volubili, quae adolescentium maxime propria est, et qua fit ut pari facilitate ad bonum ac ad malum transeant ; d) ex facilitate, qua aliqua peccata com­ mittuntur, puta peccata cordis el oris » (Berardi, Praxis, η. 67). 2° Spontaneitas confessionis in iis praesertim regionibus praesumenda est, in quibus fides elanguit ; ibi enim respectus humanus ad suscipienda sacra­ menta non impellit, sicut in aliis in quibus viget religio ; sed potius ab iisdem retrahit. — Ceterum, in hujusmodi etiam regionibus, non desunt qui, ex sola consuetudine, vel ex aliis naturalibus motivis, ad sacrum tribunal accedunt (Vind. Alph., II, p. 402). 3° Tempore missionis, quae prospere cedit, recidivi ut plurimum solent esse rite dispositi, si concionibus diligenter intervenerint, et hoc tempore a peccato abstinuerint » (Berardi, 1. c., n. 81). 3° Signa certae indispositionis praebent, ex Kit. Rom. (1. c., n. 23): Qui nulla dant signa doloris ; qui odia et inimicitias deponere, aut aliena, si possunt, restituere, aut proximam peccandi occasionem deserere, aut alio modo peccata derelinquere, et vitam in melius emendare nolunt ; aut qui publicum scandalum dederunt, nisi publice satisfaciant et scandalum tollant » ; et generati m, qui­ cumque gravem obligationem cognitam implere renuunt. vocare libet, co quod, v. gr., carent usu rationis, ignuruut, vel non praebent materiam sufficientem, aut non sunt moraliter praesentes. paces 2° Signa certae dispositionis sunt vel ordinaria vel extraordina­ ria. — Ordinaria signa sunt ipsa confessio more solito instituta, et protestatio poenitentis asserentis se dolere ac proponere *. De se praesumptio est in favorem poenitentis, et ipsi credendum est, (piando nihil obstat in contrarium (Praxis, n 71) — Extraordi­ naria signa sunt ea. quae peccatorum accusationem ordinario modo institutam vel praecedunt vel comitantur, ita ut, praeter ea tpiae communiter adsunt, addatur aliquid novum el speciale, quod haesitationem confessarii destruit, et judicium prudens de disposi­ tione poenitentis fundat. Fieri enim potest, ut poenitentis assertio de dolore et firmo proposito impugnetur in mente confessarii propter poenitentis agendi modum... unde vere anceps exsistit confessarius, et impossibile fit prudens judicium de dispositione sui poenitentis. Accedente autem signo extraordinario, dubia evanes­ cunt, el collatio absolutionis luta conscientia perficitur (VI, 459). ' NoU quae docet > ΛΙρ/ιυη-ux (II. \p., XVI, 112) : in pocnilcntc non requiri düposilto· non ml«rpr lohrar/t nempe quou. *| ille in tali \ el tal» rerum conflictu repenrctur. non pcccan ' Sudi p m nitente < i actuali dKposh t · qua hic et nunc statuat non amplius peo care in quocumque casu In renere. Nec ob< at quod « -?el In llspositu * interpretative, nempe si monitu. * fui^et (cfr. jam dicta n 1810, Reg. 21). Cap. ill. — De obligationibus confess? Re vera, juxta Λ’. Alphonsum (Praxis, n. 71), signa extraordinario ad duo capita revocari possunt, quae sunt : aliquod emendationis studium, - specialis manifestatio doloris ; deficiente primo, adesse poterit secundum. al Aliquod emendationis studium, puta : — Adhibitio mediorum, v. gr. si poenitens diligenter occasionem vitaverit ; media a coniessario praescripta exsecutioni mandaverit : preces, eleemosynas, etc. adhibuerit, ad vilium exstir­ pandum. — Perseverantia per aliquod tempus, v. gr. absolute loquendo, per tres fere hebdomades, vel relative ad ten l ationes, per unam alteramve hebdoinadein, cum antea solebat pluries in hebdomade prolabi. Ea continentia con­ tingere potest post confessionem, quod melius signum est, vel etiam antequam ad confessionem accedat, ut se ad eam disponeret. — Dfflcilior aut rarior lapsus; diflicilior, i. c. post notabilem resistentiam ; rarior, nempe in iisdem • occasionibus et tentationibus. — Implctio alicujus difficilis obligationis, ut, v. gr., restitutionis, reparationis famae proximi, etc. b) Aliqua specialis manifestatio doloris, puta : Lacrimae et suspiria, saltem ut plurimum, sed praesertim cordialia verba. — Spontanea confessio facta non ex usu. sed ex impulsu interno gratiae, ut divina amicitia recipiatur, maxime si accedit longum iter, jactura lucri notabilis, grave incommodum, magnus conflictus internus, vel externus. — Impulsus externus gratiae, in aliquo extra­ ordinario eventu, v. gr. ob çoncionem auditam, ob mortem amici, ob metum imminentis flagelli. — Confessio peccatorum prius celatorum. — Significatio novae cognitionis sui peccati, aut periculi damnationis. — Postulatio mediorum emendationis et similia : puta < si poenitens dicat se poenituisse statim post peccatum, si cupiat satisfacere, si magnam poenitentiam bono animo acceptet, si protesletur ex seipso malle mori quam relabi ». — Ex ejusmodi signis recte colligitur poenitentem non ore tantum, sed ex animo asserere dolorem el pro­ positum (VI, 460, 505 ; Praxis, n. 74). Circa haec autem animadverte : 1° Studium emendationis nonnunquam stare potest cum modica emen­ datione, ob speciales emendationis difficultates, quae provenire possunt : a) ex habitu valde radicato, quippe qui magnos conatus exigit ; b) ex tentationibus assiduis et vehementibus, quia hominem irretiunt ; c) ex indole valde levi et volubili, quae adolescentium maxime propria est, et qu?i fit ut pari facilitate ad bonum ac ad malum transeant ; d) ex facilitate, qua aliqua peccata com­ mittuntur, puta peccata cordis et oris » (Berardi, Praxis, η. 67). 2° Spontaneitas confessionis in iis praesertim regionibus praesumenda est, in quibus fides elanguil ; ibi enim respectus humanus ad suscipienda sacra­ menta non impellit, sicut in aliis in quibus viget religio : sed potius ab iisdem retrahit. — Ceterum, in hujusmodi etiam regionibus, non desunt qui, ex sola consuetudine, vel ex aliis naturalibus motivis, ad sacrum tribunal accedunt (Vind. Alph., II, p. 402). 3° Tempore missionis, quae prospere cedit, recidivi ut plurimum solent esse rite dispositi, si concionibus diligenter intervenerint, et hoc tempore a peccato abstinuerint » (Berardi, 1. c., n. 81). 3° Signa certae indispositionis praebent, ex Rit. Rom. (1. c., n. 23): Qui nulla dant signa doloris ; qui odia et inimicitias deponere, aut aliena, si possunt, restituere, aut proximam peccandi occasionem deserere, aut alio modo peccata derelinquere, et vitam in melius emendare nolunt ; aut qui publicum scandalum dederunt, nisi publice satislacianl et scandalum tollant » ; el generatim, qui­ cumque gravem obligationem cognitam implere renuunt. «ii 35ύ P. Iil. — Tr. V. De poenitentia. 4° Signa dubiae dispositionis afferunt :a) qui accedunt ad sacrum tribunal coacti, vel ex humana lanium consideratione, vel sim? ulla praeparatione ; b) qui confitentur sine ullo humilitatis sensu, sua peccata historice et quasi jocose narrando, vel sine ulla submissione ad confessariuin, suam scilicet excusando pravam agendi rationem, alios accusando, etc. : c) qui vocibus utuntur astulis, quaerentes magis obtegere quam exponere peccata, aut ea non confitentes, nisi cum fuerint per industriam confessarii detecta ; d) qui valde sunt difficiles in acceptandis poenitentiis et remediis peccatorum neces­ sariis ; e) qui demum, remediis neglectis, in pravum habitmn relapsi sunt, postquam a confessario admoniti jam fuerint (Bender, Compend., η. 455). Vide infra n. 1828. 1814. — 11. Confessarius, quatenus est judex, absolutionem dare debet poenitentibus capacibus et rite dispositis l. Est obligatio justitiae ; et ratio est, - quia poenitens, facta con­ fessione, cum sit dispositus, habet /ns strictum ad absolutionem ; (piam denegando, confessarius gravem illi injuriam irrogaret, tum quia privaret eum gratia sacramenti, t um quia obligaret ad magnum onus subeundum, nempe ad repetenda apud alterum sua gravia peccata > (VI, 604). Idem certo certius apparet ex can. 886. Praeterea, eo ipso quod confessarius se paratum ostendit ad confessionem excipiendam, cum poenitente tacitum init contractum, cui stare debet. Irra­ tionabilis tamen denegatio absolutionis erit tantummodo peccatum leve, si poenitens nonnisi materiam liberam accusat. 1815. 111. Confessarius, quatenus est judex, absolutionem denegare debet incapacibus et certe indispositis. Sacramenta enim administrare, ubi desunt conditiones essentiales, grande est sacrile­ gium et saepe etiam gravissima poenitentis deceptio, cum nempe ex recepta absolutione invalida majus aeternae damnationis peri­ culum incurrat. Attamen, indispositis quandoque sola dari potest benedictio, si positiva et manifesta absolutionis denegatio ob causas graves omitti debeat (recole dicta η. IV39 et 1807). Gravia sunt hac super re monita S. Alphonsi (Praxis, n. 173. 181 seqq.) . Sit inflexibilis confessarius in differenda vel deneganda absolutione, quoties oportet ; praesertim cum sacerdotibus et ordinandis. — Sit caritate plenus tum elhciendo pro viribus, ut poenitens indispositus fiat dispositu . tum dimittendo dulcibus verbis, quem absolvere nequit, ut istum redire non pigeat (cfr. n. 1793, 3°). ■ ' nonum pernitentis dilationem dMiluttonis in aliquo casu admittere posse, non negamus (ctr. n Isi ) * . sed tunc eimfc—ann- offlcio medici (ungitur, ad nonnam exceptionis. Cap. HI. — De obligationibus confessarii. 357 1M6. — IV. Confessarius, quatenus est judex, tenetur absolu­ tionem differre poenitenti dubie disposito, nisi adsit gravis causa, oh quam absolutio sub conditione impertiri possit. Ratio primae partis est, quia alias confessarius sacramentum exponeret periculo nuditatis ; et ideo se quoque, grave sacrilegium committendi. Ratio seen udae partis est, quia sacramenta propter homines sunt, ideoque, in casu quo hominis salus periclitatur, omni meliori quo fieri potest modo administranda sunt ; irreverentia autem cui exponitur sacra­ mentum, tollitur per justam causam et conditionem (singulos casus vide sub n. 1663, 3°, et 1664, ubi de forma conditional a). Hoc autem animadvertas : 1° Dilatio absolutionis, quando adhiberi potest, eilicacissinuim remedii m est ; somnolentos enim excutit, ne in somnum incidant mortis ; illusos a fallacia peccati quasi carbunculus excitat, ut aperiant oculos et periculosum suum statum cognoscant. — Etiamsi non ad eumdem confessariuin redirent, non inutilis est justa et prudens dilatio ; quia, sicut monitio fortis, erit germen reflexionis et conversionis, quod faciet fructum tempore suo (Vind. Alph., II, p. 422}. Dictum est : quando adhiberi potest; nam inter poenitentes dubie dispositos quidam reperiuntur qui dimissi non redirent, et in peccatis suis tabescerent, quamvis non sit ipsis impossibile, ut melius se disponant. Isti debent potius absolvi sub conditione (VI, 432 ; Praxis, n. 72). 2° Dilatio debet esse brevis, i. e. per octo vel decem dies, si peccatum procedit ex fragilitate intrinseca ; imrno aliquando ad tempus brevius, v. gr. ad diem, vel horam, vel (diam ad horae quadrantem. — Si vero ex causa extrinscca, v. gr. ex occasione proxima procedit, dilatio longior esse potest, v. gr. 15 dierum vel diutius, si ex circumstantiis requiritur (cfr. n. 1831). 181λ V. Confessarius, quatenus medici officio fungitur, poeni­ tenti. etiam rite disposito, absolutionem quandoque differat. Ita se geret, quoties dilationem ejus emendationi ac saluti necessario utilem esse prudenter judicat. Ratio esi, ait *S ’. Alphonsns (\ I, 462), quia poenitens, quamvis habeat jus ad absolutionem ratione «confessionis peractae, non tamen habet jus nl slatini absolvatur : confessarius enim, cui non solum judicis sed etiam medici competit munus, bene potest, imo, meo judicio, tenetur differre absolutionem, quando judicat tale remedium esse necessario utile saluti sui poenitentis ». Quod autem B. Poetor, hac in re, minime ab antiquorum theologorum sententia deflectat, luculenter demonstratum reperitur in Vind. Alph. (P. λ 1, c. 2, § 1, a. 1) et apud 7'er Haar ([. c. thes. 20). In hac maDria valent ea quae a medicis corporum vel consuluntur, vel imponuntur. Sic enim inii ur contractus poenitentem inter et con: ■' him. '.1 ab isto exspectet poenitens ut toto suo munere funga- 358 Cap. III. — De obligationibus confessarii. P. III. — Tr. V. De poenitentia. tnr. recte de animae statu judicans, et remedia aptiora adhibens. Diximus autem : 1°. Quoties confessarius dilationem necessario utilem esse judicat: v. gr. quando datur probabile periculum, ne poenitens, post acceptam absolutionem, infrangat suum propositum : ut accidit iis, qui debent restituere, denuntiationem tacere, amovere occasionem peccati, cum inimicis se reconciliare, res scitu necessarias addiscere, excutere culpabilem negligentiam, etc. — Sed hic adver­ tendum, dilationem quandoque esse moraliter necessariam, v. gr. si remedia a longo tempore fuerint frustra adhibita ; quandoque vero eam non esse tanto necessariam. Unde patet obligationem differendi non esse in omni casu eamdem. Generatim non expedit dilationem nimis protrahere, ut n. praec. jam diximus: eo valeat ut poenitens securius peccatum deserat. — Cfr. can. 2363 § 2, ubi legislator edicit, fidelem qui contra praescriptum c. 904 egerit, non esse absolvendum, nisi postquam obligationi satisfecerit, etc. 2° Quoties judicat prudenter: eo quod considerate procedendum est. Nun­ quam enim procrastinanda est absolutio sufficienter disposito, si dilatio magis obfutura quam profutura praevideatur, vel si poenitenti inde nota aut pericu­ lum infamiae enasceretur. Atque idem dicendum, si, omnibus perpensis, dilatio videtur inutilis, aut si tale remedium parum commode adhiberi posset (\ I, 464). Pro diversitate autem locorum et temporum rarius vel rarissime ctpeda differre absolutionem. Sic, in magnis urbibus vel in regionibus impiis, ubi fides collapsa est, vix unquam expedire videtur, ut dilferatur absolutio ; secus alibi, ubi fides viva est. Semper vero servetur dispositio can. 2363 ; sci. non esse absolvendum ullo in casu falso denuntiantem de crimine sollicitationis ab incursa excommunicatione, nisi falsam denuntiationem formaliter retracta­ verit et damna pro viribus reparaverit, etc. Huit utique canon 886 : a Si confessarius dubitare nequeat de poenitentis dispositionibus et hic absolutionem petal, absolutio nec deneganda nec diffe­ renda est ». Canon tamen ille, ut constat ex fontibus adnotatis, dirigitur contra rigoristorum doctrinam circa dispositiones in pocni tentibus requisitas; unde probabiliter nihil novi directe statuit neque intendit recedere a receptis apud probatos auctores sententiis, ut id < liam ostendit Ter Haar, in opusc. De conferenda absol. sacramenbdi, el in opere : de Occas, et Recid. Sensus igitur can. praecitati etiam hic est : Si confessarius, tum ut judex tum ut prudens medicus, dubitare nequeat de poenitentis dispositionibus, absolutio­ nem non differat. Paulo diversam sententiam amplectitur T. Goyeneche (Comm. pro rei, 1927, p. 191) ; sed nobiscum I'ermetrsch-Creusen (Ép. II, n. 162) ; Monit. tccl. (1927, p. 255) ; Noldin-Schmitt (III, n. 392), etc. J Articulus II. De varia obligatione confessarii erga varios poenitentes. Inter poenitentes duplex varietas deprehendi potest : altera nu.ium, quae ex interno eorum animi statu oritur ; el altera quae provenit ex eorum Ιίτιο vita conditione. Hinc duplex paragraphes. W § 1. De 359 obligatione confessarii erga poenitentes DIVERSOS EX STATU ANIMI. ISIS. — Poenitentes, qui ex ipso sui animi statu ab aliis distin­ guuntur, possunt commode ad septem classes reduci, nimirum : 1° ad occasionarios : 2° ad liabit natos el recidivos ; 3° ad conversos ab hacresi ; i° ad scrupulosos ; 5° ad vexatos a daemone ; 6° ad poeni­ tentes pios et devotos ; et 7° denique ad ditatos dono contempla­ tionis. 1. De occasional'iis i. '' 1819. — Definitio. (Iccasio peccati est vel persona, vel quaelibet res externa, alliciens ad peccandum. — Constituitur igitur ex duobus : objecto extorno atque illecebroso, et propensione interna ad peccatum (cfr. n. 373). % Occasio ergo minus late se extendit quam peniculum peccati : v. gr. vivida interna repraesentatio periculum est. non occasio. Divisio. .Multiplex occasio distinguitur, scilicet : ratione influxus est remota vel proxima ; haecque est ratione ducationis continua vel interrupta ; ratione agentia voluntaria vel necessaria. 1° Occasio remota est illa, quae habet quidem aliquam vim alli­ ciendi ad peccatum, sed in qua peccandi periculum minus probabile est. et in qua homines plerumque non peccant. Hanc non Unemur vitare, nisi forfe sub levi, in quantum nempe leve inde peccandi periculum nobis immineret. — Per accidens tamen, sub gravi obli­ garemur, casu scilicet quo grave aliis scandalum praeberetur (cfr. n. 376). Occasio proxima est illa quae inducit probabile seu grave peri­ culum peccandi2. Est talis per se, vel per accidens, a) Dicitur occasio per se, seu absolute proxima, quando objectum externum est tale, ut plerique homines per illud ut plurimum in peccatum indu­ cantur, v. gr. lectio valde turpis, aspectus fixus rei valde turpis, In hoc Idem anrumentum evolvendum multum elaborarunt clari Br-ranfi (de recidivis ct occas.) ct Ter linar (de Occas, el Recid.). Consulantur quoque Ami du Clergé (Tabi. g(n. 1899-1908, p. 195) ; Schitch-Rennintjcr. Pasioralthcol. cie. ; el praesertim Jam lauda­ tum opusc. Curd. Van Rosswn: de Judicio sacram. ; Acrlnus-Damen, II, n. 467 seqq. ; *lbach, \terk HI, n. 661 seqq. ; B outers, II, n. 455 seqq. ; ■ Periodica de re canonica et murali », 1932, p. 154 seqq. — ‘ Apud plure- modernos alia Invenitur detlnltio occasionis proximae, nostro sensu, mlnu- recla. immo periculosa. Occasio proxima (-ie illi) tunc solum datur, si impulsus ad peccandum lain fortis est, ut videatur habere quamdam ctmjunelu.nem moraliter nttccWipiam cum lapsu ; Ha ut quis in ea constitutus •:nper, vel f're -envr cadat (cfr. Uboch, it. η. '195). S. Alphonsu» (M, 452) hanc senlen’ ti.ifu rejecerat, i-: cum inulti·· antiquioribus theoloKls Jam docuerat, sulllcen· conjuwti»neni οι el <7rai i|i quis in duodecim visitationibus soliit pi-crare quinquies vel sexies ·, i. si solutu ter aut quater in anno (eminam inviseret, et cum ea ut pluri­ el | i .· t immo si sein'd ' mi· ” anno \ mi t aret, el nihilominus semper Cap. III. — De obligationibus confessarii. 361 peccaret. — Absoluta vero erit, dum numerus lapsuum, in se consideratus, notabilis est, ut si duae personae, quae singulis dominicis conveniunt, decies vel duodecies per annum labantur. — Alterutra frequentia sufficit ad consti­ tuendam occasionem proximam (VI, 452). Cfr. Berardi, de Occas., n. 13, 1i. 2° Ex peculiaribus circumstantiis poenitentis, maxime ex nota ejus fragili­ tate, idem judicanda est periculi gravitas~câsû quo ipse nondum vel raro in occasione versatus fuerit, vel in ea nondum peccaverit ; inconsultum enim esset exspectare lapsuum experientiam ad judicium de periculo ferendum. Unde 5. Alphonsus (1. c.) : « Cum occasio externa, inquit, conjungitur cum passione vehementi vel habitu vitioso, vel forti tentatione, peccat qui eam non relinquit, etsi nondum cesserit tentationi ; quia raro accidet quod talis se continebit, si ab occasione non separetur ». Atque hinc est, cur ancilla, obnixe ab hero sollicitata, generatim teneatur ab illius domo discedere. Dicimus generatim; nam si esset pietati valde dedita, multum cauta, el opportuna semper remedia adhiberet, non esset absolute ad discessum adstringenda. '3° Ex communiter contingentibus, et ex his quidem solis, dijudicanda est periculi gravitas, cum alia specialia indicia ex ipsa poenitentis persona haberi nequeunt. Hinc sequens teneri debet regula : si qua occasio alios, in iisdem rerum adjunctis versantes, in peccandi periculum induxit, praesumendum est eamdem et hunc similiter poenitentem inducturam esse. Ne vero confessarius falsis ducatur conjecturis, memor sil, alios, propter differentiam aetatis, status, sexus, indolis, educationis, instructionis, etc., aliter affici, tametsi in iisdem occasionibus versentur. — Advertendum est etiam assuetudinem efficere, ut non omnes aequaliter peccati illecebris excitentur. Et sic quidem evenit, ut mulla sint magis pericula assuefactis quam insuetis, propterea quia consuetudo reddil faciliorem tam consensum quam lapsum ; et vice versa, ut aliqua sint magis pericula insuetis quam assuefactis, quandoquidem, ob diuturnum usum, jam hebetiores facti sunt, vel ob usum rerum pejorum validioribus incitamentis indigeni ad acuendam libidinem. Unde <$. Alphonsus (II. 55) de pessima quarumdam feminarum consuetudine dicit : < Assuefactio efficit, ut viri ex tali visu (feminarum ubera ostendentium) minus moveantur ad concupiscentiam, prout experientia constat ». Cfr. Berardi, 1. c. ; Merkel· bach, 111, n. 662, B. 1821. - II. Confessarius nequit absolvere poenitentem. qui non vult removere, quantum in se est. occasionem proximam peccati. Probatur : 1° Ex Scriptura (Eccli., 3, 27) : Qui amat periculum, tu illo peribit ; (Matlh., 5, 29) Si oculus luus scandalizat te, etc. 2“ Ex pluribus propositionibus damnatis ab Innocentia XI, n. 61 : <■ Potest aliquando absolvi, qui in proxima occasione peccandi ver­ satur, «piam potest el non vult omittere, quinimo directe et ex propo^ilo quaerit, aut se ei ingerit >. X. 62 : Proxima occasio peccandi non est fugienda, (piando causa aliqua utilis aut honesta non fugien­ di '1 · urril . X. 63 : <· Jacitum est quaerere directe occasionem pro-\imam peccandi, pro bono spirituali vel temporali nostro, vel proXl1· · -3" Ex ratione : qui libere vult occasionem, in (pia probabiliter pe· cabit, eo ipso et implicite vult peccatum ; ideoque jam peccat, cMque absolutionis indignus (cfr. n. 37'i et N. Alph., \ 1, ί.'>2-'κ">,4). P. III. — Tr. V. De poenitentia. Diximus quantum in se est: auferendo scilicet periculum peccati : sive physice, i. e. removendo objectum illecebrosum externum, quando occasio est voluntaria ; sive saltem moraliter, i. e. sanando fragilitatem, seu proclivitatem ad malum, opportunis ac congruis remediis, quando occasio est necessaria (cfr. n. 1825). Qui ergo nequeunt removere occasionem, tenentur saltem eam corde vitare, eam non amando, media adhibendo, horrorem peccati augendo, etc. IS22. — III. Confessarius, ordinarie loquendo, non absolvat poenitentem, qui versatur in occasione proxima voluntaria in esse, nisi prius Ilie occasionem etiam removeat. In occasionibus enim voluntariis in esse, dilatio usquedum (ictu perfecta sit occasionis remotio, est ordinarie remedium necessarium ; quia, cum haec remotio sit difficillima et arduam suiipsius victoriam exigat, ordi­ narium propositum ex parte poenitentis ad tantum opus non sufficiet, eo minus quod poenitentes, accepta absolutione, non tam efficaciter de fidelitate in promissis curant, ut experientia testatur. Quare peccaret Confessarius contra officium medici, non applicando aliquod remedium necessarium. Peccaret etiam contra officium fudicis, inquanturn poenitentem, de infirmitate sui propositi monitum (debet autem cum monere confessarius), absolveret. Quicumque enim ad talo periculum infringendi propositum advertit, et vult nihilominus huic periculo temere se exponere, certe est indisposi­ tus : confessarius ergo vere absolveret indispositum (VI, 45 i). Poenitens utique per confessionem acquirit jus ad absolutionem, sed illud jus explicari debet secundum naturam contractus qui initur cum confessario, ut diximus n. 1817. Celerum ipsi Noldin-Schmitt (III, n. 400) aiunt : « Negari n<>n potest prudentiam quandoque suadere, ut iam statim priina vice differatur absolutio ». B Dictum est ordinarie loquendo ; quia dantur i xceptiones, dum­ modo poenitens firmiter promittat se quamprimum occasionem esse sublaturum, nempe : 1° si occasio talis sit ut e.v facili possit dimitti, v. gr. liber pravus. 2° Si poenitens compunctionem firmitatemque propositi per signa extraordinaria doloris manifestet ; quia pruden­ ter m hoc casu, ob signum uberioris gratiae acceptae, sperari potest propositi exsecutio. « Nihilominus, ait Roncaglia, quod ipse, etiam m hoc casu, absolutionem differret usquedum occasio auferatur, si absolutio commodo differri posset ; et ita etiam (subdit 5. ïlphonsus. 1. c.) ego agerem >. 3° Si gravis causa cogat ut statim absolutio comedatur ; quia, ex gravi causa, et cum debiti- cautelis, licet se et alterum exponere periculo, quod tunc remotum redditur; proinde, eum poemtons est in quadam necessitate recipiendi absolutionem, ad η. 1822: Gen: Qui prom ram, probcbilii ter ejus asser' vel nositiva, < de facto, actw P.at5o pr: tens est indis· fringendi prom onibus résiste· iû ad vomiturn Resronsit nostris non gei firmum. arien dere (praesert: etiam absoluti< Vel exigatur s' Sed si p.’ dendun num et i; apse removerit concubinatur; : * — _ obtenturum esse absolutionem, nisi promissis steterit. — Quod si poenitens jam alias ob alio confessorio de removenda occasione admonitus fuerit, nec admonitioni obtemperavit, ut recidivus habendus est, nec proinde absolvi potest, nisi afferat extraordinaria doloris signa, prout n. 1830 dicemus (II. Ap., tr. ult., n. 5). 1823. — IV. Confessarius absolvere potest prima, secunda, imino et tertia vice eum qui versatur in occasione proxima voluntaria, sed non in esse ; dummodo fugere occasionem firmiter proponat. Quodsi postmodum emendatio non appareat, differenda est absolutio, donec talia adhibuerit media, quae occasionem reapse arceant. Ita 5. AIphonsus (VI, 434), cum S. Carolo Borroinaeo, et aliis. — Kalio principii est, quia occasio hic et nunc absens (el ideo facilius vinci­ bilis) jam vitatur per propositum illam fugiendi, dummodo sil sin­ cerum. Defectus vero sinceritatis non statim ex uno allerovc relapsu argui potest. - Ratio adjuncti est. quia, nisi efficacia adhibeantur media, firma censetur deesse voluntas assequendi finem. Cfr. 5. Alph., Praxis, n. G6. Dictum est autem : 1° Potest absolvere confessarius, quatenus est judex; quia poenitens cen­ setur satis dispositus. Λ 2° Potest ubsolvcrt secunda, immo tertia vice, i. c. quando relapsus procedere tt mutata voluntate censetur. \am (piando poenitens, in occasione peccandi (piae proxima remaneat, est formaliter recidivus, ul talis tractandus esi (cfr. n. 1829). ξΚΑνΑ/VV enim ad tale periculum infringendi propositum advertit, et vuu nihilominus huic periculo temere se exponere, certe est indisposi­ tus : confessarius ergo vere absolveret indispositum (VI, 654). Poenitens utique per confessionem acquirit jus ad absolutionem, sed illud jus explicari debet secundum naturam contractus qui inilur cum confessario, ut diximus n. 1817. Ceterum ipsi Noldin-Schmitt (111, n. 400) aiunt: ■ Negari non potest prudentiam quandoque suadere, ut iam statim prima vice differatur absolutio ». .9 Didum est ordinarie loquendo ; quia n.\x ruR exceptiones, dum­ modo poenitens firmiter promittat se quamprimum occasionem esse sublaturum, nempe : 1° si occasio talis sit ut ex facili possit dimitti, v. gr. liber pravus. 2° Si poenitens compunctionem firmitatemque propositi per .signa extraordinaria doloris manifestet ; quia pruden­ ter m hoc rasu, ob signum uberioris gratiae acceptae, sperari potest propositi exsecutio. Nihilominus, ait Roncaglia, quod ipse, etiam in hoc rasu, absolutionem differret usquedum occasio auferatur, si absolutio commode differri posset ; et ita etiam (subdit S. Alphdn· .<»/<, 1. c.) ego agerem . 3° Si gravi * causa cogat ut statim absolutio concedatur ; quia, ex gravi causa, et cum debitis cautelis, licet se et alterum exponere periculo, quod tunc romot ;m redditur; proinde, cum poenitens est in quadam necessitate recipi ■ li absolutionem, Cap. III. — De obligationibus confessarii. 363 antequam occasionem tollat, censetur ac si esset in occasione neces­ saria, ideoque habet jus ut statim absolvatur (Praxis, n. 67). Graves hujusmodi causae recensetur quatuor, videlicet : a) Periculum mor­ tis, si nempe poenitens mortifere aegrotet, et occasio statim removeri nequeat ; sive quia non adest tempus, sive quia gravis infamia, vel grave scandalum, ex tali dimissione, suboritura sunt, prout saepe contingit, b) Difficultas redeundi: si nempe nequeat ad eumdem confessarium reverti, vel nonnisi post longum tempus, et magnum incommodum inveniret in iteranda confessione apud alium. Ratio est magnum onus aut repetendi confessionem apud alium, aut diu manendi in statu peccati. Idem valet, si poenitens confiteatur in loco a proprio domicilio valde dissito, ita ut magnum onus esset redeundi, c) Periculum infamiae, si nempe necessitatem habeat eadem vel postera die matrimonium • ineundi aut communionem recipiendi, quatenus absque gravi infamia abstinere nequeat. — Similiter si confiteatur tempore missionis, el nequeat, absque nola infamiae, occasionem statim amovere. Quo in casu, remittenda est occasionis amotio ad aliquas hebdomades post missionem, sub ea tamen conditione, ut statim, si fieri possit, aliqua cautio adhibeatur, v. gr. renuntiatio conductionis, utque praescribantur remedia ad praecavendum relapsum. Ha 5. Lconardus a Portu Mauritio (Disc. Mist., η. 22). d) Periculum damni spiritualis, si videlicet prudenter timendum sit, ne poenitens ob dilationem absolutionis, cum necdum inconstans fuerit, a confessione alienetur et in peccatis tabescat ; quia tunc dilatio periculum infringendi propositum potius augeret. Vide S. Alph., III. 436 ; VI. 454, 455 ; Praxis, η. 67, 68. In memoratis casibus, confessarius poenitentem admonere debet, ne confidat se in posterum obtenturum esse absolutionem, nisi promissis steterit. — Quod si poenitens jam alias ob alio confessario de removenda occasione admonitus fuerit, nec admonitioni obtemperavit, ut recidivus habendus est, nec proinde absolvi potest, nisi afferat extraordinaria doloris signa, prout n. 1830 dicemus (II. Ap., tr. ult., n. 5). 1823. — IV. Confessarius absolvere potest prima, secunda, immo et tertia vice eum qui versatur in occasione proxima voluntaria, sed non in esse ; dummodo fugere occasionem firmiter proponat. Quodsi postmodum emendatio non appareat, differenda esi absolutio, donec talia adhibuerit media, quae occasionem reapse arceant. Ita 5. Al­ phonsus (VI, 454), cum S. Carolo Borromaeo, et aliis. — Ratio principii est, quia occasio hic el nunc absens (et ideo facilius vinci­ bilis) jam vitatur per propositum illam fugiendi, dummodo sil sin­ cerum. Defectus vero sinceritatis non statim ex uno alterove relapsu argui potest. — Ratio adjuncti est. quia, nisi efficacia adhibeantur inedia, firma censetur deesse voluntas assequendi finem. Cfr. 5. Alph., Praxis, n. 66. Dictum est autem : 1° Potest absolvere confessarius, quatenus est judex: quia poenitens cen­ setur salis dispositus. .L 2° Potest absolvere secunda, immo tertia vice, i. e. quando relapsus procedere er. mutata voluntate censetur. Nam (piando poenitens, in occasione peccandi quae proxima n maneat, est formaliter recidivus, ut talis tractandus est (cfr. n. 1829). ™ 36 i P. III. — Tr. V. De poenitentia. 3° Xonnunquam (ut diximus n. 1817), confessarius, si tanquarn medicus id necessario utile pro tali poenitente judicaverit, eum (positis ponendis) ad aliud tempus remittet, ut promptius ac. firmius occasio e medio tollatur (S. Alph., Conf. dir. XV, 10 ; Merkelbach, III, 605, B). 1824. — V. Confessarius absolvere potest poenitentem, qui ver­ satur in occasione proxima necessaria, quin occasionem deserat, modo sit aliunde dispositus et remediis praescriptis uti velit. Ratio est, ait S. Alphonsus (Ii. Ap., tr. ult., n. 6), quia occasio peccandi non est proprie peccatum in se ipsa, neque inducit peccandi neces­ sitatem ; unde, bene consistere potest cum occasione verus dolor, et propositum non recidendi; et licet quisque teneatur auferre pro­ ximum peccandi periculum, id intelligitur, cum ipse sponte vult tale periculum ; sed cum occasio est rnoraliter necessaria, tunc peri­ culum per remedia opportuna remotum evadit, et Deus tunc non se retrahit ab assistendo sua gratia illi, qui vere deliberavit ipsum non offendere >·. Itaque in hoc quoque casu, confessarius, ut judex, eum aliunde dispositum, absolvere potest ; non contemnat tamen consilia S. Alphonsi (nempe cum adjuncta id suppetant) : Verum, in phaxi, inquit, omnes'(Conveniunt expedire ut iis, qui versantur in occasione proxima etiam necessaria, differatur absolutio. Imo, ut ego quid sentiam in haere ingenue dicam, nunquam absolverem eum qui est in occasione proxima extrinseca (nam de intrinseca aliter loquar), praesertim si occasio sit de materia turpi, semper ac absolutio commode differri posset. Censeo enim quod confessarius tanquarn medicus tenetur aptare suo poenitenti remedia oppor­ tuniora, ul ille suam facial salutem ; reorque nullum aliud aptius antidotum ministrari posse ei, qui est in occasione proxima, quam dilationem absolutionis; dum experientia docet quod poenilentes, postquam absoluti discedunt, ut plu­ rimum negligunt media praescripta adhibere, et sic facillime recidunt. Cum e converso, quando ipsis absolutio denegatur, vigilantius satagunt remedia exse­ qui et tentationibus obsistere, impulsi quidem a timore, ne. cum ad confessa­ rium redibunt, iterum sine absolutione dimittantur. Et casu quo poenitens prius admonitus ab alio confessario media praescripta neglexerit, et eodem modo fuerit relapsus, dico omnino dimittendum esse sine absolutione, nisi forte extraordinaria signa doloris exhibeat » (VI, 456). Xec absolvendus erit (ait Merkelbach. Ill, n. 665 in fine), qui post plures monitiones semper eodem modo celabitur, etiam adhibitis mediis, nisi praebeat signa extraordinaria vel nova et specialia velit adhibere media : debet enim aut emendatus redire aut occasionem amovere (vide n. 1825, II). *215. Quaesita. 1. Quaenam remedia confessarius assignari debet poenitenti. qui in occasione necessaria versatur? Hesp. Triplex genus remediorum de se assignare debet ; remedia scilicet quae minuunt vim occasionis, temperant ardorem cordis et augent vires voluntatis, \tque haec remedia tenetur poenitens, inquantum potest, adhibere : secus enim occasio erit quidem neces­ saria. sed periculum voluntarium. 1824 : grave ne proxima dici potest ve quod ob cuset. Cert net neccrtr maneat domi tenus notes nen peccand dis mulieri ries peccat ltiuio|M«aua, nam ex tali reiapsu, deprehenditur, vel remedia non debite luisse adhibita, vel occasionem non esse vere necessariam : necessitas enim peccandi non datur, et nemo lentatur supra id quod potest. Dictum est si nulla spes emendationis appareat ; haec autem ad n. 18< . Qui perelabit abscue u2 gendus ui iit adhibe: voluntate , S. Λίρ: sejungi no: kesuon ferendi oc Si enin to volunt r t e, como d uri m manendo in Videtu spem enend tum p- rtic adhibeo.ntu terit tt. gle cta . occidens i non est proprte ΡίΐΟΐι^μ^Μ» _ >--η___ ·__ -.· . <>> sit atem ; unde, bene consistere potest cum occasione verus dolor, et propositum non recidendi; et licet quisque teneatur auferre pro­ ximum peccandi periculum, id intelligitur, eum ipse sponte vult 1 — · nnnamfi PSf. moraliter necessaria, tunc periDeus tunc non se inquam um saria. sed |>eriruium v„|„hl Cap. III. lie obligationibus confessarii. 3G5 A 5. Alphonso sequentia remedia, in specie, indicantur : Magna oratio, — frequentior usus sacramentorum, — quotidie ante imaginem Crucifixi renovare promissionem non anqdius peccandi, — vitare ne quis versetur solus turn sola, lugere ab aspectu complicis, et similia » (VI, 455 ; Praxis, n. 68). An possit absolvi, cbifuuCn. m p" ■ o·· unde hi- t<-rv. it-olvi poterit, si promittat fusere oocaalonein secus Téro, sl Hat · dirus in habitum peccati absque emendatiohe. 369 Cap. HI. — De obligationibus confessarii. irae motu, quam in alia peccata odii, furti, aut libidinis, quibus habitus for­ tius inhaeret (S. Thorn., 2. 2, q. 156, a. 3). c) Recidivus formaliler talis, nisi certe indispositus sit, sub conditione absolvi potest, vel debet, in iis casibus, in quibus potest vel debet absolvi dubie dispo­ situs (cfr. n. 1663, 3°). Adverte quoque, ob collapsam ubique lidern, hac nos­ tra aetate saepius lugendum occurrere casum, quo jure timendum sit ne poeni­ tens dubie dispositus, et sine absolutione dimissus, sacramentis valedicat, atque in peccatis suis tabescat (Vind. Alph., 1. c.). Tunc recordetur sacerdos non solum unius divini moniti : « Xolite sanctum dare canibus », sed etiarn alterius : < Calamum quassatum non confringet » (vide etiam Ter Haar, 1. c. thes. 22). 1831. — Quaesitum. Utrum utendum sit remedio dilationis abso­ lutionis erga recidivum satis dispositum ? Respondemus : Negative, quando dilatio magis obfutura quam profutura censetur, vel alla­ tura poenitenti aliquam infamiae notam aut periculum (cfr. n. 1817). Extra hos casus, nisi petatur absolutio, res dijudicanda erit secun­ dum normas communes jam traditas et juxta sapientem aestimatio­ nem confessarii bene formati, ul ex sequentibus facilius apparebit : a) Si poenitens relapsus est ob causam seu fragilitatem intrinsecam (ul accidit in peccatis pollutionis, delectationis morosae, odii, blasphemiae, et similium), raro expedit dilatio; quia major fructus sperandus est ex gratia sacramenti, quam ex dilatione absolutionis (praesertim recidivis in peccatum pollutionis non est frequenti confessione efficacius remedium, immo sine ea vix sperari potest emendatio,cum hoc sacramentum sil maximum frenum) : semper tamen proderit opportuna dilationis comminatio... Dictum est raro expedit ■ nam ali­ quando prodest, vel etiam necessaria est ad terrorem incutiendum, v. gr. si remedia a longo tempore fuerint frustra adhibita, si vitii principiis, maxime in adolescente, obstandum sil, etc. — b) Si relapsus est ob occasionem, adhi­ benda erunt principia statuta circa occasionarios, habita etiam ratione relapsionis, et non nunquam expediet dilatio : fortiori enim illecebrae fortior opponenda est coercitio ; tum quia remotio occasionis, magis quam exstirpatio habitus pendet a voluntate ; quod autem magis pendet a voluntate, rigidius est exigendum (\ I. 463, 464 ; Praxis, n. 76, 77). Idem dicendum de poenitenle obligato ad restitutionem, reconciliationem, denuntiationem, gravis scandali reparationem (cfr. jam dicta n. 1793, 3° et 1817 ; item Ter Hoar, I. c. thes. 21). 1882. Pro praxi. Remedia assignanda recidivis in actus libidinosos sunt : 1° Excitare in eis ardens desiderium recuperandi mentis et corporis puritatem, eorumque animum erigere ad luctationem. Ad excitandum desiderium, con­ fessarius ostendat infirmo damnationis periculum, nisi se corrigat ; quia, quanto magis accumulantur peccata, lauto difficilior redditur consecutio salutis. Ad erigendum autem animum ad luctationem, inserat poenitenti sensum digni­ tatis suae, qua homo el christianus est ; inspiret el fiduciam in Deum, in B. M. V ac spem victoriae, si remedia fideliter et constanter adhibiturus sit (Segneri, Instr, confess., c. 12). 2° Procul ab omni occasione periculosa abscedere, fugere otium el solitudi­ nem, vitare inhonestas conversationes, non legere libros amatorios, non fre­ quentare choreas el theatra, quippe quae menti injiciunt impura phantasmata animumque emolliunt. Marc. Inst. Moral. Alph. T. II. 24 370 P. III. — Tr. V. — De poenitentia. 3° Frequens oratio, praecipue recitare singulis diebus 1er Salutationem ange­ licam in honorem puritatis Beatissimae λ irginis, mane et vespere, addende semper coram ejus imagine propositum non peccandi et supplicationem pro dono perseverentiae. Permultum etiam inserviet crebra meditatio veritatum aeternarum, juxta divinum effatum : « Memorare novissima tua, et in aeter­ num non peccabis » ; et juxta hoc S. Alpbonsi consilium : « Oratio mentalis insinuanda est, non tantum timoratis, sed etiam peccatoribus, qui saepe, ob defectum considerationis, redeunt ad vomitum >· (S. Alph., Praxis, n. 1G et 124). 4° Irruente aliqua tentatione, statim mentem alio avertere, et, si tentalio per­ sistat, invocare pluries el confidenter ό'Λ’. Nomina Jesu et Mariae ; juvat etiam cogitatio de Passione Christi, de igne aeterno, de morte, de praesentia Dei. de remorsu conscientiae post peccatum, etc. ; item fervens actus amoris erga Deum, cum proposito mortem subeundi potius quam peccandi (V, 8). 5° Frequentatio sacramentorum, quae miris modis aestum libidinis reprimit ; immo, sine ea vix aliud suppetit efficax remedium ; speciatim autem curandum est, ut poenitens redeat ad confessarium statim post lapsum, necnon ut sibi eligat confessarium stabilem, doctum et pium (VI. 464). 6° Matrimonium, si fieri possit, juxta monitum Apostoli (1. Cor., 7. 2, 9) : Propter fornicationem unusquisque suam uxorem habeat, et unaquaeque suum virum... Si non se continent, nubant; melius est enim nubere quam uri. limno, incontinentes, qui nollent adhibere alia media opportuna? ad matrimonium tenerentur (III, 209 ; VI, 75). 7° IIisce addimus aliqua remedia naturalia, quae supernaluralia coadju­ vare possunt ‘ ; sunt nempe ; a) temperantia in cibo el potu, praesertim vespere; vespere non uti vino, nec alimentis calidis ; b) temperantia in somno ; non cubare situ immodesto, nec in molli lecto ; mane mature surgerc ; c) exercitia quae coipus fatigant, ut deambulationes, venatio, etc. Vido Berardi, Exam, confess, η. ί57 ; Antonelli, Medic, pastor, de VI Praec. c. X : iV. Bev. Th. 1926, p. 733. 3. De conversis ab haeresi. 1S33. — 1. Haereticus, ad catholicam fidem conversus, cum se primum confessario sistit, benigne excipiatur et in conscientiae examine, a quo nimius rigor excludendus est, mullum adjuvetur. Interrogetur, quot annis in sua secta vixerit, dubitans de ejus veri­ tate, et utrum de vera religione inquirere contempserit, vel negle­ xerit, et quamdiu. Si fuit tantum haereticus materialiter, in foro interno potest eum quilibet confessarius, sine speciali facultate, absolvere ; item, si fuit haereticus formaliter, sed nescitis excommu­ nicationis formali haeresi adnexae (excommunicatio enim a nes­ ciente non incurritur)— dummodo tamen non agatur de haeretico alicui sectae adseripto vel notorio, ut statim dicemus. Haereticus notarius, vel sectae adseriptus, debet in foro externo abjurare (i. e. coram Ordinario loci vel ejus delegato, el saltem duobus testibus). Quare inconsiderate ageret confessarius, si, reconciliaturus haereticum, specia­ lem facultatem, qua facile indigere posset, sibi antea non compararet. Recole 1 VMe et lain quae Jam diximus in voL I, n. 800. 1 Cap. 111. — De obligationibus confessarii. 371 dicta n. 444. Adhortationes ad illa praesertim dogmata alludant, de quibus neoconversus prius non recte senliebat. Poenitentia, quae eum non deterreat, ei imponatur. — Recole dicta η. 1479 et 1 488, 3° quoad baptismum, necnon η. 1655 quoad obligationem confessionis. 1834. — 11. In reconciliandis haereticis triplex, pro diversitate casuum, distinguitur procedendi modus : 1° Si prior baptismus certo validus judicatus fuerit, « sola recipitur abjuratio, seu fidei professio, quam absolutio a censuris sequitur ». Ita S. C. S. OlTicii, die 20 Julii 1859 (Coli. Lac., 111, p. 550). — 2° Si de prioris baptismi , nullitate constet, baptismus absolute confertur, nec ulla sequitur abjuratio, aut absolutio, eo quod sacramentum regenerationis omnis abluit. — 3° Si baptismus sit sub conditione iterandus, hoc ordine procedendum est : a) Fiat abjuratio, seu professio fidei, coram duobus testibus, juxta formam a S. Officio praescriptam l. l>) Subsequatur baptismus conditional us. c) Impertiatur conditionata censurae absolutio, d) Peragatur sacrament alis confessio cum absolutione peccatorum pariter conditionata. Qui debent sub conditione baptizari, poterunt, ad majorem functionis eccle­ siasticae facilitatem, prius audiri sacramentaliter quoad eorum culparum accusationctn. Deinde, post collationem baptismatis sub conditione, confessarius, iterum reassumptis per summa capita cum poenitente iis, de quibus jam accu­ sationem fecerit, absolvat sacramentaliter pariter sub conditione ». S. Off., 1 Nov. 1875 (Haine, 3, p. 134). — Si acatholicus in articulo mortis ad fidem catholicam redire voluerit, debet coram duobus testibus professionem fidei emittere, saltem quoad ea, quae sunt explicite credenda de necessitate medii et praecepti. Atque hic conversionis actus in publico statim instrumento describendus est, ut ita omnes adversariorum cavillationes praecaveantur. Post haec rite disponendus est moribundus per actus fidei, spei, caritatis, doloris ac propositi ; deinde, peracta confessione, absolvatur ab excommu­ nicatione et a peccatis, ac postremo ss. viatico et extrema-unctione reficiatur (Müller, 1. 3, § 160 ; Voit., 1, η. 383 ; Konings, η. 1264, IV). De aliis autem quaestionibus, quae huc se referunt, jam suo loco egimus aut deinde agemus (cfr. v. gr. n. 444, 1428, 1853, 1851). 4. Scrupulosis. 1835. — Scrupulosi dicuntur qui, ex inani causa, suspicantur et cum animi perturbatione metuunt peccatum, ubi non est (cfr. n. 27). Multa his impendenda est cura. Scrupuli enim mentis tranquillitatem prae­ pediunt, discruciant animum, labefactant sanitatem, disturbant agendi alacri­ tatem : quin etiam in desperationem aliquando conjiciunt, vel in ipsam amen­ tiam (Ciolli, Dirett., n. 80). 1 Cir. Pontlflc. Roman. . Λ. S. S., 10, p. 72 ; Schncidtr, Manuale sacerd., p. 436 (ed. 10); Canon. conlemp., 17, p. 499. I Ρ· ΠΙ. —- Tr. V. De poenitentia. Confessarius debet attendere ad quatuor : 1° ad signa, quibus scrupuli dignoscuntur ; 2° ad varias causas ex quibus enascuntur ; 3° ad materiam, circa quam versantur ; 4° ad certas quasdam prudentiae regulas, quarum applicatio in omnes indiscriminaliin scrupulosos quadrat. 1836. -— I. « Sign v conscientiae scrupulosae haec sunt : 1° Perii• nacia judicii, qua scrupulosus sapientum consiliis parere renuit, varios consulit, sed nullius judicio acquiescit ; imo, quanto magis plures audit, eo plus perplexus evadit. 2° Frequens judicii mutatio ex levibus rnolivis ; unde oritur inconstantia in agendo, mentisque perturbatio, praesertim in operationibus externis, puta in cele­ bratione missae, in Horarum recitatione, aut sacramentorum administratione vel perceptione. 3° Habere reflexiones imperti­ nentes plurium circumstantiarum, quae in actione adfuerint, vel adesse potuerint. 4° In omnibus formidare de peccato, et mente haerere contra sapientum ac etiam proprium judicium ; et ideo nun­ quam contentum esse una confessarii assertione, sed saepius eodem actu eurndem exquirere an, in agendo juxta consilium datum, conscientia esse possit immunis a culpa » (1, 11 seqq.). Scrupulosis autem minime accensendus est, qui semper attentissime sib * advigilat, ne in aliqua re, utut parva, Deo displiceat ; nec ille, qui, post pec­ cata commissa et cum modica detestatione ac dolore confessa, angitur, ideoque confessionem iterare desiderat ; nec ille, qui subinde modo fugaci inani ali­ qua conscientiae anxietate turbatur. 1837. — II. Causae scrupulorum aliae sunt intrinsecae, aliae extrinsecae. Intrinsecae sunt : indoles multum ad anxietatem et timores proclivis, qualis est melancholicorum ; debilitas nervorum (hysteria, psychopathia) ; nimia abstinentia atque immoderatae vigiliae ; ingenii tarditas, quae de praeceptis Dei el Ecclesiae insulse judicat occulta .superbia, inclinans ad nimiam in proprio judicio fiduciam etc. -2 H ('ausae < rtrii>st■< a< sunt 1° Deus, qui permittit, ut anima per transitoriam luminis amissionem -crupuloruin tempestate jactetur, eo tine, ut homo com­ missa peccata v hemenlius detestatur, el in humilitate, in fiducia, in patientia, in obedient i i .du-.i v i Intibus vere progrediatur. — 2° Daemon, qui falsis imaginalimulm- p nmnm sive commissorum, sive committendorum, men­ tem et empi |>. i lm al o fine, ut anima im idat in leporem, in acediam, in varia- i m 1 ' m -celera. imum in desperationem (cfr. 5.Alph., Vera spo-a r i c.on-ortium cum scrupulosis directio confessarii scrupu­ losi 1 I ■ ii in doi Inna morum - veritate redundant ; et similia. /7 1 opponenda sunt remedia, qualia sunt : directio ad ” ■ ■ l limmatum -i infirmitati- causa sit neurasthenia), ' modie i , recreationes honestae, humilis ac fiduciae Cap. III. plena ad Deum oratio, scrupulosorum devitatio ; sed in primis obedientia prom­ pta et caeca, sine qua impossibile est ab hoc morbo sanari (cfr. n. 28 et 693). 1838. — 111. Materia, circa quam scrupuli versantur, sunt, ut plurimum, ponendae actiones, repellendae pravae cogitationes et peractae confessiones. 1° Scrupulosis, qui in omni actione se peccare formidant, injun­ gendum est ut libere agant, videlicet scrupulos contemnendo, immo et contra eos agendo, quoties peccatum evidens non appareat ; ut opera semel facta nunquam iterent, utque in omni dubio semper eligant partem sibi magis benignam. Quamvis autem, ita agendo, interdum materialiter peccent, non peccabunt tamen formaliter, ratione obedientiae, quam confessario praestare debent, juxta hanc regulam S. Ignatii : « Obediendum in omnibus, in quibus peccatum non cernitur » (recole dicta n. 28 et 693). Audiamus S. Doclorem (11. Ap., tr. 1, n. 1!) : <· \ihil refert, quod (scrupulosi) cum actuali timore operentur, non deposito dubio (quod pene desperandum a scrupulosis) : is enim limor non est verum conscientiae dictamen (quod alio nomine conscientia formata dicitur, ut bene distinguit Gerson), nec est verum dubium practicum, nec tollit judi­ cium antea factum (quod virlualiler perseverat, licet ad illud propter timoris vehementiam non advertatur), nempe, se non peccare in eo quod non cogno­ scunt esse evidenter malum ». 2° Scrupulosis qui cogitationibus pravis (contra castitatem, fidem, caritatem) anguntur, el quibus consentire se putant, injungat con­ fessarius, ut istiusmodi cogitationes non curent, eo qiibd non cogi­ tationes peccata sint, sed consensus ; eisque praescribat, ut in con­ fessione ab hujusmodi cogitationibus declarandis prorsus absti­ neant, nisi jurare possint se certe illis consensum praebuisse (cfr. n. 1696). De cetero, ne ipsum quidem eorum juramentum semper indubitabile foret de praestito consensu argumentum. Etenim, homo valde scrupulosus potest in tantam mentis perturbationem devenire, ut se paratum exhibeat ad juran­ dum. quamvis reapse non peccaverit. Sed « a fructibus eorum cognoscetis eos », i. e. ab operibus et ab ordinaria eorum agendi ratione. 3° Scrupulosis qui semper anguntur de confessionibus peractis, si confessa ius sciat eos sincere omnia exposuisse (vel si confessionem generalem apud prudentem confessariuin jam instituerint), absolute imponat, no amplius de culpis praeteritis cogitent, neque ullam de iis mentionem faciant ; nisi illico jurare possint, se certe peccata mortalia commisisse, eaque nunquam in confessione declarasse. Expedit hujusmodi angustiatis dicere : « Esto omnino quietus, ego omnia in me suscipio > ; vel repetere haec verba, quibus S. Bernardus scrupulosum quemdam sacerdotem tranquillavit . α Vade, et in fide mea celebres ·. Quod si poenitens post confessionem redeat, dimittatur inauditus, ut vanos timores contemnere discat. Super his adhuc notandvm est : a) Scrupulosus, et de prae- P. III. — Tr. V. De poenitentia. teritis confessionibus anxius, interrogari debet, an sciens aliquod grave pecca­ tum celaverit, an habuerit in animo eadem peccata iterum committere. Si negative respondeat, valida judicanda est confessio, b) Scrupulosus potest quandoque ab integritate materiali excusari, quoties nempe, ex confessione vel examine conscientiae, ipsi immineret grave corporis aut animae damnum. Et idem dicendum de Horis recitandis, de correctione fraterna facienda, de inqui­ renda veritate circa restitutiones dubias, et similibus, in quibus novae semper dubitationes ei oriuntur ; quia lex non obligat cum tanto incommodo. 1839. — IV. Modus agendi cum scrupulosis, quem prudentia universim suadet, sequentibus exprimitur regulis : 1° Confessarius sit plenus caritate ac patientia, et eorum enarrationem, utut fastidiosam, benigne, praesertim primis vicibus, auscultet. Nisi enim angustiati fiduciam sibi conciliaverit, nihil proficiet. Cfr. Raymond, Guide des nerveux et scrupuleux, P. I. c. 5 ; Toulemonde, Les nerveux. 2° In responsis sit promptus absque haesitantia, constans et fortis absque mutatione ; scrupulosi enim trepidatio non aliter excludi poterit. 3° Sit brevis et dictatorius. Scrupuli enim non discursu pelluntur, sed con­ temptu et obedientia. Nec facile responsis rationes adjiciat ; quia rationes parant hujusmodi poenitentibus laqueum. 4° Doceat tamen veram doctrinam ct opiniones benignas, v. gr. de atten­ tione in precibus, de integritate confessionis, de communione in bona tide recepta, etc. Quae viri sancti de obedientiae securitate ac merijo tradide­ runt. haec in primis frequenter eis commemoret, scilicet : « Quod omnino tutus incedit, qin sui directoris consiliis acquiescit el obtemperat in omnibus, in quibus peccatum non apparet ; tunc non homini obedit, sed ipsi Deo. 5° Regulas agendi eis praescribat, non peculiares, sed generales ; quia novi casus videntur eis semper a praecedentibus casibus diversi. Eadem vero repe­ tere ipsum non pigeat. Mens enim aegrota non repente, sed paulatim sanatur. 6° Lapsos, haud secus ac ceteros poenitentes, excitet ad contritionem, sed simul ad omnimodam fiduciam ; hac enim maxime indigent scrupulosi. Lege 5. Alph., Praxis, n. 95-98 ; Reuter· Lehmkuhl, P. ΠI, c. 13. 5. De personis a daemone, vexatis. 1840. — Quoniam raro evenit, ut homines a daemone, modo sensi­ bili, vexentur, non est cur in praesenti argumento multum immoremur. Ante omnia, confessarius praemonendus est, ut in hac materia aeque a nimia incredulitate et a nimia credulitate recedat. « Confes­ sarius non sit il a ir"'' Iulus, ait 5. Alphonsus (H. Ap., tr. ult., n. 50), ut judicet <>mnt s mvarioner aut infestationes daemonum esse phan­ tasias, aut i» ■·' - mfirmitates : quia non negandum, veros obses­ sos etiam in! < ;u Cianos reperiri Omnia igitur probet juxta ea, quae de dixm tu u (n. 557 et n. 362 seqq.) diximus. assis, satis erit notasse ex 5. Alphonse sequentia : i malis spiritibus vexantur spectris horribilibus, aut * r' atil>u>. Horum facilis esi cura : insinuetur eis i mper omnia perfecta cum divina voluntate Cap. III. — De obligationibus confessarii. 375 conformitas. 2° Qui magis solent confessarios angere, sunt ii qui turpibus visionibus, motibus, ac etiam tactibus vexantur a dae­ mone... etc. Curet autem confessarius, ut poenitens subjiciat clavibus sacramenti tales actus, quia vix credi potest immunis sal­ tem a veniali, vel propter advertentiam imperfectam, vel propter aliquam deficientiam resistentiae (Praxis, n. 110). Remedia sunt : a) VI poenitens perseveranter atque instanter oret, miseri­ cordiam petendo ad Crucifixi et Deiparae pedes ; ut multum ac constanter se applicet ad mortificationem, avertendo diligenter mentem a sensuum volup­ tatibus, et protestando frequenter se nolle consentire daemonis operationibus. Ilis adjungenda est humilitas cum inconcussa fiducia ; usus sacramentorum, sacratissimi signi Crucis, aquae benedictae, privati exorcismi, sanctarum reli­ quiarum et libri Evangeliorum (II. Ap., 1. c., 52 ; Praxis, n. i 12). b) Si quis autem in his tentationibus misere cadit, hujus curalio est. valde difficilis. Praescribat ei confessarius modo recensita remedia, et praesertim adhibeat exorcismum, saltem privatum. Differat eum absolvere et hortetur ut saepe redeat, nec eum absolvat nisi post longum experimentum ; tales enim conversiones raro sunt verae, et rarissime perseverantes (Praxis, n 53 et 113). Vide etiam Surbled, La Moral, et la Médec., t. IV, P. II, c. 105. Advertit Scarainelli (Direct, myst., tr. 5, c. 11), exorcismum nihil aut parum prodesse cum personis, quae sunt in statu contemplationis ; quia ipse Deus vult earum purgationem per infestationem daemonum. 6. De poenitenlibus piis. 1841. — « Opus est multum Deo acceptum, sponsas illi adornare, animas scilicet spirituales excolere, ut in totum se illi donent, Lradantque. Acceptior est ejus oculis anima una perfecta, quam mille imperfectae. I nde, cum videt confessarius poenilentem vivere immunem a culpis mortalibus, omnem curam adhibere debet ut eum in viam perfectionis et divini amoris introducat ». Praxis, n. 121 ’. Jamvero, ut id obtineatur, en quas regiminis regulas S. Alphonsus confessario praescribit : 1° Ante omnia curet, ut eis grando Christianae perfectionis desiderium inji­ ciat, et firmissimum hanc attingendi perfectionem propositum, « illis reprae­ sentando meritum, quod habet Deus ut ametur, et gratitudinem quam debe­ mus Jcsu Christo... ; nec non periculum in quo versantur omnes animae, quae vocatae a Deo ad vitam perfectiorem, illi resistunt » (Praxis, 1. c.). — Si videat illud propositum iu anima potius infirmum et debile·remanere, signum erit quod poenitens verius ad turbam devolylarum pertinet. ’ Cfr. Madi, Tesoro del sacerd., tr. 13, c. 7. § 2 ; Berardi, Praxis conf., η. Π 36 ; Meynard, Trahi delà vie hit., I. ch. préliin., n. 9 seqq. : Desbnu, Notes d’un missionnaire, I 1> , ch. 12 ; Duurmonl, Charité sacerd., II P., ch. Ill ; Krieg, Wlsscnschaft der Seelenlollung : Adtoff, der Seclenfûhrer, etc.— Non obliviscatur tamen confessarius, si verc minister Jcsu Christi e-se vellt, vinoni.M Instructionem in via salutis opus esse Hen acceptissimum. Viros I»eo et religioni lucrari satagendum, quippe qui sunt caput familiae, et in multis rerum publica­ rum rectores. Gfi JieuL-r-Lehmkuhl, Xeo-Conless., n. 118 a; Bouchage, Ini rod. à la vie ‘acent., I. V, c. VII . DeebrUS, III P., ch. VI ; Ami du CL, 1901, p. 1030-1036 ; 1902, p. 369, seqq. ; Ubach, II, n. 704, e, seqq. 376 P. III. — Tr. V. De poenitentia. 2° Curet, ul ordinate ac gradatim in perfectione progrediantur. — Hinc doceantur : a) Cavere a minimo defectu apertis oculis admisso, ita tamen ul. post levem culpam, non cadant animo, sed illico a lapsu resurgant, b) Ac­ tiones ordinarias bene peragere, et rectam in omnibus habere intentionem. c) Primum conari ad patientiam, deinde tantum, ad gaudium in adversis. d) Ferre levia discant, priusquam appetant gravia (Konings, n. 1486). 3° Curet, ut eas in orationis mentalis consuetudinem inducat. — Hinc, tempus sacrosancto huic exercitio impendendum eis constituat, ipse eis medi­ tandas veritates assignet, methodum fructuose meditandi cas edoceat hujusque methodi rationem subinde, v. gr. singulis mensibus, reposcat. — Praeterea, oculatus invigilet, ne ullam diem absque aliqua veritatum consideratione tran­ sigant ·. ut frequenter de Deo nobis semper praesenti cogitent ; ut crebras hasque fervidas orationes jaculatorias fundant ; utque, quoad ejus fieri possit, singulis diebus aliquid ex libro spirituali prudenter electo attente ac pie legant. i° Curet, ut eas christianae mortifk vtioxis exercitium efficaciter doceat. • \bsolule asserere, ail Ç. Alphonsus (Praxis, n. 145), mortificationes externas nihil aut parum prodesse, maximus error est ». Director tamen curet, ut non sil nimius in illis concedendis, maxime in primo devotionis aestu ; nec generatim concedat nisi requisitus, et concedat minus quam postulatur. Advigilet autem, ut in negativa potius mortificatione constanter se exerceant : v. gr. ut alfstineant a curiosis aspiciendis, ut parce loquantur, ut ingratis etiam dapibus contenti sint, ut hiemis tempore ad ignem non accedant, ut imperent, suis pas­ sionibus, etc. (ib., 1 iGi. Huic porro exercitio, tanquam singulare admini­ culum, egregie inserviet Examen particulare. 5° Ad sacram i vroiu m susceptionem quod attinet : a) Suadeat confessio­ nem generalem iis, qui non sunt scrupulosi, et qui eam nondum peregerunt (cfr. n. 1711). b) Semel, aut ad summum bis in hebdomade confiteantur. Qui vero in veniale lapsus est et opportuna confitendi occasione caret, non ideo a communione abstineat, cum venialia aliis etiam remediis remittantur. Immo quidam timorati saepe utilius, propriis actibus, utpote qui tunc ferventiores esse solent, quam confessione, ad communionem sese disponent (de frequenti communione vide n. 1575-1582). — Sunt qui sat longis tantum inter­ vallis confessionem instituunt, quotidie autem ad s. Mensam accedunt. Equi­ dem non datur praeceptum confitendi, dum nullum grave peccatum maculet conscientiam ; et in casu aliquo particulari, stante graviori saepius confitendi incommodo (praesertim externo), videtur haec praxis non esse improbanda. In genere tamen aliena apparet menti Ecclesiae, ut concludere licet e can. 125 1° et 595, § 1, 3° (cum fontibus adnotatis). 1M2. —- Quaesitum. Quomodo confessarius sese gerere debet cum poenitenlibus, cjtii ivpim i < tiones aut venialia tantum afferunt ? w I Ilesp. cum S. Dortoir (Praxis, n. 99) : 1° «Si de imperfectionibus conlilent ui. quae non pertingunt ad culpas certe veniales, dicit Bonacina. <*··> ahsob i posse sub conditione ; sed hoc non admitten­ dum tele· aro. et cum ipsi non possent materiam certam pi.ui i "ignari , vel non sine magna molestia «. Melius est. si p< - adducatur ad accusationem peccati praeteriti. Cap. HI. — De obligationibus confessarii. 377 Celerum dico, quod si poenitens certarn non exhibeat materiam, non debet confessarius in eam perquirere, ut illum absolvat ; et casu quo perquisisset, nec invenisset, non tenetur ei conditionatam absolutionem impertire ». Cfr. n. 1058 et 1664, II, 2°, b). 2° Si poenitens de certis venialibus confitet ur, sed usualibus, sive quotidianis, sive de· impatient iis, intemperantiis, distractionibus in Officio,’in oratione et similibus, ut, absolutio illi praebere possit, spectandum est, an ipse aliquando sibi, quantum potuit, vim intuIerit, ul passionem superaret ; quia tunc judicari poterit ejus culpas potius ex humana fragilitate processisse, quam ex defectu doloris aut propositi ». " E converso, si ille frequenter, et sine resistentia, in hujusmodi culpas relap­ sus sit, tunc cum eo agendum tanquam cum recidivo », juxta dicta n. 1829 ; ideoque obtinendum est. vel ut vere doleat de aliquo saltem ex illis peccatis, vel ut exhibeat pro materia aliquod gravius peccatum vitae praeteritae. Recole dicta n. 340 seqq. ; cfr. 5. Alph., II. Ap., App. IV, Monit. ad conf., n. 17. 7. De personis quae coni e mplal bonis dono friiuntur. Quando anima aliqua a Deo contemplationis gratia donatur, oportet ut confessarius optime sciat modum, quo eam dirigere debeat et ab omnibus illusionibus liberet ; alias maximum illi afferet damnum, et, quemadmodum ait S. Joannes a Cruce, magnam ipse Deo redditurus est rationem ». Haec 5. Alphonsus (Praxis, n. 126 ; ed. G., IV, p. 598), ubi dilucide, etsi succincte, difficilis materia exponitur ’. Quamobrem, si quis poenitens ad talem statum sublimatur, necesse est, ut confessarius, rerum mys­ ticarum ignarus, eum ad idoneum moderatorem mittat ; vel, si non mittendum esse censeat, ut ipse saltem ad doctos libros ac peritos viros, a quibus edoceri possit, docilis recurrat. Interim, hujusmodi confessorio non parum proderit hic adumbratam saltem de supernaturalibus illis statibus notionem percipere. 1M3. — Definitio. Contemplatio definitur a Guigone Carl/iusiano (Scala Claustr., c. 1, fin., ap. Aligne, 1. 184, col. 476) : Alentis in Deum suspensae elevatio, aeternae dulcedinis gaudia degustans . et Benedictus PP. XIV de ea scribit : « Est simplex intellectualis 1 Cfr. etiam Sctnnni, t. IV, n. 519 ; Herardi, Praxis conf., η. Η 37 ; Scaramelli, Direct. mysL : Dosda, Union avec Dieu. I. 2. j>. 359 seqq, : Zahn, Christ I. Mystik ; Saudreau. Degrés delà vie spirit : Amidu Cl. (P. Lamballe), 19! 1, p. 465 seqq.. 562seqq., 641 seqq., 721 seqq. : &hn/rcr<, Principe *» de la vic spirituelle ; Poulain, Des grâces d'oraison (gei man. Dic Fülle der Gnaden), 2 vol. ; A/tn/nnrd, Traité de la vie intérieure. II· partie (Théol. mystique) ; GarriQou-Lagrange, O. P. Perfection chrét. el contemplation, 192'< . Ch. Jieusch, dteAszclik * hl. Allons, 1926, II, G Absch. $ 2 ; Vie spirit.; Revue d'asert. et de mystique, passim ; de la spiritualité de S. Alphonse de Llguorl, Supplément de la Vu· Spirit. (i927), p. 189 seqq. 378 P- HI. — Tr. V. De poenitentia. intuitus cum sapida dilectione divinorum aliorumque revelato­ rum, procedens a Deo speciali modo applicante intellectam ad intuendum et voluntatem ad intelligendum ea revelata et con­ currente ad eos actus per dona Spiritus Sancti, Intellectum ot Sapientiam, cum magna illustraiione intellectus et inflammatione voluntatis » (de Beat, et Can. 1. 3, c. 26) \ :'r % Multum differt haec contemplatio a meditatione: in hac enim anima quaerit Deum labore discursus, et operatur actibus suarum potentiarum ; in illa au­ tem, sine hujusmodi labore, contemplatur Deum jam inventum : ipse enim Deus tunc operatur, et anima potius patitur, quoniam ipsa lux et divinus amor, quo tunc tota impletur, reddunt eam suaviter attentam ad contem­ plandam Dei sui bonitatem (cfr. Prax. n. 126). Divisio. « Contemplatio est vel affirmativa vel negativa ». 1° Est affirmativa, quando anima, beneficio lucis divinae, sine ulla sua opera cernit aliquam veritatem aut creatam (ut esset infelicitas inferni, felicitas paradisi, etc.), aut increatam, ut divinam misericordiam, amorem, potentiam, bonitatem. Est negativa, quando dignoscit perfectiones divinas non in particulari, sed in genere, cum confusa quadam notitia, sed quae ingerit con­ ceptum longe majorem magnitudinis divinae » (Praxis, n. 132). Haec est altera perfectior el. vocatur a mysticis oratio caliginis, clara caligo, sublimis cognitio Dei per ignorantiam, pura contemplatio, etc. ; in ea suspenduntur omnes inte­ riores potentiae .mimae, et quandoque sensus etiam exteriores (ib., n. 135). 1811. — I BEinoR explicatio. 10 ( )onl em piat ionom infusam prae­ cedere solent, in statu activo, tum oratio recollectionis naturalis vel olii contemplativi, tum purgatio animi per ariditatem sensus. Dicimus praecedere soient : Spiritus enim ubi vult spiral (Joann., 3, 8) ; nec desunt exempla animarum, quae ad ultimum contempla­ tionis gradum immediate evectae sunt, quin per gradus anteriores transierint. — De his autem, quae magis ad normam generalem videntur accedere, sequentia statuere licebit, ad mentem 5. AIphonsi : a) Oratio recolleclionis naturalis tunc concedi di< itur animae, < quando intel­ lectui opus non est. cum labore quasi extra animam exire, ad considerandum mysterium aliquod, aut aeternam veritatem ; sed avulsus a rebus externis et collectus quasi intra animai· ipsam. absque labore, imo cum magna suavi­ tate, attendit illi ν<·ηί it . ■·■·)' mvsl- rio, quodcumque sit. - - Otium contempla­ tivum est fere idem, nisi quod m collectione anima attendit alicui devotae cogitationi p 'icc.i >ri a oli·· v· ro cum generali quadam notitia Dei sentit se in seipsa collectarn, el μι.ιμΙογ Deo attractam » (Praxis, n. 127). b' /‘ ‘ n· * O-i^tit non solum in ariditate naturali, qua animae etiam ] · » " 01 linarium incedentes, multoties laborant, sed in ariditate ’ Hi ·!■ u ■ tu P>· D Thorna» tnauo In speci·· deinde ostendit Idem Itene1 ' ' ' '‘oniifex declarat u< n< < cimus, plemsque Beatorum 1 fuis,·.·· bl>cripii>>. i,., ‘·ιΐ.·ηθΛ fuerunt contemplahci, m' 1 imi CardlûaUs: de Lauraea de Orat n, op. 7, c. 12 . (I. c. n. 8). Cap. III. — De obligationibus confessarii. 379 supernaturali, quae est tractus gratiae et lux quaedam afferens poenam et obscuritatem. — Haec duplex est : ariditas scilicet sensus et ariditas spiritus. Ariditas sensus est molestissima devotionis sensibilis subtractio, per quam anima ducitur ad alienationem quamdam ab omnibus voluptatibus sensibilibus tam terrenis, quam spiritualibus. Perdurat quousque, purificatis sensibus, anirna ad primos contemplationis gradus apta reddatur. « Ariditas spiritus, seu substantialis, est quaedam lux divina, qua Deus facit, ut anima suum nihilum agnoscat ». In hoc statu, etsi magis attenta ad Deo placendum, se cernit in qua(lain terribiliori agonia, credit omnia a se peracta suppliciis digna, seque ipsam Deo odibilem ; imo, experitur quandoque mille tentationes, damnatorum poenas, et divinam derelictionem. — Solet Deus per hanc purgationem praeparare animam ad ultimum gradum contemplationis, e. i. ad unionem passivam, in qua habentur extases, raptus, etc. » (ib., 128-131). 1845. — 2° Gradus contemplationis varii quidem sunt ac multi ; inter eos tamen numerantur tres principales, videlicet recollectio supernatural is, quies et unio. a) Recollectio supernaturalis habetur, « quando collectio potentiarum non evenit opera ipsius animae, sed beneficio lucis, quam infundit Deus, et per quam excitatur in ea magnus et sensibilis amor divinus ». Ponitur anima, per hanc infusam recollectionein, in statu passivo, in quo « non debet curiosius invesligare, quidnam .sil interior ea spiritus recollectio ; sed sinat se dirigi a Deo ad considerandas res illas, illosque actus faciendos, ad quos se magis a Deo ferri cognoscit » (ib., n. 133). b) Quies a praecedenti gradu differt in hoc quod « in recollectione vis amoris divini communicatur immediate sensibus externis, quod Deus ipse intra animam facit colligere ; sed in quiete amor communicatur immediate spiritui, in ipso animae centro : et amor ipse est ardentior », et aliquando diffunditur ad ipsos sensus. — Dein, in quiete, « suspenditur quidem voluntas, (piae remanet quasi ligata, quia tunc non aliud objectum praeter Deum valet amare, (pii eam sibi trahit, sed intellectus et memoria aut phantasia quandoque remanent libera, et huc illueque excurrunt ». Nec vero de hoc trisletur anima, sed nec enilatur, ut suas cogitationes colligat (hoc enim frustra lentaret et quietem amitteret) ; sed eos tantum actus eliciat, ad quos se sentit a Deo suaviter impelli (ib., n. 134). c) Unione passiva tandem Deus praebet se videndum animae non modo ut vicinum (sicut in praecedentibus gradibus), sed tanquam praesentem : et anima experitur Eum sibi conjunctum per suavem quemdam contactum ; unde de veritate illius praesentiae jam nequit dubitare (ib., n. 13G-138). 184f). — 3° Saepe conceduntur cum dono contemplationis quae­ dam gratiae, ut visiones, locutiones et revelationes, quas a falsis distinguere magni interest. 1° Visiones (sive externae, sive imaginariae, sive etiam intellectuales) possunt a diabolo causari. Signa autem probabilia, ex quibus divina earum origo dignoscitur, haec sunt : a) si sint rarae, subitaneae, transeuntes ad instar ful­ guris, immobiliter tamen menti infixae ; b) si ab initio afferant confusionem et terrorem, sed in fine relinquant animam in summa pace et vivida cognitione suae miseriae, < uni ingenti desiderio perfectionis. Talia enim, ordinarie, neque a diabolo, neque a natura proveniunt ; etsi a diabolo, qui se transfigurat in angelum lucis », (diam provenire possint ; sed « a frudibus eorum cognoscetis eos », i. e. daemones et falsos prophetas (Praxis, n. 139, 140). I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I | | : I I t I I 1 1 I I I 1 | | I 380 2° P. III. — Tr. V. De poenitentia. Locutiones, v. gr. ad imponenda opera, ad instruendum, sunt : vel succes­ sivae. . — Speciatim, quando agitur de gratiis externis, ut sunt visiones, locutiones et revelationes, regulariter loquendo, tutius est ut director ostendat se parvi eas facere (quia plures sunt visiones lalsae quam verae et quo avidius expetentur et in pretio habebuntur, eo magis persona aberrabit a fide et humilitate, quae est via tutior quam posuerit Deus. Quare det ei consilium ut oict Deum, ut veram com edat extasim, scilicet totalem a rebus terr· ms . t a semetipsa alienationem, sine qua ad perfectionem nunquam valebit p· " ·■ ib., η. 1 i ·). Cfr. Bencd. NI Γ, de Bealif., 1. III, c. 53, n. 17. 2" D, b did 1 \ imam confortare et adjuvare, quando haec versatur in 'ms et tentationibus, quae in his v iis abundare solent. em non se ostendat ullo modo haesitantem, sed viri- Cap. III. — De obligationibus confessarii. 381 liter eam confortet ad nihil timendum. Dicat ei, omnes illas sugges­ tiones non esse consensus, sed poenas, quae, si cum resignatione tol­ lerentur, mentem magis magisque Deo conjungunt. « Hortetur earn, ut forti animo sit, et viriliter exspectet res magnas a Deo, dum eam per tutiorem viam deducit, scilicet per viam crucis ». • Moneat etiam, ut primo humiliet se, utpote dignam ita a Deo tractari, ob anteactae vitae defectus ; secundo, ut divinae voluntati se totam resignet, paratissimam se praebendo ad ea omnia perferenda, immo et majora pro omni tempore, quo Deo placuerit ; tertio, projiciat se tanquam mortuam in brachia divinae misericordiae, et committat protectioni Mariae SSmae, quae Mater misericordiae et afflictorum consolatrix jure appellatur (ib., n. 130). Quaesitum. An debeant expeti favores divinae contemplationis ? Itesp. Si agatur de animabus, quae nondum his favoribus donatae sunt, tutius est desiderare et expetere sic dictam unionem acti­ vam. i. e. perfectam uniformitatem cum divina voluntate : in ipsa enim certe consistit tota perfectio divini amoris ; et anima fidelis potest absque dono contemplationis, sed cum solo beneficio gratiae ordinariae, pervenire ad aniiiliilationem propriae voluntatis et ad illam transformandam in Deum (ib., n. 136 et 143). Vide etiam quae citavimus ex Benedicto XIK (n. 1843, nota I ). Si vero agatur de illis, quae jam gratiis extraordinariis in statu passivo gavi­ sae sunt, distinguendum est : a) Gratiae, quae dicuntur uniformes fidei, ut sunt notitiae confusae et generales, et tactus divini, qui uniunt animam Deo, non sunt rejiciendae : ideoque possunt humiliter expeti el desiderari, ut ita unio cum Deo perficiatur divinusque amor nova incrementa capiat, b) Gratias autem, quae elongant a fide, quia consistunt in quibusdam notitiis distinctis ut sunt visiones, locutiones el revelationes) jubeat confessarius constantissime recusari, semper tamen in spiritu humilitatis, et sine ullo contemptu, ut esset exspuere, irridere in faciem, etc. (quod non licet, ut plures asserunt) ; et pro­ testando coram Deo, se velle Ei in pura fide servire» (ib., n. 143). — llaec est solutio quam pro praxi directionis tradit S. Doctor, et talis norma utique sapiens apparet. Nihil tamen aliud dijudicare volumus quoad difficilem hanc quaestionem (cfr. auctores citat, in prine., ante n. 1843, et opera 3'. Joan, de Cruce) ; nec methodicam expositionem statuum contemplationis proponere intendimus omni numero absolutam (id quod ad nostrum scopum non per­ tinet). § 2. De obligatione confessarii erga poenitentes DIVERSOS EX CONDITIONE EXTERNA. Poenitentes, qui ob externam conditionem specialem sibique pro­ priam curam exposcunt, sunt praesertim : 1° pueri et adolescentes ; 2° sponsi et conjuges ; 3° personae spectatae conditionis ; et 4° do nique aegrotantes et moribundi. 382 P. III. — Tr. V. De poenitentia. 1. De pueris et adolescentibus. s 1848. — I. Pueri ratione utentes, .’egi de annua confessione et communione subjacent, haud secus ac natu grandiores (cfr. n. 195 et 1573 seqq.). Ut autem confessarius eorum spirituali utilitati vere consulat, sequentibus attendat monitis S. Alphonsi (Praxis, n. 90 seqq.)1 : 1° Ante confessionem, eos diligenter edoceat tum res ad salutem scitu necessa­ rias, tum illa omnia, (piae spectant ad hoc sacramentum digne suscipiendum, praecipue sinceritatem in confitendo cum exemplis opportunis. 2° Huic instructioni subjungat exercitium practicum eorum omnium, quae ante confessionem, in ipsa et post ipsam peragenda sunt. Parvuli publice in ecclesia ad confessionem admittantur, sed singulis diebus aut diei parlibus, is tantum eorum numerus qui commode audiri possit ; ita nimirum aut nec ipsi, exspectando, taedii, nec confessarius, audiendo, properationis periculo expo­ nantur. 3° In ipsa parvulorum confessione confessarius utatur omni, qua potest, cari­ tate ac benignitate, ne scilicet ex timore aliquid reticeant. Sinat, immo eos adhortetur ut. ipsi primum sua peccata explicent ; in quo si deficiant, maxime si videantur timore vel verecundia angi, eos brevibus quaestionibus secundum ordinem praeceptorum Decalogi adjuvet, v. gr. an mane et vespere oraverint; an diebus festis missam audiverint ; an fuerint obedientes parentibus et prae­ positis, etc. Dein, an tacuerint aliquod peccatum ; an turpe quid egerint. Sed hac in materia confessarius debet esse maxime cautus. — Ab interrogatio­ nibus generalibus tunc suium deflectat, cum necessitas id revera postulaverit. Quo in casu, interrogare poterit parvulum, v. gr. an audierit verba mala ; an talia dixerit ; an male cum aliis pueris jocatus sit. Si fateatur, interrogari pote­ rit, quid fecerit. Interrogari etiam poterit (saltem in aliquibus regionibus), an nocte sit pavidus, ut ita deprehendatur utrum solus aut cum aliis dormiat, et utrum aliqua interrogatio hac super re addenda sit. — Prodest etiam uti subinde interrogationibus suggestives, v gr. Iit nunc dic mihi quoties'haec fecisti ’ quinquies, decies’ Et a responsis ad ulteriora procedatur, sed semper cum maxima prudentia, juxta dicta n. ibOG Caveat etiam confessarius, ne nimius sil in examinando, ne pueri concipiant horrorem confessionis. 4° Ingerenda sunt parvulis pia documenta et monita; sunt enim semina, quae si non illico, postea tamen frudum afferent. Unde, sicut laudandi sunt, si laudabiliter se gesserunt, ut in reda vivendi ratione confirmentur : ita, e contrario, si male se gesserint d< bel confessarius cos suaviter a peccato deter­ rere: v. gr. dicendo, pe catum reddere animam foedam ad instar diaboli, recte autem gesta cllicri. . ut ρ tr\uli liant angelis similes ; Deum esse ubique praesen­ tem d contueri omnia , euntdem velle aeterno praemio coronare bonos, malos vero castigaturum < -se suppliciis aeternis Deum mandare, ut peccata angue pejus hon u ub> dientia praestetur parentibus, ut mali socii vitentur, etc Qu<> Γ vu! ' ructum subs■ niendum est in didendo actu doloris; et quidem ration· p riu.-α, utendo diam verbis suggestives, captui eorum bene accommodatio etc. tv 1 · n- 1'·*- ; Furni.i,e Missionnaire des enfants (Tournai, 1888) ; ci Arrtnv*, Tbeol past., P III, c.‘2. Cap. III. — De obligationibus confessarii. 383 6° Poenitentiam parvulis nonnisi levem imponat. Ipsis devotionem erga Virginem Deiparam magnopere commendet, et sacrosanctam atque utilissi­ mam consuetudinem recitandi ter Ave Maria mane et vespere, cum illa vel simili invocatione : Mater mea, libera me a peccato mortali. — l. trum conce­ denda sit, necne, absolutio pueris ; utrum absolute, an conditionate, vide n. 1664, Jleg. 2a. Post confessionem autem curandum est, ut ipsi, per aliquod breve tempus gratiis Deo agendis vacent, ac poenitentiam persolvant, separate tamen a sociis, qui confessionem necdum absolverunt. 1M9. — 11. Adolescentes utriusque sexus, qui jam ad cornumnionein sunt admissi, specialem sibi pariter curam exposcunt. Ilis confessarius oculatissimus advigilare debet, ut a saeculi corruptela carnisque illecebris immunes praeserventur. Cfr. Linz. Quart. Schr., 1911, p. 551. Ad hunc autem finem nihil efficacius excogitari potest, quam fréquens sacramentorum susceptio. Jamvero : 1° In audiendis eorum confessionibus videat, an et quibus periculis fides et mores eorum exponantur ; quibuscum sociis consuetudinem foveant ; quibus quasi illiciis peccato exponantur aut expositi fuerint : an cogitationibus, an sermonibus, an cantilenis, an aspectibus, an libris pravis, an consuetudine cum aliis ; qualia fuerint prima eorum peccata mortalia, malitiae an infirmitatis. 2° Hortetur ad sinceritatem, eosque inducat ad tentationes fideliter aperien­ das, ne opportunis destituti mediis succumbant. Eos maxime doceat neces­ sitatem orandi, et fugiendi pericula peccati. — Generatim, sit potior in docendo et monendo, quam in interrogando. Abstineat vero a quocumque etiam verbulo, quod ab aliis audiri nollet (Konings, n. 1483). 3° Quoniam autem hodiernis temporibus fere omnia ope associationum pro­ moventur et vigent, non omittat confessarius adolescentes ad hoc adhortari, ut iis societatibus nomen dent, in quibus omnia ad normam catholicae doctri­ nae reguntur. Frater enim qui adjuvatur a fratre, ut civitas fortis. Cfr. Enc. Leonis XIII : Etsi nos f. l. ό’. Λ’., 14, p. 337) ; Enc. Pii X : II jermo proposito Λ-Ι. S. S., 37, p. 741) ; Bouchage, Apostolat paroissial ; Dorsaz, l’Aclion catho­ lique. etc. (vide n. 433). 1° Circa stati m ab aliquo adolescente eligendum, non audeat confessarius illum ei determinare ; sed lanium ex indiciis curet suadere statum illum, ad quem prudenter judicare potest ipsum a Deo vocari ». — Quoad puellas vero, quae virginitatem suam Jesu Christo consecrare cupiunt, non permittat cis cas­ titatem perpetuo vovere, nisi cognoscat eas bene fundatas in virtutibus, et edoctas in vitae spiritualis regulis, et praecipue m oratione exercitatas. Sub initio eis tantum permittere potest, ut castitatem voveant per aliquod defini­ tum tempus, nimirum a sollemnitate alicujus festi ad aliam alterius» (Praxis, n. 92, 93). Quod ad statum matrimonii attinet, vide n. 1851. 5° Circa statum religiosi m in particulari, caute se gerat director : a) ne quem audeat ad eum suscipiendum inducere, nisi verae vocationis indicia sese manifestent : timendum enim foret (et maxime in puellis) periculum inconstan­ tiae, si vividiores adhortationes aut blanditiae ad capiendum talo vitae genus induxissent ; b) ne longam moram atque impedimenta inferat illis adolescen­ tibus, qui statum religiosum cum recto fine amplecti cupiunt * ; minor enim ’Confer doctrinam S. Thomae et S. Alphonsi hac de re, uti exponitur apud Itaus: la doctrine de S. Alphonse sur la vocation et la grâce... p. 15 seqq. et 30 seqq. — De vocatione religiosa loquemur n. 2141. 384 P. III. — Tr. V. De poenitentia. requiritur probatio pro vocatione ad Religionem, quam pro vocatione ad munus sacerdotale exercendum in saeculo, ut advertit 5. Alphonsus (1. c.). 2, De sponsis et conjiigibus. 1850. — I. Sponsi generatim monendi sunt, ut matrimonium quantocius celebrent ; sic enim plurima impediuntur peccata. In particulari tamen casu, haec norma generalis non semper urgeri potest. Recole dicta n. 826 seqq., quibus adde sequentia : 1° Videat in primis confessarius, an aliquod adsit impedimentum, sive pro­ hibens, sive dirimens, ecclesiasticum aut civile, ut opportune removeatur. Vide n. 1984 seqq. 2° Omni zelo atque industria utatur, ut sponsi hoc magnum sacramentum, purificati per sanctam confessionem (quae ordinarie sit generalis), fructuose recipiant. Re incassum peracta, dimittat indispositos sine absolutione, quin tamen petentibus, si revera confessi sint, schedulam peractae confessionis abne­ get. Dubie dispositos absolvat sub conditione, ut supra n. 1664, II, 1° dictum est. Porro in utroque casu, eos graviter admoneat, ut se per contritionem per­ fectam ad matrimonium digne ineundum praeparent, utque brevi ad confiten­ dum revertantur, omissa, ad praecavendum majus peccatum, omni mentione de sacrilegio, quo se coinquinant indigne contrahentes, nisi forte ex hujusmodi monitione certus fructus sperari posset. 3° Eos moneat de gravissimo matrimonii line, et de conjugum parentumque obligationibus (cfr. n. 699 seqq. et n. 703). Loquens vero de iis, quae ad ma­ trimonii usum spectant, maxima utatur prudentia. ;> Sponsae enim innocentes, quae copulam forte ignorant, non ante matrimonium a sacerdote instruendae sunt ; sed si quid interrogent, ad matres suas prius remittendae. Id praesertim valet pro sponsis honestioris conditionis, quae a matribus pridie matrimonii edoceri solent. Si matrem non habent, aliquam prudentem et piam matronam illis indicet parochus vel confessarius, a qua ea omnia addiscant, quae conjuges rescire convenit ». . lertnys, Fascic. Theol. mor., n. 40, q. 2. Xon omittat tamen confessarius sponsos adhortari, ut, matrimonio contracto, in eorum dubiis circa res ad matrimonium spectantes, ipsum vel alium interrogent. Quod si sponsi jam corrupti fuerint, vel rem turpem nequaquam igno­ raverint, eos confessarius edoceat, breviter tamen et castissimis verbis, ut exponitur in regula sequenti (n. 1851). i1’ Prudentis parochi est quandoque indicaro librum in quo omnia sponsis scitu necessaria, ad normam catholicae doctrinae redacta, traduntur. Lectione iterata hujus fibri conjuges in seipsis ressuscitare conabuntur gratiam per sacramentum receptam ·. y ‘1851. 11. Conjuges edoceantur non omnia licere conjugalis, eed sanctitatem matrimonii posse gravibus peccatis foedari. Quo­ circa. tradantur utrupn sequentes generales regulae : 1° Ea omnia licita esse < onjug bus. quae ad prolis generationem, seu ad legiti‘ C(r * jeune > de Eliempflich!. t. P-iit cat< chi-uic du mariage , P. Robert, Le livre toraltheo) 111, -· ♦ ’ , v ro ηυυ·η» » e -v ' < onf.. n. ! l J8, quoad sacerdotes· — Cfr. ellam -uirod ï i i vie sacerd. ; Hettinger, TimoteusISeries avec un jeune curC, a. 139'. et 1895 ; Schûch. 1 · In' l’ i' ’■ I- ell.(e/'i " ul,rer' Π. n. 4 75 seqq.— Praesertim R (Tl? \ c ■ Λ « Cap. III. — De obligationibus confessarii. 387 let ; ex quo facile evenire posset, ut confessarius, sigillo sacramental! obstrictus, ultima sacramenta ei indigno ministrare cogeretur. — Circumstantiae tamen aliud suadere possunt, v. gr. si mors immineat, et immediata confessio jarn significet scandali reparationem. 3° Ad ipsam confessionem quod attinet, eam ita diligenter peragendam curet, ut nihil eorum, quae ad integritatem et ad contritionem requiruntur, praeter­ mittatur, et ita moderate, ut poenitens nec molestia afficiatur nec nimiae mentis applicatione defatigetur. — Quod si imminens mortis periculum, aut ipsius morbi gravitas, aut aliae graves rationes id suadeant, confessarius minus integritatem materialem urgeat, sed praemissa admonitione ut poenitens suam confessionem postea, si convaluerit, compleat, multum et quasi unice ejus animi dispositionibus advigilet (Praxis, n. 105). 4° Si aegroto inservientes non possunt recedere, confessarius hunc admoneat, ut unum saltem peccatum, hocque leve, declaret ; quo declarato, paucis eum incitet ad dolorem de omnibus, quae commisit, peccatis, ac dein absolutionem ei impertiatur. — Si quis demum nullum speciale peccatum confiteri possit, v. gr. quia loquela est destitutus, sed dat poenitentiae signa et ostendit se velle absolutionem, etiam absolvendus est : absolute, si nulla de ejus dispositione prudens dubitatio subest, secus, conditionate secundum dicta n. 1664. 5° Poenitentiam levem, immo quandoque levissimam, imponat, ut invocatio­ nem SS. Nominum Jesu et Mariae Virginis, sed adjiciat, ut vult Rituale, huic poenitentiae aliam magis proportionatam pro tempore, quo infirmus conva­ luerit. Satis autem erit, ait 5. Alphonstts, ei injungere, ut redeat tempore sani­ tatis ; vel ut satisfaciat per eleemosynas, si possit (cfr. dicta n. 1716, 2° et 1720). 6° Si occasio commoda videatur, « hortetur infirmum, ut de suis domesticis rebus opportune disponat: id enim expedit pro familiae pace, et eo magis, si opus sit pro suae conscientiae levamine. — In hoc tamen sacerdos sedulo caveat, ne ipse in aliquam lucri notam (aut in propinquorum odium) incidat » (Praxis, n. 233). 7° Praemuniendus est infirmus contra tentationes. Si tentatur contra fidem, adhortandus est, ut actus fidei absque ullo examine eliciat ; ut, statim ac tentatio irruerit, ad preces recurrat cogitationemque ad alia divertat ; paucis etiam, si tentatio multum urgere perseverat, crcdibilitatis motiva ipsi exponat, et curet, ut lentatus propriis suis atque aliorum precibus gratiam resistendi consequatur. Si contra spem tentatur (ut frequentissime evenit), motiva, quibus fiducia erigatur, exponat, et raro, ipso audiente, de rebus quae terro­ rem injiciunt sermonem habeat. 8° Suggerat confessarius aegroto, sed paucis verbis et tantum per intervalla, actus virtutum, quibus ad sanctam mortem disponetur. Subinde ei porrigat imaginem Crucifixi, aliasque sanctas imagines, ut illas osculetur. 9° Curet demum sacerdos, ut omnes, quas potest, indulgentias lucretur, praesertim indulgentiam plenariam in articulo mortis. 10° Cum aegrotus jam in ultimis versatur, curandum est ut personae, quae moribundo periculum afferre possunt, ab ejus cubiculo removeantur (Praxis, n. 236). Sacerdos vero frequenter eum aqua benedicta aspergat, frequenter cum signo crucis muniat et frequenter res sacras ei osculandas porrigat. — Candelam benedictam ei tradat, ut ipsam tenens se in iide mori profiteatur. — Illum autem nullo corporis attactu turbet, nec aliquid faciat, quo mors acce­ lerari possit. — Quamdiu cum morte colluctatio perdurat, iteret sanctos actus, hosque alia voce proferat, ut ita a moribundo audiri possint (ib., n. 276). 11° Signa mortis imminentis vide apud N. Alphonsum, ib., n. 280 seqq. ; cfr. diam Capellmann, Medic, pastor., de Agonia ; Antonelli, in eamd. materiam. P. IV, n. 950 seqq. Ibi assent hic ultimus auctor, solam putrefactionem esse mortis realis signum omnino certum. 388 De poenitentia. 12° Ad schismaticos vel haereticos quod allinet : a) Si mors non adeo immineat, vetitum est, ex can. 731, § 2, haeretico vel schismatico etiam bona fide erranti sacramenta ministrare (licet ea petat), nisi prius, erroribus rejectis, Ecclesiae reconciliatus fuerit, b) Si mors immineat, sacramenta pariter illi ne conferantur, nisi prius, meliori quo fieri potest modo, errores rejiciat el professionem fidei faciat. Ita expressis verbis S. Off., 17 Maii 1916. ad 1 (ap. Linz. Quart. Schr., 1916, p. 692); idque regulariter cl per se. AI si moribundus, ratione circumstantiarum, nequeat aperte de vera Ecclesia moneri, ante omnia curet confessarius ut aegrotus actum contritionis, perfectae et alios actus per­ ficiat ; immo videtur (ita IFouters, II, n. 478, 11, b), remoto scandalo, quasi per accidens posse eum absolvi (licet monitio non praecesserit, ne bona fides forte destruatur, modo tamen ipse admittat confessionem, v. g. schismaticus). 1854. — II. De moribundis sensu destitutis. Cum moribundis sensu destitutis, observentur sequentia : 1° Qui confessionis desiderium el dolorem de peccatis, ante sen­ suum privationem, expresse ostenderunt (v. gr. jubendo advocari sacerdotem, etc.), absolvendi sunt, ut docet Kit. Bom. (Ordo ministr. sacram, poenit., n. 25). Dispositio enim poenitentis, in casu, satis innotescit confessario per testimonium alterius ; est veluti confessio per interpretem. Dicunt tamen Suarez, Croix et alii, absolutionem laudabiliter sub conditione dandam esse, praecipue ubi de signis dispositionis (v. gr. apud rusticos) pru­ denter dubitari potest (VI, 4SI) : neque ipsum Bituale Bomanum (1. c.) dicit expresse hos moribundos esse absolute absolvendos, sed tantum absolvendos esse ». 2° Omnes, generatim, apud quos contritio et manifestatio desi­ derii confessionis ante sensuum privationem probabiliter praesumi potest, absoh i possunt, sed sub conditione. In casu enim necessitatis, etiam in sacramentorum adminislratione, uti licet vel tenui proba­ bilitate. ut n. 82 notavimus. Cfr. 5. Alphonsum, VI, 482, 483. Jamvero, dispositiones praedictae prudenter praesumuntur adesse : a) Apud moribundos, qui christiane vixerunt. Signum doloris et desiderii confessionis dici potest eorum anxia respiratio et quid simile ; vel, si mavis, prudens praesumptio dispositionis praesentis nititur tota vita anteacta. Ille enim qui saepius sacramenta recepit, praesumitur desiderium habere, ut impri­ mis in ultimo certamine Ecclesiae auxilia ipsi ministrentur. Quis insuper igno­ rat. multos solummodo specie usu sensuum privari, et revera per actus internos dolorem de peccatis concipere ? Cfr. Lehmkuhl, II, n. 684. b} Etiam apud moribundos, qui parum christiane vi ierunt ; insuper apud eos qui in actu peccati (v. gr. duelli adulterii), vel in statu peccati seu excom­ municationis (ut m issoni· i lil·· ■■ dores, apostatae, etc.) sensibus desti­ tuti sunt. Fundamenta pr. dispositionis sunt vel moribundi suspiria et motus corpori vel p i' X mpia eorum qui, in exteriori sensuum deliquio, adjuvanto speciali gr;«» • ' ad Deum conversi sunt : vel etiam (apud aliquos) factum illud quod, nonobstant»· voluntatis perversione, semper in Eccleu<>ad posterius, si poenitentem, positive quidem, sed inculpai) il ! cum levi culpa) in errorem damnosum traxit : tenetur equi justitia (ut ille qui ignem domui alienae inculpabiliter ad·· pedire damnum cum aliquo suo incom- ad η. 1859 de Sigil] Lugo de Paen. dj tui', regula tota ad esse dif fi cult a s. cpj vel tale genu's acti< n.482: ex instr. in confessione habi tanen Verm. '’Non id tationes.'1’ (ob rational o __ proportionatum, ut constat ex dictis n. 989. — Ceterum confes­ sarius (etiam parochus) non tenetur, vi muneris et ex debito justi­ tiae, impedire damna temporalia aliorum. .S’. Alph., VI, 621 : ed. (λ, 111. p. 646, 647. Ex his infertur: Confessarius quandoque tenetur ad faciendam restitutio­ nem loco poenitentis, videlicet in duobus sequentibus casibus : a) Si eum positive, et cum gravi sua culpa, ab obligatione restitutionis exe­ mit, et postea errorem a se commissum vel nunquam, vel serius revocavit, tempore nempe quo poenitenti, qui antea restituere potuisset ac voluisset, jam deerat restituendi facultas aut voluntas. b) Si eum inculpabiliter quidem, vel sine gravi culpa, positive a restitutione exemit, et postea, eum eum de errore monere commode potuisset, ex gravi negligcntia non admonuit. Atque idem tenendum, si confessarius culpabiliter poenitentem obligavit ad solvendum quod non debebat, isque jam solvit ; tunc enim, ob easdem rationes, ejus damnum resarcire tenetur (III, 564, 584, 994). Quaesita. I. l/ι confessarius possit, sine poenitentis licentia, extra confes­ sionem, cum eo loqui de dejectu commisso in confessione? Resp. 1° .Negative. si judicium completum sit per absolutionis collationem 1 ; quia talis admonitio esset exprobratio peccati, quae confessionem odiosam redderet. 2° Affirmative, si confessarius non absolverit, vel quia oblitus fuerit absolutionem dare, vel quia eam male protulerit ; quia nulla tunc intervenit peccati exprobratio, et confessio non fit odiosa (λ I, 622 ; II. Ap., XVI, 124). II. An debet confessarius, si idem poenitens ad confessionem redeat, eum admonere de defectu commisso in praecedenti confessione? Resp. Affirm, cum incommodo levi vel gravi, juxta supra stabilita principia : tunc enim confessarius debet iterum, ex ollicio, poenitentem interrogare et docere, et proinde errores a se commissos corrigere. Articulus II. De obligatione servandi sigillum saeramentale. 1859. — Notiones. Sigillum saeramentale (seu confessionis) est : strictissima obligatio sub secreto servandi omnia quae er confessione in ordine ad absolutionem sacramentalem cognita sunt, ac quorum revelatio sacramentum redderet onerosum vel odiosum (cfr. 5. Alph., VI, n. 634 ; 5. Thomam, 4. Dist. 21, q. 3, a. 4, sol. 3). Haec obliga1 Ut ex ipsis dictis palet, hic agitur de casu quo completa fuit confessio et poenitens illico discessit. Vix data absolutione ct poenitenle nondum recesso, aliter utique res se habebit (cfr. etiam ed. Gaudé, III. p. 647 et quae dicemus n. 1866 tin.). Qi-u.·» prout nempe confessarius negative vel positive se habuit. Et quidem : 1° Si negative se habuit, sive ex oblivione, sive etiam ex culpa­ bili negligentia, v. gr. non interrogando (cum debuisset) de specie et numero peccatorum : non tenetur errorem reparare extra confes­ sionem. - - Et idem dicendum, si poenitentiam imponere vel salu­ taria monita el remedia tradere omisit. Obligatio enim procurandi integritatem sacramenti directe afficit poenitentem, non confcssariuni, qui proinde non censetur causa efficax omissionis, nec eam reparare tenetur, nisi per accidens, in alia confessione, ut medicus spiritualis et minister sacramenti (VI, 620). 2° Si positive, et cum culpa gravi, erravit, v. gr. inducendo poenitenlem ne explicaret aliter numerum aut species peccatorum, tenetur, cum praevia poenitentis licentia, errorem reparare, etiam extra confessionem ; nam, ex jure naturali, quisque debet tollere causam mali, quam positive ac voluntarie posuit (cfr. dicta n. 513). 11 oc tamen intellige, modo sine gravi suo damno et scandalo id possit ; sicut enim grave damnum poenitentem, ita et confessariuin ab integritate confes­ sionis excusat. Si autem confessarius, sine culpa gravi (licet positive) erravit, multo minor causa sufficiet ad eum a monitione facienda excusandum. Con­ fessarius igitur qui bona fide deobligavit poenitentem ab explicanda specie (vel numero) peccati, regulariter non tenetur extra confessionem monere, cuin id fieri nequeat sine incommodo et rubore. 5. Alph., VI, 620 ; Lugo, disp. 22, n. 74. 1858. — 111. Error graviter damnosus circa obligationes poeni­ tentis, a confessario etiam cum gravi suo incommodo reparandus est, si poenitentem positive et cum gravi culpa in errorem induxit. Secus vero, si eum induxit cum nulla culpa, vel cum culpa tantum levi, aut si negative sese habuit. Ratio prioris asserti : quia suo consilio vel doctrina revera \ d injusta et efficax causa damni (cfr. n. 980 et 981). Qu< posterius, si poenitentem, positive quidem, sed inculpabit itt : " /eri culpa) >n errorem damnosum traxit : tenetur equid stitia (ut ille qui ignem domui alienae inculpabiliter adn ire damnum cum aliquo suo incom- Cap. IV. — De sigillo sacramentali. 393 modo, sed non cum incommodo gravi. Quando autem confes­ sarius non interrogatus negative se habuit (non monendo de facienda restitutione), tunc ipse nequit dici causa efficax damni et ideo non tenetur ex justitia et cum gravi incommodo ad reparandum dam­ num. renetur tamen ex caritate et cum aliquo suo incommodo, quod sit nempe gravitati illati damni et suae negligentiae seu culpae proportionatum, ut constat ex dictis n. 989. — Ceterum confessarius (etiam parochus) non tenetur, vi muneris et ex debito justi­ tiae, impedire damna temporalia aliorum. 5. Alph., VI, 621 ; ed. , Ill, p. 646, 647. G. Ex his infertur: Confessarius quandoque tenetur ad faciendam restitutio­ nem loco poenitentis, videlicet in duobus sequentibus casibus : a) Si eum positive, et cum gravi sua culpa, ab obligatione restitutionis exe­ mit, et pOslea errorem a se commissum vel nunquam, vel serius revocavit, tempore nempe quo poenitenti, qui antea restituere potuisset ac voluisset, jam deerat restituendi facultas aut voluntas. b) Si eum inculpabiliter quidem, vel sine gravi culpa, positive a restitutione exemit, et postea, cum eum de errore monere commode potuisset, ex gravi negligentia non admonuit. Atque idem tenendum, si confessarius culpabiliter poenitentem obligavit ad solvendum quod non debebat, isque jam solvit ; tunc enim, ob easdem rationes, ejus damnum resarcire tenetur (III, 564, 584, 994). Quaesita. 1. -In confessarius possit, sine poenitentis licentia, extra confes­ sion em, cum eo loqui tie defectu commisso in confessione? Resp. 1° Negative, si judicium completum sit per absolutionis collationem 1 ; quia talis admonitio esset exprobratio peccati, quae confessionem odiosam redderet. 2° Affirmative, si confessarius non absolverit, vel quia oblitus fuerit absolutionem dare, vel quia eam male protulerit ; quia nulla tunc intervenit peccati exprobratio, et confessio non fit odiosa (\ 1. 622 ; 11. Ap., XVI, 12i). II. An debet confessarius, si idem poenitens ad confessionem REDEAT, eum admonere de defectu commisso in praecedenti confessione? Resp. Affirm, cum incommodo levi vel gravi, juxta supra stabilita principia : tunc enim confessarius debet iterum, ex officio, poenitentem interrogare et docere, et proinde errores a se commissos corrigere. Articulus 11. De obligatione servandi sigillum sacramcntale. 1859. — Notiones. Sigillum sacramcntale (seu confessionis) est : strictissima obligatio sub secreto servandi omnia quae ex confessione in ordine ad absolutionem sacramentalem cognita sunt, ac quorum revelatio sacramentum redderet onerosum ve! odiosum (cfr. Ô’. Alph., VI, n. 634 ; 5. Thornam, 4. Dist. 21, q. 3, a. 4, sol. 3). Haec obliga1 Ut cx ipsis dictis patet, hic agitur de casu quo completa fuit confessio el poenitens illico discessit. Vix data absolut Ione el poenilente nondum recesso, aliter utique res se habebit (cfr. etiam ed. Gaudé, HI. p. 647 et quae dicemus n. 18G6 fin.). 394 P. III. — Tr. V. De poenitentia. tio est juris divini (S. Alph., 1. c.). Distinguunt autem aliqui auc­ tores inter definitionem sigilli sensu strido et sensu lato J. a) Ratio vel finis sigilli est tuitio sacramenti poenitentiae, ita ut nec reddatur odiosum nec accessio ad illud fidelibus praecludatur. Multum scilicet fidelibus interest, accessum ad sacerdotem fidum et taciturnum semper patere (cfr. dicta n. 1083). Ex hoc tamen non sequitur, obligationem sigilli se extendere ad res secretas, quas fideles extra confessionem sacerdoti committerent, etiam adjecta formula « sub secreto confessionis » (vide superius dicta n. 1184). Cfr. 5. Alphonsum, VI, 636. b) Revelatio, quam prohibet sigillum, est vel directa, vel indirecta. Directa adest revelatio, si immediate et per se materia sigilli (vide n. 1864) de certo poenilente, ex adjunctis clare designato manifestatur, licet audientes eum nunquam personaliter cognoscere possint ; v. gr. si quis diceret : director talis instituti multa furta commisit. Indirecta vero revelatio in hoc consistit, quod, ex verbis vel factis confessarii, alii suspicari possunt vel peccatum poenitentis vel aliud quod ipsi gravamen affert. — In revelatione indirecta, ut patet, peri­ culum fractionis sigilli potest esse majus vel minus. Ilis praemissis, perpendenda sunt sequentia : 1° quam gravis sit lex sigilli ; 2° quinam teneantur ad sigillum ; 3° quaenam cadant sub sigillo ; 4° quandonam non laedatur sigillum ; 5° quandonam laedatur. § 1. Quam gravis sit lex sigilli. 1860. — Principia. 1. Datur strictissima obligatio inviolabiliter servandi sigillum confessionis. Constat : 1° Ex Jure naturali, quod illud servandum jubet tum titulo fidelitatis, tum titulo justi­ tiae, tum titulo religionis : quo fit, ut illius violatio semper duplex, quandoque triplex peccatum in se includat ; peccatum scilicet sacri­ legii, contra sacramentum quod redditur odiosum,, peccatum infi­ delitatis, contra onerosam (licet tacitam) promissionem secreti ser­ vandi. et quandoque peccatum detractionis, si nempe poenitentis delicta non fuerunt publica. 2° Ex jure etiam divino, saltem implicito 2 ; nam Christus Dominus sic confessionem instituit, ut fideles, peccatis gravibus etiam occultissimis onerat i, ea uti debeant ; 1 Vide Cappello (II, n. 878) ; Woutar* (II, n. 428). De doctrina S. Thomae circa radicem • inviolabili! atis sigilli In sacrarncnto Poenitentiae », disseruit G. Arendt in < Gregorlanum » (1924, p. 79 seqq.). Cum juxta Mcrhelbach (III, n. 620, nota) aliud sit sigillum seu secretum confessionis servandum, aliud obligatio non utendi notitia In confessione acquisita etiam absque secreti violatione, cl. auctor declarat, de hac ultima obligatione quae est generalis non causandi gratamen poenltenti, etc., quamque nonnulli vocant : sigillum sensu lato vel sigillum accidentale (quod tamen parum accurate Af. videtur), nihil speciale occurrere apud S. Thornam. —1 Omnes quidem doctore< althmant, sigillum esse de jure divino, et praxis Ecclesiae nubi, ne quid cm R. PorvlfV.i, unquam agnoscit facultatem ab hac lege dispen sandi. Vario tamen modo Id expilent auctores, quorum alii jus illud dicunt positivum divinum ex speciali praectplo posttreo Christi (Suarez, he Lugo, Ballerini, D'Annibale, etc.) ; alii vero putant hoc ju* directe et Immediate non aliunde oriri quam ex ipso jure divino naturali ( Palmieri rmer^ch, Cappello qui hauc sententiam longe veriorem CD Ο (D CD h O CD Φ CD Φ CD A φ o o o φ o Φ CD CD co β 0 c. w 0 ». Patet etiam ex can. 2369, § 1, ubi legitur : « Confessarium, qui sacramentale sigillum directe b) Nullam unquam admittit exceptionem; nani, secus semper poenitentibus timendum esset, ne tale peccatum foret illa causa frangendi licite sigillum : proinde sacramentum redderetur odiosum. Sigilli ergo obligatio urget,' licet, eo remanente inviolato, majus damnum poenitenli sequatur (S. Off., 18 Nov. 1682, de mandato Innocentii NI) ; licet manifestatio ad gubernationem exteriorem deserviret, quin ullo modo pocnilens advertat (Clemens VIII, 26 Maii 1593) ; licet agatur de unius venialis revelatione ; licet aliter confessio fleri non possit integra (v. gr. si nequeat poenitens interrogari, quin vox attollatur) ; licet agatur devitanda morte propria vel aliorum, immo licet periclitaretur totius regni salus (VI, 634, 656, 657). Alia vide n. 1869. c) Vetat uti, in hac materia, opinione probabili: hoc enim esset in praejudiciuin juris certi, quod alter possidet. Quare confessarius ad sigillum tenetur in dubio sive juris sive jacti; in dubio juris, quando scilicet quaerunt AA. utrum haec vel illa agendi ratio fractionem sigilli contineat necne ; — in dubio facti, an scilicet aliquid dictum sit a poenitente in ordine ad confessionem ; an locutio, qua utitur, revelationem peccati contineat (cfr. VI, 633, 637 ; II. Ap., XVI, 164 ; Lehmkuhl, II, 589). Tuto tamen agit confessarius, qui sequitur opinionern communiter receptam (licet aliqui dubitent), praesertim si eam probaverit 5. Alphonsus. tenet). Equidem obligatio sigilli est primo de jure naturali (propter rationes allatas); est deinde etiam de jure divino-naturali (propter specialem a Christo Domino factam institu tionem hujus Sacramenti) ; est demum de jure ecclesiastico (ut patet e pluribus textibus Conciliorum et Juris Canonici). jq | f S | 3 - I | I ] | I ! ■ | | I ( II 'I ' I || ] || || II ' |U 396 Ρ. III. — Tr. V. De poenitentia. d) Vigere perseverat etiam post mortem poenitentis ; nam quilibet, etiam post mortem, vult bonus haberi. Ceterum, qui sic ageret, odiosam redderet confes­ sionem (VI, 634). 1861. — II. Obligatio sigilli oritur ex omni et sola confessione sacra mentali. Aliis verbis, oritur ex confessione, quae fit cum animo se accusandi et absolutionem obtinendi ; etenim haec sola includit rationem praecepti. - — Dicitur : Ex omni confessione sacramentali, sive jam completa, sive inchoata, valida aut invalida vel sacrilega ; sive detur absolutio, sive non. Hinc: a) Aon datur obligatio sigilli, si quis per litteras confessorio absenti peccata sua manifestat, vel ad confessionale accedit animo consilium petendi vel confessarium decipiendi, irridendi, seducendi, ab eo aliquid extorquendi ; similiter, si (piis scienter confitetur apud confessarium jurisdictione carentem ’. b) Datur vero obligatio sigilli, si quis confessionem rite incipit et postea, prava intentione ductus, accusationem prosequitur, v. gr. ad seducendum confessarium ; si quis accusationem apud jurisdictione carentem incipit, eam complere intendens, postquam confessarius sibi comparaverit debitam facul­ tatem. § 2. Quinam teneantur ad sigillum. 1862. — Principia. 1. Ad sigillum tenentur omnes, ad quos notitia confessionis sacramentalis quocumque modo pervenit, sive ex ipsa confessione, sive ex mediis ad illam ordinatis. Can. 889, §2. Ratio est. quia, si Christus obligationem sigilli non alligasset confes­ sioni. quomodocumque auditae, non satis poenitentibus prospexis­ set ; valde enim odiosa esset confessio, si scirent poenitentes peccata rua in confessione revelata posse unquam ab aliquo revelari. Cetesum, res transit cum suo onere ; ergo etiam illa notitia cum sigilli obligatione. Texetur ergo, praeter confessarium (qui primario obligatur) : 1° Sacerdos simplex, qui fingit se confessarium esse; immo et laicus, qui pro sacerdote est habitus, Negat quidem D'Annibale (111, η. 357), fere solus e recentioribus - ; attamen minime est audiendus. 2° Superior, cui de jure se sistit absolutus a reservato, vel a quo petitur licentia absolvendi a reservato ; etenim, in his casibus. Superior cum confessario unum tribunal constituit. 3° Interpres, vel qui rogatus ab alio, puta a rude, etc., confessionem ejus scripsit. 4° Qui furtive, vel casu, licet inculpate, aliquid audit. Sic ad sigillum tenentur adstantes, in quorum praesentia confessio Iit ex necessitate, ut in naufragio, con­ flictu 3. Secus vero, si poenit· n ad suam confusionem publice confiteri velit. 1 Licet confessarius in lu caMbu>, ut diximus, non lege sigilli obstringatur, tenetur tamen legi'i (cfr. n. ! 18* s [qj. Tenetur etiam siptUo, si Ecclesia supplet jurisdictionem — » Recentissime etiam P. V.·. r h hanc opinionem amplexus est (Theol. mor. III, n.507), eamque put ·’ < 1 *·’··’· 111 ; it' 2 r. ingrediendi Religionem), revelationes,cum deteguntur confessam) , u. > 't.mdum aliquem defectum commissum vel ingratitudinem eua 1)< nn Se> us vero, si manifestentur ut status animae confessano ’'moles· it II’ n - Ikalificalionis at testationes confessarii judiLt· r ■ j>· ..·..·«·■ \ t-n dénégation) > ··. rtr t ohu absoioii<>! < . ii■ _',itionem patefaclat. Tunc ib sigillo claudetur. LeftnP.uh/, II. n. 599. Cap. IV. — De sigillo sacramontali. 399 cantur licitae atque utiles, quamvis non necessariae (liencd. XIV, de Beatif., I. 3, c. 7). Vide 5. Alphonsum, VI, 640 seqq., et can. 2027, § 2, 1°, qui prohibet. 3° Quorum revelatio, etc. Peccata confessario aliunde nola non sunt materia sigilli. Similiter non claudunt ur sub sigillo facta quae­ dam manifesta 1 (v. gr. quod poenitens sit magistratus, hujus vel alterius nationis), etsi confessarius ea hactenus ignoraverit, nisi curn accusatione intimam connexionem habeant, sensu supra explicato, vel propter circumstantias poenitentis intersit ea in tali loco celari. ■. Sed de hac poenitentis licentia plura advertenda occurrunt, nimirum : 1° Licentia debet esse : a) « formalis et e.r pressa; nam praesumpta, tacita, interpretativa et virlualis (etiam in bonum ipsiusmet) non sufficit : b) libera ac omnino spontanea : non vi, injuria, dolo vel precibus importunis aut metu reverenliali extorta ; c) non revocata: hanc enim poenitens, pro suo libitu, etiam sine causa, revocare potest?— Kalio horum est, quia agitur de re admo­ dum odiosa, in qua non ita facile licentia dari solet. Quapropter, nonnisi gravi urgente necessitate, a confessario petenda est tunc solum, quando certo prae­ sumi potest, fore ut poenitens libenter consentiat. Constat enim ordinarie sacer­ dotem, qui extra tribunal poenitenti sua peccata revocat, ei graviter molestum esse, eique confessionem reddere odiosam (VI, 651). 2° Obtenta tali licentia, potest confessarius etiam corrigere aut monere alios, v. gr. poenitentis complicem, etc. — Ordinarie vero non expedit, ut talem licen­ tiam petat ; satius erit, si poenitentem inducat ad id extra confessionem sibi aperiendum: immo, melius etiam erit, ut ipse poenitens rem deferat alteri, qui malo remedium afferat (VI, 641, dub. 1). Recole dicta n. 1702, 3°. 3° De facto datur licentia, «piando ipse poenitens extra confessionem de pec­ catis declaratis loqui incipit *. 4° intra ipsam confessionem, nulla licentia requiritur. Ratio est, quia perti­ net ad confessarii officium de praeteritis mentionem facere, quoties censetur prodesse poenitenti, v. gr. ad ipsum de relapsu arguendum. — Et idem licet statim post datam absolutionem, quia sacramentale judicium adhuc perdurare moraliter censetur (VI, 652, 653 ; II. Ap., XVI, 156) ; haec enim est doctrina communis doctorum (contra Fagundez apud Diana), ut explicite observat S. Alphonsus (1. c. n. 652). 1867. — Quaesita. I. Quid agere debeat confessorius detegens poenitentem esse surdum vel surdastrum ? Resp. 1° « Si circa initium confessionis advertat poenitentis surdi­ tatem, imponat ei ut redeat alio tempore et loco opportuno, ubi 1 Recole quae diximus supra n. 1858, q. I, ubi sermo fuit de confessario qui sine licentia poenitentis cum eo loquitur de defectu in confessione commisso. Marc. Inst. Moral. Alph. T. II. 26 iBH i ( (VI, 644, 155). II. Quid agere debet confessarius, si indigeat consilio ? Respondetur : Si necessitas adsit : vel casum apto modo, v. gr. ut fictum, proponat ; vel petat a poenitente licentiam utendi scientia sacrarnentali (praesertim in rebus dillicilioribus, puta, si ex confessione noverit nullitatem ordinationis sui poenitentis, ut habetur ap. Linz. Quart. Schr., 1908, p. 101) ; vel recurrat ad doc­ tum aliquem consiliarium, cui persona poenitentis omnino ignota sit ; vel remittat poenitentem ad alium confessarium, etc. — Quod si nullo ex his mediis uti possit, in Deo confidat, atque, oratione et studio diligenter adhibitis, difficultatem, meliori quo potest modo, ipse solvat ( Konings, n. 1499, q. 6). III. Quomodo confessarius indiscretis interrogationibus res­ pondere debet ? Rcsp. Si interrogetur de peccatis auditis, potest recte affirmare, etiam cum juramento, se nihil audivisse ; nam de omnibus, quae ipse in confessione excepit, nullam habet scientiam communicabilem. Ita communiter cum 5. Thoma, qui ait (4. Dist. 21, q. 3, a. 1, ad 3) : Potest jurare se nescire, quod scit tantum ut Deus . Et id valet, etiamsi rogaretur ad respondendum sine aequivocatione. Si vero interrogetur an dederit necne absolutionem, respondeat : Functus sum ollicio meo ; vel melius, per modum objurgationis : Suntne interrogationes faciendae ? — Si autem a clerico interrogaretur utrum poenitens communica­ turus sit, respondeat : Interroga. eum, an velit communicare. — Et pari modo ad ipsos poenitenles remittendi sunt parentes, magistri, heri, etc., cum sciscitantur, an filiis vel subditis impertita sit absolutio (VI, 646 ; II. Ap., XVI, 143). B ' l\ Quomodo agendum est cum indisposito petente schedulam confessionis, vel absolutionis? Distinguamus cum 5. Alphonso : 1° Si schedulam confessionis petit extra confessionem, non potest ei denegari, quoties ~ un > dem confessionem revera insti- Cap. IV. — De sigillo sacrarnentali. 403 fuit ; quia per talem denegationem revelaretur indirecte, poeniten­ tem non esse rite confessum. Secus vero, si confessionem simulasse!, v. gr. ad poenam vel infamiam vitan­ dam, ad schedulam arripiendam ; in hoc enim casu, non exsisteret obligatio sigilli, et mendaciter assereretur, talem confessum esse. Nunquam autem men­ tiri licet. 2° Si petit eam dem schedulam in ipsa confessione, vel antequam a confessional i recedat, concedenda est quoties revera confessus est unum saltem peccatum, et schedula dari solet, vel a Superioribus poenitentis exigitur, v. gr. ante matrimonium, tempore paschali, in collegiis, etc. Eadem enim valet ratio ac supra. Secus vero, si eam petit nulla necessitate compulsus ; quia, in tali casu, denegatio nullum affert gravamen, aut revelationis periculum. 3° Si autem non absolutus petit schedulam absolutionis, non potest confessarius eam scribere, quia esset mentiri, ut patet. «Si tamen schedulae essent jam typis editae, in quibus (imprudenter sane) asseratur absolutio impertita, videtur probabile, ut aliqui recentiores dicunt, eam tradi posse confessis non absolutis, saltem si publice petant ; quia tunc confessarius nullum profert, aut scribit mendacium, sed tantum materialem actum operatur, talem schedulam tradendo ». Haec sententia, cum faveat sigillo, in praxi tenenda est, cum alia via nun datur (VI, 639 ; II. Ap., XVI, 162). § 5. Quandonam laedatur sigillum. Jam diximus supra (n. 1859) sigillum laedi posse directe vel indirecte, atque in revelatione indirecta dari posse materiae parvitatem. Si confessarii dicta vel gesta, post confessionem, a poenitenlibus indiiTerenter habentur, sigillum non laeditur. In dubio, an adsit periculum revelationis vel offensionis, pars tutior tenenda est, ut etiam supra monuimus (n. 1859 et 1860). His praemissis,breviter ostendere juvat, quonam modo sigillum etiarn indirecte laedatur, eo quod revelatio directa vix difficultatem afferre solet. — Distinguimus inter verba et jacta. Itaque : 1868. — 1° Verbis indirecto violat sigillum confessarius : a) Qui poenitentem tam alta voce alloquitur, ut circumstantes ab ejus responsionibus vel monitionibus intelligent, quid poenitens sit con­ fessus. b) Qui dicit, se absolutionem alicui denegasse, vel eum nondum absolvisse, vel ei gravem poenitentiam imposuisse. c) Qui ex pluribus poenitentibus, arcta inter se necessitudine aut cognatione conjunctis, puta si sint fratres, unum vel duos multum dilaudat, nullo facto verbo de aliis, d) Qui, narrando aliquod factum, tales memorat circumstantias, quibus poenitens facile dignosci possit, e) Qui parentes vel Superiores poenitentis admo- 404 P. HI. — Tr. V. De poenitentia. net. nt specialiter tali loco et teinpore vigilent, f) Qui loquitur cmn alio confessario de peccato, quod poenitens utrique confessus est. gJ Qui, auditis paucorum confessionibus, dicit se tale peccatum audivisse, licet celet personam ; singuli enim ex illa revelatione aliquid suspicionis contra se patiuntur, h) Qui dicit se in tali monasterio audivisse peccatum grave, etiamsi non nominet perso­ nam ; vel si dicit, monasterii praepositum non advigilare sufficien­ ter suis subditis ; quia talia verba inquinant famam totius commu­ nitatis. A fortiori, violaret sigillum qui diceret, gravia in illo con­ ventu committi peccata. — Item, si hoc diceret de ()rdine strictioris observantiae, aut de Religione parum dispansa, quae nempe recen­ seret minus quam ter mille alumnos. Secus, si ita loqueretur de aliquo religioso in genere, vel de Ordine multum dispanso el notorie relaxato, secluso tamen omni periculo suspicionis de aliquo monas­ terio in particulari (cfr. Vind. Alph., P. V, q. 24). i) Goncionator, qui in communitate vel in pago aut oppido parvo, i. e. infra 3000 hominum, nominat in specie vitia (quamvis publica) ex confessio­ nibus tantum sibi nola, dicendo, v. gr. « hic regnat blasphemia ; hic multi sunt fures, onanistae, etc. » ; vel in aliquo monasterio hic committuntur sacrilegia . Hem. si loquens de oppido incolarum intra 6000, nominaret peccatum aliquod, afferens infamiam, v. gr. dicendo : « In loco grassatur sodomia, adulterium, etc. ». Secus, si ita de majori civitate loqueretur et vitium notorium sil, vel si insurgeret in peccata jam aliunde sibi aliisque nota. 5. Alph.. H. Λρ., XVI, 157. 158 ; Pbrpora, tr. 18, n. 382 ; WoUlers, II, n. 438. 2° Factis frangit sigillum confessarius : a) Qui denegat sche­ dulam confessionis petentibus eam extra confessionem ; vel intra confessionem, si schedula a Superioribus exigitur, vel omnibus con­ cedi solet (cfr. n. 1867, q. IV). b) Qui poenitentem post confessio­ nem mfestis oculis intuetur, minus amice, quam antea, cum eo col­ loquitur ; vel sua agendi ratione manifestat se de ejus peccatis recordari, de iis actu cogitare, eumque minoris quam antea facere. c) Qui, sine alia sufficienti causa, refugit audire poenitentem, quem ex praecedenti confessione novit esse molestum, scrupulo­ sum, indispositum, etc. Secus, si poenitens communiter nosceretur ceu nimis prolixus in confitendo, et simul conscientiae bonae (n. 1865). Cfr. Berardi, Praxis, η. 1150. 1869. — Quaesita. 1. .In sacrdv- qui ex confessione novit sibi parari insidias, possit fugere, sive alio modo damxvm praecavere? " Itesp. Affirm, si ex tali c utione minime manifestatur aliis peccatum confes- Cap. IV. — De sigillo sacramental!. 405 sum. neque ullum poenitenti gravamen infertur. Can. 890, § 1. — Secus, si ex circumstantiis conjici possit, fugam evenisse ob notitiam in confessione recep­ tam ; fuga enim esset indirecta confessi peccati revelatio. Et licet confessarius fugam simularet ex aliquo praetextu, semper tamen aliquam rationabilem suspicionem confessi peccati injiceret (VI, 659). II. .l/ι liceat Superioribus uti notitia confessionis An guiierxatioxem exterxam, si nullo modo appareat, quod ex illa notitia se dirigant? Resp. .\eg. Nequeunt vel mulare dispositionem sola mente faciam, quia hoc cederet evidenter in gravamen poenitentium, qui, si nossent id licere, certo a confessione retraherentur. Constat ex can. 890, § 2, quo statuitur : Tam Supe­ riores pro tempore exsistentes, quam confessarii qui postea Superiores fuerint renuntiati, notitia quam de peccatis in confessione'habuerint, ad exteriorem gubernationem nullo modo uti possunt ». Constat ex Decreto Clementis VIII, 26 Maii 1593, § 4, et ex Decreto S. Olficii, auctoritate Innocentii XI, 18 Nov. 1682, edito, quibus opposita sententia diserte proscripta est (VI, 656. 657). Bul­ lae. Cherubini, t. 1\ , 274. Cfr. J.ugo, disp. 23, n. 97. Potest tamen Superior quandoque exigere, ut sibi detur licentia agendi, si nempe rationes graves adsint (vide n. 1702, 3°). Pro praxi. a) Nunquam licet uti notitia confessionis ad removendum indi­ gnum ab ollicio, ad negandum indigno, sulTragium electionis, ad dimittendum famulum, ad auferendum a famulo claves, etc. Vide. 5. Alph.. \ T, 657.— Immo, nec intra ipsam confessionem licebit sic punire vel laedere poenitentem, ut recte animadvertit J.ugo, disp. 23, n. 123. b) Nec licet uti notitia confessionis, si non absolutus postea ab ipso confes­ sario. etiam occulte, sacramenta petat, ut n. 1426 diximus. c) Confessarius, qui ex confessione noverit Titium (cui solitus est confiteri) carere jurisdictione (vel non esse sacerdotem), potest et tenetur pergere ad ei confitendum, si ex suo discessu oriri debeat aliquod dedecus poenitenti. Ita 5. Alph., VI, 660, dub. 6° (cum J.ugo, disp. 23, n. 105, et aliis), qui addit : « Potes illi ficto sacerdoti (vel confessario) simpliciter aliquod peccatum manifestare sine intentione absolutionis : quod in hoc casu non esset illicitum, cum tua cooperatio ad peccatum illius esset tantum materialis ». d) Immo maritus, qui audiverit accusationem propriae uxoris et ex peccatis accusatis intellexerit eorum matrimonium esse invalidum, posset el deberet nihilominus cum ea malrimonialiter vivere. Lehmkuhl, II, n. 60i. nola. Ratione enim severissimae obligationis sigilli, usus matrimonii putativi in hoc casu non illicitus habendus est. Monita finalia. I. Non consulantur confessarii, quando agitur de aliquo promovendo, de cognoscenda, indole et vita sponsi vel sponsae ; ex hoc enim, ut bene notat Croix (1. VI, P. II, n. 2001), multa (‘nascuntur incommoda et pericula. Confessarii insuper solam sacramentorum frequentationem testari solent et debent. Can. 1361, § 3, expressis verbis statuit : ■ confessione audita, nisi licentiam datam a poenitente etiam memor· ■ , . ont -arii quilibet, ne quid publice enarrent Cap. IV. — De sigillo sacramentali 407 quod videtur per solam confessionem posse cognosci (nisi palam faciant con­ gruenti quadam ratione, id sibi alia via fuisse notum). b) Plures abusus omnino vetat propter praesumptionem periculi, ne scilicet audientes, cum senserint agi de iis quorum notitia habetur per confessionem, offendantur aut saltem diffidentia imbuantur, licet nullum gravamen pro poe­ nitente aliquo particulari adesse perspiciatur. Itaque non licet nec concionatoribus nec missionariis nec directoribus exercitiorum etc. loqui sive in publico sive in privato de auditis in confessionibus cum scandalo vel offensione vel sola admiratione et diffidentia aliorum indeterminate. Ratio est : quia cum fideles sciunt licitum aliquando fore usum scientiae ex confessione habitae, gravior forsitan ac magis molesta ipsis apparebit confessio. c) Ex dictis patet, non solum usum scientiae ex confessione habitae cum gravamine poenitentis (etiam remoto omni periculo revelationis) esse omnino prohibitum, sed id quoque omne quod speciem et suspicionem violati sigilli mentibus audientium ingerere poterit El ratio est, quia talis etiam sermo, sive privatim sive publice temere habitus de iis quae audita sunt in confessione, potest offendere fideles et excitare in corum animis diffidentiam erga sacra­ mentum, licet nullum appareat revelationis periculum nec poenitentis grava­ men (vide Bollettino dei Clero Jlomano, 1927, p. 105). Inde quoque perspicitur, quam cauto et serio modernis nostris temporibus, ubi suspicio ac diffidentia apud auditores multo major esse solet, se gerere debebit in hac materia minister inisericordiarum Dei. 1 Confer praesertim Ttazon y Fé (XLVIII, 49) ; .Wonitore eccles. (1917, p. 199) ; Canoniste cont. (1917, p. 277) : Theol. prakt. Quartschr. (1922, p. 198) ; Noua. Revue théol. (1921, p. 164, 531, etc.) ; J’astor Bonus (vol. 33, I) ; Prammer; Cappello; Chrétien (1. c.). TRACTATUS VI De extrema unctione 1870. —- Extrema unctio est, juxta I). Thomarn, spiritualis cura­ tionis consummat ivum ; hoc enim sacramento munitus, homo proxime ad caelestis patriae ingressum disponitur L Tractatus de extrema unctione inultum apposite tractatum de poenitentia sequitur ; nam, juxta Concilium Tridenlinum (Sess. 14, de E.rtr. unci.}, extrema unctio est sacramentum poenitentiae consumrnativum : quatenus delet pecca­ torum reliquias, et Christianae vitae, quae perpetua poenitentia esse debet, finem imponit. « Extrema unctio, ait 5. Thomas (3, q. 65, a. 3), comparatur ad poenitentiam, sicut confirmatio ad baptismum ; ita scilicet quod poenitentia est majoris necessitatis, sed extrema uni tio est majoris perfectionis ». Quae de hoc sacramento dicenda sunt, exponentur in tribus capitibus ; agemus nempe 1° de natura; 2° de ministro; 3° de subjecto extremae unctionis. CAPUT I De natura extremae unctionis. S. Thoma * , Suppi., q. 29-32 ; S. Alphon *u$, VI, 706 ; cd. G., III, p. 717 ; H. Ap., tr. XVII ; Opus in Trld , Sehs. 14, dlsp. 8 ; ed. Walter, I, p. 598 ; Suarez, disp. 39-4 4 ; Uellarminuj, de Extr unci., C. 1-6 , Benedict. Λ’/V, de Syn. 1. 8, c. 1 ; Bartholomatus ab Angelo, Examen, D. Ill, § 85 ; Herrmann. II, n. 1833 ; Nofdin-Sc/imitt, III, n. 429 ; l'rümmer. III, 571 ; CapeUman, Med. past. ; Kern, de Extr. uncl. ; Ch. Ruch et L. Godefroy in « Dicl. de théol. cath. · V, col. 1897 seqq. 2014 seqq. ; Cappello, de Ext. I net. (1932) ; 1 ermeenchCrewmen, II, n. 222 seqq. ; Leitner, III, § 15 ; Mechel bach, HI. n. 683 ; Raus, Inst. can. n. 262. — De hoc sacr. apud Orientale * clr. Jugie, III, p. 474 ; Cappello, o. c. Appendix. Vgenduin. est : 1° de notione et effectu hujus sacramenti ; 2° de materia et forma, quibus constituitur. Articulus 1. De notione et effectu extremae unctionis. 1871. — Deiimtio. Extrema um tio est sacramentum a Christo institutum et a B. Jacobo promulgatum, ad salutem animae vel etiam corporis conferendam infirmis de vita periclitantibus, per unctionem olei benedicti et orationem sacerdotis. Cfr. can. 937. ' Fri tpM s Doctorls textus (S contra Gent. 1 IV c. 73) Unde manifestum est quod hoc -aci imvnlum est ultimum et quod an m )do consuminalivùm totius spiritualis cura­ tioni-. quo homo qua-i ad percipiendam doriam praeparatur. I nde et Extrema Unctio nuncupatur. » Cap. I. — De natiira extremae unctionis. 409 Principii m. Extrema unctio est vere et proprie sacramentum novae legis. Est de fide. Constat : 1° Ex verbis Λ’. Jacobi (5, I \ et 15): Infirmatur quis ex vobis? Inducat presbyteros Ecclesiae et orent super eum ungentes eum. oleo in nomine Domini ; et oratio fidei salvabit infirmum, et alleviabil eum Dominus : et si in peccatis sil. remittentur ei. — 2° Ex Trid., Sess. 14, de Extr. unet., can. 1 : < Si quis dixerit, extremam unctionem non esse vere et proprie sacra­ mentum a Christo Domino nostro institutum, ei a beato Jacobo apostolo promulgatum, sed ritum tantum acceptum a Patribus, aut figmentum humanum : anathema sit ». Institutum est hoc sacramentum a Christo Domino post resurrectionetn, ut tenet cum Suarez communior sententia ; et promulgatum est a S. Jacobo, prout constat ex textu supra allegato (VI, 706 ; Op. in Trid., Sess. 14, disp. VIII, n. 'i). Vide Herrmann, 11. n. 1830, ubi variae opiniones indicantur ; vel Cappello, o. c. n. 24. qui concludit, sententiam quam supra proposuimus, communiorem ct probabiliorem esse. 1872. — Effectus hujus sacramenti. Praeter gratiam sancti­ ficantem, quam sicut sacramenta vivorum auget, extrema unctio habet suos proprios effectus, i. e. confert gratiam sacramentalem, seu jus specialis divini auxilii. Dat ur autem effectus primarius et effectus secundarius. Effectus primarius est roborare animam in ultimo suo agone. > Aegroti animam, ait Concilium Tridentinum (Sess. 14, de Extr. unet., c. 2), allcviat et confirmat (hoc sacramentum), magnam in eo divinae misericordiae fidu­ ciam excitando : qua infirmus sublevatus, et morbi incommoda ac labores levius fert, et tentaiionibus daemonis calcaneo insidiantis facilius resistit . Effectus secundarius triplex est : 1° Delere reliquias peccati, ut mentis obscu­ ritatem. duritiam cordis, rerum sensibilium amorem, diffidentias, anxietates et similia *. 2° Tollere partem poenarum^ quae pro peccatis luendae supersunt. Hi duo effectus prb gradu dispositionis infirmi majores minoresve produ­ cuntur. 3° Conferre salutem corporis, si saluti animae expedit, ut habet Tri­ dentinum (1. c.) ; et ad hunc finem diriguntur etiam preces in Rituali positae. Hunc autem effectum non operatur sacramentum per modum miraculi,ne fides evacuetur ; sed virtute quadam supernatural!, quae causas naturales adjuvat. quoUsque earum actionis capax est corpus (VI, 731) : quem explicandi modum esse tenendum, quidquid alii dicant, egregie probat Cappello (o. c. n. 157 seqq.). Attamen: a) Cum extrema unctio sit sacramentum vicorum, fideles, qui sunt peccati mortalis conscii, antea sive per contritionem sive per confessionem justificationem recuperare debent. Confessio tamen primario et regulariter ex alia ratione exigitur : quia infirmus est in articulo mortis (cfr. n. 1684). b) Gratia sacramenti non confertur, nisi quando sacramentum ultima unc­ tione votn\>\et.\ir, ut dicit D. Thomas, et affirmant post eum Suarez.. Salmanti1 Exlrem.i Unctio remittit etiam peccata venialia, et quidem immediate si sit saltem babltualiter attritus (licet attritionem elicuerit, ut asserit Cappello, o. c. n. 145, quae forte per se «olam non sufficiat ad consequendam eorum veniam) ; mediale autem, producendo necessarias animi dispositiones, Cl. etiam n, 1873. -110 Ρ. ΙΠ. — Tr. VI. De extrema unctione. censes et alii (VI, 707 ; ed. G., Ill, p. 718) ; sen aliis verbis magis generalibus · eo momento quo essentialiter sacramentum perficitur, producitur etiam ejus effectus (vide Cappello, n. 189). Quot autem qualibusve unctionibus perficia­ tur essentialiter sacramentum, dicemus n 1875, 1878. 1873. — Quaesita. I. An per extremam unctionem remittantur peccala ? Resp. Ex primaria institutione, hujus sacramenti praecipuus effectus non est remittere peccata, nec mortalia nec venialia, eo quod ad remittenda peccata institutum est sacramentum poeni­ tentiae. Ita Thomistae communius ac probabilius contra Scotistas, et ipse apostolus Jacobus hoc innuere videtur dicens conditionate « et si in peccatis sit ». Attamen, remissio peccatorum extremae unc­ tioni specialiter attribuenda est : nam Apostolus pergit, dicens remittentur ei » ; et Tridentinnm docet similiter : « delicta, si quae sint adhuc expianda, abstergit ». Unde aegrotus qui inculpabiliter in statu peccati mortalis permanserit, modo veram attritionem elicuerit, consequi poterit justificationem. Haec praesertim valent, si extrema unctio ministratur infirmis, qui sensibus destituuntur. De modo autem, quo mortalia remittuntur, non conveniunt theologi. Alii cum Gonet, Sporer, etc., quibus suffragari videtur 51. Thomas (Suppl., q. 30, a. 1), dicunt, illa remitti per accidens, cum agatur de sacramento vivorum ; alii vero probabilius et communius cum Suarez, Salman ticensibus, etc. docent illa remitti per se, non directe quidem, sed consequenter. Constat enim extre­ mam unctionem institutam esse ad tollendas reliquias peccatorum ; sed quia hae tolli non possunt ab anima in qua reperitur peccatum, nisi ipsum peccatum prius tollatur, ideo hoc sacramentum ex consequenti aufert peccatum (VI, 731). Accuratior autem terminologie, ut concludit Cappello (o. c. n. 143), videtur esse ut dicatur: Extremam Unctionem conferre gratiam primam etiam per se, licet secundario. Ad eamdem conclusionem saltem valde inclinat cl. Merkdbach (III, η. 696). 11. An possit esse hoc sacramentum validum et informe, ita ut, recedente obice, gratia conferatur? Affirmant communiter DD. Hinc inferunt Salman licenses cum aliis, quod si infirmus bona fide, vel sensibus destitutus, sacramentum suscepit in mortali, sufficit quod postea attritionem habeat, ad gratiam recipiendam. Secus, si mala fide. Id autem currit, si obex tollatur, perseverante eodem morbo et periculo, saltem quoad effectum specialium auxiliorum, ut dicunt Suarez et alii» (VI, 707, q. 2). Quo securius reviviscenliae hujus sacramenti consulatur, recolendum est quod diximus supra n. 1397 el 308. — Ex his colliges, per extremam unctior Hph , \ I 708 , ed G., p 7' ubi Decreta S P. et asserta AA. referuntur. — \lea sancta ad parochos per • !h ·” ha transmittere· Clericis denei< tantut per laicos «unnino fidos. .1. S 36, p. iit Cap. I. — De natura extremae unctionis. 413 muni. Cfr. Marlene, de antiq. Eccles. Kit., 1. 1, c. 7. — c) Accedit auctoritas novi Ritualis Romani et canonis 947, § 1, necnon Decreti 25 Apr. 190ΰ : quae documenta infra n. 1877 et 1878 referemus. Sententia contraria affirmans imprimis Decreto Eugenii IV ad Armenos niti­ tur. Sed respondetur ibi tantummodo praeceptum contineri. Cfr. S. Doclorem nostrum (VI l, 710 q.) et notas ab editore transcriptas ; Kern, o. c. p. 133 seqq. : Cappello, o. c. n. 52 seqq. ; Piscetla- Gennaro, V, n. 1015, etc. 2° De necessitate praecepti, etc. Ex can. 947, § 1, ungi debent oculi (seu palpebrae) vel supercilia ; — aures (in ima auricula, ut facilius tergi possit) ; — nares, i. e. ambae narices (foris) vel extre­ mitas summitatis nasi, unica unctione ; — os, compressis labiis, ut una fieri possit unctio (si hoc non possit obtineri, satis erit ut labium inferius vel superius ungatur) ; — manus (extra pro sacerdotibus, intra pro aliis). Unctio pedum ex qualibet rationabili causa omitti potest. Can. cit., § 3. Unctio renum semper omittatur. Ib., § 2. Si quis autem sit aliquo membro mutilatus, pars Joco illi proxima inun­ gatur, eadem verborum forma ». Ita Rit. Rom. (Tit. V, c. 1, n. 19). Eodem modo ungantur caeci a nativitate, surdi et muti, scilicet prope organa sen­ suum, quibus privantur ; nam etsi exterius per illa non peccaTint, potuerunt tamen peccare per interiores potentias, quibus illa respondent, v. gr. per desideria videndi, audiendi, etc. Ita D. Thomas et Salman licenses cum com­ muni (VI, 732, 3°). 1876. — Quaesitum. Quomodo fieri debent unctiones? Resp. Ex Rituali Romano, unaquaeque unctio fieri debet intincto pollice dextro in oleo sancto, in modum crucis, aptando crucem et verba in unctione cujusquc partis, semper a dextera incipiendo (scii, ab organo dexlero). « Minister vero, si est in sacris, vel ipsemet sacerdos, post quamlibet unctionem tergal loca inuncta novo glo­ bulo bombacii vel rei similis, eumque in vase mundo reponat, et ad ecclesiam postea deferat, comburat, cineresque projiciat in sacra­ rium » (i. c. cap. 2, n. 8 et 9). a) Unctiones, ut praescribit can. 947, § 4, fieri debent per immediatum manus contactum. Id (licet non sit de necessitate sacramenti) sub gravi praeci­ pitur, et solummodo in casu gravis necessitatis (v. gr. si infirmus morbo conta­ gioso laborat) adhiberi potest virgula oleo inuncta, quae postea comburatur. b) Similiter de praecepto gravi esse videtur (etsi non sit de necessitate sacramenti) geminam unctionem fieri in geminis partibus : unde sola urgente necessitate, vel si infirmus nequeat verti ad aliud latus, sufficit ungere unum oculum, unam aurem, etc. Cfr. Lehmkuhl, II, n. 720 ; Prümmer, HI, n. 574. c; Noldin-Schmitt, III, n. 435, c; Wouters, II, n. 569, etc., quibus tamen contra­ dicit Cappello (n. 63) censendo esse tantum veniale. c) Grave esse censet A. Alphonsus (VI, 710), invertere ordinem Ritualis inter unctiones partium. Alii tamen cum Noldin-Schmitt (III, 436) contradicunt, 414 P. III. — Tr. VI. De extrema unctione. dicentes esse leve. Sed si notabiliter turbatur ordo praescriptus, vix a mortali excusari poterit. d) Grave non est, si unctio fiat alio digito quam pollice, vel non fiat in modum crucis, vel si sacerdos ungendo non incipiat a dextera. — De vestibus requi­ sitis necnon de precibus recitandis in seq. c. sermo erit. § 2. De forma extremae unctionis. 1877. — I. Forma communis extremae unctionis haec est : Per istam sanciam unctionem el suam piissimam misericordiam, indulgeat libi Dominus quidquid per visum (si ungitur oculus, et sic de aliis) deliquisti. Arnen. — Constat ex Concilio Tridentino et ex Rituali Romano E Invalida esset, ut verius docetur, forma indicativa : ex verbis enim S. Jacobi Et orent super eum, debet esse deprecatoria (VI, 711 ; II. Ap., XVII, 5). II. Forma extremae unctionis, in casu verae necessitatis, est sequens : Per istam sanctam unctionem indulgeat tibi Dominus quidquid deliquisti. Arnen. Ita ex novo Rit. Rom., ad normam Decreti S. Ollicii, 25 Apr. 1906 (A. S. S., 39, p. 273). Porro, ut jam n. 1875 (ubi de materia proxima sacramenti) insi­ nuavimus, in hoc casu sufficit unica unctio in uno sensu seu rectius in fronte (ita tum Codex, c. 947, § 1 ; tum nov. Hit. Hom. T. V, c. 1, n. 21). Ex praecepto Ecclesiae (vide can. cit. et Rit. Rom. 1. c.) supplendae erunt singulae unctiones ; et quidem semper, cum cessaverit periculum, id est necessitas ob quam sacerdos usus est unica unctione cum praescripta forma breviore. Certo autem vali­ dam esse hujusmodi ministrationem cum unica unctione, ex eo appa­ ret, <{iiia non conditionate sed absolute suppleri debent singulae Unctiones, ut declaravit S. Officium, 9 mart. 1917 (A. A. S., IX, 1917, p. 178), casu quo in fronte adhibita fuit unctio ; et idem videtur dicendum casu quo unctio haec unica, non in fronte sed in uno sensu, adhibita forma generali breviore, facta fuerit (cfr. Wouters, 11, n. 568 et 570 ; Cappello, o. c. n. 58. 3°). Quando autem post primam vel alteram unctionem singulorum sensuum, adhibita forma praescripta particulari, supervenit imminens mortis peri­ culum vel infirmus decessisse videtur, statim in fronte praedicta unica unctio cum forma generali breviore facienda est, ac deinde aliae unctiones singulorum sensuum nondum peractae aut debent suppleri (sci in primo casu, cum supervixerit infirmus) aut possunt 1 Juxta novum Rituale (1 c) signum crucis faciendum est, dum pronuntiatur vox: Unctionem. Hauc sensuum ÎQdk in ad oculos (per ouum) ; ad aures (per auditum) ; ad oartt (per odoratum); ad o (;er audum d locutionem); ad manus (per lactum); ad pedes (per gremium A Cap. I. — De natura extremae unctionis. 415 suppleri vel etiam omitti (vide Cappello, o. c. n. 71, 2°, 3°, 4°). Non enim omnino certum est, unicam unctionem vel unam alteramve unctionem alicujus sensus, adhibita sola forma particulari, sufficere ad valorem sacramenti (Wouters, II, n. 568). 1° Essentialia sunt tantummodo verba: Per istam unctionem indulgeat tibi Dominus quidquid deliquisti. Immerito quidam negant vocabulum deliquisti esse de essentia : nam hoc vocabulum exprimit deletionem reliquiarum peccati et culparum remissionem, quae, ex secundaria institutione, est sacramenti effectus. 2° Essentialia non sunt verba : sanctam; nec designatio sensuum ; nec verba per suam piissimam misericordiam; quia qui deprecatur Deum, ut indulgeal. jam implorat ejus misericordiam, ut AA. communius et probabilius docent. — Haec tamen ultima omittere grave foret peccatum contra usum Ecclesiae, in re gravi ; sed nec verbum sanctam sine culpa omitti potest. 3° Non est terminanda forma, antequam inuncta sit altera pars ejusdem sensus. Sacerdote inter unctiones deficiente, alius in ejus locum succedat ; sed non sunt jam factae unctiones iterandae, nisi quarta pars horae jam effluxis­ set: quo casu forent sub conditione repetendae (VI, 711). 4° Terminata forma, in singulis unctionibus, infirmus cum adstantibus respondere potest : Amen. Et optimum erit, si dum quinque corporis sensus unguntur, de culpis per ipsos commissis expresse doleat (Praxis, n. 274). 1878. — Quaesitum. Quomodo, urgente necessitate, conferen­ dum sil sacramentum ? Respondetur : 1° « Si quis laborat in extremis, et periculum immineat ne dece­ dat antequam finiantur unctiones, cito ungatur, incipiendo ab eo loco : Per istam sanctam unctionem et suam piissimam misericor­ diam, indulgeat libi Dominus quidquid per visum (sive per audi­ tum, etc.) deliquisti; deinde, si adhuc supervivat, dicantur ora­ tiones praetermissae, suo loco positae ». Rit., n. 12. 2° Crescente vero periculo mortis ita ut requisitae unctiones non videantur posse debito modo peragi, sufficit (ex can. 947, § 1) α unica unctio in uno sensu seu rectius in fronte cum praescripta forma breviori ; — salva obligatione singulas unctiones supplendi, cessante periculo », ut num. praeced. (1877, II) latius indicavimus. 3° « Si vero dum inungitur infirmus... dubitet (sacerdos) an vivat adhuc, unctionem prosequatur, sub conditione pronuntiando for­ mam, dicens : Si vivis, per istam sanctam unctionem, etc. ». Rit., n. 13 et 14. — Recole quae supra diximus de morte reali et appa­ rente. n. 1855. a) Sub conditione conferenda erit Extrema Unctio : 1° (ex c. 941) cum dubi­ tatur num infirmus usum rationis attigerit, reapse in periculo mortis versetur, jam mortuus sit (cfr. etiam n. 1881, 2°) ;— 2°(ex c. 942) si dubium fuerit, an infirmi impoenitentes perseverent contumaciter in manifesto peccato mortali (cfr. etiam n. 1883) ; — 3° si dubitetur de materiae (sci. olei) validitate, de jam •H G P. III. — Tr. λΊ. De extrema unctione. recepto in eodem mortis periculo sacramento (ut accidere potest tempore pes­ tis. etc.), de baptismo alicujus infirmi sensibus destituti (vel num sit catholicus an haereticus, etc. Cfr. Cappello, o. c. n. 89). b) Necessitas urgens, de qua sub 2° diximus (ubi sufficit unica unctio cum forma breviore), non est tantum ex parte infirmi attendenda, sed etiam tum ex f»arte ministri, tum ex parte aliorum (v. g. si plures moribundi essent inun­ gendi tum ex parte circumstantiarum (si adesset incendium, terraemotus, etc.). Vide If outers, II, n. 570 ; Cappello, o. c. n. G9 ; Mcrkelbach, III, n. 691. c) < Quando pluribus simul infirmis hoc sacramentum ministratur, sacerdos singulis aegrotis crucem pie deosculandam porrigat, omnes preces quae unc­ tiones praecedunt plurali numero semel recitet, unctiones cum respective formis super singulos aegrotos efficiat, omnes vero preces, quae unctiones subsequuntur, plurali numero semel dicat » (A. A. .S’., XIV, p. 506 ; Bit. Rom., t. V, c. 1, n. 22). CAPI T II De ministro extremae unctionis. S. Alphonw, VI. 722 ; ed. G., III, p. 734 ; Praxis conf., c. ult. ; ΑΛ. superius cil., prae­ sertim Kcm; Lehmhuhl, II. n. 721 ; Aertnys-Damen, II, n. 540 ; Tanqucrey, III, n. 760 ; Frasainetti, II, 518 ; Gt *nico(-Salsmans, II, 420 : Prummer, III, n. 583 ; Colli-Lanzit IV, n. ‘2784 : A/crkeitach, III, n. 698 ; Woulers, II, n. 578 ; Cappellot o. c. n. 89 et 308 svqq. ; JuQie, III, p. 483. 1879. - Principia. 1. Solus et quilibet sacerdos potest valide ministrare sacramentum extremae unctionis. Can. 938, § 1. Quod soliis sacerdos sit minister hujus sacramenti, constat tum ex verbis S. Jacobi jam citatis : Infirmatur quis in vobis? inducat presbyteros Ecclesiae, etc. ; tum ex definitione Ecclesiae in Tridentino, Sess. 14, de Exlr. uncl., can. 4. — Quod autem quilibet sacerdos, etiam excommunicatus, hoc sacramentum valide ministrare possit, constat ex eo quod extrema unctio non instituta est per modum judicii, ut poenitentia, ac proinde sufficit ad ejus collationem potestas ordinis. lloc sacramentum potest valide a pluribus sacerdotibus eidem infirmo minis­ trari, modo tamen singuli sacerdotes diversum sensum inungant, atque in ungendo formam huic sensui convenientem pronuntient (nam, si alius ungeret, et alius verba formae proferret, non conferretur sacramentum, ut patet). EI revera, quod extrema unctio antiquitus in Ecclesia latina ita administrata fuerit, colligitur ex pluribus antiquis Ritualibus : sed hodie, ob contrariam Ecclesia·· praxim, idem foret graviter illicitum (cfi. Benedict. A7 Γ. de Syn., 1. 8, c. 4, n. 5). Quoad disciplinam Ecclesiae graecae et praoim Orientalium haec breviter referre juvat : ' 1° Omnium Ecclesiarum constans fuit doctrina catholica, ad solos presby­ teros (vel episcopos) spectare eam '■aeramenti Extremae Unctionis administrationem. 417 Cap. II. — De ministro extremae unctionis. 2° Certum est, hoc sacramentum a pluribus quoque simul sacerdotibus posse valide conferri ; id quod Ecclesiae orientalis praxis tam antiquior quam recenlior, etiam diserte approbata a S. .Sede (('appello, o. c. n. 103). luculenter demonstrat. Vide Catechis. cath. Card. Gasparri (p. 225, not. 1). 3° Communis autem persuasio Ecclesiarum etiam orientalium haec est et erat, sacramentum Extremae Unctionis ab uno quoque sacerdote valide conferri (Cappello, o. c. n. 102, 309, 310 ; Jugie, III, p. 484, qui asserit, id communissime etiam doceri a theologis graecis dissidentibus). 4° Xon tantum in ecclesia graeco-russica dissidente, sed in nonnullis quoque catholicis Ecclesiis Orientalium, v. g. apud Armenos, Rumenos, Ruthenos, etiam hodie a pluribus simul sacerdotibus, vel septem vel tribus (si septem presbyteri haberi nequeant) Extrema ( nctio potest conferri et interdum reapse confertur. \t tamen modus quo ministratur, varius est : nonnunquam enim tantum unus omnes unctiones peragit cum debita forma verborum, dum alii orationes recitant ; aliquoties autem unctiones successive fiunt a ministris diversis qui pronuntiant, etiam (ut debent) formam verborum unctioni peractae respondentium (Cappello, n. 311). 5° Absque dubio sunt presbyteri orientales, qui valide conferunt Extremam Unctionem cum oleo ab ipsis in actu administrationis benedicto, quod patet etiam ex Decreto S. Cong. Orient 26 jun. 1933 (A. .1. .S’. XXV. 1933. p. 340). De his plura habet Cappello (n. 313). II. Solus pastor animarum, aut ab ipso delegatus sacerdos, minis­ trat licite extremam unctionem. Id patet ex can. 938, § 2 et, ex Tridenlino ; et ratio est, quia solius pastoris est oves suas pascere atque ad pascua beatae aeternitatis deducere. Praedicta obligant sub gravi. In casu tamen necessitatis vel de licentia saltem rationabiliter praesumpta parochi vel Ordinarii loci, alius quilibet sacerdos hoc sacramentum ministrare potest. Ila can. cil. Cfr. 5. Alph., \ 1. 722. 1° Si Episcopus infirmetur, jus illum ultimis muniendi sacramentis com­ petit digniori inter canonicos. Can. 397, n. 3. 2° In omni Religione clericali, jus et officium Superioribus est (per se vel per ■ilium) viaticum el. extremam unctionem ministrare aegrotis professis, novitiis, aliisque diu noctuque in domo degentibus. Can. 514, § i. — In monialium domo, idem jus et officium habet ordinarius confessarius vel qui ejus vices gerit. lb. $ 2. In alia Religione laicali jus praedictum competii vel parocho vel capeliano, prout Ordinarius id statuerit, lb., § 3. 3° Quoad sacerdotes excomrnunicatos, recole dicta n. 1292, 2°. 1880. Quaesita. I. . l/z et quanta sit obligatio conferendi hoc sacramentum? Respondemus : 1° Parochus, nisi justa causa (qualis esset periculum vitae) excu set, tenetur ex instil ia, ratione ollicii sui (el quidem sub gravi) illud suis subditis petent ibus conferre. Can. 939. Immo. in quolibet casu, ne excepto quidem vitae periculo, ad hoc Ienetur, si infirmus a longo jam tempore non amplius confessus sit atque probabiliter in statu peccati mortalis esse judicetur, et ob sensuum privationem Marc. Jnst. Moral. Alph. T. II. 27 il 8 P, Ill. Tr. VI. — De extrema unctione. non possit nisi sub conditione absolvi (VI. 729; U. Ap., VU. 28: XVII, I. c.). 2° Alius sacerdos, ex eod. can., in casu necessitatis ad idem tene­ tur ex carilate; sub levi quidem, in casu communi ; sub gravi vero, si aegrotus hoc sacramento valde indigeret, v. gr. si alioquin sine ullo sacramento esset moriturus (VI, 1. c., 12°). a) Stricta obligatio incipit cum urgcz periculum mortis, ut habetor ex Rituali. Si vero hoc periculum est tantum probabile, extrema unctio conferri poterii. Vide quae n. 1881,3° notantur.— Infra etiam, n. 1882, indicabitur qui­ busnam fidelibus, hoc sacramentum dandum vel denegandum sit. b) < Gravissime peccant sacerdotes qui illud tempus aegroti ungendi obser­ vare solent, cum jam vita et sensibus carere incipiat». Ita Catech. Roman., n. 9. Cfr. can. 944. Ratio est. quia grave damnum infirmo alTertur, sive quoad animam, sive quoad corpus ; privatur enim infirmus gratiis sacramentalibus quas hoc sacramentum suscipientibus confert · quin immo quandoque in periculum aeternae damnationis conjicitur (VI. 714 ; Praxis, n. 273, 274). c) Quodsi obligatio administrandi hoc sacramentum concurrat cum prae­ cepto legendi missam parochialem, prius succurrendum esset infirmo, et missa posterius legenda (cfr. Ami du Cl., 1912, p. 240). II. Quomodo seu quonam riti ministranda est extrema unctio? Ministranda est cum superpelliceo et stola violacea, cum ministro ac lumine, et cum precibus in Rituali praescriptis. Jam vero : a) Sine vestibus praescriptis, i. e. sine superpelliceo et stola ministrare extremam unctionem est mortale ». Excipe probabiliter casum, quo haec deessent, et infirmus sine hujus sacramenti praesidio esset moriturus. Grave etiam est omittere praescriptas preces, casu necessitatis excepto. Sed litaniae et aliae preces recitandae ab assistentibus sunt probabilius tantummodo de consilio (VI, 726, 727). b) Extra casum necessitatis, probabilius, veniale est ungere sine ministro, vel femina ministrante. Item ministrare sine lumine: sed unum suilicit Ve­ niale etiam est omittere signum crucis in unctionibus, immo nullum esset pecca­ tum, si ob instantem mortem omitteretur, ad celerius agendum (VI, 724, 728). c) Oleum sanctum non potest sollemniter deferri ut viaticum ; sed nec clan­ culum, et quasi fiirtim deferendum est. nisi excuset necessitas. Crux porta­ tur sine hasta, sicut in exsequiis parvulorum. — In infirmi cubiculo, omnia debent esse, sicut decet, inunda ac, bene disposita. d) Parochus debet oleum infirmorum in ecclesia custodire, loco nitido et decenter ornato, in vase argenteo vel stanneo, et sub clavi. Nequit sancta olea domi retinere, nisi propter necessitatem aliamve rationabilem causam acce­ dente Ordinarii licentia. Can 735 et 9i6. Vide s'. Alph . VI, 730 ; Praxis n. 275, fin. »·) I bi consuetudo viget tauros m circo agitandi, tolerari potest ut in loco propinquo sacro vel saltem honesto et decenti sanctum oleum asservetur, ul, si necessitas exposcat, extrema unctio indigenti ministretur : caute verum ne ex sancti olei praesentia ipse lusus approbari vel promoveri videatur, neque ex condicto fiat s Poenil. P.1 Sept 1893. Quae solutio similibus casibus accom­ modari potest. ·/- .4MB'I 1 Oini'slo stola· videtur < '*■ solummodo vem.Uc, quemadmodum pro adminhtratioae communioni» n. 1542 notavimus. Cap. ill.— Dp subjecto extremae unctionis. 419 CAPUT 111 De subjecto extremae unctionis. S. Thomas Suppl., q. 32 ; S. Alphortfuj, VI, 712 ; cri. G„ III, p. 726 , Benedici. XI\\ I. c.. c. 5 ; Suarez. disp. 42 ; Lehmkuhl, II, n. 722 ; Antonelli, Medic, past., II, n. 899, de gray, aegrot. ; Acrtnys-Damcn. II, n. 544 ; Uerardi, Theol. mor., V, n. 685 ; Prummrr, III, n. 580 ; Herrmann, II, 18 6 ** ; Noldin·Schmitt, III. 443 ; Ubach, II, 752 ; Vcrmcersch-Crewtcn, II, n. 2Î5 seqq. ; Merkclbach, III, n. 702 seqq. ; Cappello, n. 193 ; /tous, Inst. can. n. 264. Quae hic statuuntur, se referunt tum ad validam et licitam sacra­ menti susceptionem, tum ad sacramenti iterationem. Quaeremus etiam an adsit obligatio extremam unctionem recipiendi. Supervacaneum erit notare, quod sacerdos nequit seipsum oleo sancto inun­ gere, ex simili ratione ob (piam non potest seipsum absolvere. Cfr. S. C. de Pr. F., 23 Mart. 1844 (Coll. S. S., n. 818). ISSI. Principia. I. Extrema unctio praeberi non potest nisi fideli, qui post adeptum usum rationis ob infirmitatem vel senium in periculo mortis versetur. Ita can. 940, § 1. Constat 1° ex verbis S. Jacobi : Infirmatur quis ex vobis, etc. ; - 2° ex Tridentino (Sess. 14, c. 3), ubi declaratur : « Hanc unctionem esse infirmis adhiben­ dam, illis vero praesertim, qui tam periculose decumbunt, ut in exitu vitae constitut i videantur ». Dicitur autem : 1° Fideli: baptismus enim est janua sacramentorum. Potest autem hoc sacramentum conferri adulto, statim post baptismum. Ratio est, tum quia, verius, per baptismum non absterguntur reliquiae culpa­ rum mortalium commissarum ante baptismum, prout sunl torpor ad bonum a< pronitas ad malum : Ium quia primarius eiTectus hujus sacramenti non tam 20 P. III. — Tr. VI. De extrema unctione c) Debent ungi infirmi, qui sunt sensibus destituti, si pii animi significa­ tionem dederint, aut christiane vixerint, adeo ut praesumi possit, illos sacra­ mentum fuisse petituros, si fuissent rationis compotes : seu. ut loquitur Kituale (T. \ , c. 1. n. i i), si verisimiliter petiissent. Et ratio est. quia in suscipiente ho< sacramentum, sufficit intentio interpretativa (cfr. n. 1434, 3°). Vide infra n. 1883, 3°. Valde dubium est igitur an haereticis baptizatis, qui sensibus desti­ tuuntur. hoc sacramentum valide conferri possit ; quia in ipSjs ordinarie deest intentio etiam interpretativa, hoc salutare remedium petendi el recipiendi. Excipe fortasse, si agatur de secta quae extremam unctionem ut sacramentum agnoscit fKern, 1. c.. n. 317). Ceterum haereticis baptizatis hoc sacramentum conferre non licet, etsi illud petant, nisi sub conditionibus supra (n. 1428el 1853, fin.) indicatis. Vide etiam dicta n. 1854, ubi de haereticis sensu destitutis. 3° Oui ob infirmitatem vel senium in periculo mortis versetur. Infirmus ex morbo naturali aegrotare debet, et quidem ila, «ut d·- ejus morte timeatur ·> (l)ecr. ad Armenos). Sic enim S. Eccle­ sia verba S. Jacobi semper interpretata est. Sufficit autem ut adsit mortis probabile periculum l. Cum primum igitur infirmus non jejunus viaticum potest recipere, ipsi etiam extrema unctio conferri poterit. Quod si daretur in morbo qui reipsa periculo­ sus est, quin tamen mortis periculum saltem remotum judicor hir, sacramentum valide, sed illicite, ministraretur (\ I. 714). Hinc a) \ec valide nec licite inungi possunt , qui morbo tantum levi afficiun­ tur. Similiter non possunt inungi sani, etsi sint in aperto mortis periculo (ut periclitantes in mari, in praelio, etc.), morte publica plectendi, senes qui nullo speciali morbo afficiuntur el adhuc parum laborare possunt, feminae commu­ nibus tantum doloribus laborantes in partu, etsi prima vice pariant, aut alias fuerint m vitae perit ulo (secus, si superveniant cruciatus gravissimi, per quos verifiralur infirmitas cum periculo mortis). —■ b) Possunt autem inimgi qui sunt veneno lethifero infecti , item laborantes aliquo malo ob quod difficilem chirurgi operationem sunt subituri ; item, senes decrepiti qui prae senio (ut Itituale loquitur deficiunt et in diem videntur mori, etiam sine alia infirmi­ tate ipsa quippe senectus est morbus (VI. 712 71 i ; II. Ap., XVII, 7).Confit niatur i an. 'J »0 § 1. c) Possunt quoque inungi febricitantes, etc., quibus mois imminebit, antequam alius sacerdos adesse possit, juxta quaesitum; ■ Ali­ quando missionariis rhristianos sibi commissos visitantibus occurrit aegrotus, heclica febri vel simili morbo laborans, qui juxta experientiam vivet adhuc plures men-· s. sed mira annum morietur. Quaeritur an m tali casu inissionarius ipsi administrare possit viaticum et extremam unctionem, eo quod, quando verior aderit casus eam recipiendi non poterit praesens haberi mis­ it,»· . videns · x Tridentlnn (Se-s Ii. c 1. ) -.uuiivnium exin-rnac uncimni- (non) ministretur bine valentibus, - d ii' duni.ivd qui <;ruci >n-> l>» l.iborani. ■ — Xcc difllcullas cx eo moveri potest, quod ipml i,- ! . i. > iam no-dia aetate quandoque i -ani inunguntur. Hujusmodi enim usus (» 1 m- ibu-i - v<» al dibit tmi du 1'1 1911. p. Z\~ ; Cappdl >, o e. n. 228, 229, ubi auctor .mitu.ulvrm illud ·-- . quaenn- d< «· > facio inungendi oleo benedicto sanos aut liuc-r a _-· . >i. aliud qn.u · · d< -U tr, (L\nz.), 1926. p. 784. Ex concessione autem sacramenti Extremae Unctionis non Dentario concludendum erit, etiam sepulturam ecclesiasticam, post mortem talium inllrmorum, ipsi * deberi ; ut fani innuimus (vide Ami du Clergé, 192G. p. 154). P HI. — VI. De extrema unctione. tempus, puta per 4 vel 5 dies, se melius habuerit, non debet iterari. Si vero talis in ejus statu mutatio intervenit, ut cum probabilitate judicandum sit, eum e mortis periculo exiisse, eo quod per notabile tempus, puta per mensem se habuerit melius quam antea, in tali casu, teste Benedicto Λ7 1' (de Syn.. I. 8, c. 8, n. 4), standum est pro iteratione sacramenti, « eo quod, inquit, haec iteratio conformior sit veteri consuetudini Ecclesiae, et per eam novum spi­ rituale subsidium infirmo obveniat » (VI, 715). II. An susceptio hujus sacramenti necessaria sii ad salutem? Resp., ex can. 944 : « Quamvis hoc sacramentum non sit de necessitate medii ad salutem, nemini tamen licet illud negligere ; et omni studio et diligentia curandum ut infirmi, dum sui plene com­ potes sunt, illud recipiant 1 ». Datur autem practice obligatio gravis suscipiendi extremam unctionem. Ratio horum etiam desumitur ex caritate, quam infirmus sibi debet et quae in mortis periculo maxime urget. Cfr. S. Alph., VI. 733 ; H. Ap., XVII, 12, post 5. Thom., 3, q. 65, a 4 ; Suppi., q. 32, a. 2, ad 2. Reipsa immisericorditer erga se ageret, qui, licet alia praesidia ipsi non desint, validissimo hoc praesidio ultro se privaret. Qui enim in mortis periculo versatur, una ex parte, nonnisi cum magna difficultate ad bonos actus se exci­ tare valet, et altera ex parte, validis hostium impugnationibus est obnoxius, < um, in hoc temporis puncto (ut Tridentinum loquitur), vehementiores sint daemonis insidiae ». Unde ingenti periculo se exponere videtur tentationibus succumbendi, qui negligit se munire hoc sacramento a Christo Domino insti­ tuto, tanquam firmissimo praesidio, in tanto conflictu. Cfr. Catechism. Roman., I’. 2, c. 6 ; Pohle, Dogmat., III. p. 590 ; Cappello, o. c. η. 246. Infirmus magis tenetur sub gravi hoc sacramentum recipere ratione specialis necessitatis, si nempe exsistens in peccato mortali aliud sacramentum recipere non posset. Tenetur etiam ratione scandali vitandi. Per se denique patet, eum committere peccatum grave qui hoc sacramentum recusat, quia illud parvi pendit ac contemnit S. Alph., 1. c. De assistentia erga MORiBi noos vide opusculum S. Alphonsi in fine Praxis confessarii, vel in Boni. Apost., tr. ult., Append. II. 1 Notet prudens luctor verba, quibus hic utitur Codex, iere eadem esse ac illa quibu> Inculcat obligationem recipiendae confirmationis (cfr. dicta n. I5ol). Rem Ha explanat cl. Cappello (n. 245) Vemini . hc?t i e. sine peccHo eam negligere. Porro qui, nulla justa causa excusante» sacramentum non suscipit, illud negligit : idcirco peccat. » TRACTATUS VII De sacramento ordinis Postquam de quinque sacramentis, quae ad spiritualem hominis privati vitam ordinantur, tractavimus, restat ut de duobus aliis, quae in societatis religiosae commodum instituta fuerunt, dissera­ mus. Et primo disseremus de ordine, a quo omnia alia sacramenta ita pendent, « ut sine illo partim confici et administrari nullo modo queant, partim sollemni caeremonia et religioso quidem ritu carere videantur ». (Catech. Rom.). Agemus : :1° de natura ; 2° de ministro ; 3° de subjecto ordinis ; 4° denique de irregularitatibus, *seu impedimentis ordinis. CAPUT I De natura ordinis. S. TAomas, Suppi., q. 34 seqq. ; S. Alphonsus, VI. n. 734 ; ed. G., III, p. 7*4 ; Exam, ord in., n. 25 ; ed. G., IV, p. 660 ; Op. in Trid., disp. 11 ; cd. Walter, I, p. 633 ; Salmant., tr. VIII ; Benedict. XIV, de Syn., I. 8, c. 9 ; Gasparri, de Sacra Ordin. ; .Many, de Sacra Ordin. ; Herrmann, Instil. Theol. (login., Π, n. 1849 ; Pohle, Lehrb. der Dogm., Ill, p. 599 ; Card. Van Possum, de Essentia sacram. Ordinis (1932) ; Vermeersch, Theol. mor. Ill, n. 669 ; Blat, L. III, P. I, p. 356 seqq. ; Piscetta-Gennaro, VI. n. i seqq. ; Wouters, II. n. 588, Merkelbach, III, n. 707 seqq. Dicendum : 1° de notione ordinis ; 2° de effectibus hujus sacra­ menti ; 3° de materia et forma, quibus constituitur. Articulus I. De notione ordinis. 1885. — Definitio. Ordo generalim, est apta rerum inter se et ad aliquem finem dispositio. Ordo, speciatim, relate ad nostrum scopum speciatus, sumitur duplicité!· : 1° passive, pro certo statu hominum, qui aliqua consecratione ad ministerium divinum in Ecclesia Christi deputantur et distinguuntur a laicis ; qua ratione non est sacramentum, sed aliquid permanens ; 2° active, pro ipso ritu sacro, per quem homo in hujusmodi statum et dignitatem ministerii divini cooptatur : quo quidem sensu est aliquid transiens, 424 P. III. — Tr. VII. De ordine. et definiri solet : « Signaculum quoddam Ecclesiae, quo spiritualis potestas traditur ordinato, in ordine ad Eucharistiam... ». Ita definitus, ordo comprehendit etiam gradus inferiores seu ordines minores, qui probabilius non sunt a Christo Domino, sed ab Eccle­ sia tantum instituti. Pressius autem ordo, quatenus a Christo Domino institutus, defi­ niri potest : « Sacramentum novae Legis, quo traditur potestas consecrandi, offerendi et ministrandi corpus et sanguinem Christi, nec non peccata remittendi vel ex officio sacerdoti subserviendi *. Ex Trid., Sess. 23, c. 1. — Ordinato igitur a ministro competente confertur, ope ritus sacri, spiritualis aliqua potestas, simulque infun­ ditur gratia ad munia sacra digne obeunda l. 1886. - Distinctio ordinum. 1° Est < ram< iituin . · quoddam totum potestativum ·. qmi' 'iu- nrinpr plure» part. - -eparatim exshi.rv etc Nihilominus ultimis hs temporibus contrariam sententiam docuit cl. tfrrhelbac/i, III, n. 729. Cap. 1. — De natura ordinis. 427 § 1. De effectibus sacrae ordinationis. 1889. — I. Effectus ordinis, quoad ipsum ordinatum, sunt : 1° Collatio gratiae tam habitualis, quam sacramentalis. Haec impertitur iis solis, qui sacramentum digne suscipiunt. 2° Impressio characteris indelebilis. Omnes, qui valide sacramen­ tum suscipiunt, insigniuntur hoc charactere. 3° Collatio potestatis exercendi functiones ordinis, qui suscipitur. Haec potestas versatur circa res spirituales, atque in primis circa corpus Christi reale, seu circa SS. Eucharistiam, cum aliqua praeeminentia ; et confer­ tur omnibus qui sacramentum valide suscipiunt ; immo et illis, (pii tantummodo ad subdiaconatum vel ad ordines minores promoventur, etsi probabilius cha­ racterem non recipiant. Nec desunt his gratiae auxilia, ratione precum Eccle­ siae concessa. Quale est, quaeres, DISCRIMEN inter potestatem ordinis et potestatem Jt risdictionis ? Triplex praecipue assignari potest Phimum oritur ex modo quo acquiritur utraque potestas : potestas enim ordinis confertur per sacram ordinationem : potestas vero jurisdictionis trans­ mittitur per missionem, (piae delinitur : « Legitima assignatio subditorum, seu legitima deputalio ad exercendum munus spirituale ». Secundum habetur ex utriusque potestatis objecto seu fine : ordo, seu ministerium, sanctificat, homines per ritus ; potestas vero jurisdictionis regit ;n dirigit eos per magisterium et disciplinam. Tertii m discrimen sumitur ex modo, quo utraque subjecto inhaeret : potestas ordinis inhaeret immutabiliter ; unde Episcopi et sacerdotes semper et ubiqùC agunt valide ea, quae vi solius ordinis rite peraguntur ; jurisdictio autem, cum ex missione Ecclesiae conferatur, potest limitari, aut omnino tolli, et ideo actus jurisdictionis possunt a Superiore irritari. 1890. - II. Effectus ordinis, quoad Ecclesiam, est permanentia in ipsa hierarchiae divinitus institutae. Sic enim loquitur Tridenlinmn (Sess. 24, can. 6) : « Si quis dixerit, in Ecclesia catholica non esse hierarch iam divina ordinatione institutam, quae constat ex Episcopis, presbyteris et ministris : anathema sit ». Ex quibus verbis aperte colligitur, sacramentum ordinis, prout Catechismus Roma­ nus (n. 34) advertit, maxime spectare ad utilitatem Ecclesiae et ad ejus pulchritudinem. — Ordo, dicit can. 948, ex Christi institutione clericos a laicis in Ecclesia distinguit, ad fidelium regimen et cultus divini ministerium. § 2. De potestate et officiis singulorum ordinum. 1891. — 1. Ordo episcopatus confert presbytero potestatem confirmandi, ordinandi, de fide judicandi et consecrandi res ad divi­ num cultum pertinentes. '.28 P. III. — Tr. VIL De ordine. Officia Episcopi, potestati ordinis annexa, sunt sequentia : Administratio ordinis et confirmationis ; item consecratio altarium et ecclesiarum, olei infir­ morum catechumenorum el chrismatis, calicum et patenarum, regum el reginarum ; sanctimonialium velationes, et benedictio major seu sollemnis. 1892. — II. Ordo presbyteratus confert diacono potestatem consecrandi corpus et sanguinem Christi, remittendi et relinendi peccata, et pascendi subditos opere ac doctrina. En queis verbis presbyteri officia in Pontificali describuntur : « Sacerdotem oportet offerre, benedicere, praeesse, praedicare, baptizare ». 1893. - III. Ordo diaconatus confert subdiacono potestatem immediate assistendi sacerdoti in missa sollemni, porrigendo ei patenam cum hostia et calicem cum vino, necnon canendi Evange­ lium, et praedicandi. Ejus officia, praeter jam commemorata, sunt sequentia : 1° Sollemniter baptizare, sed solum cum licentia parochi etc. (vide superius n. 1402). 2° Minis­ trare Eucharistiam, sed tantummodo in casibus n. 1535 indicatis. 3° Deferre pyxidem aut ostensorium cl etiam subdlacviil applicanda. 433 Cap. I. — De natura ordinis. II. De traditione instrumentorum. 1° Idem Episcopus, qui formam profert, debet materiam tradere ; excipe, in collatione ordinum minorum (VI, 744). 2° Culix et patena presbytero (vel subdiacono) tradenda, debent esse consecrata. Ita graves AA. (VI, 747). Alii dicunt hoc esse tantum de praecepto, et rationes, quas afferunt, haud sunt spernendae ; sed tutior via erit eligenda (cfr. Many, n. 263 ; GénicotSalsmans, II, η. 429, 4°). 3° [’traque species panis et vini t radenda est, una cum calice el patena, ad exprimendam potestatem in totum sacrificium (VI, 750). Panis sit triticeus, vino paululum aquae addatur. Ita ex Pontii. Rom. Si species panis el vini non essent ex materia valida (v. gr. si non adesset verus panis triticeus, verum vinum), ordinatio sub conditione esset repetenda. S. OIT., 6 .lui. 1898 ; 11 Jan. 1899 ; 17 Jan. 1900 (A. S. S., 31. p. 123 et 610 ; 32, p. 556). Attamen, ex Resp. S. Off. 12 .Mart. 1903 apparet, non officere validitati, si vinum in majori quantitate sit aqua mixtum. .1. 5. S., 36. p. 115. Ex quo erues, ordinationem esse certo validam,si panis et vinum sint materia illicita quidem sed valida. 4° « Cuppam calicis et patenam simul tangunt (ordinandi), » ait Pontificale Romanum (cfr. 5. Alph., VI, n. 752). Quare, juxta solu­ tionem datam a nostro S. Doctore (1. c. n. 753), si rationabile dubium oritur circa tactum physicum instrumentorum vel unius ex istis, secreto iteranda erit sub conditione ordinatio ipsa tota, prout S. C. C., 28 Maii .1796 (Zumboni, Sacr. Ord. § V, 3), respon­ dit de illo qui patenam calici superpositam, non autem calicem ipsum tetigerat. Conferas tamen notas, quas de variis decisionibus particularibus SS. Congreg. hac super re adjunxit Gaude (111. p. 759, d). Saepe tamen haec dubia, ut habent Génicot-Sals mans (II. 429), meri sunt scrupuli : inde decisiones S. Officii, 8 Maii 1895, 17 Martii 1897, 17 Janua­ rii 1900 (A. S. S. 32, p. 557). — \on autem requiritur ut hostia immediate tangatur 1 (S. Alph. VI, n. 752). 1 Si tamen quis dubii.it au tetigerit hostiam loco patenae, non anxielur ; quia casus \ix «st possibilis, ac patena et hostia sunt quid unum. S. Alphonsus (\ 1, 75!) tantum ronsuhl iterationem ordinationis. Si quis nec calicem, nec patenam, sed solam hostiam patenae superpositam tetigerit, secreto sub conditione iteranda erit ordinatio, quia recur­ rit casus sub 'i° notatus.— Itaque ut breviter indicemus, quid sit hac in rc tenendum : I· Aon est iteranda ordinatio his in casibus : a) cum adfuerit tactus physicus tum calicis (in quo erat vinum) tum hostiae (super patena), licet defuerit tactus patenae (permittitur tamen iteratio ordinationis «ul> conditione, sl anxietas sil vehemens) ; b) cum adfuerit tactus physicus tum calicis (ut supra) tum palmae absque tactu hostiae quae jacebat in patena. — 2° iteranda est ordinatio, si defuit vel vinum in calice vel hostia super patena, sl reapse tantum calix tactus fuerit vel tantum patena vel lanium hostia. Ilis in casibus sub conditione secreto tota iteranda erit ordinatio ; quod etiam faciendum erit, cum calix ct patena non erant consecrata (cfr. S. Alph. VI, 7 <7, 750 seqq. ; Wvuters. II. n. 592, a. /I; Mfrkelbach, III, n. 719). ’ ‘ , Marc, Inst. Mural. Alph. T. II. 2· 434 P. III. — Ί r. VII. Do online. Cap. I. — De natura ordinis. 5° Contactus instrumentorum debet esse physicus: sufficit tamen mediatus, nempe si tangatur calix medio aliquo velo, aut patena mediante hostia patenae superposita (VI, 742). Sedulo conferas allata exempla cum eo de quo sub 4°, ubi tactus calicis non suffi­ cienter per tactum patenae habebatur. in ordine ministrando (VI, 758) x. Censentur autem defectus acci­ dentales esse de re gravi, quoties lex ecclesiastica (aut jus tertii) eorum reparationem urget. - Defectus vero accidentales, qui sunt de re levi, non sunt reparandi2. Saepissime dubia de contactu physico sunt meri scrupuli (cfr. Resp. S. R. C., 3 Dec. 1661 ; Decr. aulh., n. 1221). Certum tamen est non sufficere contactum moralem, qui in hoc consistit, quod ordinandus, oblatis sibi instrumentis, aliquo signo, v. gr. nutu capitis, significet se illa acceptare. Cfr. Many, n. 261 6° Contactus instrumentorum fit tutius antequam forma termi­ netur, vel postquam est incepta (Recole dicta n. 1402). Cfr. S. OIT., 17 Mart. 1897 et 17 Jan. 1900 (A. S. 5., 30, p. 285 ; 32, p. 556). 1903. — II. De defectuum suppletione. Ecclesia jubet omnes ritus in ordinatione, sicut in aliis sacramentis, accurate servari (cfr. Trid. Sess. 7, can. 13, de Sacram.). Can. 1002. Ex hoc tamen non concludas omnes ritus forsan omissos, peracta ordinatione, esse supplendos. Probe distinguendum est inter ritus essentiales et ritus accidentales. Ritus essentiales nominantur illi, qui in tuto collocant valorem ordinationis (aliqui cerio, alii probabiliter tantum sunt essentiales, ut videre est ex supra notatis n. 1900-1902). Ritus accidentales sunt caeremoniae, in ordinatione quidem praescriptae, ad valorem tamen sacramenti non pertinentes, ut unctiones sacrae, traditio vestimentorum, juramentum ab Episcopo initio consecrationis emissum, recitatio canonis et verborum consecrationis cum Episcopo, impo­ sitio manuum a presbyteris facta, promissio obedientiae ex parte neo-presbyteroruin. His notatis, dicimus : I. Quoad obligationem supplendi. 1° Defectus essentialem omnino supplendi sunt, sive sint certo aut probabiliter tantum essentiales, sive sint certo aut probabiliter admissi. a) Si agitur de ordinibus majoribus,(omne dubium positivum est causa suffi­ ciens iterandi sub conditione ordinationem, ^ubdiaconafus ideo non exci­ pitur, quia non desunt AA. qui dicunt illum esse sacramentum, vel (potiusl quia majoris est dignitatis et fons graviorum obligationum. A Ivero, contem­ nenda sunt inania dubia, seu veri scrupuli. Episcopus enim et alii officiales ita invigilant, ut semper habeatur certitudo moralis de ordinationis validitate, nisi quid positive in contrarium obstet. .S'. Alph., VI, 757 ; Monit. eccles., 9. p. 91 ; /t. .1. Λ’., VII, p. 411. b) Quoad ordines minores et tonsuram, regula minus rigorosa valet eo quod omnia ab institutione Ecclesiae pendent. Ordinatio igitur ut certo valida est habenda, quoties probabiliter, secundum prudentem, rationabilem aesti­ mationem, omnia essentialia servata fuerunt Quodsi, in hac probabili inter­ pretatione, quid minus recte aestimatum fuerit, Ecclesia certe supplere cense­ bitur. Cfr. Lehmkuhl, II, 733, 734. Ceterum, si quis defectus sit revera repa­ randus, id etiam remedio sanationis praestari potest. S. R. C., n. 2919. 2° Defectus accidentales pariter quam primum supplendi sunt, si sunt d< r· gravi : alias peccare graviter ordinatus id negligendo aut 435 Hinc: a) Suppleri debent ■ in episcopatu, sacrae unctiones, juramentum 'id exigunt jura S. Pontificis) ; in presbyteratu, unctio manuum, et forsan pro­ missio obedientiae. b) Λ'οη debent suppleri: in presbyteratu, sacrae unctiones, si factae fuerunt cum sacro chrismate aut oleo infirmorum, loco olei catechu­ menorum (S. OfT., 22 Jul. 1874 ; A. S. 30, p. 157), impositio casulae, etc., recitatio canonis, vel consecrationis ; in diaconatu, impositio stolae et dalmaticae ; in subdiaconalu, traditio urceolorum, impositio amictus, manipuli, tunicae ; in ostiariatu, apertio januae, pulsatio campanarum ; in prima ton­ sura, recitatio formulae « Dominus pars n ab Episcopo, impositio superpellicei. Cfr. Many, o. c., tit. 2, c. 4, n. 300-302. II. Quoad modum supplendi. 1° Defectus occultus privatim est reparandus ad vitandum scandalum et aliorum turbationem : suppleri potest in sacello privato. 2° Tota ordinatio est repetenda (absolute vel condii ionate, prout casus id exigit, ut saepe diximus), si defectus est essentialis, circa potestatem essentialem et primariam 3. Unde, v. gr. in presbyteratu, tota ordinatio rppeti debet, si defuit tactus corporalis in prima impositione, vel porrectio calicis cum vino ab alio quam ab Episcopo (S. OfT., I Aug. 1697) *, vel traditio vini in calice, aut panis in patena (S. OIT., 6 Jul. 1898, 11 Jan. 1899, 17 Jan. 1900). In diaconatu, tola ordinatio suppleri debet, si defuit tactus corporalis in impositione manus. S. OfT., 20 Jan. 1875, 26 Jan. 1898 (A. S. S., 30. p. 157, 477). Nec hic valet antiquius Decr. 19 Aug. 1851 (Coll. S. C. de Pr. F., n. 1199). 3° Solus defectus omissus reparari debet, si, licet essentialis (vel potius intcgralis), consequitur aliam potestatem essentialem jam certo constitutam. A fortiori, solus ille rit us supplendus est qui est accidentalis el- de re gravi. Ha in presbyteratu, solum repeti debet omissa tertia impositio manuum, qua confertur potestas in corpus Christi mysticum (potestas remittendi pec­ cata). S. OIT.. 4 Mart. 1874 (toll. S. C. de Pr. F., n. 831, 834). Hem. si haec facta fuerit sine tactu physico. S. OfT., 19 Aug. 1851, loco supra cit. In dia'Ordinatus lainen non incurreret irregularitatem; quia vere habet ordinem. Immo, qui ministraret ante suppletionem defectus dubie essentialis, panier non fieret irregularis ; quia, qui est dubie ordinatus, non potest dici absolute non ordinatus. Alph., I. c. — 1 Ex hoc non sequitur, ritus omnes accidentales, qui suppleri non debent, eo ipso in cae­ remonia ordinationis sub levi lanium obligare. Sub gravi enim evangeliuin el collectae in missa recitari debent a sacerdote, et tamen, missa linita, nihil est supplendum.—3Id etiam valet, μ defectus essentialis durante ordinatione deprehendatur. Unde Episcopus, adver­ tens post instrumentorum traditionem quid defecisse in impositione manuum sacerdotibus, ambos ritus peragere debet, nec sullicit, si tantum manus imponat. Cfr. Aertnys-Damen, II, n. 566. —4 Huic non opponitur reccntior decisio S. Off., 2 Dec. î 896 f.4. Λ. S., 29, p. 560), ut Obtendit Many, 1. c., n. 295. 436 P. III. — Tr. VII. De ordine. conatu, solum supplenda est traditio libri Evangeliorum (S. R. C., n. 2767, in subdiaconatu vero, omissa traditio libri Epistolarum. S. C. C., 10 Jan. 1711 (ap. Pallottini. Collect, resol. S. C. C., v. Sacramentum Ordinis, § 1, n. G). III. Οι OAD tempus, quo defectus supplendi sunt, en quae sta­ tuit canon. 1007 : «Quoties ordinatio iteranda sit vel aliquis ritus supplendus (sive absolute sive conditionale), id fieri potest etiam extra tempora et secreto ». Reparatio defectuum non certo essentialium fieri potest a quocumque Epis­ copo. Immo idem valet, si suppleri debeant defectus certe essentiales ; quia ordi­ nandus jam satisfecisse censetur legi de Episcopo proprio. Sunt tamen, qui requirunt Episcopum proprium. Ad summum, ut per se patet, id foret con­ ditio suppletionis licitae, qua neglecta, nulla poena canonica incurreretur. De ministro ordinis. \\ jam citati ; Qonst. Speculatore* Innocenti! XII. \ Xov. 1694 ; Conci/. plenar. Haitimor I, n. 317 ; S. /Uphonuu, \ 1. 760 ; ed. Gr., III, p. 762 ; Luridi, de Visit. SS. Llmin , I, p. 186 seqq. ; Boulx, de Episc., II, p. 143 ; IVemz, Jus Decret., II, n. 26 ; Vermeersch· Crcusen, Epit II. 237 ; Blat, L. III, P. I, p. 360 seqq. . \\ nutris. II, n. 598 seqq. ; Merkdbadi, III, n 731 seqq, , Baas, Inst. ani. n. 58. — Pro Graeco-russis cfr. Jugic, III p. »28. In ministro alia requiruntur, ut ordinet valide; alia, ut Ordines licite conferat : unde duo articuli. Vicarius ac Praefectus Kpostolicus, \bbas vel Praelatus nullius, si charac­ tere episcopali polleant. Episcopo dioeeesano aequiparanlur, quod pertinet ad ordinationem. Can. 957. § 1. De requisitis in ministro nt valide ordinet. Praeter intentionem, de qua superius n. 1412, requiritur in minis­ tro sacrae ordinationis concessa potestas. i 904. RiNcipiA. I. Episcopus consecratus est ordinarius sacramenti ordinis minister. Can. 951. Est de lide. et constat tum py Decreto Eugenii l\ ad Vrmenos et ex Tridentino (Sess. 23, can.7) tum ex constanti Ecclesiae traditione. Nec officit validitati ordi­ nationis, quod Episcopus sit haereticus, degradatus, simoniacus. censuratus aut irregularis ; dummodo omnia substantialia serven- Cap. 11. — De ministro ordinis. 437 Hinc nullae habentur ordinationes lutheranorum, propter defectum tam characteris in ordinante, quam formae a Christo institutae. Sic pariter ordina­ tiones anglicanae invalidae sunt. Cfr. Litter. Apost. Leonis XIII, 12 Sept. 1896 (A. S. Λ'., 29, p. 193). λ ide dicta η. I 412 et quae Many (Desacr. ordin., lit. II. c. 2, § 5) sapienter notat. Aliter tenendum est tum de graecis schismaticis, tum de jansénistes in Hollandia (Haine, de Ord., q. 8). 1905. — II. Simplex sacerdos potest, ceu minister extraordinarius, conferre ex jure vel ex commissione S. Pontificis tonsuram el qua­ tuor ordines minores. Constat tum ex variis Conciliis, tum ex pri­ vilegiis a jure vel a S. Sede concessis (VI, 762). In specie vero : a) Cardinales, modo sint presbyteri, de jure hoc privilegio fruuntur, dum­ modo promovendus habeat dimissorias litteras a proprio Ordinario. Can. 239, n. 22. — b) Item Vicarii ac Praefecti Apostolici, licet charactere episcopali careant, Abbates vel Praelati nullius; in commodum scilicet tum propriorum subditorum saecularium, tum extraneorum rite dimissorum, sed tantum in pro­ prio territorio. Haec omnia requiruntur sub poena irritationis. Can. 957. § 2, 291, §2. — c) 1 tem Abbates regulares de regimine (etsi sine territorio nullius), dummodo promovendi sint ipsi subditi vi professionis saltem simplicis, ipse vero sit presbyter et benedictionem abbatialem legitime acceperit. Can. 964, n. 1. 1906. — Quaesita. I. An valeat Summus Pontifex simplici sacer­ doti concedere facultatem. conferendi sacros Ordines? Resp. 1° Certum est simplicem sacerdotem numquam posse conferre presbyteratum, ul communit er tenent auctores 1 (Herrmann, II, n. 1881 ; Merkelbach, 111, n. 732). 2° Vix dubium esse potest, licet aliqui contradixerint (v. gr. S. Thomas, Suppi., q. 38, a. 1, ad 3), subdiaconatum a sacerdote conferri posse, si R. Pontifex eum delegaverit. Re ipsa .s’. (hdasius hoc docet (epist. 14. anni 494, ap. Thiel, Epist. R. Ponlif. p. 365), et de facto plura memorantur privilegia, quibus talis facultas concessa est (cfr. Many, n. 59, 2°). imprimis ex bulla celèbri Innocentii VI11 : Exposcit, quae ut affirmat Gasparri HI. 798) privilegium quoad subdiaconatum continet, non vero quoad diaconatum. 3° Probabiliter non valet etiam diaconatus a simplici sacerdote conferri ex commissione S. Pontificis. Contraria sententia nititur citata Bulla Innocentii VI11 ad Abbatem .Joannem, Ord. Cisterc., 9 Vpr. 1486, in qua Abbati haec potestas in favorem suorum Reli­ giosorum concessa legitur : sed quoad partem, ubi de diaconatu 1 P.iuci tanii n aliqui auctores a S. Atpftonto (VI, 762) pro contraria citantur sententia, ut Eiuibar, Volquez. Hurtado; eorum rationem expetitam e concilio Antiocheno confutat deinde ip.se S. Doctor (cfr. etiam Gasparri, de s. ordinat. II, n. 798). — De bulla Boni· facn IX ad Abbatem S. Oeite (Anglia) an. 1 <00, recenter inventa a I). Frederico Foti, vide Scuala Callol. 1924, p, 179 ; Xouv. Hcv. TMol. (924, p. 332seqq. ; W outers, II, n. 399 in fine. Haec bulla, qua (ul aliqui intendunt, contradicent ibus aliis) Abbati concedebatur facultas ministrandi etiam presbyteratum, subito jam anno 1403 est revocata. P. III. — Tr. VIL De ordine. 438 agitur, gênuina non esse videtur, ut assertum fuit C. Gasparri sciscitanti (cfr. supra). a) Bullae authenticitatem agnoscunt permulti ΑΛ. antiqui et moderni : y. gr. Navarnis, Vasquez, Suarez, Berti, ReilTenstuel, Giraldi, Pie de Langogne, Planchard, Panh Izl, Boudinhon. b) De facto Abbates Cistercienses privilegio usi sunt ante et post Concilium Tridentinum. annis 1662, 1663, irnrno in Urbe, haud nesciente Alexandro VII, ut narrat Robertas Sala, c) Hodie tamen, post novam approbationem Constitutionum Ord. Cisterc. Reformat., usui hujus privilegii non amplius est locus. Leo XIII enim in Brevi approbationis, 30 Jul. 1902, limitat potestatem Abbatum « ad tonsuram et quatuor ordines minores tantummodo » (A. S. 0'., 35, p. 385). Cfr. Many, n. 59, 3°, cujus argu­ menta summatim retulimus. Canon 964, n. 1 revocat quaelibet alia privile­ gia forte Abbatibus concessa, qui charactere episcopali non pollent. II. Utrum ad valorem ordinationis episcopalis requiratur trivm Episcoporum assistentia? Certum est, validam esse ordinationem, quae, cum licentia Apostolicae Sedis, propter necessitatem, peracta est ab uno tantum Episcopo, assistentibus duobus presbyteris : immo si nullus assistat. Cfr. can. 954. U tamen, probabilius est talem ordinationem, etiam sine S. Sedis licentia peractam, esse validam, licet illicitam ; nam, in hoc sensu aliquem casum par­ ticularem a Clemente XI decisum fuisse, refert Benedictus XIV (de Syn., 1. 13. <. 13, n. 5 et 10), qui tamen addit praedictam quaestionem per hanc decisio­ nem non fuisse definitam. — L ude, cum sententia, quae talis ordinationis vali­ ditatem negat, adhuc probabilis sit, docet 0'. AlphonsUs ordinationem esse sub conditione iterandam (VI, 755). Hoc idem sentire videntur Vcrmeersch-Creusen (II, n. 237), scribentes < in consecratione episcopi non requiri ad valorem 1res episcopos, saltem, accedente beneplacito Apostolico ». Articulus 11. De requisitis in ministro ut licite ordinet. Minister, ut licite ordinet, debet habere jurisdictionem ordina­ riam vel delegatam in ordinandum (VI, 769). « Unusquisque, ait Canon 955, § 1 Episcopo ordine copus latinus) licite or· lina re n 1907. — Pri ordinandus sare domicilii sine oi lio X 11 (in Bull 1 vl nonnam Bu * ordinando titulo vu Cap. II. — De ministro ordinis. 439 Saecularis igitur, qui ordinari cupit, adire debet Episcopum dioe­ cesis in qua habet domicilium una curn origine vel simplex domici­ lium sine origine. Attamen, in hoc altero casu, promovendus debet animum in dioecesi perpetuo manendi jurejurando firmare. Can. cit. a) Dispensantur a praedicto juramento : 1° promovendi, qui dioecesi in qua ordinantur, per primam tonsuram jam incardinati sunt ; 2° alumni subditi ejus dioecesis, qui in futurum, praevia legitima excardinatione et incardinatione. servitio alius dioecesis destinantur ; 3° religiosi professi, qui pertinent ad familiam domus religiosae quae sita est in dioecesi Episcopi ordinantis. Can. 956. Ili, 2«. 969, § 2, 965. b) It ex can. cit. palet, quasi-domieilium non est titulus sufficiens, ut quis ordinari possit ab Episcopo loci. Declaravit autem Pont. Comm., die 3 Aug. 1919 : Episcopum proprium pro ordinatione illorum, qui nullum domicilium habent, esse Episcopum loci in quo Iit ordinatio, — modo tamen ordinandus praevie acquirat domicilium cum juramento ad norman can. 956 (ap. Irish Theological Qualerh/, 1919 ; Nouv. Rev. Théol., t. 47, p. 371). c) Alumni, de quibus sub η. 2, tunc solummodo alienae dioecesi valide incardinantur (seu adscribunlur), si obtentis a suo Ordinario litteris excardinalionis absolutae el perpetuae, acceperint ab Ordinario alienae dioecesis litteras incardinationis pariter absolutas ac perpetuas ; vel etiam, si (cum consensu sui Ordinarii) ab Ordinario alienae dioecesis obtinuerint beneficium residential©. Can. 112, 114. d) Per receptionem primae tonsurae clericus incardinatur dioecesi pro cujus servitio promotus fuit. Can. 111. § 2. Item, ex Resp. Pontif. Commissionis modo citata, qui ordinatur a proprio Episcopo pro servitio alius dioecesis, incardinantur eo ipso alii dioecesi, juxta can. Ill, §2, non autem dioecesi proprii Episcopi juxta can. 969, §2. — Nequii episcopus, ut declaravit Cornmiss. Pontif. 17 Febr. 1930, alienum subditum sine legitimis proprii episcopi litteris dimissoriis ad primam tonsuram promovere f.d.J..·?. XXII. p. 195). e) Per professionem religiosam perpetuam quis a propria dioecesi excardinalur. Can. 115. 585. Religiosus, qui e Religione egressus est, potest ab Epis­ copo recipi sive pure et simpliciter sive pro experimento ad triennium. In priori casu, religiosus eo ipso est dioecesi incardinatus ; in altero, Episcopus potest probationis tempus prorogare, non tamen ultra aliud triennium : quo etiam transacto, religiosus (nisi antea dimissus fuerit) ipso facto dioecesi incardinatus manet. Can. 641, § 2. 1908. — II. Jurisdictionem delegatam obtinet Episcopus alienus ex litteris dimissoriis proprii Ordinarii legitime concessis. Id ex can. 955, § 1, et ex variis juris documentis constat. Litterae dimissoriae a testimonialibus in hoc differunt, quod in his datur solummodo attestatio de natalibus, de aetate, de moribus, deque doctrina ordinandi, qui dignus exhibetur cui ordines conferantur (can. 993 seqq.) ; per illas autem datur, una eum praefata attestatione, consensus et licentia, ut subditus possit ordinari ab Episcopo alieno (can. 958). Cfr. Lucidi, c. 2, n. 65. Ordinans alienum subditum, absque legitimis dimissorialibus, suspensionem per annum ab ordinum collatione ipso jure incurrit (cfr. n. 1360). 1909. - Litteras dimissorias ex can. 958, § 1 legitime concedunt. : 1° Episcopus proprius ordinandorum, licet nondum consecratus, ηο P. 111. — Tr. VU. De ordine. aut absens a dioecesi1 ; 2° Vicarius generalis, modo speciale man­ datum habeat : 3° Vicarius ac Praefectus Apostolicus, Abbas vel Praelatus nullius, licet episcopali charactere careant, etiam ad Ordines majores ; 4° Vicarius capitularis de consensu Capituli, post annum vacationis pro omnibus subditis ; intra annum vero pro solis arctatis ratione beneficii recepti vel recipiendi aut ratione alicujus officii cui necessario sit providendum ; 5° Superiores majores religiosorum, ad normam eorum qui infra n. 1910 indi­ cantur. a) Quilibet promovendus (etiam religiosus) debet praevium examen sùbire circa ipsum Ordinem suscipiendum ; et ante Ordines sacros debet periculum facere in aliis Theologiae tractationibus. Hoc examen (etiam pro religiosis) reci­ pit Ordinarius loci, qui jure proprio ordinat ; cujus-est etiam singula pro exa­ mine statuere. Can. 996 et 997, § 1. Potest quoque loci Ordinarius examen Episcopo ordinaturo committere, qui id oneris suscipere velit. Can. 997, § 1. b) Episcopus alienum subditum (etiam religiosum) ordinans cum legitimis dimissoriis, potest attestationi (circa examen et idoneitatem) acquiescere, sed non tenetur : unde ipsi fas est promovendum (etiam religiosum) circa doc­ trinam examinare. Can. 997, § 2. Id tamen non licet Episcopo, qui lanium arcessitur ad vices dioecesani explendas. S. C. C., 23 Aug. 1721 (cfr. Betted. Λ7Γ. de Syn., 1. 12, c. 8, n. 7). Addit autem ('an. cit. : Episcopus, si pro sua conscientia censeat candidatum non esse idoneum, eum ne promoveat. <·) Si quis extra dioecesin) tanto tempore moratus est ut canonicum impedi­ mentum ibi contrahere potuerit -, ordinari non potest absque Ordinarii ejus loci testimonialibus litteris. Can. 993. n. 4. Episcopus subditum, hisce non servatis, ordinans, suspensionem per annum ab ordinum administratione incurrit (cfr. n. 1360). d) Licentia concessa alicui, ut ab alieno Episcopo ordinetur, non exspirat morte vel amotione concedentis, nisi a successore revocetur (VI,787). Can. 963. c) Cum dimissoriis non intelligitur concessa Episcopo alieno facultas dis­ pensandi ordinandum super irregularitate, aut aliis impedimentis canonicis. Cfr. can. 990, § 1. Dimisso autem ad subdiaconatum possunt conferri ordines minores, sicut et ipsa confirmatio, quia minus in majori includitur (\ 1, 789, dub. 2). 1910. — Quaesitum. I quonam religiosi ordinandi sunt? Jlesp., distinguendo inter religiosos exemptos et non exemptos. 1° Religiosi exempti a nullo (etiam dioecesis) Episcopo ordinari licite possunt sine litteris dimissoriis proprii Superioris majoris (can. 964, n. 2). —■ Episcopus vero, ad quem per se litterae dimisso‘ Legati et Nuntii non possunt concedere dimissori.t- in sua provincia ; id pariter nequeunt Metropolitani in favorem subditi suorum sullraganeorum : id enim jure conununl ipsis numquarn concessum est. — Episcopus proprius (ex can. 961) nequit dare litteras dimisson s ad Episcopum ritus diversi a ritu promovendi, sine Apostolico Induito. —’Tempus illud est regulariter pro militibus trimestre, pro aliis semestre post pubertatem ; sed Episco­ pus ordinans exigere potest testimonial *-ob breviorem commorationem. Can. 994, > 1. — De modo quo po-slt vel episcopus vel siipnor religiosus ascensum ad ordines interdicere, cfr. Hau», Instil, can. η. 58. Cap. Π. — De ministro ordinis. 4 41 riae dirigi debent, est Episcopus dioecesis, in qua sita est domus religiosa, ad cujus familiam pertinet ordinandus (can. 965). Tunc tantum Superior religiosus ad alium Episcopum litteras dimissorias mittere potest, cum Episcopus dioecesanus licentiam dederit. — aut sit diversi ritus, — aul sit absens. — aut non sit ordinationem habiturus proximo Sabbato Quatuor Temporum vel Sabbato ante dominicam Passionis vel Sabbato Sancto, — aul denique cum dioecesis vacet nec eam regal qui charac­ tere episcopali polleat. Can. 96G, § 1. Porro necesse est .ut haec omnia singu­ lis in casibus constent Episcopo ordinaturo, ex Curiae episcopalis dioecesanae testimonio. Ib., § 2. Vide S. Alph., VI, 768. 2° Religiosi non exempti, si carent Induito dandi litteras dimissorias, ordinari debent jure saecularium, λ ide η. 1911, frn. Novitii ordinari vetantur, ut patet ex c. 567, § 2. a) Superiores religiosorum exemptorum in litteris dimissoriis testari debent non solum de professione emissa, sed etiam de studiis peractis deque aliis jure requisitis. Episcopus vero, hisce receptis, aliis testimonialibus litteris non indiget. Can. 995. b) Professis votorum simplicium ad triennium emissorum (ante professio­ nem perpetuam) Superiores dimissorias concedere possunt dumtaxat ai primam tonsuram et ordines minores, revocato quolibet Induito concesso dandi dimis­ sorias hisce professis ad ordines majores. Can. 964. n. 3 et 4. Superior major, postquam religiosi cum suis litteris dimissoriis ordinati fuerunt, debet noti­ tiam celebratae ordinationis uniuscujusque subdiaconi transmittere ad paro­ chum baptismi, qui id adnotet in suo baptizatorum libro. Can. 1011. c) Religiosi non exempti, qui (ruuntur Induito speciali, etiam ordinantur jure exemptorum : quo casu, Episcopus proprius ordinaturus est Episcopus loci ubi est conventus. Quoad religiosos omnes a votis perpetuis, banna non requiruntur, nec reli­ giosi tenentur emittere juramentum servitii dioecesani (can. 956, 998). Testi­ monia vero afferre debent, quae ordinandi saeculares (vide n. 1911. fin.), el praeterea testimonium Superioris majoris. Cfr. Fermeersch, Period., t. 9. p. (18); Fanfani, de hire relig. n. 285 seq. 442 P. III. — Tr. VIT. De ordine. CAPUT HI De subjecto ordinis. & Alphonsus. VI, 781 ; ed. G., III, p. 773 ; Selva, P. I, c. 10 ; Notif. V, ad suum clerum ; Benedici. XIV. de Syn., I. 5, c. 3 et tl ; 1. 12, c. 3 ct 4 ; Inst.it. 42, 104, 106 ; Thommin, Vetus et nova Eccles, discipl., P. I, 1. 2, c. 35, 36, 67 ; 1. 3, c. 2, 50, 51, etc. ; Many, de S. Ordin., tit. 1, c. 4-10 ; Gasparri, de S. ordinatione, I. 108 ; Vermeersch-Creusen. Epii Π, 242 ; Piscetta-Gennaro. VI, η. 35 seqq. ; Woulers. II, η. 606 seqq. ; Haus, Instit. can. n.58. 1911. - Subjectum ordinis est homo masculus et baptizatus, qui (si sit adultus) debet habere intentionem saltem habitualem sacra­ mentum recipiendi. Can. 968, § 1. Infantes, jure divino, capaces sunl sacrae ordinationis ; mulieres vero sunt incapaces presbyte­ ratus et veri diaconatus, complectentis ministerium altaris. Haec ad validam ordinis susceptionem requiruntur, ut constat ex dictis n. 1433 et 1434. Vide insuper, quoad episcopatum, n. 1924, 1°. Ad licitam autem ordinis susceptionem triplicis generis condi­ tiones requiruntur. Primum genus complectitur ea quae ordinando sunt intrinseca, seu ad animam ejus respiciunt ; — alterum genus complectitur plurima crtrinseca quae ab ordinando exiguntur tertium tandem genus pesricit ipsum ordinationis modum. De sin­ gulis nunc est agendum. Ad duas priores conditiones licitae ordinationis quod spectat, praeter mox evolvenda (n. 1912-1924) requiruntur sequentia, ex can. 993: Promovendi afferant testimonium ultimae ordinationis, aut (si de prima tonsura agatur) recepti baptismatis et confirmationis, — testimonium de peractis studiis requi­ sitis, — testimonium rectoris seminarii de bonis candidati moribus. — testi­ moniales litteras Ordinarii loci in quo canonicum impedimentum contrahere potuerint, testimoniales .Superioris majoris religiosi, si cui religioni promo­ vendus adseriptus sit. — Quoad testimonium de peractis exercitiis, vide n. 1917. Articulus I. Do conditionibus quae potius animam ordinandi respiciunt. Statum nomo est minorum, Giribaldi, gratiae ad sacramentum ordinis recipiendum requiri, qui ignoret. Notandum tamen, pro receptione ordinum statum gratiae tantummodo sub levi exigi, ut dicit IV, 30. 1912. — Principia. I. Requiritur in ordinando vocatio divina. Constat ex Ep. ad Ilaebr . >, 4 : Aer quisquam sumit sibi honorem, sed qui vocatur a Deo, tanquam \aron : ot ex Joann., 15, 16 : Non Cap. III. — De subjecto ordinis. 443 vos me elegistis, sed ego elegi vos. Ipsa ratio insuper id suadet : sacerdos enim est mediator inter Deum et homines, unde eligi, vel saltem admitti debet ab iis, quorum interest ; est praeterea dis­ pensator mysteriorum Dei, unde debet a Deo, cujus sunt mysteria dispensanda, legitime deputari. Optimo igitur jure scribit Card. Gas­ pard in Catechismo cath. (q. 482, p. 227, not. 4) : « Hinc ad sacer­ dotii dignitatem admittendi non sunt, nisi (pii, a f)eo vocali el a Superioribus rite probatis, ecclesiastica munera... suscipiunt etc. I0 De vocatione ad statum clericalem bis in Codice iit sermo. Can. 1353 statuit : Dent operam sacerdotes, praesertim parochi, ut pueros, qui indicia praebeant ecclesisaticae vocationis, peculiaribus curis a saeculi contagiis arceant, ad pietatem informent, primis litterarum studiis imbuant divinaeque in eis vocationis germen foveant. — Can. 1357, § 2 commendat Episcopis ul potissi­ mum studeant... de alumnorum (seminarii) indole, pietate, vocation ac pro­ fectu pleniorem sibi comparare notitiam *. Ad normam igitur Codicis et tex­ tuum S. Scripturae, quos adduximus, dicendum : a) Requiritur in ordinandis vocatio exterior et canonica, in eo sita quod ordinandi ad recipiendos ordines libere ab Episcopo, nomine Dei admittuntur, b) Antea tamen invenitur in ordinandis vocatio interior, i. e. impulsiiS internus, propensio animae ad minis­ terium sacerdotale. Oritur ista propensio ex positiva electione Dei, ex consilio divinae Providentiae, quae movet ad statum sacerdotalem et ad illum reddit aptum. Quandoque Dei electio manifestatur modo extraordinario, ut evenit in vocatione S. Pauli, S. Ambrosii, etc. ; regulariter tamen divinum consi­ lium se prodii per praefatos motus interiores, qui tamen, ut adsit vocatio, non opus est ut sint speciales, neque intonsi, neque tales ut causent internam quamdam adspirationem 2° Vocatio ad sacerdotium rarior est quam vocatio ad statum religiosum ; quia sacerdotes ad hierarchiam pertinent, hierarchia vero est paucorum 3. Cum autem assumptio ad statum sacerdotalem multas ac graves obligationes secum trahat, magna discretione uti debent et juvenes qui admitti cupiunt, el Ecclesiae praepositi (pii eos deputant. — Cuique idoneo fas est hunc statum appetere ex line supernatural!, modo seriam voluntatem habeat exsequendi novi status officia ; Ecclesiae tamen praepositi, qui petentium votis non annuunt, nullius jura stricta laedunt. Nefas nihilominus est (ait can. 971), canonice idoneos a statu clericali avertere. 3° Signa, ex quibus cognoscitur divinum consilium, et constat aliquem ad sacerdotium deputari posse, sunt duo : a) Hecta intentio, seu desiderium vacandi gloriae Dei el saluti animarum, b) Idoneitas ad hoc sublime ministerium ; idonei1 Vide Kaus, la doctrine de S. Alphonse sur la vocation el la grâce en regard de l’ensei­ gnement de S. Thomas et des prescriptions du Code, 1926 (p. 51 seqq.). — ’ Grave Rcsp. Secr. Status, 2 Jul 1912 (A t. S., IV, p. 485) docet, vocationem ad munera sacerdotii non consistere de lege ordinaria in interna quadam adsplratione subjecti, seu invitamentis Spiritus Sancti ad saftcrdollum ineundum. Cfr. Super hac quaestione S. Alph. Op. in Trld., disp. 11, Sess. 23, c 4, n. 38 (ed. Waller, I. p. 644) ; Lahitton, La vocation sacerd. ; Vermeer<- (Inst. cit. p. 125). I < Inquisitiones speciales, accepta petitione, jussu Ordinarii erunt instituendae tum apud praefectos et professores candidatorum, tum apud parochum proprium tamiliamque eorum et alios, si opportunum videatur) ; deinde animus eorum singulatini erit explorandus vel ab ipso Episcopo vel a Vicario Generali vel a Seminarii Moderatore aut Directoribus Facta autem declaratione. Episcopur seu loci Ordinarius attendere debet ad inquisitiones jam factas et insupes candidati mores Herum perscrutetur. eadem servata methodo sed omissis iis Cap. III. — De subjecto ordinis. 445 de quibus jam constat. Si ante diaconatum vel presbyteratum Episcopo constet ex certis probationibus ordinandum sacra revera vocatione esse destitutum. Λ. Sedem adire non omittat, candide et plane referens rerum statum > (Inst. cit, p. 123 seqq.). d) Xorinae hae speciales valent tantum pro clero sacculari (pro religiosis enim stat aha Instructio, de qua suo \oco).Tertum declarationis et inquisitionum vide in fine hujus tomi. Append. II. 1914. — Ill. Requiritur animus claricandi. Ita ex Trid., Sess. 23, c. 4, de Ref. Cfr. can. 973, § 1. Animus clericandi est sincera voluntas permanendi in statu clericali, in eoque praestandi l)eo cultum fidelem. Non requiritur de se voluntas ascendendi ad ordines superiores (can. cit., § 2) ; excipe, si acceptetur beneficium, cui adnexa sint officia ordinis superioris (VIy 785). Hinc: 1° Qui ordines minores aut primam tonsuram fraudulenter suscipit, eo fine ul forum laicale declinet, habens in animo redire ad vitam saecularem certe peccat. Attamen, juxta sententiam probabilem, committit tantummodo peccatum veniale : « quia ex Tridenlino tunc intelligitur aliquis fraudem com­ mittere, (piando suscipit ordines, ut aliquod saeculare judicium jam inceptum elTugiat.et hoc quidem erit mortale; alioquin erit tantum veniale ratione deordinationis finis ab Ecclesia intenti >· (VI, 785. dub. 3). 2° Qui post susceptos minores ordines inorem ducit, per se loquendo, non peccat graviter ; immo nec leviter, si id de justa causa faciat. Vide tamen infra n. 2200. — Diximus per se loquendo: nam qui de sua clericali Vocatiojie certus ab ea recedit, ul saeculo fruatur, vix in bono animae statu constitutus censeri potest (VI, 1. c,, dub. 2). — De clerico per vim vel metum ordinato vide n. 1434 et 2201. 1915. — IV. Requiritur scientia competens. Can. 974, § 1, n. 4. Ex can .976 §. 1, requiritur pro initiandis ad tonsuram, ut ince­ perint cursum theologicum ; pro subdiaconis, ut absolverint ter­ tium cursus theologici annum. 7diaconatus nequit conferri, nisi incepto quarto anno ; presbyteratus vero, nisi post medietatem ejusdem quarti anni. Can. cit., § 2. 1° Cursus theologicus (absoluto cursu philosophiae cum affinibus disciplinis saltem per biennium) peractus esse debet, non privatim sed in scholis ad id institutis. Can. cit., § 3. Cursus iste saltem integro quadriennio contineatur, el praeter theologiam dogmaticam el moralem complecti praesertim debet studium Scripturae Sacrae, historiae ecclesiasticae, juris canonici, lilurgiae. sacrae eloquentiae et canius ecclesiastici. Habeantur etiam lectiones de theo­ logia pastorali, additis practicis exercitationibus. 2° Requiritur, ad effectum ordinationis, cursus scholasticus novem integrorum mensium, cum examine finali feliciter emenso. S. C. Consist., 24 Mart. 1911 f/1. .1. Λ’., III. p. 181). 3° Episcopus tenetur, nisi aliunde certus sil de ordinandorum scientia, pro­ prios subditos examinare, «sibi adseitis ad id peritis el idoneis viris», ut loquitur Tridentinum (Sess. 23, c. 7). 4" Qui gradum scientiae requisitum possident, hos omnes potest Episcopus tuta conscientia ordinare. A propriis lamen subditis licet majorem scientiam exigere ; haecque passim, hodiernis temporibus, laudabiliter exigitur (VI. 791. 792). 5° Constat deinde, cursum i 446 P. ill. — Tr. VU. De ordine. theologicum religiosorum protrahendum esse per quatuor integros annos academicos, i. e. per 45 menses integros, computatis vacationibus trium priorum annorum. Ita ex can. 589, § 1 et notis adjectis. Vide tamen dicenda n. 2224, c 1916. — V. Requiritur probitas vitae. Can. 974, § I, n. 2. Debet enim clericus, divinae vocationi fidelis exsistens, futurae perseve­ rantiae pignus quoddam praebere. Unde Tridentinum (Sess. 23, c. 12) : « Sciant Episcopi debere ad hos ordines assumi dignos duntaxat et quorum probata vita senectus sit. » Et 5. Thomas : « Non sufficit bonitas qualiscumque, sed requiritur excellens ». Hinc prohibet Apostolus (1. Tini., 3, 6) ordinari neophytos, id est, ut explicat idem Angelicus, qui non solum aetate neophyti sunt, sed et qui neophyti sunt perfectione (VI, 63 seqq., 802 ; Exam, ordin., n. 45). Juxta can. 972, § 1, omnes adspirantes (nisi in casu spe­ ciali dispenset Ordinarius) tenentur saltem per integrum sacrae Theologiae curriculum commorari in Seminario. Ex lege positiva, praesertim ex Tridentino (Sess. 23, c. 5 el 7, de Ref.) et ex Pontificali, praemitti debent sacrae ordinationi, qua ordines majores confe­ runtur, tria scrutinia. — Primum fit a parocho vel ab alio per Episcopum constituto ; et ad hoc proclamatio fieri debet in paroeciali cujusque candidati ecclesia. Can. 998, § 1 *. — Secundum scrutinium (de quo supra n. 1909) insti­ tuitur ab ipso Episcopo cum quibusdam examinatoribus, paucis diebus ante ordinationem. Eo line instituitur istud scrutinium, ut ·< ordinandorum genus, personam, aetatem, institutionem, mores, doctrinam et fidem diligenter investiget et examinet ». — Tertium scrutinium fit in ipsa ordinatione (dia­ conorum scilicet et presbyterorum) per illa verba Episcopi : 0'cis illos esse dignos? Quae sunt hodie, cum ipsa attestatione archidiaconi, mera caeremonia (cfr. n. 1918). » Ad probationem,ab Episcopo exquirendam.non quidem suflkit quod ipse nihil mali noverit de ordinando ; sed debet fieri certus de ejus positiva probi­ tate, juxta sublimitatem gradus ad quem ille inhiat ascendere, ut communiter dicunt Salmanticenses, etc., cum S. Thoma... Qua de re Episcopi, in hac pro­ batione expetenda non debent esse contenti simplici attestatione parochorum, qui humanis ducti respectibus in hujusmodi attestationibus concedendis facile clericis indulgent ; sed insuper ab aliis fide dignis, capta secreta informatione, certi fleri debent, non solum quod initiandus non fuerit malus (nempe quod non fuerit rixosus, non dederit scandalum, frequentando ludos, pravas conver­ sationes, etc.), sed etiam quod ille sit positive bonus, scilicet quod vitam agat spiritualem, sit assiduus in ecclesiis, sacramenta frequentet el orationem, studio vacet, etc. — Dicet aliquis : Si hoc observaretur, deficerent utique in Ecclesia ministri. Recte respondet ad hoc Benedictus X IV : Melius est pauciores haberi ministros sed probos a'qu> utiles, quam plures qui nequidquam sunt vali· ‘ Ordinario fas est vel ab hae publicatione dispensare, vel praecipere ut in aliis quoque ecclesiis peragatur, vel publicationi substituere affixionem ad valvas ecclesiae per aliquot dies, inter quo- unu- saltem die- festus comprehendatur. — Publicatio liat die (esto inter missarum sollemnia, aut die non Hto, quando habetur major frequentia populi- Can. 998, t 1 et 2. Cap. III. — De subjecto ordinis. 447 run.» Ita S. Alphonsus (VI, 803). Cfr. can. 973, § 3, 1000; et lnstr.de qua supra, in n. 1913. Quoad ordinandum alienae dioecesis, constare debet de ejus probitate per litteras testimoniales, ut praescribunt Innocentius XII, in celebri Bulla Specu­ latores et Can. 993 *. Quid de clerico in cilio turpi habilualo?—Ordinandus qui in vitio turpi luxuriae (vel ebrietatis) habitual us est, quamvis dispositus sil ad sacramentum poenitentiae, eo ipso nondum dispositus est, qui sacrum ordinem suscipiat ; sed aliquandiu debet operam dare ad pravum habitum exstirpandum. Ratio est, quia ut quis ad sacri ordinis dignitatem ascendat, non sufficit simplex et actualis status gratiae ; sed requiritur etiam bonitas praecellens et habitualis quae, juxta legem communem, non statim acquiritur. Quod si in vitio turpi habituatus ad ordinem sacrum statim ascendere vellet, absque emendationis experimento, iste, utpote temerarius, sacrarnentali quoque absolutione se praeberet indignum 2. a) Subdit 5. Alphonsus, confessarium tula conscientia posse absolvere cle­ ricum habituatum, qui tam magnam compunctionis gratiam acceperit, ut merito credi possit in bono firmatus. — Consultius tamen aget, etiam in hoc casu, si experimentum conversionis et firmitatis propositi proponat (VI, 69). b) Notatu digna sunt verba recentius ad Episcopos Boliviae directa : α Prae­ cavendum ne minus digni quoque, necessitatis causa, in sacerdotium admit­ tantur... Itaque non quot, sed quos sacrorum ministros assumamus perpen­ dere debemus ; omniaque experti quae ad sacerdotii studium in juventute fovendum suadeat prudentia, diligenter rem Deo, cujus in manu est, com­ mendemus ». Epist. Bened. XV, 4 Aug. 1918 (A. /1. 5., X, p. 361).i Quaesitum. An clericus, qui aliquo ordine, dignus judicatus luerit, ad eum suscipiendum cogi potest ? Respondetur : /Vcg., juxta can. 971, 973, § 2 et juxta decisionem S. Poenitentiariae (27 Aug. 1829), quae respondit non esse cogendum, qui licet a suis Superioribus electus, et a suo confessario dignus judi­ catus sacro ministerio, obtemperare illorum monitis renuit, causa humilitatis, vel timore periculorum. Excipe vero : a) si judicetur, absolutam intercedere voluntatem Dei per signa extraordinaria, vel exterius, vel interius in statu intimo animae, ordi­ nando manifestata ; — b) si gravis adsit necessitas Ecclesiae, rui aliter pro­ videri nequeat. De his judicare debet Episcopus. 'Si Impossibile vel nimis «HlUcile evadat omnes litteras testimoniales exquirere, provi­ dere debet Ordinarius saltem per juramentum suppletorium a promovendo praestandum. Can. 994, § 3. — * Cfr. VI, 63-78 ; H. Ap., tr. ult., 16, 17 ; et iiened. XIV, de Syn., lib. 11, C. 2, n. 17, 18 ; Item Vind. Alph., P. VI, c. 2, § 4 ; Ciolli, upusc. Del Chiertco ordinando (Firenze, 1885) ; Aertnys (ap. Nouv. Rev. Théol., 28, p. 130 seqq.), et in Theol. mor., II, n. 586 ; P wcella-Gennaro, VI, n. 42 et 43. 448 P. III. - Tr. VII. De ordine. 1917.— VI. Requiruntur exercitia spiritualia rite peracta. Can. 1001. Kalio est, quia exercitia hujusmodi, ut experientia docet, multum juvant ad incrementum et vigorem spiritus ecclesiastici. a) Qui ad primam tonsuram el onlines minores promovendi sunt, spirituali Ims exert iliis per tres saltem integros dies ; qui vero ad ordines sacros saltem per sex integros dies vacare debent. Attamen, si qui intra semestre ad plures ordines majores promovendi sint, Ordinarius potest exercitiorum tempus pro ordinatione ad diaconatum reducere, non tamen infra tres integros dies Can. < it., § I. b) Si expletis exercitiis, ordinatio ultra semestre differatur, exercitia iterentur ; secus Ordinarii est judicare an iteranda sint, necne. Jb., § 2. — c) De peractis exercitiis Episcopus certior flat testimonio Superioris domus in qua fuerint peracta ; vel, quoad religiosos, attestatione proprii Superioris majoris. //;.,§ 4. Articulus II. Be conditionibus externis in ordinando requisitis. Ex jure, quod nunc viget, requiruntur in ordinando, praeter jusjurandum contra errores modernistarum, immunitas a censura et irregularitate, aetas canonica, suscepta confirmatio, titulus canonicus, et quandoque ordinis jam suscepti exercitium. I >e juramento ab ordinandis emittendo superius locuti sumus (vide n. 428,2°). Norunt omnes illud jusjurandum ante subdiaconatum esse praestandum. Poterit etiam Episcopus illud ante alios ordines sacros exigere. Cfr. .1. .1. A . Ill, p. 182 lege Instruet. S. OIT., 28 Aug. 1Û07, de clericis modernisas f.l. Λ .5’., 40, p. 727). 1918. Principi,\. I. Requiritur immunitas a censura et irre­ gularitate. Can. 968. Censura enim privat participatione bonorum Ecclesiae, et irregularitas inducit i n habilitatem ad ordinem ; non tamen invalidam reddunt ordinationem. Episcopus ante inceptam ordinationem praecipit, sub poena excommuni­ * cationi ne quis alterutro impedimento ligatus accedat, sicut nec descriptus, .ml non approbatus aut extraneus, protestando sc nolle hujusmodi indignos ordinare. Si nihilominus quispiam hujus generis accederet, censenda esset valida ejus ordinatio ; quia praedicta ad merum ritum hodie perlinent, seu ad solum terrorem praemitti solent unde supponi nequit. Episcopum revera voluisse alligare suam intentionem tali protestationi, nisi positive de contrario constet Episcopus emm, ait Benedictus ΛΊ I (de Syn.. 1. 8, c. II, n. 1), cum Navarro, Gobât et l.ugo, ne gravis peccati reus liat tenetur absolute inten­ tionem habere ordinem conferendi homini praesenti, cum manus imponit *. Cfr. S. Alph., VI, 784 ; Many, o. c., tit. 2, c. 6. ' Ktvcro in atiquo eprciati. sci. cum sacri ordine. legitime distinctis et subsequenubu> vel proximi. diebus alicui conferantur (v. g. ex privilegio apo.stollco), ct tempus noa suppilat praemittendi saltem 3 dies. tunc praeminantur s. ordini primum conferendo .iltem ·> <11·. < x. rcllloniin, c< eris ordinibus (Ί n. r t poterit, Judicio Episcopi) tina saltem dies. fi; C. de 2 MUI 1928 (Λ Λ. XX, 1928. p 359). Cap. III. — De subjecto ordinis. 449 1919. — II. Requiritur actas canonica. Can. 974, § 1, n. 3. Pro prima tonsura et ordinibus minoribus nulla certa aetas in Codice assignatur. Kalio tamen habenda est eorum quae supra de requisita scientia diximus. Vide n. 1914. Quoad ordines majores, can. 975 haec statuit : « Ne conferatur subdiaconatus ante annum vigesimum pri­ mum completum, diaconatus ante vigesimum, secundum completum presbyteratus ante vigesimum (piarlnm completum . Nec vero ordinari potest absque dispensatione, cui paucae tantum horae desunt. Pro episeppatu, ex can. 331, § I, n. 2, requiritur annus trigesimus completus. a) In Ecclesia orientali, vigent adhuc canones Concilii Trullani. .Synodus Ruthenorum (an. 1891) praescriptis Tridentini se subjecit ; iisdem etiam lenentur llalo-Graeci. b) Dispensatio super aetate reservatur Romano Pontifici, qui eam concedere non solet, nisi pro suscipiendo sacerdotio, propter Ecclesiae necessitatem aut utilitatem *. ICpiscopi autem qui, ex concessione S. Pontificis, facultate potiuntur dispensandi, dispensare valent clericos saeculares et regu­ lans. S. Off., 29 Jan. 1896 (A. S. S„ 30, p. 122). w. 1920. III. Requiritur recepta confirmatio. Id liquet ex can. 974,7 S·> I, η. I, et 993, 1°. « Prima tonsura, ait Tridentinum, non initientur, qui sacramentum confirmationis non susceperint ■. Communiter docetur, hanc obligationem esse tantum sub levi (VI, 183, 786). Declaravit tamen S. C. Concilii (die 27 Septembris 1601) eum, qui tonsuram vel ordines' non confirmatus suscepit, non posse, utpote male promotum, ad alios ordines ascendere, nec relinere beneficia, de quibus fuit provisus, sine Pontificis dispensatione 2. Ceterum ex can. 993, quilibet promovendus ad ordines debet afferre testimonium receptae confirmationis. 1921. IV. Requiritur titulus ordinationis, seu cautio, qua pro­ videatur ordinando in sacris de honesta ac perpetua sustentatione. Can. 974, § I, n. 7. A Conciliis, et praesertim a Tridentino (Sess. 21, c. 2, de Ref.), titulus exigitur, tum ne clerici, defectu susten­ tationis, vilem aliquam artem exercere vel mendicare cogantur, turn ut liberius possint spiritualibus vacare, quin rerum tempora­ lium sollicitudine distrahantur (VI, 813). Haec lex adeo firma est, ut sit grave peccatum ordinare vel ordinari absque titulo, vel cum titulo falso ; vel, si de patrimonio res est, cum titulo ficto seu fiduciario, vel nullo, vel injusto, vel restitutioni obnoxio. Praeterea Episcopus aliquem ordinans sine titulo incurrit in suspensionem (cfr. n. 1361). Episcopus ordinem vel dimissorias sine titulo tribuens, ipse tenetur, nisi deceptus fuerit, ’Dispensationes pro ordinandis concedit S. C. de Sacram., quae etiam quaestiones dc validitate dirimit. — Excipiuntur dispensationes pro religiosis, quarum concessionem moderatur S. C. dc Religioais (A. A. S., I, p. 10» 11).— · Angehs, lib. 1, lit. il, η. 9, p. 226 (Renzi et Nicoliue habent : au. 1621). Marc. Jnit. Moral. Alph. T. II. 29 450 P. HI. — Tr. Vil. De ordine. ordinatum indigentem alere, donec titulum ei obtinuerit. Can. 980, §2. Et quempiam sic ordinaverit, cum pacto ut ordinatus non petat ab ipso aliment.; hoc pactum omni vi caret. Can. cit., § 3. Si post susceptum subdiaconatun; titulus pereat, ordinatus sibi alium providere debet, nisi, judicio Episcopi ejus sustentationi aliter cautum sit. Can. 980, § 1. Triplex praecipue datur titulus, nempe : beneficii, patrimonii et paupertatis religiosae. Cfr. can. 979, § 1. et 982. Jamvero : 1° Titulus beneficii ecclesiastici est potissimus ordinationis titulus. De hoc sic statuit Concilium Tridentinum : « Nec quis dein­ ceps clericus saecularis... ad sacros ordines promoveatur, nisi prius legitime constet, eum beneficium ecclesiasticum, quod sibi ad vic­ tual honeste sufficiat, pacifice possidere ». Requiritur igitur : a) Beneficium ad victum sufficiens, id est, juxta taxam dioecesis ubi est beneficium, si sit residentiale. Quod si defectus beneficii sit modicus, licite quis ordinatur ; secus, si sit notabilis, v. gr. quintae partis Potest tamen suppleri ex aliis bonis ; dummodo alius titulus, v. gr. domicilii, exsistat, conferens Episcopo jus ordinandi (cfr. n. 1907). — b) Pacifice posses­ sum; hinc non sufficit beneficium certum de futuro, nec beneficium, cujus possessio injuste impeditur : sed sufficit illud, cujus reditus solum post suscep­ tum sacerdotium percipi possunt. Cfr. can. 979, §2. — Nemo sacris ordinibus initiatus potest suum beneficium resignare, nisi facta mentione, quod ad illius beneficii titulum sit promotus ; neque ea resignat io admittatur, nisi constito quod aliunde vivere commode possit ; et aliter facta resignatio nulla sit. Ita Tridentinum (1. c.) et can. 1485. 2° Titillus patrimonii «obtinet, cum ordinandus talibus bonis cortis, stabilibus ac frugiferis, aliunde quam ab Ecclesia prove­ nientibus, est instructus, quae ad congruam ejus sustentationem sufficere Lpiscopi judicio censeantur ». Instr. S. C. de Prop. F., 27 Apr. 1871. LT autem hic titulus valeat, debet, ex Tridentino, patrimonium esse : a) per­ petuum, v. gr. census perpetuus, etsi possit esse redimibilis ; b) constitutum super re certa et immobili, ac de sua natura frugifera, pacifice possessa, nec aere alieno aut hypotheca gravata ; c) approbatum in curia episcopali, atque ad taxam synodalem instrumento legitimo exaratum ; d) firmum et inalienabile, nisi, ex justa causa, accedat licentia Episcopi.— Potest constitui sub clausula : donec clericus provideatur vel consequatur alia bona ; sed prior titulus non exstinguitur, nisi novus fuerit ab Episcopo subrogatus. Ita ex S. C. C., 12 Julii 1687. Potest item constitui in syngraphis nominativis debiti publici, et aliis censibus, dummodo hypothecae supponantur, ut passim fit. Cfr. Â.Î.5., I, p. 344 ; Haine, de Ord., q. 16. (VI, 817 ; El. 1. qq. ref., n. 88). Patrimoniis accensentur pensiones perpetuae, legata perpetua missarum , itnmo et capellaniae manuales, seu laicae, modo conferantur sub conditione donc· ordinatus provideatur, et in forma legali, in curia episcopali recogniti (Lucidi, c. 3, n. 396, 426). 3° Titulus paupertatis, a S. Pio V institutus, « in religiosa professione est positus, vi cujus, qui sollemnia vola in probata Religione Cap, HI. — De subjecto ordinis. ■Ï51 emiserunt, vel ex redditibus bonorum, si quae ipsamet Religio pos­ sideat, vel ex piis fidelium largitionibus, omnia communia habent, quorum ad vitam alendam indigent » (Instr, cit., n. 4). Cfr. can. 982, § 1. Religiosi autem non possunt hoc titulo ordinari, nisi vota perpetua sollemnia emiserint (cfr. n. 2187, 6°). B a) Pro religiosis votorum simplicium perpetuorum canon 982, § 2 admittit de jure titulum mensae communis, Congregationis, aliusve similis, ad normam Constitutionum l. · b) Ceteri religiosi, ad titulum ordinationis quod spectat, jure saecularium reguntur. Can. cil., § 3. Et id valet, sive agatur de religiosis Ordinum sive de aliis quibuslibet religiosis, dum nondum volis perpetuis ligentur. 1922. — Praeter hos titulos, alii admittuntur, praesertim in regionibus, ubi nulla aut solum modica exsistunt beneficia, vel ubi lex civilis obstat quominus sacra patrimonia constituantur. Hujusmodi sunt, ex can. 981, § 1, titulus servitii ecclesiae, et, in locis S. C. de Prop. Fide subjectis, titulus missionis. Ili tituli ea lege conceduntur ut ordinandus, jurejurando interposito, se devoveat perpetuo dioecesis aut mis­ sionis servitio, sub Ordinarii loci pro tempore auctoritate. Cfr. Instr. S. C. Consist., 29 Jul. 1909, A. A. S., I, p. 678. His titulis adjungi potest titulus collegii, seminarii, etc. Quinimmo, in Germania, permittente vel tolerante S. Sede, admittitur titulus mensae, i. e. promissio pensionis ordinatis solvendae, si ob senium vel aegritudinem inhabiles efficerentur ad obeunda munera sacra. Ordinarius presbytero, quem promoverit titulo servitii ecclesiae vel missio­ nis, debet beneficium vel subsidium, ad congruam ejusdem sustentationem sufficiens, conferre. Can. 981, § 2. 1928. —Quaesitum. An requiratur exercitium ordinis jam suscepti? Resp. De obligatione praedicta non constat modo absoluto quoad omnes ordines. Statuit enim can. 978, § 1 : « In ordinationibus serventur tempo­ rum interstitia, quibus promoti in receptis ordinibus secundum Episcopi praescriptum sese exerceant ». Si igitur jus particulare suscepti ordinis exer­ citium imponat, standum erit Episcopi praescriptis. Verba autem can. cit. non continent legem strictam universalem, eo quod mere confirmare intendunt statuta conc. Tridentini (Sess. 23, c. 11). Jamvero Concilium loquendo de ordinis recepti exercitio, tantummodo unam ex rationibus, cur interstitia introducta fuerint, indicare voluit. Porro ratio legis non est lex. Ceterum, si qua obligatio generalis adsit, haec non est gravis nec obstringit nisi promotos ad ordines inferiores, de quibus solis loquitur Synodus. — Suilicit ergo (secluso jure particulari) ut clerici per aliquod tempus in ordine suscepto remaneant, et obligationes generales clericorum (breviarii, castitatis, etc.) adimpleant. Cfr. Many, op. cit., n. 110. ‘Si de hoc titulo silent Constitutiones, providendum erit per speciale Indultum, eo quod hujusmodi titulus non admittitur modo absoluto a Codice. Vennecrsch, Period., t. S, p. (17). 452 P. III. — Tr. VII. De ordine. Articulus ili. De iiis quae spectant ad modum ordinationis. 1924. — Quoad modum quo fieri debet ordinatio, requiritur: 1° Ut ordinatio fiat per gradus, servata scilicet in ordinum susceptione legitima eorum serie. Can. 977. Si quis per salium ordinatur, peccat graviter, et prohibetur a suscepti ordinis exercitio, quamdiu praetermissum ordinem non sus­ ceperit (VI, 793). Kecole dicta n. 1367 U Quamvis autem istiusmodi ordinatio graviter illicita sit, est tamen valida ; foret dubia, casu quo quis susciperet episcopatum ante sacerdotium (cfr. n. 1888. q. 11). 2° Ut ordines suscipiantur per statuta temporum interstitia. Can. 978, § 1. Ex § 3 ejusdem can., non possunt, absque gravi peccato, eodem die et eidem conferri majores ordines, ut constat ex Trid. (Sess. 23, c. 13) ; nec subdiaconatus cum ordinibus minoribus. S. C. C.. 21 Febr. 1728, negavit id consuetudine introduci posse, etsi A.\. communiter affirmaverint ; et can. citatus consuetudines contra­ rias reprobat. Immo nec primam tonsuram una cum ordine minori, nec omnes ordines minores simul licet conferre. Can. 978, § 3, a) Primam tonsuram inter et ostiariatum, vel inter ordines minores quan­ tum intervallum esse debeat, non determinavit Tridentinum, immo dicit : • nisi aliud Episcopo videretur » · et haec confirmat can. 978, § 2. b) Ut a minoribus ordinibus ad subdiaconatum quis ascendat, requiritur spatium unius anni (vel civilis, vel ecclesiastici, ut notat Many, n. 109) ; inter subdiaconatum et diaconatum, necnon inter diaconatum et presbyteratum sullicit spatium trium mensium. Porro, si necessitas aut utilitas ecclesiae aliud exposcat, potest judicio Episcopi interstitiorum spatium minui. Can. cil. « Si agatur de religiosis, quibus Sedes Apostolica, post Tridentinum, concessit pri­ vilegium exemptionis ab interstitiis, judicium non spectat ad Episcopos, sed ad Superiores » (De Angelis, 1. 1, tit. 11, n. 7). 3° Ut ordines suscipiantur diebus jure assignatis. a) Tonsura potest qualibet die, loco atque hora conferri. — Ordines minores legitime conferuntur singulis diebus Dominicis et festis duplicibus matutino tamen tempore. S. R. C., n. 2705 ; Pontif. Rom., de Ordin. conf.; Can. 100G, § i. Ordines majores conferendi sunt solummodo (intra missarum sollemnia) sabbatis Quatuor Temporum, sabbato ante Dominicam Passionis et Sabbato Sancto. Consecratio Episcopi iit quovis anni tempore, die tamen Dominico, \ I die nalalitio Apostolorum, non autem die festo S, Lucae, S. Marci et S. Bar* Si quis, ritu orientali ad aliquos orlin» jam promotus, a S. Sede Indultum obtinuerit superior» ordine* suscipiendi ritu latino, debet prius ritu latino recipere onlines quos nlu orientali non receperit. Can. 100A. Cap. III. — De subjecto ordinis. 453 nabae, aut in diebus festivis infra hebdomadam, etiamsi non sint suppressi (A. A. S., V, p. 186). Cfr. can. 1006, § 1 et 2. b) Ex gravi causa (ita can. cit., § 3) ordines sacri possunt conferri, extra tem­ pora. i. e. in diebus Dominicis, et in festis de praecepto : modo dies sint inter­ polati, seu non continui, ut pluries a SS. Congregationibus declaratum est l. Ampliora privilegia, si cui fuerint vere et certe concessa, non videntur esse revocata 2. c) Episcopus, gaudens Induito conferendi ordines extra tempora et non ser­ vatis interstitiis, eo uti potest etiam erga alienos subditos, habentes litteras dimissorias suorum Ordinariorum (A. A. S., I, p. 656). 4° Ut habeatur ordinatio in loco debito, nempe in ecclesia catliedrali, vel digniori dioecesis, ut loquitur Tridentinum (Sess. 23, c. 8). Si tamen ordinatio non est generalis, sed paucorum, potest fieri in privato sacello. S. C. C., 20 Nov. 1592 (ap. Lucidi, c. 2, n. 127) : Can. 1009. Nomine loci debiti intelligitur etiarn propria dioecesis ; non enim licet in alieno territorio, sine Episcopi facultate, actum adeo sollemnem exercere. Can. 1008. Cardinalibus tamen id permittitur, ex can. 239, § 1, n. 15, modo praemo­ neant Ordinarium, si sacra functio fiat in ecclesia cathedrali. 5° Ut ordinandi ad aliquem sacrum ordinem Eucharistiam, prout praescribit Pontificale, suscipiant. Can. 1005. Haec praescriptio obligat sub gravi novos subdiaconos, diaconos et presby­ teros. Promoti ad ordines minores nulla lege communionem recipere tenentur. (VI, 801). 6° Ut idem Episcopus qui ordinat,missam etiam celebret;secus divideretur mysterium unitatis, ul aiunt Innocentius III (cap. Quod sicut, § 1, de Elect.) et Benedictus\XIV (de Syn., I. 8, c. 11, n. 5). Can. 1003. Valida tamen esset ordinatio, si unus celebraret, et alius ordinaret, ut declaravit S. C. C., cum missa non sit de essentia ad ordinum validitatem (ib., n. 7). a) « Presbyteri neoordinali debent, una cum Episcopo ordinante, missam legere, inchoando ab oratione Suscipe sancte Pater n. Ita Pontif. Rom. ; cfr. S. R. C., n. 2404. — Consecrant vere eum Episcopo, quamvis unum tantum fiat sacrificium ; quapropter ipsis attendendum est. ut verba consecrationis 1 Reprobatur quaelibet consuetudo contra ordinationum tempora a Codice praescripta; quae servanda quoque sunt cum Episcopus latini ritus ordinat ex Induito clericum ritus orientalis, aut contra. Can. 100G, § 5. — 1 Cfr. S. Alph., VI, 797, dub. 3 ; De privil., n. 115. 116 ; Lucidi, c. 1. n. 113-124 ; Ferraris. v. Ordo, a. 2, n. 13. Privilegium ordinandi extra tem­ pora et non serratis interstitiis intelligitur de ordinatione diebus festivis continuis etiam Abrogatis ; numquarn autem de receptione plurium ordinum sacrorum eodem die. Vide Gosparn. I, n. 509 ; Many, n. 113 ; Vermeersch-Creusen. Epit. 11,269. — Benedictus PP. XIII in concilio Romano, ut refert S. Alphonsus (VI, 797 ; H. A. XX, 115), declaravit privile­ gia regularium quoad ordinationes extra tempora, in suo robore persistere, sive talia pri­ vilegia expresse sint concessa sive per viam communicationis. Quare ailirmat C. Gasparri (des. ortlin. I. 74) : · Melior sententia tenet omnes ordines regulares hoc privilegium habere pro suis professis. - Idem sentit Fanfani (de lure rclig. n. 363), vigente nunc Codice. 454 P. III. — Tr. VII. De ordine. eodem temporis puncto, ac Episcopus, proferant, utque formam, quoad fieri potest, simul cum eo absolvant. Ita Pontif. Rom. b) Debent etiam cum eodem dicere Evangelium in fine missae (S. R.C., n. 2682). Quod si ordinatio fiat cum cantu, tenentur praefationem, aliaque quae ab Episcopo cantantur, sine canti legere (S. R. C., ib., ad 11). c) Debent missam legere, non stantes, sed in ter­ ram genuflexi ; ideoque non debent sub sacrificio facere omnes actiones, quas facit ipse Episcopus, puta: cruces manu super oblata peragere, genu flectere, etc. (S. R. C., n. 2404). 1925. — Quaesita. I. Quomodo obligant preces, quas Episcopus per modum poenitentiae ordinalis imponit ? Quid de missis ? llesp. Probabiliter adest solummodo obligatio minus stricta, quae non ligat sub gravi (VI, 829). Jamvero, a) « Pro Nocturno talis diei intelligendus est Nocturnus ferialis, vel primus Festi, aut Dominicae in Psalterio, prout Ordinatio in feria, Festo, aut Domi­ nica habita sit. Atvero Episcopus ordinans jus habet injungendi alium a Nocturno diei, quem Pontificale designat ». S. R.C., n. 4042. Porro ordinatus non debet addere psalmum : Venite adoremus, neque hymnum, neque lectiones. Sufficiunt psalmi cum respectivis anti­ phernis. S. R. C., 10 Jul. 1903 (A. S. 5., 35, p. 748). — b) Tres missae, neopresbyteris impositae, celebrandae sunt primis diebus, quibus missas votivas celebrare licet ; quin tamen applicandae sint pro Episcopo, cum id non exprimatur, et Episcopus addat : Et etiam orate pro me. — Si autem occurrat missa festiva Pentecostes aut B. Μ. V., neopresbyter per illam satisfacere potest partiali obli­ gationi, nec ad missarn votivam tenetur. 1926. — II. Ad quid tenentur sacerdotes vi obedientiae, quam Episcopo in ordinatione promiserunt ? Resp. Obedient ia canonica speciali modo clericis, praesertim sacerdotibus, imponitur. Can. 127. Unde, quoties et quamdiu id (judicio Ordinarii) exigat Ecclesiae necessitas, ac nisi legitimum impedimentum excuset, debent clerici suscipere et fideliter implere quodeumque munus ab Episcopo commissum. Can. 128. -— Pari­ ter nequeunt clerici (etiamsi officium residentiale non habeant) a sua dioecesi per notabile tempus discedere, nisi cum licentia saltem praesumpta proprii Ordinarii. Can. 143. Vide Bouuaerl, de canonica oboedient. ; Ratis, de s. obed. n. 22 seqq. In exemplorum ordinatione servari debet dispositio Pontificalis quoad ipsam formulam · Promittis Ordinario tuo obedientiam, etc. S. R. C., n. 2966. Cap. IV. — De irregularitatibus. 455 CAPUT IV [)e impedimentis ordinis et de irregularitatibus. S. Alphonsus, VII, 341 ; ed. G., IV, p. 447 ; Η. Ap., XIX, 72 ; Suarez, dc Censuris, disp. 40 ; Laymann, 1. 1, tr. 5, p. 5 ; Salman lie., de Ccnsur., tr. 10, c. 7 ; Wernz, Jus Decret., II, n. 94 ; Gas parti, desacr. Ordin., n. 155 ; Heiner, cd. 6. anni 1912 ; Noldin-Schmill, III, 480 ; Colli· Lanzi, IV, n. 2833 seqq. ; Piscelta-Gennaro, VI, n. 51 seqq. ; Blat, L. III, P. I, p. 418 seqq. ; Venneersch, III, n. 698 ; Vennecrsch-Creuscn, II, n. 251 ; Woulers, II, n. 620 ; Raus, Inst. can. n. 61. Dicendum hic venit : 1° de irregularitatibus in genere ; 2° de irregularitatibus in specie. Articulus I. De irregularitatibus in genere. Quatuor sunt expendenda : 1° quid sit irregularitas, et quotuplex ; 2° quinam sint ejus effectus ; 3° quomodo incurratur ; 4° quo­ modo cesset. § 1. Quid sit irregularitas. 1927. — Definitio. Irregularitas proprie dicta est canonicum impedimentum ex se perpetuum (seu inhabilitas), prohibens ne quis ordines suscipiat aut susceptos exerceat. Can. 968 et 983. Quodsi hujusmodi inhabilitas non est perpetua, habetur simpliciter impedimentum (seu irregularitas improprie dicta), quod ab ordi­ nibus non arcet, nisi quamdiu perdurat. Irregularitas, sive proprie sive improprio sumatur, non est censura. Haec supponit semper culpam et habet rationem poenae medicinalis ; irregularitas vero non semper supponit culpam ; et si quandoque per modum poenae impo­ natur, hoc fit primario ad praecavendam indecentiam in sacro ministerio, secundario vero ad reum puniendum. Cfr. Gasparri, op. cit., n. 179. Divisio. Variae sunt irregularitates : 1° Irregularitas, ratione causae, dicitur ex defectu vel ex delicto, prout a jure imponitur, vel ob solos defectus afferentes sacro minis­ terio indecentiam, vel ob certa delicta, propter quae susceptio vel exercitium ordinis prohibetur. 2° Irregularitas, ratione extensionis, est totalis vel partialis. Prior excludit a susceptione omnis ordinis et ab omni suscepti ordi­ nis exercitio ; posterior impedit aliquod ordinis ministerium, vel ascensum ad ordinem superiorem, et non est nisi irregularitas in sensu lato ut ex ipsa definitione constat (cfr. etiam Gasparri, I, n. 167 et 177. •456 P. III. — Tr. VII. De ordine. § 2. Qui sint effectus irregularitatis. 1928. — Irregularitatis effectus sunt sequentes : 1° Inhabilitas ad licite suscipiendos ordines, etiam primam ton­ suram ; nam, frustra ad ordines se praeparat, qui ab ordinibus prohibetur. Can. 968, § 1. Inde graviter peccat tam ipse irregu­ laris, qui ordinem suscipit, quam Episcopus, qui eidem ordinem vel solam tonsuram confert (VII, 342). 2° Inhabilitas ad ordines sacros exercendos ; unde irregularis valide quidem, sed illicite conficit aut administrat sacramenta. Can. n. 968, § 2. Xec vero privatur « iis actionibus, quae non requirunt exercitium ordinis, et quas etiam laici exercere possunt, puta recipere sacramenta, et officia canere, sicut et conferre beneficia ; quia haec spectant ad exercitium jurisdictionis, non ordinis ; item matrimonio assistere, vel licentiam assistendi alteri prae­ bere, dispensare in votis, absolvere a censuris, dare facultatem audiendi confes­ siones » (VII, 342, 2°). 3° inhabilitas ad recipienda beneficia quae exercitium ordinis sacri requirunt. Cfr. can. 991, § 3. Interdictus enim a tali exercitio eo ipso est inhabilis ad officium quod ordinis exercitium requirit, adeoque etiam inhabilis est ad beneficia, huic officio annexa. Consonat Tridentinum (Sess. 22, c. 4, de Ref.). Excipe, si bene­ ficium bona fide receptum fuisset : quo in casu liceret, obtenta dispensatione, illud retinere. I nde, quoad beneficia obtenta ante irregularitatem, certum est apud omnes irregularem illis non privari ; nec privandum a judice, si irregularitas ei super­ venerit ex defectu infirmitatis. Si vero sit ex delicto, privari debet per judicis sententiam ». Immo, interim jam renuntiare debet, vel dispensationem obti­ nere quia nemo potest relinere beneficium, cujus onera licite exercere nequit (VII, 342, quaer. ; cfr. IV, 130). Vide infra dicenda n. 2239, G°. Quaeres. An collatio beneficii jacta irregulari, sit ipso jure nulla ? Resp. Id certum est, ex can. 2294, quoad eos qui infamia juris laborant. Quoad alios irregulares, controverlitur. Vide S. Alph., VII, 343 ; II. Ap., XIX, 76. Probabilius tamen est, collationem esse nullam, ex Cone, d'rid., Sess. 14, c. 7 ; Sess. 22, c. 4. Hinc sequitur: a) Non potest vir irregularis et ad omnia beneficia inha­ bilis, se immittere in hujus possessionem ; nemo enim potest cum opinione probabili (aut parum probabiliori) inchoare possessionem rei alienae, b) Si tamen bona fide beneficium recepit, et oneribus per alios satisfecit, non tene­ tur (ob contrariam probabilitatem) ad perceptorum fructuum restitutionem. c) Si quis valide jam institutus incidit postea in irregularitatem, fructus lucrari potest ; quia in omni casu, inhabili!as est solummodo « ad obtinenda bene­ ficia » (cfr. can. 2294. § li. A Cap. IV. — De irregularitatibus. 457 § 3. Quomodo incurratur irregularitas. 1929. — Principia. I. Nulla incurritur irregularitas nisi in jure sit expressa. Id clare constat ex can. 983. Hinc: 1° Irregularitas incurritur ipso jure, seu ipso facto, ante judicis sen­ tentiam ; et etiam, ex veriori sententia, ob defectum, vel crimen occultum, nisi aliud in jure statuatur. 2° Non valet, in hac materia, argumentum a simili, nec a majori ad minus. « Sed in dubio an aliqua irregularitas sit necne expressa in jure, standum est communi sensui DD. et consuetudini » (VII, 345, 349 H. Ap., XIX, 78, 82). II. Irregularitas ex defectu semper incurritur, stante defectu in jure expresso. Ratio est, quia hujusmodi irregularitas non habet naturam poenae, sed solius impedimenti ; nec proinde ignorantia et inculpabilitas ab ea incurrenda excusant (VII, 341, 345). Cfr. can. 986 et 988. Ili. Irregularitas ex delicto incurritur per solani culpam gravem, externam et consummatam. Ratio est, tum quia poena gravis gravem culpam requirit, tum quia Ecclesia non punit actus mere internos, sed solum externos, hosque consummatos, nisi aliter expressum sit in jure. Hinc etiam, si actus ob aliquam circumstan­ tiam excusatur a peccato mortali, excusatur pariter ab irregula­ ritate (VII, 438). 1930. — Quaesita. I. .1/? ignorantia aliquando excuset? Resp. Negative, ut expresse dicit can. 988, sive agatur de irregu­ laritatibus ex defectu et delicto, sive tantum de impedimentis. II. Quid agendum in dubio de irregularitate seu impedimento ? Canon 15 statuit : « Leges, etiam irritantes et inhabilitantes, in dubio juris non urgent ; in dubio autem jacti potest Ordinarius in eis dispensare, dummodo agatur de legibus in quibus Rom. Pontifex dispensare solet ». Hinc in dubiis facti (si nempe dubitatur an defectus adsit, an crimen in jure designatum vere commissum fuerit), dummodo post examen peractum positiva remaneant, non est ulterius procedendum, sed regulariter exspectanda est dispensatio Ordinarii. Secus in dubiis facti negativis, quia odiosa sunt restiin• genda. Cfr. 5. Alph., VII, 346, 347. III. An multiplicentur irregularitates vel impedimenta? Resp. Irregularitates el impedimenta multiplicantur ex diversis eorumdera causis; non multiplicantur vero ex repetitione ejusdem causae, nisi agatur de irregularitate ex homicidio voluntario. Can. 989. Ad id ergo attendendum est in petenda dispensatione (cfr. n. 1932). P. III. — Tr. VII. De ordine. 458 § 4. Quomodo cesset irregularitas vel impedimentum. 1931. — Tollitur triplici modo, scilicet : per cessationem causae, — per professionem religiosam, — et per dispensationem. 1° Per cessationem causae tollitur inhabilitas, quoad impe­ dimenta simplicia, seu irregularitates improprie dictas. Patet ex notione n. 1927 tradita. 2° Per professionem sollemnem tollitur irregularitas ex dejectu natalium. Tollitur autem ad solum effectum ut sacri ordines recipi, non vero ut praelaturae obtineri possint, nisi dispensatio specialis accedat. Cfr. can. 984 n. 1, 991, S 3. 3° Per dispensationem tolluntur irregularitates et impedimenta simplicia. Porro : a) Summus Pontifex potest dispensare in omni irregularitate jure humano inducta. Nequit autem in his dispensare, quae necessario et ex natura rerum exiguntur, puta si aliquis adeo corpore vitia­ tus esset, aut mente captus, ut nullo modo altari inservire posset. Neque cum abstemius dispensare potest (cfr. n. 1934). Recurrendum est, pro foro externo, ad S. C. de Sacramentis vel de Reli­ giosis (cum agitur de non saecularibus) ; pro foro mere interno, ad S. Poenitenliariam ; pro nonnullis irregularitatibus, ad S. Officium, sci. pro iis quae pertinent ad fidem (filii acatholicorum etc.). b) Ordinarii possunt per se vel per alium suos subditos dispensare ab irregularitatibus ex delicto occulto provenientibus ; excepta irregularitate ex voluntario homicidio, ex abortus procuratione, ex cooperatione arr-rsdi-C^eu.7 '< ’) cone, dunt in hoc delicto includi occidionem graviter culpabilem, licet indir· cte (efficaciter tamen) patratam. Subjungunt tamen · « Quia versamur in materia odiosa, censent graves auctores irregularitatem ex indirecte voiun- Cap. IV. — De irregularitatibus. 465 Hinc, irregularitati subjacet, qui dat operam rei illicitae simul et ita peri­ culosae, ut ex ea mors frequenter sequatur, si revera mors fuerit subsecuta At vero irregularitati non subjacet : 1° qui dat operam rei licitae, v. gr. peritus medicus curans aegrotum, magister verberans moderate discipulum, operarius reficiens tectum, si quem interficit eventu inopinato et omnino involuntario (secus in casu quo, perpensis circumstantiis, posset de gravi et lethali incuria redargui) ; qui 2° dat operam rei quidem illicitae, sed ex se non proxime peri­ culosae, ex qua mors proximi, tamquam ex mera occasione, sequitur. Atque hinc est, cur S. C. C. non irregularem esse consuerit clericum, ob cujus adulte­ rium maritus uxorem suam adulteram occiderat (VII, 377-384). 2° Abortus fetus humani, effectu secuto procuratus, tunc irre­ gularitatem secum trahit, quando verificantur ea quae notavimus n. 741-745. 3° Coopérantes ad haec duo crimina irregulares fiunt, si ad ea eflicaciter concurrunt, ita ut celerius, audacius aut securius per­ petrentur. Negativi cooperatores plecti non censentur, sed ple­ rumque positivi, effectu secuto. In horum numero sunt : a) mandans, nisi mandatum revocaverit, et revo­ catio mandatario ante caedem innotuerit ; — b) consulens, qui consilio certo efficaci in crimen influit (cfr. n. 978, 980, 981) ; — c) omnes qui efficaciter et proxime ad caedem cooperantur, ferendo suffragium, ministrando arma, pecu­ niam ; injuste accusando, testificando, judicando, ut homo occidatur ; item qui sua praesentia reddit occisorem audaciorem, vel occidendum timidiorem : hi enim omnes censentur esse una causa moralis, ac proinde omnes irregula­ ritatem incurrunt. Vide etiam dicta n. 1349, 2°, quoad medicos, etc. \on censetur autem irregularis qui homicidium sui gratia factum approbat ; nec probabiliter ille qui homicidium non impedit, etiamsi illud impedire possit, immo ex justitia impedire debeat. Utriusque ratio est, quia neuter influit positive in crimen (VII, 370-376). 1943. — V. Sunt irregulares, qui seipsos vel alios mutilaverunt, vel sibi vitam adimere lentaverunt. Can. 985, n. 5. 1° Ratione mutilationis fit igitur irregularis, qui sibi vel alteri culpabiliter abscindit membrum principale, i. e. aliquam corporis partem, quae proprium oflicium habet ab aliis divisum. Hinc: a) Irregularis est, qui sibi vel alteri manum, pedem, nasum, aurem nequiter abscindit, oculum eruit, se vel alium evirat, feminae mamillas ampu­ tat. b) Contra, irregularis non est, qui hominem excaecat privando eum solo visu, quin oculos extrahat; nec qui membrum solummodo debilitat (quia in his laesionibus non est proprie dicta mutilatio) ; nec qui amputationem alicujus membri ex. gravi causa peragit (A. S. S., 24, p. 694). Neque irregularis iit qui sibi vel alteri unum alterumve digitum, vel unum solum testiculum abscindit, quia non amputat membrum quod proprium habent ofiicium (VII, 378, 382). tario homicidio non oriri. · Re quidem vera, id explicite habetur apud Noldin-Schmit t (III, 495). Attamen C. Ga»parri (I. c. I. 445) aillrmat · irregularitatem juxta communem sententiam contrahi » ; quam sententiam etiam amplectitur Mcrkelbach, III, 742, 4° (licet alia dicendi ratione utatur). Marc. InsL Moral. Alph. T. II. 30 4G6 P. III. — Tr. \ II. De ordine. 2° Ad attentatum suicidium quod spectat,notandum,ex can.2212, tunc adesse conatum hujus delicti, si quis actus posuerit vel praeter­ miserit. qui ad suiipsius occisionem natura sua conducunt, sed delic­ tum ob diversas causas non consummaverit. Ul irregularitas incur­ ratur, requiritur, ut initio paragraph! notavimus, peccatum grave. 191-1. — VI. Sunt irregulares clerici medicam vel chirurgicam artem sibi vetitam exercentes, si exinde mors sequatur. Can. 985, n. 6. Clericis, etiam in minoribus, ex novo jure vetatur non solum (ut olim) ars chirurgica vel medica per adustionem vel incisionem, sed etiam in genere exercitium artium praedictarum, nisi obtentum fuerit Indultum S. Sedis. Cfr. can. 139, § 2. — Porro clerici, qui illas artes exercent, non fiunt irregulares, nisi exinde mors sequatur. Immo, cum non videatur iis esse velitum, artem medicam exercere in casu urgentis necessitatis, tunc non incurrunt in irregu­ laritatem, si exinde moriatur aegrotus. 1915. — VII. Sunt irregulares, qui actum ordinis, clericis in ordine sacro constitutis reservatum, ponunt, vel eo ordine carentes, vel ab ejus exercitio poena canonica sive personali (medicinali aul vindicative), sive locali prohibiti. Can. 985, n. 7. 1° Irregulares fiunt, quicumque (etiam laici) ponentes actum ordinis sacri quem nondum habent. Hinc: a) Irregularis est presbyter, qui pontificalia sollemniter exercere prae­ sumit, sacras nimirum functiones et benedictiones exclusive Episcopo reser­ vatas, v. gr. consecrationem ecclesiae, calicis, etc. ; — diaconus, qui attentat sa< ramenlaliter absolvere, vel conferre extremae unctionis sacramentum, etc.; — subdiaconus, qui defert sollemniter pyxidem continentem SS. Eucharistiam aul qui Evangelium cum stola canlat, etc. b) Xon incurrit irregularitatem simplex sacerdos, excipiendo confessiones ; quia exercet actum ordinis quem habet, licet careat jurisdictione, c} \on contrahit irregularitatem diaconus conferens sollemniter baptismum absque legitima delegatione, vel absque tali delegatione dispensans, extra veram necessitatem, SS. Eucharistiam (cfr. dicta n. 1Ï62 el 1530) : quia non ordinis potestate, sed juridictione tantum caret (\ II, 359 ; 11. Ap., XIX, 90 ; Gasparri, n. 339, 341 ; II, n. 137). 2° Fiunt irregulares, qui exercent ordinem sacrum (non autem ordinem minorem), non obstante quod innodentur censura (excom* · · e municatione, suspensione vel interdicto personali), aut plectantur poena vindicativa (v. gr. suspensione ex informal a conscientia), aut prohibeantur interdicto mere locali. - Praeterea, ut irregularitas incurratur, non requiritur exercitium ordinis sacri modo sollemni et adjuncta temeritate : suflb it culpabilis et gravis violatio censurae vel poenae vindicat i vae. ' jlB Cap. IV. — De irregularitatibus. 467 Flinc: a) Est irregularis sacerdos, qui censura irretitus celebrat missam, poenilentes absolvit, aut alia sacramenta administrat 1 ; item, qui celebrat in loco interdicto : quia violat interdictum, b) Xon iit irregularis, qui exercet actus jurisdictionis ; v. gr. qui excommunicat, confessarius approbat, confert beneficia, assistit matrimonio sine benedictione sollemni, dispensat a votis, condonatur, etc. ; nec ille, qui celebrat in ecclesia dumtaxat violata, el non interdicta (VII, 357, 358 ; II. Ap., XIX, 89). c) Immo, in rigore juris, non fit irregularis censuratus qui ordinem sacrum suscipit, licet (sicut accidit pro neopresbyteris) statim ordinem exerceat ; quia haec actio est potius caere­ monia cum ipsa ordinatione unita. Cfr. .$'. Alph., VI, 799 ; Suarez et alios (ap. Lehmkuhl, 11, n. 1286, 3°). § 3. De simplicibus impedimentis canonicis. 1946. — 1. Sunt simpliciter impediti, ratione fidei nondum salis firmatae: filii acatholicorum, quamdiu parentes in suo errore per­ manent ; — neophyti, donec judicio Ordinarii, sufficienter probati fuerint. Can. 987, n. 1 et 6. Qui enim vix discipuli facti sunt, vel qui in propria domo asseclas erroris habent, constituerentur incongruenter fidei magistri, ut innuit Apostolus (I. Tini., 3, 6). Impeditis adnumerandus est is, cujus pater vel mater tantum est acalholicus, alter conjux vero catholicus, et quidem etiamsi matrimonium mixtum rite cum cautionibus et dispensatione celebratum fuerit. Comm. Pont., 16 Oct. 1919 (.1. A. 6’., XI, p. 178). Attamen nomine /iliorum hic intelligendi sunt « tantum descendentes in linea paterna usque ad primum gradum », ex resp. Pont. Commiss. 14 j ul. 1922 (A.. 1. Λ’. XIV, p. 528). Post mortem paren­ tum vel parentis acatholici, potest quis haberi tanquarn liberatus ab hoc impe­ dimento, licet plures auctores contradicant (vide Raus, Inst. can. n. 61, II, c). 11. Sunt impediti, ratione defectus libertatis : 1° viri uxorem habentes ; 2° qui officium vel administrationem gerunt clericis veti­ tam cujus rationes reddere debeant, donec, deposito officio et administraiione necnon rationibus redditis, liberi facti sint ; 3° servi servitute proprie dicta, ante acceptam libertatem ; 4° qui ad ordinarium militare servitium civili lege anteΟ I adstringuntur, O quam illud expleverint. Can. 987, n. 2-5. a) Quoad primum, statuit can. 132, § 3 : Conjugatus, qui sine dispensa­ tione S. Sedis ordines majores (licet bona tide) suscepit, ab eorumdem ordinum exercitio prohibetur. Et § 2 ejusdem can. legitur : Clerici minores possunt qui­ dem nuptias inire, sed ipso jure e statu clericali decidunt, nisi matrimonium fuerit nullum vi aut metu eisdem incusso. b) Quoad secundum, vide n. 2226 seqq. — Quoad servos, res patet. c) Quoad ultimum, statuit Pontificia Commissio : etiam illos esse impeditos, qui ad militare servitium forsan vocabuntur, sed de facto nondum sunt vocati, vel quia aetate impares sunt, vel quia, examine rite peracto, ad tempus inha­ biles sunt declarati. Resp. 3 Jun. 1918 (.1. A. 0'., X, p. 344). Impediti non 1 Excipe, si haec laciat quia praecessit petitio ex parte fldelium, etc. Cir. dicta n. 1292, 2®. 468 P. III. — Tr. VII. De ordine. sunt qui, primo et ordinario servitio rite transacto, quotannis ad militia» exercitia per aliquot hebdomades vocantur. Saltem probabile est (quare in praxi tutum, propter c. 15 ; cfr. n. 1930, II), non esse impeditos eos qui ei legis dispositione ad curam tantum aegrotorum destinantur (vide Piscetta-Ce­ naro, VI, n. 74 ; IFou/ers, II, 641 ; Haus, Inst. can. n. Gl). III. Sunt impediti, qui infamia jacti laborant, dum ipsa, judicio Ordinarii, perdurat. Can. 987, n. 7. Infamia facti contrahitur, quando quis ob patratum delictum vel ob pravos mores bonam existimationem apud fideles probos et graves amisit ; — de quo judicium spectat ad Ordinarium. Can. 2293, § 3. Vide S. Alph., VII, 362-364. a) Infamia facti cessat, cum bona existimatio apud eosdem fideles, prae­ sertim diuturna rei emendatione, fuerit judicio Ordinarii recuperata. Can. 2295. b) Infamia facti (sicut et infamia juris) non allicit delinquentis consanguineos aut afilnes. Can. 2293, § 4. TRACTATUS VIII De matrimonio Prooemium. 1947. — « Matrimonium ab eo dicitur, quod femina idcirco maxime nubere debet, ut mater fiat ; vel quia prolem concipere, parere, educare, matris munus est. Conjugium quoque a conjun­ gendo appellatur, quod legitima mulier cum viro quasi uno jugo adstringatur. Praeterea nuptiae, quia, ut inquit S. Ambrosius, pudo­ ris gratia puellae se obnuberent ; quo etiam declarari videbatur, viris obedientes subjectasque esse oportere » (Cat. Rom., P. II, c. 8, n. 2). Cum antiqua disciplina de matrimoniis reformata fuerit, operae pretium est quaedam praemittere, ad quae pro matrimoniis atten­ dendum erit. Itaque : 1° Reguntur nova legislatione : omnes in catholica Ecclesia latina baptizati, licet postea defecerint etiam in tenera aetate ; tum etiam omnes ad eam conversi, licet et ipsi postea defecerint ‘, quo­ ties nempe sive inter se, sive cum acatholicis 2, sive cum orienta­ libus contrahunt. Can. 1099, § 1, n. 1°, 2° et 3°. a) Ante diem 1 Febr. 1908 (ut eruitur ex S. C. C. Responso), omnes a catholicis parentibus nati et catholice baptizati, qui ante septennium sectae haereticae aderipti fuerant, pleno jure censebantur esse haeretici. Unde, quoad eorum subjectionem novae legislationi, valet regula infra 2° indicanda. Omnes vero, qui post 1 Febr. 1908 a catholicis parentibus nati et in catholica Ecclesia baptizati, postea defecerunt, eadem norma reguntur ac catholici in online ad sponsalia et matrimonia. Cfr. Priimmer, ap. Linz. Quart. Srhr., 1912, p 107 ; .Man. Theol. mor., Ill, n. 744. — b) Quoad eos, qui a genitoribus acatholicis 3 vel infidelibus nati, sed in catholica Ecclesia baptizati. postea ab 1 Id verum <·Ί. ail Card. Gasparri (trad. can. de inatriin. ed. nova. II. n I0?0). etlaiu de Infantibus extra Ecclesiam baptizatis, et deinde a parentibus conversis in \era religione «•ducalis, nisi infans. rationis usum vix adeptus, catholicae educationi contradixerit. » statim hic notandum in can, cil. agi de forma Codiris in contrahendo matrimonio. De modo «pio Ecclesiae legibus subjiciuntur haeretici, etc. per se diximus n. 198. λ i enim principii a Codice admissi (cfr. Ga *parri % II, n. 1021), - pars ligata coinmunic.il alteri suum liganu n . — ’ I \ iesponso Coinuih. Pont· 17 Febr. 1930 f A· t > XXII· 1930. p. 195sequ·) sub Ime verbo comprehenduntur etiam · nati ab apostatis. — Deinde ex alio responso Commis Pont. 20 Jul. 1929 (A. A. S. XXL 1929 p 573) patet eadem verba intelligenda quoque e*se de natis ab alterutro parent" acatholico, cautionibus etiam praestitis ad nonnam canonum 1061 et 1071 : eamque responsionem (ut resolutum est 25 Jul. 1931 cfr. A. A. S. XXIII, 1931. p. 388) esse declarativam, non autem extensivam. Vide Gasparn (II, n. 1026 0 ; H Oufirs, II n. 659 Haus, Inst. can. η. 270. HHS. — Ex novo jure matrimonio praeire potest, tum promissio unilateralis, tum promissio bilateralis seu sponsalitia. Utrique Cap. I. — De matrimonii praepat atione. 471 idem valor canonicus tribuitur, dummodo in utraque eaedem for· malitates adhibeantur. Cfr. can. 1017, § 1. Matrimonia valide et licite sine canonica praeparatione iniri possunt. Canonica vero prae­ paratio 1 tribus potissimum de causis matrimonio praemitti solet, videlicet : quo maturius ineatur matrimonium ; quo aptius et perfectius se sponsi ad sacramenti gratiam disponant ; quo secu­ rius denique cognosci queat an aliquod adsit impedimentum. Dicendum ergo venit : 1° de natura ; 2° de effectibus et obliga­ tione : 3° de dissolutione promissionis matrimonii. , Articulus I. De natura promissionis matrimonii. 1949. — Notiones. Promissio matrimonii, si est sponsalitia, est : promissio voluntaria, deliberata, mutua, signo sensibili, id est, scrip­ tura expressa, futuri matrimonii inter personas fure habiles. Cfr. can. 1017, § 1. Definitio convenit etiam promissioni unilaterali quoad omnes partes, una excepta : haec enim non est mutua, sed tantum promissio unius personae, quae erga alteram voluntarie, deliberate, ope signi sensibilis canonici se obligare intendit ad matrimonium contrahendum '. Virtualiter tamen saepe fit mutua, ut mox sub Ill dicemus. — Explicatur definitio per partes : I. Promissio, id est, non simplex tantum desiderium et propo­ situm, licet externe manifestatum, sed actus voluntatis, quo quis sincere, et cum interno animi consensu, ad futurum matrimonium se obligat. Hinc: Non obligatur, qui promittit sine animo contrahendi, aut sine animo se obligandi, licet obligationem cognoscat. Ratio est, quia cum obligatio oriatur ex propria voluntate, deficiente voluntatis actu, deficit etiam obliga­ tio ; idque, quamvis promissio juramento firmetur : juramentum enim sequitur naturam promissionis (cfr. n. 615). Ficte igitur promittens < tenetur quidem ratione deceptionis damna resarcire, sed non tenetur ratione promissionis verum consensum ponere et matrimonium contrahere » (VI, 832). Cfr. dicta, n. 959. II. Voluntaria et deliberata, i. e. facta cum ea cognitione, adver­ tentia et libertate, quae ad peccatum mortale requiritur ; ut scilicet promittens, et quid agat, et ad quid se obstringat, advertat, debi­ taque cum libertate consensum apponat. Nam ad inducendam gra1 In pluribus codicibus modernis non atrnoscitur exsistentia sponsalium. v. irr. in Gallia, Italia, Hollandia. ut notat /»e Sinet. op. cit. n '< - · Notiones praedictae in >e includunt tum ea quae Jure naturae, tum ea quae jure Ecclesiae re tuiruntur. Si ad solutn jus naturae attendimus, satis est licere: promissio sponsalitia est promissio mutua futuri matrimonii·. 472 P. III. — Tr. VIII. De matrimonio. vcm obligationem, qualis est obligatio matrimonii contrahendi, requiritur plena deliberatio et liber consensus (VI, 835). Unde: Invalidité sunt promissiones : a) Contractae ab iis, qui vel habitualiter, vel saltem dum contrahunt, non haïrent perfectum usum rationis, quales sunt pueri, furiosi, ebrii, semi-ebrii, amentes ’. Rationis autem perturbatio, orta ux concupiscentia, communiter non obstat validitati promissionis, propterea quia, licet prudentiae ac consilio adversetur, animi tamen deliberationem non excludit, b) Contractae ex errore circa substantiam, vel circa conditionem substantialem, v. gr. si quis promitteret expresse sub tali conditione parti­ culari. Si vero error versetur circa conditionem accidentalem, valent promis­ siones, sed quandoque dissolvi possunt (II. Ap., XVIII, 2). Cfr. dicenda n. 1960. c) Contractae per metum injustum, gravem et ab extrinseco incussum ; spon­ salia enim sequuntur naturam matrimonii, quod metu contractum certe nullum est2. — Dictum est : per metum injustwn; quia si esset justus, non minus quam ipsum matrimonium valerent ; per metum gravem; nam si esset levis, pariter valerent, juxta sententiam probabiliorem et communiorem, quia ille judicatur sponte contrahere, qui metum levem, cum repellere posset, non repellit3 ; ab extrinseco incussum ; si enim metus oriretur ab intrinseco, v. gr, si quis promitteret ad declinandam solutionem aeris alieni, valida foret pro­ missio (VI, 844 ; II. Ap., XVIII, 3). Nec validae sunt promissiones contractae inter raptam et raptorem, eo tem­ pore quo femina erat in raptoris potestate. (Gasparri, o. c. I, n. 58). III. Mutua (si nempe est sponsalitia), i. e. a viro et a femina vicissirn facta et acceptata. Unde, promissio matrimonii, etiam jura­ mento firmata, non obligat, quamdiu non facta est a comparte repromissio : sponsalia enim non claudicant. Promissionis autem acceptatio et repromissio debent fieri in continenti, et hoc est contrac­ tui sponsalium speciale. — Promissio unilateralis, quae a comparte acceptatur postquam ax professo de matrimonio ineundo actum fuerit, virtualiter includit repromissionem et fit bilateralis seu sponsalitia; item, si tum promissio tum acceptatio in scriptis declarentur (quemadmodum ad validitatem id nunc stricte requi­ ritur pro nostris regionibus). a) Si promissaria gratuitam et absolutam promissionem acceptet quidem, sed nondum repromittat, habetur solum promissio unilateralis, quae obligat sub levi tantum, ratione fidelitatis (nisi promittens sub gravi se obligare signi­ ficaverit).— b) Si promissaria taceat, dum fit promissio, acceptare quidem censetur, quia agitur de favore ; sed ejus silentium non sufficit in casu an repro­ missionem, quia repromissio est onus, et in onerosis non valet axioma : « Qui tacet, consentire videtur ». — c) Communiter promissio non censetur gratis * Xon sunt naturaliter Inhabiles ad contrahendum surdi vel muti, vel surdo-muti — ’Censent alii AA (v. gr Aoldtn-SrhmtU, III, n. 528). jus canonicum sola matrimonia (el prob-Monein religiosam) ex metu gravi injuste Incusso inita irritare. — Ad haec vero res­ pondetur I textum juris (C. Ex litters. II !>♦· dcspons, impub.) a canonist is non paucis et a Glossa In favorem sponsalium explicari 2° eorum, quae, ad invicem connexionem habent eamdem esse rationem (nisi exceptio demonstretur). Et hoc idem Em. Card, Gasjnirr (o v I n 67) adeo certum apparet, ut -albere non dubitet : ' melum qui matrimonium irritat, irritare quoque matrimonii pmmi-.-lonem palam c-l ». — ’ \ttamen, juxta Ga+pam (I c ) si metus, etsi lexis, dedit rausum contractui. jure Codicis irritat promissionem. Cap. I. — De matrimonii praeparatione. 473 cl liberaliter facta, sod sub conditione : si el altera pars sese vicis^im obliget. Atque haec intentio, in dubio, est praesumenda (VI, 83G, 837). 1950. — IV. Signo sensibili (scriptura) expressa ; quia contractus inter homines non fit nisi signo externo. Et quidem : 1° Spectato solo jure naturae, consensus validus in sponsa­ libus non exprimitur necessario scriptura ', sed exprimi potest : a) Vel verbis, quae, si sunt dubia, interpretanda sunt secundum sensum obvium et locorum consuetudinem, vel etiam ex contrahen­ tium intentione, b) Vel signis, v. gr., porrectione dexterae, quando scilicet tales sunt circumstantiae, ut de valore signi dubitari non possit. De quo si dubitetur, favendum est libertati (VI, 840). c) Vel opera parentum, si nempe pater aut mater pro filio aut filia prae­ sente et tacente promitteret : ut habetur ex jure sic dicente (C. un. § 2, De spons, impub.) : « Porro, ex sponsalibus, quae parentes pro filiis puberibus vel impuberibus plerumque contrahunt, ipsi filii, si expresse consenserint vel tacite, aut praesentes fuerint nec contradixerint, obligantur ». Advertendum tamen : hoc valere pro foro externo; nam, pro foro interno, filius non tenetur, si interne non assentitur, vel si se tantum negative habet : quia ad contrahendam aliquam obligationem requiritur positivus consensus ; — deinde hoc procedere solum in casu, quo ipsi parentes promittunt ; non autem si promittunt alii, licet sint tutores, nisi forte alicubi, sicut apud Indos, con­ suetudo vigeat, ut consensus exprimatur per alios ; — valere denique spon­ salia a parentibus contracta pro filio absente, si hic de re certior, ea vel expresse vel tacite rata habeat (VI, 838, 869). 2° Ex novo jure (Can. 1017, § 1 et 2), signum unicum externum validi consensus in matrimonii promissione est scriptura, eaque subsignata a partibus et — vel a parocho aut a loci Ordinario — vel saltem a duobus testibus. Super his vero notandum : a) Nomine scripturae intelligitur etiam documentum typographia, etc., excusum. — In scriptura autem, ad validitatem, appo­ nenda est data, seu adseriptio diei, mensis et anni 2. Consulitur etiam adseriptio loci, licet dubitetur, ut ait Gasparri (1, n. 72), utrum ad valorem requiratur. b) Subsignanda est scriptura unico contextu, cum parocho seu Ordinario aut cum duobus testibus ; nec sufficit ut scriptura, ab una parte cum parocho vel cum duobus testibus subsignata, ad alteram partem transmittatur, quae vicissim cum parocho vel cum duobus 1 Cfr. he Smtl op. cit., n. 6. — ’ S. Con^reu. Concilii, die ‘27 Julii 1908. ad dubium ■ An ad sponsalium validitatem in scriptura sit apponenda data, seu adseriptio dici, mensis et anni ‘ respondit · l/Tirmabre Nihilominus ΛοΜπι-sdimill (III 530. nola 2) asse­ ro o .cani conditionem post Codicem jam non esse ad «α/idifafrm Recte autem alii contra­ dicunt, etiam Cappello (I. e. 89) ; \ crmeersch-CrcusLTi (Epit. II. ‘281) ; Ga^parn (o. c. I, n. 7’2). -K 474 P. HI. — Tr. VIII. De matrimonio. testibus subscribunt (S. C. 27 Jul. 1908, ad I et 2). Secus enim, nullus daretur testis ipsius contractus sponsalitii, sed tantum pro­ missionis et acceptationis alterutrius partis (vide Gasparri, 1. c. n. 73). Quodsi « utraque vel alterutra pars scribere nesciat, vel nequeat, ad validi­ tatem id in ipsa scriptura adnotelur, et alius testis addalur, qui cum parocho aut loci Ordinario, vel duobus testibus... scripturam subsignet ». Can. 1017, § 2. Quodsi vero aliquis, nonnisi aliena manu ductus, nomen apponere possit, vel machina scribendi utatur, distinguendum : Si ille, aliena manu ductus, active atque formaliter aliquid ad subsignationem conferat, is videtur valide subsignare ; quia homo ejusmodi, secundum communem usum loquendi, scribere dicitur. Si vero mero instrumento aequipararetur, nihil prorsus active conferens, vel quia methodum scribendi nullatenus edoctus foret, vel quia manum perfecta paralysi laborantem haberet, etc., is non videretur valide subsignare. Ille vero qui ad subsignandum machina scribendi uteretur, inva­ lide subsignaret, tum quia talis imprimere, non scribere dicendus esset, tum quia modus ille subsignandi nullum prorsus signum authentici tatis praesefert Haec de subsignatione intelligenda sunt ; quoad ipsam vero scripturam, nihil prohibet quin aliena manu exarata, immo et machina scribendi vel etiam praelo impressa adhibeatur. Formula quaecumque adhiberi potest, v. gr. « Infrascripti hisce litteris, subsignato Parocho... vel subsignatis testibus prae­ sentibus, sponsalia ineunt. » Romae (data diei, mensis et anni),deinde nomina. c) Nomine parochi hic veniunt, praeter parochos sensu strictiori, etiam quasi-parochi, deinde vicarii paraeciales qui plena potestate paroeciali sunt praediti, nonnunquarn cappellani quoque militum (vide de his n. 2070). Animadvertendum tamen : Parochus sponsalium minime quidem debet esse parochus proprius seu domicilii vel menstruae commorationis : possunt enim sponsalia celebrari coram quolibet Ordinario aut parocho, dummodo fiat intra limites territorii ejusdem Ordinarii vel parochi (S. C. C., 28 Mari. 1908, ad 7). Sed jus Ordinarii vel parochi loci in hac materia adeo proprium est, ut sponsalia nequeant valide contrahi coram aliquo, v. gr. vicario coopera­ tore, ab alterutro delegato (S. C. C., ibid., ad 6). d) Quoad testes, in eis nulla qualitas requiritur ; sed possunt adhi­ beri quotquot, spectato jure naturae, capaces sunt testimonii ferendi et scripturae subsignandae ; etiam infideles, haeretici, femi­ nae, etc. s. C· de Sacram., die 12 Mari. 1910, ad 4, declaravit « quoad qualitatis testium, a Decreto Λ’β temere, nihil esse immutatum » (A. /1. ό'., II, p. 195). Ubi tamen catholici haberi possint, haereticos vel infideles adhiberi non con­ venit. — a) Quamvis contractus sponsalitius per epistolam iniri nequeat, nihil obstat quominus per procuratorem (hoc munus etiam femina assumere potest) perficiatur l. Conditiones sunt eaedem ac pro matrimoniis per procu’ Ita etiam \'ol Ün-S) ; N >n r.| dubium ellam matrimonii promissionem, sive unilateralem sive sponsallliam. ali le fieri pm-se sicut! ipsum matrimonium .. potest enim quis per alium tacere quod pot. st facere per seipsum... nisi id jure prohibeatur, et jure ininime prohibetur ». etc. Cap. I. — De matrimonii praeparationi·. 475 ralorein initis (n. 1972, II). Notandum tamen, procuratorem ea forma uti teneri (sed procuratorio nomine in fine subscribendo), quam pro validitate sponsalium servare debet mandans. Unde et conditiones pro subsignatione requisitas implere debet ; secus facile darentur fraudes. — b) Per Decretum .Ve temere, art. 1, et can. 1017, manet «abrogatum jus speciale ante illud Decretum in Hispania vigens et ad American) latinam extensum, vi cujus ad valorem sponsalium requirebatur scriptura publice a notario subscripta ». S. C. de Sacram., 12 Mart. 1910, ad 7 (A. A. S., II, p. 195). 1951. — V. Futuri matrimonii, suo nimirum tempore ineundi. Consensus igitur per verba de praesenti inter puberes expressus (cum, obstante jure, pro matrimonio non valeat) nullam obligationem inducit neque jure naturae neque jure positivo. VI. Inter personas habiles, nempe inter tales, quae matrimonium aliquando valide et licite inire valeant, cum promissio rei illicitae, vel impossibilis, sit de se irrita. Quod si sponsalia contrahantur obstante aliquo impedimento, sic distin­ guendum est : 1° Si impedimentum est perpetuum, requirens dispensationem, et talis naturae, ut nec spondentium industria ii. e. voluntate) removeri possit, nec tractu temporis cesset, sponsalia sunt invalida. Ratio est, quia nemo promittere potest rem impossibilem vel illicitam. 2° Si est tempo­ raneum, v. gr. votum temporaneum castitatis, vel si contrahentium industria removeri potest, v. gr. si pars acatholica ante nuptias promittit conversio­ nem, sunt valida, et proinde matrimonium, cum jam licite contrahi possit, contrahendum est (II. Ap., XVIII, 7). Diximus : ante nuptias; quia relate ad eos qui inire intendunt matrimonuim mixtum proprie dictum, major exsistit difficultas. Id certum videtur : eorum sponsalia sunt valida, si eveniunt jam obtenta dispensatione. Si autem inita fuerint ante dispensationem, applicanda sunt quae scribit S. OIT., 12 Dec. 1888 : « Sponsalia inter unam partem catholi­ cam el alteram schismaticam, seu haereticam, illicita sunt atque adeo inva­ lida, nisi praevia legitima dispensatione celebrentur ». Coll. S. C. de Prop. F., η. 1696. — Cfr. etiam n. 1953. 1952. — Quaesitum, .-in filiifamilias indigeant ad contrahendi sponsalia consensu parentum ? Respondetur : 1° Ad valide contrahendum non requiritur eorum consensus, cum hoc nullo jure praescribatur. 2° Ad licite contrahendum requiritur ordinarie con­ sensus parentum. Reverentia enim, qua prosequendi sunt, sibi exposcit ut in re tanti momenti eorum consilium exquiratur. Filii igitur, insciis parentibus contrahentes, peccant plus minusve graviter, pro diversitate circumstantia­ rum. A fortiori peccatum committunt filii, si sponsalia ineant parentibus juste contradicentibus, v. gr. ob ori turum ex tali matrimonio familiae dedecus aut scandalum ; atque ideo sponsalia hujusmodi, tametsi juramento firmata, non obligarent, quia promissio esset de re illicita, juramentum autem non potest esse vinculum iniquitatis h Dicitur ordinarie requiritur consensus ; nam filius non tenetur obedire paren­ tibus, si contradicant irrationabiliter, v. gr. si matrimonium prohibeant, vel ' Ad parochum quod spectat, illi certe In casu non licet subscribere contractui spunsalitia Vide infra normas pro matrimonio traditas (n. l'.'7'2, IV). P. III. Tr. VIII. De matrimonio. si illud cum persona indigna praecipiant (VI, 849 ; II. Ap., 1. c., 10). —Suf­ ficit etiam consensus rationabiliter praesumptus, v. gr. si pater adeo distet. ut non possit commode certior reddi de contrahendis sponsalibus, quae ejus approbationem habitura fuisse judicantur. 1953. — Divisio. Promissiones matrimonii sunt : 1° Sollemnes seu publicae, quae fiunt coram parocho aut testibus ; vel privatae seu clandestinae, quae solo contrahentium consensu vel coram paren­ tibus ineuntur. — In novo jure (quoad eos qui hoc jure reguntur), promissiones clandestinae nullius sunt valoris. 2° Sunt absolutae, quae absque ulla conditione perficiuntur ; vel conditio natae, quae sub aliqua adjecta conditione fiunt. Dantur etiam sponsalia poenalia, in quibus nimirum adjicitur poena a recedentibus solvenda. Vide dicenda n. 1955. Quod sponsalia sub conditione fieri possint, certum est. Certum etiam, quod si duo, impedimento dispensabili obstricti, sponsalia ineunt, conditio de petenda dispensatione tacite apposita intelligitur illi, 650). .Semper autem apposita subintelligitur conditio : nisi status perfectior eligatur. De diversis conditionibus quae apponi possunt, diverse, pro earum varietate, dicendum est, et quidem : 1° Si conditio est de. praesenti, sponsalia sunt statim vel valida vel invalida, prout con­ ditio verificatur vel non verificatur. 2° Si conditio est de impossi­ bili, sponsalia sunt nulla, quia appositio conditionis impossibilis denotat naturaliter dissensum, potius quam consensum, nec habetur favor juris positivi, ut fit pro matrimonio. 3° Si conditio est de futuro necessario, habetur pro completa, ac proin sponsalia sunt illico valida et sortiuntur suos effectus. 4° Si conditio est de futuro contingenti atque honesta, sponsalia fiunt absoluta, adimpleta con­ ditione, nec novus consensus requiritur ; nam qui datus est ab initio sufficit, dummodo permanserit. Ex hujusmodi autem spon­ salibus enascitur obligatio attendendi ad conditionis ad implemen­ tum ; quae quidem obligatio adeo urget, ut posteriora quaevis sponsalia, prioribus nondum dissolutis, reddat invalida. Appositae conditioni renuntiatum censetur, si sponsi, illa adhuc pendente, in congressum venereum convenerunt (Ex cap. Per tuas, de cond. appos.). 5°Si conditio de futuro cont ingenti est inhonesta, non enas­ citur inde obligatio exspectandi eventum, cum inducat ad pecca­ tum ; atvero adimpleta conditione, valent sponsalia. Quaesitum In, obstante aliquo impedimento, valeant sponsalia contracta sub conditione, si Papa dispensaa eiut ? _■ Jlesp. Ihst. 1° Si impedimentum sit tale, ut Papa nunquam vel raro in eo dispensare soleat, aut si justa causa ad dispensationem impetrandam desit, non Cap. I. — De matrimonii praeparatione. 477 valent sponsalia ; quia sunt de re impossibili. 2° Si vero agatur de impedimento, in quo Pontifex possit et soleat dispensare, simulque habeantur rationes suffi· centes ad petendam et impetrandam dispensationem, valent sponsalia, prout diximus de sponsalibus initis sub conditione possibili et honesta. T nde licet non sint absoluta, inducunt tamen absolutam obligationem petendi dispen­ sationem canique exspectandi ; hac vero obtenta et partibus significata, sponsalia firmantur absque novo consensu, modo consensus ab initio praesti­ tus adhuc perseveret. — Quod si altera pars, ante conditionis verificationem, nova sponsalia iniret, haec forent invalida, cum esset promissio de re injusta, quae non obligat. Ita sententia communior el verior (VI, 859 et HI, 650). Huic sententiae non obstare videntur leges et decisiones S. C. C., quas allegat opposita sententia (cfr. W'ernz, Jus Deer., IV, n. 95) ; quia, sicut legenti facile patebit, intelligendae sunt de casu, in quo aut non solet Papa dispensare, aut non adest dispensandi causa, aut alia occurrunt specialia rerurn adjuncta, quae promissionem illam infirmant. Vide Gasparri (o. c. I, n. 82 seqq.) qui concludit : « Hanc alteram (i. c. eam quam tenemus) sententiam nos veram putamus, quia rationes allatae rem revera extra dubium ponunt ». (L. c. n. 84). Articulus II. De effectibus promissionis matrimonii. 1954. — Principium. Matrimonii promissio, si est valida, inducit utique in foro interno obligationem ad matrimonium contrahendum. Porro matrimonium contrahi debet vel tempore statuto, vel quam primum altera pars id rationabiliter petierit. Cfr. can. 1017, § 1 et 3. Ratio horum est, quia promissio matrimonii est revera aliquis contractus : unde ex eo exsurgit jus, cui vera respondet obligatio adimplendi. Diximus : 1° Si esi valida ; jamvero, in nostris regionibus promissio matri­ monii in utroque foro invalida est, nisi in scriptis facta fuerit cum formalitatibus supra indicatis. Can. 1017, § 1. 2° In foro interno : ex hujusmodi enim promissione (ut dicit expresse § 3 can. cit.), « licet valida sit nec ulla justa causa ab eadem implenda excuset, non datur actio ad petendam matrimonii celebrationem ; datur tamen ad reparationem damnorum, si qua debeatur». Ratio horum, est quia hujusmodi matrimonia coacta com­ muniter infaustum exitum habent. Hinc imponitur fidei fractori congrua poenitentia, sci. obligatio ex justitia ad damna, si qua debeantur, reparanda in utroque foro exsistit ; invitus tamen non com­ pellitur ad contrahendum matrimonium vi actionis externae, licet non desit obligatio, saltem ex virtute fidelitatis, in foro interno. Ex Resp. Commissionis Ponti f., 3 Jun. 1918 : Fracta fide sponsalitia, non admittitur actio de justa vel injusta causa dissolu­ tionis. Insuper actio reparationis damnorum (quae est mixti fori) non suspendit matrimonii celebrationem. A. A. 5., X, p. 345. 478 P. III. —Tr. VIII. De matrimonio. a) Monet S. C. de Prop. Fid., 13 Apr. 1807 : Ne matrimonia diutius quam ad annum post inita sponsalia protrahantur ». b) Si altera pars ex oblivione, verecundia, vel simili causa non peteret (ul praecipue in feminis evenit), tene­ tur tunc sponsus de se sin? petitione matrimonium contrahere, cum commode possit. — E converso, si altera pars, cum commode possit petere, tacet, tum ipsa videtur dilationi consentire. 5. Alph., VI, 845, 846 ’. Corollarium. Promissio matrimonii, si est valida, importat jus ad hoc ut corpus sponsi (sponsae) non reddatur usui conjugali ineptum vel notabiliter minus aptum, ut recte notat De Sinet,opcit., n. 24. — Praeterea reddit invalidas novas promissiones, prohibetque nuptias cum alia persona. Posteriora igitur sponsalia (donec priora non fuerint legitime soluta) sunt omnino irrita ; etiamsi fuerint jurata, vel ipsis copula accesserit. Nec aliter decidendum, casu quo secunda sponsa priora sponsalia ignoraverit : res enim un1 debita, non potest alteri tradi, et sic promissio facta secundae sponsae est nulla (VI, 848). a) Quaerunt A A., an prior sponsa sic delusa jure suo cedere debeat, ne altera gravissimum damnum patiatur. — Resp.: Non constat de obligatione. Caritas utique hoc exigere videtur ; attamen, nonne secunda levitati suae imputare debet, quod hujusmodi damnum patiatur ? Vide A'. Alph., 1. c., et II. Ap., XVIII, 9. b) Fidem sponsalitiam juvenes propenso animo servent oportet, eo quod, ea servata, crescit mutuus amor mutuaque existimatio. Atvero peccata contra hanc fidem commissa non induunt diversam speciem, ut supra notavi­ mus n. 774 et 782. 1955, — Quaesitum. Quid de arrhis sponsaliths, necnon de poenarvm adjectione, censendum sit? a. v., quid juiis, si agatur de sponsalibus poenalibus? Resp. 1° Arrharum nomine veniunt res. quas unus ex sponsis, vel uterque alteri tradit in contractorum sponsalium tesseram, et in matrimonii ineundi pignus. Earum traditio nullo jure prohibetur. — .Sponsalibus autem juste dissolutis, debent restitui. Quod si altera pars culpabiliter a fide data recedat, ipsa non solum amittit suas arrhas, sed tenetur semper acceptas restituere, et reficere omnia damna, quae ab hoc suo recessu oriuntur (VI, 854 ; 11. Ap., 1 c., 11). Idem dic de muneribus, quae intuitu matrimonii facta sunt, nisi sint minoris momenti el non sequatur reclamatio (Lehmkuhl, II, 848 ; Gasparn, 1, n. 88 seq. et 90 nola 1). 2° Poena conventionalis est pactio sponsalibus adjecta, qua sponsi sese invicem obstringunt ad poenam, seu certae pecuniae summam solvendam, si promissis non steterint. — DifTert ab arrha, in eo quod haec actualiter tra­ ditur, et poena promittitur . quodque communiter arrha in exigua quanti­ tate, poena autem in majori constituitur, cum quisque sit ad promittendum pronior quam ad tradendum Jam vero : a) Adjectio poenae a resiliente sol­ vendae. sive is juste sive injuste recedat, est omnino illicita atque INVALIDA, cum tali- stipulatio laedat libertatem matrimonii, ideoque a jure reprobetur. ' llic . ia vtiir) Hcirklatorcm crclesiaslicum.^ suppresso».. nvhrrt p vel ·»▼»<«r ipsam irravrin conscientiae obligatlpnem cx virtute • ti*i tirtr parti· * n *ilh n' i* < ur retat h'i Jud partie innocentis (o. c. 1. n. 99 el Γ0Λ Cap. 1. — De matrimonii praeparatione. 479 • Haque, in tali casu, qui justo recedit, non tenetur ad praefatae poenae solu­ tionem, livet promissionem juramento oblirmasset. Et si poena unquam soluta sit. (pii eam exegit, tenetur ad restituendum, uti sentit probabilior opinio ; quia illi nullus titulus est, quo eam sibi retineat, dum lex omnino irritat talem promissionem ». b) Quoad promissionem poenae ab injuste resiliente solvendae, disputatur. Juxta probabilem sententiam est licita, cum nec jure naturali nec jure positivo prohibeatur. Non prohibetur jure naturali, « eum aequum sit subjici poenae eum qui injuste recedit ; libertas autem, quae in matri­ monio requiritur, est libertas rationabilis, non irrationabilis ; alias nunquam posset judex censuris aut carcero cogere sponsos ad contrahendum ». Nec pro­ hibetur jure positivo; nam dispositio juris debet inlelligi de recessu justo, non autem de injusto (VI, 853 ; II. Ap., XVIII, 11). Atvero, cum opposita sententia etiam probabilis sit, non potest injuste resiliens ad poenae solutio­ nem cogi ; sed solutione facta, licet parti innocenti acceptam pecuniam reti­ nere. Ita quoque Cappello (o. c. n. 103), et Card. Gasparri (I, n. 92) qui putat, ultimam sententiam, post Codicem, majorem obtinuisse probabilitatem. Articulus III. Do dissolutione promissionis matrimonii. Non per solam mortem alterius partis, uti fit in matrimoniis, sed per varias alias causas dissolvuntur matrimonii promissiones, quae in contractu natura sua solubili consistunt. Inter causas, quae dissolvunt promissiones matrimonii, jam non nume­ ramus dispensationem S. Sedis. Ratio est, quia ex sponsalibus non amplius oritur proprie et stricte canonicum impedimentum : unde Ecclesia hanc materiam potius relinquit ex solo jure naturali solvendam h Si promissioni addatur jusjurandum, de hoc utique (ex can. 1320) dispensatio expeti potest, sed Ecclesia eam non concedit, nisi id requirat ratio boni communis. 1956. — Principia. I. Matrimonii promissiones dissolvuntur per ■· mutuum consensum. Nullo enim jure (ne novo quidem) obstante, possunt partes reciprocam, qua tenentur, obligationem sibi invi­ cem remittere. Qui autem ad contrahendum requirebatur consen­ sus, hic idem requiritur ad solvendum : consensus nimirum volun­ tarius et liber, ita ut nec dolo, nec vi, nec metu extorqueatur. Attamen non requiritur ut dissensus in scriptis manifestetur. — Dissensus si utrinque datus fuerit, sponsalia statim solvuntur, licet fuerint juramento firmata ; idque non solum valide, sed etiam licite, 1 Non desunt tamen qui dispensationem S. Sedis adhuc inter causas dissolutionis sponsalium numerant, v. gr. J)e Smet, op. cit., n. 3° 3·; Aertnys-Damen, II, n. 662. Illorum tamen sententia ob rationem adductam non probatur ; licet et nos admittamus, competere > Ponti/ ci facultatem dispensat Ionis juris naturali * improprie «lictae, ita quidem ut neces­ sario pro ralidiiutt artu * Justa causa requiratur (cfr. etiam Cuppe//o, II! !<;»>. Apposite Lav de re scribit Card. Gasparn (<>. c. I p. 107) Antiquo jure I) P. inter Causas solutionis *alium q»on recensebant et dispensationem a Rom. PonHfiee concessam, *cd Jure Codb ist earn praetermittimus quia a reparatione damnorum, si qua debeantur Rom Pontifex nec *at dbpen nec dispensai e potest a Icviautemobllgatloneexvirlutc. fidelitatis nun cur petatur pontificia dispensatio. · 4 SO P. III. — Tr. VIII. De matrimonio. si adsit rationabilis causa ; secus enim esset saltem veniale. Ita communiter (VI, 855). Mutuus autem resiliendi consensus habetur : vel 1° quia intercessit nujla· lio voluntatum ; vel 2° quia sponsalia inita erant sub resolutiva aliqua con­ ditione, quae dein veri ficata est; vel 3° quia erant inita cum condition * contrahendi matrimonium determinato tempore, quod jam elapsum est (VI, 807, 868). Si cesset ex mutuo consensu obligatio promissionis matrimonii, jam nulla erit obligatio reparandi damna forte debita, seclusa conventione speciali (vide Gasparri, I, n. 108). ,'Λ» 1957. — II. Matrimonii promissiones dissolvuntur per electionem status perfectioris. Ratio est, quia sub tacita conditione initae cen­ sentur : nisi status perfectior eligatur, ut jam notavimus. Quare et hunc una pars, absque alterius consensu, eligere potest (VI, 869; II. Ap., XVIII, 22, 26). — Super his notetur : 1° Ex toto, pro utroque parte, exstinguunt obligationem sponsalium : ipsa professio religiosa et susceptio ordinis sacri. Ratio : hic status de se perpetuus nequit componi cum sponsalium exsecutione. 2° Pro parte dimissa, exstin­ guunt obligationem sponsalium : ingressus (alterius partis) in Reli­ gionem ; votum ingrediendi Religionem ; susceptio ordinum mino­ rum ; votum denique perpetuae castitatis. Ratio est, quia, qui haec eligit, cedit juri suo. Quaerunt AA., utrum altera pars, aeque ac pars dimissa, liberetur. Et vide­ tur affirmandum. Ratio est, quia contractus sponsalitius sub conditione initur : nisi status perfectior eligatur. Hic autem vovens eligit statum perfectio­ rem. Adest praeterea decisio S. G. G., 5 Mart. 1701, quae dicit : Votum casti­ tatis aut suscipiendi sacros ordines, per electionem melioris status, irritare sponsalia, etiam juramento firmata. Cfr. A. Alph., VI, 873 ; ed. G., IV, p. 52 ; IFerns, IV, n. 113 ; Gasparri, I, n. 123. — Ex hoc sequitur, confessariuin non posse exigere a poeniteri te, qui a novitiatu egreditur, ut ad priora spon­ salia redeat. Ita dicendum, saltem si ingressus in Religionem, vel voluntas ulte­ rius progrediendi in receptione ordinum sacrorum, volo firmentur. Si quis enim (excluso voto) simpliciter sibi proponit Religionem ingredi, studiis theologicis in seminario vacare, quaestio est, utrum adsit vera electio status perfectioris, electio nempe quae firmitatem in se includat. In his ergo casibus, potius concludi debet, quod tantum suspenditur obligatio promissionis matrimonii et quidem pro utraque parte (Gasparri, I, n. 123). Quid autem si post initium novitiatus, post receptionem tonsurae, etc. statim pars recedat a proposito, deserens perfectionis statum ? Promissionis obligationem fuisse etiam pro parte recedente exstinctam, putat Gasparri (1. c.), dum alii contrarium tenent (cfr. Wouters, II, n. 678 in fine). Utique remanet obligatio reparandi damna obvenientia (vide Gasparri, 1. c.). 1958. — III. Matrimonii promissiones dissolvuntur per quodcumque impedimentum, quo promissum matrimonium redditur illicitum vel invalidum. Nulla enim obligatio ad tale matrimonium contrahendum dari potest. Jamvero (praeter electionem status Cap. 1. — De matrimonii praeparatione. 481 perfectioris, de qua jam egimus), solent tria ejusmodi impedimenta enumerari, videlicet : impotentia perpetua, matrimonium valide etsi illicite contractum, et dissensus parentum. 1° Per impotentiam perpetuam, quae in alterutro sponsorum supervenit, solvuntur omnino sponsalia, cum promissum matrimo­ nium fiat absolute impossibila. Cfr. dicenda n. 2008. 2° Per matrimonium validum, ab altera parte contractum, jam pars innocens fit libera, ut patet. Quoad pariem vero culpabilem, sententia (judicio S. Alphonsi) absolute pro­ babilior docet, obligationem non exstingui, si altera pars exspectet; sed solum suspendi, ita ut, soluto matrimonio, teneatur ad implenda priora sponsalia. Ratio est, quia nullo jure probatur, quod sponsalia per matrimonium subsequens omnino irritentur : non jure positivo, quia nullibi hoc habetur ; non naturali, quia hoc lanium postulat, ut, durante matrimonio, prior obligatio non obstringat » (VI, 875 ; 1 El. qq. ref., η. 89). Cfr. Vind. Alph», P. VII, q. 2. Praeterea, sicut pro debitore, qui culpabiliter se reddidit impotentem ad sol­ vendum, obligatio solutionis solum suspensa manet (cfr. dicta n. 1017) ; ita etiam in nostro casu. — In praxi tamen, suadendum est parti innocenti ut juri suo cedat, ob graves difficultates ex consecutione sui propositi orituras ; sed de sc pars innocens, ut ipse Card. Gasparri (1. n. 124) fatetur, « jus conser­ vat et ad matrimonii celebrationem el ad damnorum reparationem, si qua debeantur d. 3° Per dissensi m parentum dissolvuntur aliquando sponsalia, quoties scilicet juste dissentiunt : v. gr., quia matrimonium verge­ ret in dedecus familiae, cum nemo possit obligari ad exsequendam rem injustam ; vel magna scandala orirentur inter propinquos, etc. 1959. — IV. Matrimonii promissiones dissolvuntur, unice favore partis innocentis, per actum quemcumque quo altera pars fidem sponsalitiam fregisse censetur. Etenim, fidem frangenti fides servari non debet. Pars innocens igitur omnino liberatur : 1° si altera pars nova sponsalia, etsi invalida (vel matrimonium civile eum alia), contrahat : 2° si nimis differat matrimonii celebrationem, v. gr. ad triennium, vel contra prudentis arbitrium ; 3° si alio transferat suum domicilium : talia enim adversantur fidei sponsalitiae (VI> 866). Cfr. S. C. (’., 12 Dec. 1885 (ap. Monil. eccles., t. 4, p. 244). Ad tertium notamus, partem innocentem certe liberati, si alter * post sex menses non redeat. Ita ex S. C. C., die 2 Oct. 1723 (ap. Leitner, ed. 2, p. 505). 1960. — V. Matrimonii promissiones dissolvuntur per mutationem notabilem, quae ipsis jam contractis supervenit, et quae ab eis contialieiidis deterruisset, si fuisset a principio praevisa. .Atque idem dicendum, si rerum stultis, ab illo qui fuerat cognitus, diversus repeMadc. Jnsl. Moral. Alph. T. II. 31 i 82 P. Ill Tr. VIII. De matrimonio. ritur. Ratio universalis est, quia, ut traditur in (vol.) jure(c. Qtuinai modum, de jurejur.), promissio sponsalium intelligitur facta, rebu» in eodem statu permanentibus ; idque, ut docet ό'. Thomas (4, Disl, 27, q. 2, a. 3), ne conjugium perpetuam inter contrahentes displi­ centiam pariat, aut infelicem exitum sortiatur. .Si vero ignorantia mutationis seu error fuit mere concomitans, nec proinde contractus causa, sponsalia non solvuntur. — In dubio autem, an defectus (si cognitus fuisset) sponsalia impedivisset, impediturus fuisse praesumitur, si revera, i. e. judicio prudenlum, esi gravis in se ac notabilis ; vel etiam, ut ait Gaspard citans Inslr. episc. Austriae (I. η. 119), «si merito praevideatur in hoc rerum statu matrimonium fore infaustum ». ’ r’.· Notabilis mutatio in pejus, ex qua sponsalia licite dissolvi calent, potest, quadrupliciter contingere, videlicet : 1° lu bonis animi, v. gr. quando sponsus deprehenditur ebriosus, lusor, blasphemus, impius (praesertim erga parentes), homo asper et durus moribus vel saevus, rixator ; quando atrox delictum, v. gr. homicidium, grave furtum commisit, in haeresim incidit, etc. Ete­ nim, haec plerumque siilliciunt, ut contractum jam matrimonium solvatur quoad habitationem ; multo igitur magis sufficiunt ut illud non contrahatur ; quia « turpius ejicitur quam non admittitur hospes ». Do FORNICATIONE superveniente autem vel noviler detecta, haec notanda sunt. Si fornicatio subsequitur sponsalia, cilicii duo : frangit datam fidem, el reddit partem, quae ca se coinquinavit, viliorem ; si sponsalia praecessit. posteriorem lanium elTectuni parit. Communiter, hoc crimen multo majori vilitate sponsam, quam sponsum aflicil. Quare dicendum : a) Ob fornica­ tionem antecedentem potest sponsus sponsam dimittere ; non autem viceversa. nisi fori·· sponsus prolem ex alia habuerit, vel nisi, propter sceleris frequen­ tiam, huic vitio deditus cognoscatur. b) Ob fornicationem subsequentem pars innocens (sive sponsus sive sponsa) potest similiter partem ream dimit­ tere, ob non servatam lidem sponsalitiam. Si uterque fornicando fidem alteri fregit, habetur delicti compensatio, et neuter idcirco recedere potest. Sed sponsus (non sponsa) potest ex alio titulo resilire, ex hoc nempe quod sponsa reddita est ex fornicatione notabiliter vilior, idque etiamsi fuisset vi oppressa, vel ex gravissimo metu ad consentiendum inducta. Potest pariter dimitti sponsa, quae se impudice tangi ab alio permisit ; non vero ob similia sponsu.-, nisi merito timeri possit, ne sponsae non sit lidem servaturus (VI, 8G0, 86? 11 Ap., XVIII, 18). Ita quidem, si rem dijudicare velimus secundum com­ muniter contingentia. Ast juxta sententiam Card. Gaspard (I, n. 112), si uterque fornicetur, solvuntur sponsalia pro utraque parte, quia fidem datam violavit utraque ; quam sententiam dicit in pra.it esse servmdam, praesertim cum etiam spiritui Codicis respondeat. - Jv 2° In bonis corporis, v. gr. si alterutri gravis superveniat defor­ mitas. caecitas, abscissio membri, morbus habitualis et contagiosus; modo de his prudens saltem habeatur suspicio. Cap. I. — De matrimonii praeparatione. 483 3° In bonis fortunae, v. gr. si detegitur sponsarn non habere dotem ; si sponsus fecit bonorum ant officii, quo sustentabatur, jac­ turam ; si alteruter vergit ad inopiam, vel exhaeredatur a parenti­ bus : modo de his et similibus prudens saltem suspicio habeatur. 4° In bonis famae, v. gr. si sponsus per sententiam judicis ad gravem poenam condemnatus fuerit ; vel si detegatur in regione non incolumem esse ejus famam. — Ob ejusmodi igitur notabiles muta­ tiones in una parte, potest altera pars resilire. Quod si resilire nolit, nec parti mutationem passae recedere licet, nisi forte mutatio onus matrimonii notabiliter gravius redderet (VI, 863 ; H. Ap., 1. c., 19). Haec de mutatione in pejiis. Si vero mutatio facta esset ΐλ melils, puta si alterutri opulenta haereditas insperate obvenit, communissima sententia docet, hanc mutationem praecise in se non esse causam sufficientem cur pars fortunata a sponsalibus resiliat, cum ipsa decepta non sit in conditione alterius partis1. Attamen, si sponso ex haereditate obvenit magnum praedium, ad cujus adminislrationem praesens sponsa non esset apta, certe poterit resilire el aliam sponsam eligere. Quaesitum. An pars laborans occulto defe< tu, sufficienti ud solvenda sponsalia, teneatur illuni, manifestare ante sponsalia, vel eis iani contractis, ante matrimonium ? Itesp. Dist. 1° Si defectus est perniciosus, reddens matrimonium invalidum, vel alteri odiosum et damnosum, uti morbus contagio­ sus, venereus, aut infamia ex delicto, si v. gr., sponsa ex alieno con­ cubitu sit praegnans, si sponsus aere alieno gravetur : debet recedere vel defectum manifestare, nisi et altera pars eodem pernicioso defectu laboret. « Kalio est, quia sicut peccat contra justitiam, qui alteri vendit, merces noxias credenti bonas, ita a fortiori, qui cum pernicioso defectu vult matrimonium contrahere ». Si igitur defec­ tum manifestare nolit, debet a contrahendo abstinere 2. 1 >iini aliqui auctores qui putent, non esse improbabile In casu notato jus resiliendi ex parti· illiti- qui inexspectatam pinguem fecit haereditatem fH’ouk'r.% II n. 674) ; sed merito contradicit Cas pan i (1, η. 116), et etiam S. Alphansus (VI. 876) tandem scribit : ...a qua (sentcnUa quam vocal communissimam) revera abscedere necunquarn egoconsulereauderem « —1 Quoad qui phtysi laborant duplex quaestio est sohenda : a) An iste morbus sit cotisasufficient dissolvendi sponsalia? El respondendum est affirmative ; quia verillcantur. in casu, quae Mipra evolvimus, — b) An debeant phlysi laborantes a contrahendo matrimonio alntinen.' Allii inani quidam (ap. Imi du Cl,, 1910, p. 880), a medicorum assortis plus aequo commoli. Id tamen, salvo meliori judicio nimium rigorem sapii. Aliud enim est, matrimonium contrahere; aliud, matrimonio uti. Si praefati aegrotantes intendunt jure suo caute et moderate uti, num aderit periculum proximum infectionis pro parte sana? Ceterum, quoad prolem norunt omnes, haereditatem morbi haud raro per saltum procedere. Cfr. Antonelli Med. past., ed. 2. II, n. 802. — Duo tamen nobis hac in re probantur : 1° qui occulte laboranl gravi illo phtysis morbo, si matrimonium contrahere intendant, debent manibslarc hunc detectum. positis ponendis (ut sub dist !*» diximus) : i* ut cesset pro una parle obligatio sponsalium, sutllcil probabilis suspicio de gravi phtysis morbo quo altera par> laboraret. Vide Casyam, I. n. 121. 484 P. III. — Tr. VIII. De matrimonio. 2° Si defectus non reddit nuptias noxias, sed tantum minus apa­ tibiles, v. gr. si sponsa falso putatur virgo, dives, pulchra, non licet quidem sponsae fingere se a defectu esse immunem, sed ne<; tenetur illum manifestare. « Ratio, tum quia est consuetudine jam receptum, ut non sit obligatio tales defectus alteri manifestandi : tum quia nemo tenetur propalare suum defectum cum propria infa­ mia, si non laedat jus alterius ». S. Alphonsus, VI, 864, 865. Advertit tamen S. Doctor, dissimulationem defectus, quamvis illicita non sit, non expedire, si prudenter timendum sil, ne post contractum matrimonium detegatur et causa fiat discordiarum. 1961. — Pro praxi. De modo et effectibus dissolutionis sponsa­ lium quaedam addenda sunt : 1° Resiliendi jaculius, de qua supe­ rius diximus, ita est accipienda, ut si pars innocens cognito suo jure, nihilominus sponsalia ratificet, verbis vel factis, non possit amplius resilire, eo quod juri suo renuntiasse censenda sit. 2° Si causa resiliendi est omnino certa, potest quisque proprio jure resilire, quin requiratur interventus auctoritatis ecclesiasticae quae nego­ tium examini subjiciat. 3° Si una pars sine ulla causa et omnino injuste resiliat, incassum, expeteret pars altera interventum aucto­ ritatis ecclesiasticae quae ad celebrandum matrimonium renitentem cogeret. Ut enim jam supra n. 1954, 2°, diximus, ex can. 1017 § 3, in casu dissolutionis sponsalium datur tantum nodo actio ad reparationem damnorum, si qua debeatur. Non autem negamus aliquam obligationem etiam, subsistere ad contrahendum matrimo­ nium (cfr. Sebastian i, Summar. cd. 3, n. 533, nota 1). Quare res posset ad Ordinarium, deferri, sed non eia judiciali. Licet dispositionibus Codicis circa sponsalia non sit vis retroactiva (quare sponsalia antea valide inita, remanebant valida), at tamen non amplius datur actio pro iis ad petendam matrimonii celebrationem, sed tantum ad repara­ tionem damnorum, ut supra diximus. Ita e.\ dec. Commis. Pont. 2 Jun 1918 f.-l. .1. Λ’. X, 1918, p. 346). '7 • CAPUT II De natura matrimonii. S l hornas, Suppi. q. it-<3 ; S. Alphonsus, VI u. 879 ; cd. G., IV, p. 59 ; II. Ap., XVIII, n 28 Leonis A III EpDL encyclfca Arcanum, 10 Febr. 1880 ; Sanchez, 1. 2, dlsp. 5 et 6 ; Salman licenses, (r. 9, c. 3 seqq. ; Benedicius XIV, De syn., c. 12-14 ; Perrone, De malnm. Christiano ; Leitner. I/ehrbuch des kalh. Ehrecbt.cs, cd. 3, p. 48 seqq. ; Pohl·, Lebrbuch der Dogin., 1 H2 vol 3, p 6 <8 . Herrmann, II, 189 4 ; De Smel, De spons, et malrim,, n. 75 ; H 'rnr-Vtda/, V. 21 seqq. : Gatparri de matrim. I η. I seqq. ; Merhelbach, III, n. 744; \Vouters, II. n. 700 Castillan mariag» et divorce in Diction. ApoJog. III, p. 87 ; Chretien, de matrim. p. · setpi, ; Capp. lio de niatrim. η. I seqq. — Praesertim consulatur Encyd. Pii PP. XI : connubu pars I (A. 1. .s. X \'H, 1930. p. 541 seqq.). Cap. II De natura matrimonii. 485 Agemus : 1° De notione matrimonii ; — 2° de elementis consti­ tutivis sacramenti matrimonii ; — 3° de proprietatibus matrimonii. Articulus J. De notione matrimonii. 1962. — Definitio. Matrimonium ’, ut contractus, definitur : Viri el mulieris maritalis conjunctio inter legitimas personas individuam vitae consuetudinem relinens. Ita Catech. Rom. (1. c. n. 3), juxta S. Augustinum, S. Thomam (Suppi, q. 44, a. 3) et ipsum jus romanuin (Inst. 1, c. 9). Ex Codice (can. 1081) posset definiri : Contractus (pio utraque pars habilis tradit et acceptat jus in corpus, perpetuum et exclus ivum, in ordine ad actus per se aptos ad prolis generationem. 1° Est conjunctio maritalis: scii. mutuus fit nexus virum et mulierem devinciens, per consensum de praesenti expressum (matrimonium in fieri), quo uniuntur ambo sibi invicem, concedendo mutuo sibi jus in corpus, scilicet in ordine ad actus per se aptos ad prolis generationem. 2° Inter legitimas personas: quibus verbis indicantur subjecti conditiones, quae tales sint oportet, nt contrahentes nulla lege a contrahendo matrimonio impediantur. 3° Indi­ viduam. vitae consuetudinem retinens: essentiales enim haec verba indicant matrimonii proprietates, nempe unitatem et indissolubilitatem. / Contractus ille a Christo Domino insignitus est dignitate sacra­ menti, ita ut inter baptizatos validus contractus et sacramentum sint necessario una eademque res (cfr. can. 1012). Itaque, pro baptizatis, ad definitionem traditam, haec verba addantur : elevata a Christo Domino ad dignitatem sacramenti2. 'fune enim accurate habe­ tur, quid sit sacramentum matrimonii (cfr. Catech. cathol. Card. Gaspard, p. 229 ; et n. 1964 seq.). Divisio. Matrimonium vario modo distinguitur; in specie vero : 1° In legitimum, ratum et· consummatum. Legitimum tantum illud dicitur, quod λ inter non baptizatos valide celebratum » habetur (can. 1015), § 3) ; ratum (tantum), quod inter baptizatos quidem habetur, et validum est, sed nondum consummatione com1 Solent auctores inquirere de significatione originationis verborum : Matrimonium, connubium, nuptiae, conjugium, uxor. En breviter quae passim traduntur: matrimonium venit a mater, tum quia mater semper certa est (non paler) tum quia infans maxime indiget curis matris ; connu bium et nuptiae veniunt a voce : ob-nuberel. c. tegere, velare, quia caput mulierum tunc flammeo seu velo coloris flammae cooperiebatur ; conjugium, i.c. quasi communi jugo duo vinciebantur; uxor a: ungo, sci. solium ungebat domus mariti Ipsa mulier, (tum in cam deducebatur, < ad mala omina (ut putat Gaspard, I, η. I in fine) avertenda . — ‘Si specietur matrimonium, non in fieri sed in facto esse, tunc dicitur esse contractus ipse Jam celebratus qui permanet tum cum consensu praestito tum cum juribus et obligatio­ nibus Inde habitis. De essentia matrimonii sive in fieri sive in facto ess.·, dicemus n. 1963. Notat autem Ga^parn (I, n. 2), « illud · conjunctio (in supra citata definitione) utrumque Indicare ». De hac eadem distinctione agit Pius PP. XI in Encyd· Casti connubu, referens etiam verba S. Bellarmini (A. A. S. XXII, 1930, p. 583). 486 P. III. — Tr. VIH. De matrimonio. pictum (ib. § 1) ; ratum et consummatum, si inter conjuges (baptizatos) locum habuerit conjugalis actus, ad quem natura sua ordina­ tur contractus matrimonialis et Quo conjuges fiunt una caro (ib.), Utique etiam hoc casu de matrimonio valido agitur ; et notat Gasparri (1, n. 43), in Codice, c. 1075, legitimum quoque vocari matri­ monium validum inter baptizator aut inter baptizatum et non bap­ tizatum. a) Matrimonium quoque legitimum infidelium potest fieri consummatum ; manet autem legitimum tantum, non obstante etiam unius partis baptismo. Per utriusque baptismum, censetur fieri ratum; sed tunc, ut censet De Snut (n. 333, fin.), deberet vocari : consummatum et ratum, b) Copula quae matri­ monium praecedit, non efficit ut illud dici possit consummatum (VI, 879). 2° In verum et putativum. Verum est illud, cujus omnes condi­ tiones objective consistunt. Putativum dicitur matrimonium in se invalidum, si in bona fide ab una saltem parte celebratura fuerit, donec utraque pars de ejusdem null itate certa evadat. < '.an. 1015, § 4. 3° In canonicum et politicum (seu civile). Canonicum appellatur illud, in quo omnia fiunt secundum Ecclesiae canones. Politicum illud est, in quo ea etiam interveniunt (piae jus civile requirit (ut pacta dotalia, consensus parentum aliaeque sollemnitates), sine quibus contractus civili effectu destituitur. Ad matrimonium politicum reducitur matrimonium morganaticum. Habetur hujusmodi connubium, cum vir nobilis ducit minus nobilem ea lege, ut ipsa ejus que liberi a viri patrisque dignitate excludantur et contenti sint aliqua dolatione (Morgengabe) ad suam honestam sustentationem, atque insuper a ceteris bonis, titulis, insignibus paternis abstineant. Cfr. Bened. XIV, de Syn., 1. 13, c. 23, n. 12 ; Leitner, o. c., p. 57. 4° In publicum et clandestinum. Publicum est, si in ejus cele­ bratione servatur tota forma ab Ecclesia ordinarie requisita : unde dicitur matrimonium in facie Ecclesiae fuisse contractum. Clandestinum est, si, dum nupturientes consensum praestant, deest parochus desuntque testes requisiti. Matrimonium conscientia· (seu secretum) reduci potest ad speciem matri­ monii publici, inquantum coram parocho et duobus testibus contrahitur (unde in eo servantur essentialia formae ab Ecclesia praescriptae). Differt tamen a matrimonio publico, eo quod omittuntur proclamation? * necnon inscriptio in libris parochialibus, ut dicemus n. 2080. *L· ’ 1963. — Principia. 1. Essentia matrimonii considerati in fieri consistit in mutuo consensu debite expresso ; considerati in facto esse, in permanente vinculo, quod ex praedicto consensu exsurgit, -ubique annexum habet jus mutuum in corpus alterius. Prima pars Cap. 11. — De natura matrimonii. 487 constat ex Decreto ad Armenos, dicente : «Causa efficiens (sacra­ menti) matrimonii est mutuus consensus, per verba de praesenti regulariter expressus ». Exinde patet etiam secunda pars, tum quia ex pactione et consensu mutua obligatio et nexus inter contra­ hentes oriuntur ; tum quia omnis legitima traditio confert jus in rem traditam, quae res in matrimoniali contractu est usus corpo­ rum in ordine ad generationem. Inde Apostolus (1. Cor., 7, \) : )hdier sui corporis potestatem non habet, sed vir. Similiter autem et vir sui corporis potestatem non habet, sed mulier. Uses j urium matrimonialium non perlinet ad essentiam matrimonii. Hoc inde manifestum est, quod primos parentes ante peccatum (quo tempore nulla inter eos carnis copula intercesserat, ut Patres testantur) vero matrimonio junctos fuisse plane constat. Firmatur etiam exemplo B. M. Virginis et S. Joseph, quos inter verum exstitisse matrimonium, nullum tamen usum inter­ cessisse, omnino certum est. Quare, utroque jure recepta est regula : < Nuptias non concubitus, sed consensus facit ». Cfr. Cat. Boni., P. 11. c. 8. n. \ el 8 ; liilluart, de Matr., diss. 3, a. 5 ; Gaspcrri, 1, n. 8 et notam adjectam. 1964. — 11. Matrimonium Christianorum, ritu legitimo celebra­ tum, est verum novae legis sacramentum. Est de fide, ex Tridenlino (Sess. 24, can. 1) definiente : « Si quis dixerit matrimonium non esse vere et proprie unum ex septem legis evangelicae sacra­ mentis, a Christo Domino institutum, sed ab hominibus in Ecclesia inventum neque gratiam conferre : anathema sit ». Nec obscure propositionis veritatem Paulus Apostolus innuit, dicens (Eph., 5, 25) : Viri, diligite uxores vestras, sicut Christus dilexit Ecclesiam, et se ipsum tradidit pro ea ; et mox subjungens (v. 32) : Sacramentum hoc magnum est, ego autem dico in Christo et in Ecclesia. Et 1° quidem, est signum rei sacrae, sanctissimi nempo illius vinculi quo Christus Dominus cum Ecclesia, seu Verbum divinum cum humana natura, Conjungitur. Sed 2° gratiam quoque hoc sacramento significari et tribui, in quo maxime ratio sacramenti inesl, ea S. Synodi verba declarant : Gra­ tiani vero, quae naturalem illum amorem perficeret et indissolubilem unita­ tem confirmaret conjuges que sanctificaret, ipse Christus, venerabilium sacra­ mentorum institutor atque perfector, sua nobis passione promeruit ». Nec 3° dubitari potest, quin c.i institutione Christi matrimonium, quod antea erat tantummodo contractus naturalis et religiosus, ad eam dignitatem elevatum fuerit, ut sit rei sacrae signum, gratiae productivum ; etsi de tempori', quo id factum sit, non constet. - Patet igitur matrimonio nihil deesse ex iis. quae ad rationem sacramenti pertinent (S. Alph., In Trid., Sess. 24, n. 4 seqq. . Didum est: matrimonium Christianorum ; nam matrimonium infi­ delium, etsi in rat ione contractus perfectum, non potest esse sacra­ mentum, cum baptismus janua sit omnium sacramentorum. De matrimonio autem imioei.ii m, qui postea ad Christianam fidem conversi sunt, sicut oliam de matrimonio fidelis cum infideli, variae sunt (cum nihil 488 P. III. —Tr. VIH. De matrimonio. ab Ecclesia definitum sit) auctorum sententiae, quas discussas apud dogma­ ticos videre est. Rectius sentire videntur, qui dicunt : in primo casu adesse (adjungi), in secundo autem deesse rationem sacramenti l. Die 5 Nov. 1924, per dispensationem pontificiam, concessa est in javorem. fidei dissolutio vin­ culi (quod praedicatur naturcle) inter acatholicum non baptizatuni et acatholicam baptizalam in secta anglicana (cfr. Eccles. Review, 1925, p. 188 ; Periodica de re can. 1926, p. 19). — Idem sentit Card. Gasparri (I, n. 36), dicens : - Cum conjuges infideles, ad fidem conversi, baptismum recipiunt, Sacramentum est ipsemet contractus matrimonialis in infidelitate initus, qui permanet cum consensu et inductis... juribus et obligationibus». Quando unus tantum convertitur, non est Sacramentum pro neutro conjuge, « quia sicut matrimonium claudicare non potest, ita nec matrimonii Sacramentum » (cfr. n. 1965, 1°, c). 1965. — III. In matrimonio Christiano, contractus non est a sacramento dissociabilis ; quare inter baptizatos nequit matrimo­ nialis contractus validus consistere, quin sit eo ipse sacramentum. Can. 1012, § 2. Constat ex Encyclica Leonis XIII Arcanum divinae sapiendae, in qua Pontifex sic loquitur : « Nam Christus Dominus dignitate sacramenti auxit matrimonium ; matrimonium autem est ipse contractus, si modo sit factus jure, line accedit, quod ob hanc causam matrimonium est sacramentum, quia est sacrum signum et efficiens gratiam, et imaginem referens mysticarum nuptiarum cum Ecclesia. Istarum autem forma ac figura illo ipso exprimitur summae conjunctionis vinculo, quo vir et mulier inter se colli­ gantur, quodque aliud nihil est, nisi ipsum matrimonium. Itaque apparet, omne inter Christianos justum conjugium in se et per se esse sacramentum ; nihilque magis abhorrere a veritate, quam esse sacramentum decus quoddam adjunctum, aut proprietatem alla­ psam extrinsecus, quae a contractu disjungi ac disparari homi­ num arbitratu queat » f.l. S. S., 12, 394). Hoc iterum confirmat et inculcat Pius PP. XI in cit. Encycl. Casii connnbii (A. A. S., XXII, 1930, p. 554). Ex dictis colliges: 1° Matrimonium est contractus st i generis, ab aliis contractibus multum discrepans ; et quidem : a) Matrimonium habet suam originem atque institutionem a jure naturali et divino; ceteri autem contrac­ tus a jure gentium, vel a speciali jure cujus que nationis, b) Objectum matri­ monii ita a Deo determinatum est, ut contrahentium stipulationibus modificari non possit; dum in aliis contractibus multa contrahentium arbitrio relinquun­ tur. c) Matrimonium ex jure divino est contractus bilateralis et individuum * qui non potest claudico re ; unde quidquid impedit matrimonium in uno, impedit ipsum in altero, ut dicit D. Thomas (Suppi., q. 17, a. 4), quin pars habilis ad contrahendum alteri suam habilitatem communicet, d) Matrimonium, quoad validitatem, a divina, naturali et ecclesiastica lege pendet ; non autem, sicut 1 Cfr. Canon, contcnip vol. 18 (tSJo), p. 1'«'. · I.eilner op. cit.. $ 9, — Paulo ailler sentit in hac re V. ffrrmiann (11. n. 1908 seqq.). 5·. p. 50 seqq. Cap. II. — De natura matrimonii. 489 civiles contractus, a lege civili et principurn arbitrio, quae in iis quae perlinent ad sacramenta nihil possunt. 2° Matrimonia inter haereticos vel schismaticos inita, si nullum obstet inipedimenturil dirimens, sicut valent in ratione contractus, ita vere habent rationem sacramenti. Qi AERITI H. Quid dicendum de matrimonio inter BAPTIZATOS rite celebrato, cum positiva voluntate non suscipiendi sacramentum? Resp. Dist. a) Si intentio praedominans fuerit excludendi absolute ratio­ nem sacramenti, et omittendi potius matrimonium quam sacramentum sus­ cipiendi, invalidum est matrimonium in ratione sacramenti, et consequenter etiam in ratione contractus, b) Si intentio praedominans fuerit celebrandi nutrimonium in ratione contractus, et proin ponendi omnia quae ad hujus valorem requiruntur, validum est matrimonium, tum in ratione contractus, tum in ratione sacramenti, etsi hoc indigne susceptum fuerit. — In dubio quaenam fuerit intentio praedominans, judicandum est in favorem matrimo­ nii ; nam unusquisque praesumitur, velle exercere contractum validum, nisi oppositum probetur (Lugo, de Sacr., disp. 8, n. 13 *^. 19G6. — De finibus matrimonii. Fines, qui in matrimonio consi­ derari possunt, sunt triplicis generis, videlicet : fines intrinseci substantiales, fines intrinseci accidentales, el fines accidentales extrinsed. 1° Fines intrinseci substantiales sunt duo : a) traditio mutua corporum cum obligatione reddendi debitum ; b) vinculum indisso­ lubile (VI, 882). Hinc certum est quod, si quis contraheret, positive excludendo hos fines, nempe animo non suscipiendi obligationem reddendi debitum, vel contrahendi ad tempus, non solum peccaret, sed nullum iniret matrimonium. 2° Fines intrinseci accidentales sunt 1res : a) Primarius, pro­ creatio prolis : quemadmodum enim matrimonium, ut naturalis conjunctio, ad propagandum humanum genus ab initio institutum est : ita deinde, ut populus ad veri Dei et Salvatoris nostri Christi cultum et religionem procrearetur atque educaretur, sacramenti dignitas illi tributa est. b) Secundarius, mutuum vitae adjutorium, secundum illud Genesis, 2, 18 : Faciamus ei adjutorium simile sibi, c) Secundarius quoque, remedium concupiscentiae, ul scilicet, qui sibi suae infirmitatis conscius est, nec carnis pugnam vult ferre, matrimonii remedio ad vitanda libidinis peccata utatur \ De quo Apostolus (I. Cor., 7, 9) : Quod si non se continent, nubant : melius est enim nubere, quam uri. Cfr. can. 1013, § 1. Quare non peccat qui nubit principaliter ob remedium concupiscentiae, modo non excludat finem procreandae prolis. Nulla enim est inordinatio, si c-x duobus finibus licitis secundarius prae primario eligatur, quando hic illo 1 Sterilibus Conceditur matrimonium, ait I). Thomas, secundum quod est in remedium (Suppi., q. 58, a. I, ad 3). 490 P. III. — Tr. \ 111. De matrimonio. non praefocatur. Nec peccaret senex, si nuberet sine spe procreandi prolem, nec intenderet remedium concupiscentiae ; sufficit enim ut salventur fin·, substantiales (VI, 882). Vide Gasparri, I, n. 9. 3° Fines accidentales extrinseci plurimi esse possunt, ut pax concilianda, nobilitas acquirenda, etc. Hujusmodi fines, si per se honesti sint, damnandi non sunt, cum matrimonii sanctitati non repugnent ; quin etiam primario intendi possunt, quia non est inordinatio, ut jam diximus, eligere aliquem ex finibus secundariis honestis prae fine primario, modo iste non excluda­ tur (VI, 882, 883). 1967. — Do effectibus matrimonii. Effectus matrimonii sunt diversi, prout considerantur in ordine ad ipsos conjuges vel in ordine ad susceptam prolem. De utrisque breviter dicemus : I. Quoad ipsos conjuges. 1° Effectus matrimonii, ul est con­ tractus, sunt : a) jus mutuum in corpus ad actus procreandae proli idoneos ; b) obligatio mutuae fidelitatis ; c) vinculum denique indis­ solubile. Can. 1110, 1111. Hi effectus a S. lugustino dicuntur bona matrimonii : -■ Sunt proles, fides, sacramentum » (De bono coni., c. 24, 32 ; cfr. de Genesi ad litt., 1 9, c. 7). Quem celebrem textum Catechismus Romanus (1. c., n. 23) sic exponit : ‘ Tria sunt matrimonii bona ; proles, tides, el sacramentum ; quorum com­ pensatione illa incommoda leniuntur, quae Apostolus' indicat his verbis (1. Cor., 7, 28j : tribulationem carnis habebunt hujusmodi ; efllciturque, ut con­ junctiones corporum, (piae extra matrimonium merito damnandae essent, cum honestate conjunctae sint. Primum igitur bonum est phoi.es, hoc est liberi, qui ex justa et legitima suscipiuntur uxore. Id enim tanti fecit Apos­ tolus, ul diceret (I. Ttm., 2, 15) : salvabitur mulier per /iliorum generationem. Nec vero hoc d<‘ procreatione solum, sed de educatione etiam et disciplina, 7 - l'i-> Cap. 11. Ue natura matrimonii. 497 nun conceditur; secus vero, si usus hujus juris tantum ligatur.- 3° Conditio de educanda prole in haeresi, judaismo,etc., non est (eo sensu) contra bonurn prolis. Attamen ex alio uipite hujusmodi conditiones irritare possunt matrimonium, si nempe adjectae fuerint ad modum conditionis sz7ic qua non. Cfr. Lehmkuhl, II, n. 880, nota. 4° Etsi conditio matrimonio contraria ab uno tantum posi­ tivo et expresse apponatur, matrimonium semper remanet nullum, cum non possit claudicare. Quodsi tamen iste, cognoscendo quod cornpars contradicit et conoitionem propositam non acceptat, nihilominus ad contrahendum accedit, recte praesumitur voluntatem mutasse et a conditione recessisse. II. Impleta conditione, an requiratur .novi s consensus pro matri­ monio ? Secundum probabiliorem sententiam : negative; quia matri­ monium est contractus, et omnes contractus, impleta conditione, sine novo consensu perficiuntur. Huic sententiae ceterum favent plures S. C. C. decisiones. — Quia vero altera opinio, quae requirit renovationem consensus, aliquod pondus habet, consultius est reno­ vare consensum (VI, 895). Matrimonium fit validum, statim ac conditio impletur, licet contrahentes hoc ignorent. Nequeunt tamen matrimonio uti, nisi ipsis de adimpleta condi­ tione constet. § 2. De his quae vitiant consensum. 1974. — Consensus matrimonialis, ad validum matrimonium requisitus, vitiari potest tum per errorem, tum per fictionem, tum denique per vim vel metum. 1. Error. 1975. ■— Notiones. Duplex distinguitur error : substantialis, qui versatur circa personam contrahentem, vel naturam matrimonii ; et accidentalis, qui versatur circa personae qualitates. Ad vitium consensus propter errorem reducuntur impedimenta ex amentia vel defectu usus rationis : unde pro iis valent conclusiones mox evolvendae. a) Errat substantialiter circa naturam matrimonii, qui pcrjieram judicat de tribus matrimonii bonis : qui credit scilicet matrimonium esse solubile, v 1 esse conjunctionem unice inilam amicitiae vel negotii causa, prorsus igno­ rans illud ordinari ad prolem procreandam 1 ; qui opinatur conjugibus liberam relinqui facultatem frustrandi generationem vel cum aliis congrediendi. l>) Causae hujus erroris possunt esse vel theoriae in secta haeretica commu­ niter admissae, vel docl.inae in libris romanensibus expositae, vel patriae leges, vel scandala nostrae societatis, vel denique defectus in educatione libe­ rorum occurrens. 1 Not.it Cani. Gaiparn (11, n. SOS) liane conditionem, si apponitur simpli citer, excludere ipsum jus (nisi aliud probetur) proindeque irritare matrimonium ; contrarium dicendum •te, -i apponatur cum aliqua limitatione, v. g. . dummodo post secundum lilium evitemus prolem, etc. ; dummodo interim prolem evitemus, donc fortuna melior intercesserit ·. Mahc /nsl. Morol. Alph. T. II. 32 498 P. HI. — Tr. VIII. De matrimonio. c) Error conceptus (sive sit substantialis, sive accidentalis) quandoque influit in contractum per modum causae ad contractum impellentis, quando· que per modum conditionis consensui expresse appositae, seu, ut dicunt, in pactum deductae. Utrumque perpendi debet, semper ac quaestio solvendi est de matrimonii invaliditate ex capite erroris. 1976. — Principia. 1. Error circa personam dirimit matrimo­ nium jure naturae, etiamsi vincibilis sit et crassissimus. Nec facit ad rem, si distinguere velimus inter errorem antecedentem (qui dat causam contractui) et errorem concomitantem (si nimirum matri­ monium etiam cognito errore contractum fuisset) : utroque erron dirimitur matrimonium. Cfr. can. 1083, § 1. Ratio est, quia, cum contrahentium personae sint substantiale contractus nuptialis objectum, si variatur persona, erratur circa ipsam contractus sub­ stantiam. Tunc errans non consentit in personam praesentem, sed in eam, quam esse existimabat (VI, 1010 ; II. Ap., XVIII, 61). II. Error circa naturam matrimonii aliquando dirimit, aliquando non dirimit matrimonium. Dirimit, si errans positive, expresse, aperte intendat contrahere juxta erroneum suum conceptum, v. gr. non conferre jus in corpus, sibi reservare facultatem repudii : deficit enim consensus in verum matrimonium (VI, 24). Non diri­ mit matrimonium, si desit positiva illa intentio, cum errans in tali casu, voluntate quadam generali matrimonium appetat, quale est a Christo institutum vel lege divina ordinatum : quare haec volun­ tas generalis privatum errorem, ut ait Benedicius XIV (de Syn., 1. 13, c. 22, n. 7), quodammodo absorbet. a) Dicit can. *108 : «Simplex error circa matrimonii unitatem vel indissolubilitatem aut sacramentalem dignitatem, etsi det causam contractui, non vitiat consensum matrimonialem ». Et can. 1085: Scientia aut opinio nullitatis matrimonii consensum matrimonialem necessario non excludit ». Cfr. dicta n. 1973, 3°. Hinc etiam fit, ut sanari possint matrimonia sic inita, ut videbitur n. 2080. De explanatione can. cit. 1085 cfr. llaus, Inst. can. n. 304, i°. b) Constans Romanarum Congregationum traditio eodem [principio nititur in hisce dijudicandis causis. Die 8 Febr. 1915, S. R. Rota, postquam ad trutinam revocavit diversa S. OIT Decreta, sic concludit : Stante errore mentis (circa vinculum matrimoniale), potest haberi aliqualis intentio contrahendi matrimo­ nium dissolubile, quin eo ipso matrimonium sit irritum. Ut matrimonium in hujusmodi casibus nullum de< larari possit, constari· debet intentionem conXon eM tamen error substantialis, si qu!s tantum Ignorat modum quo filiorum procreatio perficitur unde hic error matrimonii validitati non officit. Imino asserit Card. Ga^pom (it n *0 Quod >i pudla nubens scit, matrimonium esse societatem cum viro, quies uvor» filios procreat, ei in hanc societatem consentit, sed nescit filios haberi per carnalem v»pulam imo hanc carnalem npulam prortu * ignorai, est casus ignorantiae quae non exclu­ dit xuatnmunialcm consensum ei conjugii valorem... etiamsi, cognita veritate, nuptias ini­ tura non fuisset, et modo vas respuat : quia dc lacto voluit... Cap. II. — De natura matrimonii. 499 trahendi dissolubile vinculum fuisse conditionem sine qua non -consensus in matrimonio praestiti. A. A. S., VII, p. 298. — Idem S. Tribunal addit : « Neque probata dici potest voluntas positiva excludendi indissolubile vinculum, ex eo quod dissolubilitas conjugii in apprehensione contrahentis erat praecise ratio cur matrimonium contraxerit ; quia error, etiam dans causam contrac­ tui, matrimonium non irritat... Nuptura igitur, quae timet ne ad infelicem exitum nuptiae pergant, aufugium videns in scindibilitate contractus (quem dissolubilem putat), atque eo ipso ad matrimonium facilius ineundum inducitur, matrimonium valide contrahit. Consensus enim non dependet a causa in suo esse, licet causa (utpole influxum habens in voluntatem, eamdem determi­ nans ad actum) aliquo modo et ipsa intendi debeat: intenditur nempe ut causa, non ut conditio consensus seu ut pars constitutiva consensus ■ 'ib., p. 299). in his equidem S. Rota tantum loquitur de errore circa bonum sacra­ menti ; patet autem conclusiones relatas ad errores circa alia bona matrimo­ nialia extendi posse et debere. Quotiescumque igitur in ordine practico opinio, intentio nupturi non deducitur in pactum nec adjungitur contractui tanquam conditio expresse volita, contractus est validus, ratione voluntatis generalis praevalentis. Cfr. Collect. S. C. de Prop. F., II, η. 1327, 1427, 1746. c) Ad haereticos quod spectat, SS. RR. Congr. eamdem normam sequun­ tur. Etsi acatholici circa matrimonii perpetuitatem erroneis opinionibus adhaereant, eorum error subjectivus veritati objectivae non obtrectat, donec in pactum non deducitur. Id valet, etiamsi haeretici matrimonium tantum­ modo civile ineant, eo quod generaliter docent et credunt caeremoniis civili­ bus inesse rationem veri matrimonii. S. R. Rota, 23 Febr. 1912 (A. .1. A’., IV, p. 380 et 387). d) In foro externo, error circa naturam matrimonii post pubertatem non praesumitur, sed debet probari (can. 1082, § 2) ; item praedictorum deductio in pactum omnino evidens sit oportet, immo debet alteri conjugi manifestari. Cfr. .1. .1. S., 1, p. 664 ; VII, p. 298. III. Error circa qualitates aut fortunam personae non dirimit matrimonium, nisi error qualitatis redundet in errorem personae. Et hoc tenendum, juxta communem et veriorem sententiam, etiam si error contractui causam dederit. Can. 1083, § 1, η. I. Excipitur unus casus : quando nimirum adest error circa conditionem servi­ lem comparlis : qui error semper matrimonium dirimit, ut mox dicetur. - Ratio, tum quia tunc jam adest simpliciter voluntarium circa substantiam matrimonii (nempe circa personam), quamvis deficiat voluntarium secundum quid circa accidentia, quae sunt personae qualitates ; tum quia alias innumera conjugia evaderent dubia et litibus exposita. Intentio autem principalis in quocumque contrahente debet esse : volo amplecti statum firmum (VI, 1011, 1012). Error qualitatis redundat in errorem personae : a) Si quis actu intendit non contrahere, aut si prius (nec mutata postea voluntate) intendisset non con­ trahere, nisi sub illius qualitatis conditione, b) Si qualitas est propria et individualis alicujus determinatae personae, v. gr. quod sit 'primogenita regis; secus autem, si intenderet contrahere cum una flliaruni regis : quia tunc qua­ litas non est individualis, sed pluribus communis : quo tamen in casu et regula 500 I’. Ill. —Tr. VIII. De matrimonio. Cap. 11. — De natura matrimonii. sequens prae oculis habenda est. c) Si contrahens principaliter intendit qua­ litatem et minus principaliter personam, puta si vult contrahere cum nobili, qualem Juliani esse existimat ; secus, si intenderet contrahere cum Julia, quam credit esse nobilem (VI, 1013, 1014 seqq.). In foro externo, non sufficit, si contrahens allirmet se errasse ; requiritur debita rei probatio coram judice. Plura exempla invenies apud Gasparri (II, n. 795 seqq ). 1977. — IV. Error circa conditionem servilem coni partis dirimit matrimonium, si persona libera hanc conditionem ignoravit. Can. 1083, § 2, n. 2. Vitiatur igitur consensus contrahentium, si haec duo simul adsunt : 1° si altera pars est libera ; 2° si nescit compar· tem esse servam, servitute proprie dicta. Est impedimentum juris ecclesiastici eo line introductum, ul pars lilxra non ignoranter ineat connubium, in quo, propter ipsam conditionum disparitatcm, innumera haberentur incommoda. — Non est autem cur de hoc argumento fusius dicamus, cum servitus proprie dicta in perpaucis vel nullis regionibus hodie vigeat. Cfr. Λ'. Alph., VI, 1017 ; Sanchez, 1. 7, disp. 19. Notan­ dum, errorem conditionis servilis non jure naturae dirimere matrimonium, ut bene probat Card. Gasparri (II, n. 803) dicens, nihil vetare « quominus dicamus hoc jus [olim] introductum fuisse ex consuetudine ». 2. Fidio. 1978. — Notio. Fictio in casu est simulatio matrimonii, sine intentione interna ineundi contractum vel se obligandi ad officia in matrimonio essentialia.— Contrahens qui tantummodo intendit non implere quae promisit, non simulat in ineundo contractu, ul supra diximus (n. 1044), 1°) de contractibus in genere. Porro : I. Ex can. 1086, internus animi consensus semper praesumitur conformis verbis vel signis adhibitis. II. Si alterutra vel utraque pars positivo actu excludat matri­ monium ipsum, aut omne jus ad conjugalem actum, vel essentia­ lem aliquam matrimonii proprietatem, invalide contrahit. Ita can. cit., § 2. Ratio primi est, quia matrimonialis contractus claudicare nequit. Secundum per se patet, quia tunc adest fictio ex utraque parte. c) Qui, nulla ratione cogente, ficte contrahit, non tantum probabiliter1 grave sacrilegium committit, sed et injustitiam erga compartem, quao bona fide con­ sensum praestat Qui vero ex justa causa ficte contrahit (puta, ut declinet metum injuste incussum, vel etiam quia scit se, impedimentum dirimens habere), nullum peccatum committit. Ratio in priori casu, contrahens quad ope sacramenti jura matrimonialia acquirere praesumit (unde irreverenter * Dicimus : probabiliter tantum, de sacrilegio enim non certo constat : inirno aliqui auctore-, Ut Chrében (o. c. p. ’0), neeanl saerilcirium adesse, quorum sententiam Cani. Gasparri (II, n. 815) ■ fortasse probabiliorem aestimat (quia reapse in casu, deOciente Intentione, non ponuntur nec materia nec forma). 501 tradat sacramentum) et decipit compartem eique gravem injuriam irrogat; in posteriori vero, contrahens simulat tantummodo contractum et ex causa proportionata utitur restrictione mentali. Gfr. Videtur ipsum jus naturale magnis incommodis et perpetuae turpitudini,quae coactis nuptiis inesse solent, cavere debere, reddens actum jam ab mitto irritum . Et subjumril Quia est dubium num sit juris naturalis, super hoc impedimento nunTuam dispensatio . Non obstante auctoritate l>. Thomae et aliorum scriptorum illus- 502 P. III. —Tr VI11. De matrimonio. 1° Metus gravis, qui scilicet oritur ex malo gravi imminente vel ipsi nupturienti, vel suis conjunctis (consanguineis, affinibus legi­ timis, usque ad tertium aut secundum gradum), immo et suis famu­ lis aut domesticis. — Debet esse timor cadens in virum constantem, ratione instantis aut futuri periculi gravis. Metus censetur gravis si adest timor mortis, vel mutilationis, carceris, stupri, magni damni, etiam fortunae, etc. Hic considerandae sunt circumstantia·; personae, temporis, loci (VI, 1048). - Etiam timor reverent ialis potest fiai gravis, dummodo, praeter reverentiam qua filius precibus patris annuer debet, adsint alia, nempe objurgationes, vel vexationes, vel preces ita impor­ tunae ut revera ex iis orialui timor cadens in virum constantem (VI, 1056). Cfr. zl. A. 11, p. 348, 886 ; 111. p. 166, etc. In dubio, an timor fuerit gravis vel levis, semper standum erit pro valore actus. Matrimonium ex metu levi initum neque est nullum de jure naturali, nequ·; de jure positivo. .Von de jure naturali, quia non censetur invitus contraxisse, qui contraxit ex metu, quem facile repellere poterat. Neque de jure positu», nam dicit can. cit., § 2 : « Nullus alius metus, etiamsi det causam contractui, matrimonii nullitatem secum fert ». 2° Requiritur, ut metus sit incussus ab exlrinseco, i. e. incussus ab homine ; unde incussus ab intrinseco, vel a causa naturali, non dirimit matrimonium. Neque ad rem interest, utrum ab ipsa comparte incussus fuerit an ab aliquo tertio (VI, 1049). 3° Sit injuste incussus : nam si juste incussus est, metum pas­ sus causam ipse dedit, nec conqueri potest, quod alter jus suum sibi vindicet. Metus autem juste incussus dicendus est. quando ille, qui incussit, jus habet strictum tum exigendi matrimonium, tum minandi, tum exsequendi quod minatur. Contra, metus injuste incutitur, quotiescumque ille cadit in hominem qui non obligatur ad matrimonium ; vel quoties is qui malum minitatur, non habet jus ad metum incutiendum, aut minitatur malum quo alterius jus strictum laeditur (VI, 1. c.). Sic ergo : Timor esset injustus, si operarius ab hero suo sub comminatione rescissionis contractus cogeretur ad talem ducendam. Timor vero non esset injustus, si avunculus cogeret neptem ad talein ducendum sub comminatione amittendae pecuniae (piam ipse dare intendebat ; — si medicus cogeret puel­ lam ad secum contrahendum, minando se ipsius matrem aegrotantem (cui ex caritate tantum assistit) relicturum ; - si sponsus cogeret, sponsam precibus minis, ad matrimonium. Secus vero, si castigatione, comminatione mutilationis hoc faciat. Cfr. A. .1. .S’.. Ill, p. 264 ; vide 5. Alph., 1049-1054. 4° Metus ita incuti debet, ut eum passus eligere cogatur matri­ monium ut a metu liberetur. Ex parte quidem ejus qui injuste minas trium tam veterum quam modernorum (inter quos Rossel el ΙΓιτη:), censet Card. Gasparri (11. n 841), secundam sententiam (quam etiam s. Uphonsus \ I 1054. probabilem habet) eiml, ut Werkelba h (III. n. 778). Chr^lien (o.c.p. 35), Wouters (II. n 706» dubiam tenent Equidem Gatpam (I. c.) concedit. hanc legem habere • fundamentum in jure naturae ». Cap. II. De natura matrimonii. 503 graves intentat, non exigitur ut etiam pateat intentio matrimonium extorquendi ; sed ex parte ejus qui minas patitur, matrimonium semper apparere debet tanquam unica tabula ad se (vel suos) a malis liberandum x. Jamvero, si pater inveniret stupratorem suae filiae et minas illi incuteret mortis ad extorquendum matrimonium, equidem hoc nullum esset ; quia stuprator non tenetur absolute corruptam ducere, sed vel ducere, vel dotare Valeret autem matrimonium, si pater comminaretur mortem aa ulciscendam injuriam, et alter, ad se liberandum et patrem placandum, iniret nuptias (VI. 1049), dummodo tamen, attento canone 1087, non sibi persuasum habeat, hanc esse unicam viam ad se liberandum a periculo imminenti. Cfr. Gasparn, 11, n. 85G. 1980. — Pro praxi. a) Metum passus semper possidet jus recedendi et petendi declarationem juridicam super invalidilate matrimonii contracti etiamsi per plures annos cum conjuge vixerit (cfr. A. .1. .Ç., IV, p. 108). Decla­ ratio juridica requiritur, sive ut vitetur scandalum, sive ut novum matrimo­ nium tuto iniri possit, sive ut praecaveantur hallucinationes. Quodsi melum passus, ratione adjunctorum, remanere debeat aut malit, renovandus est consensus, et quidem publice, si nullitas matrimonii sit publica ; secus vero privatim, secundum regulas communiter receptas (vide dicenda n. 2082). b) Conjux, qi i metum non est passus, potest, et ipse reclamare apud Ordi­ narium, si tertia persona metum injustum comparli incussit. — Si autem ipse compartem metu injusto ad matrimonium induxit, dantur duae opiniones. Secundum plures, a matrimonio resilire potest. <[uia contractus est nullus. Secundum alios (et horum sententiam S. Doctor reputat probabiliorem, licet alteram adhuc probabilem dicat), nequit resilire ; quia nemo debet ex suo crimine commodum reportare : unde omnia reparare tenetur dando verum consensum. Haec ultima sententia certe est tenenda, si metus non possit pro­ bari ; quia tunc, cum Ecclesia cogat metum passum ad cohabitandum (negando dispensationem), tale gravissimum incommodum non est reparabile nisi per verum matrimonium ; et tanto magis, si pars metum passa fuerit femina, quae alias, soluto matrimonio, semper aliqua infamia remaneret notata (VI, 1057). Cfr. S. C. de Prop. F., de Processu matrim., P. II, a. 3. — In omni casu, damna sunt compensanda. c) Ad confcssarium quod attinet, ipse sequatur normas n. 2081 el 2094 indicandas, si nempe consulatur a eo n jugi bus, qui, vel dubitant de validitate, vel conscii sunt nullilatis matrimonii. Articulus III. De proprietatibus matrimonii. « Essentiales matrimonii proprietates sunt unitas ac indissolubilitas, quae in matrimonio christiano peculiarem obtinent firmi­ tatem ratione sacramenti. » Ita can. 1013, § 2. De duabus his pro­ prietatibus nunc agendum est. 1 Cfr. Wvrnz-Vidal, V, n. 501, ubi in nota 27 alii auctores indicantur. 504 P. III. — Tr. VIII. De matrimonio. Cap. II. — De natura matrimonii. 505 ■* § 1. De Unitate matrimonii. Notiones. Unitas matrimonii, quae el monogamia dicitur, sita est in conjunctione unius cum una. Unitati vero opponitur poli/· gamia, quae duplex est : 1° simultanea, cum unus vir plures simul uxores secum matrimonio jungit (et dicitur simpliciter polygamia): aut cum una mulier nubit pluribus simul viris (et dici solet polyan­ dria) ; 2° successiva, cum post mortem conjugis pars superstes ad novas nuptias convolat. 1981. — Principia. I. Polyandria prohibetur ipsa lege naturali. Nam prolis generationi et educationi directe opponitur : generationi quidem, cum mulier plures simul cognoscens viros, remaneat plerumque infecunda ; educationi vero, cum pater talis prolis, si forte nascatur, sit incertus. Atque hinc est quod prostitutio, ad quam polyandria reducitur, omni tempore ut infamis fuit habita (S. Alph., in Trid., Sess. 24, n. 11). 1982. — II. Polygamia simultanea prohibetur in lege nova, de jure divino. Christus enim expresse docuit : Quicumque dimiserit uxorem suam, et aliam duxerit, adulterium committit super eam (Marc., 10, 11). Jamvero, si adulter est qui, dimissa uxore, aliam duxerit, multo magis adulter erit qui id agit, priore retenta. Unde Tridentinum (Sess. 24, can. 2) : « Si quis dixerit, licere Christianis plures simul habere uxores, el hoc nulla lege divina esse prohi­ bitum : anathema sit ». '>|9 Quare, si quis infidelis, plures haberis uxores, ad baptismum admittatur, debet unam tantum retinere, illam nimirum quam sibi primo loco validadjunxit, si nempe converti velit. Quodsi, ad hoc interpellata, renuat, potest ducere quamlibet ex aliis, quae Christianam fidem amplecti velit. Ita S. OH t Aug. 1759. Cfr. Collect. S Λ., n. 919, 921,92 i, 928, 1295. Praeterea hujusmodi conversi ab infidelitate, qui ante conversionem plures habebant uxores et non recordantur quam primo acceperint, possunt unam ex illis accipere, quam voluerint, ut cum ea matrimonium contrahant per verba de praesenti ; qui vero recordantur quam primo acceperint, aliis dimissis, eam retincre tenen­ tur. Ita Paulus III. Constit. Altitudo, 1 Jun. 1537 (Docum. VI Codicis). — Immo, quia saepenumero evenit, conversos ad fidem tempore infidelitatis plures habuisse uxores quas levissimis de causis repudiant, ipsis permitlitur aliis dimissis permanere cum ea uxore quae simul cum marito baptizato exsistit, licx menses requirit. tn·. 506 P. III. — Tr. VIH. De matrimonio. Christus Dominus his verbis confirmavit : quod ergo Deus conjun­ xit, homo non separet » (ib., in prine.). Hebraeis quidem, divina dispensatione, libelli repudii facultas facta luit, quo matrimonii vinculum, certis in circumstantiis, dissolvi poterat (Deui., c. 24). At vero « Jesus Christus illud ad suum primaevum statum redegit, nempe ad indissolubilitatein, non lege nova condita, sed dumtaxat sublati veteri indulgentia seu dispensatione, super praedicta indissolubilitate con­ cessa » (Bened. XIV, Const. Apost. minist., 16 Sepi. 1747). Unde ratio adae­ quata indissolubilitatis matrimonii est voluntas Christi. Haec tamen indissolubilitas etiam enascitur ex ipso Ji he xatvrali (sal­ tem secundario) ; quia necessarium est ad prolis educationem, ut parents perpetuo ejus bono incumbant. Ita communissime AA., duce Λ. Thomi (Suppi., q. 67, a. 1). A ide Λ’. Alph., VI, 956. Constat etiam ex damnata prop. 67“ Syllabi : « Jure naturae matrimonii vinculum non est indissolubile, et in variis casibus divortium proprie dictum auctoritate civili sanciri potest »;el ex Const. Arcanum, Leonis PP. XIII, ac Litteris Encyd. Casti connubii, Pii PP. XI (cfr. Alleg. 1, p. 352, et Alleg. II, p. 398 apud Gaspatri, II).— Licet matrimonium de se indissolubile sit, admittit tamen in quibusdam casi­ bus vinculi dissolutionem : (piare diversi indissolubilitatis gradus distingui possunt, ut ex mox dicendis patebit, et Pius PP. Λ7 in Encyd. cil. connubii (p. 398 et 399 apud Gasparri, 11) explicite docet. 1985. — II. Matrimonium validum ratum et consummatum nulla humana potestate nullaque causa, praeterquam morte, dissolvi potest. Ila can. 1118. De eo in primis valet illud Apostoli : Mulier alligata est legi, quanto tempore vir ejus vivit. Et Leo XIII defini­ vit : « Solvere vinculum conjugii inter christianos rati et consum­ mati nullius in potestate esse » (ib.). Hoc idem sollemniter decla­ ravit Pius XI in Encyl. Casti connubii (I. c.). Accedit praxis Eccle­ siae, quae nunquam in matrimonio hujusmodi dispensavit. 1986. — Π Γ. Matrimonium non consummatum dissolvitur ipso facto per sollemnem religionis professionem alterutrius conjugum. Est de fide ex Tridenti no (Sess. 24, can. 6). Agitur de professione religiosa, cui conjuncta est emissio voti sollemnis perfectae casti­ tatis. Porro aperte declarat can. 1119 : per hujusmodi professionem dissolvi matrimonium non consummatum non solum inter baptizalos, sed etiam inter partem baptizatam et partem non baptizatam ; — additque dissolutionem fieri ipso jure, utique ecclesiastico. Vide quae notabimus n. 2129. 1° Vinculum matrimoniale solvitur, non in momento ingressus in Reli­ gionem, vel emissionis votorum simplicium (quae statim post annum tirocinii perfici debet), sed in momento professionis definitiva'' et sollemnis *. Cpnjux ’ Ut conjuges privilegio ingrediendi Religionem uti possent, olim eh concedebatur bnnei· a matrimonii celebratione intra quod non tenebantur debitum conjugale reddere De eo nunc silet Codex. Ex «dia parte statuit can 1111· ( trique conjugi ab ipso mainmonu milio aequum jus ct offlelum c t quod attinet ad actus proprios conjugalis vitat ' Quare Jus denegandi debitum per spatium bimeslrale non amplius exsistit. L Cap. 11. — De natura matrimonii. 507 ergo, quae in saeculo remansit, non eiit libera, nisi saltem quatuor anni post viri ingressum in Religionem effluxerint. Quodsi illi durum vel periculosum sil professionem sollemnem exspectare, petatur dispensatio, ut vir vota sollemnia statim post tirocinium emittere possit. 2° Conjux, qui durante matrimonio statum religiosum amplecti cupit, indi­ get dispensatione S. Pontificis ad velide peragendum notitiatum, ut constat ex can. 542 (cfr. n. 2137, d), et quidem etiam si altera pars conjugem abire sinat. 1987. — IV. Matrimonium non consummatum potest dissolvi per dispensationem pontificiam ex justa causa concessam. Ita aperte can. 1119. Constat praesertim ex continuata plurium, saltem post Martinum V, saeculorum praxi : nec nostris temporibus rara sunt hujusmodi dispensationis exempla (VI, 959). Potest autem dispen­ satione solvi (ex can. cit.) matrimonium etiam inter partem baptizatam et partem non baptizatam ; potestque solvi utraque parte rogante, vel alterutra, etsi altera sit invita. Dispensandi causam S. Pontifex S. Congregationi de Sacramentis ponde­ randam remittit : et plerumque causa adesse censetur, si matrimonium est verisimiliter invalidum, quin tamen ejus nullitas sufficienter probari possit, et si aliis plane constat, illud non fuisse consummatum. Ex can. 1973. soli conjuges jus habent petendi dispensationem super matrimonio rato et non consummato. Die 7 Maii 1923 f.4. .4. ô'., XV, p. 389 seqq.), S. C. de .Sacram. Decretum evulgavit quo, ratione sapienti et practica, totus processus ex delegatione in Curiis episcopalibus hac super re instituendus, iterum ordinatur. Deinde, die 27 .Martii 1929 (A. .1. Λ'.. XXI, 1929, p. 490 seqq.), iterum Normas publici juris fecit eadem S. Congreg.. in processibus super matrim. rato ft non consummato observandas, ne dolose personae substituantur. E Litteius autem ejusdem S. Congi., datis die t Jul. 1932 f.l. .1. A’., XX1W 1932, p. 272 seqq.), quotannis de his apud Ordinarios institutis processibus (sicut de omni­ bus aliis causis matrimonialibus) ratio danda est S. C. de Sacram. - De dis­ pensatione super impedimento criminis quae connectitur cum dispensatione in matrimonio rato et non consummato (cfr. can. 1053), dicemus n. 2033. 1988. — V. Legitimum inter non baptizatos matrimonium, licet consummatum, solvitur in favorem fidei ex privilegio Paulino. Ita can. 1120, § 1. Legimus enim in Ep. la ad Corinth., Ί, 12 : Nam ceteris ego dico, non Dominus : Si quis frater uxorem habet infi­ delem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illam ; et si qua mulier fidelis habet virum infidelem, et hic consentit habitare cum illa, non dimittat virum (v. 13)... Quod si infidelis discedit, discedat : non enim servituti. subjectus est /rater aut soror in hujusmodi ; in pace autem vocavit nos Deus (v. 15). Privilegium ergo Apostoli in hoc consistit, ut conjux ad fidem conversus possit novum inire matrimonium cum alia parte catholica1 (non autem • Id expressis verbis declarant can. H23 et 1124, patetque ex ipsa natura privilegii. 508 P. III. — Tr. VIII. De· niatriliio/iio. cum infideli vel haeretica), si adsunt rationes graves discessus a jure indicatae, et locum habuerit debita interpellatio, seu monitio duplex compartis infidelis. — Quae omnia sunt latius evolvenda: 1° Privilegio uti potest, qui in infidelitate junctus matrimonio legitimo, conversus est ad fidem. Can. 1120, § 1. Hinc: a) Nequit privilegio frui catechumenus (Coli. S. S., n. 921) ; n.·, fidelis qui matrimonio junctus est cum comparte post baptismum ad paga­ nismum regressa ; ncc (ex can. (120, § 2) fidelis, qui, dispensatione obtenta super impedimento disparitatis cultus, matrimonium contraxit cum infideli, etsi hic pacifice habitare nolit ; quia hujusmodi matrimonium non fuit in iniidolitate contractum (Coll. S. S., p. 950). — b) Favet autem probabiliter pri­ vilegium his qui extra ecclesiam catholicam, v. gr. in haeresi, valide baptis­ mum recipiunt ; et etiam illis, qui, suscepto baptismo in ecclesia catholica, deinde transeunt ad sectam haereticam aut. schismaticum *. Ha Palmien, De matrim. christ., thes. 27 ; Priimmer, 111, n. 676 ; Leitner, o. c., § 60, p. 'dO, qui tamen sapienter addunt, authenticam declarationem hac super re desi­ derari 2. — c) Quin immo, juxta opinionem aliquorum, favet privilegium his qui in schismate matrimonium cum infideli contraxerunt, et postea ad veram fidem redierunt. Ratio : sublato pro lus casibus impedimento disparitatis ( ullus (cfr. n. 2037 seqq.), hujusmodi matrimonia non amplius sunt invalida, el matrimoniis mero legitimis aequiparantur. Unde praxis S. Officii est (sic referunt), ut in his matrimoniis concedatur usus privilegii. Cfr. AmiduCI. 1920, p. 669 ; (921, p. 69, 234. Acriter autem haec Opinio impugnatur a plu­ ribus, ul Vcrineersch-Creusen (II, 428) ; Cappello (III, 769) ; Creusen (N. R. Thêol. 1923, p. 89) : (piorum rationes pondere minime destituuntur, (piia revera in privilegio Paulino, ut expresse notat Gasparri (II, n. 1137), Aposto­ lus non loquitur nisi de duobus con jugibus < infidelibus, proinde non baptizati.', quorum alter convertatur », etc. 2° Ex triplici causa potest conversus transire ad alias nuptias: si nempe pars infidelis discedat ; — vel si renuat cum eo pacifice habitare (causando rixas, jurgia aliave damna, aut volendo eum pertrahere ad peccatum mortale) ; — vel si velit quidem habitare, sed nonnisi cum contumelia Creatoris (retinendo concubinas, in verba blasphemiae erumpendo, etc.). Coll. S. S., n. 950 ; Λ'. Thomas, Suppi., q. 59, a. 5 ; S. Alphonsus, VI, 956. a) l t conversus possit privilegio frui, suilicit ut pars infidelis simpliciter non revertatur; nec requiritur ul illius discessus sit culpabilis. Sic ergo privi­ legium favet illi, qui ante suum baptismum propriam uxorem vendiderat, et nunc, post baptismum, eam redimere nequit ('oli. ,s. ('. de Prop. F., n. 1760 b) Jus novas nuptias ineundi non amittit conjux fidelis, licet post sus­ ceptum baptismum denuo matrimonialiter cqm parte infideli vixerit ; i deo (pie H um fundamentum privilegii sil bAptkmus valide receptus ab eo qui non erat bapllzatus Inde patei prfvlleaio Paulino uti non posse illum. ciiJib compara /idrm abjr it. Id etiam exprete declaravit (cum dubium exortum esset circa sententiam Cmleslini III) Innocen· this PP. III c. 7, x, · !9). — * Equidem pro primo casu (nempe cum quis in hacresi vel *i,ch ι-ina i c valide baptizatur), u’ refert i p. 135).—a Cfr. De dc 'p.or. irialtno.. n Vcrmeertich-Creuwn, Epitome, II, n. 430. Paulo aliter \\ ern^Vidaf, n. 632, nota 68 ; (Ji·· Μι,η. 158 ; qui ultimus ait · Conditio privilegii ext discessus (...seu /actum objectivum, ul liabel Wernz), non ejusdem probatio». Distinguunt igitur inter quaestionem facti el juris; ed practice standum est pro obligatione interpellandi. Card Gatparn (I, n. 1140) pro •erto habet, «privilegium fidei (Pauhnum) secuinferrc disciplinam interpellationum prae· mittendarum antequam conjux conversus... novum matrimonium valide contrahat ·. 510 P. III. — Tr. VIII. De matrimonio. induciis inutiliter praeterlapsis, responsio praesumatur negativa . Can. 1122, § 1. — « Interpellationes etiam privatim jactae ab ipsa parte conversa valent ; immo sunt etiam licitae si forma superius praescripta servari nequeat. Hoc tamen in casu de ipsis (pro foro externo) constare debet duobus saltem testibus vel alio legitimo probationis modo. Can. cit., § 2. Ab interpellatione facienda solus Rom. Pontifex dispensare potest: a) Ecclesia quandoque totaliter dispensat, si nempe rationabiles causa· adsint. ·< Justae autem causae tunc aderunt, cum ex processu saltem summan» *•t extrajudicial! moraliter constet conjugem infidelem interpellari non posx, aut interpellationem vel inutilem vel graviter periculosam futuram esse. .Matrimonium vero ejus cum quo dispensatum fuerit, etiamsi postea innotuerit conjugem infidelem suam voluntatem /uste impeditam declare non potuisse, tl ad ftdeni etiam tempore initi matrimonii conversum fuisse, nihilominus nun­ quam rescindi, sed validum esse debebit ». S. OiT., 4 Febr. 1891 ; 17 Jan 1900 (Coll. S. S., n. 934 ; Coll. S. C. de Prop. F., n. 1314). Lege Constit. Gregorii XIII, 25 Jan. 1585 (Doc. VIII Codicis), cujus decisa in Resp. S. OH. fere ad litteram exscribuntur. b) ‘Partialis etiam dispensatio conceditur, ita ut conversus tantum teneatur conjugem infidelem interpellare, an velit ad fidem converti ; omissa altera interpellatione, an saltem velit pacifice cohabitare. Haec dispensatio facilius conceditur in iis locis, ubi viget lex prohibens ne fideles cum infidelibus coha­ bitent, cum detur tunc praesumptio juris de subeundo periculo perversionis. A'. Alph., VI, 957, 3a sententia. c) Dispensandi facultas ita pro certis regionibus aut certo casuum numero a S. Sede conceditur, ut, absque ejusdem consensu, ad alias regiones vel ad alios casus extendi non possit. Bened. XI F, De Syn., 1. 13, c. 21. n. 6. Si desit praedicta facultas, etiam ante matrimonium in extremis contrahendum, inter­ pellatio facienda est. Facultates enim, pro articulo mortis concessae, nonnisi de impedimentis dirimentibus loquuntur. Post interpellationem rite factam, conversus nuptias inire potest quando voluerit. Si vero ab interpellatione dis|M>nsatum est, nuptiae infra annum celebrandae sunt. Secus nova dispen­ satione opus est. S. C. de Prop. F., 26 Jun. 1820. 4° Vinculum prioris conjugii, in infidelitate contracti, tunc tan­ tum solvitur, cum pars fidelis reapse novas nuptias valide iniverit. Constat ex can. 1126. Cfr. S. Off., 5 kug. 1759 et 1899 (Coll. S. S., n. 925 ; A. X. 5., 32, p. 559). Hmc, a) Si in fidelis, audita interpellatione el dato responso negativo, fidem dein amplectitur antequam alter conjux conversus novas nuptias contraxe­ rit, matrimonium jam vi privilegii Paulini solvi non potest, b) Si primo conversus inierim sacros ordines susceperit, nequit ad conjugem nunc conver­ sam redire, ut patet ; quia usus matrimonii ei non amplius licet et accepto negativo responso, usus erat jure suo, eligendo novum statim. Sed nec. secundo conversus potest novum conjugium inire, quia primum matrimonium per­ durat : nisi conjux vota sollemnia emiserit, ut supra dictum est (n. 1986). 1989. — Quaesitum. An S. Pontifex possit dispensare super matrimonio in infidelitate inito, quando una pars vel utraque ad fidem convertitur 2 x ·■<· Cap. II. De natura matrimonii. 511 Rcsp. Dist. 1° Si matrimonium post utriusque baptismum fuerit, consummatum, factum est omnino indissolubile, ideoque non potest dari dispensatio. 2° Si matrimonium nunquam, consumma­ tum fuerit inter partem non baptizatam et baptizatam, potest Papa dispensare, ut in matrimonio rato Christianorum, de quo supra dictum est. 3° Si matrimonium in infidelitate tantum fuerit consummatum, controvertitur. Alii affirmant, et rationem petunt ex Constitutione Pauli III Altitudo, ex Constitutione Romani Pontifices a S. Pio V edita, et ex Constit. Gregorii XIII Quoniam saepe contingit, per quas Constitutiones praedicti Pontifices super tali matrimonio dispensasse dicuntur1. Cfr. Billot, de Sacr., II, thes. 44 ; Priimnier, Man. Theol. mor., II, n. 680 ; De Smet, op. cit., n. 355, post 5. Antoninum, Thomas Sanchez, Laymann, Salmanlicenses. — Alii negant, eo quod dictas Constitutiones intelligendas esse arbitrantur de dispensatione ab interpellatione facienda, non autem a vinculo conjugii. Cfr. Feije, -486 ; Leitner, op. cit., p. 418, 419 : De Angelis, I. -4, tit. 19. Huic sententiae etiam adhaerere videntm· Benedicius XIX' et Schmalzgrueber (vide Gasparri. II, n. 1161). Ipse autem Card. Gasparri affirmantem sententiam omnino tenet, et eam conformem dicit praxi S. Officii (1. c. n. 1164 seqq.). Quaestio de potestate S. Pontificis circa matrimonium in infidelitate con­ summatum adhuc hodie est controversa. Tenenda nobis videtur sententia 5. Alphonsi (VI, 897 ; ed. G., IV, p. 76), rpii Summi Pontificis jus. urgente aliqua necessitatis causa, latius hac super materia disertis verbis proclamat. Ite quidem vera, in vanum videntur laborare AA. sententiae contrariae, ipti Constitutiones SS. PP. ad u.sum privilegii Paulini limitare conantur, ut modo exposuimus. Unde dicimus : matrimonium legitimum tantum in infidelitate consummatum, regitur (positis ponendis) tum privilegio Paulino, tum potes­ tate Pontificia (utique post conversionem). Cfr. Lehmkuhl, 11, n. 931 ; Pohle, 111. p. 692 (ed. 1912) ; De Smet, op. cit., n. 355 ; Fahrner, Geschichte der Eliesclieidung ini kanon. Redite, 281 ; Chelodi, n. 160 (fin.) ; Cappello, η. 791. Coder hanc quaestionem non solvit. Juvat tamen lectorem admonere : a) Constitutiones Pauli 111, Pii V et Gregorii XIII, in quibus hujusmodi potestas agnoscitur 2, ad omnes regiones in eisdem adjunctis fuisse extensas lean. 1125) ; - b) in can. 1013, § 2 matrimonia infidelium implicite minus ftrmu proclamari, quia in ipsis deest ratio sacramenti. Quae quidem docu­ menta certe nostrae sententiae non sunt contraria. Encyclica Pu PP. XI : C isti connubii, non parum favet praedictae senten­ tiae, si velit aliquis totum contextum ponderare. En ipsa verba Pontificis : r Quod si exceptioni, etsi rarissimae, haec firmitas (matrimonii) obnoxia videa­ tur, ut m quibusdam conjugiis naturalibus solum inter infideles initis vel, si inter citris li fideles, ratis illis quidem sed nondum consummatis, ea exceptio non ex hominum voluntate pendet... sed ex jure divino, cujus una custos atque interpres est Ecclesia Christi » (A. .1. ό’., XXII, 1930, p. 552). ‘Praedictae Constitutiones inveniuntur inter Documenta Codici adjuncta (Docuni. VI-VT11 - ‘Interpretatio harum Constitutionum eum adnexis quaestionibus fuse babetu In lim.Qunrl. Schr.. 1927, p. 337 seqq. : Gasparri, de malrirn. II, n. 1137 seqq. 512 Ρ· HI. — Tr. VIII. De matrimonio. Cap. 111. — Do impedimentis matrimonii. CAPUT III De impedimentis matrimonii S. Alphonsus, VI, 978 ; cil. G., IV, p. 155 : Ii. Ap. W ill, n. 52 ; AA. antiqui el r.cjira supra cit. ; Lehmhuhl, 11. n.O'il : Fetje. De imped, et dispens. matrim., Lovanil, 1890;D« Beckcr, Praelccl. de spons, et matrim. ; De Smet, De spons, et matrim.. ed. 3 (1920). n. U. seq■■■■·»■ <'ι·Μ m apparet c\ declaratione Commis. Pont 12 martil 1929 f.i. |. .s, \\I (929, p. 170 seq.). 513 (can. 1040) ; aut denique authentice declarare, quandonam jus divinum matrimonium impediat vel diurnat (can. 1038, § 1). Eliam jus civile aliqua statuit impedimenta, quorum notitia parochis et confessariis perutilis est. Vide n. 2089. Impedimenta autem a jure civili statuta saepissime conscientiam non tangunt : cum solius Ecclesiae sit rem matrimo­ nialem regere. Vide tamen quae fusius dicemus, n. 2005. — Ordinarii focorum, ex can. 1039, § 1, omnibus actu commorantibus in suo territorio et subditis etiam extra territorium versantibus, velare possunt matrimonia, sed tantum in casu particulari ad tempus, ex justa causa eaque perdurante, el absque clausula irritante (ib. § 2). Articulus I. De impedimentis impedientibus. 1991. Notio. Impedimentum impediens continet gravem prohibitionem contrahendi matrimonium, quod tamen irritum non redditur, si non obstante impedimento contrahatur. Can. 1036, § 1. It habetur ex novo Codice, tria numerantur hujusmodi impe­ dimenta, nempe : mixta religio, votum, et cognatio legalis. 1992. — Praeter impedimenta impedientia stricte sumpta, datur Ecclesiae velitum in sensu stricto, seu interdictum ab homine pro­ clamatum, quod definitur : Prohibitio, qua Superior ecclesiasticus vetat, ex justa causa, ne matrimonium inter aliquas personas contrahatur, donec illa causa vel ratio fuerit sublata. Jamvero : a) Ex can. 1039, § i, Ordinarii locorum vetitum hujusmodi edicere possunt sub certis conditionibus, ul diximus n. 1990 (fin.). Hem parochus potest lanquam pastor interdictum ponere, sed solummodo donec causa discutiatur et judicetur ab Ordinario loci. b) Causae prohibitionis possunt esse : suspicio latentis impedimenti, vel limor turbarum, vel ignorantia elementorum lidei, vel alia hujusmodi. Si pro­ hibitio facta sit ob causam gravem, contrahentes matrimonium peccant gravi­ ter ; leviter autem, si prohibitio sit ob causam levem, v. gr. ob venerationem alicujus festi (VI. 982). Cfr. De Angelis, 1 4, til. 16 n 3 ; .1 5. Λ’., 5, p. 551. § 1. Mixta religio. Constitutiones vanae Benetl. XIV (Bullat *., I, p Ii?, 338 ; 11, p. 348 III. p. 10) ; Instr Vntoiirlhana. 15 Nov. 1858 ad quam S. ΟΙΓ. saepe remittit (ap. A, ,S. S., VI. p. ',5f> , Collect S.S.. n. 907) Instr. S. OIT. ad Orientale *, 12 Dee. 1888 (A S. S.. 26 p. 266). - Ραβί Codicem. praeter plures AA. supra citatos confer Encyd. Casti connuMi (A. 1. S. XXII, 1930, p. 571) /,t Haar de inatrim. mixtis Lin-.. Quart. Sehr. 1927, p. 559 seqq. ; 563 seq. ; 505 seqq. ; Gasparri. I, n. 437 ; Vermcersch, III, n. 767 ; Chrétien, o. c., p 24? ; Merkelba.h, Ul, n. 842 · Hau *, Inst. can., n. 282 seqq. 1993. - Notio. Matrimonium mixtum, seu mixtae religionis, illud dicitur, quod contrahitur inter personas baptizatas, quarum altera est cat holica, altera vero acatholica, per baptismum vel post baptismum sectae acatholicae formaliter adseripta. Can. 1060. Marc. Inst, Moral, Alph. T. II. 33 514 P. III. Tr. VIII. De matiimonio. 1° Non sunt matrimonia mixta, in stricto sensu, connubia a catholia inita vel ineunda : a) cum personis, quae fidem quidem abjecerunt, nulli aulei falsae religioni adscribuntur (atheis Lac, liberi cogitalores) ; — b) cum calhe licis, qui tantum externe haeresim vel schisma profitentur ; quin ad wto acatholicam transierint. S. Off.. 17 Nov., 1835 : 30 Jan. I8G7 : 26 .Maii ISX (ap. Leitner, o. c., ed. 3, p. 217, 235). Cfr can. 1065 § 1, 2314, § 1. 2° Matrimonium catholici cum persona baptizata, quae a fide (etiam in tenera aetate’ defecit et sectae acatholicae formaliter adscribitur, est quidem mixtum, et sequitur regulas generales. Cfr. Gàsparri, I. n. 438, qui citat etiam declarationem S. Officii anni 1886. 1994. — Principia. I. « Matrimonia mixta sunt detestabilia connubia, quae S. Mater Ecclesia perpetuo damnavit atque inter dixit ». Ita Benedictus XIV, in Decreto super matrimoniis haere­ ticorum in Ilollandia (VI, 1044). Cfr. can. 1060, ubi additur: Si adsit perversionis periculum conjugis catholici et prolis, conju­ gium ipsa etiam lege divina vetatur ». Idem declarat Pius PP. XI in Encycl. Casti connubii (1. c.). Cur autem detestanda sint, paucis exponit Leo XIII in Encyclica Arcanum dicens : « Illud etiam cavendum est, ne scilicet conjugia facile appetantur cum alienis a catholico nomine : animos enim de disciplina religionis dissi­ dentes vix sperari potest futuros esse cetero concordes. — Quin imo ab ejus· I modi conjugiis ex eo maxime perspicitur esse abhorrendum, quod occasio­ nem praebent vetitae societati et communicationi rerum sacrarum, pericu­ lum religioni creant conjugis catholici, impedimento sunt bonae institutioni liberorum, et persaepe animos impellunt, ut cunctarum religionum aequani habere rationem assuescant, sublato veri falsique discrimine ». Munus igitur grave incumbit confessariis et parochis fideles ab hujusmodi connubiis aver­ tendi, ut mox dicemus. Idem Ordinariis a ό'. Officio in rescriptis ad hanc materiam spectantibus expressius inculcatur : ■ Quatenus... partem catholicam ab istis nuptiis absterrere nequiverit », etc. 11. Matrimonia mixta aliquando ex dispensatione pontificia licite contrahuntur. Ita ex can. 1061. equiritur autem dispensatio ponti­ ficia, cum ad S. Sedem unice spectet in lege generali dispensare. Attamen a Codice sapienter provisum fuit ut in casu urgenti tum Ordinariis tum aliis sacerdotibus opportunae concederentur dis­ pensandi facultates. Vide n. 2045 et 2048. Quam dispensationem si subinde (per Congr. S. ( >IT.) concedit, non conce­ dit nisi invita, el (ut habetur ex can. cil.) gravibus duntaxat de causis, v. gr ob spem lucrandi familiam acatholicam pro fide, vel ad vitanda scandala, ek Vide G. ergo pe» Ecclesii quae ii c. 84, licite c Cap. 111. — Do impedimentis matrimonii. 515 Conditiones quaedam ex parte oratorurn implendae sunt, antequam S. Sedes super hoc impedimento dispenset, et quidem : 1° Conjux acatholieus cautionem praestare debet (regulariter in scriptis) de amovendo a conjuge catholico perversionis periculo. 2° Uterque. conjux (pariter in scriptis) cautionem praestet oportet de universa prole catholice tantum baptizanda et educanda. 3° Moralis adesse debet certitudo de cautionum implemento. Ita ex can. cit., § 1, n. 2 et 3, § 2. Quae quidem cautiones remitti numquam pâ$sunt, cum in ipsa naturali ac divina lege ex parte saltem fundentur : quare exigi debent (vel ad validitatem, saltem si aga­ tur de iis quae jure divino requiruntur ; vel ad liceitatem), etiam quando matrimonium in extremis est celebrandum Can. 1043. a) Palet, conjugem catholicum, ex caritate, semper gravi obligatione teneri conversionem conjugis acatholici prudenter curandi. Can. 1062. — b) «Etsi ab Ecclesia obtenta sit dispensatio super impedimento mixtae religionis, conjuges nequeunt, vel anl< vel post matrimonium coram Ecclesia initum, adir·· quoque (sive per se sive per procuratorem) ministrum acatholicum uti sacris addictum, ad maliiiiionialem consensum praestandum vel renovandum » Ita can. 1063. Quod si fecerint, incurrunt in excommunicationem Ordinario reser­ vatam, ut notavimus n. 1343. — « Non improbatm tamen quod, lege civili jubente, conjuges se sistant etiam coram ministro acatholico. officialis civilis tantum munere fungente, idque ad actum civilem dumtaxat explendum, effectuum civilium gratia ». Can. 1063, § 3. 111. Matrimoniis mixtis, post obtentam pontificiam dispensatio­ nem contrahendis, parochus assistere potest ; servare autem debet ea, quae praescribit Ecclesia. Can. i064, n. 4 et 1102. Etenim, si fideles, positis ponendis, hujusmodi matrimonia licite ineunt, a fortiori parochi licite iisdem assistunt, cum ipsi non sint hujus sacra­ menti ministri. — Praescribit autem Ecclesia ut assistentia parochi sit minus sollemnis : unde omittantur pro damationes, caeremoniae in loco sacro, benedictio nuptialis ; et semper abesse debet celebra­ tio missae. Parochus assistat, quin induat vestimenta quae sacrum ritum prae se ferunt. Ita quidem per se et secundum normas gene­ rales (vide Gasparri, I, n. 462 seqq.). Fas erit tamen nupturientes alloqui. S. Off., 16 .lui. 1885. Quin immo, ad validitatem matri‘Si in aliquibus locis statuta dioecesana alias cautiones requirant, v. gr. juramentum Ouoad promissa, iis obtemperandum est. In omni casu cautionum èxhibitio debet esse notoria, vel saltem talis ut omne scandalum removeatur. S. OIL. 21 Jul. 1880, 12 Dee. 1888. Confer etiam \cdrrl. Kalh. Stemmem, 1927, p. 53 : Cappillo, III, n. 312, 313 .· Linr. Quart. S'hr„ 1926, p. 810. Jus divinum sane exigit ut proximum perversionis periculum devitetur tarn pro conjugc catholico quam pro prole (ex c. 1060). Quare etiam per Dccielum S. Officii, 14 Jan. 1932 (A. Λ. .S. X XIV, 1932, p. 25) declaratum est dispensationes ab impedimento mixtae religionis (el disparitatis cultus) prorsus nullas fore et invalidas, nisi praestitis antea a nupturientibus cautionibus, quarum fidelem exsecutionem, etiam vi legum civilium, quibus alteruter subjectus sit, vigentium in loco actualis vel futurae eorum commorationis (m haec praevideatur), nemo praepedire valeat. Cfr Nouv. Reo. théol. 1932. p. 362 seqq 516 Ρ· HI. — Tr. VIII. De matrimonio. ΏΜ monii, vi can. 1102 et 1095, § 1, η. 3, parochus debet exquireret excipere contrahentium consensum. 1° Ex can. 1109: «Matrimonia (mixta) extra ecclesiam celebrentur. Quodsi Ordinarius prudenter judicet id servari non posse quin graviora oriantur mala, prudenti ejus arbitrio committitur hac super re dispensare ». 2° Ei can. 1102, §2 : « Ordinarius potest (in celebratione matrimonii mixti) âliquam ex consuetis caeremoniis ecclesiasticis (exclusa semper missae celebrationi permittere ». 3° Ex can. 1026 : Publicationes pro matrimoniis mixtis fieri possunt, remoto scandalo, et permittente Ordinario, — dummodo apostolica dispensatio praecesserit, et mentio omittatur religionis partis acatho· licae. Unde de factis publicationibus litterae testimoniales concedi possunt. 4° Juxta declarationem Pont. Commise. 10 Nov. 1925 (A. .1. 5., XVII, p. 583) alia missa (privata), quae non sit missa pro sponsis, tunc tantum prohibetur «si ex rerum adjunctis haberi possit uti complementum caeremoniae matrimo­ nialis ». Itaque Ordinarius (non autem parochus) concedere quidem valebit hanc vel illam caeremoniam, nunquam vero benedictionem nuptialem cum missa pro sponsis, vel alia missa etiam privata quae haberi possit uti comple­ mentum caeremoniae. I 1995. — Ita regulariter a parocho est procedendum, si nimirum ex parte sponsorum nihil aliud fiat, quod parochum cogere possit ad assistentiam matrimonio recusandam. Jamvero : a) Si parochus certe noverit sponsos, post matrimonium coram Ecclesia initum, adituros esse ministrum acatholicum uti sacris addictum ad matrimonialem consensum praestandum vel reno­ vandum (vel id jam fecisse), nequit eorum matrimonio assistere, nisi ex gravissimis causis, remoto scandalo et consulto prius Ordi­ nario. Ita can. 1063, § 2. «Sciant parochi, si interrogentur a contrahentibus, vel si certe noverint eos adituros ministrum haereticum sacris addictum, ad consensum matri­ monialem praestandum, se silere non posse ; sed monere eosdem debere sponsos de gravissimo peccato quod patrant, et de censuris, in quas incurrunt Verum tamen. ad gravia praecavenda mala, si, in aliquo peculiari casu, parochus non fuerit interpellatus a sponsis, an liceat nunc adire ministrum haereticum ; et nulla liat ab iisdem -sponsis explicita declaratio de adeundo ministro haeretico ; praevideat tamen, eos forsan adituros ad mati inionialeni renovandum consensum, ac insuper ex adjunctis in casu occurrentibus praevideat monitionem certo non fore profuturam, imo nocituram, indeque peccatum materiale in formalem culpam vertendum : tunc sileat, remoto tamen scandalo, et dummodo aliae ab Ecclesia requisitae conditiones atque cautiones rite positae sint, praesertim de libero religionis exercitio parti catho­ licae concedendo, necnon de universa prole in religione catholica educanda». Inslr. S. O1T.. 17 Febr. 1864, ad Episc. Hannov. b) Si sponsi cautiones praestare recusent, vel pro matrimonii cele­ bratione instent, etsi (ob defectum causae justae) : non data fuerit dispensatio, parocho non licet ne mere quidem passive matrimonio Gap. 111. — De impedimentis matrimonii. 517 assistere E Quae olim his in casibus pro aliquibus locis valebant, in Codice jam non memorantur ; immo sublata sunt vi canonis 6, 1°, id quod expresse etiam declaravit Commis. Pont. 10 Mart. 1928 μ. A. S., XX, 1928, p. 120). Hac de re S. Off. ita respondit Archiepisc. Pragensi: Propositis precibus; quibus petis quomodo se gerere debeat in excipiendo consensu sacerdos, qu * adsistit celebrationi matrimonii inter catholicum et acatholicum qui non dard cautiones, Eminent. Cardinales respondendum mandarunt in omnibus ser­ vandas esse praescriptiones Codicis. Hinc sacerdos his matrimoniis adsis tennequit, nisi (praestitis cautionibus) obtenta fuerit dispensatio super impedi­ mento mixtae religionis (aut disparitatis cultus) ; consensum vero requiren­ dum esse ad normam can. 1102 et 1095 (vide supra n. 1988, 111). Contrariae S. Sedis praescriptiones atque contraria Indulta per ipsum Codicem abrogata sunt ». — 26 Nov. 1919 (ap. Linz. Quart. Schr., 1921, p. 249). 1996. — Monitum ad confessarios et parochos... Quisque sacer­ dos, gravis muneris in ipsa ordinatione impositi conscius, religioni sibi ducere debet, fideles ab ineundis matrimoniis mixtis avertere, non ea tantum ratione quod hujusmodi connubia ab Ecclesia repro­ bentur, sed etiam quia in matrimoniis mixtis maximam reponunt spem quotquot pro viribus propagandae favent haeresi. Ita S. Off., 24 Nov. 1899. Quare : 1° Saepissime parochi moneant et instruant subditos 2 ; ob oculos ponant quot et quanta mala ab hisce matrimoniis oriantur. Cfr. can. 1064, n. 1. Atvero, in regionibus ubi haeresis speciali tutela gubernii gaudet, prudenter se gerent si utantur potius instructio­ nibus et explanationibus, quas Episcopi ex ollicio fidelibus praele­ gendas mandaverint. 2° In confessional i, magno cum zelo exordiis cujuscumque fami­ liaritatis cum acatholicis semper obstabunt (cfr. Ter llaar, de matrim. mixtis, η. 121 seqq.). Casu quo poenitens monitis acquies­ cere nolit, videat confessarius, an adsint rationes graves canonicae propter quas peti possit dispensatio, et an certae dentur cautiones praerequisitae 3. Quodsi utrumque vel alterutrum deficiat, dimittat 1 Ex his tamen ne eruas assistcntlam ex parte parochorum esse quid in se malum. Ipsum S. ΟΙΓ., dic ‘20 Dee. 1837. declaravit : « Si agatur · Haec erat praxis romana. Vide etiam S. O1T. 22 Dee. 1916 (A. .1. .S'., IX, p. 13). Tunc speciali modo debet peti facultas ad sanandum ; non enim includitur in induito ordinario obtento. Recenter autem major apparet in hac concedenda facultate severitas. § 2. Votum simplex. Nomine voti, quod constituit impedimentum prohibens matri­ monii, venit votum simplex, sive non nubendi, sive castitatis per­ fectae vel virginitatis servandae, sive amplectendi statum religio­ sum sive suscipiendi sacros ordines. Can. 1058, § 1. A fortiori impediunt matrimonium vota simplicia in Congregatione religiosa emissa. 1997. — Principia. I. Votum simplex est impedimentum sub gravi prohibens matrimonii celebrationem. Ratio est, quia con­ trahens cum tali voto, vel directe illud transgreditur (si nempe sit votum non nubendi), vel proximo transgrediendi periculo se expo­ nit, ut palam est : ideoque, cum de gravi obligatione agatur, absque dubio graviter peccat contra votum. Praeterea, peccat contra jus­ titiam, quia compars non monita graviter decipitur. Quibus etiam accedit positiva juris declaratio. Jam supra, n. 1351. diximus professos perpetuos votorum simplicium et eorum complices (compartes), qui matrimonium contrahere praesumunt, incur­ rere in excommunicationem Ordinario reservatam. — Quoad irregularitatem, vide n. 1941. 1998. — 11. Voti obligatio, matrimonio illicite celebrato, non solvitur, nisi in quantum ejus adimpletio m oraliter impossibilis lacta sit. Ratio, quia ex una parte nemo commodum ex propria malitia reportare debet ; ex altera vero, nemo potest teneri ad impos­ sibile. Quapropter : 1° Qui matrimonium init, posthabito voto non nuuendi, graviter quidem peccat, sed jam ad nihil amplius tenetur, cum votum, stante matrimonio, 1 Facultas sanandi hujuscemodi matrimonia non comprehenditur in facultate sanandi in radice matrimonia mixta nulla ex capite clandestinitalis : unde speciali Rescripto indigent Ordinarii. Cfr. S. ΟΠ 21 Nov. 1912 (Λ. A. IX. p. 13). 520 P. III. — Tr. VIII. De matrimonio. factum sit impossibile. Inimo, mortua comparle, etiam sine dispensatione alu· inire poterii nuptias : eo quod finis specialis voti (permansio in statu innupta­ rum) jam attingi nequeat. 2° Qui matrimonium contrahere intendit, ligatus voto virginitatis, tenetur a petendo debito abstinere, nisi impletio voti impossibilis evaserit per copulae vel per voluntariam pollutionem. Fas tamen erit petere, etiam illicite facto sed nondum consummato matrimonio, propter c. liti ; tunc enim praevalet obligatio caritatis, a fine matrimonii strictius imposita. — Quodsi alter conjux debitum petat, reddere potest ; excipe, si jus illud (alter) certe perdidit ob adulterium (vide n. 2123). Mortua compacte, urget votum, si vovens virgini­ tatem servavit in matrimonio ; unde nequit convolare ad alias nuptias. 3° Qui, spreto voto castitatis, matrimonium contrahit, tenetur in genere ad illa omnia, quae in statu conjugali servari debent. In specie, graviori lege tenetur (saltem quoad aliqua), quam ille qui tantum virginitatem voverat, videlicet : a) Mortua compacte, absolute illi interdicitur ad novas convolare nuptias, b) Quod si, durante matrimonio, adulterium committat, fit etiam reus violationis voti, etc. 4° Qui post emissum votum ingrediendi Religionem stricte didam, con­ trahit matrimonium, tenetur ad sequentia : a) Cum professio sollemnis solvat matrimonium quod nondum fuerit consummatum, perdurat voti obligatio, si ante consummationem compars, cujus voluntas serio exploranda est, voti exsecutioni annuat. Compacte vero non annuente, debitum non solum reddi, sed etiam peti potest, b) Si conipars jus petendi in perpetuum amittat, vel I observationi voti consentiat, vel mortua sit, reviviscit voti obligatio, nisi forte ita mutatae sint circumstantiae, ut votum jam ab intrinseco cesset, v. gr. si vovens jam senuerit. 5° Qui matrimonium init post votum ingrediendi Institutum, ubi voit, simplicia emittuntur, vel post emissum votum suscipiendi sacros ordiaes, matrimonio uti potest, tum petendo, tum reddendo debitum : eo quod, ces­ sante obligatione principali (quae facta est impossibilis), cessat obligatio secun­ daria, servandi nempe castitatem (in promissione inclusam). Ast tenetur votum implere, si compars consentiat, vel si mortua fuerit, vel si jus petendi in per­ petuum amiserit. 6° Quae dicta sunt de adimpletione voti post contractum matrimonium, valent quidem per se ei in rigore juris ; in praxi, ut plurimum, consultius erit ut recurratur ad dispensationem. 1999. — Quaesitum. Quisnam a praedictis volis dispensari: potest ? 1° Si votum non est Papae reservatum, v. gr. votum non nubendi aut suscipiendi sacros ordines, Episcopus, jure ordinario, ob jus­ tam causam dispensare potest. Can. 1313, n. 1. 2° Si votum est Papae reservatum, quale est votum perjectu castitatis, et votum ingrediendi Religionem stricte dictam, modo omnes conditiones pro reservatione verificentur, subdistinguendum est : a) Non potest Episcopus dispensare jure ordinario, ut patet ex contextu. — b) Poterit vero Episcopus dispensare, tum ante, tum post matrimonium, si periculum sit in mora (si nempe omnia jam sunt parata) nec tempus suppetat recurrendi ad S. Sedem. Cap. III. — De impedimentis matrimonii. 521 Ita can. 1045, § 1 el 2. — c) hnrno, iisdem in adjunctis, si Ordina­ rius nequeat adiri, et casus sit occultus, dispensare poterunt turn parochus, turn sacerdos qui loco parochi matrimonio valide assistere possit (vide n. 2048). De potestate irritandi vola, qua gaudet maritus respectu uxoris, jam locuti sumus (n. 638, 640). Quid possint, ex privilegio, confessarii regulares, vide n. 2191, 3°. — Est causa sufficiens ad impetrandam dispensationem vel com­ mutationem in voto castitatis (vel in volo ingrediendi Religionem), « si quis propter gravem ten lationem sit in probabili periculo etiam unius lapsus, quia per unum lapsum jam castitas amittitur » (VI, 1143). Item, si quis puellam vi stupraverit, vel mulierem promissione matrimonii seduxerit ; si puella, patre orbata, reliclasil cum matre pauperrima, ac nonnisi ex proprio labore el cum difficultate vitam ducere possit ; si matre mortua, paler vehementer instet, irascatur, et ad nuptias impellat, ita ut cum eo vivere, nisi obediat, durissi­ mum evadat ; si vovens morbo laboret cui ex medicorum consilio, aliis medi­ cinis occurri non possit, et certius sit uti remedio matrimonii, etc. (Planchard, Disp. matrim., η. 429). § 3. Cognatio legalis. 2000. — Ex can. 1059 : « In iis regionibus ubi lege civili legalis cognatio, ex adoptione orta, nuptias reddit illicitas, jure quoque canonico matrimonium illicitum est ». Vide quae infra n. 2025 hac super materia notabuntur, ubi idem recurrit impedimentum, sed dirimens. Articulus 11. De impedimentis dirimentibus in genere. 2001. — Notio. Impedimenta dirimentia sunt : ea quae obstant, quominus matrimonium valide contrahatur. a) Olim quindecim munerabantur, hisce versiculis comprehensa : Error, conditio, votum, cognatio, crimen, Cultus disparitas, vis, ordo, ligamen, honestas, Aetas, allinis, si clandestinus, et impos, Raptave sit mulier, nec parti reddita lutae : Haec socianda vetant connubia, facta retractant1. Ex modo enuntiatis impedimentis, aliqua nunc jam nequeunt vocari impe­ dimenta in stricto sensu accepta. Ita Codex clandestinitatem, errorem, condi­ tionem ac vim (seu metum) non amplius inter impedimenti stricte sumpta recenset : unde de his proprio loco sermo Iit (vide n. 1975 et 2068 seqq.). b) Ex can. 1041, reprobatur quaecumque consuetudo, quae novum impe­ dimentum inducit, aut impedimentis exsistentibus est contraria. ' Secundum Gasparri (I, n. 487), auctor horum versiculorum (duo ultima etiam hoc modo citantur 1 raptave sit mulier loco nec reddita tuto, haec facienda celant connubia, /acta retrai­ tant) videtur fuisse Tancredus, de quo vide Haus Inst.can. n. il, I. — Conditio significat «conditionem contra matrimonii substantiam, et errorem conditionis servilis P. Hl. —Tr. VIII. De matrimonio. Divisio. Multipliciter distingui possunt impedimenta dirimentia, et quidem : 'Æ 1° Ratione causae, propter quam fuerunt statuta : a) unurn impe dimentum dirimit matrimonium, ne in discrimen adducatur con­ sensus validus, et est raptus ; b) alia matrimonium dirimunt, quia adest inhabilitas contrahentium, et sunt : aetas, impotentia (deficit natura), votum (sollemne), ordo, ligamen (abest status liber), cognatio, affinitas, honestas publica (obest reverentia debita), disparitas cultus et crimen (adest periculum fidei vel infidelitatis). 2° Ratione originis : a) alia ortum habent ex jure naturae, et sunt impotentia, consanguinitas in proximis gradibus ; b) unum ex jure positivo divino : nempe ligamen ; c) cetera impedimenta ex jure ecclesiastico, ut v. gr., disparitas cultus, etc. 3° Ratione denique dispensationis, dantur impedimenta dispensabilia et indispensabilia. Indispensabilia sunt ea quae jure naturae et divino reguntur. Dispensabilia sunt quotquot subsunt potestati Ecclesiae. In his tamen datur magnum discrimen ; non enim in omnibus aeque facile dispensatur. Alia demum impedimenta sunt minoris gradus, alia vero gradus majoris, ut dicemus n. 2041. 2002. - Principia. I. Ecclesia, jure proprio et originario, potest statuere impedimenta matrimonium dirimentia. Est de fide, ex Tridentino (Sess. 24, can. 4), sic definiente : « Si quis dixerit. Ecclesiam non potuisse statuero impedimenta matrimonium diri­ mentia, vel in iis constituendis errasse : anathema sit » (Cfr. can. 1038, § 2. - Christus enim, cum ad primariam suam excellentiam matrimonia renovavisset, ’« totam ipsorum disciplinam Ecclesiae credidit et commendavit ». Leo XIII, Const. Arcanum. 11. Ecclesia sola potest statuere impedimenta dirimentia quoad matrimonia Christianorum. Can. cit. Etenim, « cum matrimonium sit sua vi, sua natura, sua sponte sacrum, consentaneum est, ut regatur ac temperetur non principum imperio, sed divina aucto­ ritate Ecclesiae, quae rerum sacrarum sola habet magisterium. Deinde, consideranda sacramenti dignitas est, cujus accessione matrimonia Christianorum evasere longe nobilissima. De sacra­ mento autem statuere et praecipere, ita, ex voluntate Christi, sola potest et debet Ecclesia, ut absonum sit plane potestatis ejus vel minimam partem ad gubernatores rei civilis velle esse translatam ■· (Constit. Arcanum). Jamvero : Gap. III. — De impedimentis matrimonii. 523 u) Ex hodierna disciplina, et jam a pluribus saeculis, facultas statuendi impedimenta impedientia et dirimentia facta est causa major, supiemae auc­ toritati, nempe Romano Pontifici aut Concilio generali, reservata ; idque fac­ tum esse videtur ad servandam uniformitatem in negotio tam arduo, in quo difficultates oriri facile possunt. Bened. .V/P,de Syn. 1. 12, c 5, n.2; S.Alph . VI. 980 ; De Angelis, 1. 4, tit. 1, n. 15. Vide n. 1990, ubi canones adducuntur. b) Diximus : Ecclesia sola potest statuere impedimenta dirimentia. Haud tamen negamus potestatem civilem posse et riebere ferre statuta de effectibus mere civilibus matrimonii, ut dicit can. 1016 Etenim potestatis civilis maxime interest, ut omnia bene ordinentur in matrimonio, quod est fons et origo ipsius societatis. — An autem legislator civilis possit, statuere impedimenta quoad matrimonia non baptizotorum, videbitur infra n. 2005. 2003. —■ Corollaria. 1. Impedimentis dirimentibus juris natu­ ralis. vel positivi divini, ligantur omnes homines ; impedimentis vero juris ecclesiastici, soli christiani. Et re quidem vera : a) Quoad impedimenta juris naturae, res est evidens, cum lex naturalis ad universum genus humanum sese extendat. Item dicendum, quoad impedimenta juris positivi divini ; quae enim ad illud pertinent, stabilita sunt in connubio nostrorum protoparentum, et proinde valent pro omnibus eorum filiis. — Impedimentis autem juris ecclesiastici solos Christianos ligari, non vero infideles, certum est, cum hi Ecclesiae non subjiciantur L Infideles ligantur impedimentis juris ecclesiastici nonnisi indirecte, ratione scilicet compertis fidelis quacum contrahere vellent. Notandum tamen in parte fideli impedimenta non contrahi, nisi adsint quoad ipsam omnia praeiequisita pro exsistentia impedimenti. Id praesertim valet pro impedimento criminis (uno patrante), quod non contrahitur a parte fideli, si v. gr. sola pars infidelis conjugicidium patraverit. Notandum etiam, partem fidelem non Contrahere impedimentum, si praerequisita pro impedimento ante ejus bap­ tismum sive totaliter sive partialiter adfuerint. Vide De Smet, n. 431, 669. Utrum vero et acatholici iisdem teneantur, magis controversum fuit; ast communis nunc sententia affirmat. Ratio, quia acatholici per baptismum subditi Ecclesiae facti sunt ; haec vero illos obligare intendit, cum invalida habeat matrimonia in haeresi contracta, quibus non obstat nisi impedimen­ tum juris ecclesiastici (cfr. n. 198). Id ceterum cuique, vel cursim legenti novum Codicem, omnino indubium apparet 2. II. Impedimentis diriment ibus ligantur etiam illi, qui ea igno­ rant, vel matrimonium ineunt cum metu gravissimi incommodi. Matrimonium ergo eorum est invalidum. Cfr. can. 16, § 1. — Ratio v*· Revera, ex praxi Curiae, valida reputantur matrimonia legitima infidelium. licet sint contracta cum impedimento juris ecclesiastici, dummodo ipsis non obstet impedimentum juris naturalis aut positivi divini. Cfr. diversa Resp. S. C. de Prop. F. (Collect, n. 784. 1079, I6i5, 1662, 1766, etc.). — · Codex expressis verbis, v. gr. eos eximit a forma matrimonii, quoties inter se contrahunt (can. 1099, § 2). cos pariter liberat ab impedimento disparitatis cultus (can. 1070, § 1). Sententia quam statuimus, adeo extra dubium est quatenus ad impedimenta applicetur matrimonialia, ut de ea fortiter sic scribal Card. Gasparri (I» n. 257)· «Id certissimum est. ac illi AA. catholici qui dc hoc dubitant, nesciunt quid dicant». P. III. — Tr. VIII. De matrimonio. primi est, quia impedimenta dirimentia, de se et primario, indu­ cunt inhabilitatem, ad quam contrahendam non requiritur scien­ tia (VI, 1709). — Ratio secundi : bonum commune obstat cessa­ tioni impedimentorum ob bonum privatum. Pateret enim gravi aliquo .metu incussis nimis facilis via ad ea contemnenda. Adde quod matrimonia redderentur valde incerta, eo quod de sufficienti incommodo non semper constaret. Vide Sanchez, 1. 7, disp. 5, η. ·. Impossibilitas etiam petendi et obtinendi dispensationem, licet sit communis (v. g. in integro aliquo regno), non liberat ab impedi­ mentis dirimentibus. Ex his tamen non sequitur, invalide eos contrahere, quibus impossibilee;i legi, quae exigit assislentiam parochi, satisfacere : novum jus certas nonne pro his casibus promulgavit. Vide n. 2075. Cessat quoque impedimentum j‘un> tantum ecclesiastici iis in adjunctis quibus detur oppositio cum simplici jure naturali ad contrahendum matrimonium, v. g., ut ait Gasparri (1, n. 595), cum in aliquo loco pauci sint Christiani qui nequeant inter se matrimonii inire nec .sine gravi incommodo valeant dispensationem petere a disparity cultus, tunc cessat hoc impedimentum. 2001. — Quaesitum. An liceat contrahere matrimonium cum impe­ dimento dubio vel probabili ? Distinguamus : 1° Affirm., si impedimentum dirimens est de jure ecclesiastico, et, post adhibitam diligentiam, habetur opinio vere probabilis proba­ bilitate juris de carentia impedimenti. Statuit enim can. 15 : « Leges etiam inhabilitantes in dubio juris non urgent ». Hoc autem non valet, si dubium sit facti, puta, si credatur probabiliter tantum non adfuisse publicum ac notorium concubinatum, et ideo non adesst impedimentum publicae honestatis. Dicit enim can. cit. : « In dubio facti potest Ordinarius (in legibus inhabilitantihus) dispensare, dummodo agatur de legibus, in quibus Romanus Pontifex dispensare soleat ». Cfr. Gasparri, I. n. 21 i seqq 2° -Veg., per se loquendo, si impedimentum est de jure divino, sive naturali, sive positivo ; et ratio est, quia illicitum est minis­ trare sacramentum cum opinione tantum probabili de illius valere; Ecclesia autem, in hoc casu, non potest defectum probabilem sup­ plere, cum impedimentum ab ea non pendeat. — « Diximus per se loquendo ; nam, urgente gravissima causa, poterit matrimonium contrahi, modo accedat declaratio S. Pontificis, tamquam unici interpretis legis divinae >. Cfr. n. 135, 1979, 2010 et 2019. — Cum agitur de matrimonio infidelium, quod non est sacramentum, eadem resolutio (sublata tamen exceptione, ni fallimur) valere agnoscitur, eo quod tale matrimonium sensum moralem offendit, etc. (vide Gasparri, I, n. 220). Cap. III. - Do impedimentis matrimonii. 525 Hic de dubio ante matrimonii celebrationem actum est ; dicetur infra, n 2094, quid sit faciendum, quando post matrimonium contractum aliqua dubia exoriuntur. Quaestio Specialis. Ile regimine matrimonii non baptizatorum. 2005-—Supra vidimus, regimen matrimonii fidelium competere Ecclesiae, idque jure proprio ac vi ipsius dispositionis divinae, ad exclusionem potes­ tatis civilis. Id valet pro matrimoniis inter quoscumque baptizatos ; quin etiam pro matrimoniis inter baptizatum et non baptizatum. Halio ultimi est, quia idem ac individuum matrimonium nequit regi independenter a duabus distinctis potestatibus. Quaestio vero est, an legislator civilis potestate gaudeat plene regendi matrimonium non baptizatorum, ita ut etiam statuere possit impedimenta hujusmodi matrimonium dirimentia. El respondendum censemus : affirmative, secundum sententiam multorum AA., quae praeplacet. Ratio, a theologis antiquis et modernis adducta, est, quia matrimonia non baptizatorum solum habent rationem contractus naturalis, qui (sicut et alii contractus) legibus civilibus regitur. — Praeterea auctoritatis civilis est ea ordinare et limitibus circumscribere, quae conducunt ad bonum commune : ergo etiam matri­ monia, quae sunt tanti momenti. In casu id praestare nequit auctoritas eccle­ siastica, eo quod non attingit nondum baptizatos. Ergo necesse est ut regimen matrimoniorum inter non baptizatos totum competat legislatori civili. Ita Sanchez, Suarez, Gasparri, De Smel, Resemans, Wernz, Prümmer, Vernieersch-Crousen, Cappello ; contra Liberatore, Perrone, Taparelli, Zigliara, Billot, et alios. Legislator civilis hac potestate fruitur non quidem per se, sed tantummodo jure devolutionis, ut dicunt inquantum munus regendi matrimonia, per se legislatori ecclesiastico proprium, propter necessitatem translatum est ad principem civilem, ita ul bonum commune non sine moderatore remaneat. Cfr. Leitner, op. < it., § 8, p. 21 ; Gasparri, I, n. 255, qui tandem dicit, hanc potestatem principi competere «juro nativo et originario, non quidem abso­ luto, sed hypothetico ». In praxi autem, tum in regionibus missionum, tum in nostris regionibus in quibus multi non baptizati matrimonia ineunt contrastalula legis civilis), nequit missionarius vel parochus judicium ferre de nullilate hujusmodi matri­ moniorum absque praevio recursu ad S. Sedem. Rationes sunt sequentes : Ex una parte haud facile est quandoque judicare an lex civilis matrimonia solum prohibeat vel etiam absolute dirimat (vide infra n. 2089). Ex alia parte hac in materia desiderantur Documenta uniformia ex parle S. Sedis. Etsi enim S. Rom. Congreg. pluries agnoverint in praxi competentiam legis civilis quoad regimen matrimonii (ut constat ex Collectan. S. G. de Prop. Fide, 2edit., n. 71. 744, 1104), non desunt tamen alia Documenta quae istam compe­ tentiam vel prorsus ignorant vel eam aperte negligunt (cfr. ib., n. 385, 1188, 1289, 1645, 1662). Itaque hi casus de nullilate matrimonii deferendi erunt ad auctoritatem cedes iasticam. 526 P. Hi. —Tr. VIII De matrimonio. Articulus HI. De impedimentis dirimentibus in specie. Ut supra (n. 2001) diximus, impedimenta dirimentia originem ducunt vel ex periculo invalidi consensus praestandi, vel etiam ex defectu habilitatis partium. Ad primum diversitatis respectum refert unum tantum impedimentum ; ad secundum vero, decon impedimenta spectant. De singulis nunc agemus. § 1. De impedimento dirimente raptus, OB PERICULUM INVALIDI CONSENSUS. Unum duntaxat statuitur in Codice impedimentum dirimens, quod in discrimen adducit validitatem consensus, scilicet impedi­ mentum. raptus. 2000. — .Notio. Raptus, prout est impedimentum matrimonii, definitur : Mulieris invitae abductio, matrimonii cum ea ineundi causa. Abductio illa violenta mulieris vocatur raptus violentiae, el prorsus differt a raptu seductionis de quo mox infra, sub 3°. Raptus est impedimentum juris mere ecclesiastici, a Tridentino inductum (Sess. 21, c. 6). Ralio primaria hujus legis irritantis est tuitio libertatis in matri monio ineundo ; punitio vero delicti est quid plane accessorium. Hinc est quod poena (i. e. impedimentum) eo ipso cesset, (piando violenta retentio mulieris cessavit, ut postea dicemus. Xec obstant verba S. OIT. (Instruet. 15 Febr. 19011 dicentis : impedimentum raptus esse inductum in odium facinoris. Cfr. .1. S S. 33. p. 547. — In hoc impedimento Ecclesia non solet dispensare. Principia. I. Raptus dirimit matrimonium cum raptore, dum­ modo revera sit mulieris abductio violenta, matrimonii ineundi causa. Can. 1074, § 1. Requiritur : 1° Ut sit mulieris, non viri abductio ; perinde vero est, qualis sit femina, honesta an corrupta, virgo an vidua. DD. disputant an raptus dirimat matrimonium, si quis sponsam abduxerit Communius affirmant, quia lex non distinguit, et (ut diximus n. 1954, 2*| sponsa cogi nequii in foro externo ad nuptias ineundas. Cfr. Gasparri, I, n. 64i, Chrétien, o. c. p. 286. 2° Abductio ; quo nomine venit proprie factum quo femina transfertur de-loco tuto in alium moraliter diversum, in quo sub raptoris potestate sit constituta. « Raptui par habetur violenta retentio mulieris, cum nempe vir mulierem in loco ubi ea commo­ ratur, vel ad quem libere accessit, violenter detinet ». Ita can. cit., § 3. Quare etiam in hoc casu nullum habetur matrimonium. Cap. III. — De impedimentis matrimonii. 527 Xec refert, si raptor per sc, vel per alios, facinus patraverit ; nam qui facit per alios, per se facere censetur. 3° Violenta abductio, i. e. quae facta est, femina repugnante, sive per absolutam coactionem vel gravem metum, sive per dolum, quo retinetur in loco ad quem illecta est ; nam in hoc casu, dolus vi aequiparatur. Non sufficiunt igitur preces vel xenia, quibus femina allicitur. Cfr. Feije, n. 157. Si autem rapta abductioni consenserit, intuitu matrimonii, contradicen­ tibus parentibus vel tutore, est raptus seductionis, qui non inducit, juxta probabiliorem el communem sententiam, impedimentum dirimens Si vero abductioni consenserit quin ullus contractus de nuptiis praecesserit, dispu­ tant AA., an inducatur impedimentum. Sententiam affirmantem sequitur forum externum, in (pio liber consensus tum iu abductionem, tum in matrimo­ nium plene probari nequit, nisi ex praecedenti tractatu de matrimonio ineundo. 4° Matrimonii ineundi causa ; unde, si rapta ob aliam causam abducatur, etiam ob finem explendae libidinis, non incurritur impedimentum ; quandoquidem Tridentinum hoc impedimento non aliud intendit, quam favere libertati matrimonii (VI, 1107 seqq.). II. Raptus dirimit matrimonium inter raptorem et raptam, quamdiu haec in raptoris potestate remanserit. Can. 1074, § 1. Nec sufficit, ut cesset impedimentum, si rapta ex nolente facta sit volens ; sed omnino requiritur ut extra raptoris potestatem consti­ tuatur, quia secus de consensu undequaque libero non sufficienter constaret. Secundum can. ci t., § 2 : Quod si rapta a raptore separata, et in loco tuto et librro constituta, illum in virum habere consenserit, eam raptor in uxorem habeat. His ergo positis, cessat eo ipso impedimentum. Attamen communi­ ter non ipsius parochi, sed Episcopi est judicare, num revera raptus cessa­ verit. Convalidatio autem matrimonii attentati publice fieri debet, eo quod agitur de impedimento juris publici (vide n. 2081, 3°). Sacerdos, assistens mori­ bundo, dispensare potest super impedimento raptus et convalidare matrimo­ nium (cfr. dicenda n. 2048). Debet utique curare, ut mulier omnino liberum consensum praestet. § 2. De impedimentis matrimonium dirimentibus OB INH ABILITATEM CONTRAHENTIUM. Haec impedimenta sese referunt, alia ad defectum naturae, et haec sunt aetas atque impotentia ; — alia ad defectum status liberi, et haec sunt votum sollemne, ordo et ligamen ; — alia ad rbverentiam personis conjunctis debitam, et haec sunt cognatio, affinitas atque honestas publica ; — alia denique ad periculum tum 528 P. III. — Tr. VIII. De matrimonio. fidei conjugalis, tum fidei CHRISTIANAE, et sunt crimen ac dis- paritas cultus. Consideranti palet quinque priora esse impedimenta absoluta, qu4matrimonium dirimunt cum quacumque persona quamdiu subsistunt ; quinque posteriora vero esse impedimenta relativa, quae matrimonium diri muni cum certis personis, ratione quarum impedimentum exsistit. —Exceptu iit pro impedimentç impotentiae, quod in certis casibus est etiam relativum ’ 1. Aetas. 2007. — Definitio. Impedimentum aetatis in eo consistit, quod uterque vel saltem alteruter contrahentium canonicae pubertatis aetatem nondum adeptus est ad matrimonium rite ineundum ; nempe, si vir annum decimum sextum, femina vero anuum decimum quartum nondum complevit1. Divisio. Duplex distinguitur pubertas : naturalis, quae consistit in expedita generandi facultate ; et canonica, quae consistit in aetate jure ecclesiastico determinata, quaeque modo definita est. — Juris autem definitio fundatur in praesumptione, quod com­ muniter ante eam aetatem tum sufficiens discretio tum potentia generandi non habetur. Ut patet, praescripta novi Codicis propius accedunt ad normas a juribus civilibus pro pubertate stabilitas. Principium. Nullum est matrimonium, contractum ante legi­ timam aetatem. Can. 1067, § 1. Legitima autem aetas illa est quam supra indicavimus. — Impedimentum aetatis est juris mere ecclesiastici, ut patet ex Bulla Benedicti XIV Magnae Nobis, 9 Jul. 1748. Ratio est, quia jure naturae non requiritur nisi con­ sensus deliberatus et radiculis ad opus conjugii habilitas, futura aliquando expedita ; unde, qui legalem quidem pubertam, non vero naturalem adepti sunt, valide contrahere possunt. Porro, impuberum matrimonium est per se nullum, prout injure habetur : et hoc, etiamsi pauci deessent dies ad aetatem pubertatis, ut communiter docent (VI, 1066, 1067). Praeterea : a) Ante aetatem legitimam invalide contrahitur matrimonium, etiamsi mali­ na suppleat aetatem, i e. etiamsi adsit ante statutam aetatem sufficiens dis­ cretio, el constet (v gr. per conceptionem) de actuali potentia generandi. b) Cum impedimentum aetatis sil juris publici, matrimonium, ob praesen­ tiam hujus impedimenti nullum, non convalidatur hoc ipso quod acquiritur pubertas. Requiritur convalidatio in facie Ecclesiae (vide n. 2081, 3°). • Xnni pubertati** alio modo computantur tu materia legum ct censurarum. Vide dicta n. 195. Ill ct n 1261 Cfr. ellam Ltru. Quart. < hr.t 1 ·· 27. p. 554. — Recte notat CAWtien (o. c . p 263). aetatis annum compleri Initio diei qui diem nativitatis anniversarium sequi· tur ; jux’a c. 34, $ 3, n l, dies primus i c. dies nativitatis, non computandus est. De aetate requisita secundum jus romanum et codices < u Hes mod rnos, v‘.de Rau*. Inst, can., n. 288. Gap. III. — De impedimentis matrimonii. 529 (J Ex can. 1067, § 2 : Licet matrimonium post aetatem canonicam contrac­ tum validum sit, curare tamen debent animarum pastores ab eo avertere juvenes ante aetatem, qua secundum regionis receptos mores matrimonium iniri solet. 2. Impotentia. 2008. — Notio. Impotentia, quoad matrimonium, est inhabilitas ad copulam conjugalem per se aptam ad generationem S. Alph., VI, 1095 (ed. G., IV, p. 225). Haec definitio debet accuratius expli­ cari. Itaque : Uiud est sterilitas, aliud impotentia, a) Sterilitas est impotentia generandi. Tunc locum habet, quando, licet in copula elementum necessarium ad gene­ rationem a conjugibus praestetur, non sequitur effectus actualis generationis ; aliis verbis, quando post conceptionem activam non sequitur per accidens conceptio passiva. Cfr. dicta n. 763, 2°. (.ausa sterilitatis est senectus vel morbus, vel mala affectio organorum genitalium. Sterilitas, ut expresse dicit can. 1068, § 3, matrimonium nec dirimit nec impedit, b) Impotentia est impos­ sibilitas coeundi, scilicet inhabilitas ad copulam carnalem, ad actionem huma­ nam cui. si praestita fuerit, accedit actio naturae, perficientis cetera ad gene­ rationem necessaria, licet per accidens copulam habentes nequeant generare. Impotentia etiam impossibilitas officii dicitur, reddendi nempe debitum ’. Jamvero, ut copula carnalis habeatur, ad minus duo necessario requiruntur, scilicet : ex parte viri, ut unum saltem habeat testiculum sanum ; ex parte vero copulae, ut semen virile recipi possit in organum femineum. Quae si deficiant, habetur impotentia. GL. etiam n. 2009, 2°, 3°, 4° ; 2010. Divisio. Multiplex distinguitur impotentia : 1° Alia est naturalis, quae provenit ex defectu naturali, puta ex nimia frigiditate in viro, vel ex nimia vasis coarctatione in femina. — Alia accidentalis, quae provenit ex vitio extrinseco eventual!, v. gr. ex morbo, maleficio, actu violento. 2° Alia est perpetua, quae mediis naturalibus et licitis tolli nequit, sed solummodo per miraculum, aut per peccatum, vel cum 1 Ante celebrem Constll Slxli V Quod frequenter (27 Jun 1587) AA. communiter ita defi­ niebant impotentiam. Cfr. .S. Thorn., Suppi., q. 58, a.t · S. Honavent., in 4, dist. 34, a.2. q, 1 , Cajctan , Summula etc. — Post laudatam Const it. scriptores illam impotentiae notio­ nem tradiderunt quam initio ex S Alphonso transcripsimus Id fecerunt ut ipsa auctori­ tate Slxti V eunuchos a matrimonii celebratione securius excluderent. Vide tamen infra dfetada n. 2010 — Wmi:· Vidal (λ\ η. 217) ait, impotentiam (quatenus impedimentum matrimonii) apte definiri posse Est incapacitas viri ccl mu luris ad copulam conjugalem · ; et explicat, copulam conjugalem, quamvis a natura sil ordinata ad prolis generationem iltquc naturalis via ad illam tamen dependere etiam quoad hunc effectum obtinendum ab actione naturae quae de ne est occulta el impervia Itaque, concludit, notio copulae conju galls non potest Heri dependens ab illo tine, sed solum respici debet in actione humana, ad quam immediate fit traditio corporum, quae obtectum matrimonii constituit (rfr. n. 2010). — Etiam Card. Ga^parri (I. n. 510 seqq.) accurate distinguit actionem humanam et actio­ nem naturae in generatione, el deinde impotentiam coeundi seu ad copulam (matrimonia· h-πι, quam etiam vocant perfectam , licet de nominibus possit disputari), ac demum impotentiam ad solam generationem (quae brevitatis causa appellari potest : * impotentia generandi 0 Si actio humana seu coitus, ut aiunt, non est possibilis, non habetur copula ina'rimonialis. Marc. Inst. Moral. Alph. T. II. 31 Vi 530 P. III. —Tr. VIII. De matrimonio. periculo mortis vel gravis morbi. — Alia temporanea, quae tol potest mediis licitis et ordinariis, v. gr. arte chirurgica ; vel ete lapsu temporis, v. gr. nimia caliditas in viro juniori (aphrodisia hyperaesthesia vulvae in muliere (haec tamen quandoque pote?, esse perpetua). 3° Alia est absoluta, quae est respectu ad quascumque persona.·· hac laborat vir carens utroque testiculo. — Alia relativa quae iio>. est nisi cum tali persona : sic mulier potest esse apta uni viro, nor. vero alii. 4° Alia antecedens, quae matrimonium praecessit ; — alia substquens, quae illud secuta est. In dubio, an impotentia perpetua sit consequens vel antecedens, pra, sumitur antecedens, si sit naturalis (quia quod a natura est, semper fukr praesumitur) ; item, si sit accidentalis, et brevi tempore post matrimonii cA brationem allegata. S. Alph., VI, 1104. 2009. — Principia. I. Impotentia antecedens et perpetua matri monium ipso naturae juro dirimit. Can. 1068, § 1. 1 mpotentia (sivr alteri cognita, sive non), si sit absoluta, matrimonium dirimit res­ pectu omnium ; si vero sit relativa, respectu illius tantum per­ sonae, quacum copula perpetuo est impossibilis. — Ratio horum est, quia matrimonium consistit in mutua traditione corporum physice aptorum ad stabilem conjunctionem, in ordine ad genera­ tionem : nihil ergo tradit qui nullam habet potentiam ad actus matrimoniales. S. Alph., VI, 1095, 1101 ; Venneersch, de Castit., n. 61. Quare : 1° Invalido contrahunt eunuchi pertecti, qui scilicet utroque testiculo carent; sicut et ild qui testes habent adeo atrophos, ut non emittant verum semen Cfr. Constit. Cum frequenter Sixli V, 27 Jun. 1557. — Eunuchi perfecti, post adeptam pubertatem recenter mutilati, non privantur utique statim seen· tione interiori, nec in ipsis proinde statim exstinguitur appetitus sexualis sunt praeterea ex hoc adhuc per aliquod tempus copulae capaces1. Nihilo­ minus generali modo declaravit Sixtus V invalide contrahere quotquot utroqu testiculo orbantur. Ratio esse videtur, quia matrimonium quod est per s? indissolubile, nequii valide contrahi ab eo qui temporariam tantum copula, potentiam habet. Cfr. Venneersch, op. cit., n. 60, 2°. 2° Non constat an invalide contrahant, qui operationem vesccloniiat subi,· rint (cfr. supra n. 757). Ratio est, quia viri hujusmodi regulariter in leslibtb secretionem internam, el, ratione hujus, vires viriles plene servant, lis potius aequiparandi erunt, qui, integris testibus, semen emittunt infecundum, eo quod obturata gerunt vase deferentia. Ita Venneersch, op. cit., n. 73 et 81 1 Qui ex nativitate testiculis carent (spadones vel ante septimum annum castrantur, impotentes sunt ad copulam perii, fendam immo ut in pluribus ab appetitu sexuali sun* immunes. Cap. 111. — De impedimentis matrimonii. 531 — Non desunt tamen A A., qui affirmant operationem vasectomiae inducere non meram sterilitatem, sed potius impotentiam proprie dictam el perpetuam, eo quod, ut aiunt periti, fere nulla hactenus datur spes fore ut sectae partes canalium deferentium postea uniantur Itaque in hoc casu aliquid deerit quod necessario ad copulam carnalem requiritur (cfr. n. 2008) Haec sententia verior apparet, immo unice vera, ut tenet Gasparri (I, p. >70), dummodo aga­ tur de vasectomia ulriusqite testiculi, antecedente matrimonium, quae sine periculo gravi corrigi nequit el cujuslibel seminis transitum in virile membrum impedit ». 3° Invalide contrahit, ex capite impotentiae perpetuae, vir qui ob frigidi­ tatem (anaesthesia sexualis, anaphrodisia), sive ob alium defectum organi genitalis (v. gr. nimiam ejus parvitatem) congressum naturalem habere nequit, etsi, in ultimo casu, semen ad os vaginae deponere possit, ex quo possibilis evadat postea conceptio. Cfr. Venneersch, de Castit., n. 72. — Quoad impoten­ tiam, quae ex aphrodisia provenit, cum illa haud raro tractu temporis cesset, nihil perse obstat quominus validus consensus detur. Cfr. 5. Alph., \ 1. 1096,2°, 4°Similiter invalide contrahit mulier, si vagina caret, aut eam penitus occlu­ sam habet2, vel si tam arcta est, ut nullatenus penetrari possit (aut nonnisi per operationem periculosam) 3. Hem quando conceptio passiva tantummodo per fecundalionem artificialem illicitam perfici potest (vide dicenda n. 2118, quaer.). — Attamen valide contrahit femina, quae semen non retinet, vel (ordinarie) ob inflammationem vulvae (vaginismum) viri congressum sustinere nequit (VI, 1095, 1096, 3°). Pro praxi. a) Quando impotentia antecedens et perpetua est omnino certa, pars non impedita potest statim ab altera discedere ; immo tenetur, si adsit periculum incontinentiae. Nequit vero ex se transire ad alias nuptias, cum id fieri non possit sine scandalo. Debet igitur ad judicem ecclesiasticum recurrere et impedimentum probare ad tramitem juris (confer, can. 1976-1982).- - Saepe tamen consultius erit adire Ordinarium ad petendam dispensationem super matrimonio rato et non consummato : haec via facilior est. quam petere declarat ionem aut henticam nui litatis ex capite impo­ tentiae, et in dies saepius adhibetui. b) Aliquando concedi poterit ut putativi conjuges vivant sicut frater et soror : (piando videlicet separationi obstat lex civilis, quae impedimentum impotentiae non agnoscit ; — dummodo id fieri possit sine periculo peccandi. Ita S. C. C., 15 Dec. 1877. In Decreto porro additur : « Ne (putativi conjuges) infamiam patiantur, bene eis permittitur simul habitare cum periculo tactuum ». Patet cautiones speciales tunc esse imponendas, ne cohabitatio ipsis in Clr. De Smd, on. dt.» II, n. 550 ubi mulli alii AA. : Nouv. Rev. TMol., vol. 43, p. 39 : *. 46, p. 140 · \V outcry in cod. period.» vol. 43, p. 340 ; Lin:. Qunn. Schr. 23, το 1** p. 672, nota 2. — 1 Hoc etiam valere videtur de < transversa vaginae occlusione quae sit perfecta» ubi nempe semen transire non potest. Vide varia decisa apud Venneersch: Period. XIV, p. (541 seqq. —4 Si mulier post operationem periculosam facta fuerit apta ad copulam, ejus matrimonium ante operationem initum non eo ipso convalescit cum mulier semper cen­ seatur ex natura impotens ; consensus igitur cum viro renovandus est. Cfr. S. Alph., VI,1097. 532 I’· III. —Tr. VIII. De matrimonio. animae perniciem cedat. Cfr. quomodo remedia haec descript fuerint a 5. Alph. VI, η. 455. c) Si matrimonium declaretur nullum ob impotentiam absolute. parti impotenti simpliciter interdicuntur novae nuptiae h Si nuit tas orta fuerit ex impotentia relativa, regulariter prohibetur pari impotenti transitus ad alias nuptias inconsulta S. Sede, vel tank conceditur ut ducat viduam. 2010. — 11. Si impedhnentum impotentiae dubium sit, matrimo nium non est impediendum. Can. 1068, § 2. Idque tenendum ir dubio sive juris sive facti (ex eodem can.). Gravia haec praescripta vim suam hauriunt tum ex declaratione pontificia circa ipsum impotentiae conceptum, quae ipsis inest, tum ex praesumptione de cujusque nupturientis habilitate, donec de contrario constet. Aequum tamen esse videtur exigere, ut pars, impotentiae proba­ biliter exsistentis conscia, compartem certiorem faciat2 Matrimonium igitur non est impediendum, etsi mulier careat ovariis vel utero, vel solo utero, vel utroque organo ; etsi subierit operationem oophon?· tomiae, i. e. divisionem oviductus (cfr. n. 757). En autem ratio : De his omnibus gravia dubia juris inter auctores exsistunt. Alii, inter quimprimis Antonelli (ed. 3, 11, p. 265 seqq.), Leitner, op. cil., ed. 3 § 26, η ; affirmant feminam, quae praedictis organis caret, esse perpetuo in habilem at copulam perse aptam ad generationem. - Alii e contra (inter quos Card Gcporri, De Smet, Eschbach, Ojetti) id negant, utpote quum contractus matri­ monialis est tantummodo contractus ad coeundum, i. e. ad adducenda: semen virile inter organa feminea. De conceptu ipso impotentiae est proinde controversia inter hos doctos. Canon autem 1068,§2 (sup. c.) litem practice dininit Confirmantur igitur hoc can., quae jam statuerat S. Off., die 3 Febr. 1887 et 30 .Jul 1890 (A. S. S., 27, p. 128) et quae responderat S. C. de Sacrani., 2 Apr 1909 (Noua. Hev. Thêol.. 42. p. 199 ; Ami du Cl., 1910, p. 679 ; Lint Quart. Schr 1927, p. 130 seq.). Id fuisse etiam mentem ipsius Codicis, altestatur Gasparri (I, n. 535 seqq.) qui falsam habet priorem sententiam, llaqiin omnibus his casibus, matrimonium non est impediendum, si agitur de matri monio ineundo ; et a fortiori conjuges non sunt inquietandi. si de matrimonio res occurrit jam inito. Pro praxi. 1° Si dubium de habilitate exsistat ante matrimo­ nium, securius est petere ab Ordinario normam agendi. Porro Ordi­ narius, licet nequeat matrimonium interdicere, poterit ejus celebra­ tionem differre, praesertim si curanda speratur impotentia. 2° Si post jam contractum matrimonium oriatur dubium circa impotentiam, sequenti modo procedendum : a) Uti possunt con­ juges juribus matrimonii, tum reddendo tum petendo debitum, et quidem etsi seminalem humorem praeter intentionem extra vas • Coinp.irii potenti licet novum inire matrimonium, ea tamen lege ut, si postea palu liat non adfui"C impedimentum impotentiae in alia parte, ad hanc redeat. Excipe siduli fui ru dispensatio super matrimonio rato et non consummato. — « Cfr Linz Quart Schr 1327, p. 1’2'J et 131. Cap. III. — De impedimentis matrimonii. 533 effundant, adhibitis etiam remediis ordinariis ’. b) Post inania experimenta, si impotentia certa credatur, adeundus est Ordi­ narius ad petendam dispensationem supra matrimonio non con­ summato, ut supra diximus (n. 2009, pro praxi). Diximus : adhibitis remediis ordinariis. Hujusmodi remediis uti tenentur conjuges, ut inde evadant apti ad debitum rite praestandum. S. C. C., 16 Jun. 1899 f.-l. A. 32, p. 455). .S'. Alphonsus vero addit : ■ Practice loquendo, probabile est (quod ait Conlin. Tournely cum Pontas), nempe quod si incisio non posset fieri nisi per manum chirurgi, non tenetur mulier hanc incisionem pati cum tanta verecundia : quod esset onus plus quam gravissimum »> (VI, 1099). Cfr. etiam VI, 1097, 1100. 2011. — III. Impotentia consequens, et impotentia antecedens temporalis non dirimunt matrimonium. Ratio primi est. quia impo­ tentia consequens reperit matrimonium jam validum, ideoque indis­ solubile. — Ratio secundi, quia laborans impotentia solummodo temporali, est, absolute loquendo et per se, idoneus ad actum conju­ galem (VI, 1095). Haec impotentia, si certa sit, secundum Busenbaum apud A. Alphonsum (VI, 1095) el alios, facit matrimonii usum illicitum per totum illud tempus, quo non est spes probabilis fore ut actus legitime perfici possit. Tactus vero el oscula non vetantur, dummodo pollutionis periculum non inducant. Ratio­ nem indicat Gasparri: una licet copula matrimonialis, quaelibet alia non est, nisi mera pollutio ; proinde si impotentia esset certa, «conjuges nequirent rei maritali operam dare » (II, n. 1088). Alii tamen autumant usum matrimonii non esse certo prohibitum quia matrimonium non caret proprio fine, licet generatio sequi nequeat : quod utique valet do sterilitate (v. g. senum), sed non de impotentia certa (cfr. n. 2095). Pro praxi. 1° Confessarius prudens ac discretus de impotentia conjugis non interrogabit ; atque etiam eos, quos cognoscit impotentes, saepe expedit in bona fide relinquere. Quod si aliter circumstantiae suadeant, eos instruere el ad Ordinarium dirigere debet. Circumstantiae etiam suadere possunt ut ad medicum fidum dirigantur, qui aliquando consilio et facili operatione rem componet. 2° Quoad conjugia hermaphroditarum, confessarius summa cir­ cumspectione utatur. Si sexus certo cognoscatur, secundum hunc est contra­ hendum ; si sexus dubius, differendum est matrimonium. Si autem dubia post initum matrimonium oriantur, omnia ad S.Sedem erunt deferenda.Cfr. J.A.A., 26, p. 229 ; 21, p. 480, ubi plura. Vide De Smet, op. cit., n. 559 ; Leitner, ed 3, §26, p. 113 ; Chelodi, o. c. n. 75 sub fine, qui subjungit : « Hodie nemo credit dari homines (pii utroque sexu praediti sint perfecte ». Idem asserit Gasparri (1, n. 550), dicens hoc esse judicium « physiologorum ac medicorum nostrorum temporum ». 3. Votum sollemne. Voti sollemnis nomine hic venit volunt sollemne castitatis, in Religione approbata emissum (VI, 102-4). Huic aequiparanda sunt vota simplicia, quibus ex speciali Sedis Apostolicae praescripto vis •Triennalis experientia, dc qua jus antiquum, in Codice silentio praetermittitur; quare a1 initur a soluto vel viduo StibdU cono apud Graeco-Italo , ** Diacono apud Maronitas, Sacerdote apud Ruthcno * Apud dio * Orientales omne matrimonium, quod post ordinis sacri (subdiac. inclut.) susceptionem Initur est probabilius invalidum. Dcest tamen generali * declaratio S. Sedi * (cfr Cappello, o. c. n U7> In America Septentrionali debent omnes Sacerdotes Rutheni vel Orientales esse caelebes vel vidui absque liberis. A. S. S.. V, p. 393. Cap. III. De impedimentis matrimonii. 535 Diximus : ordo sacer libere susceptus ; nam valide contrahit cleri­ cus qui ex metu gravi coactus ordinem sacrum recepit, nec postea, remoto metu, eamdem ordinationem ratam habuit saltem tacite per ordinis exercitium, volens per talem actum obligationibus clericalibus se subjicere. Nequit tamen hujusmodi clericus licite contrahere ante sententiam judicis1, (ex can. 214, § 1). Illi qui ante pubertatem ordinati sunt, debent post annum decimum sextum de proposito interrogari, utrum nempe obligationibus ex suscepto Ordine ortis stare velint (Wernz, IV. n. 228). Ita quidem ante Codicem, ut apparet ex Const. Benedicti XIV : Eo quamvis tempore, 4 Maii 1745; nunc autem post Codicem, ut sentit Card. Gas­ pard (I, η. 613), aetas utilis ad deliberandum in casu videtur esse post annum vigesimum primum, ex analogia cum professione per­ petua, etc. 1° Ordo sacer est impedimentum juris ecclesiastici tantum, ut docet senten­ tia probabilior cum S. Thoma (VI, 1059). Sed valde diilicile conceditur dis­ pensatio. Qui episcopatus ordinem suscepit, numquam dispensationem obtinebit (recole historiam Talleyrand, cui concessus fuit solus habitus laicalis). Cum presbyteris dispensaverunt Julius III et Pius VII post lugendas perturbationes, quas nemo non novit. Hisce tamen casibus exceptis, nullus presbyter, etiam in mortis articulo, sperare debet suum putatum matrimonium convalidatum in : semper enim in Decretis hic casus excipitur. Subdiaconi necnon Diaconi quandoque dispensari poterunt, ut dicemus, n. 2045 et 2048. Ipsis etiam extra mortis periculum, propter gravissimas rationes, S. Sedes licentiam ineundi matrimonium concedere potest ; immo in casu speciali urgenti (de quo c. 1045, § i) id valent locorum Ordinarii, positis tamen ponendis. 2° Vir nequii sacros ordines recipere sine consensu conjugis. Si ordinatio fiat contra voluntatem mulieris, illa potest virum in rigore juris ad redeundum cogere, etiamsi matrimonium nondum fuerit consummatum (excipe si in Ordi­ nem ingressus fuisset), et tunc ad reddendum debitum tenetur. Itaque licet ali­ qui veteres auctores docuerint, ordinem sacrum (ob quamdam cum sollemni professione religiosa paritatem) solvere matrimonium ratum et non consum­ matum haec opinio rejecta est a Joanne PP. XXII, edicto diei 1 Dec. 1322. 5. Ligamen. 2014. — Per hoc impedimentum intelligitur vinculum matrimo­ nii, quo unus conjux alteri ito obligatur, ut, eo vivente, cum nullo alio possit validum matrimonium contrahere, salvo semper pri­ vilegio fidei (VI, 1060). Cfr. can. 1069, § I. Est impedimentum juris divini positivi ; at radicatur etiam in jure naturali, ut constat ex dictis de imitate et indissolubilitate matrimonii (cfr. notata n. 1985 et 1988). Jamvero : • Eo casu, ut notat Card, Ga^parri (I. n 609) quo ordinationem non habuerit ratam cum S. C. dc Sacram, in statum laicalem rediget absque ullis coelibatus etc obligationibus. Die autem 9 Jun. 1931 publici juris fecit Instructionem ad rem Regulae urvandae tn procmil stipiti proximWr. Celerum cum frequenter dispensatio hujus impedimenti peteretur a S. C. de Sacram . ipsa Instructionem •.pedalem edidit pro Ordinariis locorum qua confirmat praescripta Gregoril 1* XVI rt indicat causas ad obtinendam dispensationem justas et congruenter graves, ut sunt · remotio notabilis scandali, compositio gravium quaestionum In successione bonorum, aut resolutio implexarum vel valde miserarum conditionum familiarium . Non autem suffleiunt ratione quae solent adduci pro ceteris impedimentis etiam majoris gradus Tandem ipsi Ordi­ narii munu propria, si possunt, debent scribere litteras ad rem facientes, vel saltem, sl M non poscunt preces sua manu nubs ril.rre el speciali modo commendatas ad S. C. de Sarnm mittere (A t S., XXIII, 1931, p ii t seqq.). Instructio data est die 1 Aug. 1931. Cap. III. - De impedimentis matrimonii. 54 i rationem inclusive. Si nullus occurrit stipes communis, nulla est cognatio ; si occurrit, adhibeatur methodus sub a indicata. — Pro explanatione consangui­ nitatis schematis quod sequitur, vide etiam p. 542. * 2020. — Schema consanguinatie \ Abavua Abavia Awncului Patruui maj Amita mi; Morum Avuncota F«li· Matertera Morum ?a»rutlea Ht pole a A mH i ni OfC' Morum F CoftSObftf* Morum Atfrvum Nepotem 5=^ Soror ûobnn» Filii SobHH nepo» N e p 11 > • Nomina consanguineorum, in schemate lingua la lina expressa, hic pro opportunitate traducuntur a) In linea recta: — Père, mère, Vater. Mutter ; grand-père, grand’mvre, Grossvater. Grossmutler ; bisaïeul, bisaïeule. Urgrossvaler, Ergrossmutter, etc ; — flls, title, Sohn Tochter ; petit-ills, petite-fUle, Enkel. Enkelin ; arrière-pet it-Ah, arrière petltc tlllc, I renkel, Vrenkcltn, etc. — b) In linea collaterali i° Ascendentes ex parte pains; — (Frère, Mceur, Bruder. Scbwester) oncle, tante. Onkel. Tante ; grand onde, grand’tante, Grossonkcl, Grosslanle : — ex parte mains: (Frère, sœur, Bruder. Schwester) P. 111. - Tr. VIII. De matrimonio. Numeri superiores indicant gradus ad mentem Ecclesiae. — Personae φη consanguineae sunt in linea collaterali (frater, soror, etc.) tractu recto Mt conjunguntur cum N. H Numeri inferiores referunt gradus secundum placita juris civilis. N indicat personam, de qua investigatur quonam gradu distet ab alia II. De cognatione spirituali. 2021. — Notio. Cognatio spiritualis est propinquitas quaedam personarum, exsurgens ex collatione vel susceptione baptismi. Pro pinquitatis ratio est, quia in hoc sacramento habetur generatio spiritualis, in qua ille, qui sacramentum confert, gerit personam Dei, sicut patris ; et ille, qui baptizatum suscipit de sacro fonte, gerit personam Ecclesiae, sicut matris. 0'. Thomas, Suppl., q. 56, a. 3. 2022. — Principium. Cognatio spiritualis irritat matrimonium inter baptizatum et baptizantem vel patrinum. Ita ex can. 1079 et 768 (ex confirmatione cognatio non amplius habetur). In impe­ dimento cognationis spiritualis plura ex parte tum sacramenti baptismi, tum ministri, tum denique patrini sunt consideranda : 2023. — 1° Ex parte sacramenti, requiritur baptismus valide collatus. Adest impedimentum etiam ex baptismo privato, quod conferatur sine sollemnitatibus : legislator enim non distinguit. a) Ex baptismo in necessitate collato oriri cognationem spiritualem air­ mat hodie sententia longe communior. Tempore S. Alphonsi, communior sen­ tentia (VI, 149) tunc eximebat patrinum. b) Quoad baptismum, ex venia Episcopi in domo collatum, non est dubium quin ex eo oriatur impedimentum : semper enim cum sollemnitatibus con­ ferri debet, ut diximus n. 1-481, 2°. ’ ‘ c) Ob meras sollemnitates post privatum baptismum in ecclesia suppletas, non contrahitur cognatio spiritualis. Vide dicta n. 1485, c. d) Si iteratur baptismus sub conditione, patrinus tunc solummodo cogna­ tionem contrahit, si idem in utroque baptismo adhibitus fuerit. Can. 763, ÿ 2° Ex parte ministri notandum : quisquis valide baptizat, dummodo sit et ipse baptizatus, ligatur impedimento cognationis spiritualis. 3° Quoad levantes, necesse est, ut omnes conditiones adim­ pleantur, ut quis vere dici possit patrinus vel matrina. Recolantur quae n. 1484 ex can. 765 notavimus. oncle maternel, tante maternelle. Ohelm, Muhine ; grand-oncle maternel, grand’liûte maternelle, Grossoheiin, Grossmuhme 2υ Descendentes ex parle patris vel matris: — (Frère, sœur. Bruder, Schwcster) cousins germains, cousines germaines, Geschwider kinder ; cousins issus de germains, cousines issues de germains, and ere Geschulsterktnder. Cap. HI. — De impedimentis matrimonii 543 a) Si quis solum ope digiti baptizandum tangit, vel infantem ad baptis­ mum offert qui eum tangat, vel puerum e manibus obstetricis recipit, quae eum in actu baptismi tenuit, dubia exinde fit cognatio spiritualis. b) Si quis er errore suscipit unum infantem pro alio, non censetur contrahere cognationem ; quia plerumque intendit suscipere hunc et non alium. — Si vero intentionem habeat quemcumque suscipiendi, contrahit cognationem. 5. Alph., VI, 152. c) Si per procuratorem munus patrini exercetur, solus mandans impedi­ mento afficitur (non mandatarius). S. C. C., 15 Mart. 1631, 11 Jun. 1881 (A. S. Λ’., 14, ρ. 416 ; Anal. Jur. Pont., 1. c., coi. 1786). Conferatur quoque /zwZructiospecialis S. C. de Sacram. 25 Nov. 1925 (A. A. S., XVIII, 1926, p. if.). d) Omnes levantes, qui designantur (modo conditiones impleant), contrahunt cognationem, quicumque sint ; ultra designatos autem nullus incurrit impe­ dimentum, etiamsi in actu baptismi infantem tenuerit. Pro praxi. Notet parochus, impedimentum consanguinitatis non multiplicari, si patrinus plures ejusdem familiae filios tenet. S. Off., 29 Apr. 1894 (Anal, eccl., II, p. 251). Multiplicatur vero, si minis­ ter baptismi est simul sive per se sive per procuratorem patrinus baptizati. Cfr. dicta n. 1486, 5°. « III. De cognatione legali. 2024. — Notio. Cognatio legalis est propinquitas personarum proveniens ex adoptione. — Ratione civilis hujus propinquitatis, matrimonium inter certas personas jure romano prohibitum fuit propter pudorem et publicam honestatem. Hanc recte constitutam disciplinam servavit Ecclesia, eique, positis ponendis, etiam vim dirimendi matrimonium addidit (cfr. c. 1, caus. 30, q. 3 et can. 1080). 2025. — Extensio impedimenti. 1° Hucusque fundamentum impedimenti cognationis legalis erat adoptio perfecta ad normam juris romani, i. e. adoptio Rescripto Principis sancita. Stante hujusmodi adoptione, irritum erat matrimonium : a) inter adop­ tantem et adoptatum hujusque descendentes sub ejus potestate exsistentes ; — b) inter adoptatum et adoptantis filios ; — c) inter adoptatum adoptantisque uxorem, et similiter inter adoptantem et uxorem adoptati. Cfr. 5. Alph., VI, 1027, not. 2. Adoptio, qualis statuitur in juribus modernis, in tantum ab Ecclesia ut impedi­ mentum agnoscebatur, in quantum prae se ferebat formam adop­ tionis perfectae juris romani. 2° Nunc autem, ex can. 1080, statuitur : « Qui lege civili inhabiles ad nuptias ineundas habentur ob cognationem legalem ex adop­ tione ortam, nequeunt vi juris canonici matrimonium inter se valide contrahere ». Ex his patet, impedimentum canonicum habere 544 P. III. —Tr. VIII. De matrimonio. eamdem extensionem ac civile. Unde in praxi ad Codicem cuius­ que nationis recurrendum erit ; et ut bene notat Cappello (o. c. n. 325), omnino relictum est hac in re jus romanum, ut uniet attendatur jus civile singularum nationum. Fere omnes moderni Codices prohibent tantum matrimonia inter adoptatum et adoptantis familiam. Ita. v. gr., Cod. gall. (n. 348), germ. (n. 1311, 1330. 1353), austr. (n. 179-185). In aliquibus tamen, adoptio legalis est impedimen­ tum dirimens. Ita in Cod. hispan. (n. 84, 85) et brasil. (n. 183). Hinc sequitur impedimentum ex cognatione legali, ut est impedimentum dirimens, in iis tantum vigere regionibus, ubi reapse ex lege civili dirimens habetur. Juxta plures auctores (cfr. Wernz-Vidal, V, 191) hodie aliqua ratione dirimens est in Italia (a. 60), Hispania (a. 84), Monaco (a. 130), Brasilia (a. 183) Bolivia (a. 108), Columbia (a. 140), Peruvia (a. 143), Guatemala (a. 12). His citatis addit Cappello (o. c. n. 570) Croatiam et Slavonian! ; quoad Graeciam dicit, rem esse e valde incertam ». 7. Affinitas. 2026. — Xotio. Affinitas est : propinquitas quam quis contrahit cum consanguineis illius personae, quacum inivit matrimonium validum sive ratum tantum, sive ratum et consummatum. Ita ex can. 97 § 1. Conceptus igitur affinitatis totaliter a Codice immutatur, ulpote quum ejus radix jam non est copula, sed ipsum matrimonium vali­ dum, seu unio legitima voluntatum. Hinc est, cur de affinitate ex copula illicita nulla mentio fiat in novo jure h Vide tamen quae dicentur infra n. 2030. — Claritatis gratia, haec adhuc praemit­ timus : 1° Viget affinitas inter virum dumtaxat et consanguineos mulie­ ris, itemque mulierem inter et consanguineos viri. Can. 97, § 2.— Non viget autem inter consanguineos viri et consanguineos mulie­ ris : nam affinitas non parit affinitatem. Hinc: a) « Duo fratres possunt ducere duas sorores, inimo paler el filius possunt ducere matrem et filiam ». — b) « Titius potest successive ducere Tiliam et Bertam, quae fuerunt uxores Caii el Sempronii fratrum ».— c) Titius, qui duxerat sororem Caii. potest, post mortem Caii ejusque sororis, ducere Bertam. uxorem Caii » (VI, 1069) — d) Quilibet consanguineus manti valide el licib contrahit cum consanguinea uxoris, el vicissim consanguineus uxoris cum qualibet consanguinea mariti. Cfr. apud Bened. XIV (de Syn., 1. 9, c. 13 η. 1) celebre Responsum S. C. C., ex anno 1721, ubi statuitur : Non posse impediri matrimonium inter vitricum (beau-père: mari de la mère Sliefvaleri et tuorem privigni (beau-ills, Stiefsolm) praemortui. ' Hinc est etiam, cur Codex non loquatur do privatione juris petendi debitum, qua olitn plectebatur eonjux committens incestum cum alline. Mutata notione affinitatis, detlcit ratio buiustnodl poenam statuendi De impedimento affinitatis ante Codicem cfr. Rau<, Inst. can., n 300. nota · Gap. III. — De impedimentis matrimonii. 505 2° I ta computatur affinitas, ut qui sunt consanguinei viri, iidem in eadem linea el gradu sint allines mulieris, et vice versa. Attamen in linea collaterali non extenditur nisi ad 2urn gradum, dum consan­ guinitas ad 3""'. 3° Multiplicatur impedimentum affinitatis 1 : a) quoties multi­ plicatur impedimentum consanguinitatis a quo procedit ; b) ite­ rato successive matrimonio cum consanguineo conjugis defuncti 2. Can. 1077, § 2. Sic ergo Petrus bis allinis est Mariae, quae Agnetis,uxoris Petri, bis est con­ sanguinea. — Paulus, qui successive contrahit cum Maria sua consobrina, et Joanna sorore Mariae, multiplici vinculo affinitatis ligatur cum ceteris consanguineis suarum uxorum. 2027. — SCHEMA AFFINITATIS. Haec tabella refert consanguineos viri et mulieris in linea recta usque ad quartum gradum. Lineas collaterales usque ad secundum gradum quisque facile adjiciet, ex iis quae in schemate, n. 2020 descripto, apparent. 1 Haec enumeratio est taxaliva : unde non multiplicatur, sed simplex exsistit impedi­ mentum, si, stante casu supra (sub iu a) indicato, viduus intendat ducere sororem uxoris defunctae, quae et Ipsa soror ex sua parte est vidua fratris sponsi. De Sinet, op. cit., n. 61S. Non desunt tamen qui authenticam interpretationem necessariam esse censeant. Cfr. Ltnr. Quart. Schr., 1918, p. 36. — * Praecipua nomina personarum affinium haec sunt : Socer, beau-père, Schwiegcrvater : socrus, belle-mère, Schwlegcrmutter ; — gener, gendre, Schwiegersohn ; nurus, bru, Schwiegertochter ; — vitricus, beau-père (mari de la mère), Stlefvater ; noverca, belle-mère (marâtre), Stiefmuttcr ; — privignus, beau-flls, SUefsohn ; privigna, belle-llllc, Sticftochtcr ; — levir, sororius, beau-frère, Schwager ; glos, fratria, belle-sœur, Schwiigerin. Mabc. Inst. Moral. -Alph. T. II. 35 516 P. III. — Tr. VIII. De matrimonio. 2028. — Principium. Affinitas in linea recta dirimit inatrinioniuni in quolibet gradu ; in linea collaterali usque ad secundum gradum inclusive. Ita can. 1077, § 2, quo jus antiquum partim reformatur. Jure mere ecclesiastico affinitas matrimonium dirimit et quidem in omnibus gradibus. Id patet tum ex conceptu affinitatis, qualis traditur can. 97, § 1 (cfr. supra n. 2026), tum ex declaratione S. Off., 4 Sept. 1743 : « Non est dubitandum de potestate Pontificis conce­ dendi dispensationem in primo gradu affinitatis in linea rectd etiam ex copula licita, inter vitricum et privignam ». Ecclesia tamen non dispensat in gradibus lineae rectae1. Hinc statuit can. 1043 : Etiam in articulo mortis non posse dispensari super affinitate in linea recta, consummato matrimonio. Vide dicenda n. 20-46 et 2048. — Huic tamen disciplinae, die 2 Dec. 1911, S. Poenit. derogavit, quatenus ex specialissima S. Pontificis facultate dispensavit in ordine ad convalidandum matrimonium civile inter viduum et filiam illegitimam uxoris defunctae. Cfr. Noue. Bev. Theol., 1912, p. 528 ; De Smet. II, n. 622, in nota : Leitner, op. cit., §31, n. 7 ; Gasparri, I, n. 722, ubi tota etiam doctrina latius evolvitur. 2029. — Ex his crues: a) Non baptizati valide inter se nuptias ineunt in omnibus gradibus affinitatis. Excipe, si lex civilis hujusmodi matrimonia dirimat (cfr. supra n. 2005 et 2003, 1°). b) Non baptizati, cum fidelibus contrahentes, tenentur lege affinitatis, ratione nempe compactis quae legi subjicitur, ut ex can. 1036, § 3 supra nota­ vimus, n. 1990 et 2003, 1°. c) Quaestio deinde est, an lege affinitatis teneantur nupturientes, si, in infidelitate affines, ambo post baptismum matrimonio uniri petant. Id tenen­ dum erat ex Decr. S. ΟΓΤ. 16 Dee. 1898 (Nouv. Ileo. Théol., 31, p. 419). Hodie tamen, cum vi Codicis affinitas tantum ex matrimonio rato ortum durat, ruit fundamentum cui responsio S. Off. innitebatur. Cfr. Aertnys-Danien, II, n 764 ; De Smet, II, n. 621 (in nola adjecta). Nihilominus, utroque conjuge baptizato, affinitas in sensu hodierno canonico (cfr. n. 2026) ipso facto exsur­ gere censetur, quatenus nempe eorum matrimonium (quod prius legitimw erat) fit ratum in sensu canonis 97, idooque hujus leges sequitur. Id esse omnino certum demonstrat Gasparri (I, n. 723), adducens etiam plura decisa SS. CC 8. Publica honestas. 2030. — Notio. Publica honestas est quaedam propinquitas (seu quasi-aHinitas) cum compartis consanguineis, orta ex matrimonio invalido (sive consummato, sive non), et ex publico vel notorio concubinatu. Can. 1078. Concubinatus dici potest publicus, si jam divulgatus est, aut talibus in adjunctis perdurare contingit, ut prudenter judicari possit et debeat eum facili divulgatum iri. - Est autem notorius, post sententiam judicis compe­ 1 Vid< cA>uin Caroll Gonzagae, ducis Mantuae, qui voluit ducere uxorem filii suf praemor­ tui. Negata fuit dispensatio, referenti Card, de Lugo, qui in suo volo censuerat, Papam posae quidem dispensare, sed id non expedire. Gap. 111. — De impedimentis matrimonii. 547 tentis, quae in rem judicatam transierit, aut post confessionem delinquentis in judicio factam (ad normam can. 1750). Haec est notorictas juris. Potest vero etiam dici notorius notorietatc jacti, si publice· notus sit et in talibus adjun­ ctis commissus ut nulla tergiversatione celari nulloque juris suffragio excusari possit. Cfr. cari. 2197, ex quo notiones praedictae desumuntur ; vel etiam n. 1190. Impedimentum publicae honestatis, ex novo jure, non amplius oritur ex sponsalibus, nec ex matrimonio rato, nisi illud sit inva­ lidum. Fundamentum ergo hujus impedimenti est unto voluntatum illegitima h Ex his eruitur : matrimonia sic dicta civilia (contra ac a Leone XIII statu­ tum fuerat, 17 Mart. 1879, J. S., 12, p. 176) producunt impedimentum publicae honestatis, pro illis qui subduntur legi clandestinitatis ; non quidem ratione sui, sed ratione concubinatus publici aut notorii, qui cum illis con­ jungitur. Id patet etiam ex declaratione Commis. Pont. 12 Mart. 1929 (A. .1. S., XXI, 1929, p. 170) : « An vi c. 1078 ex solo actu, ut aiunt, civili... indepcndenter a cohabitat tone oriatur imped, publicae honest. Negative ». Ergo si actum civi­ lem sequatur vita communis (ut practice evenit), habetur impedimentum (Gasparri, I, n. 735). 2031. — Principium. Publica honestas dirimit matrimonium in primo et secundo gradu lineae rectae inter virum et consanguineas mulieris, et vice versa. Ita can. 1078. Hinc Petrus, qui in notorio concubinatu vixit cum Agnete, ' matre Caeciliae, nequit nuptias inire cum Caecilia vel cum Alaria, filia Caeciliae ; potest vero con­ trahere cum Lucia, sorore Agnetis. a) Publica honestas matrimonium dirimit ex sol·) jure ecclesiastico. Ecclesia in ea dispensare solet ; cauto tamen ne quis sibi matrimonio conjungat pro­ priam prolem. b) Ab infidelibus hoc impedimentum non contrahitur. Immo, post eorum conversionem ad veram fidem, nequeunt a nuptiis repelli ob hujusmodi impe­ dimentum 2. S. O1T., 19 Apr. 1837 (Collect. S. S., n. 875). Excipe, si infidelis cum comparlo catholica in concubinatu vixerit, et consanguineam compar­ es ducere velit : tunc valet norma n 1990et2003,1° stabilita. Item si baptismo suscepto, idem status adhuc perduret ; tunc exsurgit impedimentum. c) Aon multiplicatur impedimentum honestatis publicae, si uterque sponsus inierit matrimonium invalidum vel in concubinatu vixerit cum consanguinea alterius partis, v. gr. sponsus cum maire vel lilia sponsae, vel sponsa cum patre vel filio sponsi. Multiplex vero adesse potest impedimentum (licet in 1 Quaestio esse potest, an matrimonia invalida ob defectum consensus, publicae honestatis impedimentum secum trahant. Olim cx hujusmodi matrimoniis inhabllitas praedicta non Inducebatur, ut eruitur ex S. C. Cone., 28 Mart. 1664 (ap. Gionne, J 285, 5°). Hinc, post matrimonium initum cum amento, ebrio, vel initum cum errore personae, cum metu gravi vel cum Beto consensu, post conditionem non impletam, ad publicam honestatem non erat attendendum. — Nunc vero, cum Codex absolute statuat publicam honestatem oriri ex matrimonio Invalido, dicendum est matrimonia undecumque invalida, etiam ex consensus defectu, praedictum impedimentum secum trahere. Cfr. Ds Sinet, II, n. 627 ; Leitner. § 32, n. i ; Chëlodi, n. 104 ; Gasparri. I, n. 732. —1 In decisione S. Cilicii agitur quidem de matri­ monio rato. Itaque in aliis casibus infideles, post eorum conversionem, impedimento teneri censent Wcrnz-Vidal (V. n. 383). Ut nos tamen sentiunt Vcrrneersch-Creusen (II, 361) ; Cappello (n. 552) ; Gasparri, I, n. 746. 548 P. III. — Tr. VIII. De matrimonio. praxi id rarissime continget), si alterutra pars invalidum matrimonium c< traxerit vel vixeiit in concubinatu successive cum duobus consanguin· alterius partis, v. gr. sponsa cum duobus filiis sponsi. — Haec tenenda su : ex analogia cum impedimento affinitatis. Cfr De Smet, II, n. 629. Codri tamen de multiplicitate hujus impedimenti omnino silet, et auctores in varii, sententias abeunt (cfr. Chelodi, 104 ; Cappello, 550) ; Cardinalis autem Gaspvn (I, n. 740) sententiam quam exposuimus, certam aestimat. d) Si concubinatus ab ohmibus habeatur ut verum conjugium, jam impedi­ mentum erit saltem dubium, ac proinde practice nullum (Gasparri, 1, n. 739 9. Crimen. 2032. — Notio. Criminis impedimentum est inhabilitas ad matri­ monium contrahendum, jure ecclesiastico inducta, inter personas, quae nefanda complicitate certa crimina adulterii, et homicidii in jure determinata perpetrarunt. — Ex ratione multiplici Ecclesia hoc impedimentum statuit : tum ut hujusmodi scandalosae nuptiae locum non habere possint, tum ut conjugum incolumitati consu­ latur. Duo autem sunt crimina, adulterium nempe et homicidium, ex quibus hoc impedimentum contrahitur, idque in triplici casu : 1° scilicet ex solo adul­ terio ; — 2° ex solo homicidio ; — 3° ex utroque simul. Triplex hic casus denominationem frequenter accipit ab homicidio tantum, Ilis verbis : neutro patrante (homicidium) ; 2° utroque patrante; 3° uno patrante (VI, 1033). — De singulis in specie dicendum erit. Praenotandum tamen est, impedimentum directe a parte fideli incurri : unde et infidelis tantum indirecte illo ligatur, ut saepe diximus. Pars fidelis vero impedimento tenetur tantum in casu quo ipsa tale crimen commiserit quale inducit crimi­ nis impedimentum. Cfr. n. 1990, 2003, 1°. 2033. — Principia. I. Valide contrahere nequeunt matrimonium, qui, perdurante eodem legitimo matrimonio, adulterium inter se consummarunt et fidem sibi mutuo dederunt de matrimonio ineundo, vel ipsum matrimonium, etiam per civilem tantum actum, atten­ tarunt1. Ita expressis verbis can. 1075, n. 1. — Adulterio igitur solo (neutro patrante homicidium) contrahitur impedimentum, si perdurante eodem matrimonio concurrit adulterium cum matri­ monii futuri (ineundi post mortem compertis) mutua promissione vel mutua attentatione. Nihil autem refert, utrum matrimonii vel promissio vel attentatio adulterium praecesserit an secuta sit, dummodo, si praecessit, non fuerit ante adulterium retractata (VI, 1037). Hinc impedimento locus est, si femina, postquam aut cum uxorato novum attentante conjugium bona fide contraxit-aut uxorato promittenti ipsa pariter matrimonium bona fide repromisit, 1 Quoad irregularitati > * \ hoc ultimo erimine incursam, vide dicta n. 1941. Cap. III. — De impedimentis matrimonii. 549 tandem ligaminis virum devincientis certior facta, nihilominus cum eo adulterium patraverit. Gfr. Sanchez, 1. 7, disp. 79, η. 34 ; Schmalzgrucber, tit. 7, η. 12, 13. Requiruntur insuper peculiares conditiones, tum ex parte adulterii, tum ex parte sive promissionis sive attentationis ; de quibus nunc in specie dicemus, addendo annotationem practicani quoad dispensationem ab hoc impedimento. Itaque : 1° Ex parte adulterii requiritur : a) ut fuerit verum, ideoque ut prius matrimonium fueiit validum, quamvis non fuerit consummatum, vel factum sit divortium ; b) ut sit utrinque formale, perpetratum nempe ab utraqu·· parte cum cognitione prioris matrimonii 1 : quare, probabili ter,' excusat igno­ rantia etiam culpabilis, si non sit affectata ; c) ut sit perfecte consummatum, i. e. de se aptum ad generationem : id vero semper, in dubio, supponitur (VI, 1036). 2° Ex parte promissionis, praeter connexionem cum adulterio necnon repromissionem quae promissioni accessit (secus enim tides non esset mutuo data), requiritur ox probabiliori sententia, ut promissio sit vera, non ficta ; absoluta, non conditionata ; aliquo externo signo, el non sola taciturnitate acceptata. Requiritur etiam (notat De Smet, II, n. 659), ut promissio sit materialiter injuriosa exsistenti conjugio, altera parte scilicet prorsus invita. Si igitur vir adulterium commiserit cum sorore uxoris, et complici non promi­ serit matrimonium nisi coram uxore moribunda ad hujusmodi promissionem instanter urgente, in gratiam prolis natae, non adesset impedimentum cri­ minis. An vero sufficiat promissio conditionata, si conditio verificetur stante adhuc primo matrimonio, communiter quidem affirmatur ; sed ό”. Alphonsus non ausus est solvere quaestionem (VI, 1038). — « Qui autem, vivente sua conjuge, promittit alteri matrimonium, sed sine adulterio aut matrimonio attentato, quamvis non incurrat impedimentum, non tamen excusatur a pec­ cato mortali » (VI, 1043). — Putat Gasparri (1, n. 674), impedimentum oriri, «si partes adulterium commiserunt cum privata promissione matrimonii tan­ tum civilis ». 3° Ex parte attentationis matrimonii 2 requiritur, ut fiat utriusque con­ sensu; secus non esset vera attentatio. Perinde vero est, utrum fiat in forma praescripta an clandestina ; sufficere etiam matrimonium civile, constat ex can. cil., et ex variis S. Poeni tent i ari ae decisionibus (De Angelis, 1. 4, tit. 4, η. 11). Quoad dispensationem super hoc impedimento, declaravit S. G. de Sacram., die 3 Junii 1912, eam ipso facto dari, minime vero dispensationes super dua­ bus aliis criminis speciebus, quando adfuit dispensatio in matrimonio rato et non consummato, vel permissio transitus ad alias nuptias ob praesumptam alterius conjugis mortem (A. A. S., IV, p. 403). Id plene confirmatur can. 1053 cum iisdem appositis restrictionibus quoad duas alias species. 2031. — II. Valide contrahere nequeunt, qui mutua opera phy­ sica vel morali, etiam sino adulterio, mortem conjugi intulerunt. 1 Si ergo vir coelebs rem habet cum femina, quam conjugatam esse nescit, non habetur impedimentum. Secus tamen dicendum, si conjugatus scienter peccet cum nupta, etiamsi haec prorsus ignoret ipsum complicem peccati esse conjugatum. — 1 Ut attentatio matri­ monii adesse dicatur, sullicit et exigitur ut matrimonium istud invalidum, flat in forma quae aliquam speciem matrimonii et non solummodo concubinatus prae se ferat ; v. gr. si concludatur corarn ministro religionis, aut magistratu civili, aut actu privato, praestito rero ac mutuo consensu dc praesenti (vide C/ittodt, n. 93). 550 P. III. — Tr. VIII. De matrimonio. Ita can. 1075, η. 3. — Homicidio igitur solo (utroque patrante) dirimitur matrimonium inter complices, modo adsint conditiones in can. notatae, et etiam intentio (saltem ex parte unius, alteri prius aliquo modo manifestata) matrimonium ineundi cum complici homicidii. Id autem, licet in nullo jure sit expressum, clare ex fine legis deducitur communiterque docetur ab auctoribus antiquis et recentissimis (cfr. S. Alph., VI, 1033 ; Chelodi, 93, 4° ; Gasparn, I, n. 679, d). Porro ad constituendum impedimentum ex solo conjugicidio (absque adul­ terio formali et completo) requiritur : 1° ut occisio sit realiter secuta ex actione physica vel morali (v. gr. ex consilio-vel mandato) alterius complicis ; —2°ul sit secuta ex mutua conspiratione, seu ex communi viri ac mulieris consilio ; nec sufficit ut scparatim et independonter egerint, vel si quis audiens conjugis occisionem eam ratam habeat (Cfr. dummodo oratores sint vere pauperes ». A. 5. S., 7, p. 920. b) Vere pauperes, in ordine ad taxas matrimoniales, reputabantur olim ii, quorum bona non excedebant valorem circ. 3.000 franc., si erant ultra montes ; 1.600 vero fr., si citra montes degebant. — Fere pauperes dicebantur in Italia, quorum bona non excedebant summam 5.400 franc. ; extra Italiam, qui solum 10.000 fr. possidebant. Cfr. resp. S. Poenit., 20 Jan. 1904 (A. S. S., 36, p. 704) et Gasparri (I, n. 283). Hodie vero, teste eodem C. Gasparri (1. c.), 558 P. IIP — Tr. VIII. De matrimonio. « praefatae supputationes vix attenduntur », nec discrimen amplius servatur inter Italiam aliasque regiones, nisi spectato diverso valore monelae1. Pn praxi, Ordinarius dignoscens statum fortunae oratorum, eum indicet S. Con­ gregationi, quae ex sua parte determinabit quantitatem solvendam. § 2. Quid possit Episcopus. Hic potius de impedimentis dirimentibus fit disquisitio ; etenim de impedimentis prohibentibus jam sufficienter n. 1992, 1994, II, et 1999 locuti sumus. 2014. — Principia. I. Episcopus non potest jure proprio et origi­ nario dispensare super impedimentis dirimentibus. Constat ex Lit­ teris Pii VI ad archiepiscopum Trevirensem, 2 Febr. 1782 2, atque ex Rescripto Pii VII ad Episcopos et Vicarios generales Galliarum 27 Febr. ! 809 3. Ratio est, quia episcopalis auctoritas non exten­ ditur ad faciendas jure proprio in generalibus Ecclesiae legibus dispensationes. Cfr. can. 1040 supra n. 1990 citatum. Attamen cum ei in ipso jure communi aliquando facta est haec facultas (ex c. 1043, 1045), etiam dici potest in his casibus : facultas ordinaria (de qua n. 2045). 2045. — II. Ordinarii locorum ampla gaudent facultate dispen­ sandi, tum pro articulo mortis, tum pro casibus urgentibus. Ita ex can. 1043 et 1045, § 1 et 2, quibus anteriores concessiones S. Off. partim confirmantur, partim extenduntur. Quare : 1° «. Urgente mortis periculo, locorum Ordinarii, ad consulendum conscientiae et (si casus ferat) legitimationi prolis, possunt tum super forma in matrimonii celebratione servanda, tum super omni­ bus et singulis impedimentis juris ecclesiastici, sive publicis sive occultis, etiam multiplicibus (exceptis impedimentis provenien­ tibus ex sacro presbyteratus ordine et ex affinitate in linea reda, consummato matrimonio ') dispensare proprios subditos ubique commorantes et omnes in proprio territorio actu degentes, remoto scandalo, et, si dispensatio concedatur super cultus disparitate aut mixta religione, praestitis consuetis cautionibus ». Can. 1043. 2° Pro casu urgenti sequentia statuit can. 1045 : « Possunt Ordinarii locorum, sub clausulis in fine can. 1043 statutis, dispensaDe hk quoque not.it d CapprUo (n 289): · Hodie valor pecuniae est valde immuI Hus. Quar·· vix attendend i. practice. dicta supputatio seu regula. Praeterea nulla videtur haberi Uoi h ratio discriminis inter Italiam et celeras natione * . — 1 Rofikowny. Matrim. !n Ecch>. cathoj vol. I. p 169. monum 47. — 1 de Impcdim. matrim., append.. n.XVII. — 4 Noun lum, ex c n 15, - 2 Matrimonium, si ambo simul cohabitavcrint, prae­ sumitur consummatum donec contrarium probetur. Gap 1\ . — De dispensatione ab impedimentis. 559 tionem concedere super omnibus impedimentis, de quibus in cit. can. 1043, quoties impedimentum detegatur cum jam omnia sunt parata ad nuptias, nec matrimonium sine probabili gravis mali periculo differri possit usque dum a S. Sede dispensatio obtinea­ tur ». Cit. can. § 1. — Additur autem § 2 ejusdem can. : « Haec facultas valeat quoque pro convalidalione matrimonii jam contracti, si idem periculum sit in mora nec tempus suppetat recurrendi ad S. Sedem. » Itaque : a) Facultates praedictae competunt Ordinariis locorum; nec aliquis eorum exdpitur. Ordinariis competunt quoad impedimenta cumulative sumpta, etiam pro matrimonio convalidando. b) Ab Ordinariis locorum concedi potest dispensatio super forma in matri­ monii celebratione servanda tantummodo pro periculo mortis; non vero pro casu urgenti, ut ex contextu patet. Censet tamen De Smet, II, 757, c, facul­ tatem valere etiam pro casu urgenti : atvero sententia contraria hodie certa apparet (cfr. Vermecrsch-Creusen, II, 309 ; L'bach, II. 823 ; Gasparri, I, n. 399). c) Dantur praedictae facultates pro mortis articulo eo fine ut consuli possit conscientiae morientis, i. e. ut convalidari possit matrimonium inter eos qui civiliter tantum sunt conjuncti vel in concubinatu vivunt, et generatim inter eos qui vix separari possunt Non refert vero quod impedimentum dispen­ sandum afficiat partem non periclitantem, v. gr. diaconum qui civili matri­ monio junctus est cum puella periclitante. Cfr. S. O1T, 1 Jul. 1891. Ratio consulendi conscientiae etiam locum habebit, si v. gr. speretur fore ut mori­ bundus, contracto matrimonio, odium in comparlis consanguineos deponat, vel aliis peccatis valedicat, quibus gravatur. d) Legitimatio prolis jam natae vel conceptae (excepta sola prole adultera vel sacrilega) eo ipso conceditur per dispensationem super impedimento diri­ mente datam sive ex potestate ordinaria sive ex potestate delegata per Indul­ tum generale ; non autem per Rescriptum in casibus particularibus. Ita can. 1051. Quaestio est, an legitimatio prolis per se sola sufficiat ut Ordinarii amplis facultatibus utantur pro articulo mortis. Videtur affirmandum . tum quia Decreta anteriora parochis vel sacerdotibus id concedebant *, tum quia linis legislatoris est moribundis quam maxime favere, ut ex contextu palet ; id erpresse etiam affirmat Gasparri (I, n. 39-4). Practice igitur haec sententia certa est. e) Tempus utile recurrendi ad S. Sedem tunc deficere censetur, quando Ordi­ nariis praesto non est spatium trium saltem hebdomadarum. In hac materia minime attendendum est ad possibilitatem facultates necessarias ope telegraphi vel telephonii sibi comparandi. Sic enim fert praxis Curiae. Id etiam patet ex responso dato a Pont. Commise. 12 Nov. 1922 (A. A. S., XIV, p. CG2). I) Verba : Quoties impedimentum detegatur cum jam omnia sunt parata ad nuptias, non debent intelligi sensu stricto, scilicet quod impedimentum antea omnino ignotum fuerit et tunc tantum resciatur. Intelligi debent potius eo senso quod, quamvis antea cognitum, tunc solum tamen ad notitiam Ordinarii vel parochi sit delatum. Ita Comm. Pontif., 1 Mart. 1921 (A. A. S., XIII, p. 178). 1 Cfr. Dccr. S. C. de Sacr. 14 Mali cl 16 Aug. 1909 necnon 29 Jul. 1910 (A. S. S., I. p. 468 et 656 ; II. p. 650). Vide etiam gravia Resp. S. Off.. 20 Febr. 1898 (A. S. S., 20, p. 543). Itaque, ut notant auctores, particula et, quae In canone 1043 occurrit, non co sensu est urgenda, quasi utraque causa requireretur semper, dum agitur de secundo casu (... ■ et ti casus ierat, legitimation! prolis ·). 560 P. III. — Tr. VIII. De matrimonio. 2016. — III. Episcopus potest, extra periculum mortis, dispen­ sare a certis impedimentis, vi facultatum specialium a S. Pontifice concessarum. Non est enim Episcopus, qui non recipiat facultate delegatas aut decennales, aut quinquennales, aut triennales, aut denique annuas, pro foro sive externo, sive interno. Cfr. Decr. S. C. Consist., 25 Apr. 1918. Unde in praxi, praestat dirigere recur­ sum ad Curiam episcopalem, (piae fere semper dispensationem concedere potest ; excipe si lex secreti, praesertim sacramentalis, aliter consulat vel postulet. ’ . Ex can. 06, facultates habituales Episcopis vel Ordinariis a S. Sede concessat, non evanescunt, resoluto jure Ordinarii cui concessae sunt, etiamsi ipse eas exsequi coeperit, sed transeunt ad Ordinarios qui ipsi in regimine succedunt. Facultates concessae Episcopo competunt quoque Vicario Generali. —Secus tamen dicendum, si in facultatum concessione electa fuerit industria personae, vel aliud expresse cautum fuerit. Cfr. Gasparri (I, n. 410, p. 243, nota i). 2047. — De usu Indultorum Apostolicorum notentur sequentia: 1° Usus Indulti prohibetur pro matrimoniis eorum qui supremum tenent populorum principatum ; item pro matrimoniis eorum filio­ rum ac filiarum, vel illorum quibus jus est proxime succedendi in principatum. Ita S. G. de Sacr. 7 Mart. 1910 (A. /1. 5., Il, p. 147f; ita etiam ex can. 1962 et 1557, § 1, n. 1. Dispensandi vero facultas remanere videtur, respectu impedimentorum quae in foro tantum interno et in actu confessionis tollenda forent. Cfr. Prüm­ mer, III, ù. 868, 5°. 2° Eaedem regulae, quae in Curia Romana habentur necessariae, sunt etiam servandae ab Ordinario qui vi Indulti dispensat. Id patet ex contextu canonum qui de escriptis agunt ; patet etiam ex S. Poen., 1 Maii 1858. Ex can. 1048 : Si petitio dispensationis ad S. Sedem missa sit, Ordinarii locorum suis facultatibus, si quas habeant, ne utantur nisi ex gravi urgentique causa,el hoc in casu S.Congregationem de re moneant, ut dicit can.204, § 2. Quodsi, facta petitione, oratoribus denegatio advenerit, ea observentur quae supra n. 237, 3°, c et d ex Codice transcripsimus. — Ex can. 1057 : Qui ex potestate a S. Sede delegata dispensationem concedunt, in eadem expres­ sam Pontificii Indulti mentionem faciant. Ia tamen, ut dixit S. OfT., die 15 Jun. 1875, non requiritur sub poena nullitatis Rescripti. 3° Quoad facultatem cumulandi, i. e. pluribus impedimentis in eodem casu cumulatim dispensandi, sequi debent Ordinarii nor­ mas sequentes per can. 1049 et 1050 statutas : a) Ex can. 1049 : In matrimoniis sive contrahendis sive contractis, qui gaudet Induito gen?rali dispensandi super certo quodam impedimento, potest (nisi aliud in Induito expresse praescribatur) super eo dispensare etiamsi idem impedimentum multiplex sit. Can. cit., § 1. — Qui habet Indultum 561 Cap. IV. — Do dispensatione ab impedimentis. generale dispensandi super pluribus diversae speciei impedimentis (sive diri­ mentibus sive impedientibus), potest dispensare super iisdem impedimentis, etiam publicis, in uno eodemquc casu occurrentibus. Can. cit., § 2. b) Ex can. 1050 : Si (piando cum impedimento seu impedimentis publicis super quibus ex Induito dispensare quis potest, concurrat aliud impedimen­ tum super quo dispensare nequeat, pro omnibus S. Sedes adiri debet. Si tamen impedimentum seu impedimenta super quibus dispensare potest, compel iantur post impetratam a S. Sede dispensationem, suis facultatibus uti poterit. — Dicitur : Super quibus ex Induito dispensare quis potest. S. Sedes enim non adeunda erit pro impedimentis super quibus Ordinarius dispensare valet ex potestate ordinaria, ut est votum non reservatum, etc. Similiter non debet adiri, si cum impedimento publico concurrat impedimentum occultum dispen­ sable vi Pagellae. 4° Facultates a S. C. de Sacram, concessae regulariter exsecu­ tioni mandari possunt tantummodo in ipsa dioecesi ; et ordinarie possunt communicari sacerdotibus idoneis. — Facultates vero a S. Ollicio delegatae aliis delegari nequeunt. — Induitis denique a S. Poenitentiaria concessis uti potest Ordinarius etiam extra dioecesim, sed in hoc casu tantum in gratiam subditorum \ Si contrahentes sint diversae dioecesis, distinguendum : a) Impedimenta omnino personalia et absque relatione ad alteram pariem (v. gr. impedimentum prohibens voti) possunt a proprio tantum nupturientis Episcopo dispensari : quare si utraquo pars tali impedimento detinetur dispensatio requiritur ab utriusque Episcopo, b) Si vero impedimentum est utrique commune (v. gr. cognatio, aflinitas), satis est, si dispenset Episcopus alterutrius partis; quia, sublato impedimento ex una parte, etiam pars altera libera evadit, quum ligamen non amplius inter utramque partem exsistat : nec opus est delega­ tione Episcopi alterius dioecescos. Convenit tamen ut dispensatio regulariter concedatur ab Episcopo sponsae, eo quod coram hujus parocho celebrandum est matrimonium (cfr. n. 2074, 5°). In impedimento mixtae religionis dispen­ sat Episcopus partis catholicae. — Si Ordinarius est tantummodo Rescripti Pontificii exsecutor, tunc valet praescriptum can. 1055 quod infra, n. 2053, 3°, legere est. 5° Quoad legilimationem prolis recolenda sunt quae superius, n. 2045 d, latius evolvimus. — Item, de adnolatione jacienda vide n. 2042, 4°. § 3. Quid possint Parochi et alii Sacerdotes. 2048. — Principium. Sacerdotes, Episcopo inferiores, pro articulo mortis et pro casibus urgentibus speciali etiam gaudent dispen­ sandi facultate, ab ipso juro ipsis expresse concessa. Patet ex cano1 Tn ponere, ex can. 57, Rescriptorum exsecutor ad libitum potest alium sibi substituere, nisi substitutio prohibita fuerit, aut substituti persona praelinita. — Si tamen fuerit electa Industria personae, exsecutori non licet alteri committere nisi actus praeparatorios· — Et ex can. 201, § 3 : < Nisi aliud ex rerum natura aut ex Jure constet, potestatem Jurisdic­ tionis voluntariam seu non Judicialem quis exercere potest... extra territorium exsistens aut in subditum c territorio absentem ». Marc. Inst. Moral. Alph. T. II. 36 562 P. III. —Tr. VIII. De matrimonio. Cap. IV. — Dc dispensatione ab impedimentis. r nibus mox adducendis, quibus plene confirmantur, immo exten­ duntur gravia Decreta S. C. de Sacram., 14 Maii et 16 Aug. 1909. necnon 29 Jul. 1910. Itaque in specie : 1° Ex can. 1044, urgente mortis periculo, ad consulendum con­ scientiae et (si casus ferat) legitimation! prolis, tum parochus, tum sacerdos qui ad normam c. 1098, 2° matrimonio assistit (casu quo liceret coram solis testibus contrahere, ut dicetur n. 2075), tum denique confessarius (sed hic pro foro interno in actu sacramcntalh confessionis tantum) sequentes ex jure habent dispensandi facul­ tates, et quidem in gratiam sive propriorum subditorum ubique commorantium sive omnium in proprio territorio actu degentium: possunt dispensare super forma in matrimonii celebratione ser­ vanda. et super omnibus ac singulis impedimentis juris ecclesiastici sive publicis sive occultis, etiam multiplicibus, exceptis impedi­ mentis provenientibus ex sacro presbyteratus ordine et ex affinitate in linea recta, consummato matrimonio ; ast notandum est, paro­ cho et aliis supra nominatis 1 has amplas facultates competere tantum pro casibus in quibus ne loci quidem Ordinarius adiri possit'-. Debent insuper scandalum removere, et, si dispensatio concedatur super cultus disparitate aut mixta religione, exigere consuetas cautiones 3. 2° Ex can. 1045, § 3, si periculum sit in mora, i. e. quoties impe­ dimentum detegatur 1 cum jam omnia sunt parata ad nuptias nec matrimonii celebratio sine probabili gravis mali periculo differri possit, tum parochus tum omnes supra nominati possunt dispen­ sationem concedere super omnibus impedimentis supra indicatis. sed solum pro casibus occultis in quibus ne loci quidem Ordinarius adiri possit, vel nonnisi cum periculo violationis secreti (de confes­ sario, vide sub fine). — Haec facultas valeat quoque pro convalidatione matrimonii jam contradi, si idem periculum sit in mora nec tempus suppetat recurrendi ad Ordinarium. Semper exigendae sunt consuetae cautiones, de quibus supra locuti sumus. • Facultas Quae hic competit parocho, dicenda est ordinaria, ut affirmat et probat Gaspam (I. n. 402) ■ quare delegari potest, ut patet. Ex. c. cit, non videtur ip=o facto hanc specialem facultatem habere sacerdos simpliciter delegatus a parocho ad assistendum matrimonio quare practi'-; (saltem ad cautelam) ipsi facultatem deleget parochus (Wouters, II, n. 807) — ‘Ordinarius in sensu Juridico tempore utili adiri non posse censetur, sl missis litteris etiam « par exprès -, ut dicunt, spatio unius hebdomadae ejus Rescriptum accipi nequeat Ut autem casus tanquam urgens consideretur, minime respiciendum ad adminicula quar conferre potest telephonium vel telegraphus, ut expresse id declaravit Ponti/. die 12 nov. 1922 (A. A. S., XIV, p. 662). — * Confer de his varios casus praclicos in Liiu. Quart. S1, sed litteris clausis et sigillo munitis ; per directum autem recursum ad S. Poenitentiariam, si adsit periculum aliter sigillum sacramentale aliquo modo laedendi. Littèrao obsignatae nonnunquam per operam alicujus « agen­ tis » seu procuratoris in Urbe possunt S. Poeni ton liariae tradix. 1 Non autem possunt casus fori interni (ad forum conscientiae perlinentes, ct praesertim ad «aeramentum poenitentiae), retieilis quidem nominibus, narrari seu manifestari pro­ curatoribus eo flne ut « super ipsis (sunt verba S. Poenit. citata a Gavparri, I, n. 327), «uppllces conficiant libellos S. Poenitentlariae exhibendos •. Secundum Gasparri (l. c.) hoc modo procedat confessarius · « Scribat preces, casque directe mittat ad S. Poenitentiariam, mediante vel praetermisso agente. Saepius, ad confessionis secretum cautius servandum; 568 P. III. — Tr. VIII De matrimonio. 3° Dispensatio petitur nomine oratorum: iis etiam insciis, si ratio id suadeat. Cfr. jam dicta n. 237 et 1987 ; Gasparri, I, n. 329. 4° .Melius est ut petitio in lingua latina oxaretur. Permittitur lingua ver­ nacula1, sed oralor characteribus lalinis utatur. — Regulariter petitiones facultatum ope telegraphi prohibentur (S. Off., 10 Dec. 1891). Idem servari debet relate ad Curiam episcopalem. Casus tamen urgentes huic legi non sub­ duntur, ut patet. II. Quaenam sint indicanda. Praeter causas, in litteris supplici­ bus pro dispensatione obtinenda, quaedam de jure vel consuetudini aut stylo Curiae exprimenda sunt, ita ut si etiam ignoranter tacea­ tur veritas aut narretur falsitas; non semel dispensatio nulla effi­ ciatur ; scilicet : 1° jX'omen et cognomen oratorum, utrumque distincte ac nitide ac sine ulla litterarum abbreviatione scribendum. Omnia indicanda sunt secundum nomen, quo in lingua patriae vocantur. Aetas utriusque oratoris convenienter exprimitur, si dispensationis petendae ratio sit aetas superadulta. Exprimi vero debet, si dispensandum impedimen­ tum tangat primum gradum. — Dispensatio pro foro interno petitur fictis nominibus. — Ex can. 47, Rescripta non fiunt irrita ob errorem in nomine personae cui vel a qua conceduntur, aut loci in quo ipsa moratur ; dummodo judicio Ordinarii nulla sit de ipsa persona vel re dubitatio. 2° Dioecesis originis vel actualis domicilii. Quando oratores habent domicilium extra dioecesim originis, possunt, si velint, petere ut dispensatio mittatur ad Ordinarium dioecesis in qua nunc habitant. Non est facienda mentio de oratorum dioecesi in supplicatione ad S. Poenilentiariam pro foro conscientiae. 3° Species etiam infima impedimenti, an sit consanguinitas vel affinitas ; publica honestas originem ducens ex matrimonio invalido vel ex publico aut notorio concubinatu ; in impedimento criminis, utrum provenerit ex conjugicidio cum promissione matrimonii, aut ex conjugicidio cum adulterio, vel ex solo adulterio cum promis­ sione matrimonii ; in cognatione spirituali, utrum sit inter patrinum vel ministrum et baptizatum. Error in specie reddit dispensationem invalidam. 4° Gradus consanguinitatis vel affinitatis aut honestatis ex matri­ monio rato, et an sit simplex vel mixtus ; non tantum remotior, non expedit preces mittere ad Ordinarium et, mediante Ordinario, ad S. Pocnitentlariam : sed id pendet ex circumstantiis. » — - Eodem modo procedere potest confessarius pro Impetranda dispensatione in foro interno exlra-sacramenta/i, praetermittendo etiam Ordi­ narium, si impedimentum diffamaret oratorem apud Ordinarium. » — 1 Scilicet : lingua Italica, germanica, angllca, blspanica, gallica, lusitanien. Ita Gasparri, I, n. 324. Cap. IV. — De dispensatione ab impedimentis. 569 sed etiam propinquior ; uti in linea, an sit recta et transversa 1 ; item, an oratores sint conjuncti ex duplici vinculo consanguinitatis. a) Si, in petitione, pro gradu propinquiore ponatur remolior (error igitur gravitatem minuat), dispensatio est invalida. Item si pro linea recta indicetur tantum linea transversalis. b) Ex can. 1052, dispensatio ab impedimento consanguinitatis vel affinitatis concessa in aliquo impedimenti gradu, valet, licet in petitione vel in concessione error circa gradum irrepserit, dummodo gradus revera exsistens sit inferior, aut licet reticitum fuerit aliud impedimentum ejusdem speciei in aequali vel inferiore gradu. Valet igitur dispensatio petila v. gr. ob impedimentum secundi gradus consanguinitatis, etsi post fulminationem comperias hoc impedimen­ tum esse duplex, vel adesse aliud impedimentum tertii gradus. c) In linea obliqua, si duo tractus sint inaequales, reticentia gradus pro­ pioris in petitione dispensationem non reddit invalidam, nisi gradus propior sit primus. Quin immo, si gradus propior est primus, semper exprimi debet an sponsus vel sponsa stipiti sit. proximior, quia difficilius dispensatur ut nepos ducat amitam, quam ut avunculus ducat neptem. — Diximus : non reddit invalidam: non licet autem dispensationem exsequi, in casu reticentiae gradus propioris, et certior facienda est Sacra Congreg., quae declarabit nihil obstare exsecutioni. Ita ex stylo Curiae, qui nondum mutatus est et quem etiam servat can. 367, § 3 ; etsi c. 96, § 3 memoret tantum tractum longiorem 2. 5° Numerus impedimentorum, v. gr. si adsit duplex aut multi­ plex consanguinitas vel affinitas ; vel &i praeter cognationem adsit etiam affinitas aut aliud quodeumque impedimentum sive dirimens sive impediens. Si in eodem casu concurrunt impedimenta occulta cum publico, vide dicenda n. 2052. 6° Variae circumstantiae, scilicet an matrimonium sit contrahen­ dum vel contractum ; si jam contractum, aperiri debet, an bona fide saltem ex parte unius, vel cum scientia impedimenti ; item, an praemissis denuntiationibus, et juxta formam canonicam ; vel an spe facilius dispensationem obtinendi ; demum, an sit consumma­ tum, si mala fide, saltem unius partis, seu cum scientia impedimenti. 7° Status demum fortunae oratorum veraciter exponi debet, ut, pro diversitate circumstantiarum, taxa recte determinari possit, vel etiam ut dispensatio gratis expediatur. Validitati dispensationis non officit, si error quoad statum bonorum irrepserit. Status fortunae exprimendus non est in regionibus Missionum, quoad dispen­ sationes per tramitem S. C. de Prop. Fide impetrandas. ’Valde igitur expedit, ut schema genealogicum oratorum petitioni inseratur. Id ceterum Iq mullis dioecesibus stricte imponitur. — 1 Secundum aliquos valebit dispensatio, etsi iu petitione retlcitus luerit erradus propior primus : potestque dispensatio sic obtenta fulminari. Cfr. De Smelt II, n. 846 ; Ubach, II, n. 833, nota 2. Cum autem nondum hucusque S. C. altumilylum clare assumpserit, consultius saltem erit, nonnisi ad normam usitatae praxis procedere bac in re. Aerlnys-Damen, 12 ed. II, n. 791, cum nota 2. P. IJ I. — Tr. VIII. Do matrimonio Pro praxi. a) Praeter septem capita, quae in unaquaque petitione indicari debent, exprimendae sunt etiam omnino distincte justae causae dispensationi· ut patet. Hac super materia jam notavimus quid a SS. GG. praescribatur (n. 2049 et 2050) ; cetera vide infra n. 2051. — b) Parochus qui in commodum consanguineorum vel affinium dispensationem expetit, meminerit prolem incestuosam jam natam vel conceptam non legitimari per subsequens matri­ monium parentum ; quia in casu dispensatio conceditur per Rescriptum parti culare quod legitimationem non confert. Hujusmodi proles igitur speciali légiti­ mât ionis Induito indiget a S. Pontifice impetrando. S. G. de Sacr., 29 Jan. 1909. Idem quoad legitimationem prolis dicendum est, cum ipsa a parentibus pro­ veniat detentis impedimento aetatis vel disparitatis cultus, quod cessaverit tempore initi matrimonii ; tunc enim legitimatio adhuc impetranda est, ner per solum efficitur subsequens parentum matrimonium. Commis. Pont. 6 Dee. 1930 (A. A. S., XXIII, 1931, p. 25). 2052. — Quaesita. I. In concursu impedimentorum utriusque fori, quomodo petenda est dispensatio ? Fit recursus ad S. C. competentem pro impedimentis publicis, reticitis impedimentis vel circumstantiis occultis ; ad S. Poenitentiariam autem recurritur pro impedimentis vel circumstantiis occul­ tis, simul tamen expositis impedimentis publicis1 (cum omnia apud hoc Tribunal aperiri debeant), et facta insuper mentione de horum relaxatione jam petila a competente S. C. Cfr. S. Alph., VI, 1139 ; Gasparri, I, n. 294. Si dispensatio denegatur a competente tribunali, invalide postea conce­ ditur ab alio sine assensu ejus quocum agi coeptum fuit, salvo jure S. Poeni­ teri tiariae pro foro interno. Ita can. 43. 11. Si quis petat secundam dispensationem in eadem materia post primam alias obtentam, an debeat primam exprimere ? Resp. 1° «Affirmative, quando impedimentum est ex eodem crimine, quia relapsus retrahit Superiorem a dispensando. — 2° Ne­ gative, si impedimentum non sit ex aliquo crimine, vel ex crimine diverso ». Ita communiter (NT, 1137). Articulus IV. Do modo dispensationem exsequendi. 2053. — Sedulo distinguendum est inter dispensationes in forma gratiosa et dispensationes in forma commissoria (n. 2040, II, 2°). Dispensationes matrimoniales ab Episcopis regulariter in forma 1 Pariter omnia sunt S. PocnitcnUariac Indicanda, si Impedimentum, occultum Info» ubi desunt nupturiente·, alibt est publicum. SI illud omissum fuerit in supplici libello, postea supplendum est. Bened. XIV, Cum super, n. 4G. Cap. IV. — De dispensatione ab impedimentis. 571 gratiosa conceduntur, sive utantur potestate quasi-ordinaria, sive dispensent vi Indulti. Dispensationes vero, qua ea S. Sede pro­ veniunt, etiam iri forma commissoria vel forma mixta 1 conceduntur. Ad dispensationis exsecutionem pro foro quidem externo delegatur vel oratorum Ordinarius vel Ordinarius loci ; pro foro autem interno confessarius ab oratore electus, vel eligendus. 1° Appellatione Ordinarii, in casu, veniunt quotquot ex can. 198 supra indi­ cavimus (n. 138, 3°, b). Attamen, si Episcopus pro exsecutione Rescripti desi­ gnatur, ille solus dispensationem fulminare potest. 2° Vicarius capitularis seu administrator eas quoque dispensationes apostolicas, exsequi potest, quae remissae fuerint Episcopo aut Vicario ejus generali vel officiali et nondum exsecutioni mandatae (sive hi illas exsequi coeperint, sive non). Et vicissim, sede deinde provisa, potest Episcopus vel ejus Vicarius in spiritualibus generalis seu officialis exsequi dispensationes, quae Vicario capitulari exsequendae remissae fuerant (seu hic illas exsequi coeperit, seu minus). Eruitur ex can. 66, § 2. Vide dicta n. 233. 3° Dispensationes super publicis impedimentis Ordinario oratorum com­ missae, exsequendae sunt ab illo Ordinario, qui litteras testimoniales dedit, vel preces transmisit ad S. Sedem Apostolicam ; etiamsi sponsi quo tempore exsecutioni danda erit dispensatio, relicto illius dioecesis domicilio aut quasidomicilio, in aliam dioecesim discesserint non amplius reversuri : monito tamen Ordinario loci, in quo matrimonium contrahere cupiunt. Ita can. 1055. i° Ordinario praedicto fas est, si ita expedire judicaverit, ad dispensationis exsecutionem delegare alium Ordinarium, eum praesertim in cujus dioecesi sponsi actu degunt. S. Off., 1 Jun. 1904 (Λ. S. S., 36, p. 163). Can. 57. 5° Rescripta S. Poeni ten tiariae pro foro interno inscribi solent : Discreto viro confessario ; vel : confessario ab oratoribus electo vel eligendo ; quare sufficit ut sit confessarius. Si autem (quod raro evenit) addatur magistro in theologia d decretorum doctori, doctoris laurea requiritur. Si confessarius electus Rescriptum exsequi nolit, potest alius eligi. 6° Exsecutor delegatus potest exsequi Rescriptum gratiae jam factae, etsi interim solvatur jus Rescribentis. Nequit vero exsequi Rescriptum gra­ tiae faciendae peculiaribus determinatis personis, si res sit adhuc integra. Can. Gl. Recole dicta n. 233. Ilis praemissis, indicare juvat quid sive ex parte exsecutoris dele­ gati, sive ex parte dispensandi agendum sit. 2051. — Principia. I. Delegato in primis constare debet, ex authentico documento, de Rescripti validitate ; ipsique incumbit jussa SS. CC. fideliter observare. Quam grave vero onus delegato hisce imponatur, sequentia declarabunt. a) Ad ipsum Rescriptum quod spectat : 1 Juxta Gasparri (I, n. 347), In forma mixta datur a S. Sede dispensatio, quando quidem conceditur, sed exsequenda committitur Ordinario aliive sacerdoti ; dum in forma gratiosa, secundum eumdem Em. Auctorem, ca est dispensatio quae directe ipsi oratori tribuitur et ad eum dirigitur ; in forma commissoria datur, quando Ordinario conceditur ipsa dis­ pensandi facultas. Addit autem : S. Poenltcntlaria non utitur nisi forma gratiosa vel com­ missoria. 572 P. III. — Tr. VIII. De matrimonio. 1° Rescripti exsecutor invalide munere suo fungitur, antequam Litteras receperit earumque authenticitatem et integritatem reco­ gnoverit, nisi praevia eorumdem notitia ad eum fuerit auctoritate Rescribentis transmissa. Ita can. 53. Si delegatus, innixus notitiae privatim et non ex officio acceptae, dispensationem fulminaverit, opus erit non nova impetratione, sed nova exsecutione. S. Poenit., 15 Jan. 1894, ad 2. Cap. IV. — De dispensatione ab impedimentis. 573 dependere, nisi id expresse exprimatur per particulas si, dummodo, vel aliam ejusdem significationis. Can. 39. Id valet specialim pro poenitentia congrua et salutari (utique diversa a poenitentia sacramentali), quae quandoque dispensandis imponenda est (vide mox dicenda n. 2055, 3°). Unde qui poenitentiam non implet, vel eam ficto animo suscipit, nihilominus dispensatur. S. Poenit., 12 Dec. 1896 et 14 Sept. 1901. t 2° Exsecutor Rescripti in forma commissoria transmissi omnem curam adhibere debet, ul videat an omnia exposita veritati prorsus sint consentanea. Hujusmodi enim mandatario committitur, non merum exsecutionis ministerium, sed ipsa concessio gratiae. a) Non requiritur informatio judicialis, nisi in ipso Rescripto praescribatur. Potest etiam Ordinarius alium, v. gr. parochum, delegare ad informationem faciendam ; sed non potest alium parochum delegare ad fulminandam ipsam dispensationem. Tunc enirn potius electa fuit a Rescribente industria perso­ nae. Can. 57, § 2. b) Omitti potest informatio, si exsecutor certa scientia sciat omnia in Rescripto veritate niti. Quin immo, omissio inquisitionis non efficit ut invalida fiat fulminatio, modo revera nihil falsum in causa judicanda adsit. 3° Si Litterae Apostolicae reperiantur invalidae, statim de earumdem sanatione est curandum, obtento Decreto reformatori» vel Rescripto Perinde valere dicto, quo priores Litterae declarantur validae, perinde ac si nullo vitio laborarent. Item, si exsecutio Rescripti (etsi in forma gratiosa concessi) futura sit occasio offen­ sionis pro aliis (eo quod, (pii impetravit gratiam, ea videtur indi­ gnus), statim ea de re certior facienda est S. Sedes. A. A. S., I, p. 64. Vide dicta n. 2040, II, 2°. Alvero : a) si post sanationem novum vilium detegitur, nova sanatione opus est, quae conceditur per aliud Rescriptum, quod dicitur Perinde vaten super Perinde valere. Feije, n. 729 ; — b) pro his sanationibus, recurrendum est, juxta rei naturam, ad competentem. .S'. C. vel ad 5. Poenitentiariam : tota causa summarie exponitur, prior gratia concessa memoratur, vitium detectum declaratur, et gratia expostulatur ut eo non obstante priores Litterae valeant; — c) firma manet lex de omnibus ad rem facientibus apud unum Tribunal aperiendis. Quare, si primus recursus habitus fuerit tum ad S. Congr. de Sacr. tum ad S. Poenitentiariam, et novum impedimentum sit publicum, dupla Perinde valere requiritur : unum a S. Congr. de Sacr. (quia de publico impe­ dimento agitur), alterum a S. Poenit., quia huic Tribunali tota causa declarari debet. Recole dicta n. 2052. Cfr. Feije, c. 34 per totum ; Gasparri, I, n. 346. b) Quoad jussa SS. CC., ab exsecutore servanda : Animadvertendum est, illa quidem rationem veri praecepti habere (quod obligat sub gravi vel levi, pro qualitate materiae) ; sed validitatem dispensationis ab observantia jussorum minime II. Delegatus, praescriptis impletis, debet oratores, nomine S. Pon­ tificis, ab impedimentis in Rescripto memoratis solvere, id est : fulminare dispensationem. Si proles legitimari debeat, id post dispensationis fulminationem faciendum est. Potest tamen legitimatio alio tempore vel Decreto speciali pronuntiari; quin immo, casu quo ante dispensationis fulminationem unus ex oratoribus e vita migraverit, sola legitimatio prolis fulminari poterit. Itaque : 1° Delegatus debet, nomine S. Pontificis, etc. : unde debet, ex can. 1057, expresse declarare se agere, vi delegationis S. Pontificis. Hoc tamen non requiritur sub poena nullitatis. S. Off., 15 Jun. 1875 ; 12 Apr. 1899. 2° Ab impedimentis in Rescripto memoratis solvere ; i. e. dis­ pensationem pronuntiare, communicare, signo externo manifestare, fulminare, exprimendo in specie impedimenta, quae in Rescripto continentur et super quibus dispensat. Pro joro externo, fulminatio debet fieri in scriptis (can. 56), non ut dispensaliosit valida, sed ut de ea constet authentico documento, secundum formulas apud Curiam episcopalem receptas (cfr. Wernz-Vidal, V, n. 445) Hujusmodi fulminatio fieri potest, praesentibus vel absentibus oratoribus, in dioecesi vel extra dioecesim : est enim actus gratiae. Pro joro interno debet fieri viva voce, audita confessione sacramentali, si id in Rescripto praecipitur ; secus aispensatio pro foro interno daii potest extra confessionem (IVernz-Vidal, 1. c. ; Nold in-Schmitt, III, 620 ; Gasparri, I, n. 387). Attamen formula specialis non praescribitur, nec requiritur usus lin­ guae latinae (modo omnia supra n. 2 indicata observentur). Lehmkuhl, II, n. 1044. — Addit Card. Gasparri (1. c.) : haec fulminatio (in confessione) viva voce perficitur (sed scripta formula legi potest, non tamen tradenda est poenitenti) ; extra confessionem fit quoque oretenus, et quandoque justa de causa etiam scripto.— Poterit confessarius casu occurrente, post impertitam absolutionem sacramentalem, hanc vel similem, mutatis mutandis, statim adjicere formulam : « El insuper, auctoritate apostolica mihi in hac parte «commissa, dispenso tecum super impedimento criminis exinde proveniente, «quod fide mutuo data de ineundo matrimonio, adulterium commiseris cum «muliere, cum qua contrahere intendis, ut, eo non obstante, matrimonium «cum dicta muliere publice, servata Ecclesiae forma contrahere, et in eo «postmodum remanere valeas. In nomino Patris f etc. — Insuper eadem «auctoritate apostolica prolem naturalem suscipiendam legitimam nuntio. In «nomine Patris f etc. ». Si absolutio sacramentalis deneganda videatur, pote­ rit formula hoc modo immutari: «Auctoritate apostolica mihi in hac parte 574 P. III. — Tr. VIII. De matrimonio. «commissa, absolvo te a quibusvis sententiis, censuris et poenis ecclesiadid« propter copulam illicitam cum muliere, cum qua contrahere intendis, fonan ♦ incursis, et ab excessibus hujusmodi, et dispenso tecum super impediment', « criminis exinde proveniente... etc », ut supra. — Quo tempore danda ■ : dispensationis manifestatio in casu speciali, dicemus n. 2056, 2°. Quomodo autem exsequenda sil dispensatio, si in Rescripto nun­ tio fiat delicti quod utrique contrahenti est commune, el ab ulroqiu poenitentia exigatur, his paucis declarare volumus, citando verba S. Poenitentiariae (15 Nov. 1748) : « Prior confessarius, post dispensationem ad formam Jitterarum concessam, debet litteras S. Poenitentiariae poenitenti tradere, ut per illum alteri pani tradantur, quae similiter easdem litteras secum exsequi faciat per alium vd eumdem confessarium... Mens enim S. Poenitentiariae est, ut erga utranupi· personam litterae exsecutioni mandentur, sin minus ad auferendum impedi­ mentum, quod per priorem cum una dispensationem jam ablatum praesuppnitur, saltem ad congruas poenitentias salutares utrique imponendas, qua non convenit ab una tantum exigi, ubi communis est culpa ». Postremis confessarius, ut patet, rescriptum tenebitur lacerare. Scholium. De clausulis in Rescripto appositis. 2055. 1. Pro foro externo. 1° In genere, in omni dispensatione, apponi possunt clausulae sequentes (id saepe occurrit pro Rescriptis S. C. de Sacr.J: a) Si vera sunt exposita. Exsecutor vi mandati tenetur (nisi certam rei noti­ tiam'jam habuerit) inquirere per se vel per alium utrum vera sint exposita in ipso rescripto. Quodsi invenerit, haec non esse vera, Rescriptum erit inva­ lidum. Excipiuntur, ut diximus, dispensationes minoris gradus, ad normam n. 2019, II, c. Conferas Gasparri, I, n. 355. b) Dummodo inter eos aliud canonicum non exsistat impedimentum. Hinc dispensatio est nulla, si aliud impedimentum sive dirimens sive prohibens exsistat, de quo nulla facta fuerit mentio in petitione ad S. Poenitentiariam (salvo praescripto can. 1052, ubi occuriit exceptio quam exposuimus n. 2051, II, 4°, b). Vide etiam n. 2054, 3°, b. 2° In causis infamantibus (v. gr. propter impedimentum criminis, etc, sequentes clausulas invenire est : a) Imposita oratoribus salutari poenitentia ; vel : Injuncta gravi poenitentia salutari — poenitentia gravi et diuturna, etc. In poenitentia praescribenda neque severitatis, neque humanitatis fines sunt excedendi, sed ratio est habenda conditionis, aetatis, infirmitatis, officii, sexus, etc., eorum quibus irrogari injungitur (S. Poen., 8 Apr. 1890). Si poenitentia in ipso Rescripto determinata sit, v. gr confessio semel in mense, haec a. confessario omnino est imponenda (v. g. spatio unius semestris). Quandoque (hodie tamen rarius) distincte praescribitur poenitentia gravis, gravissima, longa, diuturna, perpe­ tua. Gravis erit, si suo pondero ita reum premat, ut ipse sentiat et cognoscat per eam sui delicii gravitatem. Hujusmodi poenitentia, teste (VI,994). 3° Impedimenta, « sive sint dirimentia sive impedientia, esto sint occulta et infamatoria, nempe quae ortum habuerint ex peccato. Quivis enim tenetur manifestare peccatum occultum alterius, quando praelatus legitime id praecipit », prout in hoc casu (cfr. dicta n. 1 186). Quodsi tamen impedimentum sit occultum, et jam fuerit pro eo obtenta dispensatio quoad forum internum, illud sciens non tenetur denuntiare » (VI, 994). 4° Revelare tenentur ; agitur enim de re gravissima, in qua stricte obligare Ecclesia intendit. a) Excusatur tamen ab hac obligatione, qui sino gravi damno, vel proprio vel alieno, denuntiare non potest (VI, 995). Excusatus vero debet, si potest, impedire matriomnium *. ’ Haud inauditi sunt casus similes sequenti · Caia. vivente marito, susceperat filiam ex viro uxorato ac filium habente. Iste illius nunc ducere cupit filiam illam adulterinam ; *ola vero mater scit, nupturientes esse fratrem et sororem. An tenetur mater cum sui oppro­ brio impedimentum prodere? Resp. Non est cogenda, ratione gravissimi imminentis damni. Cfr. De Sinet, I, n. 69, ubi alius casus ; Lin?. Quart S.hr., 1902, p. 97 : Gasparri, I. n. 172. 584 P. III. — Tr. VIII. De matrimonio. Cap. V. — De matrimonii celebratione. b) An, quaeres, excusetur a denuntiatione q.ii impedimentum cognovit st i secreto ? Negative, etiam si secretum fuerit naturale, vel promissum, immo etiamsi fuerit commissum, et accesserit juramentum non propalandi. Rati» est, quia promissio etiam jurata non obligat, quando grave damnum com­ munitati vel tertiae personae imminet (VI, 994). Excipe, si impedimentum quis noverit sub secreto consilii, ratione publici officii quod exercet, v. gr parochus, medicus, advocatus, etc. Hoc enim bonum publicum postulai» videtur. Ita pleiique auctores moderni, contra Ballerini et Posset, λ id· De Smet. I, n. 68. Tenetur tamen, si potest, nupturientes admonere ; immo censet Gasparri (I, n. 172) qui etiam nostram sententiam proponit . «paro­ chus (sub secreto consilii impedimentum cognoscens) videtur posse et debt-naccuratiorem investigationem prudenter peragere, ut... notitiam aliunde acqui­ rat, vel... dispensationem pro fort interno a S. Poenitentiaria petere». 1° Ita procedendum, maxime si detegatur impedimentum indispensabile, etiamsi solus parochus impedimentum sciat extra confessionem : parocho enim prae aliis incumbit consulere saluti suarum ovium. — « Nec obstat quod peccatori occulto, publice petenti sacramentum, illud non sit denegandum ; nam respondetur, quod hoc procedit, quando impedimentum duntaxat reddit illicitam sacramenti susceptionem ; secus vero, si impedimentum (praeter susceptionem) praebet occasionem aliorum damnorum et culparum » (VI, 1002). Cfr. dicta n. 1425. 2° Sola fama impedimenti satis est ad ingerendum dubium de exsistentia impedimenti vel ad impediendum matrimonium, nisi consanguinei sponsorum vel ipsi sponsi jurarent, impedimentum non adesse (VI, 999). Hinc dicit can. 1019 : « In periculo mortis, si aliae probationes haberi nequeant sufficit (nisi contraria adsint indicia) affirmatio jurata contrahentium se baptizatos fuisse et nullo detineri impedimento ». 3° A fortiori, unius testis denuntiatio sufficit ad impediendum matrimonium, etiamsi ille testis non sit omni exceptione major, modo habeat qualitates infra explicandas. Probatur ex c. Super eo, 22, de test, et attest., necnon ex c. Prae­ terea, 12, de sponsat. « Ratio est, quia, licet quando agitur de praejudicio tertii, plena requiratur probatio, attamen cum hic agatur de vitando periculo ani­ mae, nempe si forte matrimonium contraheretur cum impedimento, minori probatione jus contentum est » (VI, 996). — Qualitates requisitae, ut unus testis possit matrimonium impedire, hae sunt : a) ut ipso non tantum denun­ tiet, sed etiam depenat: nisi talis testis denuntiando probaret dc fama impe­ dimenti, quia tunc sufficit ut denuntiet ; b) ut deponat aut denuntiet cum juramento, quia in iis quae sunt in praejudicium tertii, non creditur nisi testi jurato ; c) ut deponat ex certa scientia, non ex auditu : nisi sil impedimentum consanguinitatis, aut affinitatis : quia tunc sufficit ut deponat se illud scivisse a personis certis et fide dignis ; d) ut testis non sit persona vilis; dummodo factum non sit adeo occultum, ut aliter probaii nequeat ; nam ubi deest facultas probandi, admittitur etiam probatio per se non sufficiens. Ha com­ muniter (VI, 997). 2066. —- II. Revelatio, quamprimum moraliter fieri potest, facienda est parocho sponsorum vel Episcopo, servato tamen ordine caritatis. Hinc, si impedimentum sit infamans, et monitio probabiliter sit profutura, prius admonendi sunt sponsi ut sibi provideant. Secus, adeatur statim parochus vel Episcopus, quia in hujusmodi circumstantiis ordinarie est periculum in mora (VI, 994). 2067. — Quaesitum. Quid agere debet parochus, exorto dubio de exsistentia alicujus impedimenti, vel detecto impedimento certo? 1° Exorto dubio de exsistentia alicujus impedimenti : a) Paro­ chus rem accuratius investiget, interrogando sub juramento duos saltem testes fide dignos (dummodo ne agatur de impedimento ex cujus notitia infamia partibus oriatur), et, si necesse fuerit, ipsas quoque partes, b) Publicationes peragat vel perficiat, si dubium ortum sit ante inceptas vel expletas publicationes, c) Matrimonio ne assistat, inconsulto Ordinario, si dubium adhuc superesse pru­ denter judicaverit. Ita can. 1031, § 1. 2° Detecto impedimento certo : a) Si impedimentum sit occultum, parochus publicationes peragat easve absolvat, et rem deferat (reticens nomina) ad loci Ordinarium vel ad S. Poenitentiarium. b) Si sit publicum et detegatur ante inceptas publicationes, paro­ chus ulterius ne procedat donec impedimentum removeatur, etsi dispensationem pro foro conscientiae tantum obtentam norit ’. Si detegatur post primam aut secundam publicationem, parochus publicationes perficiat, et rem ad Ordinarium deferat. Ita can. 1031, § 2. Haec autem adhuc in eadem re erunt attendenda : ' Ita quidem reiyu/anlir. Quodsl vero sit periculum in mora, ipsum jus parocho confert amplas facultates ad dispensandum ut vidimus supra n. 2048. 585 Articulus II. De forma Codicis servanda. Dicendum hic venit : 1° de necessitate formae Codicis, in genere. 2° de ordinarie requisitis ad formam Codicis, in specie ; 3° de requi­ sitis ad formam Codicis in casu necessitatis ; 4° de ritu in matri­ monii celebratione servando. § 1. De I I ) ! I necessitate formae Codicis in genere. Notiones praeviae. Jure naturae perficitur quidem matrimonium mutuo consensu externe manifestato ; sed Tridentina Synodus, per decretum : Tametsi, gravibus volens occurrere malis et peccatis, quae ex clandestinis conjugiis ortum habent, stabilivit formam sollemnem, sub qua consensus praestandus • st, nempe coram parocho et testibus, ita ut aliter praestitus consensus sil informis, et proinde invalidus. Haec tamen Tridentini sanctio, praeterquam quod non vigebat ubique, neque in locis ubi vigebat omnem difficultatem sustulit, propter graves dubitationes (piae saepe in decernenda parochi persona nascebaniur. Hinc est quod de mandato SS. D. N. Pii PP. X, Sacra Congr. Cone., die 2 Aug. 1907, novum Decretum Ne temere de hac materia edidit, quod in 586 P. III. — Tr. VIII. De matrimonio. aliis confirmavit, in aliis vero immutavit Tridentinam legem. Virn auten obligandi obtinuit a die 19 April. 1908 (in regione Sinensi a die tantun. 11 April. 1909). Cfr. A. S. S., 40, p. 525, cum Voto Consultoris, ib.,p.531 Codex demum statuta Decreti Piani confirmavit, paucis tantum mutatis, ita ut deinceps forma praescripta communiter forma Codicis vocetur, vd forma canonica, vel forma celebrationis matrimonii (cfr. Gasparri, 11, n. 926; Chretien, o. c. p. 163). Forma Codicis viget a die 19 Maii 1918. 2068. — Principia. I. Matrimonium clandestinum est ubique locorum graviter illicitum. Id veteres canones statuere, id Inno centius II I in Concilio IV Lateranensi confirmavit (l)ecr.IV,III.3), atque idipsum Tridentina Synodus sua sanctione munivit, cum dixerit Ecclesiam ea semper detestatam fuisse (Sess. 24, c. 1. if lief.). Secus vero in casu necessitatis, ut n. 2075 explicabimus. II. Matrimonium clandestinum catholicorum ritus la tini regu­ lariter ubique locorum est invalidum. Id patet partim ex can. 1094, (piem infra (n. 2070) transcribemus ; partim ex can. 1099, § 1. n. 1-3, cujus tenor est sequens : « Ad statutam formam servandam tenentur omnes in catholica Ecclesia bàptizati, et ad eam ex haeresi vel schismate conversi (licet sive hi sive illi ab eadem postea defecerint), quoties inter se matrimonium ineunt. (Tenen­ tur etiam) iidem de quibus supra, si cum acatholicis sive baptiza­ tis sive non baptizatis, etiam post obtentam dispensationem ab impedimento mixtae religionis vel disparitatis cultus, matrimo­ nium contrahant. (Tenentur denique) Orientales, si cum Latinis contrahant hac forma adstrictis ». Lex ac tu .diter vigens dicenda est personalis, et sequitur subditos eosqix· regit quocumque se conferant, faciens matrimonia valida illave irritans, independenter a commoratione nupturientium. Sub antiqua disciplina pars, qua· fruebatur exemptione, illam impertiebat comparti, propter individualilatem contractus. Cfr Hcned. Λ /I’, de Syn., 1. 6, c. 6, n. 12. — Nunc vero pars ligata el subjecta communicat cum altera parte suum ligamen. Id expresee statuitur can. 1036, § 3 (supra n. 1990 cit ), cujus can. 1099 est merum consectarium 2069. — Quaesitum. An catholici orientales, an haeretici vel schism ντο i teneantur /ege de. clandestin itate ? Respondemus : 1° Catholici orientalium rituum de se non adstringuntur forma in Codice praescripta, et pro ipsis nihil est innovatum, quoties inter se matrimonium ineunt ; tenentur vero lege Codicis, si cum catho­ lico ritus latini contrahant. Can. 1099, § 1, n. 3 ; S. C. Cone., 1 Febr. 1908. Confer quae diximus n. 1947, 2°. 2° Haeretici vel schismatici, numquam ad Ecclesiam catholicam ex errore conversi, si inter se contrahant, pariter nullibi tenentur Cap. V. — De ad catholicam matrimonii formam. Item non tenentur ab acatholicis1 nati, etsi in Ecclesia catholica baptizati, qui ab infantili aetate in haeresi vel schismate aut infidelitate vel sine ulla religione adoleverunt, quoties cum parte, acatholica contraxerint (can. 1099, § 2) ; tenentur autem omnes praedicti, si cum parte catholica contrahant. Nec amplius eximuntur, qui pridem Const. Provida (18 Jan. 1906 ; /1. 5. ό’., 39, p. 81) regabantur2 ; de qua plura nunc subjungemus. Eximebantur scilicet a forma praescripta dumtaxat matrimonia mixta in Imperio germanico vel regno llungariae clandestine contracta ; quae proinde erant valida. Atvero exemptio ita intelligenda erat, ut matrimonia illa mixta essent valida tantummodo pro natis in Germania ibique contrahentibus (S. C. C., 28 Mart. 1908, ad 3) et respective pro natis in llungaria ibique con­ trahentibus, ita ut in quovis casu, ambo conjuges debuerint esse nati in Ger­ mania (vel respective in llungaria) et in regno originis contrahere. Nec daba­ tur reciproca communicatio inter Germaniam et Hungarian! ; scilicet ambo nati in Germania nequibant in llungaria valide mati iinoniuni clandestinum inire, el vice versa ambo nati in llungaria non poterant valide in Germania clandestinum inire matrimonium ; quinimmo natus in Germania nequibat cum natis in llungaria matrimonium mixtum clandestinum valide inire neque in Germania neque in llungaria. S. C. de Sacr., 18 Jun. 1909 f.-l. .1. />., I, p. 516 seqq.) 3. — Praeter istam exceptionem pro Germania et llungaria, nulla alia regio (ne Russia quidem) gaudebat immunitate a Decreto .Ve temere, quoad matrimonia mixta. Hinc celeberrima Declaratio Benedictina omnino abolita erat. S. C. 1 Febr. 1908, ad 4, et 8 Jul. 1908 f. l. 5. S., 41. p. 108 ; I. .1. A’., 1, p. 505). § 2. De ordinarie requisitis ad formam Codicis in specie. Essentialis sollemnitas consistit, regulariter salvisque exceptio­ nibus ex nécessitaic impositis, in praesentia sacerdotis compe­ tentis (d testium. Statuendum igitur est in specie : 1° quid requi’ Sub quo nomine hic veniunt etiam apostatae, ex resp. Commis. Pont. 17 Febr. 1930 M. .1. XXII, 1930. p. 195 seqq.). Conter quae diximus n. 1947, P. — · Constitutio Prorida certe a Codice sublata esi : quod constat tum ex can. 6, 10. tum ex Resp. Em. Card, Gasparri. 30 Mari. 1918. — ■ Ex his pro praxi, respectu habito omnium Documentorum ad materiam spectantium» sequentia statuenda sunt : a) Valida Mini iere omnia matrimonia mixta informia, quae ante diem 15 Aprilis 1906 in Germania contracta luerunt Secus matrimonia mixta sine forma inita in Alsatia· Lothar. In Bavaria veteri et in Provincia eccl. Rheni Superioris. Haec tamen postea sanatione re valida ta sunt, dummodo consensus matrimonialis perduraverit, — nullum aliud impediment uni canonicum obstiterit — et sententia nullilatis nondum glthne fuerit lata. — M a die i5 Apr. 1909 ad dieih 30 Mart· (resp.· 19 April.) 1908 valid sunt praedicta matrimonia informia, etiamsi neuter contrahentium in Germania natus fuerit.— c) x die 30 Mari. (resp. 19 April.) 1908 ad diem 18 Jun. 1909 hujusmodi matri­ monia valida reputantur si alter saltem contrahentium in Germania fuerit natus. — d) A die 18 Jun. 1909 ad diem 19 Mail 1918 ad validitatem matrimoniorum mixtorum infor­ mium requiritur ut ambo contrahentes sint in Germania nati ibique contrahant, — e) A dic 19 Maii 1918 invalida sunt omnia matrimonia mixta quae sino forma debita contrahun­ tur. Cfr. P. I hitler, ap. Linz. Quart Schr., 1920, p. 410 : pro praxi confesxariorum, p. 1? ‘•cqq. ubi etiam (p. 15) explicatur cur sub b et c dictum est · «ad diem 30 Mart. resp. 19 April. 1908 * · quia de his non est concordans sententia canonistarum>.V ide ellam Lint. Quart, Schr. 1915, p. 126. 588 P. III. — Tr. VIII. De matrimonio. Cap. V. — De matrimonii celebratione. ratur ut validum fiat matrimonium ; 2° quid ex parte sacerdotis competentis exigatur, ut matrimonio celebrando licite assistat. 1. De requisitis ad validam matrimonii celebrationem. 2070. — Principia. I. Ea tantum matrimonia sunt valida, quae contrahuntur coram parocho vel loci Ordinario, vel sacerdote ab alterutro delegato, praeter duos saltem testes (de quibus in prine. II, n. 2073). Ex c. 1094. Nequit autem aliquis sacerdos delegari, nisi expletis omnibus quae jus constituit pro libertate status compro­ banda (cfr. n. 2074, 1°). Sub nomine : parochi, hic veniunt (ex c. 451) : 1° parochi sensu stricto ; 2° quas i-parochi prout sunt in terris missionum; 3° vicarii parocciales qui plena potestate paroeciali sint praediti (vide n. 1751, 5°) ; militum capellani ad normam peculia­ rium S. Sedis praescriptorum (sive sint majores sive minores). Sim­ plices vero ecclesiarum rectores non veniunt sub nomine parochi. a) Parochis a jure recognitis, in hac materia, aequiparari adhuc potest paro­ chus putativus, qui scilicet jurisdictione parochiali caret ob defectum occultum, sed ex communi errore verus parochus habetur *. Cfr. dicta n. 1761. Parochus intrusus, nec ex vero titulo nec ex errore communi, parochorum juribus gau­ dere potest : unde matrimonium coram eo contractum nullius certe est robori? Pius VI, 26 Sept. 1791 (apud Gasparri, II, n. 938). — b) Si quis ob absentiam temporariam parochi curam habet sacri ministerii exercendi in territorio parochi absentis, munere fungitur vicarii substituti, ad normam tamen can. 465, § 4 et 5 ; 474. Hinc si matrimonium aliquod sit benedicendum, ad validitatem nulla specialis delegatio ex parte parochi absentis de se erit requirenda, qua­ tenus plena potestas (sci. absque aliqua restrictione) habeatur. Id valet etiam casu discessus repentini, cum nondum accesserit approbatio Ordinarii pro vicario substituto (cfr. .1. A. S., XIV, p. 527 ; Anu du Cl., 1920, p. 557 ; 1921, p. 281). Tales vicarii substituti2 possunt etiam de jure communi dare licentiam assistendi matrimonio alicui sacerdoti determinato, ad matrimonium determiudum; nisi Ordinarius aliter statuerit (A. zl. S., X\ 1, p. 115), vel parochus aliquid exceperit (c. 474). 2071. — Jamvero 1° Parochus et loci Ordinarius valide matrimonio assistunt : a) \ die tantummodo adeptae canonicae possessionis beneficii, vel initi officii ; nisi per sententiam fuerint excommunicati vel interdicti 1 Equidem, ut notat Gasparri (II. n 936), 'assistentia matrimonio non est actus juris· dictionis tamen in favorabilibus, Juxta loquendi usum, actui Jurisdictionis aequiparatui ». Quare hic applices etiam n. 1762 (de iurisd. probabili etc.). — x Confer varias decisiones Poni. Commis. (locis In textu cit.) circa hanc materiam diri 14 Julii 1922 : 20 Maii 1923 Quamvis canone <65, q 5 expresse dicatur, parochum qui « repentina et gravi de caiba discedere atque ultra hebdomadam cogatur abesse », debere quamprimum commonefacere per litteras Ordinarium, indicando sacerdotem supplentem; tamen propter neglectam hanc praescriptionem, non privatur inde sacerdos supplens potestate valide assistendi matrimonll' (vide Ami du Clerp{ 192'i p. 7 75) clare id indicat Commis. Pont, in cit. resp, 1 . Jul. 1922 (ad IV), afllrmalhe quoadusque Ordinarius... aliter non statuerit ». 589 vel suspensi ab officio, aut tales declarati. Ita can. 1095, § 1, n. 1. Loci Ordinarii canonicam dioecesis possessionem capiunt, simul ac in ipsa dioecesi etiam per procuratorem Litteras Apostolicas Capitulo modo praescripto ostenderint. Can. 334, § 3. Missio in beneficii possessionem fieri debet ad nor­ mam juris particularis vel legitimae consuetudinis. Can. 1444, § 1. b) Intra fines dumtaxat sui territorii. In suo autem territorio assistunt valide matrimonio nedum suorum subditorum, sed etiam non subditorum. Can. 1094, n. 2. Haec est praecipua juris antiqui mutatio, qua videlicet praecaventur dubia de validitate matrimonii, antehac e domicilii vel quasi-domicilii determinatione haud raro exorta. Ilaque competentia parochi, quod ad validam assistentiam attinet, ita territorio adnexa est. ut, intra territorii sui limites, omnium, etiam non subditorum ; citra eos. nullius, ne subditorum quidem, matrimonio valide intersit. — Ecclesiae exemptorum existimari possunt tanquam territorium parochi vel Ordinarii, in (piorum districtu sunt sitae, ad effectum assistentiae matrimonio. S. C. de Sacr., 12 Mart. 1910. c) Dummodo neque vi neque metu gravi constricti requirant excipianlque contrahentium consensum. Can. cit., n. 3. — Aliis verbis, assistentia parochi, ut matrimonii validitatem inducat, debet esse libera et activa. Validitati igitur contractus matrimonialis obest metus gravis parocho utcumque incussus ut matrimonio assistat. Dolus vero et fraus adhibita vali­ ditati contractus non obstant. Active cooperari debet parochus etiam in matrimoniis mixtis ; nec sufficit (ut antea satis erat) ut assistat mere passive praestationi consensus. Recole dicta n. 1994, III, et 1995, b. 2072. — 2° Sacerdos delegatus (a parocho vel loci Ordina·io), ut valide matrimonio assistere possit, debet esse : a) Determinatus (ac certus) et habere licentiam expressam. Can. 1096, § 1. Non tamen requiritur ut ejus nomen indicetur ; deter­ minatio enim fieri potest etiam per officium, nec per se prohibetur. plures quoque sacerdotes designare, ut deficiente uno, assistat alter (Gasparri, I, n. 950). Sufficienter determinatur delegatus, si dicatur v. gr. facultatem facio Hectori ecclesiae X., cooperatori conventus religiosi N. — Xon sufficeret vero dele­ gatio unius ex vicariis indeterminate vel sacerdotis quem sponsi sint electuri, nec valeret si « parochus Superiori monasterii in casu particulari declaret, se ad matrimonium proxima Dominica in ecclesia filiali celebrandum delegare aliquem sacerdotem religiosum, (pii a Superiore sequentibus diebus ad Mis­ sam die Dominica ibi celebrandam, deputabitur ». Constat ex decisione Pont. Commiss. 20 Maii 1923 (A. A. S., XVI, p. 115). Quoad licentiam, ipsa expresse conceditur vel in scriptis, vel viva voce, vel aliquo signo quod consensum de praesenti manifestet. Valet delegatio, etsi sit metu extorta, modo non sit retractata. Jam non valet delegatio tacita, ea nempe (piae ex factis praecedentibus ct ex conjecturis certis colligatur, nec a fortiori praesumpta. Implicita est delegatio quae continetur in plena potes- 590 P. III. — Tr. VIII. De matrimonio. late paroeciali commissa alicui sacerdoti (cfr. n. 2070) ; alia est explicita Gasparri, II, n. 956. b) Debet esse designatus ad matrimonium determinatum, exclusis quibuslibet delegationibus generalibus : secus delegatio est irrita. Can. 1096, § 1. Solis vicariis cooperatoribus ad normam juris (cfr. n. 2070), concedi potest licentia generalis pro paroecia cui addicti sunt.Can.cil.Si igitur quis e vicarii» praedictis gaudeat delegatione ad universa negotia matrimonialia, potest in sin­ gulis casibus (servatis supra dictis) subdelegare. Can. 199, §3. S. C. de Sacram., 12 Mart. 1910, ad 6 (A. .4. Λ’., 11, p. 194). Id quoque logice deducitur ex res­ ponso Pont. Commiss. 20 Maii 1923 : ad 6urn (A. A. S., XVI, p. 115) ; et prae­ dicatur doctrina quasi communis auctorum, contra aliquos paucos, v. gr. Hremer (Tub. Q. Schr. 1925, p. 296), qui omnem subdelegationem in hac n excludere intendunt. Utique vox ipsa non occurrit in Codice (vide „ Thcol u. Glaube ”, 1927, p. 522 seq.). Die autem 28 Dec. 1927, declaravit Commis Pont., vicarium cooperatorem qui a parocho vel loci Ordinario obtinuit gene­ ralem delegationem, vel sacerdotem delegatum qui expresse pro casu subdelegandi obtinuit (a parocho vel loci Ordinario) facultatem, posse alium determi­ natum sacerdotem pro determinato matrimonio subdelegare (A. A. S., XX, 1928, p. 61). c) Debet uti delegatione intra fines territorii delegantis ; teneturque servare regulas pro assistentia parochi vel locorum Ordi­ narii statutas. Can. 1095, § 2. Requiritur igitur ut delegatus non sit per sententiam excommunicatus, etc., neque sit metu gravi constrictus. Oportet denique ut consensum nupturien­ tium requirat et excipiat. — Ad valorem delegationis requiritur ut illa fuerit ad minus tacite acceptata, v. g. ut ait Gasparri (II, n. 951) : « inter praesentes silentium, inter absentes petitio a te ipso facta vel a tertia persona, te conscio, tacitam continent acceptationem » h 2073. — II. Ut matrimonium valide contrahatur, requiritur insuper praesentia duorum saltem testium. Ita can. 1094. Com­ munis est autem sententia, quoslibet testes esse ad hanc assisten­ tium idoneos, etiam mulieres, pueros (modo sint rationis capaces), infidees, infames, parentes, servos, et etiam illos, qui casu illae transeunt aut vi detinentur (VI, 1085 ; II. Ap., XVIII, 70). Nihil quoad qualitates testium immutatum est per Codicem (Gasparri, II, n. 961). Praeferendi sunt catholici honesti qui nupturientes cognoscant ; illicite eliguntur testes acatholici, nisi gravis causa excuset ; removendi sunt, prout fieri poterit, excommunicati, per­ juri, infames, post sententiam declaratoriam vel condemnatoriam. 1 l i referi Cani Gasparri (I c) dantur aliqui auctores qui censent, sulllccre accepta­ tionem prarsumpfum vel etiam nullam acceptationem esse necessariam · quorum sententiam ipse rejicit (II n 952), el concludit stante controversia, in pravi, sj aeitur de matrimonio contrahendo, tutior sententia ('Cl. ea < uam exposuimus) tenenda est ; si de contracto favendum matrimonio, donec S Sedes aliud declaraverit ►. Cap. V. — De matrimonii celebratione. 591 In aliquibus dioecesibus declaratum est, minus decere si mulieres qua testes admittantur. Jus autem designandi testes, ad contra­ hentes (non ad parochum) pertinet. a) Praesentia testium et sacerdotis competentis debet esse simultanea et talis ut quid agatur simul advertere illudque testificari valeant. Hinc si non bene inlelligerent sponsorum consensum (puta, quia sunt diversi idiomatis), non satis est unus interpres de consensu affirmans. Non est autem necesse ul videant contrahentes, dummodo audiant verba contractus, si voces contrahen­ tium noverint. Sufficit etiam si, licet non audiant, videant signa consensus (VI, 1902). — b) Non exigitur ad validitatem ut praesentia testium sit libera. Si tamen quis contraheret coram testibus dolo vel metu delentis, id'a veniali non excusaretur (VI, 1093). — c) Pariter non requiritur ut quis praemoneatur se testis munere fungi debere. Nec ullus timor «scandali », ut aiunt, eximere potest ab obligatione adhibendi testes (vide Ami du Cl. 1925, p. 363). — d) Invalidum autem foret matrimonium, si « testes, arrectis auribus, audiant sponsos in alio cubiculo maritalem consensum exprimere etc... quia matrimo­ nium proprie et fornialitor non fuisset initum coram testibus» (Gasparri. II, n. 964). 2. De requisitis ad licitam parochi assistentium. 2074. — Parochus vel loci Ordinarius sub sequentibus condi­ tionibus matrimonio licite assistunt : 1° Sibi constet legitime de libero statu contrahentium, ad nor­ mam juris h Can. 1097, § 1, n. 1 et responsum Pont. Commiss. 2-3 Junii 1918, IV ad 4 (A. A. S., X, p. 345). 2° Constet insuper de domicilio vel quasi-domicilio vel menstrua commoratione ; aut, si de vago agatur, de actuali commoratione alterutrius contrahentis in loco matrimonii. Can. cit., n. 2. Non sufficit ergo mera locatio cubiculi in territorio paroeciae sine reali commoratione. Ami du Cl., 1920, p. 638 ; 1925, p. 244. a) Domicilium, de quo sermo, est vel domicilium reale vel legale, v. gr. domus paterna pro minorennibus, quamvis foris degant. — b) Menstrua com­ moratio sumi delx'l de momento ad momentum, juxta can. 34, § 3, 1°, 2° et 3°. Non sufficit commoratio quaelibet quondam habita ; exigitur vero illa quae immediate ante matrimonium verilicetur. Sufficit vero commoratio moraliter continua ; cui igitur absentia paucorum dierum non officit, dummodo commo­ ratio continuetur usque ad celebrationem matrimonii (Gasparri, II, n. 987). Sufficit etiam jactum externum commorationis, indopendenter a quaestione,' uirum conjuges interim haeresi valedicant. Cfr. >1. .1. ό’., VIII, p. 65 et 66. 3° Receperint, si neuter sponsorum vel habeat domicilium aut quasi domicilium, vel per' mensem commoratus sit in loco 'Quomodo in specie facienda sit probatio status liberi fusius exponunt Wernz-Vulal, V, n 255 et nota 53 ; Chelodi. n. 25 et 78 ; Gasparri. I. n. 126 scQq. Plures etiam Instructione * 1S. Congrêg. de Sacrani, hac super re publici juris fartae sunt, Imprimis dic 6 Martii 1911 A i S. HI. p. ί I) el 4 Julii 1941 (A. i. S.t \m. p 148). 592 P. III. — Tr. VIII. De matrimonio. matrimonii, licentiam parochi vel Ordinarii domicilii aut quasidomicilii aut menstruae commorationis alterutrius contrahenti? Can. cit., n. 3. Excusantur tamen a licentia petenda, si res sit de vagis actu itineranlibti' qui nullibi commorationis sedem habent ; vel si gravis necessitas intercedat. Ib Parochus qui sine licentia jure requisita matrimonio assistit, emolununu stolae non facit sua, eaque proprio contrahentium parocho remittere tenetur Can cit., § 3. Retinere potest lanium dona ex amicitia praestita necnon missae stipendium, si quod datum fuerit. Si sponsus et sponsa, ait Gtupam (II, n. 996), habent diversum domicilium vel quasi-domicilium, emolumenta cedunt parocho sponsae : si haec plures habeat parochos proprios (non compre­ henditur inter eos parochus menstruae commorationis), inter eos emolumenta dividantur. 4° Numquam parochus assistat matrimonio duorum vagorum (qat nullibi saltem quasi-domicilium habent), excepto casu necessitati?, nisi, re ad loci Ordinarium vel ad sacerdotem ab eo delegatum delata, licentiam assistendi obtinuerit. Ita can. 1032. Nota hic non agi de vagis qui sunt actu itinérantes (de quibus modo sub 3° sermo fuit), sed de vagis qui per aliquod temporis spatium, puta unius vd duarum hebdomadum in loco matrimonii remanere intendunt: unde de facili licentia Ordinarii expeti potest, .-l/zu du Cl., 1921, p. 48. — Quoad ορί/ισ< ex Europa in externas dissitasque regiones demigrantes jubet et mandat S. C de Sacr. ut parochi corum matrimonio non assistant (cum difficulter abest dubium de existentia impedimenti), excepto casu necessitatis seu potissi­ mum periculo mortis, inconsulto Ordinario loci. Decr. 4 Jul. 1921, ad 4 (.1.1 •S'., XIII, p. 349). Non est specialis prohibitio, sed fundatur in praesumptioni praescripti can. 1031, § 1, n. 3. 5° In quolibet casu, pro regula habeatur ut matrimonium coram sponsae parocho celebretur, nisi justa causa excuset. Can. 1097, §2. .Matrimonia vero catholicorum mixti ritus in ntu viri, et corain ejusdem parueho sunt celebranda, nisi aliud particulari jure cautum sil. Ib. § 3. De requisitis in casu necessitatis. Casus necessitatis, de quo nunc sermo erit, non est casus perplexus, ut dicunt, ob quem angi animo solent parochi, quando nempe, omnibus jam ad nuptias paratis, certum detegitur impedimentum ; de eo enim jam supra locuti sumus (n. 2048). Itaque hic, agitur de casu necessitatis, pi out taxatioe in s? canonibus habetur. 2075. — Principium. In casu necessitatis, matrimonium valide contrahi potest vel coram solis testibus, vel coram solo sacerdote sine testibus. Ita ex can. 1098 et 1044, per quos sapientissime provi­ detur variis temporum circumstantiis et conscientiae necessitu­ dinibus. Dicitur : Cap. V. — De matrimonii celebratione. 593 I. Coham solis testibus. Statuit can. 1098 : Si haberi vel adiri nequeat sine gravi incommodo parochus, vel Ordinarius vel sacer­ dos delegatus qui matrimonio assistant ad normam can. 1095, 1096 (vide supra n. 2070-2072) : 1° In mortis periculo, validum et licitum est matrimonium contractum coram solis testibus. — Et etiam extra mortis periculum, dummodo prudenter praevideatur eam rerum conditionem esse per mensem duraturam. 2° In utroque casu, si praesto sit alius sacerdos qui adesse possit, vocari et una cum testibus matrimonio assistere debet, salva conjugii validitate coram solis testibus. Duo igitur sunt casus, in quibus validum et licitum est matri­ monium coram solis testibus initum. In utroque casu duo simul concurrant necesse est : 1° detur impossibilitas personalis (saltem moralis, ex gravi incommodo orta) habendi vel adeundi sacerdo­ tem (de quo supra), et simul periculum mortis ; — 2° adsit eadem impossibilitas (absque mortis periculo), et simul ex parte sponsorum moralis certitudo, impossibilitatem hujusmodi esse per mensem duraturam h — Notandum tamen, in neutro casu sponsos contra­ here licite, si in loco matrimonii adsit sacerdos : time enim nuptu­ rientes illum vocare tenentur, et ipse nomine Ecclesiae matrimonio assistat oportet. Quodsi haec omittantur, matrimonium nihilo­ minus valide coram solis testibus initur. a) Non valent praedicta pro his, qui p-tcre nequeat, recipiens et excipiens contrahentium cotr-nsum · ; affirmative (.t .4. S , XXIII, 1931, p. 388). Cap. V. — De matrimonii celebratione. 595 2° Debet parochus utrumque contrahentem interrogare de consensu el excipere consensum. Utrum que requiritur ad validitatem, ut diximus n. 2071, c. Debet similiter proferre verba : Ego conjungo vos, etc. Hanc obligationem alii probabiliter dicunt osse levem : alii aulam adhuc probabiliter, et forte proba­ bilius, eamdem gravem esse affirmant, quia videtur transgressio in re magni momenti (VI. 1094). Non omittenda est (etiam in secundis nuptiis) benedictio annuli, quae est sacramentalis ; cujus tamen omissio est tantum veniale. 3° Quoad tempus et horam, nihil praescribitur, cum matrimonium omni tempore contrahi possit. Cfr. can. 1108 ; Hit. Hom., tit. 7, c. 1, η. 19. Atton­ denda sunt tamen statuta cujusque dioeceseos et quae dicemus de tempore clauso (vide n. 2078, 2°). 4° Copulatio potest autem fieri in plurali, si plura simul matrimonia cele­ brantur (S. R. C.. n. 2743) ; id est, juxta novum Rit. Rom. (c. 2, n. 5), singu­ lorum consensus est accipiendus et singulis dicendum est Ego conjungo vos. etc. Reliquae benedictiones plurali numero semel fiunt. 5° Parochus debet esse indutus superpelliceo et stola alba. Sed, si ritum copulationis immediate sequitur missa, sacerdos praeter albam et stolam induere debet etiam planctam. — Requiritur etiam ut assistat minister cum superpelliceo. S. H. C., n. 3158 ; Rit., c. 2. Quaesitum. An parochus possit assistere matrimonio eorum qui sunt publici peccatores, vel excommunicati ? Respondemus : 1° Ex can. 1066, si publicus peccator aut censura notorie inno­ datus prius ad sacramentalem confessionem accedere aut cum Ecclesia reconciliari recusaverit, parochus ejus matrimonio ne assistat, nisi gravis urgeat causa, de qua (si fieri possit) consulat Ordinarium. 2° Quoad matrimonia eorum, qui notorie catholicam fidem abje­ cerunt (etsi ad sectam acatholicam non transierint), vel qui socie­ tatibus ab Ecclesia damnatis adscript! sunt, en quae statuit can. 1065, § 2 : parochus praedictis nuptiis ne assistat, nisi consulto Ordinario, qui parocho permittere poterit ut matrimonio intersit ex urgenti gravique causa, dummodo (judicio Ordinarii) satis cautum sit catholicae educationi universae prolis et remotioni periculi perversionis alterius conjugis. 2078. — II. Benedictio nuptialis legitur in Missali (Missa pro sponso et sponsa), et constituit nuptiarum sollemnitatem. Obligat sub veniali, ut communiter docetur (VI, 988). — Ex canone 1102, § 2 semper excluditur, cum agitur de matrimoniis mixtis h De benedictione nuptiali sequentia notanda sunt: t° Parochi proprii (ejusque solius) est, benedictionem hanc sollemnem ’Ex ratione speciali permittere potest Ordinarius aliquam aliam cx consuetis caere­ moniis, sed nunquam Missam, ne aliam quidem praeter eam pro sponsis, licet privatam, si haec Missa cx rerum adjunctis haberi possit uti complementum caeremoniae matrimonialis. Ita declaravit Pont. Commis». die 10 Nov. 1925 (A. A. S., XVII, p. 583). 596 P. III. — Tr. VIII. De matrimonio. impertire. Can. 1101, § 2. Parochus autem proprius, ut patet, alium delega potest. 2° Sollemnis nuptiarum benedictio vetatur a prima dominica Adveni» usque ad diem Nativitatis inclusive, et a foria 4a Cinerum usque ad festin Paschae inclusive. Ordinarii tamen locorum possunt salvis legibus liturgicietiam praedictis temporibus eam permittere ex justa causa, monilis sport..· ut a nirnia pompa abstineant. Can. 1108, § 2 et 3. — Debent igitur spoL-i abstinere a sollemni traductione sponsae in domum sponsi, necnon a comi viis cum magno apparatu. .S'. Alph., VI, 983. 3° Tenctur parochus illam sollemnem benedictionem extra tempus clauiw· impertire in matrimoniis catholicorum, omnibus illis conjugibus, qui ear. in contrahendo matrimonio quacumque ex causa non obtinuerint, et eaic rationabiliter expetunt ; etiamsi petant postquam diu jam in matrimonio vixe­ rint. Can. 1101, § 1. Excipe si mulier benedictionem illam in aliis nuptiis jam acceperit. Can. 1143. Attamen servanda est consuetudo (ubi viget) ul, si mulier nemini unquam nupserit, etiamsi vir aliam uxorem habuerit, nuptiae bene­ dicantur. Rit., c. 1, n. 18. Hortandi sunt insuper conjuges catholici, qui bene­ dictionem sui matrimonii non obtinuerunt, ut eam primo quoque tempore petant. Significandum vero illis, maxime si neophyti sint, vel ante conver­ sionem ab haeresi valide contraxerint, benedictionem ipsam ad ritum el sollemnitatem, non vero ad substantiam et validitatem pertinere conjugii S. Off., 31 Aug. 1881 (A. S. S., 14, p. 513). 4° Nuptiarum benedictio non potest licite conferri extra missam; in qua sponsi ut communicent, a parochis et confessariis adhortandi quidem srn! non voro vi praecepti cogendi. S. R. C., n. 3016, 3079, 3329. De misae appii catione cfr. n. 1604 sub line. 5° Missa votiva pro sponsis cum propria benedictione permittitur quotid. per annum extra tempus clausum ; et etiam tempore clauso quoties Onlinaniiex justa causa benedictionem sollemnem permiserit. Can. 1108, § 1 et 3 Excipiuntur Dominicae etiam anticipatae vel repositae quoad Officium (proinde et vigilia Epiphaniae), — festa de praecepto (licet nunc suppressa. - festa duplicia 1 et II classis, — octavae privilegialae primi et secundi ordinis (ergo infra octavas Epiphaniae, Paschalis, Pentecostes et CorporiChristi), — feriae privilegialae (i. e. feriae Cinerum et primi tridui Hebdoma­ dae Majoris), — vigiliae privilegialae (nempe vig. Nativitatis el Pentecostes)1 his autem casibus modo enumeratis dicitur missa de die, in eaque additur orati pro sponsis sub unica conclusione cum prima, atque datur benedictio pro cipropria. S. R. C., 14 Jun. 1918 (. I. .1. Λ’., X. p. 332). Valent hae normae etiam pro casu, quo post matrimonium jam contractum petitur benedictio sollemniex quacumque causa omissa. G° Missa pro sponso et sponsa est votiva privata, cum sit pro privato nubi tium bono ; el proinde semper celebranda est sicut quaevis alia missa votiva privata (sine Gloria et Credo), etiamsi celebretur in cantu et cum sollemni apparatu (S. R. G., n. 2582, 2692). 7° In eadem missa possunt plures sponsi benedici ; preces tamen non dicun­ tur in plurali, sed recitantur prout leguntur in Missali. S. Off., 1 Sept. 181' (ap. Schober, de Caerem. missae, app. 3, c. 7, n. 8). 8° « Si quae provinciae aliis ultra praedictas laudabilibus eonsuetudtnibuf f, caeremoniis hac m re utuntur, eas omnino retineri sancta Synodus vehementer optat ». ait Trid. (Sess. 24, c. 1). Sed judicio Card. Gasparri (II, n. 10-if ’ Addendae erunt dies conunemoraiionisOmnium Fidelium Defunctorum et Litaniarum >n ecclesiis unicam Missam habentibus, si flat processio (cfr. Ubach, II, 859, nota i). Cap. V. De matrimonii celebratione. 597 minime tolerari potest interrogatio de impedimentis facta sponsis (juxta praxim ss. ordinationum) ; quia « ferme injuriosa et periculosa est ». 2079. — III. Inscriptio matrimonii, quam Tridentinum, Codex et Rituale praescribunt, sub gravi facienda est ; cum, post obitum testium ac parochi, ex hac sola inscriptione de peracto matrimonio constare possit. Hic referendae sunt novae praescriptiones Codicis et Ritualis Romani (c. 2, n. 7) : a) Celebrato matrimonio, parochus (vel qui ejus vices gerit) quamprimum describat in libro matrimoniorum nomina conjugum ac testium, locum et diem celebrati matrimonii atque alia, juxta modum in libris ritualibus vel a proprio Ordinario praescriptum ; idque licet alius sacerdos vel a se vel ab Ordinario delegatus matrimonio adstiterit. Can. 1103, § 1. b) Praeterea parochus in libro quoque baplizatorurn adnotel (adjectis singulis ul supra), conjugem tali die in sua paroecia matrimonium contraxisse. Quodsi conjux alibi baptizatus fuerit, matrimonii parochus notitiam initi contractus ad parochum baptismi, sive per se, sive per Curiam episcopalem transmittat, ul matrimonium in baptismi librum referatur. Ib., § 2. c) Quoties matrimonium ad normam can. 1098, i. e. in casu necessitatis, contrahitur (vide dicta n. 2075), sacerdos, si eidem tdstiterit. secus testes Unentur in solidum cum contrahentibus curare ut initum conjugium in prae­ scriptis libris quamprimum adnotetur. Jb., § 3. Quaestio Specialis. De matrimonio conscientiae seu occulto. 2080. — Matrimonium occultum, quod dicitur conscientiae (can. 1104), illud est : quod secreto et omissis denuntiationibus, coram sacerdote competente et duobus testibus speciali ratione electis, celebratur. Tale matrimonium secretum (quod est distinguendum a matrimonio clandestino), utpote a mente juris quam maxime alienum, aegre fertur ab Ecclesia, et ingentia damna solet provo­ care (cfr. Chelodi, n. 143 ; Gasparri, II, p. 497). Quare : 1° Nonnisi ex urgentissima causa et ab ipso loci Ordinario (excluso Vicario generali sine speciali mandato) permitti potest ut matrimonium conscientiae ineatur, i. e. matrimonium celebretur omissis denuntiationibus et omnino secreto. Can. 1104. 2° Permissio celebrationis matrimonii conscientiae secum fert promissionem et gravem obligationem secreti servandi ex parte sacerdotis assistentis, testium, Ordinarii (ejusque successorum) et etiam alterius conjugis, altero non consentiente divulgationi. Can. 1105. Attamen hujus promissionis obligatio ex parte Ordinarii non extenditur ad casum quo : a) vel aliquod scandalum aut gravis erga matrimonii sancti- 598 P. III. — Tr. VUI. De matrimonio. talem injuria ex secreti observantia immineat ; b) vel parentes non curent filios ex tali matrimonio susceptos baptizari aut eos baptizandos curent falsi * expressis nominibus, quin interim Ordinario intra 30 dies notitiam prob susceptae et baptizatae cum sincera indicatione parentum praebeant ; c) vd parentes christianam filiorum educationem negliganl. Can. 1106. 3° Matrimonium conscientiae non est adnotandum in consueto matrimoniorum ac baptismorum libro, sed in peculiari libro ser­ vando in secreto Curiae archivo. Can. 1107. Recole etiam dicta jam superius, nempe n. 1962, \° ; 2042, 4° ; 2048 fui. CAPUT VI De matrimonii invalidi revalidatione. S. Alphonsus, VI. 1109, ed. G„ IV. p. 235 ; II. Ap., XVIII. 77 : Lehmkuhl, II. n. 1051. Benger, Past. Theol., § 191 ; Aerlnyt-Damen^ II. n. 939 ; / runimer, III, n. 884 ; Leitna, Kath. Eher., $ 56, 57 ct 65 ; De Smet, De Spons, et matrim., ed. 3, II, n. 719-732, n.899 seqq. WernZ' Vidal, V. 651 ; Chelndi, 163 ; Noldin-Schmitl, III, 657 ; Vermeersch-Creuscn, II, 447· Cappello, 841 ; Ubach, II, 885 ; Chrétien, p. 317 : Vermeersch, III, 823 ; Mcrkelbach, III, n. 902 ; \Vouters, II, n. 829 ; Gasparri, II, n. 1180 seqq. ; Raus, Inst. can,, n. 321 seqq. 20S1. — Notiones. I. Matrimonium invalidum dicitur viri et feminae conjunctio, quae matrimonii quidem speciem prae se fert, sed quae, deficiente consensu aut forma Codicis, vel obstante ali­ quo impedimento dirimente, non habet veri matrimonii substan­ tiam. In foro externo, matrimonii nullitatem pronuntiat judex ecclesiasticus, confecto processu ad tramites juris *. In foro interno compertam nullitatem declarare, nisi aliter suadeat prudentia, munus est confessarii. —Quam caute vero in hujusmodi re procedendum sit, declarant gravissimae consequentiae ex prolata sententia profluentes ; atque hinc est cur, in dubio, semper pro matrimonio standum sit, et cur, in omni casu difficili, ab Ordinario, vel saltem a docto et prudente viro, consilium sit petendum. Matrimonium enim ex can. lOt i gaudet favore juris, salvo privilegio fidei, de quo diximus n. 1988. 11. Comperta autem matrimonii invalididate, attendat confes­ sarius Ium ad naturam impedimenti (an sit indispensabile vel dispensabile ; cfr. n. 2041), tum ad statum animae partium (an sint bona vel mala fide, an certiorari possint necne). Ilis bene perpen­ sis, debet, pro circumstantiarum varietate, vel putativum matri1 (Mr. B 'tH XIV, Consi De rnn ratione Instr S. C. C., 22 Aug. 1840 ; Instr. S. Off, 20 Jun 1883. ad Orient ik ’ Mx propria S. R Rotae et Signaturae Apost., 26 Jan. 1908, et Regulae S. Rotae, 4 Aug. 1910. J-cge in Codice can. 1960-1992. Cap. VI. — De matrimonii revalidatione. 599 monium permittere, vel separationem urgere, vel denique procu­ rare revalidationem. Jamvero : 1° Permittere debet matrimonium putativum, si, partibus in bona fide versantibus, nonnisi damnosum remedium afferri possit, i. e. remedium ex quo mala majora, atque in primis peccata for­ malia orirentur. Casu igitur quo validitati matrimonii obstat, impedimentum occultum sed indispensabile, et quo putativi conjuges absque scandalo separari, et absque incontinentiae periculo cohabitare nequeunt, in bona fide omnino sunt relin­ quendi (cfr. n. 1810, Reg. 2a). 2° Separationem urgere debet, si, matrimonii nullilate utrique vel alterutri parti manifesta, revalidatio haberi nequii, aut res­ puitur. a) Quandoque requiritur separatio juridica, qiuui fit per sententiam judicis declarantis nullitatem matrimonii, b) Quandoque facienda est separatio a toro el habitatione, sub specie divortii, si nempe matrimonii nullitas probari (juridice) non possit, neque obtineri possit revalidatio, el cohabilalio incon­ tinentiae periculo non carere censeatur, c) Quandoque sufficit separatio a toro, ita ul putativi conjuges tanquarn frater el soror cohabitent : et hoc quidem remedium esi omnium optimum, dummodo (quod rarum est) ex neutra parte incontinentiae periculum immineat. Recole jam dicta n. 2009, b. 3° Revalidationem procurare debet, quoties obtineri potest, el partes non contradicunt. —; Quum autem revalidatio, ob impe­ trandam dispensationem, sibi moram deposcat, quid interim ser­ vandum sit, paucis indicandum est. a) Si nullitas matrimonii sit publica et notoria, urgenda est separatio quoad torum el habitationem, et matrimonium, impetrata dispensatione, publice in forma jure praescripta est revalidandum. Can. 1135, § i Id requiritur ex necessitate vitandi scandalum (A. S. S., 2, p. 19, 52 ; 23, p. 31). b) Si nullitas partibus tant uni sit nota, sufficit interea (sci. donec dispensatio obtineatur) s··parat io a toro, dummodo absit proximum peccandi periculum ; secus, momentanea separatio ab habitatione, sub honesto praetextu, v. gr. itineris, praescribitur. Hoc casu, matrimonium non erit publice revalidandum (S. Alph., VI» 1110. 1112), sed eo modo quem exposcit natura impedimenti (ut in specie adhuc dicemus, n° 2082 seqq). c) Si nullitas uni tantum parti sit nota, haec, ubi nullum subest incommo­ dum, compartem moneat, et agat ul in casu praecedenti ; aut sub aliquo prae­ textu recuset debitum etiam cum quocumque incommodo ; cum tunc matri­ monio uti non liceat, dum dc ejus invalidi tale constat. Atque interim, abjecta omni mora, petatur dispensatio. Immo, ut ex can. 1045, § 3 jam notavimus, si periculum sit in mora nec Ordinarius adiri possit (vel nonnisi cum violatione secreti), praesto est sacerdoti facultas dispensandi super hujusmodi impedi­ mento occulto. Cfr. dicta n. 2048, 2°. Porro pars conscia, accepta dispensatione, consensum renovare tenetur modo infra n. 2083 explanando. d) Si nullitas neutri sit nola, ot majora ex monitione praevideantur incom­ moda (ut plerumque praevideri debent), partes in bona fide relinquendae coo P. III. — Tr. VIII. De matrimonio. sunt, donec, obtentis per confessarium necessariis facultatibus, et niiHilasdd· rari, et statim sanari possit. Et sic quidem semper agendum est, quando conjux confitetur peccatum ante nuptias commissum ex quo soli confessario matri­ monii nullitas innotescit. — Difficultas specialis pro confessario in his cir­ cumstantiis oriri potest, si nimirum poenitentes bonae fidei eum interrogant circa debiti obligationem. 5. Alphonsus dicit confessarium posse in gentr * respondere: debitum a conjugibus esse reddendum (VI,611 ; ed G., Ill,, p.63*. e) Guret semper confessarius ut conjuges, tempore quo matrimonium revalidatur, sint in statu gratiae, cum eo temporis puncto sacramentum suscipiant Deficiente vero recta dispositione, non idcirco procrastinanda est revalidalio. cum majus plerumque malum ex procrastinatione eveniret. III. Matrimonium invalidum (sive invaliditas nota sit, sive igno­ retur) non eo ipso convalescit, quod impedimentum cessavit (v. gr. per baptismum compartis, per mortem conjugis), etiamsi consensus maritalis perseveret. Ut hujusmodi matrimonium revalidetur, non sufficit sola maritalis conversatio continuata, cum ignorantia nulli· tatis hujus matrimonii, sed requiritur absolute novus actus volun­ tatis in matrimonium quod constet ab initio nullum fuisse ; iliaque renovatio jure ecclesiastico requiritur ad validitatem, etianisi initio utraque pars consensum praestiterit nec postea revocaverit. Ita ex can. 1133, 1134. Ita regulariter, praesertim si invaliditas ortum duxit ex impedimento juris divini. Ecclesia tamen potest gravibus de causis hanc positivam consensus renovationem remittere parti quae impedimentum ignorat, ut mox dicemus n. 2082, 2083 et 2087, dummodo constet ejus priorem consensum maritalem non cessasse : hujusmodi enim renovatio non semper requiritur, ex jure natu­ rae, in materia contractus. Partitio. Modus procedendi, in revalidatione matrimonii, pen­ det a natura impedimenti quod validitati obstat, et quod provenit, sive 1° ex defectu veri consensus, sive 2° ex defectu habilitatis partium, sive 3° ex defectu formae Codicis. De his in specie nunc agemus, et adjungetur quaestio de matrimonio civili. Articulus I. De revalidando matrimonio invalido ob defectum veri consensus. 20S2. — .Matrimonium est invalidum ob defectum consensus, si una vel utraque pars, sive ficte, sive ex errore, sive ex vi et metu, consenserit. Tale matrimonium, remoto errore vel metu, revalida· tur per solum consensum rite praestitum. .Jamvero : 1° Si verus consensus ex utraque parte defuit, ab utraque parte expresse renovandus est, ut per se patet. Cap. VI. — Do matrimonii icvalidatione. 601 2° Si defuit ex un a tantum parte, certurn est eum debere ex hac parte renovari, dummodo consensus ab altera parte praesti­ tus perseveret. Ita can. 1136, § 1. Non requiritur igitur ut altera pars de matrimonii nullitate admoneatur. Cfr. S. Thoni., Suppi., q. 47, a. 4, ad 2 ; 5. Alph., VI, 1114 ; 1 EI. qq. ref., 90. 3° Quoad modum renovandi, en quae Codex statuit : « Si defec­ tus consensus fuerit mere internus, satis est ut pars quae non consen­ serat, interius consentiat ». Can. 1136, § 2. — «Si fuerit etiam externus, necesse est consensum etiam exterius manifestare, vel forma jure praescripta (si defectus fuerit publicus), vel alio modo privato et secreto (si fuerit occultus) ». Ib., § 3. Exemplum sumas ex impedimento vis et metus, quod utique factum satis notum constituere poterit. — De illo qui jicle contraxit, diximus n. 1978. Articulus II. De revalidando matrimonio nullo ob inhabilitatein partiam. Ad convalidandum matrimonium irritum ob impedimentum dirimens (etiam juris naturalis vel divini), requiritur ut prius cesset vel dispensetur impedimentum (si nempe sit mere ecclesias­ ticum), et postea consensus renovetur saltem a comparte impedi­ menti conscia. Ita ex can. 1133, § 1. Porro matrimonia irrita ob impedimentum juris mere ecclesiastici convalidari etiam possunt per sanationem in radice. — Hinc tum de renovatione consensus (post sublatum impedimentum), tum de sanatione in radice sermo erit. § 1. De revalidatione matrimonii per novum consensum. 2083. — 1° Si impedimentum sit publicum, consensus (sublato impedimento) ab utraque parte renovandus est forma jure prae­ scripta. Can. 1135, § 1. 2° Si sit occultum et utrique parti notum, satis est ut consensus ab utraque parte renovetur privatim et secreto \ Can. cit., § 2. 3° Si sit occultum et uni lanium parti ignotum, satis est ut sola pars impedimenti conscia consensum privatim et secreto renovet, dummodo altera in consensu praestito perseveret. Can. cit., § 3. Ex dictis vides, ccrtiorationeni partis impedimenti non consciae nullo modo requiri, ut revalidatio rite perficiatur ; dummodo ipsa perseveret in consensu I 1 Juxta Gasparri (II, n. 1199), tuncsufllcit, « ut partes sibiinet dicant : (u es mea uxor, tu u manius, et matrimonium convalidatum est ». Non requiritur simultanea hujus consensus renovatio, sed si una pars, licet perseveret in consensu ulim jam praestito, eum renatare detrectet, recurrendum est pro sanatione in radice. 602 P. III. — Tr. VIII. De matrimonio. olim jam praestito, id quod satis verificatur (aiunt Cappello et Gaspwri, II n. 1200), si consensus praestitus positive non fuerit revocatus. Consensus reno­ vatio potest Heri vel per actum internum, }'el per copulam maritali cumaninw positam, vel per obseipiia ea ex intentione conjugi praestita. Ita Gasparri (I. c § 2. De sanatione in radice. 2084. — Notio. Sanatio matrimonii in radice est : ejusdem convalidalio, secum ferens, praeter dispensationem vel cessationem impe­ dimenti, dispensationem a lege de renovando consensu, el retrolractionem (per fictionem juris), circa effectus canonicos, ad praeteritum, Ita can. 1138, § 1. Ite quidem vera, sicut propter dispensationem, ante initas nuptias con­ cessam, mutuus consensus rite praestitus validum effecisset matrimonium ita per dispensationem nunc cum vi retroactiva concessam efficitur, ut idem prior consensus virtualiter perseverans vim suam exerceat efficiatque matri­ monium. quod idcirco eosdem effectus sortitui perinde ac si a principio validum luisset. Dispensatio enim, fictione juris, retro trahitur ad radicem matrimonii, et reponit res in illum statum in quo fuissent, si impedimentum nunquam exstitisset ; atque hinc est cur sanatio in radice appelletur (Bened. XIV, dc Syn., 1. 3, c. 21, n. 7). Ex dictis sequitur, sanationem in radice habere perse geminum effectum ; unum ex nunc, i. e. convalidationem matrimonii vi prio­ ris consensus, quae convalidatio Iit a momento concessionis gratiae ; — alte­ rum ex tunc. i. e. retro tractionem quae intelligitur facta ad initium matrimonii et quae producit irritationem omnium effectuum ex nullitato secutorum, in primis quoad filios, qui plenissimam obtinent legitimitatein, ita ut omnino habendi sint tanquam ex legitimo matrimonio nati. Hinc palet discrimen inter sanationem in radice et revalidationem ordinariam, cum haec novum consen­ sum requirat, suosque effectus tantummodo ad tempus futurum, non vero ad praeteritum extendat. Vide can. 1138, §2. ; 2085. - I. Ecclesiam pollere potestate revalidandi matrimo­ nium per sanationem in radice, certi juris est, et evincitur tum ex constanti praxi, tum ex natura rei. Sicut enim legislator civilis suam legem ita tollere potest, ut ejus effectus etiam quoad tempus praeteritum irritet : ita similiter S. Pontifex potest propriam legem, quoad omnes ejus effectus, abrogare. — Solus S. Pontifex potest sanare in radice, ut patet ex can. 1141 ; ipse nonnunquam hanc facultatem delegat episcopis vel etiam, sed rarius, sacerdotibus. Dt jure autem nunquam confertur, ne quidem pro articulo mortis. Dispensationes extraordinariae et generales, post perturbationem religiosam \ngliae et Galliae concessae, sunt merae sanationes. Declaratio validitatis omnium matrimoniorum mixtorum apud Germanos, per Const. Provida, est sanatio in radice, quoad matrimonia ante annum 1906 inita. Conceditur etiam sanatio pro regnis, provinciis, paroeciis integris. 2086. — II. Conditiones requisitae pro sanatione in radice sunt quatuor, videlicet : Cap. VI. — De matrimonii revalidalione. 603 1 Ut impedimentum, quod matrimonii nullitatem adduxit, sit juris mere ecclesiastici, sive se referat ad inhabilitalem par ium, sive tantum sit defectus formae Codicis. Ita can. 1139, § 1. Additur vero § 2 ejusd. can.: «Matrimonium contractum cum impedimento juris naturalis vel divini, etiamsi postea impedimentum cessaverit. Ecclesia non sanat in radice, ne a momento quidem cessationis impedimenti ». Hinc exclu­ ditur possibilitas sanationis post matrimonium nullum ex capite erroris, vis et metus, ligaminis, etc. Hisce autem verbis canonis cit. non dirimitur quaestio, un nullo modo possit S. Pontifex matrimonia hujuscemodi sanare. Videtur id posse fieri, si cessavit impedimentum, a momento quo esse desiit; ita ut dis­ pensatio per sanationem retrotrahatur usque ad hoc momentum (cfr. Chelodi, 168, nota 4). Immo affirmat Card. Gasparri (II, n. 1219), id nonnumquam factum fuisse « valde gravibus de causis » et non obstante responso S. Officii contrario, 2 Mart. 1904 (de quo idem Em. auctor plura habet n. 1217). 2° Ut verus ex utraque parte matrimonialis consensus datus fuerit, sive ab initio, sive postea ; sanari enim non potest radix, quae non exstitit. Quapropter requiritur ut, saltem tempore cele­ brationis, conjunctio speciem matrimonii habuerit, et non fuerit manifesto fornicaria. Can. 1139, § 1 et 1140. a) Matrimonialis utique consensus non consistit regulariter cum impedimenti notitial, cum nullus serio velle valeat, quod fleri non posse cognoscit ; potest tamen consistere, si ad illius vim irritantem non sufficienter attenditur, vel si haec vis ignoratur, vel non creditui, vel non satis perspecta habetur. Hinc concluditur, matrimonium civile posse in radice sanari, dummodo vere matri­ monialis consensus praestitus fuerit. Hoc tamen pro catholicis, qui probe nove­ runt per matrimonium civile solos civiles effectus ordinari, non est de facili admittendum. — Quoad eos vero, (pii omnem religionem abjecerunt, quan­ doque primus consensus praestitus est matrimonialis, quandoque simpliciter fornicarius. Cfr. S. R. Rot., 23 Febr. 1912 f.1,.1. «S., IV, p. 384) ; Ami du Cl., 1913, p. 63. b) Quod si consensus ab initio quidem defuerit, sed post a praestitus fuerit, sanatio concedi potest a momento praestiti consensus. Ita can. 1140, §2. 3° Ut consensus utriusque perseveraverit. Can. 1139, § 1 et 1140, § 1. Solet haec conditio, ut plurimum exprimi in Rescripto : quod sinon expressa fuerit, debet pleno jure supponi. Nam si consensus, matrimonio nondum convalidato, revocatus fuerit, nequit amplius sanari, cum jam destructus sit ; secus enim dicendum foret, matri­ monii sacramentum posse a formaliter invito recipi. a) Non interrumpitur consensus dissensu inlerpretativo ; quia hujusmodi dissensus non pugnat cum actuali vero consensu. De celero, non est anxie de consensus perseverantia inquirendum ; sufficit si non constet de revoca­ tione. Querelae, lites non sunt sufficientia signa revocationis, etiamsi pars ignara impedimenti exinde prompta esset ad solvendum matrimonium, vel jam petierit divortium quoad torum et habitationem. 1 Nota : regulariter. Dicit enim can. 1085: «scientia aut opinio nullitatfs matrimonii convnsum matrimonialem necessario non excludit ·. ut jam notavimus, n. 1971, 5° c. 604 P. III. — Τι. VIII. De matrimonio. b) Interrumpitur vero consensus, si alteruter conjux mortuus fuerit, vel ii, perpetuam amentiam inciderit. Proles tamen suscepta poterit legitima declarari, quin ipsius matrimonii sanatio proprie dicta pronuntietur. Cfr. A. S. I p. 182 seqq. — Si declaratio nulli tatis postulata fuerit, pendente lite, jrusln sanatio a S. Sede peteretur, item si conjuges separationem a toro et mensa instituerint (Chelcdi, n. 168). 4° Ut adsit gravis atque urgens causa : quae habetur, si matri­ monium aliter, vel nullo modo, vel saltem non sine gravis damni periculo, revalidari possit. Valida tamen foret sanatio, si Papa scienter abque causa eam concederet ; secus vero, si Ordinarius, etc.. utens Rescripto, illam pronuntiaret (ex c. 84). Causae urgentes petendi sanationem (in petitione exponendae) adsunt, >i nullitas matrimonii, ob exsistentiam impedimenti infamantis, comparti mani festari nequeat sine gravi incommodo ; — si una pars adduci nequeat ad renovationem consensus, quamvis in matrimonio permanere velit ;—si ob rationes graves (v. gr. si parochus deprehendat ex incuria sui praedecessoris multorum matrimonia invalide fuisse celebrata) praestet conjuges in bona fide relinquere, et similia. Ex his evidens fit, sanationem concedi posse et n* ipsa multoties pronuntiari, inscia utraque parte; unde eam quilibet petere potest. 2087. Pro praxi. 1° Confessarius (vel parochus), qui judicat matrimonium invalidum securius per sanationem revalidari posse \ videat imprimis cu/u»nam fori sit impedimentum, quod matrimonio obstat. Si impedimentum esi fori externi, recurrat ad S. Off. vel ad S. C. de Sacr., pro diversitate casuum (mediante Curia episcopali) ; si vero impedimentum est fori interni, adeat S. Poeni ten tiariam (vide dicta ti.2051).— 2° In ipsis litteris supplicibus el naturam impedimenti et causas sanationis exponat, sicut pro dispensatione proprie dicta requiritur. Cfr. dicta n. 2049 et 2051 ; vide Appendicem. Ill, 6°.— 3° In exsequendo Rescripto sanitionis, sequatur ad amussim clausu­ las, secundum regulas n. 205»-2057 expositas.— 4° Fulminet sanationem, ad normam iisdem num. indicatam. Haec vel similis formula adhiberi potest. Ego, auctoritate apostolica mihi concessa, matrimonium a te contractum cum 5 in radice ejus sano et consolido, prolemque susceptam vel suscipiendam legitimam declaro In nomine Patris,etc.— 5° Curet ul conjuges, eo momento quo sanatio exsecutioni mandatur, sint in statu gratiae (cfr. n. 2081, II, fin.) ; unde ordi­ narie post absolutionem sacramentalem Rescriptum exsequatur.— 6° Peracta sanatione matrimonii ad forum externum pertinentis, inscribat convalidationem matrimonii, vel in libro parochiali (si prudentia id sinat), vel in libro secreto in Curia episcopali servando. JIn specie considerandum est etiam illud : a) In litteris supplicibus exprimi debet, an consensus ab initio, etc. adfuerit et perseveret, an partes sint in bona fide, quare non simplex convalidatio petatur, b) Cum sanatio dari potest etiam utraque parte inscia (can. 1138, § 3), fulminatio in eo casu necessaria non erit1 (cfr. Chelodi, 169). . 1 Attendat confessarius ad indolem alterutrius vel utrlusque conjugis. Si enim prudenter timendum est. ne mox unus Uterum deserat et familiae valedicat, potius est non pdr* sanationem — * Attamen in rescripto sanationis quod secretum remanere debet el de qv· (non monentur putatif, conjuges solet S. C de Sacr. has apponere conditiones : ut detur in corma commissoria ab Ordinario loci, constito prius de perseverantia consensus in singulu aslbus (sci. paroehu- p· r < cr< informationes inquirere debet an convivant : tunc prae· Cap. VI. — De matrimonii revalidatione. 605 Articulus III. De revalidando matrimonio invalido ob defectum formae. 9 2088. — Matrimonium invalidum ob defectum formae nequit amplius convalidari, nisi servata forma Codicis, vel obtineri debet dispensatio aut sanatio. Can. 1137. Prae omnibus autem perpen­ dendum est, quonam animo sint conjuges, utrum nempe ulraque pars, vel altera tantum, vel neutra sit rite disposita. Cfr. Instr. Card. Caprara (ap. Moser, de Imped, rnatr., app., η. XVI). Itaque : 1° Si uterque contrahentium sit rite dispositus, servanda est forma Codicis, vel occulte, si nullitas matrimonii sit occulta ; vel publice, si sit publica. Quod si Ordinarius, ob peculiares circumstantias, expedire judicaverit, ut matrimonium secreto coram parocho et duobus testibus celebretur, secreto celebrari poterit : dummodo alia ratione publicum scandalum removeri pos­ sit, et quamprimum removeatur (cfr. n. 2080). 2° Si una pars tantum sit bene disposita, et alter contrahentium renuat convalidare matrimonium in facie Ecclesiae, satagendum est. ut ipse, per specialem procuratorem consensum de praesenti coram parocho et testibus exprimat, sicque matrimonii validitati consulatur. Si neque hoc obtineri possit, consensus vero matrimonialis nullo modo luerit revocatus, ad sanationem in radice deveniendum est, servatis conditio­ nibus et normis, ut supra (n. 2086 et 2087). 3° Si neuter contrahentium matrimonium in forma legitima revalidare consentiat, dispensationi non est locus, cum contumaces minime Ecclesiae indulgentiam sentire mereantur. Experimentum tamen tenturi potest, ait Lehmkuhl, II, 1051 ; vel potius posset peti, ut recte animadvertunt Noldin-Schmitt (ΙΙΙ,η. 660), sanatio, si ex gnzci ratione ambo renuerent praestare novum consensum. Nuptiae revalidatac, si revalidatio fuerit publica, sunt, iterum benedicendae ; quia revera nunquam benedictae fuerunt ; secus, si revalidatio fuerit secreta In. 1079). Revalidatio publica inscribitur in solitis libris parochialibus. Quodsi jam olim matrimonium fuerit in forma celebratum, tunc vel nova fit inscriptio cum remissione ad priorem, vel ad hanc tota res debite adnotatur. Revalidatio secreta, si fiat in forma Codicis, inscribitur in libro matrimonio­ rum secretorum. Quia saepe propter matrimonia mixta occurrit casus invalisumitur. eorum consensum perseverare) ; ut nullum obstet canonicum impedimentum a quo S. Sedes non dispenset (de omnibus aliis impedimentis dispensare poterit episcopus) ; ut pro singulis casibus ad notetur vel in libro matrimoniorum vel in libro sub secreto ser­ vando. 606 P. 111. —Tr. VIII. De matrimonio. dilatis ex dejectu formae canonicae, notetur recens r?sp. S. C. de P. F. 4 Sepi 1931 fapud Gasparri, II. n. 1224) : « Juxta ultimas dispositiones 0'. Officiii:posse sanari in radice mixta conjugia, nisi habeatur moralis certitudo parler, acatholicam universae prolis., catholicam educationem non esso impedi- | turain ». Cfr. etiam de eadem haere Theol. prakl.Q-chr. »(Linz.) 1934,p.5S2 Quaestio Specialis. De matrimonio civili. 2089. — I. Notio. Matrimonium civile consistit in mutua viri et feminae voluntate ineundi matrimonium, coram magistratu civili et juxta legis civilis regulas declarata. Eo fine fideles matri­ monium civile ineunt vel inire coguntur, ut non priventur juribus, quae Status cuique vero matrimonio adnectit et adnectere debet. Quemadmodum Ecclesiae munus est ea statuere, quae pertinent ad matri· inonium, prout unum est ex septem sacramentis ; ita jus est penes societa­ tem civilem determinare effectus matrimonii civiles. Huc spectant causae dotis atque haereditalis, item caus ab ea copulam appeti ; quia tunc petitio est revera redditio (VI. 930). Ratio secundi est, quia votum non potest praejudicare jun alterius conjugis (VI, 949). Quod si conjux non solum permisit votum compartis, sed in ipsum consentit intendens cedere jun sue, neutri jam licet debiti petitio aut redditio. S i • ad invicem voverint, non intendentes cedere juri suo, adhuc tenetur ait·· petenti reddere », ut communiter docetur. Et ratio est, quia petitio est adh justa, et ex parte actus honesta, licet ex parte petentis illicita, ot quia, petenti nunquam denegari potest res, quae illi ex justitia debetur (VI, 1·· 2097. — IV. Conjux qui, durante matrimonio, adulterium com­ misit, a comparte repelli potest, quoad debitum conjugale. Rati est, quia adulterium est. una de causis divortii (cfr. n. 2123). tg) tui hic de adulterio certo et consummato, quod nec permissum ne ' !><· viro autem post Inita- nuptias castrato scribit Cani. Gasparri (II. n. 108?, noO . melius esse ut in casu pracUco lain aravi consulatur S. C. S. Olllcii ; quia, secundum E" auctorem (contra plure- alio- qui copulam licit.un tenent), ipse c rei maritali operamur nequit, nam eunuchi impotentia certa est ». V ide n. 201 i. Cap. VII. — De conjugum officiis. 613 condonatum fuerit ab altera parte, ut suo loco declarabitur (n. cit. 1°). Vide etiam Cappello, n. 811, 813. 2. De requisitis ex parte finis. Actus conjugalis, ut licitus atque honestus sit, debet exerceri ob finem honesti m. Constat ex dictis de honestate actuum humano­ rum (cfr. n. 307). 2098. — Principia. I. Licet actum conjugalem exercere ob fines qui matrimonium cohonestant. Tales fines sunt : 1° Proles gene­ randa ; quia hic est finis ab ipso matrimonii Auctpre intentus. Nec tamen prolis generatio necessario intendi debet, dummodo positive non impediatur ; immo licet conjugibus simplici affectu optare, ut non nascatur proles, puta propter difficultatem eam alendi. 2° Debitum reddendum ; quia haec redditio est actus jus­ titiae emanans ex ipsius matrimonii institutione. 3° Incontinentia {’itanda in se vel in compacte ; quia post lapsum protoparentum, matrimonium etiam ordinatum est in remedium concupiscentiae. Si autem de compactis vitanda incontinentia agatur, actus non solum est licitus, verum etiam ex praecepto caritatis obligatorius. Praeterea, licite exercetur ob quemcunique finem honestum secundarium. v gr. ad fovendum amorem conjugalem, ad corporis sanitatem ; quia nihil vi tat, quominus ad finem honestum adhibeatur medium in so licitum, el ad illum finem utile (VI, 882, 883, 927). 2(199. — II. Non licet exercere actum conjugalem ob solam voluptatem. Constat ex 9tt propositione ab Innocentio X 1 damnata : Cipus conjugii ob solam voluptatem exercitum omni penitus caret culpa ac defectu veniali ». Ratio damnationis datur, quia est quaedam perversio ordinis delectationem intendere ut finem, quam natura intendit ut medium. Sed venialis lanium culpa est, quia inordinatus usus rei licitae per se non est gravis, nisi quis in ipso ceu in ultimo fine quiescat (VI, 912). Dictum est : ob solam voluptatem, i. e. excluso quocumque alio fine : quia nisi talis exclusio fiat, actus ceu licitus apprehensus, et rite exercitus, virlualiteret natura sua ad proprios fines intrinsecos refertur. Quare ct omni culpa caret, licet delectationis appetitus ad eum impellat (cfr. n. 1966). Graviter autem peccat conjux. qui copulam maritalem exercet eum affectu adulterino ad aliam personam, quam sibi praesentem imaginatur vel exoptat. Similiter graviter peccat maritus qui, ut se excitet ad venerem, delectatur in copula i igitala inter ipsum el alienam vel aliam priorem uxorem. Non esset mortale, -i conjux cum delectatione cogitaret dc pulchritudine personae alienae (sed sine pravo affectu) ; nec esset peccatum, si delectaretur de copula aliena cogi­ tata. Periculosa. est tamen hujusmodi cogitatio (si nimirum est dc copula 614 P. HI. — Tr. VIII. De matrimonio. inter personas determinatas) : unde ab ea abstinendum. S. Alph., X i 914, 932, II. Cfr .ii. Ia n. 357. Pro praxi. 1° Licitus est actus conjugalis, quamvis ob sterilitatem sit spes prolis : id enim Iit per accidens, et ceteri matrimonii fine? ··.··„ cohonestant. 2° Conjuges, qui copulae voluptatem assumunt in remedium concupiliae, seu ad vitandam incontinentiam, potius agunt ex amore virtutis φη· ex amore voluptatis : quippe qui servare continentiam et peccatum vr intendunt. Qui vero voluptatem propter se ipsam appetunt, ducuntur ac:non virtutis, sed voluptatis : quod honestum non est (Vind. Alph., P Vi! q. 8, a. II, 2). 3° Quoad usum matrimonii propter solam delectationem, conjuges soki esse in bona Ilde, nec plerumque fructus ex monitione sperari potest Γι', consultius est ut confessa ius eos in sua bona fide relinquat (cfr. lusi ',· Confess., p. 20). Quandoque etiam haud al.s re erit conjuges timoratos mon· n fruitionem delectationis ex copula orientis non esse peccatum. 3. De requisitis ex parte aliarimi circumstantiarum. 2100. — Debitae conjugalis actus circumstantiae respiciunt potissimur: ad ejus modunt, locum et tempus. Cfr. Eschbach, Disp, phys., disp. t. c * Capelhnann-Bergmann (Edit. 16), p. 242 ; Antonelli, Theol. Pastor., c. de i.-> matrimonii ; Inst. pro Confess., p. 25 seqq. I. Modus seu silus naturalis in usu matrimonii est, ut muli·?! sit succuba et vir incubus ; cum sit aptior ad effundendum et reci­ piendum semen : unde, per se, nefas est hunc situm mutare, cum talis mutatio sit inversio ordinis naturae. Dicunt tamen communiter AA cum D. Thoma, non esse per se mortal··, si actus exerceatur situ indebito, vel stando, vel sedendo, vel a tergo Dior» pecudum, vol viro succumbente, modo semper pat in vase naturali. Nam muta­ tio situs genet ationem ordinarie non impedit, cum .semen virile in matricem mulieris ex se naturaliter attrahatur I deo que nullum erit peccatum, si mod's naturalis mutetur ob justam causam, v gr. periculi abortus, scandali. difT» cultatis (VI, 917). Diximus : 1° per se non esse mortale : docet enim Angeliniper accidens posse in hoc graviter peccari, si agatur ex prava concupiscenti: v. gr. affectu bcstialilatis, aut sodomiae ; 2° modo semper pat in tuse natunli, secus enim violaretur essentialiter ordo naturae, et finis matrimonii prorse ■ frustraretur. Cfr. dicenda n. 2112. An mortale sil. quaeres, mutare situm, ita ut aliqua pars seminis deperdalir et generatio difficilior reddatur ? — Communius negant DD., etiamsi id li.it malitiose ; quia si semen infundatur in vas, partialis ejus post infusionem perditio, quae in aliquibus sitibus accidere potest, evenit casu, nec praepedii conceptionem (constat enim ad generationem parum seminis satis esse) : electio igitur modi minus apti ad fecundationem non est deordinatio gravi?. E contrario, si experientia constaret, feminam ob mutatum naturalem situm nihil seminis retinere, tunc mortale esset ; sed hoc non videtur posse constat. Et idcirco confessarius non debet de hoc periculo interrogare (VI, 917 · H Ap . XVIII, 39). 2101. II. Locus actui conjugali conveniens, non potest esse, sicut ipse naturalis pudor dictat, nisi secretus. In loco publico seu Gap. VII. — De conjugum officiis. 615 coram alijs, et maxime coram filiis, actus conjugalis foret gravissi­ mum scandalum. — Si autem fieret in loco sacro (praeter casum necessitatis), esset irreverentia gravis (cfr. 5. Alph., VI, 920). Exinde tamen non violaretur ecclesia (n. 582, 2°). Admonendi sunt conjuges, ne pueros rationis compotes (aut alicujus mali­ tiae jam capaces) secum in lecto aut in cubiculo decumbere sinant. — Quod si propter paupertatem ad id cogantur, caveant saltem ne pueri quidquam deprehendant (Praxis, n. 211). ‘2102. — Ill. Quod ad tempus spectat, quo actus conjugalis perficitur, haec tenenda erunt : 1° Tempus per se est circumstantia indifferens. Ratio hujus est, quia nulla lex assignari potest, qua unquam prohibeatur hujusmodi actus, et antiquae legis mosaicac praescriptiones sunt per legem novam penitus abrogatae. Si canones et SS. Patres usum conjugii diebus festis vel poenitentiae tempo­ ribus prohibere videantur, intelligenda est prohibitio de consilio, non autem de praecepto (VI, 223). 2° Circumstantia temporis potest quandoque, ratione aliorum adjunctorum, reddere actum conjugalem leviter graviterve illi­ citum. Hujus ratio habetur ex lege naturali ; quia juris conjugalis usus potest suspendi vel impediri ob concursum alius juris prae­ dominantia, v. gr. ob periculum abortus vel nocumenti valetudinis. 3° Non obstantibus hujusmodi adjunctis periculosis, actus conjugalis licitus fieri potest, si dantur causae periculo, quod time­ tur, proportionatae. Id patet ex theoria de voluntario indirecto. *2103. — Quaedam in specie dicenda nunc veniunt de tempore jhijus menstrui, praegnationis, purgationis, lactationis et infir­ mitatis 1 (quibus relata in n. 2102, sub 2° et 3°, explanantur.) a) Tempore fluxus menstrui ordinarii, in genere melius esset abstinere a copula, ut tenet communissima sententia ; tum quia involvit quamdam inde­ centiam ; tum quia, ut testantur medici, nocere potest genitalibus feminae partibus, atque inde, si concipiat, aliquod postea abortus periculum adducere ; tum (piia quaedam intemperantia est non exspectare tempus aptum brevi adfnturum. Si vero specialis adsit causa coeundi 2, copula licita erit. - Tem­ pore extraordinarii fluxus sanguinis, qui ex morbo provenit el diuturnus vel prpetuus est. copula Ium evadere posset illicita, cum experientia constaret fluxum post copulam augeri ; id si accidat, copula ordinarie aliquantum nocebit, in aliquo casu etiam graviter. Si leviter tantum noxia erit, copula ’ Po -t balneum, venae sectionem, prandium vel coenam, concubitus non solet esse nota­ biliter periculosus : unde nihil habemus quod de his circumstantiis fusius loquamur (VI. ·. 910. 950). — ’ Sunt auctore-, qui nullam specialem causam requirunt, s-d dicunt, lieim »sse copulam per se, et nonnisi per accidens fleri illicitam, cum nempe damnum affer.il •aoilali, etc. Vide .Werhefoach, III, η. 921, 3" ; Woutere, de virt. castit. n. 9Ï. GIG . licita evadet, eo quod secus vir perpetuo abstinere deberet, quod ct grav > L • * K ifWBfj* !· " ' , ’ /' * MKyep'· **.' . * \ ' 1 J'. ? s ■■ . , - .’"L ; A* P. 111. — Tr. VIII. De matrimonio. ; a) In morbo contagioso unius conjugis, si sit veneretis (syphilis) in primo et secundo gradu exsistens, graviter illicita est copula, propter horrendas sequelas, quas pro compartc et pro prole secum trahit (secus vero, si morbus sil in tertio gradu, in quo infectionis periculum est renudum). Unde partem infer tam non excusat periculum incontinentiae (nisi contagio avertatur) ;n« alteri parti copula potest imponi. Hunc vero morbum ipsa comparti no' *.! manifestai tenetur, ob infamiam ; dummodo, dum tacet, debitum nec potat. nec reddat, λ id? tamen n. 2108, 2°, ubi de modo agendi alterius conjugis sani, si nempe pars infecta instanter debitum requirat. Cfr. Nouv. Bev. Theol.. 15, ρ. 611 ; Inst, prj Confess., p. 26. — In ahis morbis contagiosis, pariter stricte prohibita est copula, si brevi mortem inferre apti sint ; secus vero, si sint chronici st u diuturniores ; quia periculum incontinentiae (quod utique vix abesse potent) praevalere videtur. Tenetur porro pars infecta morbum antea manitestare comparti. Vide etiam quae sub line de phtysi dicemus. β) In morbo non contagioso, subdistinguendum. Etenim, vel morbus hujus· ■ V' j'. : J’-. · , I ? U Γ t ί® ' tp' 1 K IV Tv* Sil■r£ HJ · j ' incommodum et ordinarie grave incontinentiae periculum ei allaturum quae contra leve nocumentum uxoris certe praevalent (VI, 925). Vide Cap: mann, p. 245 ; Inst. pro Confess., p. 28 sub g. b) Tempore praegnationis, copula, .secluso abortus periculo, communi;· licita censetur ; quia nullo jure prohibetur, onusque gravissimum foret,si tanto tempore tenerentur conjuges se continere. Periculum abortus tanto minuseril quanto longius copula a die conceptionis distat. Unde exsistere dunlax. potest intra primos praegnationis menses, et. hoc tempore tum solum, cum copula aut saepius aut impetuosius peragitur ; quare, conjugibus moderati·· quoad numerum et modum commendanda est l. Celerum, ob periculum abor­ tus, copula minime vetari potest, tum quia de incipiente praegnatione nen··· quidquam scit, saltem nihil certi ; tum quia almrlus multo saepius ex morbo·: dispositione, (piam ex causa directa proveniunt. Valde dissuadent aliqui auc­ tores, ne copula habeatur tempore partui omnino proximo (cit. Inst. p. 27 c) Tempore purgationis, ex communiori et probabiliori sententia, copula potest evadere illicita ; tum propter indecentiam, Ium propter periculum nocumenti in uxore. Si nocumentum timeatur grave, culpa mortalis poterit non abesse. Porro, ex sententia .S'. Alphonsi (VI, 92G), qui medicum valdr peritum consuluit, grave nocumentum prudenter timeri potest intra biduum post partum ; et, juxta recentiores medicos, adhuc diutius, per unam puta vel duas hebdomades, perstante scilicet fluxu puerperii, aut magna mulieris debi­ litate, aut aegritudine. Cfr. Capellniann-Bergmann, p. 282 seqq. Notat (o. c. n. 9G), hoc pendere etiam a mulieris constitutione : quae circumstantia considerari debet. d) Tempore lactationis, copulam licere communissime affirmant ; tum quia (emina tempore lactationis vulgo non concipit ; tum quia, si nova incipiatur graviditas et lac inde mox diluatur ac brevi desinat, semper alia via poterii proles lactari. Celerum, gravius esset onus, si conjuges tanuliu cogerentur abstinere (VI, 911). e) Tempore morbi, illicitus est actus conjugalis, quando prudenter inde timeri potest notabile nocumentum sanitatis sive pro alterutro conjugo, siu pro utroque, sive pro prole. Ideo distinguendum est etiam inter morbos cont» giosos et non contagiosos, de quibus nunc plura dicemus : ’ Etsi s. .iq>hon,us (VI. 92i ia line) d'eat, coitum cum praemiante culpam esse venialem. * n,,‘ alia honest i causa notant tamen plures auctores (Gaudi, IV, p. 105 j; IVouters, <>. c. p. S3, nola 1) hic tantum Id a S. Ductore intendi · quatenus copula debeat ordinari ad honestum fine. Quare non dillert a senteniia supra exposita. Cap. VII. — De conjuguai officiis. 617 modi est, ul ex copula periculum proximum mortis oriatur, et tunc omnino prohibetur concubitus; vel morbus est multum debilitans, cum febri et summo dolore conjuncto, aut talis, qui per copulam ingravescet ct difficulter postea sanabitur (v. gr. genitalium aegrotationes), et tunc etiam sub gravi prohibetur concubitus, excusare vero potest causa proportionate ; vel morbus est levis, el tunc concubitus non est noxius, nec gencratim vetitus. Phtysi laborantibus usus matrimonii non est per se interdicendus : ipsis autem moderamen summopere commendatur. Phtysis enim, quae certe est contagiosa, a plui ibus etiam reputatur esse haereditaria, eo sensu quod proles ex parentibus phtysicis nata non quidem directe inficitur, sed decursu temporis phlysim propter habitudinem ad hunc morbum facilius contrahet. Insuper, hic morbus eam speciem praebet, quod saepe per saltum progrediatur : unde haud raro videmus prolem, ex genitoribus phtysicis natam.esse integra valetu­ dine, nepotes vero ad phlysim esse magis proclives. Quae cum ita sint, iis adstipulari non possumus, qui phtysicis sive electionem status matrimonialis, sive usum maliimonii jam contracti absolute interdicunt, ('.clerum rationi est certe consentaneum, ut positis pone miis sinamus eos matrimonio conjungi et matrimonio uti, quos abscpie matrimonio perpetuum periculum incontinentiae torquebit : phtysici enim ordinarie vehementer ad voluptatem trahuntur. Deinde satis constat, per copulam hunc phtysis morbum comparti non deferri ivide cit. Inst. p. 2G). Debiti exigendi jus el reddendi obligatio jam cessant, mullum ingravescente morbo ; immo in genere frequentior copula phtysi laborantibus, ait H owfr/s (o. c. p. 84, note 3), multum nocere potest1. § 2. De obligatione actus conjugalis. Duo sunt hic expendenda : 1° qualis sil obligatio pro conjugibus sive petendi sive reddendi debitum ; 2° quaenam sint a tali obliga­ tione causae excusantes. 1. J)c obligatione sive petendi sive reddendi debitum. 21(11. — Principia. 1. Neuter conjux tenetur per se, seu ex justitia, petere debit uni ; bene vero per accidens, ex caritate vel alia virtute, ad id obligari potest. — 1° Aon tenetur ex justitia, quia nemo tenetur uti jure suo. Quod etiam probabilius admittit 5. Alphonsns (\ I, n. 928, 929), etsi compare sit in periculo formali incontinentiae ; quia .s*i nulla fit petitio expressa vel tacita, nulla adest obligatio justitiae ad reddendum. Obligavit se quidem conjux ad non frangendam fidem, non vero ad impediendum alte­ rum, ne fidem frangat. - 2° Obligari potest ex caritate vel ex alia virtute graviter aut leviter, prout urget haec vel illa virtus. Com1 ( uni hodieduin passim sermo occurrat de mediis adbibendis ad humanam progeniem in melius provehendam, de theoria sic dicta viiyenicn sive positiva (v\ g, sterili/alio obligatoria) sive negativa (interdictio absoluta matrimonii, etc.), juvat commemorare, eam omnino esse damnatam, <4 stabiliatur posthabitis legibus seu naturalibus, seu divinis, seu ecde?iasllcfs .ul matrimonium singulorumque Jura spectantibus ■ (S. OiUc. 18 Mari. 1931. — .1. .1. <$.. .Will, 1931 p. 118). Haec eadem eugcnica theoria jam damnata habetur in Encycl. Pii PP. XI : ( a>h ronnubii (31 l »ee. 1930); et ratio patet (cfr. .Voue. /?er. IheoL 1931, p.528 seq)· 618 P. III. — Tr. VIII. De matrimonio. muniter autem docent ΛΑ., gravem esse obligationem petendi ex caritate, quando hoc judicatur necessarium ad vitandam incon­ tinentiam in alterutro conjugum, vel ad fovendum mutuum amorem. Idem admittunt, si generatio prolis sit valde necessaria bono publico vel paci familiae (VI, 938). Possunt conjuges pacisci de non utendo matrimonio, et tunc neuter o.j potest ad reddendum debitum ; sed hoc pactum (quod raro expedit) pote-i ex mutuo consensu rescindi : immo, superveniente incontinentiae periculi, remitti debet ex caritate, saltem ad tempus, ut incontinentia vitetur. 2105. — 11. Uterque conjux tenetur ex justitia, et sub gravi, reddere debitum alteri conjugi rationabiliter ac serio petenti. Constat ex Apostolo (1. Cor., 7, 3) : Uxori vir debitum reddat : similiter autem et uxor viro. Ratio est, quia vi contractus matrimonialis mulier sui corporis potestatem non. habet, sed vir. Similiter aultic et vir sui corporis potestatem non habet, sed. mulier (ibid.). Et ideo non possunt usum conjugii sibi invicem denegare sine injustitia, quae est, per se, peccatum mortale ; quia est denegatio ex natura sua gravis, saltem si saepius vel obstinate fiat (VI, 938 : H. Ap„ XVIII, 44). Diximus autem : 1° Rationabiliter petenti ; nam cessat obligatio, saltem jusliliai, si petens non est sui compos (ut amens, vel perfecte ebrius), quia non petit humano modo (vide tamen n. 2108, 4°, nota) ; vel si petit immoderate (bis aut ter quolibet die) ; intempestive (v. gr. tempore purgationis, menstruationis) : uxor enim non hoc pollicita est ut sit serva libidinis. Cessat haec obligatio, a fortiori, si eompars petit injuste, et quoties genera!im legitima intervenit denegandi causa, ut mira n. 2106 seqq. fusius explicabimus. Attamen tunc adhuc dari potest obligat io caritatis, nempe ad vitandum in petente periculum incontinentiae, irae, blasphemiae, ut modo diximus. 2° Serio petenti ; nam si conjux tantum remisse petat, vel facile precibus denegantis cedat, ex communi sententia, non est mor­ tale, nisi petens versetur in periculo incontinentiae ; immo ner veniale, si qua detur denegandi causa, Nihil autem refert, utrum expresse petat, an tacite ; sutlicit enim si manifestet quibusdam signis se illum actum desiderare, etsi eum prae verecundia exigere non audeat (VI, 928, 938, 940). a) Mulieri necessitas est se non reddere ineptam ad generandum, v gr. per excisionem ovariorum (cfr. n. 756), vel per injectionem liquidi spermato· zoida enecantis, vel ope radiorum Rnitgen aut Λ' dictorum (cfr. Schw. Kirth. zeit. 1927, p. 3) ; item sc reddere aptam ad penetrationem, dummodo agatur de operatione ordinaria (recole dicta n. 2008, 2°). ’ Cap. \'I1. De conjugum officiis. 619 b) Mortalior peccat uxor, si obstinate neget etiam pro una vice duntaxat, dum (nota) vir serio et instanter petit. Similiter, si in redditione magnam morositatem ostendat, cum periculo aut etiam cum animo virum deterrendi a petitione ; si debitum non concedat nisi coacta; si viro dure et contumeliose suas petitiones exprobret. — Advertat confessarius, haud raro quasdam mulieres tali modo peccaro sub vano praetextu devotionis. c) Denegatio excusatur a culpa gravi, ob parvitatem materiae, sit fiat raro (V. gr. semel in mense) saepe petenti, citra periculum incontinentiae vel gravis dissidii ; item, si nonnihil et sine causa differatur redditio, puta a die ad noctem, a nocte ad mane (VI, 940). d) Graviter delinquunt illi pessimi viri, qui, sive ex avaritia ut prolem evitent, sive ex malevolentia, sive ex amore concepto erga alias, proprias uxores numquam aut fere numquam cognoscunt, quamvis bene praesumere debeant quod ipsae id aegerrime ferant. Berardi. Praxis, η. 336. 2. De causis a debiti redditione excusantibus. Obligationem reddendi debitum in praecedentibus adstruimus. Jamvero, hujusmodi obligatio, licet in se stricta et sancta, in uno cessare potest, cessante jure exigendi in altero : haec quippe sunt correlativa. Jus autem petendi cessat in tribus casibus : 2108. — Principia. I. Cessat jus petendi, si ob justam causam adimitur a jure. Quare causa legitima divortii privat reum jure exi­ gendi, ad normam sci. num. 2123 (ubi de divortio agemus). 2107. — 11. Cessat jus petendi, ratione malitiae in ipsa petitione. Hic autem, duce 5. Alphonso (VI, 943-946), probe distinguendum erit, prout nempe malitia se tenet vel ex parte actus, vel ex parte ipsius petentis. a) (’.essai jus petendi, quando malitia se tenet ex parte actus, ita ut actio, quae petitur, sil mala in se, objective considerata.— Si hujusmodi actio est intrinsece et graviter mala, quam nulla causa excusans cohonestare potest (v. gr. si petitur sodomia, vel copula cum mediis praeservativis) ; vel talis est. quae nonnisi cum gravi scandalo perfici queat (v gr copula in loco publico), jus petendi tollitur absolute. — Si vero haec actio, licet in se ordinarie illicita, admittit causas cohonestantes, pro varietate adjunctorum (v. gr. si petitur copula in loco sacro, vel tempore menstrui, vel situ innaturali, etc.), jus petendi aufertur cbnditionate tantum. Tunc, deficiente ex parte petentis rationabili causa, compars reddere non tenetur; tenetur autem,si petens habet justam sic agendi causam (cfr. n. 2100, 2104). Immo, etiam si deficiant cx parte petentis rationes cohonestantes, licite poterit compars cedere jure suo et reddere, cum causa excusante (v. gr. ne incurratur indignatio consortis). Si vero hujusmodi causa proportionala reddendi non suppetit, sub gravi vel sub levi (secundum materiam) ipsi interdicitur id praestare, ad quod petens nullum jus habet. b) Aliter decidendum, si malitia in petitione se tenet tantummodo ex parte petentis (v. gr. quia habet votum castitatis, vel quia petit ob solam volupta­ tem. vel quia copula abusurus est, se retrahendo, ad committendam pollu­ tionem) ; aliis verbis, si petens non mala et injusta petit, sed solummodo 620 P. HI. Tr. VIII. De matrimonio. Cap. VH I. — De conjugum officiis 62 i male et illicite. Tunc alter, proportionata exsistente causa, reddere potat; quia petens ad actum invitat, ad quem jus habet, licet ipse actum vitiet Reddens tamen, ut cooperando immunis fiat a culpa, monitionem ut petite desistat prudenter praemittat. — Immo, non desunt qui affirmant comparleia ad reddendum teneri, horumque sententia Λ’. Alp/ionso probabilior apparet (VI, 94 i ; ed. G., IV, p. 125) ; sed de onanismo vide dicenda n. 2116. periculo constat, et insuper conjuges in magno periculo incontinentia * versa­ rentur si ob hanc causam perpetuo eis ab usu matrimonii abstinendum esset, vix aut ne vix quidem debitum ob praefatam rationem denegandum est (VI, 953). Vide Berardi, Praxis, η. 346. 6° Non habet denique jus ipse petens, qui adeo vitio organico cordis labo­ rat, ut coitus de facili exitialis esse possit. 2108. — 111. Cessat jus petondi, si ex copula oritur notabile detrimentum, sive pro reddente, sive pro prole, sive pro ipso petente. Ratio petitur ex ordine justitiae et caritatis, ex quo non censen­ tur conjuges se obligasse ad perficiendam copulam cum damno gravi. Immo, si adsit grave et proximum periculum vitae pro alterniro vel pro prole, neuter potest licite petere aut reddere; quia nemo est dominus propriae vitae suae, aut vitae alienae (VI,950). 2109. — Quaesitum. A/ι multiplicitas prolis sit. ratio sufficiens denegandi debitum ? 1° Per se, negative ; sive agatur de divitibus, sive de pauperibus; Ratio est, quia negatio diuturna communiter periculum inconti­ nentiae secum ducit ; insuper proli semper melius est sic esse, quam non esse. 2° Per accidens vero, affirmative : si nempe ad specialem conditionem alicujus familiae pauperis respiciemus, quae, prole rnultiplicata, ad extremam necessitatem redigeretur ex culpa viri negligentis et vagabundi ; quo in casu, praemissa monitione, ne periculi quidem inconlinontiae (ex parte viri) ratio habenda erit. Cfr. 5. Alph., VI, 941 ; Lehmkuhl, II, n. 1088, 6° et 7° ; Wouters, o. c. n. 102. Hinc: 1° A redditione debiti eximitur uxor, (piae proprio experimento vel peritorum judicio didicit se m»n posse partum edere sine gravi vitae periculo. Posset tamen, ad vitandam sui vel conjugis incontinentiam aut ad vitanda dissidia, se objicere periculo tantum probabili et remoto ; quia, tametsi homo non sit propriae vitae suae dominus, potest tamen eam propter caritatem exponere, ut n. 754 dictum est. 2° Eximitur conjux sanus, si compars morbo contagioso (v. gr. peste, mori-' venereo) laboret, et infectionis periculum immineat, ut superius diximus. Potest tamen, justa de causa, periculum non omnino proximum subire ex motivo caritatis, adhibendo nempe media praeservativa licita. 3° Eximitur conjux febricitans, aut alio gravi morbo affectus, ob notabilem nempe corpoiis debilitationem ; item uxor, si incipiente uteri cancro laboret,ita ut post a< tum conjugalem copiosae sanguinis effusioni subjiciatur ; velsicoitum subeat t um dolore valde acuto, qui singulis vicibus repetatur. — Non vero exi­ mitur ob labores et dolores ordinarios praegnationis, partus1, lactationi-, educationis, etc Λ I, 952). A fortiori, non eximitur ob dolorem capitis, qui non mullum protrahitur, ob graveolentiam conjugis, et similia. i° Non datur jus petendi, si constet, in casu particulari, per copulam vita· vel formationi prolis concepta" noceri, vel induci periculum abortus (VI, ',2ί Ad prolem concipiendam quod attinet, timor ne proles infirma nascatur non eximit a reddendo debito . uni huic melius sit sic esse quam non esse2 (S.Alpi-, \ 1. 951) excipe sat probabiliter, si talis prolis procreatio valde gravis esset reddenti » et hoc incommodum non ante matrimonium praevisum fuerit fJKouters, o. c. n. 102). ~'vSI 5° I xor, quae jam experta est se filios mortuos parere, nequit, secluso peri­ culo incontinentiae (in se vel in comparte) debitum reddere : si nempe ipsa periculum vitae subiit ex morte foetus in utero. Quia tamen raro de hoc Quandoque in primo partu dolores sunt extraordinarii. Ex hoc tamen uxor non eximitur •t di bito m postetuxn reddendo sequentes enfin partus facilius fiunt» ut experientia, docet Quoad ebrios et praesertim ebrionos, adesse potest difficultas. Cfr. S. Alph., VI, 9U II. 1090. A medicis enim observatum est. hami levia damna pidli ex copula cua his imminere. Ex altera parte vero, periculum adest, ne ebriosus (si copula denegatur) moveatur ad rixas, ad graves discordias cum uxore, ad adulteria vel ad incontinentiam cum praevisione committendam Jamvero, hujusmodi pericula certe sunt magni moment). Eleo quam\ i> debitum non esset rrddendum, in aliquo casu obligatio denegandi non urgebit. Sunt qui censent, damna nulla proh imminere ex copula habita cum ebrio qui non sit hotI tahlrr e’mo alienae. c) A on licet autem (el verius sub gravi prohibetur) viro se ad copulam prae­ parare per actus sodomiae imperfectae, non consummatae (puta, copulam inchoando in vase praepostero animo eam perficiendi in vase naturali) ;p actus in quibus affectus ad sodomiam deprehenditur (ut, si vir perfricant pudenda circa vas praeposterum uxoris). Cfr. N. Alp/ι., VI, 916 ; LehmhiL II. n. 1070. Sunt qui putant virum posse licite se ad copulam excitare, immit­ tendo pudenda in os uxoris. Quibus respondet N. Alphonsus, id non licere et verius esse peccatum lethaic, tum quia ex hoc modo agendi pollutio copulam praevenit, tum quia in hoc actu quid adest contra naturam (VI, 935). Vid· dicenda n. 2112. -;4ΒΛ 2° Qioad tactis ix proprii μ corpus, a) Certe licent, si ordinantur atl copulam immediate habendam. Licent etiam probabilius mulieri, sive ante sive post copulam, usque ad voluptatem completam, casu nempe quo durantr copula non seminet. Halio est, quia ad delectationem jus habet ejusquesemi­ natio ad generationem quoddam complementum afferre potest. Cfr. S.Alph, \ 1, 91',». b) A on licet autem virb lactibus se ad voluptatem perfectam exci­ tare, si mulier, peracta seminatione, se complete retrahat. Item, non /t· ’ muli· ri sibi procurare delectationem perfectam, post copulam onanislicam (etsi possit licite lactibus imperfectis ad hujusmodi copulam se praeparare). Ratio in utroque casu habetur pollutio, extra naturalem congressum peracta, et ordi­ nationis ad generationem incapax Cfr. Lehmkuhl, II, 1095 ; Aertnys-Damtr. 11, n. 900, q 2 ; l bach, 11, n. 874, nola 2 ; Génicot-Salsnians, II, 546, nota .'· ubi prior sententia auctoris reformatur). fonjugibns licitum esse semetipsos ad congressum praeparare actibus n ruis · rogitationibus, desideriis, delectationibus morosis), nemo est qui i · ' .illi, · t. Abstineant tamen a quibuscumque actibus, quibus affectus adul­ terinus promoveatur, ut supra notavimus, n. 2099. HI 2112. — II. Quidquid est contra finem conjugii, est jrraviter illicitum. Etenim 1° \5; Voue. R^v. TMoL 1923, p. 269 seqq. ; Merhelbach, III, 913). Sunt auctores, v. c. Uotilr» (o. e. n. 1!»»>, umus, n. 2111. Sermo est tantummodo de lactibus, quos exercet conjux in seipsum, altero absente. Itaque duae dantur sententiae: Marc. /nsL Moral, Alph, T. II. Î0 626 Ρ. 111. —Tr. VIII. De matrimonio. Prima sententia (quam post Sanchez, Lopez, etc., tuent ι· multi recentiores) negat hos actus, secluso proximo pollutior, periculo, esse mortales. Ratio : status matrimonialis eos cohonn tat, cum ex natura sua sint ad copulam ordinati, licet copula!, et nunc vel non possit fieri, vel non intendatur. Sunt autem veniales, quia otiosum continent voluptatis incitamentum. Secunda vero sententia, cui cum Diana, Palao, Sporer potin? adstipulatur Alphonsus (VI, 9.36), affirmat hujusmodi actus e??< conjugibus sicul celeris non conjugalis graviter prohibitos, si lias: propter voluptatem (cfr. dicta n. 768, 769) : quia conjux n· habet per se jus in proprium corpus, sed tantum pei accident nempe tantum ut possit se disponere ad copulam. Non appar: igitur quare jus illud generale copulae habendae cohonestare possil actus solitarios : ex una parte enim diserte excluditur in istis acti­ bus exercitium juris matrimonialis ; ex altera vero, nequit dici quod per illos paretur quasi a longinquo via ad faturos concubitu?, fovendo amorem in comparte. etc. : sunt enim actus mere solitarii Adde quod tactus pudendorum, quando fiunt morose et cum com­ motione spirituum, per se tendere videntur ad pollutionem. Quia raro pollutionis periculum aberit, severior i. e. secunda sententia in praxi suadenda erit (S. Alph. cum De Smel, AerlnysDamen, Wouters). 2. De onanismo inter conjuges. 2114. — Notio. Onanismus est copula ita peracta, ut ex semina effuso generatio sequi non possit, ut jam diximus n. 801. lla> verba tamen uberiori aliqua indigent explanatione. Etenim : 1° Duplici modo committitur peccatum onanismi : a) Vel copula rite quidvr incipitur, in quantum vir in vas femineum naturale penetrat ; sed statim a effusionem seminis proximam esse advertit, se retrahit, ita ut semen extra \ effundatur. Accidit etiam ut mulier ante viri seminationem se subtrahat,· fine ut semen non recipiat. Hic modus agendi (quem solum noverunt antiqui vocari potest o nanismus naturalis. Nec vero confundi debet cum fortuita vd necessaria copulae abruptione, de qua superius n. 2112, 3° et -i°. — b) Vel vir ante copulam circumdat membrum pertenui quodam involucro (aut in va? muliebre introducitur aliquod pessarium occlusivum, parva spongia vel ir— trumentum), ita ut, licet copula ad finem perducatur, substantia seminali' usqm ad uterum ascendere nequeat. Tunc habemus on anismum cum instru mento, cujus morem nostra aetas impie provexit (condoms, capote angla·-· Frauenschutz, et».) l. Praeterea, inventus est nefandus modus concepturi 1 Nciaria praxis onanismi haud raro Vall/iusianismus vel potius A>o-3iahhu5iani5nu vocatur, ab oeconomisla Anglo, nomine Malthus, Notandum tamen, istum auctorem, drnimia hominum multiplicatione plus aequo sollicitum, tantummodo abstinentiam a main- Cap. Vil. — De conjugum officiis 627 destruendi statim post copulam, ope nimirum syphunculi, quo semen e vagina eluitur, vel opt· pulveris ctijusdain qui in vaginam ante copulam introducitur (pulvis anticonceptionalis, poudre anticonceptionnelle, etc.). Attamen, ut asse­ runt (Merkclbach, 111, 929), nullus horum modus est omnino certus, nec ex parte instrumenti (cui adnumeratur pseudovagina) nec ex parte lotionis aut substantiae chemicae adhibitae. 2° Onanismus potest esse perpetuus vel temporaneus ; potest perpetrari cum bona vel mala fide. Nostris vero temporibus bona fides, saltem respectu onanismi perdurantis, non tam facile est admittenda. Exsistere vero potest facilius quoad onanismum in tempus admissum, si nempe premuntur conjuges gravibus incommodis subeundis (ratione paupertatis, exiguae habitationis, etc.) 2115. — Principia. I. Onanismus est actus intrinsece malus. Constat : 1° Ex S. Scriptura, quae hunc actum detestabilem appellat (Genes., 38, 10). —-2° Ex decisione Ecclesiae, quae istum matrimonii usum jure naturali prohibitum esse definivit, idque erui docuit ex damnata ab Innocentio XI propositione 49a, quae sic sonat : Mollities jure naturae non est prohibita ». S. Off., 21 Maii 1851 ; 19 Api·., 1853, etc. Eamdem doctrinam denuo ac sollemniter decla­ ravit Pius PP. X/ in Encycl. Casti connubii ’. — 3° Ex ratione, quae dictat onanismum esse veram pollutionem, et simul actionem matrimonium suo fine directe defraudantem, ideoque per se ten­ dentem ad interitum generis humani. Unde nervose 5. Thomas (Contra Gent., 1. 3, c. 122) : « Post peccatum homicidii, quo natura jam in actu exsistens destruitur, hujusmodi genus peccati videtur secundum locum tenere, quo impeditur generatio humanae naturae ». Quare : a) Onanismus nulla causa cohonestari potest : nec causa paupertatis, ne proles alenda multiplicetur ; nec causa infirmitatis vitandae vel periculi mortis in partu arcendi. S. Poenit., 13 Nov. 1901 (A. S. S., 34, p. 423). Cum autem ob ejusmodi motiva onanismus bona fide (saltem ad tempus) patrari possit, ut modo diximus, prudentis confessarii est, judicare utrum monitio expediat necne. Vide dicenda n. 2119 ; sed praesertim gravissima monita hac de re adverte in Encycl. Casti connubii: « Sacerdotes igitur » etc., quae exci­ piunt verba in nota praec. relata. b) Non modo vir onanismum exercens, sed etiam uxor ei formaliter coope­ raris vel consentiens, peccat mortaliter. Ambo absolutione indigni sunt, nisi d peccato sincere doleant et emendationem promittant, vel nisi destruant instrumenta praeservativa (casu quo talibus utantur). Formaliter autem cooperatur uxor, si quaerimoniis circa partus dolores vel pericula, circa prolem monio ineundo commendasse ; dum onanistae media illicita adlibent. Λ medicis quaccumque pollutio passim onanismus nominatur. — * En verba S. Poni. : « Cum igitur quidam, a r’iruliana doctrina jam indi· ab tntlto tradita neque unquam Intermissa manifesto recedentes illam nuper de hoc agendi modo doctrinam sollemniter praedicandam censucrint, Ecclesia Catholica... altam per os Nostrum extollit vocem atque denuo promulgat ; quemlibet matri­ monii usum, in quo exercendo, actus, dc industria hominum, naturali sua vitae procreandae vi destituatur, Dei et naturae legem infringere, et cos qui tale quid commiserint gravis noxae labe commaculari ·. 628 1’. 111. Tr. \ III De matrimonio. numerosiorem, etc., marito ad onanismum praebeat impulsum, hunc eff· : nimirum intendens vel simpliciter praevidens. < c) Non satisfacit muneri suo illo confessarius, qui quando poenitens acm onanismum, altum silentium servat, illuinque verbis generalibus ad ■ i' tionem excitat ante collationem absolutionis. Tenetur enim poenitenku hujus peccati gravitate, aeque ac de aliorum mortalium, monere, et de [·:·.. sito hujusmodi crimen non amplius committendi certior fieri. S. P· 14 Dec. 1876 et 10 Mart. 1886 ; Encycl. Casti connubii (1. c.). 2116. — 11. Onanisino naturali materialiter cooperari poH uxor, si debitae adsunt causae et conditiones. Actio enim viri se rite inchoatur ; ipsa vero peccato viri, abutentis copula, materia· lem tantum cooperationem praestabit per actum in se honestum. Unde sub certis conditionibus et justa accedente causa uxor II· ? cooperari potest. Cfr. Resp. S. Poenit., 1 Febr. 1823 (ap. 6'ί' IV, p. 128). Conditiones autem et causa requisita ita se habent : 1° Ut uxor peccato viri non consentiat, utque semper sit par.·' illud efficaciter impedire, si possit (cfr. n. 518, 519). Diximus peccato; nihil enim prohibet quominus simplici allectu optet non nascatur proles, vel de non habenda prole gaudeat (n. 2098), Nihil·1! prohibet, quominus se ad copulam peragendam excitet, vel durante coiign···. voluptatem consulto quaerat, vel delectationi carnali ex copula ortae tiat. Nullo modo autem posset mulier post abruptionem copulae (ut sua­ rius diximus) voluptatis complementum sibi procurare per seminaliori'· cfr. Routers, o. c. n. 119); nisi tamen probabile judicaret, se, non obstant * abruptione, semen viri excepisse. Saepe etiam praestabit, hoc in ·>■.. uxorem in bona fide relinquere (Houten»·, 1. c.). 2° Ut non cesset prudenter commonere virum de obligation' desistendi ab hac turpitudine. Ha S. Poenitentiaria, die 15Ncv. 1816. Ad talem enim admonitionem tenetur tum ex caritate ec virum, ut ipse nempe resipiscat, tum ex caritate erga seipsam,ut ipsa scilicet omne consensus periculum declinet. Dictum est prudenter ; nam admonitiones non debent esse continuae. ;■ intempestivae, sed opportunae ; cum nempe spes emendationis affulget, ne timendum est aliquod grave malum, puta viri adulterium, indignatio, vel ma­ gnum dissidium. ’ ■ 3° Ut ex justa tantum et (saltem mediocriter) gravi causa inordi­ natum actum permittat. Atque huc faciunt verba Poenitentiaria(in Responso cit.) : « Probati castigatique morales theologi in ho consentiunt, ut liceat uxori debitum reddere, si ex ejus dénégation? male habenda sil a viro suo, et grave inde incommodum sibi timer? possit ; neque enim, aiunt, hoc in casu censetur uxor viri sui peccato Cap. VII. — Do conjugum officiis. 629 formaliter cooperari, sed illud tantummodo ex justa et rationabili causa permittere ». Quare : a) Concurrentibus praedictis conditionibus et cautelis, uxor licite viro petenti reddit debitum (quin etiam reddere tenetur, secundum doctrinam aliquorum AA). Recole dicta n. 2107, fin. — b) Immo uxor licite petere poterit, si ex sua parte urget gravis causa, puta periculum incontinentiae, diuturna privatio juris petendi. Ratio est, quia caritas, ob quam tenetur sui viri, pecca­ tum impedire, non obligat cum tanto incommodo. Cfr. S. Doctorem, VI, 917. — c) Ad sequens responsum S. Poenitentiariae, 3 Apr. 1916 attendatur : Dubium. Utrum mulier actioni mariti, qui ut voluptati indulgeat, crimen Onau aut Sodomitarum committere vult, illique sub mortis poena aut gravium molestiarum minatur, nisi obtemperet, cooperari licite possit? Resp. «) «Si maritus in usu conjugii committere velit crimen Onan, effun­ dendo scilicet semen extra vas post inceptam copulam, idemque minetur uxori aut mortem aut graves molestias, nisi perxersae ejus voluntati sese accommodet, — uxor ex probatorum theologorum sententia licite potest hoc in casu sic cum marito suo coire : quippe cum ipsa ex parte sua det operam rei el actioni licitae, peccatum autem mariti permittat ex gravi causa quae eam excusat : quoniam caritas, qua illud impedire teneretur, cum tanto incommodo non obligat ». ·.) «At si maritus committere cum ea velit Sodomitarum crimen, cum hic sodomiticus coitus actus sit contra naturam ex parte utriusque conjugis sic • oëuntis, isque Doctorum omnium judicio graviter malus : hinc nulla plane de causa, ne mortis quidem vitandae, licite potest uxor hac in re impudico suo marito morem gerere. Miralurquo vehementer S. Poenitentiaria, quod opposita sententia, cum humanae naturae dedecore, in quorumdam sacerdotum animis (ut refertur) insidere potuerit ». 2117. 111. Cum agitur de onanisino, quem vir ope instrumenti vult exercere, uxor non licite eo quem diximus modo potest actui cooperari, sed ad positivam tenetur resistentiam. Illud enim quod vir perpetrare intendit, non solum ratione termini, sed etiam ratione milii ipsius actus quid contra naturam et a matrimoniali con­ tractu alienum prae se fert : unde toto caelo hic modus agendi ab onanisino naturali differt. Sicut ergo vir vere et proprie oppressori esi aequiparandus, ita et mulier invasae. Viro igitur resistentiam positivam opponere debet, et quidem eam resistentiam, quam virgo invasori. Vide quae diximus n. 778 ; et hoc palet etiam ex sequenti responso S. Poenit., 3 Jun. 1916 1 : Quaesita. 1° Utrum mulier, casu quo vir ad onanismum exercendum uti velit instrumento, ad positivam resistentiam teneatur ? 2° Si negativo, utrum sufficiant ad resistentiam passivam ex parte mulieris cohonestandam rationes aeque graves ac pro onanismo naturali (sine instru­ mento), vel potius omnino necessariae sint rationes pergravissimae ? 3° Utrum, ut tutiori tramite tota haec materia evolvatur et edoceatur, 1 S. Offlcium jam die 6 Apr. 1856 statuerat : uxorem in congressu condoinlstico non posse pvqvr procedere, eo quod daret operam rei intrinsece illicitae. Cfr. Kosscf, de Sacr. Matrim , V. n. 3352. 630 P. HI- — Tr. VIII. De matrimonio. vir talibus utens instrumentis, oppressori vere debeat aequipararl : cui pn mulier eam resistentiam opponere debeat, quam virgo invasori? Resp. Ad primum : Affirmative. Ad secundum : Provisum in primo. -MWH Ad tertium : Affirmative. Carolus Perosi, S. Poen. Regens 2118. — Quaesitum. Quid censendum de fecundatione vi, ciALi ? — Duplex a medicis describitur methodus : 1° Altera ine consistit quod natura in sua operatione adjuvatur, quatenusnena aliquis peritus praehctbila inter conjuges maritali copula, collie virile semen, ope instrumenti, atque in uteri fundum injicit. E huic quidem met hodo, si in aliquo casu necessitatis, quo alite mulieris sterilitas non possit vitari, profutura judicetur, nihil ines quod legi naturali repugnet, aiunt nonnulli (cfr. H olders, o. n. 109)1 ; quibus non videtur consentire Gasparri (11, 1095), putam in casu potius adesse impedimentum inipotentiae. 2° Altera methodii· in eo est quod semen, ex pollutione obtentum, artificiali modo feminea organa introducitur. Jamvero haec posterior agendi ratio est graviter illicita, ideoque optimo jure fuit a S. Off. damnata,di·. 24 .Mart. 1897. Cfr. Antonelli, II, 856 ; Eschbach, Disp. phys. theol. disp. 1, c. 4, a. 3 ; Ubach, 11, 866 ; Gasparri, II, n. 1094 seq. Posterior agendi ratio declaratur illicita praesertim ratione pollutionis m praecessit Utanien nec legitimus videtur novus modus fecundationem pr. gendi, in hoc consistens quod medici ex testiculi interiore tunica (epididnr legitimi mariti, absque pollutione aul venerea delectatione, ope instrumenti semen hauriunt illudque in uterum uxoris projiciunt (cfr 1'ernicenA, ·. Castit., n. 2il : De Smet, II. n. 560). Ita judicant Ubach (n. 866). Capp' (n. 382), Merkelbach (III. n. 913), etc., contra Vermeersch (241, 3°) et pauci-s mos alios. Halio : secus enim matrimonium ab ea ratione, qua institutum<·! i natura, depravaretur. Certissimum autem est. id fore illicitum, si ita seros assumeretur alieni viri, etiam consentiente tum ipso tum uxore ejus. 2119. — Monitum- I- De officio confessarii ix interrogando. Cii: prudentia interrogationes circa peccata conjugam sunt instituendae, scilicet ln In genere. De iis quae ad usum matrimonii spectant, confessarius r tan tum interroget, quos, ob justam causam, letha lis culpae reos esse suspici­ tur. Idque faciat modo, quo potuerit, modestissimo, inquirendo, v. gr., ib uxoribus, an fuerint semper obedientes in iis, quae ad statum conjuga­ lem spectant >■. Si ex hujusmodi generali quaestione aliquid culpabilité deprehendat quin tamen naturam peccati sufficienter cognoscat, ita caule nJ quaestiones particulares deveniat, ut poeni tenti occasionem potius praebeat suam aperiendi conscientiam, quam ut eam curiosius investigare videatu De venialibus autem nullum ultro sermonem ingerat, quia, cum non sin: necessario clavibus subjicienda, non est cur investigationes in tam liibrimaleria instituantur Vllamcn interrogatus respondeat, ut ita conscientiarum paci consulere possit. C.fr. 5. Alph., Praxis, n. 35, 41. 2° In specie. D· onamsmo debet confessarius nonnunquam interrogare, Cap. Vil. De conjuguai officiis. 631 (υ!ι (in. p. o q.), Wbuh,s(o. c. η. 119). etc. — * Nonobstanteprohibitione copu­ lat· dimidiatae (de qua egimus n. 21 i 2, 5°), principium enunutiatum cumUbach (II. n. 877, •iib One notae i) verum esse ducimus, cum hic solummodo de opportunitate majori vel minori (emporH sermo est. Homo autem non tenetur « quaerere in usu matrimonii tempora opportuniora ad procreationem . l ltro tamen concedimus, non raro sensus parum christiaro invaluisse apud plures nostrae aetatis (ctr. .Voue. Rev. Thiol. 1923, p. 47 seqq.). Recte idtnr dicit Wer/iefbach (1. c.),|talem pra.xlm non esse publice proponendam, nec esse privatim r alo< suadendam (propter scandalum el periculum ducendi ad onanismum); sed quando­ que po'se confessarium illam caute suggerere (dicendo id in hoc casu non esse malum, etc.). 632 1’. III. —Tr. VI11. Dc matrimonio. Cap. VIL — De conjugum officiis. I Articulus Π. De conjugum cohabitatione. Conjuges oh individuam vitae consuetudinem, qua sibi vicier I devinciuntur, atque oh mutuum auxilium, quod alter alteri pra. I stare debet, tenentur simul cohabitare, nisi legitima separatio I causa eos ab hac obligatione solverit. Unde duplex paragraphe 1° de obligatione cohabitandi ; 2° de conjugum legitima separatiii·. Ultimo speciali quadam ratione agetur de divortio civili. § 1. De obligatione cohabitandi. 2120. — Principium. Conjuges servare debent vitae conjugali' communionem, nisi justa causa eos excuset. Ita can. 1128. Constat tum ex ratione (ex natura scilicet conjugii) tum ex verbis Domini Dimittet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae (Mattr.. 19, 5). S. Alph., VI, 939 ; II. Ap., XVIII, 51. — Communio autem vitae conjugalis, conjugibus imposita, includit consortium ledi, mensae et lori. Quare : (° Neuter conjugum potest alio discedere, altero invito, ad longum krrpus, nisi adsint justae causae, nempe ob bonum publicum, vel ad alenda.' aut tuendam familiam, vel ad vitandum damnum ab inimicis». 2° < Si vir diu deberet alibi manere, teneretur, si commode potest, uxorwi eo adducere, ut secum cohabitet ». Similiter vir tenetur comitari uxorem, si necessities eam ad mutandum domicilium cogit. 3° Regulariter uxor tenetur sequi virum mutantem domicilium, rtian * mutet sine justa causa, modo causa non sil turpis. « El hoc, etiamsi alicula adsit contraria consuetudo, quae non potest derogare juri divino, quod con­ stituit virum caput uxoris. Item etiam, si vir longe discedat et ibi per multum tempus sil moraturus. Secus vero, si brevi inde reversurus sit ; tunc enim nec uxor tenetur sequi virum, nec vir secum ducere uxorem ; prout neqn· tenetur vir eam secum ducere, etiamsi longe discedat, si magnae expensa, J requirerentur ad eam illuc transvehendam » (VI, 977). Diximus regulariter | eteniin «uxor non tenetur sequi virum, si ille velit cam pertrahere ad pi­ catum, vel uxor per discessum exponeretur gravi periculo vitae, aut periculo gravis detrimenti. Sic pariter non tenetur uxor sequi virum vagantem, in­ ante matrimonium errabundam ejus vitam cognoverit » (ib.). Debet autem probabilius, ut dicunt Salman licenses, sequi virum in exsilium ; quia tenetur ejus sufferre infortunium (III. 353). * | 4° Communio ton. qualis a natura conjugii exigitur, non est necessario sumenda sensu stricto, etsi ita sit in usu in plerisque casibus. Sufficit consor­ tium thalami, id est cubiculi, distineto adhibito lecto. Immo, juxta 6’i-parn, II. n 1107 . communio lori videtur formaliter haberi, si uxor et maritnhabent distincta quidem sed contigua cubicula inter se juncta. Hic tamen usa * minus laudandus est. ’ *"1 2121. — Quaesitum. An liceat viro non cohabitare cum uxore eamque expellere c domo, ob dotem promissam et non solutam? 633 Affirmât Panormitanus cum aliis ; sed alii cum Sanchez communius et probabilius negant. — « Patio, quia obligatio cohabitandi non oritur ex solutione dotis, sed ex ipsa lege naturali et divina, qua vir tenetur debitum reddere uxori, et ideo cum ea habitare (VI, 939). § 2. De legitima conjugum separatione. Definitio. Legitima conjugum separatio (quae in jure divor­ tium' vocatur) est : separatio a loro et tecto seu habitatione, rema­ nente vinculo conjugii. Si vel ipsum vinculum dissolvitur, habetur matrimonii solutio, de qua n. 1984 verba fecimus. plena et perfecta 2122. — Principia. 1. Divortium justis de causis fieri potest. Constat ex Tridentino (Sess. 24, can. 8) : < Si quis dixerit Ecclesiam errare, cum ob mullas causas separationem inter conjuges, quoad torum, seu quoad cohabit at ionem, ad certum incertumve tempus fieri posse decernit : anathema sit >. Cfr. .1. 5. Λ’., I, 213. 2123. — II. .Justae caudae divortii sunt adulterium conjugis, certa gravia, pericula animae vel corporis et mutuus consensus. Constat ex diversis juris canonici locis (cfr. can. 1129, 1131), ex iis praesertim qui diriguntur contra nonnullos protestantes, qui adulterium ceu unicam hujus separationis causam agnoscebant. Itaque de singulis agemus juxta ordinem in ipso principio enun­ tiatum : 1° De \ut i.TERio conjugis 2. Est prima et principalis causa, ob quam licet facere divortium, et quidem perpetuum. Constat tum ex jure divino, dicente. Domino (MaUh., 19, 9) : Quicumque dimi­ serit uxorem suam, nisi ob fornicationem, ct aliam duxerit, moechatur : tum ex can. 1129. Ipsa natura id quoque suadet : frangenti enim fidem non debetur fides nec societas. Can. 1129 sic. sonat : « Propter conjugis adulterium, alter conjux, manente vinculo, jus habet solvendi etiam in perpetuum vitae communionem, nisi in crimen consenserit, vel eidem causam dederit, vel illud expresse aut tacite condonaverit, vel ipse quoque idem crimen commiserit. — Tacita condonatio habetur, si conjux innocens, postquam de crimine adulterii certior factus est, 1 Id jure canonico divortium non semper cum quem in jure civili sensum habet, ut videre rd «v n 2I2G. Divortium enim saepe, immo plerumque liodiedum perfectam separationim dirnificat. non tantum quoad cohabitationem, sed etiam quoad vinculi, ut alunt, civilis per­ severantiam. Distinguere tam.cn oportet inter varias regiones, ut suo loco dicemus. — Solet diuturna el injuriosa desertio adulterio aequiparari. Cfr. /\.S. S.. 5, p. 12. Item, sub nomine adulterii intelligitur omnis carnis dirtsio. quails est sodomia et beslialitas. Ita. .S tlph., I. cit.. ex communiori et extrlnsece probabiliori sententia. 63 i P. Ili. Tr. VIII. De matrimonio cum allero conjuge sponte maritali affectu conversatus fuerit. Praesumitur ut nisi sex intra menses conjugem adulterum expulerit vel dereliquerit, autlegili mam accusationem fecerit ». Diximus : adulterium conjugis est principalis causa, etc. Non eri tamen sufficiens divortii causa aliquod adulterium admissum tw· nuptias et postea patefactum ; nisi injuria inde inferatur marito, prout esset si uxor, dum nuberet, ex alio jam gravida fuisset : tunc enim utpote illusus ac laesus potest a se amovere, ex Ecclesiae auctoritate, eam quae fraudem et dedecus sibi molita est. Atqc hoc idem dicendum videtur, si uxor meretricio vacavisset. Diximus etiam : licet divortium jacere ; pars enim innocens not> tenetur dimittere ream, nisi hoc necesse sit ad correptionem atqir ad emendationem, vel ad tollendum scandalum ; et in his etiam casibus excusatur, quoties grave inde incommodum prudenter timeret (VI, 963, 964). Porro reus non amittit certo jus exigendi debitum, nisi postquam pars innocens, criminis conscia, sexe n!) obligatione reddendi exsolverit. Controvertitur enim utrum jus 'exigendi ipso jacto pereat. ' a) Separatio « loro et a tecto (seu habitatione ) potest fieri de se prop:, auctorit ite, cum nempe adulterium omnino certum est ; vel etiam auctoritati Episcopi1. Cfr. can. 1130. Saepius tamen, cum agatur de re fori externi, requiritur interventus Episcopi (cum adulterium non est notorium) ;semp: autem, quando adulterium dubium est. b) Pacta separatione etiam propria auctoritate, conjux innocens fionleuriur unquam com partem adulteram, licet emendatam, recipere (can. 1130) ; nani « ex una parte Christus eum perpetuo liberavit ah obligatione cohabitandi curi adultera, et ex altera parte non videtur caritas per se ad tantum onus obligare (\ 1, 965). Potest tamen conjugem adulterum (quamvis juridice separaluiDi ad se revocare, quia potest renuntiare juri suo, nisi ex ipsius consensu ill statum matrimonio contrarium susceperit (can. cit.). Sed mulieri adultera· vix consulendum aut praecipiendum est ut ad virum redeat, ob frequ» ‘ » malae tractationis periculum (VI. 967). r) Facto divortio juridico, conjux innocens potest, etiam invita parte adul­ tera, Religionem ingredi aut vir sacros ordines suscipere (praeliabita nuru in utroque casu dispensatione Pontificia). Conjux autem adulter non potest Religionem ingredi, nec sacris ordinibus initiari, nisi innocens consentiat, aut statum irrevocabilem ipsa jam susceperit : alias posset ab innocente, -liai post professionem, revocari. Suili. il tamen tacit ils consensus : v. gr. si innoivi' sciens adultorum velle statum mutare, eum non impediat, dum commodposset ; aut >i rogatus ab adultero noluerit reconciliationem admittere iVI, 969: 11. Λρ., XVIII, 97). ’ ·| 2° De peniculis animae vel corporis. Statuit can. 1131. §1: Si alter conjux sectae acatholicae nomen dederit, si prolem acalho‘Casu autem quo conjux Innocens pci judicem cogatur ad denuo cohabitandum an ' cmp.c :> adultera, tenetur quidem ob. lire ; ad tori tamen debitum reddendum non iH.li- Cap. Vil. — De conjugam officiis. 635 lice educaverit, si vitam criminosam et ignominiosam ducat, si grave seu animae seu corporis periculum alteri facessat, si saevitiis vitam communem nimis difficilem reddat, — haec aliaque id genus sunt pro altero conjuge totidem legitimae causae discedendi, aucto­ ritate loci Ordinarii \ et etiam propria auctoritate, si de eis certo constet et periculum sit in mora ». a) Additur vero, § 2 can. cit. : In omnibus tus casibus, causa separationis cessante, vitae consuetudo restauranda est. Sed si separatio ab Ordinario pronuntiata fuerit ad certum incerlumve tempus, conjux innocens ad id non obligatur, nisi ex decreto Ordinarii vel exacto tempore ». Cum nostris tempo­ ribus in dies crescat numerus conjugum, qui post, matrimonium in haeresim vel apostasiam labantur, parti innocenti non suadendum est ut jure divortii petendi utatur. Majora enim damna pro conjugibus et pro societate praeca­ venda sunt. Studeat potius confessarius animum conjugis innocentis in bono firmare ut ita tides prolis in tuto collocetur, el, data opportunitate, compars haeretica vel indifferens ad meliora reduci possit. b) Inductio ad peccatum (v. gr. ad adulterium, sodomiam, furtum, etc.) concedit ad tempus jus recedendi, si periculum revera sit grave el tantum­ modo separatione tolli possit ; tunc etiam pars innocens ad recedendum tene­ retur (VI, 974). Sed jus recedendi non datur, si conjux praebeat solam occasio­ nem peccandi. Praeterea, etsi separatio a toro fieri possit privata auctoritati' ob inductionem ad abusum matrimonii, non licebit parti innocenti propria auctoritate recedere a tecto ob inductionem ad peccatum, nisi sil periculum in mora el Episcopus adiri nequeat, ut dictum est. c) Pericula vitae vel sanitatis de se tantum separationem ad tempus conci ­ dunt, donec nimii um perdurant. Si periculum oriatur ex saevitiis gravibus (sed in his attendatur conditio personarum), conjux innocens etiam propria auctoritate recedere potest a tecto, si casus urgeat. Sola autem verberatio, nisi sil pluries iterata et gravis, non est causa sufficiens divortii apud conjuges minus excultos. Nec unquam licebit ob causam morbi contagiosi propria aucto­ ritate deserere domum conjugalem (excipe si morbus ex adulterio ortum duxe­ rit, ut supra diximus). d) Molesta cohabitatio (quae de se divortium tantummodo temporarium légitimât) habetur, si adsunt continuae rixae, inveterata aversio, denegatio alimentorum (pro conditione compartis), incuria in administrandis bonis uxoris, derelictio in aegritudine, imminutio ad conditionem vilioris servae. 3° De mutuo consensu. Ex hoc consensu, conjuges separant se licite a toro vel etiam ab habitatione, sive ad tempus, sive in perpetuum, servatis tamen servandis, ut statim declarabitur : a) Separatio a toro fieri debet regulariter solummodo ad tempus, propter periculum incontinentiae, ut dicit Apostolus (1. Cor., 7, 5). b) Separatio a tecto, si est temporaria, non requirit interventum Episcopi ; adesse tamen debent causae proportionate graves, secundum dicta n. 2120. iratur. 5. Alph.. VI, 968, cum Bonacina et alii.·:. - 1 Hie 25 Jun. 1932, Commis. Pont. hare «luo dubia solvit : I) · An separatio conjugum ob causas de quibus In c. 1131. î 1. forma ivlmtnislraltva decernenda sit ? Affirmative, nisi ab Ordinario aliter statuatur ex olDclo vel ad instantiam partium. Il) An in causis separationis conjugum, de quibus in c. 1131 -. I. in secundo gradu eadem servanda sit forma ac in primo gradu '.· Affirmativi · (A. .1 >.. XXIV, 1932, p. 284). 636 P. III. - Tr. VIII. De matrimonio Separatio vero in perpetuum, propria auctoritate facta, generatim scandalum generat, nisi ipsum conjugium occultum sit », ait Gasparri (II, 1178). Deind< requiritur ut omnibus bene perpensis, omne absit incontinentiae periculum.<·: proles non indigeat parentum cura, etc. : consilia enim evangelica non liberam homines ab officiis, quibus lege naturae obstringuntur (VI, 975). IIinc«pr se possunt votum castitatis (mutuo consensu) emittere » (Gasparri, 1. c.). 2124. — Quaesitum. Facto divortio juridico, apud quem conjugem sint filii educandi, et cujus expensis? Respondemus : 1° Ex can. 1132 : « Instituta separatione, filii educandi sunt penes conjugem innocentem et si alter conjuguin sit acatholicus, pones conjugem catholicum, — nisi in utroque casu Ordinarius pro ipsorum filiorum bono, salva semper eorumdem catholica educa­ tione, aliud decreverit ». Ex jure autem civili, filii generatim tra­ duntur ei (pii obtinuit separationem, nisi, ob majus filiorum com­ modum, judex aliter statuerit (cfr. Cod. gall., 302 seqq. ; ital., 154). 2° Expensae totius educationis regulariter solvendae sunt a con­ jugo qui est fn culpa. Semper tamen in his requiritur judicis sen­ tentia, cui standum est. 2125. - Regulae pbacticae. 1° Quoad conjuges, qui jam sejuncti vivunt, parochus vel confessarius ad sequentia attendat : a) Xmi est a sacramentis arcenda mulier, quam publice constat fuisse a suo viro inique depulsam ; inducenda est tantum ut paulalim conelur cohabilalionem reinstaurare, prout circumstantiae suadebunt ; maritus vero non est absolvendus, nisi vitae consortium cum uxore innocente restituat, b) Xon esi inquietandus, qui causa adulterii notorii secessit a comporte ; reus autem non est admittendus ad sacramenta, nisi crimen el scandalum reparaverit e) Si publice notum non sit quanam de causa separatio Jocum habuerit, pars derelicta tenetur statum suum aperire parocho, quia in foro externo de rerum conditione constare debet, ad scandala aliaque incommoda vitanda, d) Abso­ lutione indigni habendi sunt, qui causa matrimonii infeliciter initi, v. gr mutua aversione, se privato consilio separaverint. Asl, remoto scandalo, si >ml in bona fide, et praevideatur fore ut moniti nolint acquiescere, non sunt de hoc monendi. Idem dic de iis qui, judicis tantum civilis auctoritate sepa­ rati, in bona fide vivunt (Noldin-Schmitt, 111, 667, nota ; Müller, III, §227) Parochus tamen rem Curiae episcopali quantocius exponat. — Immo in casu speciali (sed rarissimo) licite concedi potest absolutio conjugi, (pii, post sepa­ rationem a sua compacte, matrimonium civile inivisset : dummodo absit scandalum, nec timeatur periculum peccandi, el adsit voluntas omnia pro viribus reparandi. Communio tamen (cujus sumptio jam ad ordinem exlernuni pertinet) non est hujusmodi fidelibus concedenda. Ami du Cl., 1911, p. 763 . 1912, p. 316. < < 2° Si agitur de conjugibus qui separationem petere volunt, con­ fessarius non facile querimoniis mulierum credat, et, quantum potest, a proposito deterreat : divortium enim debet esse ultimum Cap. VU. — De conjugam officiis. 637 remedium adhibitum. Aerlnys-Damen, II, τι. 938. Si nihilomi­ nus conjuges putent, sibi praesto esse causam separationis, confessa­ rius (secluso casu urgenti) eos parochum adire jubeat, qui tunc eos generatim ad judicem ecclesiasticum dirigat praesertim si adsit scandalum, atque adjuvet in recursu ad Ordinarium, si recur­ sus sit necessarius » (Chrétien, o. c. p. 83). Quaestio Specialis. De divortio civili. 2126. — Ex jure civili in mullis locis vigente, haberi potest judiciaria sen­ tentia divortii vel separationis a loro et ab habitatione, ob varias causas, quae 1res communiter recensentur, videlicet : 1° aiulteriuni mulieris, et etiam viri, si is concubinam in domo conjugibus communi detinuit ; 2° sr.nu/Ki·, vel graves injuriae ab uno conjuguai in alterum illatae ; 3° damnatio unius ex conjugibus ad poenam infamantem (Cpd. gall , 230 ; ital., Ii8). Et hic notan­ dum est, quod separatio corporum semper importat separationem bonorum, seil non vice versa. Quinimmo, in pluribus locis, jus civile non tantum per­ mittit impeifeclam illam separationem (seu habitationis et bonorum), sed etiam divortii m proprie dicti m, nempe quoad vinculum civile, ita ut con­ jugibus liberum liat ad alias nuptias transire. — In Gallia, v. gr., separatio a toro mutari potest in divortium (in solutionem vinculi), quando post 1res annos unus conjuguin id petit. Lex 6 ,Iun. 1908 (ap. Ami du Cl., 1910, p. 1063). El in eo casu, tribus causis jam adnumeratis, certis in locis additur i“, nempe mutuus consensus. — In Germania, loco causarum quae sub 3° et indican­ tur, exsistunt aliae duae: nimirum culpabilis perturbatio vitae conjugalis el amentia quae per 1res annos post matrimonium durat. Quando autem adsunt causae propter quas declarari potest separatio a toro, el unus actor separa­ tionem a vinculo petit, haec a judice ab initio pronuntiari debet. Nonnae pro praxi. 1° Causae matrimoniales, eum spectent unice ad forum ecclesiasticum, nequeunt, nisi Ecclesia id permittat, ad forum civile deferri. Ita ex constanti Ecclesiae doctrina. 2° Permittit quidem (tolerat) Ecclesia, in variis regionibus, ul hujusmodi causae in foro civili tractentur, sed semper sub conditione ne quid agatur quod piri sive divino sive ecclesiastico repugnet. 3° I bi legitimae et canonicae divortii causae habentur, possunt conjuges habitationis a- bonorum separationem, petere, illanujue advocati promovere, el judices pronuntiare. Nec vero conjugibus licet causam prius ad forum civile deferre quam ab ecclesiastico judice definita fuerit, cum ad hunc solum spectet dijudicare utrum sufficientia adsint separationis motiva. Nihilominus si conjuges, ecclesiastico judice posthabito, judici civili se sistant, potest hic. ob graves rationes, eorum causam cognoscere, justisque exsistentibus mot i vis, ferre separationis sententiam. 'i° Divortium quoad vinculum matrimonii civiliter tantum contracti potest in foro civili el peti et pronuntiari, ut patet. Idem dicendum de matrimonio coram Ecclesia quidem, sed invalide contracto, dummodo sententia fori eccle­ siastici quoad matrimonii invaliditatem praecesserit. Idem etiarn dicendum de matrimonio rato et non consummato, modo per Summi Pontificis dispensa­ tionem vinculum solutum fuerit. — In his vero casibus petitio fieri debet G38 Ρ. III. —Tr. VIII. De inatritnonio. unice ut civilis acquiratur libertas ad novas nuptias celebrandas, ulque poenalitates avertantur pro conjugo el parocho, si novum matrimonium contrahatur. S. O1T., 9 Sept. 1824. ‘ _g|j 5° Si agitur de sententia divortii, qua valide contracti matrimonii vinculum solvi debeat, probi * distinguendum est : a) Conjuges hujusmodi sententiam petere nequeunt, eo tine ut postea libere ad alias nuptias convolare fiossint: eum in tali casu petant rem manifeste impiam et injustam. Si autem p«r illam petitionem divortii conjuges solummodo intendant se liberare a mail· gravissimis (v. gr. impedire ne lilii adulterini accipiant partem prolis legiti­ mae, etc.), id licere videtur, seclusa semper voluntate aliud matrimonium ineundi. Tunc enim, cum ex una parte non detur aliud medium hujusmodi mala praecavendi per solius separationis bonorum declarationem (ut suppo nitur), conjuges id tantummodo a lege expetunt, quod fini intento provideat1. b) Pro advocatis, declaravit S. Off., 25 Jun. 1885, tolerari posse ul causas divortii agant, gravibus de causis, ne officium dimittere cogantur. In casibu> dubiis adire debent Ordinarium, semperque ostendere se catholicam doctri­ nam de matrimonio profiteri, c) Non licet judici, omissis quibuscumqucautelis, proferre divortii sententiam, etiamsi, dum illam pronuntiat, intendat a vero matrimonio abstrahere et civilem tantummodo contractum abrumpere, nec aliud termini prolatae sententiae respiciant. Cfr. S. OIL, 27 Mail 1886. Utrum vero id liceat si ipse hanc suam mentem aperte manifestet, veramqu/ Ecclesiae de matrimonio doctrinam profiteatur, non desunt qui controversiam moveant. Alii (Bucceroni, Aertnys, Rosset, Gasparri23) negant ; el eorum ratio est, quia judicis sententia, quoad suum esse et quoad suos effectus, neutiquam ab ejus intentione aut ab intentionis declaratione, sed a lege, quam ipse applicat, pendet. Unde divortii sententia, velit nolit judex, est ex se, haud secus ac ipsa divortii lex, intrinsece mala atque iniqua, praebetque iniquitati adjumentum et praesidium. — Alii (Lehmkuhl, Noldin, De Smd, Leitner, Vermeersch, De Recker) nullam in ea agendi ratione malitiam intrin­ secam agnoscunt ; eam tamen in genere illicitam dicunt, ob grave et universale, quod pareret, scandalum : siquidem falsa exinde apud populum persuasio paulatim invalesceret, matrimoniales causas jure proprio ad civilem aucto­ ritatem spectare. Admittunt vero exceptionem in casu aliquo particulari, quo, ob peculiares facti circumstantias, omne removeri potest scandalum, de quo tamen non quivis confessarius, sed loci Ordinarius judicare debet. Responsa S. Officii, 25 Junii 1885, et Poenitentiariae ad Episcopum Lucionensem, 2i Sept. 1887, in causa sunt cur in hanc sententiam inclinemus. Divortii sententia revera non est quid intrinsece malum, nec ratione objecti quod in se manet dissolutio civilium formalitatum et nihil aliud ; nec ratione circum­ stantiarum divortii sententiae necessario et inseparabiliter adnexarum : non est enim necessario conjuncta cum intentione prava, nec in se cooperationem immediatam ad peccata aliena includit, nec necessario et ineluctabiliter scandalum indirectum parit. Hirte potius dicendum est, sententiam divortii esse collocandam inter actiones male sonantes, quae seclusis peculiaribus prohibitionibus quandoque cohonestari possunt. Ex alia parte, Responsa Romana quaestionem de malitia intrinseca sententiae divortii non tangunt directe nec dirimunt, licet saepius ostendant voluntatem ab opinionibus 1 S. Poenit. (respect. S. Oftlcium) interrogata, utrum oratori in dilllcillimis circumstantiLposito liceat divortium petere, quater respondit : .Von licere (3 Jan. 1887 : 1 '» Jan. 1891 . 3 Jul. 1891 ; 7 Jan. 189’2) : semel : Consulat probatos auctores (30 Jun. 1892) ; semel : Per­ mitti posse (6 Aug. 1906). — * In ultima editione (an. 1932) magni operis : de matrimonio Em. Auctor sententiam suam anteriorem reformavit. haec declarans (II. n. 1324) : «At quidquid sit de anteaclls temporibus, quando nos ipsi m riffidam opinionem inclinabamur cul S. S. Otncii... favere videbatur, hodie S. Olllchim mitiorem sententiam sequi videtur. - Cap. VU. — De conjuguai officiis. 639 benignis alienam. Ex aliquibus tamen Responsis (praesertim ex Resp. S. Poenit. ad Episc. Lucion.) recto tramite concludere possumus, sententiam divortii non esse quid intrinsece malum : ad cxludendam enim intrinsecam malitiam satis est ut vel in nn<» casu liceitas admittatur (vide notas praecedentes et Gasparri, 11, n. 1312seqq. ubi variae decisiones romanae). 6° Ob gravissimas rationes videtur officialis civilis (v. g. syndicus) posse matrimonio assistere eorum qui male dispositi habentur, etsi futurum esse praevideat, ut matrimonium coram Ecclesia non celebretur, ut usus matri­ monii civilis sit adulterium..., < praesertim si coram partibus declaret actum ut mere civilem » (v. Chrétien, o. c. p. 77). Secundum Gasparri (11, n. 1303), « Syndicus consulat Episcopum ». PARS QUARTA DE PRAECEPTIS PARTICULARIBUS CERTO HOMINUM STATUI PROPRIIS Prologus. 2127. — Evolutis in prima parle Theologiae moralis generali­ bus Ethicae Christianae principiis, descripto in secunda virtutum exercitio, quo rectum ordinem homines generaliter servare debent et expositis demum in tertia mediis divinis, scilicet sacramentis, quorum usu vires large suppeditantur : id unum superest, ut in quarta parte de illis obligationibus sermonem instituamus ad quas se nonnulli homines adstringunt, cum peculiare vivendi genus, Statum scilicet aut publicum officium, libere suscipiunt. Pro triplici in humana societate consequenda perfectione, dis­ tinguitur triplex statuum particularium que officiorum species, videlicet : 1° Status religiosus, cujus finis est conducere hominem, qui eum suscipit, ad propriam et privatam spiritualem perfectio­ nem. 2° Statua clericalis, cujus finis est perducere societatem spi­ ritualem ad suam perfectionem supernaturalern. 3° Status laicalis, cujus finis est, pro diversis suis officiis, perducere societatem civilem ad suam perfectionem naturalem seu temporalem, minime tamen posthabita ipsa Christiana perfectione. Hinc triplex erit tractatus: 1119 de statu relieioso O /: 2US de7 statu clericali ; 3US de statu laicali, TRACTATUS I De statu religioso Quinque praesertim sunt, de quibus in hoc tractatu agendum venit, nimirum : 1° de natura status religiosi ; 2° de ingressu in Religionem ; 3° de obligationibus religiosorum ; 4° de eorum privi­ legiis; 5° de religiosis in statu dispersionis. —Aliae vero quaestiones magis ad jus canonicum pertinent1. CAPUT 1 De natura status religiosi. S. Thomas, 2. 2, q. 24, a. 9 ; q. 183, a. 1-4 ; qq. 184-186 ; S. Alphonsus, IV, n. 1 ; ed. G., II. p. 443; Salmanticenses, Dc statu relig., tr. 15 ; Suarez, Dc Relig., tr. 7. I. 1-3 ; Passerini, Ii homln. stat. ; Potarius, Thcol. mor. regularium ; Bouix, Dc jure regul. ; Piat. Praelcct. Juris regul. ; Molitor, Juris religiosi capita selecta ; Lucidi, Visit, sacr. liinin., ubi multa i 'iuin. ; Bizzarri, Collect. S. C. Eplsc. ac Regul. passim ; IVernz, III. 586. — Post Codicem ; A-rtnys-Damcn, I, 1159 ; Vermeersch-Creusen, I, 531 ; Prümmer, Manuale, qu. 170 ; Fan· ■·. de lure religiosorum ; Larraona. Comm. pro religiosis, 1920 seqq. ; T. Scho/er,Dc r ligiosis ad normam C. J. c. ; Bastion, Directoire canonique (1933) ; Creusen, Religieux cl religieuses (1930) ; M. C. a Coronata, I, n. 499 seqq. ; J. Pcjska, lus can. religios. (1927) ; *en, Jon Ordensrecht; Leitner, das Ordcnsrecht ; Piscella-Gennaro, IV, n. 170 seqq. ; H ou· te·», I, n. 1211 seqq. ; Paus, Inst. can., n. 170 seqq. 1. Notio status religiosi. 212$. — Notion es. I. Status, in genere, est certa vitae condi­ tio, in qua quis persistit (a stare). Strictiori modo, status est immo­ bilis vitae conditio, qua quis alteri firmiter obstringitur. Immobilis, i. e. absolute, vel difficulter mobilis ; nam status significat persi­ stendam et stabilitatem quamdam. Vitae conditio, externis nimirum indiciis significata, ita ut omnibus pateat ratio novi modi vivendi. Ejusmodi status est triplex : episcopalis, religiosus, et conjugalis. Episcopi • iiim obligantur Ecclesiae suae obsequio ; religiosi obsequio divino ; conjugati obsequio mutuo. Duo priores status sunt spirituales ; illorum primus est status perfectionis acquisitae et exercendae, secundus acquirendae ; tertius autem est status saecularis (Potman, 2. 2. n. 864, 865). II. Status religiosus sumitur in sensu stricto vel lato : Status religiosus in sensu lato est status fidelium ad divinae ‘Cfr. v. g. tractatum : dc Religiosis, apud Raus, lust. can., n. 170 seqq. Mabc. Insl. Moral. Alph. T. II. 41 642 P. IV. — Tr. I. De statu religioso. caritatis perfectionem sub certa aliqua forma tendentium. Ideo comprehendit etiam Instituta non proprie religiosa, /n sensu wm stricto definitur : Modus vivendi stabilis, quo ad perfectionem divi­ nae caritatis tenditur per tria vota paupertatis, castitatis et obe­ dient iae, sub regula vitae communis, ab Ecclesia approbatus. Cfr. 5. Alph., VI, 1 ; H. Ap., XI II, I. Haec definitio includit tum ea quae sunt juris divini, tum ea quae sunt juris mere ecclesiastici1: 1° Modus vivendi stabilis, qui nempe ab exteriori significatione, seu professione initium capit ; alioquin non esset status proprie dictus, ut supra notavimus 2° Quo ad perfectionem, divinae caritatis tenditur ; finis enim status religiosi est caritas, et quidem illa eximia, qua quis proxime disponitur ad agendum facile el ordinarie, juxta Dei praecepta et consilia. Optime, ul semper, 5. Thomas, 2. 2, q. 186, a 2 : «Qui statum religioniassumit, non tenetur habere perfectam caritatem, sed tenetur ad hoc tendar (“I operam dare, ut habeat caritatem perfectam » ; quod fusius dicemus. 3° Per tria vola (perpetua) paupertatis, castitatis ct obedieuliai (vel per vota elapso tempore semper renovanda) ; quia, juxta omnes theologos, non intelligitur status religiosus completus, nisi faciat complete ac permanentor tendere ad perfectionem Quare: a) L’t homo complete ad perfectionem tendat, requiritur, tum ul e medii.· tollat omnia, quae hanc perfectionem praepediunt, concupiscentiam scilicet oculorum, concupiscentiam carnis et superbiam vitae ; tum ut Deo in perpe­ tuum holocaustum offerat totum quod habet, bona scilicet externa atque interna corpus et animam. Eit autem utrumque, ut patet, per observantiam trium consiliorum evangelicoium, voluntariae nimirum paupertatis, castitatis et obedientiae. b) Ut homo ad perfectionem permanenter et firmiter tendat, optimum ed emissio voti perpetui ; cum enim praememorata perfectio sit liberae electioni-, vix aliud stabilitatis medium excogitari potest, quod, ex religionis virtute, vere persevorabilem legem condii. 0’. Thomas, 2. 2, q. 18i, a. 2 ; q. 186 ; a. 7. Sufficit tamen emissio voti temporarii, suo tempore semper renovandi. — Undt de religiosis recte affirmamus, eos absolute vitam mulare, vivere in matri­ monio spirituali, mundo mori ; et dicuntur eorum animae Christo desponsatur, Deo sacratae. V»· c) Religiosi proprie dicti non sunt, qui de tribus evangelicis consiliis nullum publicum votum nuncuparunt (licet ea observent) ; neque illi, qui ex tribu.unum solum aut duo voveruirt (nisi tria in uno includantur, v. g. in obediential ; neque illi, qui omr ia tria ad tempus et non renovanda voverunt. Cfr. can. 673 § 2. Vide infra n. 2134, tin. 1 ΓοιΙι-χ statum religiosum describit : · Mabilis tu communi virendi modus, quo fiitte, pxui r communia prue- jda. tcunoclico Qtioque consilia servanda per vota obedientiae. ca.hh'iis t te;nonali- .u-ripunu c.in. 487. I t patet haec Codicis notio re non differt ab t a miam n· - exponimus. immo prorsus < adem esse perspicitur (cfr. Raut, Inst, can., n. 17 j. Cap. 1. — Do natura status religiosi. 643 4° Sub regula vitae communis. Atque in hoc consistit acciden­ tale elementum, quo status religiosus nostris temporibus positive constituitur. Etenim, quamvis tria vota, perpetua et publica pro­ fessione emissa, ad essentiam status religiosi per se sufficiant, spectato tamen hodierno jure ecclesiastico, ille status coram Ecclesia non exsistit, nisi in vita communi, seu coenobitica, sub uno capite et sub nna regula, quae ad consequendam perfectionem idonee con­ ducat. — 1,’nde Λ’. Thomas (2. 2, q. 184, a. 4) recte distinguit inter perfectionem vitae et statum perfectionis ; aliis verbis, inter per­ fectionem privatam, et aliam, (piam socialem nominare possumus. Religiosi non sunt, qui edito voto paupertatis et castitatis, obedienliam vovent confessario aut Episcopo (ut episcopo) ; nec talos hodie reputantur eremitae, nisi cum aliis ejusdem Instituti sodalibus communem praelatum et regulam habeant, secundum hodiernam Ecclesiae consuetudinem1. 5. Alph., IV 1,3°. Cum jus hodiernum omnibus religiosis strictissimam vitam coenobiticam imponat, connatural» * est ut ex parte candidatorum accédai traditio .«ni, facta Instituto, necnon ex parte Instituti acceptatio plus minusve tigorosa (vide n. 2130). 5° Ab Ecclesia approbatus. Quae approbatio duo importat : a) judicium de honestate atque utilitate Religionis, seu societatis religiosae ; b) potestatem concessam Superioribus recipiendi candi­ datos. ceteraque peragendi quae sunt juxta regulam vel Insti­ tutum. Lucidi, Op. cit., t. 2, p. 255. Legitima auctoritas, a qua Religio approbari debet, est S. Sedes, vel etiam Episcopus, non autem Vicarius generalis aut Vicarius capitulai is. S. Sedes approbationi definitivae Decretum laudis in gratiam Religionis praemittere solet. — Episcopus, antequam Congregationem religiosam approbet (sive ipse eam condat, sive eam condi sinat) tenetur certiorem facere S. Sedem *. Nullam autem Religionem etiam juris dioecesani tantum, semel legitime condi­ tam, etiamsi unica domo constet, Episcopus supprimere potest. Hujusmodi suppressio reservatur unice S. Sedi. Can. 488, n. 1, 492, § 1, 493. Hinc, ex can. 488, 1°, Religio recte nominatur « (quaecumque) societas a legitima ecclesiastica auctoritate approbata, in qua sodales, secundum proprias ipsius societatis leges, vota publica, perpetua vel temporalia, elapso tamen tem­ pore renovanda, nuncupant, atque ita ad evangelicam perfectionem ten­ dunt ». Quaestiones Speciales. De sollemnitate votorum et traditione sui. 2129. — I. De voto sollemni. Duo sunt investiganda : 1° Quod­ nam sit discrimen inter votum sollemne ct votum simplex ? 2° An Eremitae antiqui procul dubio erant religiosi, sicut et nunc exdaustratl remanent r hgiosi (Ude dicenda n. 2179). isti, vi voti, obedlrc tenentur Episcopis, personam Supe­ riorum agentibus ; illi idem praestare debebant ; v gr. monachi Aegyptii subjiciebantur Patriarchae Alexandrino, tanquam Pharaoni ecclesiastico. Vide Prooemium Reg. S. B asili i. —2 Tertiarii in communi viventes debent praeterea a supremo Moderatore primi Ordinis suae Religioni aggregari. Can. 492, S t. 644 P. IV. — Tr. I. De statu religioso. votum simplex ad religiosi status essentiam sufficiat, vel requiratur sollemne ? Quoad phimum. Quatuor praesertim sententiae (ex diversis opi­ nionibus circa discrimen voti sollemnis et simplicis) sunt dignae ad quas attendamus ; dc quibus nunc breviter disseremus : a) Secundum multos 60Squo graves AA. (S. Thornam, S. Bonaventurmn, Valentia, Billuart, Lehmkuhl, Prünimer, etc.), votum sollemne est j>er se et essentialiter consecratio irrevocabilis traditioque completasuiipsius ; dum votum simplex non est nisi promissio donationis seu traditionis vel objecti vel propria·' personae. Votum sollemne etiam ex jure divino et ex necessitate intrinseca inducit inhabilitatem ad contrahendum, necnon ad possidendum : quae omnia non habentur ex voto simplici. I>) Secundum alios AA. (cfr. Molitor, Vcrmeersch, Palmieri, outers), votum sollemne solummodo extrinsece a voto simplici differt. Utrutnque votum in se dicit tantummodo promissionem donationis ; lex vero ecclesiastica, seu voluntas positiva Ecclesiae confert volo sollemni veram ac plenam autheiiticitatem. Hinc votum sollemne non est majus et strictius coram Deo quantum ad obligationem (licet ejus transgressio sil circumstantia aggravans) ; interve­ niente tamen Ecclesia, extenditur ejus virtus nativa usque ad ultimum gradum possibilem, privationem nempe habilitatis ad possidendum et ad contrahen­ dum. c) Non pauci deinde sunt (v. g. Bouix, Wernz...) qui, Suarezium secuti, docent sollemnitatem votorum in ipsa vi consistere, quam habent haec vota ad certos inducendos effectus jure determinatos inhabilitandi personam cui inhaerent, quaeque tradit se absolute. d) Alii tandem cum Reiffenstuel, Pirhing etc. asserunt, rationem intimam voti sollemnis esse : quia tale votum sollemnizatur per professionem religio­ sam, ratione cujus aliquis magis sc ponit in Ecclesiae potestate, quantum ad materiam voti. Quare conjunctio ipsius promissionis Deo factae cum tali con­ tractu, quem vovens intendit, se tradendo juxta praescripta Regulae et Eccle­ siae, quemque vicissim Ecclesia agnoscit et acceptat ministerio Religionis etlicit ut votum possit dici sollemne cum omnibus effectibus annexis, speciatim inhabililatis ad contrahendum, possidendum etc. (cfr. Revue thomiste, 1022, p. 398 ; 1925, p. 375). Quarta haec sententia nobis apparet verior. Ex una enim parte, respondet canoni 1308, § 2 : « (Votum est) sollemne, si ab Ecclesia uti tale fuerit agnitum ; secus, simplex» et decisioni S. Officii, de mandato Leonis XIII evulgatae die 20 febr. 1888, «pia votum sollemne enumeratur inter impedimenta jure ecclesiastico matrimonium dirimentia ; ex altera parte, magis expedite difficul­ tatibus occurrit solvendis, quae secundae ac tertiae sententiae opponuntur (vide Raus, dc s. obed. n. 95 ; Inst. can. n. 189). | ,v Quoad secundim. Ad essentiam status religiosi non requirun­ tur vota sollemnia. Ratio est, quia, qui in Societate Jesu vota simplicia edunt, sunt veri religiosi : uti definivit Gregorius XIII m Bulla Ascendente Domino. Et Benedictus XIV scribit : «Ex Romani Pontificis auctoritate fieri potest, ut vera Religio ea quo­ que sit, in qua simplicia tantummodo vota emittuntur» (de Syn., 1. 13, c. 11, n. 29). Id ceterum nunc certi juris est ex can. 487, 488, Cap. I — De natura status religiosi. 645 n. J, _ \on autern valet objectio : rnajus esse votorum sollemnium vinculum ; respondetur enim cum Suarez (de Rei. VII, I. 2, c. 14, n. 2), « quia rnajus et minus non variant speciem ». 2130. — II. De traditione sui. Circa traditionem sui, quam religiosus peragit, triplex moveri potest quaestio : 1° An ad essen­ tiam status religiosi requiratur traditio sui Deo jacta, et nomine Dei ab aliquo homine acceptata ; 2° an in professione religiosa necessaria sit traditio sui tteligioni facta ; 3° an ex parte Religionis necessaria sit acceptatio votorum et traditionis a sodalibus pera­ gendae. — De his singulis dicemus. 1° De traditione Deo facta. Duplex datur in hac quaestione sententia theologorum : n) Prima sententia affirmat, hanc donationem personae, ul quid a volis dkersum, votisque superadditum, esse necessariam ; dicitque per hanc dona­ tionem, Deo faciam (el, mediante Ecclesia, a Deo acceptatam), Deo conferri speciale jus utendi et fruendi persona religiosi, in modum rei sub speciali novoque ejus dominio constitutae. Ita inter alios Suarez, Bouix, Palmieri. b) Altera sententia asserit, praeter vola nullum alium actum traditionis Dunl diam illae n-llgius·· (piarum vola ex in lilulo · uni ollemma, ed pro aliquibir locis (Gallia, Holgio) ex Aposl Sedis praesci ipto sunt simplicia (e. c, n. 7). 3° < ο ngrrg ut io religion a esi Religio < uni Voti.s simplicibus sive perpetue sive temporarii Qui in Congregaliombii vivunt, vocantur religiosi votorum eimplwium vel sorore». Can, 488, n. 2 at 7. ’t' 4° Omni * *, nodem ut .pia odiile * vivendi rationem religioKorum imitantur in • omnium degentes sub regimine Superiorum secundum probatas constitutio lie xed tribu consueti * voti puldu i non obdi inguntiir, non est proprie /teli^in, n··· i jo -odale, nomine religiosorum proprie designantur Ita can, 673, Iu lie. tamen societatibus regimen el conditio juridica assimilalur normis qu;·· pro religiosis valent. Vide can. 073-082. '*? 2135. Ill, Rationi * iu-.gi lai., quatuor Hunt praecipuae Ordi num specie», prout sequuntur regulam ·$' /Iastii i, vel S. Augustini, v· .'5, de lle^ul., <. A) di ponsatur « um Iillinibll' lilendi· anlibu , pi a· Ici .Minou de nlrin milia · I t upue.ino: (hi unt imiulii.mles cusu omnino stricto). Ad Oidin·· mendi· antium pcilinml «pialilol antiquiore Ordines Λ Dominici, Mtnormn, Eirmiti'.ium .S /lugu tuu • t t urinelilarum el deinde nonnulli alii (Servorum Mariae, etc.), «"Ordine; mii.hahi.s, ut milites 8. Joannis el Teutonici, «pii ordinantur d inilitandiini adversus inlldcles, aliosque Ecclesiae hosti s. 5° Ordines hospitalarii, v gr. 8 Joannis de Deo qui ordinanti» adexen i' lium honpilalilatis, curationum inrllmoruni, etc. th Coni{iri>ationil/u trh^m.iii, vide Kam Inst « an. n 173, II « ubi dn icrildores consulendi indicuntur. CAPI T II De ingressu in Religionem. K 77iw^, I. 2, .· q<| ) ♦l/Mtrudio S, C. (ht rrllg,, 1 Dec, 1931 (A. A. X.t XXIV, IG32, p. 74 »cq<|,), In hoc capito agemiiH ; 1" 9 '.’Sj repugnat, si religiosi bona etiam immobilia in communi habeant1. Excipe Capuccinos et Minores de Observantia, ex Tridentino, Sess. 25, c. 3, de Ib: Immo, ob temporum calamitatem et jurium civilium dissensionem, S. Sedes haud raro concessit, ut Regulares, cum venia Superiorum, bona nomiw proprio possiderent, el etiam cum juramento assererent se voluisse ad normam juris civilis verum bonorum dominium acquirere cum jure de iis disponendi. Cfr. Ami du Cl., 1908, p. 40. Tale autem dominium eo potissimum fine a religiosis retinetur, ut Insti­ tutum cum majori libertate possit illos dimittere, quando necesse fuerit ; accedit et alius linis, nempe evitandi difficultates, quas creat lex civilis, cum vela religiosa non agnoscat. Hinc, ex can. 583, professis a votis simplicibus in Congregatione religiosa non licet : per actum inter vivos dominium bonorum suorum titulo gratuito abdicare; nec. testamentum ante professionem conditum vide n. 2147, c) mutare sine licentia S. Sedis, vel (si res urgeat nec tempus suppetat ad eam recurrendi) sine licentia Superioris majoris, aut (si net ille adiri possit) Superioris localis. 4° \ec possidendi capacitatem retineat. Hoc enim, ex unanimi DI), consensu, importat ipsa voti sollemnitas : non quod vota sol­ lemnia professus non possit acquirere, v. gr. ex labore, ex dona­ tione aut etiam ex haereditate, sed quod non sibi acquirat, verum monasterio aut Religioni, juxta celebre illud antiqui juris : « Quid­ quid monachus acquirit, monasterio acquirit. » Cfr. can. 582. 2° Abdicat jus disponendi ad arbitrium ; etenim, quae dicta sunt (n. 2154, 2°) de regularibus et de monialibus, valent etiam de reli­ giosis vota simplicia emittentibus ; cum hac tamen differentia, quod illi illicite simul atque invalide, hi vero illicite tantum absque licentia disponunt. Haec dominii incapacitas in religioso sollemniter professo est ita absolute atque immutabilis, ut nunquam ab Ordinis Superiore tolli valeat, sed a solo Rom. Pontifice. 2155. — II. Religiosus per votum simplex paupertatis generatim non renuntiat dominio directo bonorum suorum, abdicat tantum jus, ad suum arbitrium et absque legitima licentia, de iis disponendi iisque utendi. Constat ex variis regulis a S. Sede approbatis atque praesertim ex can. 580 statuente : « Quilibet professus a votis sim­ plicibus, sive perpetuis sive temporariis, nisi aliud in Constitutio­ nibus cautum sit, conservat proprietatem bonorum suorum, el capa­ citatem alia bona acquirendi, salvis quae in can. 569 praescripta sunt ; quae praescripta (ut vidimus n. 2147, b et c) se referunt ad cessionem adminislrationis bonorum et ad testamentum de bonis condendum. 1° Non renuntiat dominio directo : quod quidem dominium se extendit : a) ad bona temporalia, quae possidebat ante vota: b) ad fructus seu reditus eorumdem bonorum, donec usumfnicturn cesserit ; c) ad ea quae ipsi de jure adveniunt, ut haereditas paterna, legata propinquorum, etc. ; d) ad omnia bona, quae post emissionem votorum a parentibus, cognatis, amicis, v. gr. intuitu personae, accipit 2. Attamen, quidquid industria sua vel intuitu Religionis acquirit, Religioni acquirit, ut dicit can. 580, § 2. Tan­ dem ipsae Constitutiones quoque sedulo attendendae erunt. Vult tamen S. Ecclesia (can. 594. § 3). ut religiosorum supellex paupertati conveni.it quam professi sunt. ' Ita » \ can. 380 supra citato. Inquirimus enim quid, in aenew. roiiceilal vel prohibeat votum simplex paupertatis. Quae in regulis Instituti parties laris continentur, legem >pe» loleni tantum constituunt, a subditis hujus Instituti reliobservandam. Cfr. Arni . IV Tr. I. De statu religioso. propria, separata saltem aedis pars (si fieri possit) religiosorum habitationi reservetur, clausurae legi subjecta. Etiam in loca extra clausuram alumnis externis aut internis, vel operibus Religionis propriis reservata, personae alterius sexus ne admittantur, nisi aequa de causa et de Superioris licentia ; quae licentia in casu urgenti etiam praesumi potest (Bastien, o. c. n. 587). — Omnia praedicta praescripta (sub 3° valent etiam, ex can. 604, § 2, pio domibus virorum e Congregationibus reli­ giosis (de clausura communi et statutaria, cfr. Bans, Just. can. η. 194, p. 322 2. De clausura religiosarum. 2163. — Arctior est religiosarum quam religiosorum custodia, sive quoad egressum sive quoad ingressum. Praenotatum volumus, ex can. 603, religiosarum clausuram,· etsi regularibus subiectaO O v rum, sub vigilantia esse Ordinarii loci, qui potest delinquentes etiam exemptos censuris corrigere et coërcere ; item, ex can. 540, ipsas adspiranles lege clausurae teneri. Jam vero ex /ure hodierno : 2164. — 1° Nemini monialium licet post professionem exire e monasterio, etiam ad breve tempus, quovis praetextu, sine speciali S. Sedis Induito, excepto casu imminentis periculi mortis vel alius gravissimi mali. Hoc periculum, si tempus suppetat, scripto reco­ gnoscendum est a loci Ordinario Ila can. 601, § 1 et 2. Moniales illegitime exeuntes, in excommunicationem incurrunt (vide n. 1336). Ad religiosas e Congregationibus quod spectat, applicanda sunt, positis ponen­ dis, praescripta can. 606, supra, n. 2161, 1° exscripti. Deinde statuit etiam can. 607 : Antistitae serio advigilent, ne religiosae, citra casum necessitatis, singulae extra domum pergant. 2° Intra monialium clausuram nemo, cujusvis generis, condi­ tionis, sexus, aetatis admittatur, sine S. Sedis licentia (exceptis quibusdam personis determinatis). Ita ex can. 600. Violantes hanc monialium clausuram excommunicantur, si sunt puberes. Vide n. 1334, ubi etiam indicavimus quibusnam personis liceat clausuram ingredi ; et cfr. particulariter quae latius de his continentur in cit. Instr. S. C. Ilei. (Ill, m seqq. et IV). a) Lex clausurae non violandae servari debet etiam in Congregationibus sororum, eamque Episcopus munire potest censuris. Quae supra n. 2162 diximus de arcendis alumnis, etc. ab habitatione religiosorum, pleno jur»·. immo in nonnullis severius, valent etiam pro monialibus et sororibus. Ita ex can. 604, §2 et cit. Instr. IV. 1 In /nsiru· hon< ;p'“' 'Ut circa clausuram monialium a S. Congreg. de Relig. publici juris facta (A. .1 S., XVI, p. 96 · 192, etc.), die 6 Eebr. 1924, haec enumerantur prneu/a. • incendium, mundatio ruma fabricae, terrores belli, invasio militum et cetera hujusmodi. Eadem provenire possunt etiam ex parte cujusdam monialls, exempli gratia, dementia periculosa allectae aut morbo epidemico laborantis », etc. (1. c. p. 97). Cap. III. — De obligationibus religiosorum. 677 b) Ad collocutiones cum inonialibus quod attinet, monet can. 605 ne inutili collocutione disciplina perturbetur ; poenae tamen, olim circa hanc materiam latae, abrogantur. De periculis collocutionum ad crates fuse loquuntur AA. ascetici (cfr. .S’. Alph., Vera sposa, c. 10). De ipsa autem cratium ordinatione el de rota inserenda muro apud januam, in sacrario (seu sacristia), in collocutorio etc. vide cit. Instr. II, 5° et V. S 3. De voto obedientiae. 2165. — Votum obedientiae respicere potest tum Superiores tum Regulam et Constitutiones V Quare etiam statim (n. 2169) dicemus de obligatione quam imponunt Regulae el Constitutiones. 1° Magna quidem paupertas, sed major integritas ; bonum est obedientia maximum, si custodiatur illaesa. Nam prima rebus, secunda carni, tertia vero menti dominatur et animo ». Ita Joan­ nes ΧΧΊΙ, in Extrav. Quorumdam, De Verb, signif., v. fin. Codex autem primo loco inter vota ponit obedientiae votum (can. 487). 2° Cum Superiori in Religionibus clericalibus exemplis, ex can. 501, § 1, insit duplex potestas seu auctoritas, dominationis nempe et jurisdictionis, ei debetur, ex parte religiosi, plena obedientia ex duplici titulo. Inobedientia contra alterutram potes­ tatem peccatum de se formaliter diversum quandoque constituit (cfr. n. 325). — Circa potestatem Superiorum haec addimus : v a) Potestas jurisdictionis est participatio publicae potestatis regendi et docendi fideles, in ordine ad eorum sanctificationem. liane S. Pontifex Supe­ rioribus isi .sunt clerici) tribuit, cum exemptionis privilegium Religioni confert. Sola potestate jurisdictionis utitur Superior, (piando confessarios’approbat, etc. In aliis materiis hac non raro etiam uti posset ; attamen (nisi aliud constet) censendus est jubere potius ut praelatus religiosus, dominaliva auctoritate fretus. b) Potestas dominaliva, quae omnibus Superioribus religiosis competit, est facultas edendi praecepta ad gubernanda membra societatis privatae. Ortum ducit, in societate religiosa, ex traditione religiosa et ex consensu Ecclesiae. Haec enim est propria conditio societatis religiosae ut, traditione peracta, ipsa fiat religioso, mediante vita communi, nova familia veraque moderatrix. Inquantuni vero accedit consensus Ecclesiae, potestas dominaliva profun­ dius penetrat in voluntatem religiosi, et se extendit ad dispositionem totius vitae humanae, sub certis tamen limitibus, ut mox dicetur. — Ad potesta­ tem superiorum religiosorum corroborandam multum confert etiam ipsa pro­ missio religiosi Deo facta submittendi se legitimis tum Superiorum tum Regulae strictis praeceptis, Thomas, I c, triplicem obedientiam distinguit · necessariam, quae ■tin in hi' ad quae obligatur ; />·rlertam. qua·· obedit in omnibus licitis ; indi ••r?'arn, Iliae etiam in illicitis obedit. Cardinalis Protector nulla gaudet potestate domina­ tiva ct Jurisdictione in Congregationes suis curis creditas. Ita can. '·99, § 2. G80 Cap. 111. — De obligationibus religiosorum. P. IV. — Tr. I. De statu religioso. in vita, fama, honore, aut bonis. Ratio, quia subditus non tenetur tunc se privare jure suo certo quod possidet circa talia bona magni momenti, ne Superior privetur sua possessione, quae in eo casu est aliquo modo incerta « (IV,47). Lege etiam S. Doctorem, 1, 98-100. adeant, eis, si sint sacerdotes, dubia quoque el anxietates suae conscientiaexponentes (ib. §2). 3° Quandoque Episcopus ; sic, ex. gratia, religiosis exclaustratis Episcopus imperat etiam vi voti, ut dicetur n. 2179. Communiter denique admittitur, Episcopum potestate dominativa plene uti posse in Institutis dioecesanis regendis, nisi obstent Constitutiones. >21θ8. _|n praxi ; fo Religiosus professus peccat graviter contra voti m obe­ dienliae : quando recusat obedire, in materia gravi, Superiori praecipienti in virtute sanctae obedienliae etc., juxta dicta n. 2166 ; quando Superiori praecipienti respondet : nolo obedire. nolo jacere, non faciam, aut aliud simile quod contemptum formalem auctoritatis praecipientis redoleat ; quando tr hujusmodi inobedientia sequitur grave scandalum, quo alii ad voti trans­ gressionem induci possent. Indirecte votum obedienliae laeditur, si quis sine licentia et per diuturnum tempus tamquam fugitivus extra conventum ver­ satur: quia se potestati Superioris subtrahit. Vide infra n. 2172. Generatim in aliis casibus, inobedientia non excedit culpam venialem per se. 2° Religiosus peccat graviter contra νιητι tem obedienliae, si Superiori in materia gravi stricte praecipienti obedire recusat : tunc etiam vi voti obe­ dire tenetur, ut diximus sub 1°. Potest tamen Superior (etiamsi materia sit gravis) peccatum excludere vel sub levi obligare. Saepe leviter tantum peccat quis contra virtutem : quando renuit obedire Superioribus inferioris grtdus; quando in externa praecepti exsecutione murmurat in corde, aut interne se non submittit. Hem, contra solam virtutem obedienliae delinquere possunt (graviter vel leviter, pro natura rei el praecepti) novit ii, oblati, et alii omnes, qui in piis Institutis absque votorum vinculo, vitam communem degunt (cfr. Raus, o. c. n. 73). 3° Si regulae jubeant in omnibus obedire Superiori (vel in omnibus, in quibus piccalum non apparet), « id non de obligatione voti, sed de obedienliae per­ fectione inlelligitur » (IV, 40). Cfr. Salmant., tr. 15, c. 6, n. 55. In iis vero materiis, quae Ordinariis reservantur simpliciter (v. gr. quoad cultum, sacramentorum administrationem, etc.), Episcopi vi solius juris­ dictionis ecclesiasticae procedere possunt. 2167. — Quaesita. I. An competat Superioribus potestas coercitiva in religiosos delinquentes ? Respondetur : Affirmative, ut constat ex can. 2220, 2385, 2386, 2389, et indu­ biis SS. Pontificum Constitutionibus : dempta enim facultate per coercitionem efficaciter impellendi ad observantiam regularum, jam non satis bono ordini provideretur in Religione, ut patet. a) Poenae, quae v. g. possunt imponi, sunt : actus humiliationis occultavel publicae, preces extraordinariae, labores manuum, jejunia, privatio a mensa communi. Iu rebus vero gravioribus, delinquentes possunt puniri, a.' normam juris communis et particularis, remotione ab ollicio, translatione in alium locum, privatione communionis (vide dicta n. 1580/, privatione vocis activae vel passivae, suspensione a confessionibus, censuris, etc. (secus ven irregularitate, degradatione, etc./. b) Exercitium autem potestatis puniendi quatenus fundatur in potestate dominativa, normas Regulae sequi debet quatenus vero ex jurisdictione ortum ducit, jure canonico regitur et limitatur c) Disputatur, utrum Superiores professum chori in statum fratrum laicorum transferre possint. Certe id facere nequeunt, si Ordinis statuta obstent, vel si clericus jam sil in sacris. Cfr. Piat, 1, q. 783 ; ll’e/nz, III, n. 658. Celerum declarat canori 558 : In Religionibus, in quibus duae sunt sodalium classes, novitiatus pro altera classe peractus, pro altera non valet (vide Raus, o. c. n. i ii, l) ; quare omni in casu novus instituendus esset novitiatus. II. An teneatur subditus obedire in dubio de. Superioris potestate. vel de lieeitate rei praeceptae ? Distinguendum erit : 1° Si dubium sit de legitimitate Superioris, non tenetur obe­ dire, nisi ille sit in pacifica possessione, el communiter ut Superior habeatur. Nec similiter tenetur obedire, si dubitetur de impositione praecepti (cfr. n. 94, 693). 2° Si dubitetur an res praecepta sit licita necne, an excedat Supe­ rioris potestatem, tenetur obedire, etiamsi opposita opinio sibi probabilior videatur. Excipe tamen : a) Si res sit valde difficilis et molesta ; quia tunc difficultas operis, simul cum *opinion· probabili quod res praecepta sit illicita, vel quod praeceptum excedat potestatem Superioris, praevalet illius possessioni ; b) si subditus obediendo exponeret se. vel alterum, periculo gravis incommodi subeundi 681 Articulus JII. De obligatione servandi regulam. j 1 3 2169. — Regula est illa vivendi norma, qua religiosi in suis operationibus ita diriguntur, ut debito ac congruenti modo ad sui status perfectionem contendant. — Intelliguntur etiam, sub nomine regulae, Constitutiones el statuta, quae a Religionum fun­ datoribus vel Capit ulis emanant, dummodo legitime condantur. Jamvero : 1° Regulae, quae votorum materiam vel conditiones definiunt, eamdem ac ipsa vota obligationem imponunt. De his supra jam satis diximus. — 2° Regulae, quae ad regularem disci­ plinam spectant, eo sensu non obligant de se vi voti, quod quis peccet contra votum obedienliae, quotiescumque agit contra ali­ quod punctum Constitutionum (Normae, n. 133) ; attamen etiam ipsae variis modis obligare possunt. Quare nonnullis quaesitis gra­ vem illam quaestionem dilucidare debemus. 2170. — Quaesita. I. Quanta sil regularum ad disciplinam spec­ tantium OBLIGATIO ? G82 P. IV'. — Tr. I. De statu religioso. 1° In genere, « Regula, inquit Suarez (tr. 8, 1. 1, c. 2, n. 2), non est merum consilium », cum ejus violatio possit a Superiore puniri. Excipe tamen illas partes, quae per modum consilii vel adhorta­ tionis exprimuntur (cfr. 5. Thomam, 2. 2, q. 186, a. 9 ad 1 : Quadi. I, a. 20). 2° Possunt esse regulae, quae obligant sub mortali (in materia utique gravi) ; aliae, quae obligant sub veniali ; aliae demum quae obligant ad poenam, a) Si regula expresse obligat sub mortali, ejus transgressio est contra votum : ratio est, quia talis non est minus praeceptiva quam ipsa vox Superioris (IV, 41). — b) Si regula expresse declarat, se obligare quantum potest, ejus transgressio est peccatum mortale aut veniale, prout materia est gravis vel levis ; quia regula non est minus obligans quam vox Superioris, ut patet. Ex eadem ratione, si regula declarat, se tantum sub veniali obligare, non erit de se transgressio ejus, etiam in re gravi, nisi veniale pecca­ tum. — c) Si regula declarat, se non obligare sub peccato, ejus transgressio est ex se nec mortalis nec venialis ; quia regula, quae est minus praeceptiva, non censetur esse nisi ordinatio obligans tantum ad poenam, saltem si imponatur (IV, 42). Merito tamen notant plures DD. hujusmodi transgressiones raro omni ci i.ri vacare, propter negligentiam, contemptum, aliumve inordinatum affectum 1 ; immo, graviter peccaret ob grave damnum Religioni illatum, qui frequenter et quasi per consuetudinem regulam transgrederetur, relgiosam disciplinam graviter perturbando : v. gr. « si nollet unquam .servare silentium, nec orare, nec modeste incedere ; si ingrederetur omnium religiosorum Cubi­ cula, et similia Religionis statuta transgrederetur » (IV, 10). A tortiori, graviter peccat, qui regulam infringit ex contemptu formali ; item, si id faciat ex odio rouira Religionem aut personas ejus, xel ex voluntate resistendi praelato ; item, si se exponat proximo periculo labendi in peccatum mortali·, aut si praevideat se ideo expellendum fore. Si quis autem proponat nunquam regulam servare, vix fieri potest ut non adsit contemptus. Ita Suarez (lr 8, 1. i, c. 3, n. 12) et v. Alphonsus (IV, 42). Sola autem frequentia infractionum non necessario involvit legis contemptum formalem, cum haec frequentia oriri possit ex magna desidia, in qua tamen desidiosus magni adhuc potest facere regulas, Superiores et Religionem Attamen, ut cum I). Thoma diximus n. 179, 2°, frequentia transgressionum dispositive inducit ad contemptum II. l/z religiosi teneantur se submittere reformation regulae? 1° Affirm., si reformatio spectat ad substantialia ; quia quilibet debet obedire in illis, quae sunt necessaria ad salutem : neque ' En ipsa verba S. T/iomu·· (2. 2, q 18·». i 9. ad I ) : < in aliqua Religione, transgresse» iregulae) vel omissio ex suo genere non obligat ad culpam neque mortalem neque venialem, s»* u contemptu . — ’ Dc lis quae respiciunt Regularum et Constitutionum obligationem, latius tractat Raus. de s obed virt et volo. n. 75 seqq. ; 124 seqq. Cep. 11 ί. — De obligationibus religiosorum. 683 ulla consuetudo potest juri naturali aut divino praevalere. Unde, obligatio se submittendi urgeret, si Religio talis esset, ut ■ ■ nisi reformetur, esset potius nocumento religiosis quam utilitati (11. Ap., XIII, 17). Substantialia videntur esse, quae necessaria sunt ut ipsa vota. serventur, ut disciplina adhuc vigens muniatur, scandalum saecularium devitetur (cfr. Haas, o. c. n. 106). 2° Si reformatio non spectat ad substantialia, distinguendum est. Mitigatio vel introducta est a S. Pontifice, et in tali casu unus­ quisque potest se illi conformare (est enim nova lex) : vel intro­ ducta est a consuetudine, et in boc casu, licet eam introducentes peccaverint, possunt tamen eorum successores tuta conscientia eam sequi, modo legitima aestimanda sit. Quod si Capitulum generale vel major pars professorum reformationem istaurationis statueret, sunt AA. qui negant privatos teneri hujusmodi refor­ mationi se submittere ; quia professionem juxta statum regulae, qualis erat tempore suae professionis, emiserunt, nec proinde ad amplius quam ad rela­ xatam regulam se obligare voluisse censentur. Sunt et alii qui docent eos ad obedienduin teneri ; quia religiosi, regulam profitentes, eam ut primitus institutam profitentur : unde semper parati esse debent ad illam servandam, quando de ea instauranda tractatur (IV, 41 ; Η. \p., XIII, 17). Omnes ta­ men admittunt praelatum vel Capitulum generale innovare posse aliquas regulas decursu temporis neglectas ; item posse revocare quasdam licentias de se revocabiles. Tandem reformatio regulae collapsae professos obligat, si • x neglectu regulae primitus institutae periculum adesset, ne Ordo paulatim id deteriora tendat. Ita Laymann, 1. i, tr. 5, c. 9, n. 13 (vide Raus, o. c. n. 106,1 ). 111. An praelatus, négligeas aliquando corripere leves defectus subditorum, peccet graviter ? Affirmative, casu quo defectus plures sint, et tales (v. gr. circa silentium, jejunium, etc.), ut disciplinam valeant relaxare, Kalio : quia, licet quisque religiosus deficiat in re levi, levem regu­ lam transgrediendo, Superior tamen negligens impedire, cum possit, observantiae relaxationem, deficit in re gravi. Et ideo tenetur defectus subditorum in damnum totius communitatis vergentes non solum corrigere, sed etiam inquirere ut corrigat, prout docet S. Thomas, sine tamen nimia sollicitudine... Expedit autem ut aliquando corrigere dissimulet, si defectus scandalum non afferant, vel si praevideat subditum ex correctione pejorem fieri, vel si tempus opportunius sit exspectandum (IX, 13 ; II. Ap. XIII, 2). Tempore visitationis canonicae religiosi (vel moniales ab Episcopo aut a praelato Ordinis interrogatae) lenentur visitatori veritatem aperire circa transgressiones regulae. Vide can. 513ct n. 1198, 2°. 684 Ρ. Ι\· — Tr. I. De statu religiosi. Cap. III. — De obligationibus religiosorum. exempla) Ordinario loci in (pio commoratur reservatam ; ab actibus legi­ timis ecclesiasticis est exclusus ; privilegiis omnibus suae Religionis privatur. Si redierit, perpetuo caret voce activa et passiva, ac praeterea aliis poenis pro gravitate culpae a Superioribus puniri debet ad normam Constitutionum. Can. 2385. b) Fugitivus, ut supra notavimus n. 1365, ipso facto incurrit in privationem officii (si quod in Religione habeat), et in suspensionem proprio Superiori majori reservatam, si sit in sacris. Cum autem redierit, puniatur pro gravitate culpae. Can. 2386. · 'Tabet tamen jus ad suffragia et gratias propriae Reli­ gionis (Faillant, 1. c., Articulus IV. Dc obligatione stabilitatis. 2171. — Obligatio permanendi in statu religioso enascitur tum ex natura rei (status enim a stando dicitur) ; tum ex perpetuitate votorum ; tum denique ex jure canonico. Hinc illud effatum: semel monachus, semper monachus (sci. nisi legitime intercesserit dispensatio). Stabilitati opponuntur vel aliquatenus opponi videntur : 1° apos­ tasia et fuga 1 ; 2° dimissio ; 3° egressus e Religione ; 4° transitus ad aliam Religionem ; 5° translatio ad episcopatum. Adjungemus quaestionem specialem : dc religioso parocho vel vicario. 2. Dimissio religiosorum. 2173. — Praenotamus: Dimissio alumnorum Societatum sine votis regitur nonnis quae valent pro dimissione religiosorum (cfr. can. 681). Id tamen sic «t intellige» dum : SI vinculum alumnorum est temporarium, serventur prae­ scripta pro dimissione sodalium a volis temporariis ; si vero est perpetuum, serventur normae pro dimissione religiosorum cum volis perpetuis. Ita Pontif. Comm., 1 Mart. 1921 (A. A. S., XIII, p. 177). 1. Apostasia et juga. 2172. — Apostata (a Religione) dicitur professus a votis perpe­ tuis etiam simplicibus, qui e domo religiosa illegitime egreditur cum animo non redeundi, vel qui, etsi legitime egressus, non redit eo animo ut religiosae obedientiae sese subtrahat. — Fugitivus est, «pii sine Superiorum licentia domum religiosam deserit cum animo per aliquod tempus sui esse juris deindeque ad Religionem redeundi. Ex can. 644, § 1 et 3. Malitiosus animus apostasiae jure praesumitur, si religiosus intra rneUSem nec reversus fuerit, nec Superiori animum redeundi manifestaverit. Can. cil., § 2. -— Ex 'tridentino, fugitivis adnumerabatur, qui absque licentia Supe­ rioris localis ad Superiores majores confugit, quin ab iisdem fuerit vocatus (Sess. 25, c. 1, de Regul.) ; attamen secundum jus hodiernum, proprie loquendo, non videtur esse fugitivus, quia non Religionem derelinquit (cfr. Fanjani, η. -491). 2174. — I. Notio. Dimissionis nomine intelligitur separatio religiosi a sua Religione praesertim in poenam delicti, facta ex auctoritate competentis Superioris h I 1 1° Superiores debent apostatas et fugitivos sollicite requirere, et ipsos, si vera poenitentia acti redeant, suscipere. Reditum vero monialis apostatae vel fugitivae caule cure * loci Ordinarius, et si agatur dc monasterio exempto, etiam Superior regularis. Can. 645, §2. x 2° Apostata et fugitivus ab obligatione regulae et votorum minime solvuntur et debent sine mora ad Religionem redire. Can. 645, § 1. Manent igitur vere el proprie religiosi. Ita regulariter. Sunt autem jure dimissi el habendi sunl ipso jacto tanquam legitime dimissi, ex can. 646 : a) religiosi publice apostatae a fide catholica ; b) religiosus qui fugam arripuerit cum muliere, aut religiosa quae cum viro : c) attentantes vel contrahentes matrimonium aut etiam vinculum, ul aiunt, civile. — In his casibus suilicit ut Superior major cum suo Consilio emittat declarationem facti (vide Palombo, o. c. n. 198) ; sed jam antea habendi erunt ipso lacto tanquam legitime dimissi (Comm. Pont. 30 Jul. 1934; .1. .1.5., XXVI, p. 494). 2175. — 11. Ordo dimissionis. Dimissio religiosorum diverso modo fieri debet pro varia religiosorum conditione. Porro in casibus ordinariis (de extraordinariis vide n. 2176) : 1° Professos a volis temporariis dimittere potest : in Ordinibus vel Congregationibus juris pontificii, supremus Religionis Mode­ rator, vel (si agatur de monialibus) Ordinarius loci aut Superior regularis ; in Congregationibus juris dioccesani, Ordinarius loci, sed consciis et juste non dissentientibus Moderatoribus. Can. 647, Î1. — Hoc valet etiam pro iis qui vota emiserunt sub hac vel simili conditione : donec in Congregatione vivam. Pont. Comm., 1 Mart. 1921 (A. A. S., XIII, p. 177). ('ausae dimissionis sint graves. Sufficiens causa est defectus spiritus religiosi, qui aliis scandalo sit, si repetita monitio una cum salutari poenitentia incassum '--erit ; non vero infirma valetudo, nisi constet eam ante professionem fuisse a) Apostata a Religione, ut jam uiximus n. 1350, ipso jure incurrit in excom­ municationem proprio Superiori majori, vel (si Religio sit laicalis aut non 1 Dc iis quae n. 2172 et sequentibus circa varios modos deserendi Religionem sive illicito* sive juridice licitos breviter exponemus. fuse tractata reportes apud J. Palombo: versabantur. Pontii. Comm.. 24 Nov. 1920 )A .1. XII. p. 575). —’ Juxta decisionem S. Conjr- g. d· Hei., t Xug. 1922 (A. t. S., XIV, p. 501), religiosus qui saecularizationis indultum aut simplicium votorum dispensationem impetravit, potest utrumque respuere, cum notitiam tp (1928, p. 112 seqq.). Pius autem PP XI, speciali aliqua Epistola inserta in A. A. S. (XXV, 1933, p. 245), privilegia Patrum Soc. Jesu etiam per communicationem ante Codicem acquisita, confirmavit. Cap. [V. — De privilegiis religiosorum, 691 eorum privilegiis, de quibus in can. 119-123 : privilegiis nernpe fori specialis, immunitatis a servitio militari, a muneribus et officiis a statu alienis, privilegio denique canonis. Cfr. dicta n. 1348. 3° Privilegiis Religioni concessis uti possunt non tantum pro­ fessi perpetui sub regula actu viventes sed etiam novitii (can. 567), professi a votis temporariis (can. 578), religiosi renuntiati Epis­ copi (can. 627), religiosi exclaustrati (isti tamen privilegiis mere spiritualibus gaudent, ut diximus n. 2179). 4° Religiones quaecumque, licet non gaudeant actu omnimoda seu plena exemptione (de qua exemptione dicemus n. 2184), sunt tamen plus minusve a potestate tum Ordinarii loci tum parochi immunes, si sint juris pontificii, ut ex sequentibus magis in specie apparebit. a) Quoad Religiones juris pontificii, non licet Ordinario loci, ex can. 618. §2, earum Constitutiones ullatenus immutare aut de re oeconomica cognos­ cere, salvis quibusdam negotiis (praesertim apud moniales, ut notabimus, n.2i90, 1°, d), quae se referunt ad collocationem pecuniae, ad administrationem dotis, ad contrahenda debita. Ipsi pariter non licet se ingerere in res internas communi latis (exceptis casibus in jure expressis). Nihilominus, in Religionibus laicalibus, ipse debet inquirere num disciplina vigeat, clausura servetur, sacramenta frequenter suscipiantur, adsint pericula contra sanam doctrinam vel bonos mores. Si proprii Superiores in reprimendis abusibus négligentes inveniantur, ipse Ordinarius consulat ; in casu urgenti decernat statim, sed decretum ad S. Sedem deferat, si res sit majoris momenti. Can. cit., § 2 ; cfr. etiam can. 512, §2, n. 3. b) In omni Religione clericali, jus et officium Superioris est per se vel per alium aegrotis professis, novitiis aliisve in religiosa domo diu noctuque degen­ tibus causa famulatus, aut educationis aut hospitii aut infirmae valetudinis, viaticum et extremam unctionem ministrandi (can. 514, § 1) ; extra domum autem, solis professis ac novitiis, non aliis (vide c. 848, § 1). In mentalium domo idem jus et officium habet ordinarius confessarius vel qui ejus vices gerit. Can. 514, § 2. In alia Religione laicali hoc jus et officium spectat ad Parochum loci vel ad capellanum proprium quem Ordinarius parocho suffe­ cerit. Can. cit., § 3. c) Jus suum certe excedit parochus, si se interponit ordini interno schola­ rum, asylorum, etc., Instituti religiosi ; vel observat quomodo sacerdos ab Episcopo deputatus alumnos de rebus fidei edoceat. Cfr. S. R. C., 10 Dec. 1704 (Decr. auth., n. 2123 ; vel ap. Bened. XIV, Instit. 105), vel can. 716. Articulus II. De exemptione et privilegiis exemptorum. 2184. — Notio. Exemptio est privilegium, quo vel locus aut persona aliqua (physica aut moralis), vel locus et persona simul, intra territorium alicujus jurisdictionis ordinariae, eidem subdu­ citur. — Hic tantum ageinus de exemptione religiosorum. P. IV. — Tr. 1. De statu religiose. 692 Divisio. Exemptiones aliae sunt a S. Pontifice concessae, aliae ab Episcopis. — Aliae eximunt ab episcopali, aliae a parochitili potestate (aut ab inferiori jurisdictione).— Aliae sunt personales, aliae locales, aliae mixtae, i. e. personales et locales simul. a) Regularium exemptio est in jure a S. Pontifice concessa ; eximit a juris­ dictione tum episcopali tum parochiali; est simul personalis et localis. Ea igitur ratione canon 615 est intelligendus : Regulares in omnibus exemptos esse a juris­ dictione Episcopi dioecesani, iis tantum exceptis, quae in jure expresse Ordi­ nario reservantur *. Hujusmodi autem exemptio justissime conceditur: tum ut Ordines religiosi majori tranquillitate, unitate ac vigore disciplinae, sub uno praelatorum suorum regimine fruantur. ; tum ut fortiori vinculo unitatis cen­ tro, i. e. Sedi Apostolicae, devinciantur, λ ide Bouix, P. V., s. 2, § 3 ; Thbmassin, Vetus et nova Eccl. discipl., P. 1, 1. 3, c. 30 ; praesertim vero Const. Romanos Pontif. jam cit., initio, b) Congregationum clericalium exemptarum conditio in pluribus eadem est ac Regularium : eo quod, non secus atque Ordines presse tales, ab Episcopi jurisdictione fere in omnibus liberae declaratae fuerunt, cum restrictionibus convenientibus, ut n. 2189 dicemus, c) Privilegia, quibus gaudet Ordo regularis, competunt quoque monialibus ejusdem Ordinis, qua­ tenus eorum sunt capaces. Can. 613, § 2. Exponendum venit : 1° quid religiosorum exemptio comprehen­ dat ; 2° quid non comprehendat. § 1. Quid comprehendat exemptio religiosorum. 2185. — Exemptio religiosorum, modo de conventu canonice erecto agatur, generatim comprehendit sequentia : I. — Quoad Loca. Non subjacent jurisdictioni Ordinarii regu­ larium ecclesiae, quibus non est annexa cura animarum parochialis aut quasi-parochialis ; nec eorum oratoria, sive publica sive privata, ipsorum domibus unita ; nec eorum capellae ; nec eorum domus. Can. 615. Atvero ecclesiae et oratoria publica Congregationum clericalium exempta­ rum in aliquibus jurisdictioni Episcopi subduntur, ut dicemus n. 2189. 2186. — II. Quoad personas. Subjacent regulares exempti ordinariae atque exclusivae praelatorum suorum jurisdictioni, in quantum a sacris canonibus vel Constitutionibus aposlolicis nulla statuitur exceptio. Vide can. 615, ubi excipiuntur moniales quae Superioribus regularibus non subsunt. — De religiosis clericalibus exemptis idem erit dicendum ac de regularibus exemptis. Porro casu quo personae non expresse designantur, advertendum est : 1° In odiosis, nomine subditorum non veniunt, generatim. nisi religiosi projessi (tam sacerdotes quam fratres laici). 2° In favorabilibus vero et novitii, candidati 1 Errat Pcnnacchi (ap. L S. 5 , 30, p. 407), qui censet regulares in iis tantum esse exem­ ptos, in quibus authentice declarati fuerint exempti. Cap. IV. — De privilegiis religiosorum. 693 ad probationem admissi, oblati, aliive in domo religiosa diu noctuque degentes sub obedientia Superioris, in canone autem 615 expresse tantum dicitur i Noviliis non exclusis ». 2187. — Itaque vi hujus jurisdictionis, de jure concessae : 1° Possunt Praelati regulares et Superiores majores der. exemp­ torum, etiam per alios, benedicere tum locum sacrum qui ad suam Religionem pertineat, tum primarium ecclesiae lapidem (can. 1156 et 1163) ; possunt quoque ecclesiam consecratam valide reconciliare (can. 1176, § 2). Habent etiam jura et officia Ordinarii loci quoad pias fundationes suarum ecclesiarum, etiam paroecialium (can. 1550). Possunt insuper concedere licentiam celebrandi extra ecclesiam vel oratorium super petram sacram et decent i loco (numquam autem in cubiculo), ex justa causa, in casu extraordinario et per modum actus (can. 822, § 4). 2° Possunt et debent Superiores majores cler. exemptorum per se, vel per alios si fuerint legitime impediti, visitare singulas domos, personas atque ecclesias sibi subditas, exclusa Episcoporum visi­ tatione, praeterquam in casibus infra excipiendis (n. 2189). Ex can. 511, omnibus Religionum Superioribus majoribus jus et officium est visitare omnes domos sibi subjectas, temporibus in regula, definitis. 3° Possunt iidem Superiores, habita ratione Regulae et consue­ tudinis, suas leges vel sua praecepta poenis ecclesiasticis munire. Can. 2220. Recole dicta n. 1256. 4° Obtinent Superiores, praesertim majores, dispensandi potes­ tatem in quibusdam Ecclesiae legibus ; nempe : a) Omnes Superiores, etiam locales, dispensare possunt singulos subjectos in casibus singularibus justaque de causa a lege communi de observantia fes­ torum itemque de observantia jejunii et abstinentiae, vel etiam utriusque. Can. 12-15, § 3. — b) Superiores majores, quoad libros prohibitos, licentiam concedere valent, pro singulis libris atque in casibus dumtaxat urgentibus. Can. 1402, § 1. Ipsi ecclesiastica librorum prohibitione non adslringuntur. Can. 1401. — c) Licet Superioribus majoribus per se vel per alium suos sub­ ditos dispensare, ab irregularitatibus omnibus ex delicto occulto provenientibus, ea excepta quae provenit ex homicidio voluntario vel ex procuratione abortus vel ex cooperationi' ad haec delicta. Can. 990, § 1. —d) Dispensare possunt Superiores omnes cum suis subditis in omnibus votis non reservatis, dummodo dispensatio non laedat jus aliis quaesitum et adsit justa causa. Can. 1313, n. 2. Jam diximus quaenam potestas irritandi vota omnibus Superioribus exemplis competat (vide n. 638 seqq.). — De facultate dispensandi in lege Officii canonici nihil habet Codex juris, ne implicite quidem. Valent igitur, pro Episcopis el Ordinariis, quae statuit can. 81 : ipsos scilicet tantum dis­ pensare posse (secluso privilegio), si periculum gravis damni sit in mora et difficilis sit recursus ad S. Sedem (vide dicenda n. 2220). 69 4 P. IV. — Τι*. I. Do statu religioso. 5° Superiorum est facultas conferre jurisdictionem delegatam (etiam sacerdotibus extra Religionem) ad recipiendas confessione * suorum subditorum, i. e. omnium qui diu noctuque sub obedientia vivunt. Can. 875, § 1. Recole dicta n. 1763, 2°. 6° Superiorum majorum est litteras dimissorias suis subditis concedere ; professis tamen a votis temporariis (ante vota perpetua) dimissorias concedere possunt tantum ad primam tonsuram et ordines minores. Can. 964, n. 2 et 3. 7° In administrandis bonis temporalibus exempti non pendent ab Episcopo (can. 532) ; secus tamen dicendum de administratione pecuniae, quae data sit paroeciae vel missioni, aut religiosis intuitu paroeciae vel missionis (can. 533, § 1, n. 4 et 1516, § 3). Quoad pias fundationes cum oneribus missarum, in ecclesiis etiam parcecialibus exemptorum, jura et officia Episcopi exclusive competunt Superiori majori (can. 1550, 842). — Ad moniales quod spectat, vide dicenda n. 2190. 2188· — Pro praxi, ut jus exemptorum cum jure parochorum aequa lance componatur, haec quoque in specie teneantur : 1° Regulares (et exempti) possunt confessiones excipere aegrotantium, quin parochus obstare queat, atque in suis ecclesiis hora sibi bene visa celebrare, praedicare, annuntiare festa, vigilias ac jejunia sequentis hebdomadis, necnon 6’. Eucharistiam omnibus diebus distribuere. Cfr. can. 462, ubi accurate de­ scribuntur functiones parocho reservatae (JRaus, Inst. can. n. 155). Advigilare tamen debent Superiores, ne divinorum officiorum celebratio calecheticae ins­ tructioni aut Evangelii explanationi in ecclesia paroeciali tradendae nocumen­ tum afferat ; judicium autem utrum nocumentum afferat, necne, ad loci Ordinarium spectat. Can. 609, § 3. 2° Omnes Hebdomadis Sanctae functiones libere in eorum ecclesiis peragi possunt. Sabbato sancto tamen ipsi nequeunt pulsare campanain. antequam in ecclesia digniore pulsetur ; nisi vigeat contraria consuetudo, vel nisi eccle­ siae multum distent. Vide etiam dicta n. 1623, 1°, d. 3° Possunt exempti in suis ecclesiis omnes benedictiones peragere : excepta benedictione fontis baptismatis in Sabbato Sancio, et, ubi consuetudo contra­ ria vel statuta synodalia obstant, benedictione mulieris post parium. Can. 462, n. 7. Benedictiones extra ecclesiam impertiri cum sollemnitate, parocho reser­ vatur, nisi agatur de ecclesia capitulari. Ib. 4° Possunt regulares extra suas ecclesias proprias processiones agere, sine parochi assensu, intra octavam festi Corporis Christi. Si tamen plures sunt ecclesiae, Ordinarii loci est, dies, horas atque vias praestituere. Can. 1291. §2. Extra hunc casum, exemptis non licet extra suas ecclesias et claustra proces­ siones ducere, sine Ordinarii licentia1. Can. 1293. ’ Xttamen cum ex canone 462, 7· collato cum responsi * t'ont. Commis, dici 12 Nov. I92Î (Λ. A S., XIV p. 62) el diei 10 Nov. 1925 (Λ. A. S., XVII, p. 582). parocho jus competat publicxs proce-ioncs extra ecclesiam ducendi, licet initium sumant ab ecclesiis regularium, iade. juxta V-nn-rr-ch. interveniente parocho, idem non semper prohibitum videtur regu*. iarlbu quamvis d«s‘t licentia Ordlnarit (Period. 1926, p. 183). Vide etiam Ram. InM can., η. 315. Cap. IV. De privilegiis religiosorum 695 5° Exempti (el religiosi in genere) defuncti cum sint, transferendi sunt fune­ ris causa ad proprium oratorium. Jus levandi cadaver, illudque deducendi ad etclesiam funerantem, pertinet semper ad Superiorem religiosum. Can. 1221, § 1. Si longe moriantur a domo, funerandi sunt in ecclesia parochiae ubi decedunt. Can. cit., § 2. Qui exsequias in ecclesia peregit, non solum jus, sed etiam officium habet (excepto casu gravi necessitatis) comitandi per se vel per alium sacerdotem cadaver ad locum sepulturae. Can. 1231. §2. Alia vide apud Raus, Inst, can., n. 335. § 2. Quid non comprehendat religiosorum exemptio. 2189. — In genere, Ordines vel Congregationes (etiam clericales exemptae) subjacent episcopali auctoritati praesertim in sua ope­ ratione ad extra atque in exercitio sacri ministerii praestandi saecularibus. In hoc rerum ordine Episcopus, ut patet, v. gr., ex can. 344, § 1, utitur fere semper auctoritate sua ordinaria, jure contenta. — In specie vero : 1° 'Quoad erectionem domuum. Ad erigendam domum reli­ giosam exemptam, etiam non formatam, requi itur Beneplacitum S. Sedis et consensus Ordinarii loci in scriptis datus. l"t aedificetur schola, hospitium vel similis rationis aedes separata a domo etiam exempta, necessaria est et sufficit specialis Ordinarii scripta licentia. Can. 497, § 1 et 3. a) Constituendae novae domus permissio facultatem secumfert pro Religio­ nibus clericalibus habendi (construendi) ecclesiam vel oratorium publicum, et sacra ministeria peragendi (can. cil., § 2). Attamen ad erigendam ecclesiam vel oratorium publicum in certo ac determinato loco requiritur licentia Ordi­ narii (can. 1162, § 4), nisi certus ac determinatus locus jam pro ipsa domo constituenda indicatus fuerit, et expresse de ecclesia vel oratorio publico aedificando mentio fuerit facta. b) Ut constituta domus in alios usus (regimini et disciplinae religiosorum extraneos) convertatur, eaedem sollemnitates requiruntur, ac pro erectione ; ut domus exempta etiam non formata supprimi possit, requiritur Beneplacitum apostolicum. Can. 497, § 4, et 498. c) Ordinariorum locorum est (ex can. 512, § 2), visitare domos Congregatio­ nis clericalis etiam exemptae in iis quae pertinent ad ecclesiam, sacrarium, oratorium publicum, sedem ad sacramentum poenitentiae (nisi habeatur privilegium regularium). 2° Circa, cultum divinum. Tenentur exempti (etiam regulares) obedire, si preces publicae, sacra sollemnia, sonitus campanarum ab Ordinario loci ob causam publicam indicantur, salvis Constitutio­ nibus et privilegiis suae cujusque Religionis. Can. 612. Tenentur pariter servare interdictum locale diooceseos (can. 2269, § 2), necnon praescripta circa missae stipendium (can. 831, § 3), vel circa admissionem sacerdotum extraneorum ad celebrandas missas in suis ecclesiis (can. 804, § 3). In specie etiam : 696 P. IV. —Tr. I. De statu religioso. Cap. IV. Regulares debent interesse sollemni processioni die festo Corporis Christi, exceptis iis qui in strictiore clausura perpetuo vivant aut a civitate ultra tna millia passuum distent. Can. 1291, § 1. Exemptis non licet in suis ecclesiis imaginem exponere, quae non sit ab Ordinario loci approbata (can. 1279, § 1) ; nec reliquias, quae non sint munitae authentico documento sive Cardinalis, sive Ordinarii loci, sive alius viri ecclesiastici cui facultas authenticandi sit legitime a S. Sede concessa (can. 1283, § 1) ; nec denique publice exponen SS. Eucharistiam in suis ecclesiis (extra festum Corporis Christi cum octava, sine Ordinarii licentia (can. 1274, § 1). Nequeunt etiam, inconsulto loci Ordi­ nario, pervulgare novas indulgentias suis ecclesiis concessas, quae Romae pro­ mulgatae non sint (can. 919) ; et ad hanc servandam prohibitionem tenentur ipsi regulares, ut patet ex textu canonis citati. 3° Circa praedicationem. In Religionibus clericalibus exem­ ptis, Superioris est, dare facultatem concionem habendi ad viros religiosos exemptos familiaresque in claustro actu degentes ; potestque Superior facultatem concedere etiam sacerdotibus sae­ cularibus vel alius Religionis, dummodo a proprio Ordinario fuerint idonei judicati. Ordinarii autem loci est, facultatem con­ cionandi omnibus concedere, si concio habenda sit ad alios vel ad moniales regularibus subjectas. Loci Ordinarii quoque est, dare facultatem concionandi apud sodales Religionis laicalis etiam exemptae : concionator tamen a Superiore designari et recipi debet 1 (cfr. can 529 ; 1338, § 1, 2 et 3). Atvero : a) Loci Ordinarius vel Superior religiosus facultatem concionandi concedere non possunt, nisi ipsis constet de bonis moribus et de sufficienti doctrina sacerdotum. Ut quoad ultimum quaevis dubitatio excutiatur, candidati exa­ mini subjiciendi sunt. Can. 1340, § I. Ordinarii vero locorum religiosis, quos .Superior exhibuerit, facultatem concionandi sine gravi causa ne denegent, concessamque ne revocent, praesertim una simul universis domus religiosae sacerdotibus. Religiosis denique recepta a loci Ordinario facultate uti non licet sine proprii Superioris licentia. Can. 1339, § 1 et 2. K b) Sacerdotes extradioecesani, etiam religiosi, licite nequeunt in parochia concionem habere, nisi prius obtenta fuerit licentia Ordinarii hujus loci. Can. 1341, § 1. Non prohibetur tamen, quominus Ordinarius eisdem licentiam generalem concedat. .r·! c) Episcopus habet jus concionandi etiam in ecclesia exempta. Potest quoque prohibere ne in aliis ecclesiis verba fiant ad fideles, dum ipse concio­ nem habet vel coram se ex causa publica habendam curat. Excipe, si agatur de magnis civitatibus. Can. 1343, § 1 et 2. ~,,'Q d) Episcopis jus est praecipere ut m omnibus oratoriis publicis vel eccle­ siis etiam exemptorum, diebus festis de praecepto, brevis explanatio Evangelii aut doctrinae ehristianae ad populum fiat. Can. 1345. Immo requisiti ab Episcopo, tenentur religiosi etiam exempti ad catecheticam instructionem populi, praesertim in propriis ecclesiis, sine tamen regularis disciplinae detri­ mento (cfr. canones 608, § 1 et 1334). ’ Cfr. Litteras Encycl. Benedicti XV Humani generis Redemptionem, 15 Jun. 1917 (A A. S., IX, p. 303), necnon grave Decretum S. C Consist., 28 Jun. ejusd. anni, in quo Nonnae pro sacra Praedicatione traduntur. A. A. S., IX, p. 328 seqq. - De privilegiis religiosorum. .‘>97 4° Circa administrationem sacramentorum. Exempti religio°i recipiunt ab Ordinario loci confessionis jurisdictionem ad absolvendos quoscumque saeculares vel leligiosos ; jurisdictio­ nem vero ad audiendas confessiones confratrum vel familiarium recipiunt quoque a suis Superioribus. Can. 874, § 1. Nequeunt communionem publice ad infirmos extra ecclesiam deferre ; nec viaticum etiam privalim ad moribundos, salvis casibus necessita­ tis et firmo jure, de quo pluries diximus, quoad suos. Can. 848 et 850. Ut in administrandis sacramentis scientia et pietas religiosorum promovea­ tur, in omni domo formata, ad minimum semel in mense habeatur solutio casus moralis et liturgici, et omnes clerici professi, qui studio sacrae theologiae operam navant, assistere tenentur. Can. 591. Quod spectat ad conferendas de re morali et liturgica ab Ordinario loci praescriptas, tenentur ipsis intéressé exempli curam animarum habentes et etiam, si collationes in eorum domibus non habeantur, alii religiosi qui facultatem audiendi confessiones ab Ordinario obtinuerint, lidem, deficiente conventu (i. e. conferentia), scriptam casuum solutionem mittere debent, nisi a loci Ordinario exemptionem antea expresse obtinuerint. Can. 131, § 3. Ordinario incumbit, religiosos contra praescriptum can. 131 contumaces, curam animarum non gerentes, ab audiendis saecula­ rium confessionibus suspendere. Can. 2377. I 5° Circa curam animarum et confraternitates. Exemptus, qui paroeciam regit, subest immediate jurisdictioni Ordinarii loci. ' ut ex can. 630 et 631 supra ostendimus (n. 2182, 3°). Associationes I erigere vel approbare pertinet, praeter S. Sedem, ad loci Ordi­ narium, exceptis illis, quarum instituendarum jus, ex Induito, aliis reservatum est. Can. 686, S 2. a) Consensus ab Ordinario loci praestitus pro erectione domus religiosae valet etiam pro erigenda in eadem domo, vel ecclesia ei adnexa, associatione, , quae non sil constituta ad modum organici corporis et illius Religionis sit propria. Can. cit., § 3. A ide Haus, Inst, can., n. 213, ubi fusior explanatio hujus I praescripti. b) Associationes, ab exemptis ex privilegio in suis ecclesiis institutae, non subduntur visitationi Ordinarii loci quod attinet ad internam disciplinam seu spiritualem directionem. Can. 690, § 2. I 6° Circa potestatem coercitivam Episcoporum. Exempti extra domum illegitime degentes, etiam sub praetextu accedendi ad Superiores, exemptionis privilegio non gaudent : unde puniri possunt ab Ordinario loci. Immo, si extra domum delictum commi­ serint nec a proprio Superiore praemonito puniantur, a loci Ordi­ nario puniri possunt, etsi e domo legitime exierint et domum reversi fuerint. Can. 616, § 1 et 2. o) Exempli, in omnibus in quibus subsunt Ordinario loci, possunt ab eodem diam poenis coerceri. Ita ex can. 619, qui de religiosis in genere loquitur. Si 698 P. IV. — Tr. I. De statu religioso. igitur jura Episcopi laeserint vel in erectione domorum, vel in administran­ dis sacramentis, etc. (recole modo dicta sub l°-5°), Ordinarius loci jussuum non excedit, eos puniendo. Si, quod absit, exemptus in concionibus erroris aut scandala disseminet, loci Ordinarius debet eum arcere a munere prae­ dicationis et a ministerio confessionalis ; si haereses spargat, tenetur in eum ad normam juris procedere. Ita ex can. 1347, § 3 ; 1381 ; 2317. b) Si in domibus vel ecclesiis exemptorum abusus irrepserint, et Superior monitus prospicere neglexerit, debet Episcopus rem ad S. SedemstatimdeterrDomus autem non formata exemptorum manet sub peculiari vigilantia Ordinarii loci, qui si abusus vel scandala irrepserint, ipse potest per se interim providere. Can. 617. ’*■ ..J 7° Circa varia jura, a) Licentiam edendi libros el imagines (inquantum censurae subjiciantur) concedit non solum Superior major exempti, sed etiam loci Ordinarius, ad normam eorum quae diximus in Appendice primi voluminis. Vide can. 1385, § 2 et 3. — b) Quaestiones et controversias de praecedentia, relate ad actus in quibus exempti collegialiter cum aliis procedunt, potest Epis­ copus in casu urgenti componere, remota omni appellatione in suspensivo, sed sine praejudicio jurium uniuscujusque. Can. 106, n. 6. — c) Potest Episcopus, in sua dioecesi, etiam in ecclesiis exemptorum, pontijicalia exercere et uti baldacbino ; extra suam dioecesim, de consensu Superioris exempti. Can. 337. — d) Pos­ sunt Episcopi, sive ipsi per se sive per alios, visitare scholas quas­ libet, oratoria, recreatoria, patronatus, etc., in iis quae religiosam et moralem institutionem spectant, et ab hac visitatione quo­ rumlibet religiosorum scholae 1 exemptae non sunt, nisi agatur de scholis internis pro professis Religionis exemptae. Can 1382.— e) Possunt Episcopi examini subjicere ordinandos religiosos etiam exemptos, ut diximus n. 1909. 2190. — Quaesitum. Quaenani potestas competit Episcopo in MONIALES EXEMPTAS ? 1° Si moniales sint exemptae, atque immediate S. Sedi subjectae. Episcopus potest et debet per se vel per alium : a) examinare novitias ante no vitiatum et professionem, ut supra dictum est, n. 2144, 3° et 2147, d ; — b) instituere, quinto quoque anno, canonicam visitationem (can. 512, § 1) ; — c) praeesse electioni Superiorissae, et recipere suffragia (can. 506, § 2) ; — d) exigere singulis annis rationem administrationis bonorum temporalium ; tandem potest removere administratores, etsi eos constituere non possit (can. 535, § 1, n. 1 et 2). HH 1 In sensu inanis stricto, «juvenatus certo veniunt sub nomine « scholae ». ad formandos adspirantes vitae religiosae aon Cap. V. — Do religiosis in statu dispersionis. 699 2° Si moniales sint exemptae et praelatis regularibus subjectae, potest ante novitiatum et professionem novitias examinare, et administration! bonorum invigilare 1 (ut in casu praecedenti). Sed non potest monasterium visitare, nisi ratione clausurae. Ante electionem Superiorissae debet Episcopus tempestive moneri, potestque una cum Superiore regulari assistere, et, si assistat, etiam vi jurisdictionis praeesse (item per alium). Can 506, § 2 ; Comm. Pont. 30 .Jul. 1934 (A. 1.5. XXVI, p. 494). Celera autem spectant ad praelatos regulares. a) Loci Ordinarius nonnunquam habet jus et officium supplendi negligentiam Superioris regularis, ut constet ex can. 512, § 2, n. 1 (ubi de visitatione), ex can. 535. § 1, n. 2 (de reddenda ratione administrationis bonorum). b) De potestate Episcoporum in Congregationes mulierum juris pontificii et juris dioecesani agunt can. 506, § 4 ; 512, § 1, n. 1 ; 533 et 535. Vide tamen etiam superius dicta n. 2183, 5°, a. Scholium. De nonnullis aliis exemptorum privilegiis in specie. 2191. — Exempli Religionum clericalium praeterea habent ex jure (ut eruitur etiam ex variis can. Codicis) has facultates : 1° Possunt Ordinarii exemptorum in suis conventibus et collegiis erigere oraiona minora, dummodo ad divinum cultum tantum sint deputata ; et in ipsis, absque alia Episcopi vel S. Pontificis facultate, possunt legi eodem die phires missae, nedum a regularibus, sed etiam a presbyteris saecularibus. Cfr. can. 1188, §2, 1192, § 4, et jam dicta n. 677, 678, 1627, 2187, 1°. 2° Supremus Moderator Congregationis clericalis exemptae jus habet veniendi ad Concilium oecumenicwn (can. 223, § 1, n. 4) ; Superiores majores carumdem Congregationum, qui in provincia resideant, invitandi sunt et invitati debent venire ad Concilium provinciale, aut impedimentum quo deti­ nentur. Concilio notum facere (can. 286, § 4). 3° Confessarii Regulares, ab Episcopo approbati, habent facultatem : a) dis­ pensandi cum saecularibus, etiam extra confessionem, in omnibus votis sim­ plicibus non reservatis, dummodo juribus tertii non praejudicetur (cfr. I'bach. I, n. 464) ; b) dispensandi cum eonjugibus, in impedimento exigendi debitum, quod alter conjux contraxit ex voto castitatis personalis (VI, 987). CAPUT V De religiosis in statu dispersionis. Bouix, de Jure regal., I, p. 3, s. 2, p. 345 seqq. ; Vermeersch, I, n. 34-4 ; De Angelis, Praei. Juris canon., in ). 3 Decret., p. 169.— Post Codicem : Fanfani, de hire relig. n. 520 . Jombart, les moniales ; Bastien, Directoire can. 4 ed. η. 647 seqq., 670 seqq. — Vide etiam Instruc­ tiones S. C. Ep. et Reg., 24 Mart. 1903 (A. S. S., 25. p. 592, 593), ubi inveniuntur nonnae opportunae pro Congreg. virorum ac mulierum ; necnon Decr. 30 Jul. 1881. pro Qalliis. 1 Si monasterium monialium subjectum sit Superiori regulari (etiam exempto), administrationis ratio reddenda est Superiori regulari ct etiam loci Ordinario. Pontificia Comm., 20 Nov. 1920 fA. A. S., XII, P- 575). 700 P, IV.—Tr. I. De statu religioso. 2192. — Principia. I. Nullus juridicus effectus enasci potest ex religiosarum familiarum dispersionibus aut suppressionibus quas potestas civilis, sine consensu S. Pontificis, decernit. Ratio est, quia status religiosus trahit suam, originem ex jure tum divino tum ecclesiastico. Proinde, pertinet ad solam Ecclesiam de nego­ tiis ad eum spectantibus judicare, et actus violentiae a parte gubernii civilis, sunt actus juridice nulli. 2193. — II. Dispersio seu suppressio religiosarum familiarum potest efficere, ut obligationibus status regularis aliquid immi­ nuatur, atque usus privilegiorum aliquantisper interrumpatur. Constat ex variis Responsis sacrarum Congregationum, ex quibus sequentes decisiones excerpere opportunum judicamus : 1° Vota apud religiosos vi dispersos in suo perfecto vigore per­ manent. Constat ex Brevi Pii VI ad Episcopum Brunen., 12 Apr. 1782, et ex Resp. S. Poenit. 18 Apr. 1867 (A S. S., 3, p. 151). 2° Paupertatis voto obstricti remanentes, nequeunt religiosi dis­ persi bona proprio nomine possidere, pecunias cumulare, impen­ sas insumere in res inutiles, nec facere testamenta.. Quoad usum tamen rerum, major libertas, secundum prudentiam Superiorum ipsis solet concedi. 3° Quoad votum obedienlicte S. Poenitentiaria (1. c.) declaravit omnibus Superioribus regularibus : « ipsorum jurisdictionem in proprios subditos suppressos, etiam extra claustra degentes, minime cessasse . Quoad dependentiam ab Ordinariis locorum, S. Sedes providet speciali aliqua dispositione ; per se enim rema­ nent exempti. Si degant extra suam provinciam, subjicuntur tum Superiori locali, tum provinciali, in cujus territorio versantur. Ita ex Decreto S. Congr. Saper disciplina regulari^ 5 Aug. 1872 f.l. S. 5., 7, p. 407). « Curandum est. ul regulares e propriis domibus expulsi, quatenus in aliud coenobium recipi nequeunt, in peculiarem aliquam domum a Superioribus suis designandam conveniant ; i bique regulam (piam professi sunt, meliori quo fieri potest modo, observare non omittant, facta cuique, absque debita licen­ tia, discedendi prohibitione ». Ita S. Poenit., 1. c. 4° Quoad privilegia, sequentes normas statuere solet S. Sedes : a) Si plures simul in communitate convivunt, et familiam licet imperfectam efformanl, retinent omnia Ordinis jura et privilegia. Cfr. A. A. S., V., p. 192 S. Poenitentiaria, 1. c., declaravit : · Domos, dummodo in eas tres saltem ii ibi degendum convenerint regulares, quorum unus ad minus sit sacerdos, juris­ dictioni ministri provincialis fore subjectas, casque regendas esse per peculia­ rem Superiorem ibi constituendum. In domibus, dummodo in eis quatuor Cap. V. - De religiosis in statu dispersionis. 701 saltem degant sacerdotes regulares, erigi posse, servatis de jure servandis, pri­ vatum oratorium, a ministro provinciali... visitandum prius et approbandum ita ut in eo missa a sacerdotibus regularibus celebrari, SS. Eucharistia asser­ vari... S. Communio sumi et praecepto de audiendo sacro satisfieri possit, Indulge! insuper Sedes Apostolica, ut in oratoriis sic erectis regulares frui possint omnibus indulgentiis proprii Ordinis ecclesiis concessis ». b) Regulares dispersi, qui in propriis domibus separatim vivunt, retinent sola privilegia personalia religiosis concessa, non vero privilegia realia ; quia subjectum horum privilegiorum jam non amplius exsistit. Hinc est, v. gr., quod, citra speciale Episcopi Indultum, subdantur parochis locorum quoad ultima sacramenta, et quoad jus funerale (A. S. S., I, p. 168 ; V, p. 569 : All, 147). Ad quaesitum : An et cui competat, in casu, jus junerum quoad religiosos n praesentium circumstantiarum dispersos? S. C. Ep. et Reg. 11 Martii 1881 respondit : « Affirmative favore Regularium, quoties religiosi sub legitimo Superiore saltem in ternario numero convivant, et alii extra degentes ab eodem dependeant ; alias, favore parochorum » (Noue. Rev. Théol., 13, p. 571 . Quaestio Specialis. De conditione monialium in Gallia et in Belgio, etc. •21114. — Nihil est innovandum (ita declaravit S. C. de Rei., die 22 Mail 1919) in dependentia monialium ab Ordinariis locorum in Gallia et Belgio, prout post restaurationem ab uno saeculo et amplius observatum est : cauto tamen quod nulla potestas sit Episcopis ad immutandas Regulas a S. Sede approbatas2. Cfr. A. A. S., XI, p. 240. Idem utique dicendum erit, positis ponendis, de monialibus in Statibus Foederatis Americae Sept. 1° Hodie, post Decretum Card. Caprara 4 Jun. 1803, in Gallia et in Belgio vota monialium non habentur ut sollemnia, prout pluries a S. C. Episc. et Reg. et a S. Poenit. responsum est. Cfr. Bizzarri, p. 94, 503. Hoc tamen non currit quoad viros, qui adhuc possunt in illis regionibus vola sollemnia emittere : ut constat ex authentico testimonio Gregorii XVI, quoad religiosos S. Benedicti Solesmenses. 2° Clausura papulis non exsistit in iisdem adjunctis, nec proinde transgres­ sores incurrunt poenas canonicas de quibus supra n. 2164. Cfr. Responsum Pontii. Commiss., 1 Mart. 1921 (A. .1. S., XIII, p. 178). Attamen, lex clau­ surae, in monasteriis in quibus vi constitutionum exsistere debet, abjici non potest sine culpa per se mortali ; quia sic videtur communiter apprehendi, et Episcopi sic obligare velle censentur, cum haec disciplina semper summe necessaria habita fuerit. — Concessis autem a S. Sede volis sollemnibus, jam exsistit iterum clausura papatis, ul constat ex Decreto jam citato, 23 Jun. 1923 (A. A. S., XV, p. 358). 3° Obligatio Officii divini non urget, pro praedictis monialibus, ex lege Ecclesiae ; sed tantum ex rospectivis Ordinum constitutionibus, quae gene­ ratim sub gravi non obligant. Ila S. Poenitentiaria, 26 Nov. 1852 (ap. Gury, 11. n. 183 ; Bizzarri, p. 77). 'Secundum Bastien (o. c. n. 676), specialis haec monialium conditio perlinet ad totum Pdeium, ad Galliam praeter monasteria Visitationis In Sabaudia et comitatu Nicensi, et d Status Foederatos Americae Sept., exceptis 5 monasterii^ Visitationis. — * Deinde tamen ; .jra alia decreta aut declarationes factae sunt circa conditionem harum monialium, praesertim vero : a) die 11 Octobr. 1922, quoad novas fundationes faciendas (A. .1. S., HIV, p. 554) ; b) die 23 Junii 1923, quoad statum earum juridicum (sunt vere moniales jîm pontificii ad normam can. 488, § 7, sed exemptione non gaudent, licet nunc vota Jemnia iterum oblinere possint a S. Sede : A. .1. .S., X\, p. .'·>.) , c) die 9 Nov. 1926, quoad earum transitum (A. A. .S., XVIII, p. 490). 702 P. IV. —· Tr. I. De statu religioso. 4° Quoad ingressum in Religionem, « votum mulieris, cujus intentio res­ pexerit ad monasteria, prout nunc in Galliis exsistunt, non est reservatum. Ita S. Poenitentiaria ad Episcopum Cenomanen., die 23 Dec. 1835 (Bizvri, P- 505). 7·.; 5° Ordinarius olim potuit dispensare super votis a monialibus emissis, data ratione sufficienti, voto perpetuae castitatis remanente. Sed animadverten­ dum est : a) Documentum quo hoc jus Episcopis Galliae agnoscebatur, nonnbi responsio erat S. Poenit. 23 Dec. 1835 (vide Bizzarri, p. 455, nota ; Bastien, o. c. n. 720). Testibus autem non paucis auctoribus (Marolo, Comment, pro rei. 1923, p. 328 ; Jombart, les moniales, p. 4 i ; Bastien, 1. c.), post Codicem hoc jus non amplius viget ; quia revera non erat proprie indultum et Codex totam legislationem dispensationis a volis religiosis ex integro ordinant b) Itaque quoad dispensationem votorum earum monialium quae professio­ nem saltem post Codicem emiserunt, standum erit praescriptis sacrorum canonum, prout in Codice continentur : « votis temporariis dispensat Ordina­ rius loci (una cum Superiore regulari, si monasterium ab ipso dependeat juxta c. 647, § 1 ; a votis perpetuis S. C. de Rei. postquam Ordinarius loci (cum Superiore regulari, ut supra) omnia acta et documenta transmiserit cum pro­ prio volo, juxta c. 652, § 2. Nec obstare videntur decisa 22 Maii 1919, etc (de quibus in principio), ut habent Jombart (o. c. p. 44) et Bastien (o. c. n. 720). Monitum finale. Cum saepe saepius monasteria monialium defectu labora­ bant personarum saecularium ad negotia externa obeunda, necesse fuit obli­ nere indultum a S. Sede, quo ipsarum rerum externarum expeditio quibus­ dam Sororibus, quae externae vocantur, committeretur. Per Decretum autem S. C. de rei. 16 Jul. 1931 (.4. .4. S., XXIII. 1931, p. 380) specialia statuta pro Sororibus externis (quae vota etiam perpetua, sed simplicia, emittunt) appro­ bata fuerunt (vide Comment, pro rei., 1932, p. 245 seqq.). TRACTATUS II De statu 2195. — Cum de status clericalis natura et origine jam egimus in tractatu de Ordine (n. 1885 seqq.), item que de vocatione ad sacer­ dotium (n. 1912) ; restat ut de obligationibus clericorum dissera­ mus. tum ratione * tum s/fl/us, ratione beneficii, si quod possideant, tum ratione sacri muneris. Inde tria occurrunt dicenda. CAPUT I De obligationibus clericorum ratione status S. Alph., IV, n. 83 ; ed. G„ II, p. 51 ί ; II. Ap., XIII, 30 ; Thomassin, Vetus et nova Ecd. discip)., P. 1, 1. 2, c. 37-52, 60-66, 71-88 : Instr, pastor. Eystelt, tit. XIII, per tot. ; Aichner-Friedle, Compend. Juris ecd., 1. 1, sect. 2, c. 2 ; sect. 3, per tot. ; sect. 4, c. 3 ; Ami du CL. années 1899 el seqq., art. Causeries avec un jeune curé ; jVoue. Rev. Thiol., Tûl. 28 (1896) seqq., Obligations des curés ; Maroto, I, n. 529 seqq. ; Vermeersch-Creusen, Lu. 214 seqq. ; Prümmer, II. n. 360 ; Aertnys-Damen, I, n. 1094 ; Pi see tta-Gennaro, IV. n. 75 seqq. ; Colli· Lanzi, 111, n. 1925 ; Raus, Inst, can., n. 68 seq. Obligationes, quibus clerici ratione status tenentur, ad duo commode reduci possunt, videlicet : 1° ut peragant omnia quae ipsis speciatim praecipiuntur; 2° ut devitent quae ipsis vetantur. Articulus L De iis quae clericis praecipiuntur. Clericis praecipiuntur : 1° vitae sanctitas ; 2° caelibatus ; 3° reci­ tatio horarum canonicarum ; 4° gestatio habitus et tonsurae (de obedienlia canonica Ordinario praestanda diximus, n. 1926). § 1. De sanctitate vitae. «Quicumque profitetur statum aliquem, ait S. Thomas (2. 2, q. 186, a. 2), tenetur ad ea, quae illi statui conveniunt ·. Quare : 1 De canonica cleri saecularis obedienlia fuse disserunt F. Claeys Bouuaert (ante Codicem) et Raus (post Codicem) : de s. obed. virtute ct volo. I, c. n, a. 1. 70i P. IV. — Tr. II. De statu clericali. 2196. — Principium. Clerici tenentur peculiarem in modum ad vitae sanctitatem. Can. 124. Probatur : 1° Ex pluribus S. Scrip­ turae locis, et praesertim ex Epistolis ad Timotheum et Titum, in quibus Apostolus totus in eo est, ut Novae Legis tum sacerdotes, tum Episcopos, tum sacerdotum ministros, i. e., diaconos, ad virtu­ tis ac sanctimoniae studium impellat. — 2° Ex doctrina SS. Patrum qui passim hanc primariam clericorum obligationem affirmant, ad eamque graviter adhortantur (S. Alph., Selva, P. 1, c. 2) « Ad idoneam exsecutionem ordinum, inquit D. Thomas (Suppi., q. 35. a. 1, ad 3), non sufficit bonitas qualiscumque, sed requiritur bonitas excel­ lens: ut sicut illi, qui ordinem suscipiunt, super plebem constituuntur gradu ordinis, ita et superiores sint merito sanctitatis ». Idem permulta affirmant Concilia, et maxime Tridentinum hisce verbis : « Sic decet omnino clericos in sortem Domini vocatos vitam moresque suos omnes componere ul habitu, gestu, incessu, sermone aliisque omnibus rebus nil, nisi grave, moderatum a<: religione plenum, prae se ferant » (Sess. 22, c. 1). 2197. — Corollaria. I. Clerici in sacris tenentur ad sanctitatem eo majorem, (pio altior esi gradus sacrae hierarchiae, in quo collo­ cati sunt. Patio desumitur tum ex praecellentia officii quo fun­ guntur, ministrandi ad altare et orandi pro populo ; tum praeser­ tim ex necessitate, in qua saepe versantur, praedicandi verbum divinum, et ministrandi sacramenta. Unde D. Thomas (2. 2, q. 184, a. 3) : « Per sacrum ordinem, inquit, aliquis deputatur ad dignissima ministeria, quibus ipsi Christo servitur in sacra­ mento altaris ; ad quod requiritur major sanctitas interior, quam requirat etiam Religionis status. Unde gravius peccat, celeris paribus, clericus in sacris ordinibus constitutus, si aliquid contrarium sanctitati agat, quam aliquis reli­ giosus qui non habet ordinem sacrum ». Cfr. quae habet Pias PP. X, in Exhor­ ta'ione ad Clerum catholicum, die 4 Aug. 1908 (Acta Pii X, t. IV ; .4. .4. S., IV, p. 24 et 694), et quae diximus n. 2144, 8°, referendo etiam Instruet. S. C. de Relig. 1 Dec. 1931. 2198. 11. Clerici et sacerdotes, qui ante ordinationem jam ali­ quem perfectionis gradum attigisse supponuntur, tenentur illis uti mediis, quibus jam parta sanctitas conservari ac novum incre­ mentum capere possit. S. Alph., Regolam. di vita per un sac. secol. (ed. Tor., t. 3, p. 859). Ex his mediis imprimis a Codice commendantur : quotidianum exercitium orationis mentalis, visitatio SS. Sacramenti, devotio erga Deiparam Virginem (recitatio rosarii), quotidiana discussio conscientiae, frequens confessio (cle­ rici in seminario id semel in hebdomade praestare tenentur ex can. 1367, n.2). Curare debent Ordinarii locorum ul clerici sedulo iis mediis utantur (can. 125). Tenentur autem omnes sacerdotes saeculares tertio saltem quoque anno spi­ ritualibus exercitiis vacare (can 126) ; clerici vero in seminario, singulis annis (can. 1367, 4°). ejjjI Cap I De obligationibus cleric, ratione status Ü. De CAEL1BATI 705 ECCLESIASTICO. 2199. — Ad clericorum et sacerdotum sanctitatem requiritur prae omnibus inviolabilis corporis castimonia. Lex caelibatus est statui clericali (apud Latinos) convenientissima, et fini Ecclesiae inoraliler necessaria. Rationes sunt : a) Sanctitas et dignitas sacri­ ficii, eucharistici et aliorum mysteriorum quae ab altaris ministris tractanda sunt, b) Officium docendi et exhortandi : nam sacerdos conjugatus non potest cum perfecta auctoritate atque efficacia sanctissimas evangelii veritates docere. c) Administratio sacramentorum : difficilius enim christifideles, nisi sacri ministri castitatis vigore praestarent, eo induci possent, ut ipsis suarum con­ scientiarum arcana candide aperirent etc. d) Cura infirmorum, et generatim ministeria caritatis : animi enim carnalibus curis affectibusque vacui magis in caritatem atque uberrimam beneficentiam sese effundunt, ut constat pas­ sim ex catholicae cari tatis operibus. Hae rationes, quae saltem ex parte conveniunt (non enim loqui intendimus absolute, propter ecclesiam graecam), omnimodum valorem acquirunt ex legi­ bus et praeceptis ecclesiasticis. 2200. — Principia. I. Obligatio servandi perpetuum caeliba­ tum contrahitur, ipso facto, ab omnibus qui sacros ordines susci­ piunt. Constat ex can. 132 et ex antiqui juris canonici decretis ; et signanter ex can. 1 dist. 28. Cfr. etiam Trid. Sess. 24, de matr. c. 9. a) Qui contra hanc legem peccant, sacrilegii quoque rei sunt Can. cil, i 1. — b) Clerici minores possunt quidem nuptias inire ; sed, nisi matrimonium fuerit nullum vi aul metu eisdem incusso, ipso jure e statu clericali decidunt. Can. cit., § 2. — c) Conjugatus, qui sine dispensatione apostolica ordines majores suscepit, ab eorumdem ordinum exercitio prohibetur. Can. cit , § 3. 2201. — II. Obligatio caelibatus ecclesiastici oritur ex sola-lege Ecclesiae praecipiente castitatem ac votum castitatis. Ratio est quia, etsi caelibatus ab Apostolis ortum habuit, ut probant I)D., tamen tantum ex praecepto Ecclesiae sive Apostolorum (ut probat Bellarminus) est introductus et firmatus, ut patet ex ipsis verbis Tridentini » (VI, 807). Praeterea in jure dicitur : « Nos igitur attendentes, quod orientalis Ecclesia votum continentiae non admisit » (G. Cum. olim, 6, de cleric, conjug.). Apud GKAEC.os vero, tolerante Ecclesia, usque ad hodierna tempora, viget canon 13 Concilii Trullani, qui, contra Majorum quidem instituta, permisit ut diaconi et presbyteri licite convenire possint cum uxoribus, quas ante ordina­ tionem duxerunt ; servatis interim in pristina sua integritate duobus illis edictis, quorum altero praecipitur, ut Episcopi in perpetuo caelibatu vivant, et altero, ut clericis, post susceptos sacros ordines, non amplius nuptias contrahere Marc. Inst. Morat. Alph. T. II. ; 70G P. IV. — Tr. 11. De statu clericali. liceat *. Unde lit. ul ordo sacer sil apud graecos 2, sicut apud latinos, main· monii contrahendi impedimentum dirimens ; usus vero matrimonii (si uxo­ rati ordinati fuerint) sil graviter illicitus solis Episcopis (cfr. Herrmann, n. 1887 seqq.). Disputant .4.-1. quoad quaestionem, utrum obligatio caelibatus oriatur imn.·· diale ex praecepto Ecclesiae, an mediate, scilicet ex voto, quod in ipsa ordination, emittitur; communius tamen et probabilius dicitur, hanc obligationem ex oriri. Id enim expresse habetur in diversis juris canonici capitibus ; et aliunde, si obligatio foret ex sola Ecclesiae lege, posset S. Pontifex omnes sacerdotes ab illa solvere : quod est contra communem DD. sententiam (VI, 806). Cfr. Vermeersch-Creusen, I, n. 219. 2202. — Ex his resolves: a) Ecclesia potest dispensare in voto continentiae sacris ordinibus adnexo, sicut in omnibus aliis votis (VI. 807). Cum constitutis tamen in sacris nunquam dispensat, nisi sub ea conditione, ut dispensati a clericalibus officiis omnino removeantur f.l. 5. ό’., I, p. 221 ; II, 443 ; VI, p. 85). b) Si quis, ordinem suscipiendo, expresse nollet castitatem vovere, tene­ retur nihilominus ad caelibatum : non quidem vi voti, quod nequiter non emi­ sit ; sed vi praecepti Ecclesiae, quae 'eum. ex motivo religionis, deficiente voto, ad castitatem adslringeret (VI, 809, dub. 2). c) Si quis ordinaretur min usum rationis, certe non teneretur ad caelibatum (VI, 810). d) Clericus, qui metu gravi coactus ordinem sacrum recepit nec postea, remoto metu, eamdein ordinationem ratam habuil, saltem tacite per ordinis exercitium, volens lanten per talem actum obligationibus clericalibus se subjicere, ad statum laicalem (legitime probata coactione el ratihabitionis defectu) sententia judicis redi­ gatur, sine ullis coelibatus et Horarum canonicarum obligationibus. Ita can. 214, § 1. § 3. De Horis canonicis. 2203. — Notio. Horae canonicae sunt : preces vocales ab Eccle­ sia institutae, atque ex ejus praecepto Deo persolvendae a personis ad id deputatis. Exponendum est : 1° quaenam sit (sive pro clericis, sive etiam pro religiosis) obligatio recitandi Horas canonicas ; 2° in qua forma et quo modo recitari debeant ; 3° quaenam sint causae a recitatione excusantes. Solent Horae canonicae variis nominibus vocari. Vocantur Breviarium, vel quia breviter Scripturarum oracula, sententias Patrum et sanctorum gesta commemorant ; vel quia sunt longiorum precum, quae priscis temporibus recitandae erant, compendium. Vocantur etiam Officium ecclesiasticum, quia Ecclesiae nomine persolvuntur : Officium canonicum, quia juxta regulas cano­ num persolvendae sunt ; Officium divinum, quia in Dei honorem ac cultum sunt institutae. Horae canonicae numerantur septem, videlicet : Matutinum cum Laudibus, Prima, Tertia. Sexta, Nona, Vesperae et Completorium. Matutinum (cum Laudibus) et Vesperae dicuntur Horae majores; ceterae, Horae minores vel parvae. EM Μ·Η| De histona breviarii conferantur i a. Thomassin (vetus et nova Eccl. discipl. > Cfr Card. Pilra, Jur. ecCl craecorum historia et monuin., t. II, p. 30. — · Sobdu*, conatu apud *.Graeco non recensetur inter ordines majores. Cap. I. — De obligationibus cleric, ratione status. 707 IV I. P c. .JO — al. 1,1.2, c. 84) ; Batiffol (histoire du bréviaire romain) ; Baumer ; 11(7/1,— Ultima breviarii reformatio a Pio PP. X, Const Divino affiatu (1 Nov 1911) instituta est. 1. De. obligatione recitandi Horas canonicas. 2204. — Principia. Obligatio recitandi Horas canonicas oritur ex triplici titulo. Oritur scilicet ex titulo sacri ordinis, ex titulo bene­ ficii ecclesiastici, et ex titulo Heligionis adslriclae choro. 1° Ex titulo ordinis obligantur clerici in sacris constituti, etiam suspensi et excommunicati, juxta praescriptum expressum can. 135. a) Obligatio haec incipit ab Hora correspondent! horae, qua subdiaconatus collatus est1 ; unde, si ordo confertur hora undecima matutina, obligatio incipit a Sexta (IV, 140 ; Exam, ord., n. 61). b) Obligatio cessat, si quis ad statum laicalem legitime redactus aut regressus fueiil ad normam can. 213, 214. 2° Ex titulo beneficii obligantur omnes bénéficiât!, etsi solum tonsurat i, dummodo jus in re habeant seu plenam possessionem beneficii, quod non sit nimis tenue (i. e. quod ad tertiam saltem sustentationis pariem pertingat), et ex quo fructus percipiant vel percepturi sint. Ita ex Decreto Concilii Lateranensis V, edicentis : Statuimus, ut quilibet habens beneficium, si post sex menses, obtento beneficio, Officium divinum non dixerit, fructus non laciat suos, pro rata omissionis». Qui vero, post admonitionem, Officii recitationem omittere pergit, is etiam beneficio privari potest. Cfr. quae habet canon 1475, remittens in fontium annota­ tione ad Decretum Concilii. Itaque in specie : a) Decrevit S. Pius V, in Constitutione Ex proximo, ut qui omittit Matu­ tinum (cum Laudibus), restituat dimidiam partem fructuum correspondentium illi diei ; qui ceteras Horas, aliam dimidiam; qui vero unam tantum ex parvis, sextam partem. Et idem dicendum, si quis, per plures leves omis­ siones inter Officium diei, ad gravem materiam pertingat. Neque omittens Officium uno die excusatur a restitutione, si suppleat in alio (III. 663, 667, 674 ; Ex. ord., 61, 67 ; 1 El. qq. ref., n. 27, 28, 29). Haec autem restitutio fieri debet ante omnem sententiam : quia recitatio est absolute necessaria ad lucrandos fructus. Porro, facienda est pauperibus, vel fabricae ecclesiae, aut seminario dioecesano, ul statuitur can. 1475, § 2. Similiter applicari potest ad missas pr> defunctis ; quia animae in purgatorio sunt vere pauperes (III, 672). Nec suppleri potest per quascumque eleemosynas, quas beneficiarius de fruc­ tibus sui beneficii antea fecerit, sicut ex propositione *33 ab Alexandro VII damnata constat. Si quis autem post omissionem dederit eleemosynas, faciendae restitutionis vel immeinor vel forte nescius, probabiliter potest eas computare (VI, 153 ; Ex. ord.. 62, 63). ' An vero subdiaconus satisfaciat obligationi, recitando Olllcii pariem, ad quam tenetur, ante ordinationem ? Resp.: conirpvertitur. Probabilius tamen videtur negandum : quia OfRcium persolvendum est nomine Ecclesiae el subdiaconus ante ordinationem nequit nomine Ecclesiae orare. Vide S. Docl., IV, 140. 708 P. 1\ . — Tr. il. De statu clericali. b) Cum dicitur in Decreto Lateranensi : post sex menses ; sequitur, benrfidatum, qui sex primis mensibus Officium negligit, graviter quidem contra reli­ gionem peccare, sed non contra justitiam, atque ideo non teneri ad restitu­ tionem (IV, 145). Haec initior interpretatio sustineri potest1, etiam promul­ gato Codice, qui de 0 mensibus silet (can. 1475, § 2). — J/ι quaeres, benefi­ ciarius restituere debeat omnes fructus juxta Officia quae omisit? Beneficiarius simplex, qui habet duntaxat onus deferendi habitum ac tonsuram, debet retitucre omnes fructus. Celeri vero beneficiarii tenentur restituere tantummodo fruclus, qui respondent ad onus officii omissi. « Ratio, tum quia Bulla 8. Pii V sic recepta est et sic explicata usu, ulpote conformior aequitati naturali : tum quia durum videtur eodem modo obligari Episcopos, parochos el capellanos, qui ferunt alia onera, ac simplices beneficiarios. Quare dicunt, Episcopum vel parochum teneri restituere tertiam vel quartam (vel, ul alii opinantur, quintam partem fructuum, retinendo alios pro aliis oneribus) quibus ipsi satisfaciunt; canonicos dimidiam partem (et secundum quosdam, nonnisi quartam) ; habenti.capellaniam, dimidiam vel tertiam partem... Hatio, quia isti omnes recipiunt fructus non solum pro Officio, sed pro aliis etiam oneribus » (111, 673). 3° Ex titulo Religionis addictae choro, tenentur in singulis domibus, ad Horas canonicas in choro recitandas, omnes religiosi proprie dicti, quibus legitime incumbit chori obligatio, idque commu­ niter et quotidie, ad normam Constitutionum ; dummodo adsint quatuor saltem religiosi choro obligati et actu legitime non impe­ diti, et etiam pauciores, si ita ferant constitutiones (cfr. can.610, § 1). Haec obligatio, olim ex sola consuetudine legitima vel ex regulis imposita, nunc ex can. 610 eos omnes adstringit (pii vi praedictae praescriptionis ad chorum tenebantur. Immo ex eodem canone (§ 3), solemniter professi in eisdem religionibus (sive virorum sive mulierum) horas canonicas privatim recitare debent, si a choro abfuerunt, exceptis tamen conversis. 2205. a) Nullus religiosus aut monialis in particulari tenetur sub gravi Horas dicere in choro, modo tamen chorus non tollatur. Obligatio vero com­ munitatis Officium recitandi in choro potest sufficienter impleri, si ad illud soli novitii concurrant, juxta opinionem Salmantic., Viva et aliorum (IV, 143). b) Praelati peccant graviter, si ex negligentia sinunt omitti partem nota­ bilem officii in choro ; quia tenentur observantiam regularem tueri ac servare. c) Religiosi degentes cum licentia extra claustra, tenentur ad Officium . item, si sint profugi, aut incarcerate Cfr. n. 2172, 2°. . d) Fratres laici debent, ex praescripto regulae, recitare aliquas preces ; at non sub gravi. Cfr. can. 610, § 3, qui conversos a recitatione privata eximit. 2206. — II. Obligatio recitandi Horas canonicas est gravis. Omnis igitur, cui hoc munus incumbit, peccat graviter, si totum Officium unius diei, vel ipsius partem notabilem, absque legitima causa omittat. Ratio est, quia laedit praeceptum in materia gravi, quae ad praestantissimam religionis virtutem pertinet. Haec autem ‘ Cfr. Vermeer^ h, E pli. II n.800. Acrtnv<-Damen I.n 1108; Placet ta-Gennaro, IV, n Iü2. ('ap i _ De obligationibus cleric, ratione status. 709 omissio, juxta veriorem sententiam, non est septuplum peccatum, sed solummodo unum (1\, 148 ; Exam, ordin., n. 60). Allamon, «si quis omitteret plures Horas ex intentionibus moraliter inter­ ruptis, addit S. Doctor. 1. c., tunc plura committeret peccata ». Idem dicen­ dum, si quis unica intentione proponeret plura omittere Officia, sive id faciat intentione directa, sive intentione indirecta (nisi, in ultimo casu, primi peccati poeniteal). Cfr. IV, 149. In assignando autem quaenam sit illa pars notabilis, cujus omissio foret peccatum mortale, 5. Alphonsus (IV, 147) amplectitur sen­ tentiam Salinanticensiurn, qui dicunt materiam esse levem, quoties non pertingit ad quantitatem unius integrae Horae pareae *. 1° Probabile est non peccare graviter, qui omittit totas Vesperas Sabbati sancti. 2° Peccat autem graviter, qui omittit unum Nocturnum integrum ; vel etiam 1res lectiones cum responsoriis (nisi parvam Horam non adaequent). 3° A mortali excusaretur, qui de parva Hora non nisi tertiam vel dimidiam partem recitaret. 4° Est gravis obligatio recitandi Litanias die festo S. Marci et triduo Rogationum (A. A, A'., 13, p. 429). 5° Non est ulla hodie obligatio recitandi, diebus quovis mense assignatis, Officium parvum B. Μ. V., Defunc­ torum, Psalmos poenilentiales aut graduates. Excipe, si vigeat alicubi recitandi consuetudo : quae tamen non obligat extra chorum singulos, sed solum com­ munitatem. Ita S. Congr. Rit., die 10 .Jan. 1009 (Gardellini, n. 401). 2207. — Quaesitum. Quid in omissum fuerit ? — Respondetur : dubio utrum aliquid ex Officio 1° In dubio stricto (i e. negativo, v* I positivo ulrinque probabili) pars, de qua dubitas, certo recitanda est ; quia ut expresse addit A. .Alphonsus cum aliis communitor (I\, 150) : in dubio possessio stat pro praecepto. Excipe si aequa logis interpretatio, vel facti circumstantiae legitimam praebeant excu­ sationem. Sic «scrupulosi non sunl obligandi ad repetendum, quia in his, ut plurimum, dubia non sunt vora dubia, sed inanes apprehensiones ». 2° In dubio lato, i. e. si habeas vel probabilitatem unicam, ut saepe evenit, vel aliam fundatam praesumptionem (e nihil omisisse, seu justam conjectu­ ram credendi quod dixisti, non teneris ad repetendum. « I nde docent AA., quod bene excusaris a repetendo, si non memineris te dixisse aliquid, et habeas justam conjecturam credendi quod dixeris ; puta si recorderis te incepisse psalmum, lectionem, vel Horam, et postea, non data opera distractus, vel non interruptus, te invenias in line Horae, legendo vel memoriter recitando ea, in quibus ordinarie non soles errare ». Hem, «si ordinarie non soleas dicere Horam posteriorem, nisi post priorem, prudenter poles credere te nihil omi­ sisse ». Cfr. A. .Alph., 1. c. ; 2. El. qq. ref., η. I. Hecole dicta n. 52 et 98, c. 2. J)e forma et modo recitandi. Consideranda veniunt, quoad Iloras canonicas : 1° forma prae­ scripta ; 2° ordo debitus; 3° tempus el locus conveniens; 4° modus recitandi. 1 Hanc sententiam, quae referi communissimum doctorum sensum » (ut alunt DiscetmGtnnaro, IV. n 105), tenent etiam moderni (vide Colh-Lanzi, III, n 1053) ; et eorum rado rd, quia notabilis difformltas Inducitur in olUciali hac oratione Ecclesiae. 7Î0 P. IV. — Tr. II. De statu clericali. 2208. — Principia. I. Horae canonicae recitandae sunt juxta formam ab Ecclesia praescriptam. Quae forma est vel generalis vel specialis. 1° Servanda est ab omnibus forma generalis, juxta Constitutionem Divino afflatu. Pii X (1 Nov. 1911). Obligat novus ordo orandi omnes et singulos, eo modo et iisdem sub poenis ac Breviarium Romanum a S. Pio V, die 7 Julii 1568, editum. Non abrogantur tamen Breviaria quae usque ad nostra tempora rite in usu erant in quibusdam dioecesibus et religiosis *familiis 2° Servanda est forma specialis proprii calendarii seu directorii, ita ut Officium recitetur qualibet die, prout ibi praescribitur.etsi error videretur probabilior. S. R. C., 13 Jun. 1899 (n. 4031). Si tarnen error est evidens, corrigatur calendarium. In conficiendis vero propriis dioecesium calendariis absolute servandum est Decretum S. R. C. ab Urbano VIII approbatum. In hoc interdicitur loco­ rum Ordinariis, tam saecularibus, quam regularibus, ne propria auctoritate mutent ritum, in calendario Romano seu rubricis Breviarii appositum, in altiorem ritum, neque extendant concessa Officia de loco ad locum *. Item. Officia propria pro aliqua dioecesi vel pro Ordine religioso a S. Rituum Con­ gregatione approbata vim legis oblinent, quamvis privilegii rationem habeant. Quinimmo, Officia particularia, modo tantum permissive concessa, obligatoria evadunt, si fuerint semel usu recepta (S. R. C., die 2 Maii 1801). 2209. — Pro praxi. a) Regulares degentes extra monasterium tenentur in itinere ad Breviarium sui Ordinis. Quod si sint choro addicti et in alieno con­ ventu sui Ordinis moram faciant, sequi debent Officium illius conventus ; quia ubique choro intéressé tenentur. Attamen, si Officium privatim recitent, ser­ vare debent calendarium coenobii a quo discesserunt. Excipe si a claustro ad longum tempus abesse debeant : tunc enim, neglecto coenobii calendario, illud suae provinciae sequantur oportet. S. R. C., n. 2801, 3001, 3436 et 3919. b) Canonici et beneficiarii tenentur ad Officium propriae ecclesiae, etiamsi ab ea absint. Item magistri et alumni, in seminario degentes, tenentur ad Offi­ cium ecclesiae seminario adjectae, quamvis alibi missam celebrent (S. R. C, n. 2682 et 2980). ■ ) Clerici non beneliciali, si a propria dioecesi absint, pos­ sunt ad Officium loci ubi morantur se conformare ; sed minime ad hoc tenen­ tur2. Quin etiam praestat proprium retineri Officium, ne confusio oriatur. S. R. C., n. 2682, ad 16. Cfr S Λ/ph., IV, 161, q. 3 ; Ami du Cl., 1913, p. 685. 2210. — II. Horae canonicae recitandae sunt, tum juxta Offi­ ciorum, tum juxta Horarum ordinem. Quod est fusius explican­ dum, et quidem per partes. Jamvero : 1° Ordo Officiorum reperitur sive in calendario festorum uniuscujusque dioecesis aut Religionis, sive in rubricis pro illo­ rum translatione, ubi plura concurrunt. Qui scienter atque sine ’ Cfr. Ganfelhni, n. 4501, ad 6 (in Cordt/ben.» S. R. C., 20 Sept, et 12 Nov. 1906); Carpo, < ü nd ai perpetuum» p. 13' * — 1 I a » liam statuunt PitcrUa·Gennaro (IV, n. 114) : « Si obiter in dioecesi non tua versaris utrumlibet calendarium (vel tuae vel ejus, in qua actu e*) sequi potes ·. Cap. I. — De obligationibus cleric, ratione status. 711 rationabili causa hunc ordinem commutat, recitando, pro Officio diei aliud Officium, peccat, pro diversitate Officiorum, vel graviter, vel leviter. Peccat graviter, si recitet Officium notabiliter brevius, sicut constat ex propositione 34a ab Alexandro VII damnata : In die Palmarum recitans Officium paschale satisfacit prae­ cepto « ; vel etiam si recitet Officium quod est e festivitate omnino dissonans, v. gr. Officium defunctorum die Nativitatis Domini. Peccat vero leviter, si Officium in aequale aut fere aequale permutet (quia satisfacit obligationi quoad substantiam), dummodo, subdit 5. Alphonsus, id raro fiat, puta 1er vel quater in anno ; secus foret mortale (IV, 1. c. ; Ex. ord., n. 70) propter gravem perversionem ordinis. Itaque permutatio generaliter non licet, ne casu quidem quo cum socio iter facias : caret tamen omni peccato, si fiat ob necessitatem quamdam vel causam notabilem quae raro occurrat, pulasi quis difficulter proprium Officium habere possit. Vide S. R. C. n. 4011, ad 3. Quaesitum. Quid agere debet, qui advertit se errasse in Officio? a) Si advertat errorem post integram recitationem, non tenetur repetere ; quia non praesumilur Ecclesia velle aliquem uno die bis ad hoc onus obligare. Hinc axioma vulgare : Officium pro Officio ’. Attamen, si Officium fuisset nota­ biliter brevius (quod autem hodie ob psalmorum aequiorem divisionem raro fiet), deberet supplere defectus, v. gr. recitando omissas lectiones II et III Noc­ turni ex Officio novem lectionum. Sed si quis bis recitavit Sextam nequit omittere Nonam, hac innixus ratione : Officium pro Officio2. b) Si e ito rem advertat post recitationem non integram, v. gr. post recitatum Matutinum, potest vel prosequi, vel reliqua recitare de Officio praescripto. Quod posterius praeferendum est, juxta illud : Error corrigitur ubi deprehen­ ditur (IV, 161, q. 5 ; Ex. ord., n. 72). c) Qui erravit, non debet, die quo Officium recitatum occurrit, dicere Offi­ cium omissum ; sed recitatum iterum recitabit, ut ita aliis se conformet3. Nec debet qui Officium omisit, illud in aliam diem, etiam non impeditam, trans­ ferre. Ita S R. die 17 Jun. 1673 (n. 1474). Vide Gaudé, II, p. 591, x. 2211. — 2° Ordo Horarum est ille, qui in Breviario indicatur, praescribens scilicet, ut primum recitentur .Matutinum cum Lau­ dibus, deinde Horae parvae, hoc est, Prima, Tertia, Sexta et Nona, et demum Vesperae cum Completorio. — Nec debet recitari Matu­ tinum diei sequentis, ante absolutum Officium diei praesentis. Inversio hujus ordinis : a) Extra chorum et secluso contemptu est solum­ modo venialis, etiamsi fiat frequenter ; quia remanet salva substantia prae1 Ob similitudinem nationis, dicendum quod si quis ex errore recitet psalmos secundum veterem rubricam (v. gr. psalmos Completorii dici Dominicae in die feriali), non tenetur repetere. — ’ Si quis omisit partem Horae, sufficit partem omissam illamque solam supplere. S. Alph., IV. 161, q. 5. — 1 Non desunt tamen, qui affirmant Officium omissum recitari posse. Cfr. Gop/erf, I, n. 334. 712 I*· IV. —Tr. II. De statu clericali. cepti. Immo, caret omni culpa, si fiat ex causa rationabili, v. gr. ut le con­ formes choro vel amico l, etc. b) In choro, con trove rtitur an sit peccatum grave (el eadem controversia est de mutatione temporis Horarum). Affirmans sententia est probabilis, sed negans est probabilior ; quia non constat de gravi praecepto (IV, 170, 171). ·Μ| 2212. — III. Horae sunt recitandae tempore ac loco convenienti. 1° Ad tempus quod attinet, sic olirn Morae recitabantur : Matu­ tinum post mediam noctem, Laudes ad auroram, Prima post solis oilum, Tertia mane ad horam nonam, Sexta ad meridiem, Λο/ια ad horam tertiam pomeridianam, Vesperae ad solis occasum, Completorium ad noctis crepusculum (cfr. Ferraris, v. Officium). .Juxta hodiernam autem disciplinam, tempus [legitimum, intra cujus limites praeceptum obligat sub gravi, est a media node unius diei usque ad mediam noctem diei insequentis, ita ut ante praefatum primum terminum nullus teneatur incipere, et post secundum nullus possit suae obligationi satisfacere (IV, 173). (ini­ que autem liberum est in hoc sequi vel tempus verum, quod indi­ cat horologium solare, vel tempus medium, vel tempus legale dictum, quod signant horologia publica (sive sit extraordinarium sive regionale vel zonarium). Cfr. n. 211, 3° ; 1556. Tempus vero conveniens, quod perse sub levi obligat, nisi rationabilis causa obstet, sequenti modo determinatur : a) Tempus Matutini, extra chorum, a\ privilegio seu consuetudine jam praescripta, incipit ab hora Nresperarum diei praecedentis (i. e., statim ac sol proprior iit ad occasum, quam ad meridiem), el perdurat usque ad meridiem subsequentem. Hoc tamen non valet pro Lita­ niis, quae ipso die assignato recitari debent (S. R. C., n. 2503). Immo satisfacit, qui extra chorum dicit Matutinum hora secunda post meridiem. (Decr. aulhent. VI, n. 4158, ad t). Quandoque S. Sedes privilegium concedit incipiendi .Matu­ tinum hora prima post meridiem, immo statim post meridiem. Cfr. Indulta Bullae Cruciatae (Λ. .1 5.. VII, p. 560) ; privilegium Sacerdotum « piae Unio­ nis Cleri a missionibus », diei 2 Dec. 1921 f.l. .1. δ'., XIII, p. 505). b) Tempus parvarum Horarum extendit se ab aurora usque ad meridiem. Recitantur tamen licite jam a media nocte. Sexta vero et Nona, absque caesa, recitari possunt post meridiem (IV, 173, v Tempus), c) Tempus Vesperarum et Completorii (extra chorum) currit a meridie ad mediam noctem. In feiiis autem quadra· gesimalibus, a la Dominica, Vesperae (non Completorium) possunt (el in choro debent) recitari ante prandium, in memoriam antiquae disciplinae, juxta quam non frangebatur jejunium ante Vesperarum recitationem. Carpo, Bibliolh. liturg., P. III, n. 106. Cap. I. — De obligationibus cleric, ratione status. 713 vel honesta, nimirum concio paranda vel audienda, periculum supervenientis occupationis sive laboris, major devotio sive quies, tempus aptius ad studen­ dum et simile. Merito tamen ait Concina, non sufficere ad excusandum solam majorem commoditatem, sine alio molivo honesto ». 2213. — 2° Ad locum quod attinet, Officium divinum in cathedralibus, in collegiatis, et in ecclesiis regularium choro addictorum, recitandum est publice, in loco ad hoc destinato, seu in choro. Privatim vero recitari potest in. omni loco, modo recitatio liat citra contemptum, et modo locus non sit cum attentione et inten­ tione insociabilis (IV, 179). Quaesitum. Quid de siti corporis in recitando? — Respondemus : a) Non servare, in choro, situm a rubricis praescriptum, v. gr. non stando, non genuflectendo, etc., est irreverentia, quae non excedit culpam venialem, b) Extra chorum eum omittere, vacat omni culpa. « Censent tamen DD. non excusari a veniali, qui sine causa Officium recitaret decumbendo in lecto » , talis enim situs non vacat irreverentia. — Secus, si quis ita recitaret, quia infirmitate vel defatigatione detinetur in ledo, ait quia ducit noctem inso­ mnem (IV, 1. c., q. 4). 2211. — IV. Horae canonicae in primis debent recitari digne. Quare recitandae sunt vocaliter, integre, continue. Et his quidem verbis exprimitur munus oris quod, juxta Concilium Lateranense IV, c. Dolentes, studiose implendum est — Diximus autem : 1° Vocaliter, et quidem distincte ; quia Officium est oratio vocalis, et non pure mentalis. Unde, non sufficit legere sola mente, solisve oculis percurrere ; nec satis est recitare gutture vel infra dentes, aut syncopando, linguave titubante, voluntarie abbre­ viando, aut praecipitando. Non requiritur tamen ut recitans seipsum audiat ; nam talis obligatio nullo jure probatur. Cfr. Silvius, Resol. variae v. Horae canonicae. Dictum est supra : nisi rationabilis causa obstet. Quae vero causa censenda sit rationabilis, sic explicat 5 Alphonsus (1. c.) : « Ut quis licite possit anti­ cipare vel postponere debitum tempus Horarum, sufficit quaevis causa utilis a) Nihil obstat per se quominus Officium cum socio (laico, immo et femina) recites (cfr. Ami du Cl., 1914, p. 319) ; licet hic ad officium non obligetur b) Si quis recitat Officium cum socio, debent ambo tali uti voce ut alter alterurn audiat, el recitatio debet ita distincte procedere, ut neuter suum versum incipiat, nisi cum alter suum absolverit ; socius enm non potest, hare moraliter suum, illud quod non audit, et proinde non recitat Brevia­ rium integre ; quod tamen requiritur L Unde surdus, qui in choro versiculos suae partis profert, sed versiculos alterius partis non audit, debet supplere, recitando submisse quod alii cantant. — Contra, omissa supplere non tenen­ tur illi, qui recitantibus aliis, quaedam choro necessaria peragunt, etiam per integrum psalmum ; « tunc enim per socios suppletur, quod ipsi forte non satis 1 Idem dicendum, si Matutinum incipias ante absolutum Ofllclum diei praesentis. Ratio quam de benigna hae sententia adducere licet, ita a S. Alphonso enuntiatur (IV, 170). « Cum sit communis sententia, ut asserit ipse Concina (tutiorista), praefatum ordinem non cadere -ul> praecepto, prout altas cadit recital io Officii currentis in quolibet die «. ‘Non tenetur tamen supplere, qui ratione strepitus aliorum non audit quaedamji socio jun recitata ; vel qui culpa socii (vel chori) non omnia distincte percipit, liceRattendat hintum potest. Item, qui tussit vel exscreat, dum alii recitant, etiamsi Integer)" psalmus inierim dicatur (IV, 143, not. 3°, 156, 163. q. 2). 71 i P. IV. — Tr. II. De statu clericali. percipiunt, dummodo omissio non nimis protrahatur. Quod idem dicendum est de organoedo, si ipse suae partis versiculos proferat » (IV, 143, 163, q 2 et 3). c) Si Officium recites cum socio, qui obtruncat syllabas, sed ita ut sensos non notabiliter mutetur, probabile est te non teneri ad repetendum, nisi Ubi constet socium notabilem pariem omisisse. « Putarem tamen, subdit 5. Alphonsus, te non excusari a veniali, si ultro recitas cum tali socio mutilante, nisi adsit aliqua causa, nimirum si inviteris a Superiore vel persona vald; gravi aut simili causa » (IV, 165). d) Si quis, dum socius pariem Officii recitat, externe se distrahit, non satis­ facit quoad partem a socio recitatam ; quoad hanc partem enim nihil omnino praestat. Satisfacere tamen censetur, qui involuntarias vel non plene volun­ tarias habet divagationcs 1 (Lehmkuhl, II n. 806). Vide infra dicenda n. 2215 2° Integre. Jamvero ad integritatem pertinent Paler, .lw, Credo, in principio et fine Horarum, prout in Rubrica adnotatur. Extra chorum antiphona B. Μ. V. non est addenda nisi in fine Laudum (vel in fine ultimae Horae, si post Laudes immediate Hora recitatur) et Com­ pletorii. Si ex rationabili causa nulla fit post Laudes et ceteras Horas inter­ ruptio, semel tantum est dicenda post Completorium, tum privatim tum iu choro ut declaravit S. R. C. 20 April. 1923 f.l. .1. S. XV, p. 239). Item, Confiteor et Misereatur ad Primam el Completorium allernatim cum socio reci­ tari possunt, sed non debent nisi in choro. S. R. C., n. 2682. Nec ad integri­ tatem Officii pertinent orationes Aperi et Sacrosanctae, quae tamen laudabiiter atque utilissime recitantur. Oratio Sacrosanctae semel tantum, scilicet in fine Officii, recitatur. Ila ΛΑ. communiter contra aliquos, et est novis rubri­ cis conformius. Per hanc orationem defectus veniales in Officio persolvendo admissi, etiam quoad culpam, remittuntur ; ipsa enim operatur ad modum sacrarnentalium (Nouv. Ree. Théol., vol. 45, p. 560 seqq.). 3° Continue, i. e. sine interruptione in eadem Hora, nisi causa rationabilis excuset. Communis sententia docet, Laudes posse in privata recitatione etiam sine ulla causa, a Matutino separari. Sed cum separatur, finito Matutino, dicendum est Paler, recitata antea oratione de Officio diei ; ante Laudes deinde dici debent Pater et Ace (cfr. novas rubricas). Nocturni possunt probabiliter a se invicem separari, saltem per tres horas, juxta antiquum ritum, vel etiam per longius tempus, cum causa (IV, 167 ; Ex. ord., n. 74). Diximus : nisi causa rationabilis excuset, a) Inter causas justas interrum­ pendi Officium, praesertim si sit longum, recensentur a «S. Alphonso: utilitas propria vel aliena, urbanitas, devotio, exsecutio mandatorum Superiorum, auditio confessionis alicujus qui non libenter exspectaret. Potes similiter inter­ rumpere, si tibi aliquid subito agendum vel adnotandum videatur, ut ita distractionem tollas, vel ut rem non obliviscaris ; et a fortiori interrumpor»; ' Notare etiam hic volumus tempore tam antiquo quam recenti multum disceptasse auctores de aliquo privilegio mentalitcr persolvendi Officium privatim recitandum. quod a Leone X Minoribus concessum fuit. Cfr S. \lphonsum (IV, 63 ; de privilee. n. 107 etc); Gennan(Consul II ed 2, p 559) ; Analecta Ecclesiastica (1910, p. 417 seqq. ; 458 SM4 * 1011 p. 419). Ami du Clergé (1921 p. 129), Bollettino del Clero Rom. (1928. p. 41) ; Ephtm. hturg (1-27, p 289) ibi ·:»’.· a- expositas invenies opiniones tum ante tum post Codicem. Cap. L — De obligationibus cleric, ratione status. 715 licet, ad eliciendum aliquem pium cordis affectum vel aliquam precatiunciilam. Diximus precatiunculam; nam longae preces intempestive Officii reci­ tationi admiscerentur, b) Interruptio alicujus Horae facta absque rationabili causa, el protracta per notabile tempus, non potest excusari a veniali. Nec tamen lota Hora repetenda est, licet magnum intervallum (puta lota nox) interponatur,: quia singuli psalmi, immo singuli versus completam habent significationem, et satis uniuntur vel per continuandi intentionem, vel per sequentem recitationein (IV, 168). 2215. — V. Horae canonicae debent recitari cum attentione et devotione. In his duobus habetur munus mentis et. cordis, ut aiunt : de ipsis singillatim nunc fuse tractabimus. A. De vptentione. Certum est, aliquam attentionem in Officii recitatione requiri. Ratio est quia, si haec deest, recitatio Hora­ rum nequit esse munus spirituale, quod L)eo offertur. Duplex autem attentio haberi potest, externa scilicet et interna, a) Externa in eo consistit, ut nihil fiat, quod sil cun attentione interiori incompossibile ; sicut esset fabulari, scribere, attente auscultare alios loquentes, el alia hujus­ modi; non autem ambulare, se lavare, colligere herbas, flores, instruere focum, sternere lectum, pectere caput, respicere collem, flumen, etc. ; quandoquidem tales actiones, per se, attentionem ad alia non excludunt. Ita communiter rum Navarro, Suarez, etc. Recte autem advertit Navarrus, quod aliquae actio­ nes respectu alicujus forte sunt distraclivae, respectu alterius non b) Interna attentio sita est in applicatione mentis ad id quod agitur ; haecque in Officio potest esse ad tria, alia aliis perfectiora, videlicet : ad verba tantum, ut rite pronuntientur ; ad sensum verborum, ut recte intelliganlur ; et tandem ad Drum vel ad divina, ita ut recitantis mens ac cogitatio defigantur vel in ipsum Deum, vel in ejus attributa, vel in mysteria Passionis dominicae, vel in gesta Deiparae Virginis aut. Sanctorum (IV, 176). Attentionem internam impediunt plus minusve distractiones voluntariae. — Haec autem statuimus : 1° Qui, inter recitandum divinum Officium, non habet attentionem saltem externam, non satisfacit obligationi suae : unde, beneficiarius hoc modo volun­ tarie distractus tenetur ad restitutionem ; quia certe non facit fructus suos (111, 669). 2° Qui nihil curat de attentione interna, peccat saltem venialiter: quia irre­ verenter agit erga Deum (cfr. dicta n. 372, 11). 3° Sufficit attentio moralis et generalis ad verba, cum intentione orandi IV, 176, in fin.). Immo, probabiliter (ut substantialiter praecepto satisfiat) sufficit intentio generalis orandi, cum attentione externa ; licet admittantur distractiones voluntariae. Ha Lugo et alii, quorum sententiam non reprobat S. Alphonsus, quamvis consulat, ut tutius, Officium recitare cum attentione saltem ad verba. De his autem plura adhuc in n. 2216 exponemus. 2216 — Circa quaestionem dc attentione interna, AA. in duas abeunt senten­ tias, de quibus nunc loquendum, ut ita tota res absolvatur : a) Plures negant cum Λ’. Antonino et D. Thoma1 attentionem internam •S. Alphonsus demonstrat quidem (IV, n. 177) S. Antoninum, O. 1'., hanc tenuisse senitnliam ; ipse autem Antoninus probat, I). Thomam idem sensisse (apud S. Alphonsurn, I. C.), et quodammodo concordat S. Alphonsus. Cl. Priimmer (II. n. 357), innixus doctrina S. Thomae, scribit : Essentia orationis privatae mihi videtur non posse consistere cum sola attentione externa et cum voluntaria distractione interna ». Sed hic agitur de oratione vocali « ex officio », non de oratione ■ privata · (vide Piscetta-Gennaro, IV, n. 129). 7IG P. IV. — Tr. II. De statu clericali. essentialiter ab Ecclesia pro recitatione Breviarii requiri. Ratio eorum»-!, quia vere orat, qui cum intentione orandi el attentione externa preces fundit. Oratio enim est petitio decentium a Deo: non repugnat autem posse a nob.Deo repraesentari nostras petitiones, etiam cum actuali mentis evagatione. Praeterea, si attentio interna esset de essentia orationis, nec ipse involunl.tr> distractus satisfaceret suae obligationi (destructa enim, quamvis inculpabili­ ter, rei essentia, res ipsa destructa est) ; nec sacerdos qui voluntarie distractis extremam unctionem ministraret, valide sacramentum conficeret. Haec sen­ tentia apparet sufficienter probabilis, ita ut beneficiarius, ea nixus, non tenu· tur restituere fructus bona fide perceptos. b) Altera sententia communior et forte probabilior affirmat, attentionem internam requiri ; quia sine attentione interna non potest consistere oratio, quae generat ini delinitur : elevatio mentis ad Deum ; unde, eo ipse quod Ei ' sia praecipit orationem, praecipit etiam attentionem internam. Atque huic sententiae consonare videntur tum verba Domini, de Judaeis conquerenh(Mattii., 15, 8) : Populus hic labiis me honorat: cor autem eorum longe est u me; tum verba Tridentini. praecipientis (Sess. 24, c. 12) : « Ut omnes (scilicet canonici i divina... compellantur obire officia... atque in choro... hymnis et canticis Dei nomen reverenter, distincte devoteque laudare ». Xonobslante secunda sententia, .s' . Itphonsus non audet beneficiarios,occur­ rente casu, ad restitutionem damnare ; quia non videtur urgeri posse obligatio, de qua non satis certo constat, data natura controversiae. Deinde nota' .S*. Alphonsus, etiamsi posterior haec sententia teneatur, duo tamen requiri ut aliquis Officio non satisfacere dicatur : nimirum, ut ipse se voluntari» distrahat, deinde ut suam distractionem plene advertat. — Dicitur ut plttu advertat, nam DD. communiter tenent, recitantem nullo modo peccare,si, ubi distractionem advertit, mediocri diligentia ad attendendum recitationi utatur Quodsi semiplene distractionem advertat, neque illam retractet, peccat quidem venialiter ; sed satisfacit substantialiter Officio, cum prima voluntas attendendi semper perseveret, quamdiu non fuerit cum plena advertentia revocata (IV, 177. ed G. II, p. 608 seqq ). Sententiae alphonsianae, modo expositae, post Codiccin adhaerent Piscetta-Gennaro (IA *, n. 130), Colli-J.en: (III. n. 1955), Gen ico t-Sals mans (II. n. 59) etc. ngM 2217. — B. De devotione. Illa saltem requiritur ac praecipitur devotio, qua recitatio Officii fiat actus religionis (IV, 176). Hinc praecepto non satisfaceret, qui Horas legeret ad sibi comparandam scientiam, ad gerendum morem amico, etc. Necessaria est enim intentio orandi, non quidem actualis atque explicita, sed virtualis atque implicita : quae tunc jam habetur, cum de more Breviarium sumitur, ut impleatur praeceptum (cfr. n. 211). Sed A. Alphonsus illud omnibus enixe commendat, ut divinum Ofliciiun cum vero pietatis ardore persolvant, his praeconiis ejus praestantiam extol­ lens Centum orationes privatae non possunt tantum pretium habere, quan­ tum unica oratio Officii divini includit ; quia haec Domino, nomine totius Ecclesiae, ipsius Dei verbis offertur... Firmiter nobis persuasum habeamus, post ss missae sacrificium, nullum pretiosiorem in Ecclesia thesaurum reperiri Officio divino, ex quo quotidie flumina gratiarum haurire possumus» (Opp. ascot. Ill, § 8i7. L’Officio strapazzato). — De mediis autem vide IV, 177. Cap. I. — De obligationibus cleric, ratione status. 717 3. De causis a recitatione excusantibus. 2218. — Principium. Ab Officii recitatione excusant : impoten­ tia. caritas erga proximum, et dispensatio. Cfr. S aimant ic., tr. 16. e. 3, punct. 6. De his in specie est agendum : 1° Excusat impotentia sive physica sive moralis ; quia ad impos­ sibile nemo tenetur. Qui potest recitare pariem, tenetur sub gravi ; obligatio enim est divisibilis, sicut constat ex propositione 53a ab Innocentio XI damnata (cfr. dicta n. 224). Quodsi pars, quam recitare potes, non pertingat ad materiam parvae Horae, < ne sub veniali quidem aliquid recitare obligaris ; quia talis modica pars seorsum sumpta non censetur aestimabilis ad finem a lege inten­ tum » (IV, 158). a) Excusantur gravi morbo laborantes ; item, ex gravi morbo convales­ centes (per aliquot dies, ad arbitrium prudentis), donec vires reficiantur ; idque admittendum, etiamsi isti missam celebrarent, vel aliquem recreationis librum legerent. Qui certus est se, ob infirmitatem, non posse totum Officium recitare, et dubitat an possit recitare pariem, excusatur a toto Officio, ne scilicet scrupulis angatur, nesciens quousque possit et teneatur recitare. Ratio est quia, in dubiis hujusmodi, praevalet lex naturalis valetudinis servandae, et timor gravis nocumenti est jam causa grayis (cfr. n. 223 et 5. Alph.. IV, 151). Addit Lehmkuhl, II, 809, cum Elbel: si adsint vires ut sacerdos vel celebrare vel Officium persolvere possit, utrumque tamen facere nequeat, licite praeeligitur missae celebratio, cum hoc sil opus praestantius, b) Excusatur, qui tempore persecutionis limet ne ex recitatione Breviarii prodatur (IV, 156). d Non excusatur qui caret Breviario Romano, el aliud ad manum habet, puta Benediclinum aut simile ; quia per utrumvis impleri potest substantia praecepti. Item, si habeas Officium commune, et non proprium illius diei, teneris ex communi Horas dicere, ut verius sentit Croix cum aliis (IV, 158). d Non excusatur caecus, vel alius qui Breviario caret, qui scit memoriter vel totum Officium, vel notabilem ejus pariem, modo sit materia cohaerens 1 ; non vero tenetur memoriae mandare quod nescit, quia hoc foret medium prae­ cepto exlrinsecum. Contra, non valens solus recitare, tenetur adhibere socium, si eum sine suo gravi incommodo adhibere possit ; quia usus socii, in tali casu, censetur medium implendi praecepti ordinarium. Diximus sine suo gravi incommodo; quia si socius tecum recitaturus non prompte occurrat, aut si debeas stipendium illi solvere, non teneris ad medium hujusmodi extraordi­ narium, nisi sis beneficiarius, et velis fructus tuos facere certos (IV, 158 ; Ex. ord., n. 76). 2219. — 2° Excusat caritas, id est gravis occupatio, quae perlongum tempus durat, et sine scandalo aut notabili detrimento 1 Nota : modo sit materia cohaerens ; quia non obligaretur ad recitationem, qui ex diversis Hint singulos psalmos coaggerare posset, etiamsi numerus psalmorum ad materiam grarem accresceret. Ratio est, quia tunc omnino deficeret forma ah Ecclesia praescripta. Haec ratio utique non valeret, si quis ex Matutino solos psalmos retinuisset (id quod hodie4um vix unquam eveniet). 718 I’· IV.— Tr. II. De Statu clericali. proximi omitti nequit. Ratio est, quia praeceptum naturale cari­ tatis praevalet legi ecclesiasticae (cfr. n. 682). Hinc excusatur, sive totaliter sive partialiter, sacerdos : a) si per totain dic. excipit confessiones, quas differre non potest ; b) si ex inopinato ad i.' >r, bundum aecersitur, nec postea superest tempus, quod recitationi impendat c) si tenetur praeparare festinanter sacram concionem, quant sine scandib aut nota omittere nequit ; d) si tota die occupatur in sedandis jurgiis aui assistendis infirmis, v. gr. tempore pestis (IV, 156). Recte vero addunt theu logi, hujusmodi corifessariurn impeditum non teneri a necessario somno tbI opportuna corporis refectione desistere, ut Officium persolvat ; praesertim *i per plures dies (ut in missionum exercitiis saepe evenit) confessiones sunt continuo audiendae. Bonus autem sacerdos nonnisi aegre et raro ah Oflhu recitatione se eximet. 2220. - 3° Excusat dispensatio concessa a legitima potestate. Ratio est. quia quod est de jure ecclesiastico, potest ab ecclesias­ tica potestate tolli. Porro, dispensatio valide conceditur : a) a Summo Ponlijice in omni casu, etiam sine causa ; b) ab Episcopo (vel a Superiore majore exemptorum cler., respectu suorum sub­ ditorum), si difficilis sil recursus ad S. Sedem et simul sit in mora periculum gravis damni (can. 81) ; vel in dubio num impotentia moralis seu gravitas mali quod timetur, sufficiens sit ad excusan­ dum (juxta can. 15, ut ait I bach, I, 415). Vi facultatum quinquen­ nalium Episcopi pollent generatim ampliore potestate. Potestas, quae in casu competit Episcopo, exerceri potest etiam a Vicano generali, sub iisdem conditionibus, rum in jure (can. 198, § I) ipse sub nomine quoque Ordinarii venit. Juxta Vermeersch-Creusen I1, n. 220), "Ordinarii in casu urgenti dispensare poterunt ad breve tempus » ; porro apud religio^» clericales exemptos superior provincialis est etiam Ordinarius (c. 198, § i) 2221. Quaesitu I .In teneatur, qui impedimentum praevidet, anticipai! recitationem? Respondemus : 1° Si praevidet dic praecedenti, non tenetur anticipare .Matutinum hiid Laudibus . quia obligatio praecepti nondum est incepta, unde non tenetur uti privilegio. 2° Si praevidet ipso dic obligationis, et potest sine rnagna difficul­ tate anticipare, ad id tenetur : quia praecepium urget pro tota die, et pro qualibet illius parte ; et ideo intra latitudinem totius diei implendum esi, tempore scilicet quo id fleri potest (IV, 155). j H· 11. Quid ix di nio an causa exemptionis sit sufficiens necne? i" In dubio an recitatio tibi illatura sit grave incommodum, non teneris recitare, ut jam diximus (n 2218 a). 2° In dubio an alio modo excuseris v. gr ralionc laboris, itineris, caritatis exercendae, etc., teneris recitare, nisi tibi suffragetur ratio unice probabilis seu judicium probabile, vel rite dispen^ns in dubio facti ad normam eorum quae diximus n. 2220. Ill Quid sentiendum de clericis, in sacris constitutis, qui ratione decreti moi·· hzcUienis nonnisi diffici ltfh Officii m persolvere possunt? Clerici. qui. licet in sacris constituti, nihilominus coacti fuerunt interev bello, tum solum excusantur ab obligatione divini Officii recitandi, cum adu Cap. i — De obligationibus cleric, ratione status. 719 m acie, seu in linea et loco certaminis versantur. Secus vero tenentur ad divi­ num Officium in horis liberis, quo meliori rnodo potuerint, recitandum. In casu vero gravis sui vel aliorum incommodi se gerere possunt ac debent 'audito, si potuerint, proprio confessario) juxta normas generales a theologis traditas ». Ita S. Poenit., 17 Mari. 1916 (A. A. S., VIII, p. 108). Sublata igitur dispen­ satione generali, conditio < lericorum, in ordine ad Breviarium legitime omit­ tendum, potissimum ex capite impotentiae vel caritatis dijudicanda erit. Parochis castrensibus insuper suaderi potest ut sibi comparent facultatem dispensandi vel potius commutando dispensandi. § 4. De gestatione habitus et tonsurae. 2222. — Principia. I. Omnes clerici tenentur tonsuram et habi­ tum clericalem deferre. Constat ex can. 136, § 1 et ex Concilio Tritlenlino (Sess. 14, c. 6, de Ref.), quod Episcoporum judicio statuendum reliquit, quaenam vestis congruat. In hac igitur re, standum est variis locorum decretis l. 1° Die 31 Martii 1916, statuit S. C. Consist. : clericum in aliam dioecesim migrantem, posse conservare formam propriae vestis approbatae, usquedum n dia dioecesi saltem quasi domicilium acquirat ; posse etiam statim se confor­ mare usibus loci, ad quem transmigrat, quin ab Ordinario suo reprehendi valeat. d. 3. S., VHI, p. 151. 2° Graviter certo peccant clerici beneficiarii, aut in sacris constituti, qui per notabile tempus vestem clericalem dimittunt, vel qui éx contemptu coronam el capillos tonsos deferre negligunt. Quid vero per notabile tempus hic intelligendum sil, non facile, definiri potest. Communiter AA. non damnant de mortali sacerdotem, qui per sex vel octo hebdomades sine tonsura incederet ; incedentem vero sine veste clericali, aiunt, facilius peccare mortaliter, propter scandalum nimirum, quod in quibusdam praesertim regionibus ex tali inso­ lentia enasceretur (\ I, 825, 826 ; Ex. ord., n. 19, 50). Sacerdotibus rusticandi gratia extra dioecesim se conferentibus, si talarem vestem deponant, commi­ nari potesl Ordinarius loci suspensionem ipso facto incurrendam (cfr. /1. /1. S., XVIII. 1926, p. 313). ■° clerici m minoribus constituti etiam peccant, si habitum vel tonsuram deferre negligunt. Habitus clericalis deferri potest ab omnibus seminariorum alumnis aliisque ads picantibus ad ordines sacros ; item a laicis servitio eccleM.v addictis, dum intra eamdem ecclesiam sunt, vel extra ipsam in aliquo ministerio ecclesiastico partem habent. Can. 683. 2223. — II. Excusantur clerici, etiam in sacris constituti, qui habitum dimittunt ex causa justa se occultandi. Justa causa erit, si v. gr., aliquod grave damnum averti debeat. Licet praescriptio habitus clericalis sub gravi obliget, ut patet etiam ex iis quae num. praeced. diximus, ordinarie tamen aberit peccatum mortale, si 1 Vjde Perraris, v. Habitue, n. 51 seqq.. et v. Clericus. art. t, a n. 23 ; S. Alph., Noti! wion- VI (Opp, Edit. Tatir , vol. IV, p. 719) ; Aichner § 75, ubi etiam de obligatione pro -rici- ritu * latin» barbam decenter et integre radendi. Quaestio erat, an stante tenore 138, lex illa consuetudinaria adhuc vigeret. Cfr. Lint. Q. Schrijt, 1919, p. 224-234, 571-57«. S. C. Concilii interrogata respondit ; affirmative. Résolut. 10 Jan. 1920 (A. A. S., XII, p. 43). 720 P. IV. — Tr. II. De statu clericali. dimittatur tantum semel aut iterum per breve tempus, i.e. perpau­ cissimos dies (cfr. Ubach, I, 407). Semper autem ratio habenda erit scandali. Ex can. 2379, clerici qui receptum clericalem habitum et tonsuram propria auctoritate et sine legitima causa non gestant, incurrunt, transacto inutiliter mense a monitione, in poenas sequentes : a) Clerici minores ipso jure e statu clericali decidunt (can. 136, § 3). b) Clerici majores ipso jure censentur tacite renuntiasse omnibus officiis ecclesiasticis, quae proinde vacant (can. 188, n. 7 ; ipsi insuper ab ordinibus suspendi debent, immo possunt et debent deponi si ad vitae genus a statu clericali alienum notorie transierint, nec rursus moniti per tres menses resipuerint, c) Severo quodem Decreto, 28 Jul. 1931 (.1.1 .s’., XXIII, 1931, p. 336) S. C. Cone, renovavit praescriptum, ul «omnes d.· rici, praeter clericalem tonsuram, decentem habitum ecclesiasticum publice semper, non excepto tempore aestivarum vacationum, deferant », ac prohi­ buit, quominus ·< ad celebrandum Missae sacrificium admittantur, nisi sint, juxta... c. 804, § 2, ecclesiastica veste induti » (i. e. veste talari, ex c. 811, §1). Articulus II. Do iis quae clericis prohibentur. 2224. — Clericis generatim prohibentur, quae eorum statum dedecent, sive quia mentem nimium a rebus divinis avocant, sive quia castitatem in discrimen adducunt. Hujusmodi sunt quaedam artes et officia saecularia, negotiatio, ludi aleatorii, venatio et armorum gestatio, ingressus in. tabernas, choreae et comoediae, conversatio cum jeminis suspectis. De singulis quaedam dicenda erunt (cfr. etiam Raus, Instit. can. n. 69). a) Xotare juvat, sacerdotes, demigrantes in certas regiones, specialibus obstringi normis, quarum summarium exhibent Decr. S. C. Consist., 25 Mart, 1911 (zl. .1. 5., VI, p. 182 et 671), 30 Dec. 1918 (ib., XI, p. 39) ; quoad cleri­ cos orientales vide praesertim Instructionem S. C. pro Eccl. Orient. 26 Sept 1932 (A. A. ό’., XXIV, 1932, p. 344 seqq.). I b) Alia quoque sacerdotibus ab Episcopis interdici possunt. Sic, v. gr., lau­ dem tribuit Episcopo S. C. Ep. el Reg., eo quod suis sacerdotibus usum birotae, vulgo Velocipede (ohm), prohibuerat. Cfr. Linz. Quart. Schr., 1911, p. iO. c) Nemo insuper de clero laicas Universitatum facultates frequentare potest ibique profana quaevis studia peragere, nisi de Ordinarii sui licentia. Qui lus studiis licite incumbunt, minime eximuntur de examinibus a quovis sacer­ dote posl ordinationem per aliquos annos subeundis. Nequeunt denique, expletis studiis, magisteria saecularia pro suo libitu suscipere (haec omnia valent etiam pro religiosis). Ita S. C. Consist., 30 Apr. 1918 f.-i. .1. S., X p. 237) ; vide quoque Litteras Secr. Stat. 20 Nov. 1920. .Novum tandem/Xwtum, S. C. Concilii, 22 Febr. 1927 (A. .1. A'., XIX, p. 99) publici juris fecit, quo sacerdotibus magisterii munus in publicis scholis gerentibus recte agendi normae traduntur. 1. Artes el officia saecularia. 2225. — I Quoad xrtes, prohibetur in genere ars quaelibet, quae status clericalis hon 'tali contraria censetur, ut ars tabernaria. 721 Cap. I. — De obligationibus cleric, ratione status. macellaria, joculator ia, etc. Cfr. can. 138. In specie, clericis inter­ dicitur (secluso Induito Apostolico) exercitium medicinae vel chirur­ giae, licet agatur de arte non indecora : est enim a clericali statu alienum. Can. 139, § 2 (cfr. n. 1944). a) Attamen non prohibetur clericis quandoque dare consilia medicinalia domesticis et amicis, parvamque operationem, in casu particulari et gratuito peragere, dummodo id non dedeceat clericum (vide etiam n. 1467, fm). b) Clericos non decet uti exemplaribus viventibus, more studentium in academiis, ut in arte pictoria se penliciant (Ami du Cl., 1905, p. 430). 2226. — II. Quoad officia, en quae ex can. 139 clericis interdi­ cuntur : 1° Sine apostolico Induito, ne agant tabelliones vel notarios publicos, nisi in Curia ecclesiastica ; officia publica, quae exerci­ tium laicalis jurisdictionis vel administrat ion is secum ferunt, ne assumant. Can. cit., § 2. —-2° Sine licentia sui Ordinarii ne ineant gestiones bonorum ad laicos pertinentium aut officia saecularia quae onus secum ferunt reddendarum rationum 1 ; procuratoris aut advocati munus ne exerceant nisi in tribunali ecclesiastico, aut in civili, quando agitur de causa propria vel suae ecclesiae ; in laicali judicio criminali, gravem poenam personalem prosequente, nullam partem habeant, ne testimonium quidem sine necessi­ tate ferentes. Can. cit., § 3. — Ratio autem horum est : Nemo militans Deo implicat se negotiis saecularibus (2. Tim., 2, 4). a) Quamvis procuratoris officium generatim interdicatur, « non auderem tamen, inquit A. Alphonsus (III, 838), damnare de mortali clericum, qui ob talem procurationem sua ministeria non negligeret ; maxime si id non faceret avaritiae causa, sed ad decentius statum suum et familiae conservandum ». Jus enim loquitur tantum de eo, « qui ita se immergeret in hujusmodi procu­ rationibus, ut ideo sua ministeria negligere cogeretur ». b) Dictis sub 2° confirmantur quae S. C. Consist., 18 Nov. 1910 (A. A. S., II. p. 910), opportuno in memoriam revocavit, severe interdicendo clericis quibuscumque, qui in sacris sunt, quominus obeant munia praesidis, modera­ toris, a secretis, arcarii, horumque similium, in arcis nummariis in temporale fidelium auxilium institutis. Cfr. Resp. Commissionis Pont., 2 Jun. 1918 (.1. .1. S., X, p. 344). Non amplius tamen requiritur indultum S. Sedis, sed sufficit licentia Ordinarii. c) Ad res mere politicas quod attinet, statuit can. 139, § 4 : e Clerici sena­ torum aut oratorum legibus ferendis (quos deputatos vocant) munus ne solli­ citent neve acceptent, sine licentia S. Sedis in locis ubi pontificia prohibitio intercesserit ; idem ne attentent aliis in locis sine licentia tum sui Ordinarii, tum Ordinarii loci in quo electio facienda esta. » Jamvero pontificia prohibitio dabatur solummodo pro Gallia et Italia (cfr. A. A. S., V, p. 238). Statuit autem 1 Clerici pariter prohibentur α fidejubendo, etiarn de propriis bonis, inconsulto loci Ordi­ nario. Can. 137. — * Cardinales. Episcopi, qui sunt de jure senatores, si S. Sedes aliquo modo id probaverit, possunt sine speciali licentia S. Sedis hujusmodi munus explere, dum­ modo suis obligationibus rite satisfaciant. In quolibet aiio casu indigent venia S. Sedis. Resp. Comm. Pontii., 25 Apr. 1922 (A. A. S.. XV, p. 313). Mabc. Inst. Moral. Alph. T. II. ÎG P. IV. —Tr. II. De statu clericali. Comrn. Pontif., die 25 Apr. 1922 : Ordinarios in concedenda licentia pro­ dicta debere esse potius difficiles quam faciles (A. A. S., XIV, p. 313). Sub poena tandem possunt et debent Ordinarii interdicere actionem politicam iis viris ecclesiasticis, qui in ea explicanda non se conforment instructionibus S. Sedis, praemisso praecepto (S. C. Concil. 15 Mar. 1927 ; A. A. S. XIX, p. 138). d) Coetus catechistici aliique pro scholis de Religione conventus ne habeantur posthac (maxime nationales et provinc.), quin antea, una cum nuntio coetus rerum in eo disceptandarum libellus S. C. Cone, exhibeatur (A. A. S., XVI. 1924, p. 431). 2. Negotiatio. 2227. — Notio. Negotiatio lucrativa, est emptio rei eo fine facta, ut ea non mutata cum lucro, mercatorum more, revendatur. Nego­ tiatio vero artificialis, est emptio rei eo fine facta, ut arte vel industria mutata cum lucro revendatur, v. gr. si ex lana empta conficitur pannus vendendus. Prohibentur autem clerici (et reli­ giosi) per se vel per alios negotiationem aut mercaturam 1 exercere sive in propriam sive in aliorum utilitatem. Ita can. 142. L'nde graviter peccant, si frequenter negotiantur ; sin autem raro, nec in magna quantitate, excusantur (saltem a mortali) ob parvita­ tem materiae ; quia jura loquuntur de exercente, qualis non est qui unum vel alterum actum ponit. Si negotia a laico incepta, ad clericum, quovis titulo, deferantur, statim ab eo dimittenda sunt, etiam in casu quo negotiatio per cohaeredes vel socios exerceri posset. Quod si sine detrimento dimitti nequeant, permittitur qui­ dem continuatio ratione necessitatis, sed tantum ad tempus, et per interpo­ sitam personam laicam, ac de licentia S. C. Concilii in Italia, aut Ordinarii extra Italiam (III, 831 seqq. ; II. Ap., X, 192-194). Cfr. etiam VermeenchCreusen (Epit. 2 ed. n. 224, 2° fin ). 2228. — Attamen negotiatio artificialis non semper prohibetur clericis neque religiosis, dum illam honeste et per seipsos exercent. Ratio est, quia emere rem, ut in melius mutata carius vendatur, non est proprie negotiari, sed praemium sui laboris consequi, ut docet N. Thomas (2. 2, q. 77, a. 4, ad 1) cum aliis. Et hoc patet exemplo D. Pauli, qui erat scenofactoriae artis. Huc reducitur quoque negotiatio quam oeconomicam vocant. Diximus honeste. i. e., sine scandalo, sine dedecore et sine detrimento proprii minis­ terii ; per seipsos, quia si res per operarios conductos immutentur, ’ Vi verborum, negotiatio maxime désignât illas operationes quae sunt commercii propriac mercatura autem magis denotat actionem emendi ac vendendi merces. Dicit autwr. citatus canon 142 · negotiationem aut mercaturam » ; non vero verbo · seu », utitur, quia, praeter mercaturam, aliqua alta species negotiationi? etiam prohibetur (vide Raus, Iasi cau. n. 69. II). Cap. I. — De obligationibus cleric, ratione status 723 alienus labor jam censetur emi et cum lucro vendi : quod negotia­ tioni lucrativae aequipararetur. Itaque : a) Licet clerico locare sua praedia et animalia pro pensione ; colere suos agros opera laicorum, fructusque vendere ; emere animalia, eaque sagi­ nare pabulo ex propriis fundis proveniente ; immo (probabiliter), pabulo eum in finem empto, ut saginata cum lucro vendat, vel ut ex foetibus, lacte, lana, lucrum faciat. Similiter, licet clerico plura emere pro securitate suae provi­ sionis, et quod superest carius vendere ; aut carius vendere illud, quod ad proprium usum emerat, si occasio sese dederit aliud simile vilius emendi ; haec enim pertinent ad oeconomiam. b Non licet clerico conducere agros alienos, ut eos per operarios colat, eorumque fructus divendat, vel ut animalia saginet, saginataque vendat ; nec emere praedia aut animalia ad hunc finem, ut ea cum lucro revendat ; nec cambium activum tam proprio nomine quam per interpositam personam exercere (III, 835). Non tamen prohibetur acquirere obligationes societatum induslrialium ; nam potius mutui quam negotii rationem habent. Nec sunt inquietandi, qui nomina seu actiones viarum ferrearum similiumque societatum aut arcarum publicae utilitati inservientium de sua pecunia acquirunt, dum­ modo parati sint stare mandatis Sedis Apostolicae et certo sciant eas socié­ tales nullum habere propositum finem illicitum vel quomodolibet suspectum, et dummodo nullam in iis societatibus administrationis partem suscipiant, et se abstineant a qualibet negotiatione dictarum actionum seu titulorum, et praesertim ab omni contractu, qui speciem habeat, ut vulgo dicitur, dei giuochi diborsa1 (jeux de bourse). Cfr. Haus, Inst, can., p. 115 seq. 3. Venatio et armorum gestatio. 2229. — 1° Venatio prohibetur clericis. Constat praesertim ex Concilio Lateranensi IV (can. 15), ex Tridentino (Sess. 24, c. 12, de Ref.), et ex Codice (can. 138). a) In can. cil. prohibetur absoluto sola venatio clamorosa, seu quae fit cum magno strepitu armorum el canum ad occidendas majores ferus. De vena­ tione in genere statuit tantummodo canon : ipsi non esso indulgendum 2. b) Venatio clamorosa, licet prohibita, non est grave peccatum, nisi sit fre­ quens, aut liat cum scandalo vel magnis expensis. Immo vacat probabiliter culpa, si liat necessitatis aut exercitii causa, absque praetermissione officiorum. Strictius autem vetatur religiosis. (III, 606). c) Piscatio nullo canone inter­ dicitur. 2° Armorum gestatio, seclusa necessitate, prohibetur cleri­ cis, sicut venatio (IV, 191). Constat ex eodem can. 138. Ratio est evidens ; undo et peccant graviter clerici, qui non coacti mili­ tiam capessunt. Non tamen reprehendendi sunt, qui bello justo cooperantur, consilio, adhortatione, vel etiam auxilio, modo arma non gerant, nec ducis officio fungantur (VII, 457-460). > S. Off., dic 17 Nov. 1875 et 15 April. 1885, etc. Vide quae diximus n. 1169.— ’ Attamen, il statuta dioeceseos etiam venationem quietam clericis prohibeant, pareat clericus : jure enim suo utitur synodus (cfr. Linz. Quart. Schr., 1914, p. 40). P. IV. — Tr. II. De statu clericali. Statuit can. 141 : Clerici saecularem militiam ne capessant voluntarii, nis cum sui Ordinarii licentia, ut citius liberi evadant, id fecerint ; nevo intestinis bellis et ordinis publici perturbationibus opem quoquo modo ferant. Clericis minor qui contra hoc praescriptum sponte sua militiae nomen dederit, ιρ· jure e statu clericali decidit. 4. Ingressus in tabernas. 2230. — Statuit can. 138 : « Clerici tabernas aliaque similia loca, sine necessitate aut alia justa causa ab Ordinario loci pro­ bata, ne ingrediantur ». Atque haec est lex universalis, cui alia in aliis dioecesibus decreta addita sunt. Loca similia tabernis ea censentur, in quibus advenientibus omnibus potus semper presto habetur, scilicet bar, café, restaurant, Schenke etc. Cfr. Ubad., I, n. 400. Notant tamen Piscetta- Gennaro (IV, n. 88) : « Consuetudo loci Ordi­ nario probata, justa excusationis causa esse potest ». 5. Ludus alearum. 2231. — Ludus alearum, pecunia exposita, prohibetur clericis, ut constat ex can. 138, ex Concilio Lateranensi IV (1. c.) et ex Tridentino (Sess. 22, c. 1, de Ref.). Jamvero sub ludis alearum intelligendi sunt ludi sortis, qui non ex arte, sed a casu pendent, ut sunt ludi talorum vel tesserarum ; non autem ludi chartarum, nisi sint merae sortis (III, 900). Plures tamen ludi chartarum sub hac prohi­ bitione comprehenduntur, cum sint ipsi aleatorii et exponatur pecunia. 1° Peccant graviter clerici, si publicis lusibus merae sortis frequenter et diu indulgeant, licet modica sit summa ; « quia hujusmodi lusus notabiliter statum clericalem dedecet. Et idem dicendum, si exponant ludo magnam summam, licet raro : saltem cum in hoc grave adesset scandalum aliorum (111, 897 ; II. Ap., X, 219). 2° Xon peccant graviter, si ludant raro, moderate et pnvatim, sine aliorurn scandalo ; quia citatus canon ait : Ne vacent (cfr Gbach, I, 400). Poterit tamen, ut recte advertit idem Ubach (1. c.), peccatum grave adjungi aliunde, v. gr. ex temporis jactura, animi dissipatione, etc. 6. Choreae et comoediae. 2232. — Spectaculis, choreis et pompis quae eos dedecent, vel quibus clericos interesse scandalo sit, praesertim in publicis thea­ tris, clerici ne intersint. Ita can. 140. Xec tamen clericis prohibetur quominus, honestae recreationis et exerci­ tationis causa, intersint illis spectaculis, quae in communitatibus repraesen­ tari solent Immo, ipsis non prohibetur, quominus in hujusmodi scenis ali­ quas partes agant, servatis utique modestiae regulis. Ad choreas, theatra et publica spectacula cinematographica quod pertinet vide Resp S. C. Consist, (n 829 relatum) ; Decr. Vicariatus 25 Maii 1918 (cfr n 83<\ fin < t declarationem S. C. Concilii, 1 Jul. 1926 (n. 836). Cap. I· — De obligationibus cleric, ratione status. 725 7. Conversaliu cum jeminis suspectis. i 2233. — En gravia praescripta can. 133 : Caveant clerici, ne mulieres, de quibus suspicio esse possit, apud se retineant aut quoquo modo frequentent. Eisdem licet cum illis tantum mulieribus cohabitare, in quibus naturale foedus nihil mali permittit suspicari (quales sunt mater, soror, amita et hujusmodi), aut a quibus spectata morum honestas, cum provectiore aetate con­ juncta, omnem suspicionem amoveat. Can. cit., § 1 et 2. Cfr. etiam Bcned. XIV, de Syn., 1. 11, c. 4, n. 4. I Judicium an relinere vel frequentare mulieres, etiam illas in quas commu­ niter suspicio non cadit, in peculiari aliquo casu scandalo esse possit aut incon­ tinentiae afferre periculum, ad Ordinarium loci pertinet. Ejus est, clericos ab • hac retentione vel frequentatione prohibere, ejus est etiam, clericos monere ut pareant, comminatis poenis a jure in clericos concubinarios statutis. Can. 133, §3et 2176. Xon solum vitanda est clericis conversatio cum feminis, sed etiam, quoad ejus fieri potest, ipse ad earum aedes aditus, et omne inutile cum eis colloquium. Unde Scriptura (Eccli., 42, 12-13) : In medio mulierum noli commorari; de vestimentis enim procedit tinea, et a muliere iniquitas viri. Et ut nullus in praeterita castitate sibi confidat, sic admonet D. Augustinus apud S. Thomam 1 : « Magnos praelatos Ecclesiae sub hac specie corruisse reperi, de quorum casu non magis praesumebam, quam Hieronymi el Ambrosii ». Scholium. De praerogativis seu privilegiis clericorum. 2234. — I. Clericorum privilegia ad quatuor fere reducuntur, quae sunt : 1° privilegium immunitatis personalis, quo clerici omnes a servitio militari, a muneribus et publicis civilibus officiis a statu clericali alienis, eximuntur (can. 121) ; 2° privilegium competentiae, vi cujus clericus aere alieno obstrictus, ct solvendo impar, non potest ad solvendum adstringi, nisi prius deductis ad honestam sustentationem necessariis (can. 122) ; 3° privilegium canonis, ratione cujus excommunicationem incurrunt, qui injuste manus in clericos (vel utriusque sexus religiosos) inferunt (cfr. n. 1348) ; 4° privilegium jori, quo fit, ut personae ecclesiasticae (sub quo nomine veniunt pariter religiosi et religiosae) nonnisi in foro ecclesiastico conveniri possint (cfr. jam dicta n. 1323, 1333 et 1364). Vide plura apud Haus, Inst, can'., n. 67. 11. Ex can. 123, clerici memoratis privilegiis renuntiare nequeunt ; sed eadem amittunt, si ad statum laicalem reducantur aut privatione perpetua juris defe­ rendi habitum ecclesiasticum plectantur ; illa recuperant vero, si haec poena eis remittatur, aut ipsi rursus inter clericos admittantur. 1 Opusc. 64, Dc modo confitendi, § 23, de periculo familiaritatis, in fine. Cfr. S. Alph. Stiva, P. II, fstr. 3, et Prax. conf., n. 119, 120. I I | I I I I I I I I I I | I 1’. IV. — Tr. 11. De statu clericali. 726 Cap. 11. CAPUT 11 De obligationibus clericorum ratione beneficii. S. Alphonsus, IV, n. 83 ; ed. G. II, p. 511 ; H. Ap., XIII, 31 ; Salmanticenses, Tr 28, de Benef. ; Lessius, 1. 2. c. 34 ; Lavmann, I. 4, tr. 2, c. 1 ; Thomassin, Vetus et novadkdpl. circa beneficia ; Pi/rrus Corrad., Praxis beneficiaria ; Heiner, Kath. Kirchenr., ed. 5,11, p. 156. — Post Codicem, Prümmer, Manuale jur. can. q. 422 ; Vermeersch-Creusen, Epii. 11, 741 ; Cocchi, VI, n. 79 ; Génicot-Salsmans, II, n. 64 ; Ubach, I, n. 416 ; Pistocchi, De re beneficial! ; Raus, Inst. can. n. 354 seqq. Declarabimus : 1° naturam seu notionem beneficiorum ; 2° obliga­ tiones conferentis beneficia ; 3° obligationes bene fici atorum. Articulus I. De notione beneficiorum. 2235. — Notio. Beneficium ecclesiasticum est ens juridicum, a competente auctoritate ecclesiastica in perpetuum constitutum seu erectum, constans officio sacro et jure percipiendi fructus ex dote officio adnexos. Ita can. 1409. Duo igitur essentialia sunt pro habendo beneficio : ojjicium sacrum et jus percipiendi temporales reditus ex dote beneficii. 1° Dotem beneficii constituunt : a) sive bona quorum proprietas est penes ipsum ens juridicum ; b) sive certae et debitae praestationes alicujus familiae vel personae moralis ; c) sive certae et voluntariae fidelium oblationes, quae ad beneficii rectorem spectent , d) sive jura (ut dicitur) stolae intra fines taxationis dioecesanae vel legitimae consuetudinis ; e) sive chorales distribu­ tiones, exclusa tertia earumdem parte, si omnes reditus beneficii choralibus distributionibus constent (can. 1410). 2° Beneficii nomine non veniunt, licet aliquam cum beneficiis similitudinem prae se ferant : vicariae paroeciales non in perpetuum erectae ; cappellaniae laicales, quae scilicet erectae non sunt a competente auctoritate ecclesiastica ; coadjutoriae cum vel sine futura succes­ sione ; pensiones personales ; commenda temporaria, i. e. concessio redituum alicujus ecclesiae aut monasterii alicui facta, ita ut eo deficiente reditus ipsi ad ecclesiam vel monasterium revertantur. Can. 1412. 223G. — Divisio. Beneficia ecclesiastica distinguuntur : 1° Ratione dignitatis, in consistorialia et non consistorialia. Consistorialia sunt illa quae in Consistorio et unice a S. Sede conferri solent, ut cardinalatus, episcopatus, et praelaturae cum jurisdictione quasi-episcopali. Non consistonaha sunt cetera beneficia inferiora, et haec sola sub nomine beneficiorum comprehenduntur, in materia odiosa. -JwWl 2° Ratione subjecti, in saecularia vel religiosa, prout solis clericis saecula­ ribus vel solis religiosis, ex fundatione vel probata consuetudine, competunt. In dubio, ben· '.eia erecta extra ecclesias, vel domus religiosorum, saecularia praesumuntur (canon 1411, 2°). n· 3° Ratione effectuum, m duplicia et simplicia, in curata et non curata. De obligationibus cleric, ratione beneficii. 727 ai Duplicia (seu residentiaha) sunt illa, quae praeter officium beneficiale adnexam habent obligationem residendi ; simplicia (seu non residentiaha), in quibus haec ultima obligatio deest. b) Curata vel non curata sunt beneficia, prout curam animarum habent, vel non. 4° Ratione ducationis, in manualia, temporalia (seu amovibilia), vel per­ petua (seu inamovibilia), prout conferuntur revocabiliter vel in perpe-tuum. 223". — Quaesita. I. Quomodo acquiratur beneficium? Ex can. 148, § 1, provisio officii beneficialis fit : a) vel per liberam colla­ tionem a legitimo Superiore : b) vel per ejus institutionem, si praecesserit prae­ sentatio a patrono aut nominatio ; c) vel per ejus confirmationem aut admis­ sionem, si praecesserit electio aut postulatio ; d) vel tandem per simplicem electionem et electi acceptationem, si electio non egeat confirmatione. Cfr. etiam S. Alph., IV, 85. II. Quomodo amittatur beneficium? Amittitur et vacare censetur : 1° Morte bénéficiai! ; 2° per sententiam judicis ; 3° ex dispositione legis, nempe : ob matrimonium vel religiosam professionem ; ob alius beneficii incompalibilis acceptationem ; ob crimen publicae apostasiae, etc. ; 4° per liberam resignationem, factam coram legitimo Superiore, in favorem alicujus idonei qui acceptat, el cum consensu palroni, vel electorum (IV, 133-135). Vide can. 183, 188, 192, 729, 1484 seqq. III. Quid sit jus patronatus (quo beneficium patronatum habebatur)? •Ius patronatus, quod pro tempore futuro a Codice (c. 1450, § 1) ita interdici­ tur ut novum « nullo titulo constitui in posterum (i. e. ab anno 1918) valide possit», delinitur : Summa privilegiorum, cum quibusdam oneribus, quae ex Ecclesiae concessione competunt fundatoribus catholicis ecclesiae, cappellae aut beneficii, vel etiam eis qui ab illis causam habent (c. 1448). Quae ante Codicem constituta erant jura patronatus, adhuc remanent. Confer de his Raus, Inst. can., n. 356. Articulus II. De obligationibus eorum qui beneficia conferunt. 2238. — Obligationes, de quibus hic dicturi sumus, non incum­ bunt soli Superiori conferenti, sed etiam, proportione servata, omnibus qui ad collationem concurrunt, v. gr. examinatoribus, patronis, resignantibus, aliisque nominationis aut praesentationis jus exercentibus. Eae regulae generatim etiam valent pro religiosis ad praelaturas regulares eligentibus aut nominantibus ( S. Alph. IV, 97-101, 111 ; H. Ap., XIII, 35, 39). 2239. — Prixcipia. I. Tenetur beneficii collator, sub poena nullitatis, conferre beneficia iis tantum qui sunt jure habiles. Jamvero, stricte requiritur ex parte eligendi, ut sit : 1° Clericus, i. e. saltem tonsura insignitus. Can. 118. Si vero beneficium certum ordinem requirit, necesse est ut beneficiarius talem ordinem ante beneficii collationem jam receperit. Can. 728 P. IV. - Tr. II. De statu clericali. 1474. — Ex can. 154, beneficia curata nequeunt valide conferri beneficiario qui non fuerit sacerdotio auctus. 2° Legitimis parentibus ortus ; secus electio est nulla, saltem si jure particulari ita statuatur (vide etiam n. 1928). Certum autem est. ex can. 991, § 3, illegitimo dispensato ex dispensatione generali conferri posse beneficia non consistorialia etiam curata, sed non alia (cfr. n. 1932, 3°). 3° Non conjugatus ; imrno, si clericus minoribus initiatus matri­ monium contrahat, amittit ipso jure suum beneficium (IV, 113). Cfr. can. 188, n. 5, 132, § 2. 4° Doctus, i. e., ut habeat congruam scientiam : quae quidem scientia, pro diversa beneficiorum qualitate, diversa requiritur. Cap. II. t Dicit cari. 130, § 2 : In collatione beneficiorum ratio habeatur eorum qui. ceteris paribus, in examinum periculis magis praestiterunt. . 5° Ut habeat aetatem praescriptam : deficiente enim aetate, etiam quoad unam horam, beneficii collatio est nulla, si ita juro particulari declaretur. De aetate requisita jam superius n. 1919 loculi sumus. Ex. can. 453, § 1, ul aliquis valide in parochum assumatur, debet esse in sacro presbyteratus ordine constitutus. Pro poenitentiario expedit ul 30 annos expleverit (can. 399, § 1). 6° Ut nulla censura vel irregularitate innodetur. Invalide obtinent beneficia excommunicati, personaliter interdicti, suspensi, semper ac de his poenis data est sententia declaratoria vel condeinnatoria. Vide can. 2265, § 1, n. 2, 2275, n. 3, 2283. Ad irregulares quod spectat, vide dicta n. 1928, quaer. 7° Ul sit a labe simoniaca immunis. Simoniacus enim non solum in excommunicationem incidit, ut diximus n. 591 et 1340, sed etiam omnia accepta restituere debet, ut addidimus n. 592. Notamus in genere: si fuerit clericus per tres saltem annos, cum bona fide, in possessione pacifica beneficii, tunc haberetur praescriptio (IV, 112) ; atta­ men exceptio ab hac generali regula in c. 1446 indicatur, nempe : si adfuerit in collatione simonia. < 2240. — II. Tenetur praeterea beneficii collator illud conferre digno, seu ad officium implendum idoneo. Constat ex Tridentino Sess. 7, c. 3, de Ref., ubi praecipitur ut « beneficia ecclesiastica, praesertim curam animarum habentia, personis dignis et habili­ bus... conferantur ; aliter autem facta collatio sive provisio omnino irritetur . Consonat Codex (cfr. v. g. can. 153, § 1 ; 459, § 1). i > i -De obligationibus cleric, ratione beneficii. 729 Ex quo Tridentini, el alio huic simili Lateranensis Concilii praecepto patet, mortaliter peccare, tum indignum, qui se promoveri sinit, tum collatorem qui indignum scienter promovere curat (immo qui scienter indignum eligit, ex can. 2391, § 1, privatur jure ad novam electionem procedendi). Ratio est. quia indignus censetur saltem inutilis Ecclesiae ; collator vero alTert Ecclesiae ac fidelibus grave detrimentum, conferendo beneficia indignis ; haec enim ad bonum Ecclesiae fideliumque utilitatem instituta sunt. Atque hinc est, cur erga Ecclesiam ad restitutionem teneatur (IV, 107). 2241. — 111. Immo tenetur beneficii collator, etiamsi de bene­ ficio simplici agatur, illud conferre magis idoneo. Ita ex can. 153, § 2, ubi de officiis et beneficiis in genere. 1° Ad munus parochi eligendus est dignior, quia agitur de numere cum salute multorum intime connexo. Graviter igitur peccant, qui scienter eos non praeficiunt, quos ceteris magis dignos esse judicaverint. Vide can. 459, § 1 et S. Alph., IV, 91, 92, 97 ; 1 El. qq. ref., n. 45. 2° Quoad electionem ad beneficia in genpre, ratio promovendi digniores haec est : a) quia sic injicitur unicuique incitamentum ad reddendum se digniorem : quod cedit in majorem utilitatem Ecclesiae ; b) quia beneficia instituta sunt non tantummodo in bonum commune, sed etiam, licet secundario, ad renumerationem meritorum. Unde, conferendo hujusmodi beneficia minus dignis. Episcopus laedit graviter tum justitiam legalem, ob neglectum commune bonum, tum justitiam distributivam, ob violationem juris quod habent digniores (IV, 93 ; 1 El. qq. ref., n. 46). Limitant tamen DD. hanc sententiam, et dicunt, non esse peccatum morI tale, si dignior non passim, sed semel aut bis praetermittatur (excipe si de beneficiis curatis agatur) ; si excessus dignitatis sit parvus ; si beneficia sint parvi momenti ; si, ex lege fundationis, debpat eligi aliquis de familia, colle­ ro, oppido, etc. ; si dignior beneficium brevi dimissurus praevideatur (IV, I h-96). Deinde, major dignitas non accipienda est absolute, sed respective ad utilitatem Ecclesiae el fidelium. Hinc, ceteris paribus, dignior censetur : ajsenior. ob majorem experientiam ; b) bene meritus, qui de suis bonis eccle­ siam fundavit ; c) sacerdos in concursu non sacerdotis ; d) graduatus in aliqua , scientia ; e) praeditus majori sanctitate aut prudentia, respectu illius qui praeeminet sola scientia, etc. « Quod si quis sit probabiliter dignior, sed dubie minus dignus altero, qui est certe dignus, potest hic certe dignus praeferri » IV, 92). Qui minus dignus est, modo non sit indignus, non peccat concurrendo cum digniori, ct acceptando beneficium, etiam curatum. Unde D. Thomas 2 2, q 185, a. 3) loquens de Episcopo : « Non requiritur, inquit, ut reputet se aliis meliorem ; sed sufficit, quod nihil in se inveniat, per quod illicitum ei reddatur assumere praelationis officium ». 2242. — IV. Electio tamen minus digni, etiam ad beneficium curatum, non est per se invalida ; nec inducit onus restitutionis, 730 Cap. 11. — De obligationibus cleric, ratione beneficii. P. IV — Tr. II. De statu clericali. salte Π extra casum concursus, dummodo electus fuerit dignus. Ratiprimi est, quia, etsi dignior praetermissus jus habeat appellandi, appellatio tamen, ut declaratum legitur in bulla S. Pii V In conjtrendis (18 Mart. 1567), non impedit, quominus electio interim exsecutioni mandetur : unde habetur valida, donec fuerit a judice revocata (IV, 102, 103). Ratio secundi est, quia, etsi collator gra­ viter laeserit tum justitiam legalem erga Ecclesiam, tum justitiam distributivam erga digniorem, probabilius tamen neutrius jus rigorosum violavit. — Diximus : extra casum concursus : quia si electio fit per concursum, intercedit verum pactum inter electorem et concurrentes, ut dignior praeferatur x. Eo ipso quod dignior ad concursum admittitur, acquirit jus ad rem ; unde et ei conceditur appellatio, si praetermittatur. Similis est conditio dignioris, ad concursum vocati, conditioni eorum, qui per concursum ad luctam, ad jactum vocantur : praemium victori ex justitia stricta debetur. Sententia contraria (vide n. 923) istud argumentum enervare satagii, negando imprimis paritatem adductam : beneficia enim (sic illi) sunt ordinata unice vel principaliter in bonum commune ; praemia vero luctantibus pro­ missa, in utilitatem luctantium : sunt compensatio meritorum uniuscujusque. Addunt insuper, edictum collatoris (Episcopi), quod pactum cum concurren­ tibus promulgat, potius explicare et publice affirmare obligationem quam per se habet collator (Episcopus), ex justitia distribuliva, beneficia digniori conie ren di. Vide 5. Alph., IV, 109. Valde debilia, ut patet, sunt ista responsa. Unde S. Doctor (II. Ap., XIII. 37) addit : « Hanc sententiam (contrariam) mihi animus non est uti probabilem probare ; sed nec ut improbabilem audeo damnare ». Et in 1 El. qq. ref., n. 47, sic rem exprimit : « In primo libro pro­ babilis visa est opinio negans (obligationem compensationis) ; sed in hoc libro (IV, 109) amplexata est opposita ». Asserit Lehm-kuhl (I, n. 1159, 3°) : Senten­ tia negans nequit esse perse norma agendi ; potest tamen, concurrentibus aliis circumstantiis, aliquid ponderis afferre. Equidem AA. communiter a restituliene excusant collatorem, si ex parte dignioris praetermissi excessus digni­ tatis esset modicus. Excusatur similiter, si concursus non fleret ad tale bene­ ficium, sed esset quasi concursus generalis ad beneficia parochialia. i 1 I 731 pluralitas est per se illicita ; tum quia mens fundatorum haec fuisse praesu­ menda est, ut plures Ecclesiae inservirent ; tum quia ex beneficiorum plu­ ralitate plura inconvenientia profluunt. Ha communis et tenenda sententia. Diximus per se, quia potest Papa in his dispensare. Attamen, ex can. 156, j 3, concessio alterius beneficii a S. Sede facta non valet, nisi in supplici libello mentio prioris in compati bilis habeatur, vel clausula derogatoria adjiciatur, Praeterea causa cohonestans omnino requiritur. Inter causas cohonestantes recenseri solent : a) necessitas Ecclesiae, casu nimirum quo alii idonei ministri deessent ; b) utilitas, ut si quis solus, licet absens, prudentia, doctrina, auctoritate plus prodesse potest, quam alius praesens ; c) meritorum praerogativa, si quis nempe prodest Ecclesiae sua doctrina, instructione, etc. (IV, 116 seqq. ; H. Ap., XIII, 40, 41 ; 1. El. qq. ref., n. 49). Articulus III. De obligationibus beneficiatorum. Ex beneficiatorum obligationibus aliae respiciunt ad spiritualia, aliae ad temporalia, a) Obligationes respicientes ad spiritualia sunt : obligatio recitandi horas canonicas, deferendi habitum, etc. (vide supra, n. 2203-2224)/, nonnunquam residentia (de qua in capite sequenti, n. 2251 et 2267) ; servitium speciale, quod vel natura beneficii vel tabulae fundationis requirunt, b) Obligationes autem respicientes ad temporalia, reduci possunt ad rectam bene­ ficii, hujusque fructuum, administrationem. Hinc tractandum remanet : 1° de beneficii et Ecclesiae bonorum cura ac custodia ; 2° de legitimo beneficii et Ecclesiae bonorum usu. § 1. De cura et custodia bonorum Ecclesiae. 2243. — Quaesitum, .-in liceat PLURA uni clerico conferre beneficia' Ex lege position nemini conferri possunt beneficia incompatibilia. Can. 156 el 1439, § 1. Jam vero ex canone 1139, § 2, incompatibilia sunt non solum duo beneficia quorum onera universa idem beneficiarius perse implere nequeat (ut v. gr. ex can 460, § 1. duo beneficia parochialia distincta), sed etiam duo beneficia quorum alterutrum ad honestam ipsius sustentationem sufficiat sta­ tuitur quoque canone 188, n. 3, clericum qui officium (vel beneficium) ruro priore incompatibile in possessionem acceperit, eo ipso priori tacite renunlivt. Spectata lege naturae, sive beneficia sint compatibilia sive incompatibilia, 2244. — Principia. 1. Vetitum est clericis et religiosis eccle­ siastica bona eujusque loci pii, sine Beneplacito pontificio et sine debitis sollemnitatibus, alienare. Ita generat i m statutum est a Paulo II in Extravaganti Ambitiosae, quam can. 1530-1534, 2346, 2347 etc. confirmant1. Vide dicta n. 1053, 1337, 1354. II. Clerici, et alii bonorum ecclesiasticorum aut piorum locorum administratores, tenentur illa rite procurare, ad normam juris. Cfr. can. 1476. Ipsorum proinde est curare ut si aedes reparatione indi­ geant, opportune reparentur, ut praedia excolantur, ut vindicen­ tur alienata, ut deperdita recuperentur, utque debitores ad solu­ tionem compellantur'; immo, ut in meliorem statum bona deveniant. * Codex in can. 459, § 4 nihil speciale hac super re statuit. Dicit tantummodo : in r«ionlbus, in quibus paroeciarum provisio ût per concursum, hanc formam esse relinendas donec Apost. Sed liud decreverit Deinde autem Commis. Pont. 25 Jun. Ι9Ώ t.l A S XXIV. 1932, p 23... declaravit formam concursus (sive generalem sive specialem) u prima provûione nova- erectae par iae non esse etiam servandam. ’Cfr. S. Alph., IV, 187 ; H. Ap., XIII, 61. 62 : De Angelis, I. 3, til. 13 ; Aloye. Trombella, Praxeos regulae circa contractus rerum ecclesiasticarum rite ineundos, Romae. 1865 (cujus syoopsim referi Luculi, cap. VII, § 3, append.). — Post Codicem : Vromant, De bonis Eccle•iae temporalibus, n. 279 seqq. ; Pistocchi, De bonis Ecclesiae temporalibus, p. 381 seqq. ; Raw, Inst. can. n. 361 seq. P. IV’.—Tr. Π. De statu clericali. 732 'Tfl· Cap. II. — De obligationibus cleric, ratione beneficii. 733 Quodsi ipsorum culpa aliquid depereat aut deterius fiat, de damno tenentur, ut dicit can. cit., § 2. ad dotem beneficii, detracta congrua summa pro expensis factis et pro amis­ sione fructuum naturalium. I Quod olirn statutum fuit in Clementina Quia contingit de xenodochiis, quod nempe ipsorum administratores, « instar lutorum, teneantur juramen­ tum praestare, de bonis inventarium conticere, et Ordinariis seu aliis, quibus loca subsunt, annis singulis, de administratione sua rationem reddere » ; hoc debet quOque extendi ad administratores etiam laicos omnium bonorum ια|.· siasticorum ad aliquam ecclesiam vel locum pium perlinentium, quae ex jun vel tabulis fundationis suum non habent administratorem, ad normam cano­ num 1521 seqq. Codicis. Cfr. Pistocchi, o. c. p. 335 seqq. 2247. — II Licet beneficiariis ex bonis mere ecclesiasticis con­ gruam sustentationem accipere, quamvis aliunde sint divites ; tenentur vero, sub gravi, reditus suae sustentationi superfluos erogaro in pauperes, aut in usus pios. Ratio primi est, quia ad hunc praesertim finem beneficia sunt instituta. Neque obstat quod Ecclesiae minister sit dives, quia non ratione paupertatis, sed ratione laboris habet jus ad sustentationem (III, 491, q. 5°). Ratio secundi est in primis Ecclesiae praeceptum, quod in innumeris Decretis promulgatum reperitur. Concilium Tridentinum (Sess. 25, c. 1, de Ref.) expresse Episcopis aliisque bene­ ficiariis interdicit, « ne ex reditibus Ecclesiae consanguineos farniliaresve suos augere studeant ; cum (inquit) et Apostolorum canones prohibeant, ne res ecclesiasticas, quae Dei sunt, consanguineis donent, sed, si pauperes sint, iis ut pauperibus distribuant ; eas autem non distrahant, nec dissipent illorum causa.» Vide c. 1473. § 2. De legitimo usu reditus bonorum Ecclesiae. 2245. — Aequum est, ut qui altari servit, de altari quoque vivat ; ait enim Apostolus (1. Cor., 9, 7) : Quis militat suis stipendiis unqudjp? Atque hinc ot. quod fideles jure naturali ac divino teneantur necessitatibus ministrorum Dii subvenire (cfr n 551 seqq ). Ab illa tamen obligatione eximuntur, si alicui; constituta sunt beneficia, ex quibus clerici vivere valeant. — Ilie autem QU.u. uiTi n : Quomodo, et m qua mensura, haec ecclesiasticorum bonorum fruitio concessa sit clericis? Ad hoc probe intelligendum, distinguendae sunt plun> species bonorum quae a clericis possideri possunt : 1° Patrimonialia, quae eis obveniunt ex quacumque causa profana. 2° Quasi-patrimonialia, seu industrialia, quae clerici acquirunt ex missis, concionibus, juribus stolae, funeribus, distributionibus choralibus, oblationibus fidelium, piis legatis, pensione sive laicali sive ecclesiastica. 3° Mere ecclesiastica, quae habentur ex beneficiis, sive directe per administratores legitimos, sive indirecte per usurpatores in compensationem, saltem partialem, bonorum usurpatorum. — Bona autem ecclesiastica ordinantur ad honestam seu congruam clericorum suslentalionen Congrua vero sustentatio, ait Λ’. Alphonsus (III, 491, q. 2 ; IV, 182), ea cen­ setur quae necessaria est ad status et familiae sustentationem, secundum con ditionem status, gradus, dignitatis, qualitatis, et regionis in qüa ipsi habitant Bona, quae congruam sustentationem excedunt, aestimantur superflua. Parcimani atia vero dicuntur, quae clerici ex bonis ecclesiasticis sibi subtrahunt de congrua sustentatione, vivendo parcius quam honeste vivere potuissent illi, 490 ; II. Λρ., XIII, 49). Itaque ad resolvendam quaestionem haec statuemus 2216.— Principia. 1. Clerici habent plemini dominium tum in bona patrimonialia, tum in quasi-patrimonialia, tum etiam in parcimonialia. Ratio est, quia haec bona sunt, vel extranea, vel stipendia laborum, vel fructus industriae. Ideo ad eos omnino pertinent, et possunt in usus etiam profanos ab eis expendi Cfr. can. 1473. Beneficiarii autem dominium substantiae sui beneficii ’non habent, unde can. cil solum de libero usu fructuum bcnelicialium loquitur. Ad substantiam autem beneficii perlinent etiam emolumenta extraordinaria, v. gr. thesauri in (undo inventi, antiquitates pretiosae e solo erutae, etc. Cfr. Λ. S. 5., 41, p. 634 seqq Quoad fodinas in fundo bcneflciali habitas, S. C. Cone. 17 Det 1931 ( I I 5 , XXIV. 1932, p. 147 seqq ), ad propositam quaestionem An et quanam mensura proventus fodinarum beneficialium pertineant ad dolem beneficii c--/ tui beneficiarium ■ ; respondit : proventus illos pertinere 2248, — .Magna vero quaestio est : An beneficiatus teneatur ex justitia ad bona superflua pauperibus distribuenda, ita ut illa bona male expensa sint restitutioni in pauperes obnoxia ? Una sententia, haecque probabilior, affirmat, eo quod nulla ratione probari possit, bénéficiâtes adipisci ipsum dominium fructuum beneficiorum : quodsi adipiscantur (pergunt hujus sententiae fautores), non conceditur eis, juxta mentem Ecclesiae fundatorumque institutionem, nisi dominium limitatum : ex quo illud solum, quod ad honestam ipsorum sustentationem requiratur, sumere possunt, erogatis in pauperes superfluis, quae revera a SS. Patribus Basilio, Augustino, Pernardo, necnon a multis Conciliis bona pauperum, ege­ norum patrimonia appellantur. Altera vero sententia negat, et haec, judicio 5. .Alphonsi, videtur in praxi sufficienter probabilis, praesertim ob auctoritatem I). Thomae (Quodl. C·, a 12, ad 3), qui docet : de bonis beneficiorum eamdem ac de patrimonialibus ratio­ nem esse habendam, atque ideo clericum, si abutatur fructibus suae praeben­ dae, 1 non teneri ad restitutionem, sed solum ad poenitentiam peragendam ». Cfr. etiam 2. 2, q. 185, a 7 — Nec obstant verba SS. Patrum : haec enim non videntur ita rigoroso accipienda, hodiernis praesertim temporibus ; cum • nim jam facta sit (quod Angelicus pro certo tenet) rerum ecclesiasticarum divisio, tributum est vel per ipsos Pontifices, vel pedetentim per ipsum usum, unicuique suum ; suum nempe Episcopo, suum clericis, suum Ecclesiae, et suum pauperibus Atque hoc idem confirmare videtur communis ille dicendi modus, quem sacri canones passim admittunt : non faciat fructus suos. Ergo clericus oneri satisfaciens facit fructus suos; ergo illos malo impendens, non laedit justitiam, sed religionem lanium vel caritatem ‘. .Semper autem urget 1 S. Alph., Ill, 492 (a 6* edit.) ; Η. Λρ.. X. ", et 2 Et. ψι. ref., η. IO, ad cujus nonnam intellige quaesi. 24»,n in I EI. .t ceteri sacerdotes, et ita polerit dioecesim suam cultam reddere. Cfr. 5. Alph. II. Ap., VII, 53 ; Regolam. per i seminarii. —- Speciali cura ibidem excolenda erit disciplina pro « Instructione calechelica puerorum », juxta Litteras S de Seminar. 8 Sept. 1926 (A. .1. Λ’., XVIII, p. 153). Ilie addendum censemus, quae S. C. C., die 14 Nov. 1903, pro Episcopis Europae, praesertim Italia *, statuit : illos nempe non posse suis clericis. Américain petere volentibus, litteras discessoriales concedere, nisi agatur de sacerdotibus maturae aetatis, ct adsint consilia Ordinarii Americani et licentia S. C. C. Vidé Decretum ap. .1. 5. 5, 36, p. 355 seqq., cui accessit Decretum S. C. Consist., 25 Marl. 1914 f.l. .1 5., VI, p. 182) etc. Cfr. n. 2224. I 2254. — IV. Episcopus tenetur eligere bonos parochos et bonos confessarios. Ratio patet, cum id summi momenti sit pro bono fidelium et dioecesis. 1° Quoad parochos, jam compertum est, praeferendos esse digniores, maxime eos qui scientiae et vitae probitate praestant (cfr. n. 2240). a) Quoad scientiam, bene potest Episcopus se conformare examinatorum judicio ; sed praecipua diligentia debet eo collineare, ut ipse cognoscat de vitae probitate, inquirendo notitiam a diversis (can. 453, § 2). b) Insuper tenetur Episcopus se informare ab aliis, an parochi dent operam doctnd' pueros doctrinam chdstianam, aut praedicent ad juris praescriptum. De h" debet praelatus saepe admonere parochos, ut parvulis frangant panem verbi divini, hortando etiam eos, ut in concionibus conentur iminuare res, quae ad usum conducunt v gr. quomodo repellendae sint tentationes, quid dicen­ dum cum occurrunt res adversae, aut cum injuriis quis afficitur. et hujus­ modi Item, perquirat, qua diligentia parochi et confessarii incumbant m Cap. III. — De obligationibus cleric, ratione muneris. audiendas confessiones... Commendet quoque assislentiam moribundis, et con­ gregationes saccularium, praesertim puellarum... * Hae congregationes (si bene disponantur et dirigantur) causant postea bonum summum ; quia, si puellae illae postea nubant, facili 1er docebunt, filios ea, quae ipsae factitarunt, et familiae integrae sanctificabuntur » (H. Ap., VII, 55 ; Selva, P 111, c. 8, § 2). — Quoad Actionem catholicam promovendam vide n. 433. 2° Quoad confessaiuos, maxima sit in eis formandis ac seli­ gendis Episcopi diligentia. « A confessariis enim pendet direc­ tio conscientiarum omnium subditorum, et unus confessarius, qui sit ignarus aut moribus pravis, potest totam regionem perditam facere. Non debet igitur Episcopus aliquem probare, quin prius certus fiat de ejus probitate et doctrina, examinando eum super theologia morali » (II. Ap., VII, 56). Cfr. jam dicta n. 1756 et 1786 Ad promovendam autem in parochis et confessariis pietatem el scientiam sequentia statuuntur : a) Omnes sacerdotes saeculares debent tertio saltem quoque anno spiritualibus exercitiis, modo a propriis Ordinariis determinato, vacare ; nec quisquam potest se ab eis eximere, nisi de expressa ejusdem Ordi­ narii licentia. Can. 126. — b) Omnes sacerdotes saeculares tenentur intéressé tonjerentiis scientifieis ab Ordinario loci stabilitis, vel scriptas quaestiones resolutas mittere, nisi ab eodem Ordinario eximantur. Can. 131. —- c) lidem tenentur, expleto studiorum curriculo, singulis annis per triennium examen subire in diversis sacrarum scientiarum disciplinis. Can. 130. 2255. — V. Episcopo speciati ni curae esse debent scholae, loca pia, et monasteria Recolantur quae supra notavimus, n. 712 seqq., 1765,1841, 2143 et 2149 2256. — VI. Episcopus tenetur subditos corripere, scandalisque et abusibus occurrere. Ad hoc enim officio pastoris fungitur. Recole dicta n. 492 et 495. Ut autem scandalis efficaciter occurrat, debet Episcopus diligenter inquinre, non modo a parochis et vicariis foraneis, sed etiam ab aliis zelantibus sacerdotibus (quos in omnibus dioecesis partibus ad id destinatos habeat), de abusibus, qui alibi in alias forte parochias irrepserint. El cum sacerdo­ tes ipsum conveniunt, curet ut sine mora excipiantur, utque negotium, cujus rausa veniunt, celeriter expediatur ; sic enim fiet ul postea, quotiescumque veniendum est, libenter revertantur. Similiter, ut scandala ac ruina anima­ rum praecaveantur, omnibus viribus obsistat sectis occultis, lectioni pravorum librorum atque ephemeridum, impiarum scholarum fundationi ac frequenta­ tioni, concubinatibus ac matrimoniis mere civilibus, omnibusque gliscentibus malis promptum remedium opponat ; nam sero medicina paratur, cum mala perlongas invaluere moras (II. Ap., VII, 63). — Inter corripiendos autem subditos, primum locum assignet iis pastoribus animarum, qui oscitanter suo munere funguntur ; concionatoribus, qui verbum Dei adulterant per praedi­ cationem, in qua propriam gloriam magis quam gloriam Dei animarumque salutem ut scopum sibi praefigunt ; sacerdotibus, qui nimium festinanter, sino gravitate et sine rubricarum observatione, missam celebrant etc. Marc. Inal. Morat. Alph. T. II. 47 738 Cap. III. —■ De obligationibus cleric, ratione muneris. P. IV. — Tr. II. De statu clericali. 2257. — VU. Episcopus tenetur orare pro populo et largiri elee mosynas. Quoad orationem, vide dicta n. 1606 (de obligation celebrandi missam pro populo). Ad eleemosynam quod attinet, 5. Gregorius aflirmat, illam esse primum opus misericordiae, quod pastor suo gregi praestare debeat. « O quot malis, ait 5. Alphonsus, potest Episcopus eleemosynis prospicer. ' Quot sponsi vivunt in peccato, quia eis non suppetit modus matrimonium perficiendi !... Ideoque boni Episcopi curant perquirere a parochis de neo· silatibus, quae adsunt, et eis imponunt, ut se certiorem faciant, quoties ali­ quod occurrit » (II. Ap., VII, 64, 95, ubi plura). 2258. — VIII. Episcopus tenetur S. Sedi rationem reddere de statu propriae dioecesis. Ad hunc finem debet statutis tempo­ ribus visitationem ad limina peragere (can. 340-342) ; debet quoque conscribere relationem super statu dioecesis, singulis quinquenniis faciendam juxta decreta Pii X, 31 Dee. 1909 (A. .4. S. II. p. 13) et S. C. Cons. 4 Nov. 1918 (A. A. S. X, p. 487). Insuper, vi decreti a S. C. de Semin, die 2 Febr. 1924 promulgati, tenentur Episcopi triennalem mittere relationem super statu Seminariorum, juxta formulam ibidem descriptam (A. .4. S. XVII, p. 547). ScHOLI UM. De Vicario generali Episcopi E 2259. - Quoties dioecesis regimen id exigit, constituendus est ab Episcopo Vicarius generalis, qui ipsum potestate ordinaria in toto territorio adjuvet, ad nutum tamen Episcopi quoad muneris durationem. Can. 366. 1° Vicario generali, vi officii, ea competit in dioecesi jurisdictio in spiritualibus ac temporalibus, quae ad Episcopum jure ordinario perlinet ; ac generatini ad ipsum pertinent facultates habituales Ordinario loci a S. Sede conr-v sac Can 368. Excipiuntur, quoad usum jurisdictionis, ea quae Episcopus sibi reservaverit, vel quae ex jure requirunt speciali; Episcopi mandatum. 2° Hinc λ icarius generalis nequit sine speciali mandato: officiis ac heuelicib providere (can. 152, t 432, § 2, 1166, § 2) , convocare synodum (can. 357, § I, instituere parochos (can 455) ; amovere vicarios paroeciales (can. 477, §U. erigere associationes pias (can. 686, § 4) ; reservare peccata (can. 893, § f) , litteras dimissorias concedere (can. 958, § 1, n. 2, 959) ; permittere matrimo­ nium conscientia·’ (can. 1104) ; consecrare loca (can. 1155, § 1) ; consensum praestare pro ecclesiae aedificationi (can 1162, § 1) ; reliquias authenticas1 ' Ex Moiu proprio Ph \ (22 Febr. 1905) \'Icarii pcncrales sunt, extra Urbem, proto· no ·”. q. t.ioiH » iHut.ir»·- t i S S 37, p 191) Cum circa SS ; - hqumrum <■ ort i fiimni dnbin ha< c responsa dedit Commis Pont. 17 Jul. 193.3 (A. A. S., XXV 1Q H. p »»3) Vi Vh ariu< aeneralib, ad normam c 1283, § 2, speda/i mandato Episcopi indice Η α·Ι uuhmitcarulam partem s reliquiae ex authentica extractum ? Affinnuhr;, — An Vir ccner iih, vi c $ I nnr ^prrui/i mandato. EpM novum aulhenticitatis doce· npntum tradere vel s reliquiae nouim Mgllliiiii apponere possit ? Kegatize. ♦ 739 edicere (can. 1283, § 2, 1285) ; definire stipem quam rectores ecclesiae a sacer­ dotibus extraneis pro missae celebratione exigere possunt (can. 1303, § 3) ; beneficia erigere vel unire (can. 1414, § 3, 1423, § i) ; beneficiorum permuta­ tionem permittere (can. 1487, § i) ; infligere poenas canonicas (can. 2220) ; poenam a se tanquam judice applicatam remittere (can. 2236, § 3) ; absol­ vere apostatas, etc., ab excommunicatione (can, 2314, § 2). Nequit pariter, vi muneris, excardinalionem vel incardinationem concedere (can. 113) ; canonicos ad honorem nominare (can. 406, § 1) ; condere Congregationes religiosas (can. 492, § li. — Non tenetur ad applicandum pro populo (cfr. dicta n. 1606, q. I). 3° Vicario generali, qui non sit canonicus, competit tamen etiam in choro et in actibus capitularibus, locus cum praecedentia super omnibus canonicis tt dignitatibus, nisi clericus charactere episcopali praefulgeat, et Vicarius generalis eodem careat (cfr. can. 370, § 1 et S. C. Cone. 15 Dec. 1923. .4. zl. 5, XVI. p. 372). 4° Vicarius generalis, si deliquerit, potest tanquam persona privata ab Episcopo puniri. — Non datur a sententia Vicarii appellatio ad Episcopum, sed ad metropoli tam vel ad S. Sedem ; quia in jure λ’icarius generalis venit ipM sub nomine Ordinarii et Ordinant loci. (c. 198), et quando eligitur tan­ quam Officialis, unum constituit tribunal cum Episcopo (can. 1573, § 2). Articulus II. I De obligationibus canonicorum. ° 2260. — Notiones. Canonici sunt clerici quorum munus est sollemniorem cultum Deo exhibere, vel etiam Episcopum suis consiliis in regimine adjuvare. Cfr. can. 391. Dividuntur hodie in regulares, qui sub cura abbatis communem vitam votis adslrictani agunt ; et in saeculares, qui in saeculo, separarim. sub Episcopi cura, ex beneficio seu praebenda, el ex distributionibus choralibus vivunt Hi pertinent vel ad ecclesiam simpliciter collegiatum, vel ad cathedralem : unde contrahunt speciales obligationes, quas tradunt jus commune et peculiaria statuta ‘. Hic de solis officiis cuilibet canonicatui annexis dicemus : 2261. — Principia. I. Canonici tenentur ad residentiain. Sic enim statuit can. 418, § 1 : Reprobata contraria consuetudine, canonici possunt singuli abesse 1res tantum menses in anno, sive continuos sive intermissos, dummodo propriae ecclesiae statutum aut legitima consuetudo servitium diuturnius non requirant. Illegtlime non residentes, eo ipso, ad normam can. 2381, η. I, privantur omnibus fructibus beneficii pro rata illegitimae absentiae, eosque tradere tenentur Ordinario pro operibus piis. ln Cum, singulis annis, omnibus canonicis trimestris a choro vacatio conce­ datur, tempus feriarum ita distribuendum est, ut nunquam plus quam tertia pars Capituli ferietur ; quia vacationes canonicis, non autem Capitulo concehixla Littera* circulares S. C. Cone. 25 Jul 1923 ( t. Λ. XV, p 453). Capitula tenen­ tur conficere sua -tatuta vel ea emendare ad tramitem noA i Codicis juris. 7i0 P (II. Ap., VII 35). Quoad obstetrices, vide n 1459, fin. — 5° « Cum in regione reponuntur 1 Lege Lit'. encycl Bened. XV J/κηι mi prneris Π demptionem, 15 Jun. 1917 (A. A. S., IX, p 305) ; S. Alph., Ill, 269 ; H. Ap , VII, 36 ; cfr. Selva, I’. II, Istr. 4, n. 4 ; Praxis ennf , η. M3 , Ven ·. d-ll.i (ede, P. IU, c XI, v. fln., n. 9 ; cfr. item Istruz. ai pretlicaiori (t. 3. p 29S) ; el NotH. 2». n. 3 (l. 4, p. 71‘2). Cap. HI· — De obligationibus cleric, ratione muneris. 745 nutabiles morum dissolutiones, quibus nullum occurrit remedium, parochus tenetur curare ut missio eo adveniat (ille parochus, qui missionem non curat, suspicionem ingerit suorum morum ; boni enim parochi non praetermittunt... missionem arcessere) ». Ita S. Alphonsus (II. Ap., VII, 31/. Cfr. can. 1349. § 1 et 2, ubi saltim decimo quoque anno Missio dicitur esse habenda. § 3. De ADMIN1STRATIONE SACRAMENTORUM. 2271. — Principium. Parochi debent administrare sacramenta fidelibus legitime petentibus. Ita can. 467, § 1, et patet ex dictis de residentia (n. 2267). * Hinc peccat pastor, qui morosum vel difficilem subditis se reddit. Jdeoque frete monuit S. Carolus Borromaeus: « Quacumque diei vel noctis hora ad .'aeramenta infirmis ministranda parochus vocabitur, nullam moram inter­ ponat ; immo populum praemonebit, ul cum opus est parochiali administratione, libere se accersat, nulla habita neque temporis neque loci distantis, etc., ratione ». Excusabitur tamen a mortali (pergit S. Alphonsus), si semel vel iterum, extra necessitatem, sacramenta denegat ; quia non videtur tam stricte se obligasse (VI, 58). Vide quae notata sunt suis locis, quoad singula sacra­ menta: de baptismo, n. 1461 ; de Eucharistia, n. 1533-1538 ; de poenitentia, n. 1803 ; de extrema unctione, n. 1880 ; de matrimonio, n. 2057 seqq., 1068 seqq. 2272. — Quaesitum. .4n parochi teneantur sacramenta ministrare ct.M periculo vitae, v. gr. tempore pestis ? Distinguamus : 1° Sacramenta necessaria etiam cum evidenti periculo vitae ministrare tenentur, sive per se, vel per alios idoneos. Ministrare ergo tenentur baptismum et poenitentiam ; immo et Eucharis­ tiam vel extremam unctionem, si quis moribundus, in statu peccati proba­ biliter constitutus el privatus sensibus, non potuit nisi sub conditione absolvi : forte enim postea attritus per hoc vel illud sacramentum salvabitur, absque eo damnandus (cfr. n. 1397, 1873, q. II). 2° Sacramenta non absolute necessaria, ut sunt Eucharistia et extrema unctio, valde probabiliter cum eodem periculo ministrare tenentur : quia moribundi, etsi non sint in absoluta necessitate, non sunt tanto bono (praesertim viatico) privandi ; nisi alias aliqui infirmi essent absque confessione morituri, vel periculum esset pro tota parochia remanendi sine sacerdote. Ita multi graves AA., quibus tamen alii contradicunt. Unde, non videtur adeo urgenda talis obligatio, nisi secus populo daretur scandalum (VI. 233, 729) Ceterum non facile, nec protinus, vitae periculum praetimendum est. Experientia enim constat in contagiosis vel epidemicis morbis, v. gr. in morbo asialico, cholera dicto, medicos, moniales et sacerdotes, qui sunt aegrotorum curae addicti, non communi providentis Dei ope muniri, eosque, dummodo debitas cautiones non praetermittant, plerumque salvos atque incolumes eva­ dere. Quod si ex caritatis exercitio succumberent, quid potest esso optabilius? Comparabunt enim sibi in aeternum splendidissimam certissimam que coro­ nam, quae potest martyrium caritatis dici (cfr. n. 1452). 746 P. IV.— Tr. II. De statu clericali. § 4. De obligatione orandi pro populo. 2273. — Principium. Parochus, etiam regularis, tenetur, vi juris divini, orare et applicare sacrificium missae pro populo. Con­ stat ex verbis Cone. Tridentini (Sess. 23 c. 1, de Ref.): « Cum prae­ cepto divino mandatum sit omnibus quibus animarum cura commis est, oves suas agnoscere, pro his sacrificium offerre », etc. Concordat canon 466, § 1. Vide n. 1605 seq. § O. JJE CURA INFIRMORUM ET PAUPERUM. 227 1. - Principia. I. Parochus debet sedulo et effusa caritate assistere moribundis, praesertim vero peccatoribus habitualis. Can. 468. Verum est, quod parochus potest hanc assistentiam commit­ tere aliis sacerdotibus; sed non debet fidere cuilibet sacerdoti; nam m hac occasione assistendi moribundis, possunt accidere scandala non mediocris damni (II. \p., VII, 45). Recole dicta n. 473, 3°, 1742, III, 1°, 1854 et 1880 (cfr. et iarn Ami du Clergé, 1924, p. 505 seq., 1925, p. 519 seqq.). Secundum Piscella-Gennaro (IX, n. 143), licet caritas suadeat ut parochus donec moribundi spiritum emiserint, adsil, ad id regulari!er non videtur teneri, nisi agatur - de homine peccatis assueto, quem scias in eo discrimine te litationibus vexari. - II. Parochus tenetur pauperes et miseros paterna carilate complecti, lia admonet can. 467, § I, post Concilium Triden· tinum (Sess. 23, <·. I, de Ref.). Egenorum igitur inopiam, pro redi­ tuum conditione sublevet ; infelices omnibus benignitatis officiis, opportunaque consolatione leniat. 00«s De occultis praesertim egenis inquirat; et expendat, quot animae vivant m peccato, quia eis non suppetit copia honeste vivendi, vel pueros educandi .Monet can 470, § 1 cum Rituali Romano, ut parochus, praeter libros baptizatorum, matrimonio conjunctorum et defunctorum, alium conficiat de stati animarim, in quo consignentur nomina et conditio singulorum parochia * 1 incolarum. Ad normam autem c. 470, § 3, non debet parochus in fine anni mittere ad Luriam episcopalem exemplar libri de statu animarum (quemadmo­ dum pro alus libris id debet). § 6. De correctione ovium. 2276. Principi a. I. Parochus tonetur suas oves cognoscere et errantes prudenter corrigere. Ita can. 467, § 1. ()bligatio correctionioritur tum ex officio quod gerit, parochus, tum ex stipendio quod recipit. \d corrigendum tenetur non solum in subditorum extrema. Cap. Hl· - Dr obligationibus cleric, ratione muneris. 717 sed etiam in gravi necessitate, quotiescumque spes emendationis affulget (H. Ap., VII, 30). 1° Tenetur parochus inquirere et prudenter corrigere eos qui vivunt in pec­ cato : quales sunt concubinarii, blasphemi, ebriosi, vetitos libros vel pravas ephemerides legentes, prohibitos cibos manducantes, festa contemnentes et praesertim illos qui praecepto paschali non satisfaciunt. Item, inquirat de inimicitiis et scandalis, quae serpunt, praesertim inter sponsos, ut ita, quan­ tum potuerit, illis opportune occurrat (II. Ap., VII, 31 seqq.). 2° Oportet interdum, ut parochus illas suas oves, quae deviam vitam sequuntur, conveniat, ac salutaribus eas admonitionibus ad morum emenda­ tione n impellat, prout zelus et prudentia suggesserint. Neque unquam hoc officio ob humanum respectum fungi negligat apud magnates; pro pmnibus enim suae curae commissis ovibus ipso aliquando Supremo Judici rationem redditurus est. Recole etiam dicta de correctione fraterna in. 491 seqq.). 2277. — 11. Parochus tenetur e medio tollere peccata et scandala, et facile oritura praepedire. Cfr. can. 469 : parochus diligenter advi­ gilet ne quid contra fidem ac mores in sua paroecia... tradatur (vide n. 452, 835 seq.). B Si omnibus pensatis, tum ex hominum indole, tum ex incolarum usu turn ex externorum frequentia aliisque adjunctis, pius parochus in Domino cognoverit, haud posse vel ex repetita correptione sperari emendationem : poliusquain voce, corrigat suo exemplo, suaque satis aperta displicentia ; ne saltemacMeris fidelibus ipse male audiat, cum videant scandalum perdurare, et pastores nulla molestia, nulla sollicitudine vexari, sed quasi omnia prospere cedant, hilariter vivor», gaudentes quasi connivendo ». Scavini, I, n. 644. PROMOVENDI ROM M. 2278. — Principium. Parochus debet opera caritatis, fidei ac pie­ tatis fovere aut instituere. Ita can. 469. Ad rem sic Λ’. Alphonsus : Boni pastores, inquit, non desistunt hortari ad sacramentorum et congregationum frequentiam, ad visitationes SS. Sacramenti et divinae Matris, ad novenas, ad Venerabile, cum viaticum circumfer­ tur, associandum », et ad cetera hujusmodi (II. Ap. app. I V, § 2, n. 7). Jamvero, quo efficacius bonum promoveatur : 1° Monendi sunt fideles ut frequenter, ubi commode id fieri possit, ad suas paroeciales ecclesias accedant, ibique divinis officiis intersint et verbum Dei audiant. 2° < Curet persaepe parochus, ut populus singulari studio Mariae Sanctis•>rnae devotionem prosequatur, insinuando quanta sit ejus potentia el mise­ ricordia erga suos devotos... Felix ille parochus, qui suas oves ferventes tenet ara devotionem Mariae ; nam illae, Virgine opitulante, recte vivent et ipse advocatam in vitae exitu potentem habebit » (II. Ap., 1. c., n. 8). 3° « Potissimum insinuet usum petitionis (i. e. orationis preeatoriae) : nempe, ut sac-pe se Deo commendent, ab eo praesertim sanctam perseverantiam pos­ tulando propter Jesu et Mariae amorem ; saepius explicando, quod divinae gratiae, et praecipue donum perseverantiae, non obtinentur, nisi petantur : / 748 P. IV. Cap. Ill Tr. II. Do statu clericali. Petite et accipietis. Et publicet sftope illam magnam Jesu Christi promliuw nem, quod quidquid Patrem petierimus in «jus nomine Pater dabit nob· (Joan., 16, 23), Insinuet etiam instanter usum orationis mentalis, «L curet «.u, faciendam in ecclesia una < um populo docendo etiam modum, quo fieri potest domi » (ib.). ‘Q' 4° Ut populus ad sacras functiones allidatur, ha«< tria maxime curet, nimi­ rum in ecclesia «appellent ili decentiam, m cantu religiosam ob-eFVttHtiain in omnibus caeremoniis diligentiam. Ilis enim rite peractis, quasi signis ut Cardinalis Bona, «excitatur animus ad rerum sacrarum venerationem, mens ad superna elevatur, nutritur pictas, fovetur caritas, crescit (Ides, dovollo roboratur, instruuntur «impii» lores ». Scavini, I, 445. 5° Multam curam conferat ad promovendam \c.lionem catholicam · t ad sacras sodalitates laicorum, excitando harum zelum, fovendo carum Wiicor diam, illasqiie patienter sustinendo . per sodalitates enim Dei cultus minii·· augetur et propagatur. Cfr. n. 433 ; 2254, 1° fin. · ‘ 6° De scholis curam agat omnino specialem, ut ad catholicam nonnam, quoad lien potest, instiluanlur ac gubernentur. Ubicumque scholûs dnprnheil· dent, m quibus juventutis lidos aul boni mores peri» litentur, debet admoncfr parentes, eas non posse a sui lilii frequentari, ip.sosque verae praevaiicalionireatu coinquinari, si suam prolem in isliusmodi peste infecta gymnasia mittant (n. 711 seqq ). 7° Multam emam adhibeat, ul in sua parochia ea diaria «I folia periodic legantur, quibus bonum summopere promoveatur. Necessaria omnino evadit no· Iris lompoiibiis haec zeli pastorali methodus, ut. constat ex AJIoi.iilionibii1· Pii PP. XI. 8° i· Prae coleris, bono sit eiemplo suis nbdili Pastor est enim illa lutu na lucens et ardens, (piae in Evangeho describitur, ardens zelo sancto in interno, et lucens bono exemplo in externo Sectis ipse praedicet el moneat alios pro viribus, quantum velit, ad incedendum per virtutum semitas, nisi ip·»· pro­ cedat exemplo, subditi m· fidem quidem praestabunt iis, quae ipse dicit nam homines magis oculis quam auribus credunt » (II Ap., VII, 45). 2279. - Qi tEsiTt m. Quaertam sini praecipua parochi n ha. Punctiones sacra·, parocho reservatae, eu jura stride paroecialta, sunt '.bap­ tismum conferre ollemniter, communionem publice ad infirmos in propria parochia deferre, viaticum publice aul privatim moribundis ministrare, sacra' ordinatione- et nuptias ineundas denuntiare, matrimoniis assistere el nuptia­ lem benedictionem impertiri, justa funebria per olvero, domibus *-r>Sabbalo Sancto vel aha die, fontem baptismûlem in Sabbato Sancto benedic4‘ie. publicam pro< «■ · ionein extra ecclesiam ducere, benedictiones extra ecclesiam cum sollemnitate impertiri ('.an. 462. De his confer Baus, liet, can, n. 155. Scholium. De vicariis pnroeclnlllms. Ex his alu sunt vicarii curati seu perpetui, qui vocantur etiam actuali . alu vero uni vicarii temporale (oeconomi, substituti, adjutori·', cooperalonrs). Jam vero : , ^8 1° Viceritis ai ii m is est illo, qui ab Episcopo canonico instituitur in ecil· ia paroc.hiali, cujus curam actualem, a parocho primitivo et habituali v gr > Capitulo, ind»-pendentem accipit Him generatim competunt i pria parochorum jut a el r«o paroeciah ministerio, excepta applicatione missae pro populo. Mutuae porro relationes inter parochum et suos vicarios debent tum jure tum caritate ordinari Dm· igitur potissimum sunt vicariorum cooperatorum. ollin.i Unuin est dilidens au i ilium in cura animarum : quod sic intelligitur, ul parochus possit semper »pios»:iimque actus ministeriales, si velit, per M'ipsum peragere. Alterum est ob dienlta, qua curam animarum non seorsum, -d conjunctiru cum parocho exerceant. Mernin irini autem semper vicarii cooperatori s, se esse inferiores parocho. Can cit., § 6 et 7 Vide ap .1/ni du Cl, Tailles génôr., v. Vicaire, ubi mulla utilia pro praxi ; «Theol. prakl Quartalsc.hr.» (Linz), 1922, p. !! seqq ; ■· Theol u Glaube » (Paderborn), 1927, p. 515 .seqq. De officiis gubernantium 751 Articulus 1. De officiis eorum penes quos est suprema potestas. Princeps et quilibet suprema potestate insignitus, juxta Apostoli doctrinam, Dei minister esi in bonum (Rom., 13, 4). Hoc vero huma­ nae societatis bonum duplex considérai i potest : spirituale et tempurale. 2281. — In statu laicali viventibus, alterutra est vitae conditio: vel degunt vitam privatam in societate domestica, vel gerunt aliquod munus publicum, ad bonum commune. Ex hac duplici vitat- conditione exsurgit duplex species particularium officiorum. Alia scilicet obstringunt homines, qui vitam privatam agunt haecque referuntur ad societatem domesticam, sive paternam, sive conjuga­ lem, sive herilem (de quibus egimus in tractatu de IV0 Praecepto). Alia aulne obstringunt homines, qui aliquo publico munere in societate civili funguntur. De his in praesenti tractatu disputandum est. 2282. - Tractatio complectetur tria, videlicet : 1° officia principum, legislatorum, et aliorum qui rei publicae praesunt : 2° ofliria eorum, qui versantur in foro, et quos penes est exercitium justitiae publicae ; 3° officia medicorum et pharmacopolarum, qui suo similiter munere ad bonum commune junguntur J. De olliciis eorum qui praesum rei publicae 18, p. 161) ; Diuturnum illud (A. X S„ II Leo XIll. Encycl. Immortale /) ί (A. S p. 3) ; Graves de communi. de Democrat, christ (A S. S.. 33, p. 385) ; 6. Thoma*. Pc t d· mine Pnncipuin ; s. Uphonius, Fcdellà D.. 1895, 3-5 coni, IlcUiol·, M.tn. do so"l quod sacris ministris adjumento esse connitatur ; curando, ut divinis praeceptis et viris sacrae militiae adseriptis reverentia exhibeatur, ul publicae 1-gis divinae violationes praepediantur, ut arceantur novarum religionum Flores, sicut el pravi illi libri atque ephemerides, queis sanctae fidei bonisque muribus damnum infertur, « Mali enim libri, ail S.Alphonsus (opusc. cil., c. I, n. 9), ruinam regnis macliinantur ». 22M. II. Tenetur princeps et quilibet imperans prospicere publicae felicitati ac securitati. Kalio est, quia publica prosperitas est civilis regiminis finis proprius et immediatus. I ude, peccaret princeps, si rei publicae ignaros imperitosque ministros praefi­ ceret. si subditos plus aequo gravaret, ab hostibus aut injustis vexationibus non tueretur. Quaestio Specialis. In hoc capito agemus, tum de officiis piuncipum, atque illorum qui suprema potestate potiuntur : tum de officiis legislatorum, qui alicui multitudini praesunt : tum denique de officiis eorum penes quos est potestas exsecutiv 1 \ irils v.irius procedenti modus ici hac re filaret auctoribus ; v. q. Pitctlla-Gmnar * (IV η. 20 M’Qff ) agunt I” de obligatione civium in ffenere . 2° de judiciis : 3Λ de media * chirurgi» etc. dum Ww-bam· η (12 ed I, p 7 10) novein divisiones Statuit. De plrrlqor saecula ri b n· * ofildU fopi/icum. n» ·> *atf>rum etc.) jam antra egimus (π. 523, 968. etc.) De jure associationis tuendo. 2285. — Princeps et respublica, cum sint ad bonum totius et uniuscujusque, in subditis jus associationis agnoscere et defendere debent, positis tamen quibusdam conditionibus. — Etenim : 1° Jus associationis a natura civibus conceditur. Ita Leo XIII (Encycl. Parum novarum) : « Est ad praesidium juris instituta civitas, non ad interitum ; eaque, si civium coetus sociari vetuerit, plane secum pugnantia agit, prop tere a 752 P. IV. — Tr. III. De statu laicali. quod tain ipsa quam coetus privati ex hoc principio enascuntur : quod homine sunt natura congregabiles ». Associationes ergo ad bona temporalia acquirenda, et inulto magis ad bona religionis promovenda a principe recognosci ac defendi debent (cfr. n. 873 seqq.). Recte quidem dicitur, religionis incrementum non ex hoc dependere, quod aggerentur divitiae, quibus omnia regantur ; sed nihilominus possessio rerum temporalium et unio virium, actioque commune catholica necessariae et momentosae exsistunt. Vide autem quae in sp** ·i. diximus de Actione catholica (n. 433). 2° Ad malum nulla exsistere possunt jura associationis, ut patet. Princeps igitur debet eas societates reprimere, quae directe et aperte contra Ecclesiam vel rempublicam aliquid moliuntur. Quoad eas societates Christianas, qua? separat solum diversitas dogmatum, adesse potest tolerantia publica, seu civilis (cfr. n. 445, II). V-» Articulus II. De officiis eorum penes quos est potestas legislativa. Saepe ad conciendum leges et decreta concurrunt, praeter supre­ mos gubernatores, immediate senatores vel deputati, mediate vero electores. Quare de horum omnium officiis est agendum. 2286. -Principia. 1. Electi ad munus condendi leges unice attendere tenentur quid justum sit, et congruum communi om­ nium bono. Lex enim civilis non ideo justa est, quia est fugax decre­ tum voluntatis principis vel populi (ut placuit quibusdam nova­ toribus) ; sed quia est stabilis praescriptio, qua suprema potestas aliquid rationabiliter praecipit, prohibet aut statuit, ad commune bonum temporale civium, absque detrimento boni spiritualis. Quod dicimus hic de legibus, valet simili ratione pro decretis et quibus­ cumque statutis (recole dicta n. 153 seqq.). Aliquando tamen possunt senato­ res, deputati el consiliarii quaedam minus recta (quae non sunt intrinsece mala) admittere et suo suffragio munire, ut pejora excludantur ; dummodo cum sufficienti protestatione suae rectae intentionis id faciant. In grnenf tamen : a) Legiferae potestatis participes peccant (plerumque graviter), si ad tantum munus debitam scientiam ac diligentiam non afferunt ; el gravissime quidem, si scienter iniquis legibus aul decretis operam dant, vel assensum. Unde evenire potest ut ad damnorum reparationem teneantur. Quinimmo, suppositis culpa theologica et efficaci influxu, restitutioni obnoxius est, qui­ cumque a suffragio ferendo abstinet, dum illud ferre debet ex officio, quod libere per quasi-contractum suscepit, el ad quod boni publici aut privati luendi causa sese adslrinxit (vide n. 983 seqq.). b) Electi, vel eligendi, si tanto muneri idonei sunt, alii vero idonei non reperiuntur, eorumque electio certa est. tenentur (citra incommodum vere grave) electioni se subjicere. Et sane, si quis bon<> privatorum interdum consulere tenetur, quanto magis bono ac saluti lotius communitatis ILehmkuhl, I 955 seqq.). 2>7. - II Electoribus, in legitimo gubernio, grave munus incumbit eligendi deputatos probos. Ratio est, quia ex justitia Cap. I. — De officiis gubernantium. 753 legali cives tenentur, quantum in se est, bonum commune necessariuin vel utile promovere et malum a republica avertere. Unde, praeclusis aliis circumstantiis, non solum peccant cooperatores positivi, qui scilicet suffragantur malis : sed etiam cooperatores ntgatiid, qui non concurrendo scienter in causa sunt cur mali eligantur vel sufficiens numerus bonorum desit. Nullus autem ignorat, quot et quanta mala ab improbis deputatis, maxime ab illis qui sectae massonicae sunt adscript!, in societatem Ium reli­ giosam tum civilem ingerantur. — Obligatio autem eligendi est iww vel non, pro ratione boni procurandi vel vitandi mali, juxta normas communes. Diximus in legitimo gubernio: nam, si quaeritur an licet, in regno usurpato, fligendis suffragari et m legumlatorum conventu sedere, dissident auctores, e/ Abi quidem affirmant, maxime si societas in extremis versetur, el religioni ruina impendeat, b) \lii vero fas esse negant, eo quod talis concursus praestari nequeat sine .scandalo, nec sine injustitia, cum deputatos eligere et officia publica agere idem sit ac usurpatoris personam sustinere, cum illo leges ferre, ai regimen dividere. Secus tamen, aiunt, si de consiliariis tantum munici­ palibus ac provincialibus eligendis agatur : hi enim non nisi res communitatis, vd provinciae bonum luentur, nec condunt leges, sed subeunt illas, haud i.ib ac ceteri cives, c) Alii tandem media via procedunt et docent verius rationem habendam esse locorum, personarum, temporum et circumstantiarum, quai), cum possint esse diversae, ad diversas etiam conclusiones conducere I >'>unl. Cum his itaque dicimus: Si, salvo jure legitimi principis, gravia damna a societate averti possunt, cives jus habent el officium eligendi viros probos, qui bono communi invigilent ; deficiente probabili spe majoris boni promovendi, satius erit a concursu politico abstinere ; maxime, si legitimi principis jus inde laederetur. Rem autem delinire, ad ipsum principem spectat (cfr. n. 151, q 11, 2o). 22SS. — Quaesitum. An liceat eligere, indignissimum ? Dissentiunt auctores : indignum ad excludendum Alii cum Hurtado negant ; nam malum est, malum vello et eligoro ; et si non sunt facienda mala ul eveniant bona, a fortiori non sunt facienda mala ut ' •'niant minora mala : id enim est intrinsece malum ac jure naturae prohibitum, tin cum Lugo affirm an’ ; nam licitum est consulere minus malum, ut majus -ntetur Et tum· proprie non eligitur malus, quia malus vol ad malum ; sed ideo eligitur, ul impediat majora damna, quod bonum est. Et hoc non potest dici esse malum intrinseco et per se, cum in praesenti casu rationem boni habeat , est enim mali di minutio. Alii tandem id ultro concedunt, si non tantum tali electione minuatur malum, sed aliquid boni intendatur et speretur ab diyndo, uti si per eum catholici assequi valeant eam libertatem, qua mali ' juntur etc. (hhmhuhl, I. n. 956 ; Del Vecchio, n. 332). Attamen semper ’oiciim hoc supponitur facium, non altum quam indignum concurrero cum réagis indigno Cfr. etiam Genicot-Salsmans, I, 359 ; Piscetta- Gennaro, IV, - 26,3°. In pro ri, non videntur posse reprehendi ii qui cum praefata limita­ tione tertiae sententiae adhaerent. MaHC. In-t. Mora'. Alph. T. II. ~ô\ Gap. II. — De officiis in foro. P. IV. — Tr. Ili De statu laicali. Artici m - Il I. De officiis eorum penes quos est potestas exseculiva. Ad praesentem ordinem pertinent praecipue : 1° ministri principum, et praefecti provinciarum; 2° duces militiae: 3° syndici, seu rectores communitatum. 2289. — 1° De ministris. Medii inter principem et populum, ministri debent principi veritatem atque operam in omnibus quae ad bonum regimen spectant ; populo autem debent fidelem atque aequam communis legis exsecutionem. Unde, infideli tatis reos se constituunt : a) si principi ea dissimulent, quorum notitiam recta administratio sibi expostulat; b) si populo, per vitiosam adminislralionem, contemptum regiminis odiumve ingerant, sive per nimiam negligentiam aut severitatem, sive per justitiae distributives laesionem iu legis applicatione, vel in onerum aut gratiarum distributione; cjsi exsequantur praecepta certo injusta. Ubi enim certa et gravis est injustitia praecepti, exsecutio differri debet, donec Superior, reverenter monitus, errorem correxerit Quod si admonitus corrigere detrectet, vel si admonitio sit impossibilis, Dev utique obediendum est, non autem hominibus. I Haec eadem, proportione servata, x alent de praefectis provinciarum, ddelegatis ad principes exteros, et de ceteris omnibus potestatis exsecutiva' administris. — Vide tamen mox dicenda, n. 2292, quaesitum. 2290. — 2° De militiae ducibus. Duces militiae, praeter idcneam scientiam et peritiam, quam acquirere et habere tenentur, plu­ ribus aliis devinciuntur obligationibus, tum erga principem, tum erga mil i les. a) Erga principem (et nationem) debent inviolabilem servare fidelitatem et justitiam. Unde, non possunt militiam deserere, maxime tempore belli, nisi ex consensu principis. Tenentur pugnare fortiter ; perjuri essent, si ad hostes confugerent, aut clandestina cum eis consilia inirent. b) Erga milites, tanquam boni patresfarnilias, debent invigilare ut nihil eis desit, sive quoad animam, sive quoad corpus ; et Christianam vitam degant justitiaequo leges magni faciant. Graviter peccant si, absque necessitate, praescribant exercitia militaria diebus dominicis et festis, praesertim ad horam missae ; si scandala non cohibeant ; item si temere praelium ineant, vel sine justa causa vitam militum exponant, etc. ; - .' 2291. — 3° De syndicis. Syndici communitatum, eormnque adjutores, suas habent obligationes, et quidem gravissimas; cum a lege deputati sint communitatum rectores ac tutores, ut nempe illarum bona et jura tueantur legumque observantiam, si justae sint. Graviter ergo peccant et tonentur de damnis, si, acceptatores personarum, ineptos eligant ad publica officia ; si malos non cohibeant ; si scandala non 755 impediant valentes ; si bona communitatis dilapident ; si quae religionis simi quasi pro nihilo habeant, et hI crimen sententiae injustae nondum completum sit2. Aide Λ. Alph (IA', 216; 11. Ap , λ III, 67). Probabile tamen est eum non teneri ad lestitulionem, quamvis illicite egerit : si munera fuerint sponte oblata, et ipse protestatus sil, se nihilominus judicaturum esse secundum justitiam ; si pactum de injusta ferenda sententia jam compleverit, et ad restitutionem condemnatus non fuerit (cfr. dicta n. 1036, q. 1, 2°). 1 Notetur tamen, judicem non teneri restituero risco, si illicite reum absnlrtl quem fiscus ad multam imponendam tradidit. Fiscus enim ante sententiam nullum jus in poenam acquirit. Xb-olvendo creo reum judex fisco non facit injuriam, quamvis peccet contra Justi­ tiam legalem lia probabiliter Lupo, contra S. Thomam, Silvcst. et alios (IV. to6, 3"). Recole dicta n n, a. * Crimen judicis, qui pecunia corruptus sententiam teri injus­ tam, vocatur in jure baratria, S. Alph., IA, n. 213. “58 P- IV. — Tr. III. De statu Jaicali. Quaesitum. I trum peccet qui mu nera d-at judici aut ejus.minis­ tris ?— Distinctione uti opus erit, nempe : 1" Si det sine justa causa, equidem peccat, cooperando injustae receptioni. Hudes tamen ob ignorantiam saepe excusantur. 2° Si det cum justa caiua, nempe ad redimendam injustam vexationem, non peccat ; modo periculum sit probabile, quod alias manifesta injustitia sibi inferretur ; tunc enim haec non est corruptio, sed cautio ut jus suum sibi tribuatur... Nec obstant huic leges prohibentes ; nam leges intendunt vitare, ne dantes muneribus judices corrumpant, non autem ul justam sententiam (alias non obtinendam) obti­ neant (IV, 212, 213). 2298. — II. Judex debet judicium instituere juxta regulas juris t ini naturalis quam positivi, sive in modo procedendi, sive in sen­ tentia ferenda et exsequenda. Non enim constituitur ad leges con­ dendas, sed ad eas exsecutioni mandandas. Judex, qui solas regulas juris positivi negligit, peccat contra justitiam legalem ; «pii Vero neglige n do regulas juris naturalis et positivi aliis damnum infert, peccatum contra justititam commutativam committit. Regulae juris naturalis, ad quas judex se conformare debet, sunt: Regula la. Quoad modum procedendi, debet cavere ne, absque justa causa, damnum vel infamiam litigantibus inferat. Hinc: a) Nequit ipse (vel procurator reipublicae in foro civili) specialem inquisitionem instituere de certo crimine ejusquo auctore, nisi praecedant infamia vel indicia sufficientia ; quia redderet hominem, contra quem per inquisitionem procederet, suspectum atque infamem, b) Non potest, absque necessitate aut gravi motivo, differre causarum expeditionem; secus tenetur parti laesae resarcire damna, quae ex injusta dilatione secuta sunt (IV. 198-204,I 2299. —■ Regula 2a. Judex debet, regulariter loquendo, in ferenda sententia pronuntiare secundum allegata el probata, et ex notitia juridice acquisita. Ratio est, quia judex gerit personam publicam el legalem. Unde dicit can. 1869, § 2, certitudinem mora­ lem hauriendam esse a judice ex actis et probatis. Quare etiam: a) Peccat et ad restitutionem tenetur, si eum damnet, quem ex privata quidem scientia reum esse cognoscit, sed (piem processus declarat innocentem b) Peccat similiter, si quempiam condemnet inauditum, aut sine testibus, aut ex cognitione injuste extorta, v gr. per vim, motum aut dolum, per interro­ gationes factas sine indiciis competentibus, etc. ; quia hujusmodi cognitionis at quisitio participat injustitiam mediorum, quae sunt contra ordinem necessa­ rium judicii, ac proinde est injusta (IV, 205). c) Peccat denique judex, e » i'» ii iu«h \ m \ilcdur partium airipl... neque id fas esse putamus, ubi •v:ihir tn Ilis |urK qu u » \ otltr «i >uppl( *r: non possunt. sed valent I an tum $| a hiiontt apprllariur va prae-o ip Io Vix au < m incommoda, de quibus cl. auctor, possunt vitari in casu contemplatu. Cap. II. — De officiis in foro. 759 Quoad juratos, qui secundum intimam convictionem omnia dijudicare debent, ex superius sub a «liciis difficultas magna exsurgit. Censemus nihilo­ minus, nec ipsos posse sine injustitia eum damnaro, quem utique noverint esso reum, sed quem sciunt non fuisse de crimino convictum. Ratio est, quia lex semper supponit et exigit, ul jurati convictionem do culpa ex juridice alle­ gatis hauriant. Sicut ergo in nostro casu lex reo favet, ita etiam jurati ipsi favere debent, eo quod lex iis tanquam ministris utitur. Concordat Vcrnjecrsch II, n. 519), hanc adducens rationem : « Ipse enim ordo justitiae postulat ut, ad damnandum civem publica scientia habeatur.» 2300. — Regula 3a. .Index debet, in causis criminalibus, favere reo, donec istius crimen certo probetur. Sic enim statuit can. 1748, § 2 : Actore non probante, reus absolvitur. Sic etiam sonat regula lla juris in Sexto : « Cum sunt partium jura obscura, reo favendum est potius quam actori ». Et cum hac regula plane concordat jus romanum, praecipiens ut, ad proferendum sententiam san­ guinis, afferantur probationes quae sint luce clariores (cfr. legem Sciant 25, c. de Prob., et leg. Absentem 5, ff. de Poenis). Quare : n) Reus semper absolvendus est (Ium a juratis, tum a judice), si adsunt in ejus favorem rationes probabiles, praesertim cum agitur de poena capitali. b) Item absolvendus est, quamvis nihil dixerit pro sua defensione, si contra ipsum nihil probetur (IV. 210, q. 1). 23(11. — Regula 4a. .Index debet, in civilibus, favere possessori certo, donec dentur contra ipsum rationes convincentes. Si vero de ipsa possessione dubitetur, vel si neuter litigantium bona fide possideat, debet rem adjudicare afferenti rationes probabiliores ; et in aequalitate rationum, rem dividere, nisi agatur de causa privilegiata. lla communiter cum N. Alphonso (l \, ‘209, 210, q. 2 ; 11. Ap., XIII. 65). Cfr. can. 1697 et 1869, § 4. — Dicitur : 1° Debet favere possessori. Et hoc quidem indubium est, quo­ tiescumque rationes sunl aequales, sicut constat ex regula 65a juris in Sexto : In pari delicto vel causa, polior est conditio possi­ dentis .■> ; et ex regula 128, ff. juris romani : « In pari causa, posses­ sor potior haberi potest. » Porro, eamdem regulam admittendam esse allirmat Alphonsus (1, 36), juxta communissimam sententiam, etiamsi militent contra possessorem bonae fidei rationes probabiliores, aut unice probabiles ; quia titulus legitimae posses­ sionis tribuit jus certum, quod non destruitur nisi per aliud jus certum et probatum, id est per rationes convincentes (quae generant assensum). Nec obstat, quod judex teneatur judicare secundum rationes probabiliores ; nam, favendo possessori, non solum judicat juxta probabiliorem, sed juxta proba­ bilissimam sententiam (cfr IV, n. 210, q. 2;11 A., XIII, 65). Ipsi etiam GênïcotSalsmans (II, 5) in casu concludunt : «Aequum autem videtur etiam tum rem addicere possessori, nisi rationes in favorem actoris sint notabiliter probabi- 7G0 liores ». Ad eamdem conclusionem venire perspicitur cl. Merkelbach [Il n. 633, c), adducendo Codicem civilem Belgii *. Inter modernos sunt qui dicunt, judicem posse actori, qui probabilior» afferret rationes, rem adjudicare; quia (ita Noldin, II, 725) constituitur ju«lse sententiam proferre juxta acta et probata : S. Um/iohmis negat omnino... Lessius d / ugo, distinguentes, aiunt , etc. Sed pace egregii vhi ipse S. Vlphonw hanc distinet Ionem adhibet, ul melius apparet ex II. A.(l. r. Πη.). P. Prflmmer defendere ridetur sententiam S. Thomae (II, 158, nota 3) : eamque aperio defendit P. .Mrrkclbach (II, n. 633. b). Mulli autem scriptores moderni sententiam S. Alphunsi (quae proponitut ftlam a Lewio, /)e Lupo et aliis) dicunt esse rectiorem ( \ cnnerrsch. II, n. 51 ί, 2 : L’harh, I, η. 290 ; Piscclfa-iiennctro. l\ η. 43 etc.). 762 P. IV. — Tr. 111. Do statu laicali. Cap. II. — De officiis in foro. in scriptis, eum onere probandi crimen objectum (IX, 234 ; U. Ap., XIII, 73). Can. 1646 seqq. (cfr. Kaus, Inst. can. η. 371). 1° Ex jure Romano accusatores, si de calumnia convincantur, incurrunt poenam talionis, seu debent subire ipsam poenam, quam pro accusato require­ bant. 2° In jure canonico generatiin agere possunt partes per se vel sibi eligunt procuratorem. Actio criminalis uni protnolori justitiae reservatur (c. 1934). 3° Ex jure moderno civili, non licet privatis instituere accusationem; haec enim functio spectat unice ad magistratum ad id constitutum, i. e. ad reipublicac procuratorem: qui idcirco, una cum aliis ad hoc munus destinatis (v. g. cum advocato generali} nuncupatur Ministerium publicum. In tribunalibus inferioribus, v. gr. apud judicem regionis, in causa, ut aiunt, correctional, idem munus committitur publicae securitatis ministris, vel etiam primis officialibus municipalibus electis. Procurator reipublicac aut generalis, in explendis sui officii partibus, adjuvatur ab alio officiali, qui judex instructionis appellatur. Ad hunc spectat generatiin colligere argumenta atque indicia delictorum, anlequan suspecti citentur, facere investigationem sontium, oorumque comprehensionem curare, informare causam, litemque eo modo ordinare, quem leges praescribunt vel permittunt.—Cum causa non est cri­ minalis, interdum partes, in foro civili, per se comparera non possunt, sed aliquem procuratorem debent eligere ( Vermeersch, II. n. 509). 2. Denuntiatio. 2304. - .Notio. Denuntiatio est alien jus criminis manifestatio Superiori vel judici line ut crimen impediatur, vel ut indignus ab officio removeatur. 3° Denuntiatio judicialis est delatio criminis ad judi­ cem, sive laicum, sive ecclesiasticum, eo fine ut reus puniatur, vel laeso damnum resarciatur. - De accusatione criminali1 et de querela (quatenus est species denuntiationis in causa diffama­ tionis) cfr. Ratis, Inst. can. n. 390. 2305. -Piunuipia. I. Ia justitia legali et commutativa judi­ cialiter denuntiare tenentur, qui ad hoc deputati sunt ex officio, et a principe aut a dominis, pacto stipendio, remunerantur. Hujus­ modi sunt promtlores fiscales, aliique officiales publici, custodes agrorum, gabellarum et similium, qui omnes, cum ex officio et 1 Cum ic' UMjfM r iminaM idem sonat ic · arlio criminalis (de qua supra, n. 2303. ex c <<>?■«) pilei · ;»m differre a d judiciali: accusatio enim, ut diximus (I. e - ib fi’ inlurn a pr unctore justitiae vel procuratore publico. 1 763 ex quasi-contract η crimina denuntiare teneantur, tenentur quo­ que reparare damna communitati, vel dominis, secuta ex culpa­ bili accusationis aul denuntiationis omissione. Immo aliquando mercedem suam restituere tenentur, si negligent ia Inerit gravis ac continua. Recole dicta n. 988 seq. Notat Gunj (II, 35, 36), custodes sylvarum, agrorum, etc., ad denuntiatio­ nem non teneri, si delinquentes se sponte offerant ad damnum secreto compen­ sandum... Possunt autem, ait, aliquando mitius agere cum damnificatoribus, si damna, v. gr., sint minoris momenti, nec sint saepius repetita ; si prudenter praesumi possit nolle dominum ut delinquens deferatur ; si delinquens sit valde pauper, nec solitus delinquere, etc. ; sed caveant sedulo custodes, ne in his plus aequo indulgeant. Cfr. etiam S. Alph. II. Λρ., XIII, n. 73 fin. 2306. — II. Ex caritate erga communitatem vel innocentem, tenentur personae privatae denuntiare quaedam delicta. Can. 1935, § 2. renentur videlicet denuntiare : 1° Crimen vergens in damnum fidei aut communitatis, ut haeresim. rebellio­ nem, falsificationem monetarum, latrocinium in via publica, et similia : quae quisque avertere debet sub gravi, etiam cum gravi incommodo, quia agitur de communi bono (cfr. n. 443). 2° Crimen ex quo grave damnum imminet innocenti, quotiescumque denun­ tiaturi nullum grave incommodum prudenter timendum est. Ratio est, quia ex una parte innocens praeferendus' est voluntarie nocenti, ex altera vero unusquisque tenetur ex caritate tueri innocentem, cum id sine gravi suo incommodo praestare potest (cfr. dicta n. 483). 2307. — III. Ex praecepto Superioris, seu ex monitorio vel publico edictu, tenentur omnes, ut plurimum, delicta denuntiare. Sed hujusmodi praeceptum non urget, nisi quando delinquens est diffamatus, aul saltem per indicium grave suspectus, vel quando crimen vergit in damnum communitatis aut tertii ; cum hac tamen differentia, quod in casu damni alicui tertio tantum illati aut inferendi, praemitti debeat correctio fraterna, nec adest obligatio denuntiandi cum damno proprio ; sed quando delictum vergit in damnum commune, adest obligatio denuntiandi, etiam cum proprio damno, quamvis delictum foret occultum ; nec praevia correctio praemittenda est, except » raro casu, quo per secretam monitionem possit malum statim impedii i (cfr. n. 490 seqq.). Diximus omnes ut plurimum; nam : o) vi monitorii nemo tenetur seipsum denuntiare : nemo enim adstringi potest, ut sibi ipse infamiam inurat ; b) non tenetur denuntiare sibi conjunctos intra quartum gradum, excepto casu haeresis formalis, aut conspirationis in principem. «Ratio est, quia denuntiare conjunctum idem est ac grave damnum sive incommodum subire : quod rationabiliter excusat, quando abest periculum damni communis » (IV, 250 ; VII, 214). 764 P. IV. — T. III. De statu laicali. 230S.— Quaesitum· Quandonam illicitum sit crimen denuntiare? Non teneris nec debes (etiam posito Superioris praecepto) denuntiare : 1° Si de reo non libi sufficienter, cum rationibus omnino convincentibus constat 2° Si crimen non est publicum, nec societati damnosum, et speratur privatae monitionis fructus ; tunc enim praemitti debet correctio fraterna. 3° Si delin­ quens emendatus est, sine periculo reincidendi, et parti laesae est satisfactum, nec periculum imminet aliis ; quia proximi infamia sine causa sequentur. Vide tamen dicta n. 1798, d, de sollicitatione. 4° Si crimen nosti sub secreto commisso, tanquam consultor, advocatus, etc. ; nisi tamen ille, qui secretura libi commisit, innocentem vel communitatem injuste vexaret, nec a vexando VeUdt desistere (cfr. n. 1187)._ ____ ____ _ § 3. De keo. 2309. — Notio. Reus (a re vel rcalits' dictus) est ille, qui in jus vocatur et contra quem in judicio agitur. In judicio criminali dicitur accusatus. - Jamvero, inquirimus quid liceat reo, sive in confessione criminis, sive in defensione suae causae, sive demum in declinanda poena. Principia. I. Heus soli judici legitime et juridice interroganti tenetur respondere et fateri veritatem, nisi agatur de delicto ah ipso commisso (de eo enim responderi' non tenetur). Id patet ex canone 1743, §1. 1° Legitime ac juridice interroganti ; secus enim, juxta 1). Thomain (2. 2, q. 69, a. 2), non tenetur citatus respondere : « sed potest judicem eludere, vel ambiguis verbis, vel etiam negando cum aliqua restrictioni', et in bono sensu, ut mendacium absit». Ratio est : quia judex non habet auctoritatem, nisi quando legitimo et juridice interrogat (cfr. n. 1182). Jamvero : a) non interrogat legitime, nisi jurisdictionem in rem vel in per­ sonam habeat ; b) non interrogat juridice, nisi praecesserit saltem infamia, vel aliud manifestum criminis indicium, linmo, in causa criminali, si reus rationabiliter dubitet an legitime interrogetur, non tenetur respondere. Potent tamen aliquis ex caritate, propter utilitatem nempe proximi, teneri ad respon­ dendum. 2° Tenetur lateri veritatem, etc. ; judex enim legitime interrogans habet jus veritatem a reo exigendi : ergo repugnat esse simul in reo jus eam negandi. Sed subjunximus : nisi agatur de delicto1 etc. Itaque jam nunc resoluta est quaestio olim disputata : .In teneatur reus fateri suum delictum, cum timore, mortis, vel alterius poena * gravissimae? Secundum sup. dicta, non tenetur. Negabant jam olim Suarer, lura modern i o ' ipMim jus canonicum In causis criminalibus, vel cum apllur dc delicto a r<-o commisso) non < xrnnni a reo juramentum el confessionem criminis. Ex quibus conclude, reum ρ<κμ· damnari, etsi sese dixcrll insontem. Cap. II. — Do officiis in foro. 765 Lugo el alii ; quia lex esset tunc nimis dura, alque humanae imbecillitati quasi impossibilis, nisi necessaria sit ad damnum commune avertendum, v. gr., per revelationem sociorum rebellionis. Affirmabant D. Thomas, Sanchez, Lassius, Salmanticenses, etc., quia judex habet jus cognoscendi veritatem quoties legitime interrogat. X. Alphonsus primam sententiam satis probabilem ftiain intrinsece pulabat (IV, n. 274), et censebat, in praxi poenitentem reum in bona fide esse relinquendum. Alteram tamen sententiam probabiliorem videri dicebat, saltem (ut expresse notabat in Conf. dir. XX, 7) propter auctoritatem S. Thomae — Tenetur autem reus socios revelare, si contra eos essent indicia, testimonia vel infamia, aut si urgeat praeceptum denuntiationis (cfr. n. 2306). I 2310. —- II. Rso seu accusati», etsi innocenti, nunquam licet ad sui defensionem alteri falsum crimen imponere. Constat ex 4? prop, ab Innocenlio XI damnata (cfr. n. 1196). Potest tamen licite, ad sui defensionem, opponere crimen verum, sed occultum accusatoris vel testium, dummodo hoc sit absolute necessarium, et ipse secus grave damnum passurus sit, licet per revelationem majus damnum eveniat accusatori vel testi ; nemo enim tenetur cum suo gravi damno famam proximi servare (cfr. n. 1198). I I I | I I I I 2311. — 111. Reo, etiam injuste condemnato, non licet vim vi repellere. Nequit reus, v. gr., occidere, vulnerare satellites, etc., ul constat ex propositione 18:l ab Alexandro VII damnata. Sic enim agendo, non servaret moderamen inculpatae tutelae (cfr. Lshmkuhl, I, n. 977). Nec potest licite custodem carceris pecunia corrumpere, excipe, si eum praemoneat de injusta damnatione, aut etiam (secundum aliquos) inducat, ul non obstet ipsius fugae (Merkelhctt'fi. Il, η. 637). I I I j I ii Injuste condemnatus potest positive obsistere, ut ex satellitum manibus sose eripiat, modo ex hoc non oriatur publicum scandalum et gravis perturbalio. Potest similiter, effringendo januas, licite aufugere, tametsi carceris custos damnum inde passurus sil ; utitur enim jure suo, nec proinde ipsi imputatur damniun, quod directe non intendit. Ipsi autem juste condemnato ad poenas gravissimas, v. gr. ad mortem, non licet positive resistere; attamen potest aufugere, quamvis ad fugam non teneatur. Si vero juste sit condemnatus ad carcerem (praesertim durum) ,·! career ei ad poenam jam sit assignatus, conlroverlitur alii aufugere eum posse negant, quia sententia juste in eum lata obligat in conscientia ; alii vero (et quidem satis probabiliter) affirmant, quia judicis sententia ad hoc lanium obligat, ut positiva resistentia non opponatur. Quodsi sententia condemnatoria nondum prolata sil, vel career ei in custodiam tantum sit assignatus, aufugere ei quidem licet, non vero positive resistere (IV, 279-282 ; H. Ap., XIII, 86, 87). 1° Quando licet reo fugere, possunt etiam alii (justitiae tamen ministris exceptis) suppeditaro quae fugam adjuvant vel maturant (v. gr. limas, funes aliave instrumenta), dummodo rcipublicao nullum indo damnum obventurum ,-it, puta, si reus esset grassatorum caput. Nemini vero licet carceres infringere, ut liberet damnatos : id enim reo conceditur ex jure vitae conservandae ; aliis autem negatur ad bonum commune, ne scilicet omnis securitas carceris II ' H B 11 M K· H . L I IBI |fl fl tr· U ■■ Bl |H ifl Kl 766 P. IV. — Tr. III. De statu laicali. pereat. 2° Confessarius reum prudenter admoneat, se ipsi nec prodesse posx nec obesse ; omissa enim hac monitione, reus, spe vel timore ductus, conabitur ut sese innocentem probel. El quamvis ejus innocentia ex confessione inno­ tescat, confessarius tamen non committat, ut apud judicem pro eo intercedat. tum quia ejus testimonium lidem non faceret, tum quia confessionis sigillum indirecte frangeretur, relate ad illos pro quibus non fieret eadem intercessio, tum ob mulla alia incommoda (IV, 286-290 ; II. Ap., tract, ult., n. 18, 49). 2312. — Quaesita. I. Quid reo liceat in causa civili ?— Reus scit actionem civilem a petitore sibi illatam esse vel certo justam, vel certo injustam, vel dubiam. a) In primo casu, debet sine mora petitori satisfacere, nec potest inchoare litem quin de omnibus damnis obventuris teneatur. Immo reus, stante, ex sua parte, culpa theologica, satisfacere tenetur, etiamsi ipso absolutus fuerit,ot alter appellationem non interponat, ut supra, n. 2302, q. II diximus, b) In secundo casu, potest causam suam defendere omnibus mediis et artibus non illicitis, ut reus in criminalibus (n. 2310). c) In tertio casu, potest, quamdiu dubium perseverat, licite contendere ; nisi caritas sui el proximi, el consilium prudentum, transactionem suadeant, ne scilicet expensae ultra modum multiplicentur (cfr. superius dicta n. 944-947 et n. 1160). II. An liceat appellationem interponere? Distinguendum est: Cap. Il - De officiis in foro. 767 Diximus 1° Aliqui nunquam; nam plures a legibus excluduntur. Sic in jure canonico (can. 1757), aliqui repelluntur Ut non idonei, v. gr. impuberes ; alii ut suspecti, v. gr. exconimunicati post sententiam ; alii denique ut incapaces, v gr. tutores, advocati partis, confessarii partium etsi a vinculo sigilli soluti sint, conjuges, consanguinei, etc. Attamen non idonei vel suspecti quandoque audiri possunt (can. 1758). 2° Aliqui in certis tantum causis; nam ex jure civili, in aliquibus regionibus, regulariter non admittuntur testes circa con­ ventionem de re excedente libellarum trecentarum valorem, sed requiruntur scripta authentica. 3° iVo/ι idem semper testium numerus requiritur ; nam aliquando unus testis sufficit : puta si agatur de levioribus infligendis poenis, v. gr. in furto sylvarum ; vel de perito in arte sua, v. gr. si medicus testetur mortem alicujus esse naturalem. Regulariter sufficit etiam unus testis in causis favorabilibus : v. gr. si quaeratur an aliquis sit baptizatus. Aliquando plures testes requiruntur, uti contingit pro testamento sollemni in nonnullis regio­ nibus ( Ιλ'. 255-258, 261,263). Regulariter tamen, duo testes idonei requiruntur et sufficiunt ad plenam probationem, in omni judicio tam civili quam crimin ali modo externo sensu perceperint quod testantur, deponant cum juramento, et conveniant inter se, non tantum in substantia facti, sed et in circumstantiis principalioribus, personae, loci, temporis. Ratio est, quia ad probandas humanas actiones requiritur et sufficit certitudo moralis (IV, 259,260). — In juribus modernis, quandoque testis unus sufficit, modo accedant indicia seria. 1° Neg., in causa civili certo injusta, vel certo minus probabili ; quia si novus judex juxta opinionem· minus probabilem pro reo judicaret, certe inique ageret (ex n. 2301, reg. 4“). “ Sed quid, si dubium sit an judex superior juste laturus sit sententiam pro reo? In tali casu, probabile'est posse reum appellare, etiam in causa civili ; quia cum mentes hominum sint diversae, forte opinio quam judex inferior minus probabilem consuerit, superiori proba­ bilior apparebit ; et hoc experiri non sine justa causa licite potest reus, cum jus probabile jam pro se habeat. Et ita esse praxis videtur omnium appellan­ tium ». 5. Alphonsus (IV, 285). 2° Si de causa criminali et capitali agatur, potest reus appellare, etiamsi jus habeat minus probabile, ut constat ex dictis n. 2300. Id etiam poterit, licet prima sententia justa fuerit secundum allegata, casu quo novas invenerit pro se rationes, ita ut oppositum adhuc probari possit (IV, 285 et 210). 2311. — Principia. 1. Testimonii dandi obligatio oriri potest vel ex caritate, vel ex justitia legali, vel cx justitia commutati va. Ex caritate,'si advertendum sit’grande damnum proximi vel rcipu blicac : er justitia commutat iva, si quis ex officio, ex stipendio denun­ tiare debeat ; ex justitia legali, si adsit praeceptum legitimae aucto­ ritatis, praesertim judicis legitime interrogantis ; praeceptum enim justum obligat in conscientia. Cum judex legitime intern gat (sicut, supra dictum est), testis tenetur, si materia est gravis, sub gravi revelare veritatem, nec potest fugere, se abscondere, prae­ tendere quod nihil sciat. Vide can. 1755, 1944. Articulus II. De personis in judicio auxiliariis. Agendum remanet de auxiliariis tum litigantium, Ium judicum. Testis qui se abscondit, no citetur a judice, laedit caritatem ; qui fugit post citationem vel veritatem occultat, laedit et caritatem et justitiam legalem. Qui citatus veritatem occultat, laedit et religionem, si praestitit juramentum. Justitia vero commutativa (cum onere restitutionis) hisce agendi modis non laeditur, nisi agatur de persona publica quae ex oli ;cio loqui tenetur, vel nisiadsit peculiare pactum cum parte, de manifestanda veritate (IV, 264-267, 270,271 ; II Ap., 80, 81). § t. De auxiliariis litigantium. Ad juvandos litigantes interveniunt testes, advocati, procura­ tores. De singulis autem ea dicemus, quae ad rem moralem perlinent. Excusati r vero saltem in conscientia testis ab obligatione tes­ timonium dandi, nec tenetur veritatem revelare. I. De testibus. Testes in genere sunt personae idoneae, quae ad fidem alicujus rei adstruendam adhibentur. 1° Si rem sciat ex secreto sacramentali, vel sub secreto naturali, vel commisso (cfr. can. 1755, § 2) ; dummodo ex observatione secreti naturalis vel commissi non immineat reipublicae vel innocenti magnum damnum, quod ali i via averti nequit. 2° Si testari nequeat sine gravi suo vel suorum damno ', nisi agatur de Ad t. standum m judicio, aliqui nunquam, aliqui in certis tantum causis assumuntur . nec in omnibus causis idem semper testium numerus requiritur • Sermo hic est de damno connisis, consanguineorum vel aninium in quolibet gradu lineae recl.ie et in primo eradu lineae collalerali··. 768 l>. iv Τι·. ni Do statu laicali. causis quae ad statum civilem aut religiosum personae spectant, cujus notitia aliunde haberi nequeat, < t bonum publicum exigat ut habeatur (can. cit, n 2 el can 1757, § 3, 3°). 3° Si rem audiverit a viris nulla fide dignis; tunc enim potest so habere, ac >i nihil sciret ; vel per modum injustum, puta por vim aut fraudem, v. gr aperiendo litteras. 4° Si sciat reum in conscientia non po casso, v gr. propter ignorantiam ; quia mons judicis est. inquirere do delicto (IV, 268, H. Λρ., XIII, 79 ; Merkclbach, II, n. 638). /«BH 2315. II. Testis legitime interrogatus, nec ab obligatione tes­ tandi excusatus, (enetur dicere veritatem integre, et. nihil praeter veritatem, respondendo postulatis simpliciter, juxta suam con­ scientiam. Ita omnes; et ratio horum evidens est, praesertim si accessit juramenti vinculum. Quare : Peccat testis, ct tenetur ad restitutionem .· a) ί pretium accipiat ad dicendam veritatem, i uni < am gratis dicere omni jure teneatur 1 ; b) si scieM alllrnnd quod ignorat, vel occultanda aperiat, vel falsum lesleliir ; et obligatur ad reparationem quoties, sic agendo, fuerit causa efficax damni. Unde, tenetur o retractare etiam cum damno aequali vilao vel bonorum, modo n· tractatio profutura es .e praevideatur. Vdverlc verba : sciens, cfficm ; nam si culpa gravis desit, tenetur quidem quantum in .se itum est, damnum impedin', non autem reparare quod ignorans feni llein, ad nihil tenetur, si fabo nuo testi­ monio nihil elfeeil (cfr. 948. <·! 949), ul causa i .sl cur fiscus debita multa pecuniaria privetur ul dutum est de judice, n 2297, 2". Cfr .$’. Alph, IV, 269, 270 , Ivhmkuh!, I, n. 982 2. />r advocato d procuratore. 2316. Notiones. VilvocaliH Qn/fro/zz/v, causidicus) est ille, qui vocal ur ad as.si dendnm litiganti in e-ausa dicenda seu defen­ denda Procurat or esi, die, qui legitimo mandato aliena negotia gerit et administrat (cfr. n. 1091) : hir, autem habetur hinqiinm vices gerens litigantis in actis judicialibus, sive adoris sive ni (vide Ratis, Insl. can. n. 372). 2317. PniN< iriv. I Non omnes indiseriminalim possunt offi­ cium advocati vel procuratoris judicialis exercere. \lii enim arcen­ tur jure civili : quales sunt mulieres, minores, infames, judices in eadem causa, etc. ; alii jure canonico : ut religiosi (nisi agatur de • ansis suae religionis et de li< entia Superioris), clerici (apud tribunal enti,·, nisi agatur do causa propria aut suae ecclesiae) otc, Cfr. can 16 >7 Ipsa lege naturali prohibentur < aientes scientia necessa­ ria qui proinde de damni ex ignorantia secutis tenentur (IV, 219). i alterutri parti faveat ; 3° si sententiam ante tempus divulget. — Ex eo autem quod cognitio causae ad relatorem spectat, minime sequitur,alios judices posse causae cognitionem negligere ; si enim eam négligeront, judicium penderet, magna ex parte, ex relatione .solius cornmissarii, (piae non raro vacillat. Quilibet igitur judex tenetur causam considerate perpendere, ac dein ex propria cognitione ferre suffragium. II. Assessores (seu consiliarii) ad eadem tenentur ac ipse judex, in quantum concurrunt cum eo ad ferendam sententiam (vide dicta de judice, n. 2296 seqq. ; et de consiliariis, n. 980, 983, 984 et 988 seqq.). 2. De scribis et notariis. 2325.— I. Scriba seu secretorius dicitur, qui legitima auctoritate est deputatus, ut scripto referat testimonia, judicum sententias, et cetera quae in tribunalibus peraguntur. Potest autem scriba variis modis laedere justitiam : 1° Si non utatur debita diligentia ad omnia in tribunali prolataet peracta m libros authenticos referenda. Defectus enim hujus diligentiae, qui causa gravium damnorum esse potest, inducit facile culpam gravem 2° Si ex malitia aliquid in scribendo omittat, aut si tabellas publicas sibi commissas adulteret, aut male custodiat ; si debitas formalitales et subscriptiones non apponat, aut apponi non satagat ; si testimonia seu verba testium non fideliter Iran- P. IV. — Tr. III. De statu laicali. scribat, sive exaggerando aut imminuendo, sive immutando aut invertendo 3° Si arcanum sibi commissum prodat ; si sententiam nondum publicatam manifestet ; si peractos processus, sine judicis praescripto, partibus ostendat, si eisdem acta judicis tradat, antequam juxta formas legales subscripta lue­ rint. Tunc enim exbibet instrumentum mancum et falsum, cujus expeditio nullius est valoris. 4° Si, ad augendum salarium, distribuenda acta plus aequo amplificet ; si pretium exigat injustum, etc. —- Quoad stipendium, tenetur stare taxae legali, aut usuali, si tractu temporum taxa legalis insufficiens evaserit. Ceterum, omnes communiter dicunt, non posse scribam ultra justum pretium aliud recipere a partibus, etiain titulo donationis ; tales enim largi­ tiones nunquam sunt spontaneae. Attamen, si aliquem laborem extraordina­ rium assumeret, liceret utique aliquid amplius accipere (IV, 229 . II Ap XIII, 68). 2326. — II. Notarius seu tabellio dicitur ille, qui legitime est institutus ad scribenda et notanda acta, vel instrumenta, quae sive in judicio, sive extra, fidem faciunt. Est notarii munus gravis­ simum, cum publica fides ipsi committatur. Hinc ille versiculus: Expertus, fidus, diligens notarius esto. 1° Expertus . unde peccat graviter contra justitiam, si, ex officii sui igno­ rantia vel negligenlia, illas sollemnitates ne cessari as que conditiones omittat quae ad actus valorem requiruntu"· 2° Fidelis; unde peccat idem graviter contra justitiam, si juramentum violet, vel secretum ; si parti petenti instru­ menta occultet praesertim quae continent legata ; si falsum conficiat instru­ mentum ; si testamentum scribat hominis usu rationis destituti ; si pactis contrahentium aliquid gravis momenti addat aut detrahat ; si non moneat ipsos de clausulis, quae eis nocere possunt, etc. 3° Diligens; unde graviter peccat, et de damno tenetur, si acta negligenter conficiat, v gr. per transcriptorem ineptum, vel male custodiat ; si differat, absque justo impedimento, causa *· expeditionem; vel effiieiat, ut actus judiciales ad alios judices deveniant quam ad illos, quos ordo fori designat, etc (IV, 230, 231) — De notario insuper valent quae supra (n. 2325) de scriba diximus. 9 2327. — Quaesitum, -tn icnealut notarius (sensu generali) ad restitutionem· erga fisci M, si in conficiendo instrumento venditionis aut inventarii, postulan tibus partibus vel etiam ipso innuente, non verum rei pretium inscribat, sed aliud minus, ut TRtltUTl M solvendum imminuatur ? \lii affirmant, quia sic cooperatur defraudationi tributorum : quod iniquum est el injustum ex parte magistratus, cui respublica confidit. Alii negant, dummodo infimum saltem pretium in scripto authentico referatur. Alii tandem eum totaliter excusant, quia ex consuetudine generaliter recepta etiam probo rum. non solet totum pretium etiam infimum declarari, sed tantum declaratur paulo ultra mediam partem, vel circa duas tertias hujus pretii. Si autem non peccant partes verum pretium dissimulando, non peccat notarius ex coope­ ratione ipse enim non constituitur, sicut praepositus vectigalium, ad tributa exigenda sed ad instrumenta conficienda (cfr. Gury, II, 22 ; et vide n. 967,1° Res aliter utique se habere poterit, si in aliqua regione nec talis consuetudo re< pta fuerit, nec officium notarii eodem prorsus sensu inlelligatur. Caveat •etiam notarius sic recte Vermeersch (II, n 526), ne imprudenter gravi subeun­ dae poenae se exponat Cap. III. — De officiis medicorum. I 773 ,3. De apparitoribus et aliis judicum ministris. 2328. I. Apparitor (alibi commissar itis) est ille, qui ex officio ' jussum comparendi in judicium et mandata justitiae defert, atque exsecutiones a judice decretas perficit. Peccant et tenentur ad restitutionem apparitores : 1° si pretio aut favore se corrumpi sinant in praejudicium clientis ; 2° si tempus ad acta juridica praefixum non concedant ; 3°si asperius agant, ut aliquod munus extorqueant : 1°si excedant mandatum judicis, aut legis statuta, etc. , 5° si pretium supra laxam lege determinatam, titulo donationis accipiant ; talis enim donatio generatim dici nequit spontanea. 2329. — Quaesitum. An apparitor seu commissorias possit mul­ tiplex exigere salarium, si unica et eadem vice diversa vadimonia dejerat ? Respondemus cum S. Alphonso (H. Ap., \l II. 68, in fin.) : 1° Si apparitori (exsecutori vel commissario) taxatum sit pretium pro occupatione sua cujusque diei, non potest plus exigere, ul patet. 2° Si commis­ siones sint disparatae, et assignatum sil salarium speciale pro qualibet procu­ ratione. recte dicit Lugo posse commissarium exigere plura salaria pro numero tt qualitate exsecutionum ; et idem sentit Lessius (cfr. n. 1036, q. II). — In Gallia, teste Gury (11, 18), etsi lege hoc prohibeatur, usus tamen, sciente et vidente gubernio, invaluit, ut advocati et procuratores ita rem componant, ut pro singulis vadimoniis apparitores idem fere pretium habeant. 2330. — II. Ceteri judicum ministri, puta interpretes, cus­ todes, etc., tenentur similiter proprium officium recte, fideliter et juste adimplere. I nde peccant et de damnis tenentur : 1° si aliquid praeter justum stipen­ dium exigant ; 2° si moneant reos, quos capere jussi sunt, ut fugam arripiant ; vd debitores, ut bona creditoribus addicenda recondant ; 3° si durius in eos agant ad pecuniam vel alia munera extorquenda ; 4® si imperata tqmpore constituto non exsequantur. CAPUT 111 I)c officiis medicorum ct pharmacopolarum. S Alphontus, IV» 291 ; ed. G., II, p. 684 ; Praxis confess., η. 57 ; Lehmkuhl, I. η. 1183 ; Fordei, Morale et médecine, 3e Confér. ; Noup. Hcr, Thiol. t vol. 33, p. 591, Responsabilité do médecin ; Aertny^Damen (12 ed.) I, n. 1234 seqq. ; Géntcol-SaUman^, II, n. 19 seqq. ; Vermeerich, II, n. 528 seqq. ; Colli-Lanzi, III, n. 22^8 ; Piscelta-Gennaro, IV, n. 57. Grave ac delicatum munus incumbit medicis, et, proportione ser­ vata, chirurgis ac pharmacopolis, eo quod hominum vita, eorumque vitae sospitas ipsis concreditae sint. In genere, ipsi tenentur, et quidem sub gravi : scire quae ad sui muneris -xerciliurn spectant ; adhibere illas curas quae morbi gravitati respondeant ; -rvare aequitatem in exigendo stipendio. In quibus, si culpa sua deficiant, 77 i P. IV. — Tr. III. De statu laicali. obnoxii sunt reparationi damni quod inde secutum est. — In specie veru, quaedam obligationes sunt medicis et pharmacopolis propriae, quas seorsim adumbrare juvat. 2331. — 1. De medicis et chirurgis. 1° Quoad in fi km os, tenentur imprimis, ex justitia, aegroto, cujus curam suscipiunt, meliori quo possint modo, subvenire ; item, si stipendio sint conducti a privatis vel a communitate, tenentur juxta contractum aliquando invisere, et cum gravi incommodo etiam noctu accurrere, nisi certo sciant nullum ex mora damnum subsecuturum. Inde graviter peccant : a) si absque sufficienti peritia gravem morbum vel vulnus curandum suscipiant ; vel si occurrenti gravi et insolito morbo speciali medicationis studio operam non impendant ; b) si, agnito aegroti periculo, opportune ei non adsint ; c) si necessariam curationem negligant, aut alito idoneos medicos, ubi oportet, arcessiri non permittant ; d) si tempon * pestis aegrotos sine ope derelinquant, ad quos curandos sunt a communitate cum stipendio conducti (.S’. Alph., IV, 291 ; Porpora, tr. 25, n. 339 ; I'ermeersch, 11, n. 530). fenentur praeterea ex caritate (de se, sub gravi) succurrere, etiam eum gravi suo incommodo, versantibus in periculo extremo ; immo, si ex eorum discessu, tempore luis, multi praevidentur morituri, qui secus valde probabiliter salvari possent, caritas medicos obligat ad remanendum etiam cum periculo propriae vitae (cfr. Ι'σmeersch, 1. c. fin). In gravi tantum periculo, medici non tenentur succurrere cum gravi incom­ modo, praesertim si alius medicus adest. In periculo communi versantibus tenentur succurrere sub levi, si commode possint (cfi. dicta n. 483). Tenentur denique ex justitia simul et cantate ad secreta suae fidei commissa religiose servanda (ut n. 1187 rotavimus). 2° Quoad remedia, tutiora de se adhibere debent : probabiliora vero, si tantum probabiliora praesto sunt. Remedia dubia adhibere licet m solo casu desperato, accedente consensu patientis (cfr. superius n. 84, 2°). Nullo modo tamen licet, etiam in casibus desperatis, uti remediis prorsus incertis, de quibus videlicet igno­ ratur an sint futura salutaria vel nociva (explorandi causa, ut aiunt). Nec finis a medico intentus (ut nempe scientia chirurgi pro­ moveatur). nec consensus infirmi (qui non est dominus propriae vitae) ejusmodi experimenta cohonestant (vide Vermeersch, II. n. 528). Excipe, si per leges liceat ea in capite damnatis fieri. Graviter peccant medici, si abortum, onanismum suadeant, vel si embryotomiam, aut quamcumque operationem chirurgicam illicitam peragant, vel si modo excessivo utantur morphina, opio. etc. Vide dicta n. 7 42-761, 1349. Cap. III. — De officiis medicorum. 775 3° Quoad expensas, Lenentur ex justitia expensas inutiles praecavere ; unde peccant multiplicando visitationes, pharrnaca superflua praescribendo, nisi fiat cum consensu tacito infirmi aut parentum, ut spes aegroti foveatur, 'lenentur nimium insuper stipendium non exigere. Ordinarie pretium justum pro medici curis est stipendium usuale medium, de quo solo implicite ambo conveniunt. Excipe, si agatur de obsequiis extraor­ dinariis, v. gr. dc diuturna opera medici valde periti ; tunc enim valet pretium quod conventionale nominant (cfr. n. 1127). Erga infirmos pauperes se gerere tenentur medici secundum dicta n. 2319, q. II. 2882. — Quaesitum. -In teneatur medicus monere aegrotos de facienda tonjessione? 1° Si agatur de morbo mortali seu proxime periculoso, vel de remediis dubiis adhibendis, tenetur lege naturali infirmum monere, per se vel per alios ; nam unusquisque debet ex caritate saltem, cum potest sine gravi suo detrimento, periculum aeternae damnationis a proximo suo removere. Cfr .5. Alphonsum (Praxis conf., η.57).2° Medicus non obligatur ad monitionem. »i inoraIi 1er certus sit, infirmum esse in bono statu conscientiae, neque res temporales habere, quae componi debeant. Item, si eadem certitudine sciat nullam spem adesse animam impoenitentem adjuvandi (quod utique raro eveniet). 3° Etsi monitio etiam per alios fieri possit (ut initio diximus), sciat medicus hic agi de lege personali: unde si reliqui monitionem facere nolint aut non possint, ipsum adhuc teneri, praesertim si infirmus aliis fidem non habeat. De antiqua autem lege positiva silet Codex. 2333. — II. De pharmacopolis. Peccant : 1° si rudes et ignari munus exerceant ; 2° si absque debita diligentia medicamenta conficiant ; 3° si unum medicamentum pro alio (nisi esset aeque bonum et aequalis pretii), contra medici praescriptum, eum gravis damni periculo porrigant ; 4° si vendant pharrnaca inutilia ; ')° si praebeant medicamenta ad inferendam sterilitatem, vel ad expellendum foetum. '.Hioad ultimum, idem videtur dicendum, tametsi talia medicamenta forent plane inefficacia : Ium ob scandalum, quod praebent petentibus; tum quia phan­ tasia mulierum non parum inde commovetur; tum quia ipsi se committunt periculo subeundi poenas, quas leges civiles contra hujusmodi praevarica­ tiones, si casu abortus eveniat, constituerunt. —Vide etiam dicta n. 1349 (de procuratione abortus). LACS DEO ET MARIAE APPENDIX I Catalogus peccatorum pro confessione generali. Praenotanda. Peccata contra praecepta Ecclesiae adjungi possunt peccatis contra tertium praeceptum Decalogi ; transgressiones officiorum proprii status, peccatis contra quartum praeceptum. Divisio in diversas vitae epochas tantummodo in materia sexti (forte etiam quarti) praecepti utiliter instituetur (cfr. n. 1713). I. Interrogationes praeviae. 1° Si poenitens est ignotus : Quot annos natus es ? (Hujusmodi tamen quaestio plerumque absona est respectu magis excultorum). — Num es matri­ monio junctus ? — Quam vitae rationem (sci. conditionem) profiteris ? 2° Quandonam ultimo confessus es ? Utrum valida fuit confessio ? a) Si poenitens affirmat, generalim peccata ab hac ultima tantum confessione sunt exquirenda. Quaeratur postea : Num aliquod peccatum tuam conscien­ tiam magis premit ? Et prout respondet poenitens, confessarius interroget de Iwc peccato ejusque adnexis, vel secundum ordinem praeceptorum quaes­ tionem instituat, ut jam supra monuimus, b) Si poenitens negat confessionem ••sse validam, confessarius rationem percontetur : quare ? Num et confessiones priores sunt forsan invalidae vel sacrilegae ? — A quo tempore ? — Quot circiter invalide institutae sunt ? - Num eas nunquam reparasti ? — Num semper fuisti conscius sacrilegii commissi ? Deinde confessarius non omittat interrogare, an alia sacramenta sacrilege suscepta fuerint : communio (forsan communio paschalis), vel confirmatio, vel extrema unctio, vel matrimonium ? Transeat denique confessarius ad peccata. oh quorum reticentiam confessiones fuerunt sacrilegae, horurnque percontatio­ nem persolvat. - Quandoque poenitens bona fide negat confessiones esse sacrilegas ; confessarius nihilominus, data occasione, si suspicatur poenitentem in rebus animae non esse satis compositum, intra confessionem prudenter interroget : Num istud peccatum ausus es confiteri ? A fortiori, si suspicatur in pocnitente malam fidem, intra confessionem hujusmodi pia industria utatur. II. Interrogationes secundum ordinem Decalogi. Circa I praeceptum. 1° Contra fidem. Si videtur poenitens rerum divinarum ignarus : Num institutionem religiosam valde neglexisti ? Num calleas necessaria fidei ? — Num de aliqua veritate fidei (v. gr. de aeternitate, etc.) serio dubitasti; eam vere negasti? Num libros (diaria) fidei religionique infestos legisti, vel etiam Appendix I. Appendix I. hujusmodi scripta aliis legenda tradidisti? Num fuisti conscius hanc lectionem sub poena speciali esse vetitam ? — Num contra fidem locutus es? — Num professionem fidei erubuisti? — Num te gravibus fidei periculis exposuisti sine justa causa, societatibus impiis nomen dando, in sacris cum haereticis communicando, etc·? 2° Contra spem. Num desperasti de salute aeterna, de misericordia divina ‘ — Num deliberate vitam aeternam vel sprevisti vel neglexisti? — Num vitam in peccatis protrahere proposuisti, expresse et impie confidens misericordiaDei ? 3° Coxtra caritatem. Num in passionis impetu vel in abysso peccatorum impias cogitationes et odium Dei concepisti vel patefecisti ? — Num delinite, Deo divinisque spretis, creaturam, voluptatem praetulisti? Num de Deo ejusque Providentia impie conquestus es? i° Contra religionem. Num, superbia ductus, res religione saccatas contemptui habuisti vel subsannasti ? — Num actiones superstitionem redo­ lentes peregisti ; spiritisme, divinorum consultationi, vanae observantiae indulgere praesumpsisti ? — Num hujusmodi actionibus, sessionibus cooperatus es? — Num daemonem invocasti ? Num sacramenta indigne suscepisti ? Quoties ? — Num loca sacra vel per­ sonas, res Deo dicatas, sacrilego ausu, indigne tractasti ? — Num orationem penitus omisisti ? Circa II praeceptem. 1° Num blasphemias protulisti ? Num hujusmodi verba proferendo scan­ dalum aliis (v. gr. tiliis) dedisti ? Num sacerdotes, pietatem conviciis affecisti ? Num gravibus maledictis odium effudisti ? 2° Num jurastiscienlet falsum, vel in dubio de asserti veritate ; num jurasti falsum coram judice, forsan in alicujus damnum? Num juramento asseruisti te peccata commissurum ? Num fidem jurejurando datam fregisti? Num ad perjurium cooperatus es? 3° Num votum, de re gravi emissum, non implevisti ? Circa HI praecepti m 1° Num missam de praecepto audiendam culpt biliter omisisti, vel in parte notabili breviasti ? Num sine attentione debita missae sacrificio interfuisti ? Num alios ab assistentia missae retraxisti? Num intra missam aliis scandalo fuisti ? 2° Num sine gravi causa peregisti opera servilia? Num aliis hujusmodi opera imposuisti (quot personis, quoties) ? 3° (Circa quaedam praecepta ecclesiastica.) Num jejunia ecclesiastica parvi fecisti ? Num comedisti cibos vetitos? — Nom ad haec peccata cooperatus es? — Num confessionem annuam vel communionem paschalem omisisti ? Circa IV praecepti m. 1° Peccata filiori m (civium). Num in re gravi, posito stricto praecepto. inobediens fuisti (v gr. in rebus religionis, quoad socios vitandos, in rebus domesticis)?— Num parentes contempsisti;— immo externe contemptum ostendisti ? — Num eos odio habuisti, necnon mala gravia eis exoptasti ’ Num eos graviter offendisti, immo eos percussisti? An debitam curam et auxilium eis denegasti ? 2° Peccata fami lori m. Interrogentur in particulari circa justitiam: Num fidelitatem in servitio servasti (quoad tempus, quoad laborem)? - Num hero grave damnum intulisti ; eum graviter defraudasti; ad illicitam compensa­ tionem confugisti ? — Num filios heri aliosve scandalizasti? 3° Peccata parentum (Superiori m). Num unum ex liberis injuste odio habuisti ; ei serio maledixisti ? — Num filiis in sanitate, vita, nocumentum attulisti (ante, post nativitatem) ? - Num bona filiorum dilapidasti (ebrie­ tate, defectu curae debitae) ? — Num eorum libertatem m electione status graviter laesisti ? — Num institutionem religiosam filiorum graviter neglexisti (eos forsan in pravas scholas mittendo) ? - Num neglexisti debitam vigilan­ tiam quoad bonos mores, pericula salutis ? Num neglexisti eos monere vel pro culpis commissis punire, eos avertere a choreis, procacitatibus, societatibus periculosis ? - Num eis (vel etiam famulis) scandalum praebuisti ; num causa fuisti cur missam omiserint diebus festivis, etc. ? — Num famulis justam inerccdeni denegasti ? •° Peccata conji gi m. Num concordiam et amorem graviter laesisti, zelo­ typia, conviciis, rixis continuis ? — Num filios ad contemptum patris (matris) excitasti ? — Num justo diutius cohabilationem vitasti ? — Num uxorem laesisti, eam percutiendo, ei debitam sustentationem denegando ? — Num conjugi in bonis animae damnum intulisti ? vel etiam in bonis propriis tem­ poralibus?— Num in rebus domesticis negligens fuisti ? Num marito debitam obnhentiam negasti ? — Celera vide in sexto praecepto. C1RCA V PRAECEPTI M. 1° Num, gravi ira incitatus, vindiciam appetisti ? Num inimicitias in corde nutrivisti, exoptando grave malum, vel de eo gaudendo ? Num signa debita amoris denegasti vel reconciliationem respuisti ? — Quamdiu duravit inju­ riae dolor : quot fuerunt inimicitiae ? — Num et graviter invidus fuisti ? — Num eleemosynas graviter indigentibus denegasti ? 2° Num graviter altercatus es et pacem turbasti ? — Num alios graviter olfendisti.pe/cM^s/.s/r, immo vulnerasti?— Num sanitati vel vitae proximi nocu­ mentum attulisti, pro officio et statu (cauponis, pistoris, heri, exactoris, medi­ ci, obstetricis) ? — Num ad haec cooperatus es? — Num duelli peccatum commisisti ? — Num forsan ad crimen abortus cooperatus es ? 3° Num ex taedio vitae tibi mortem optasti? Num forsan de suicidio deli­ berasti ? Num sine justa causa el notabiliter nocuisti propriae sanitati vel vitae? Num saltem temere te exposuisti gravi periculo corporis vel vitae ? i° Num te inebriasti perfecte ? quoties ? — Num causa fuisti cur et alit ebrietatibus indulserint ? Circa VI et IX praeceptum. I Ix genere. I” Si nulla ansa de certis peccatis commissis praestatur, interrogetur poenitens : Num contra castitatem peccasti ? — Si negat : Num '•altem lenlationes internas vel externas forsan graviores habuisti ? An semper illas superasti ? — Si iterum negat : Num quidquam m hac materia te angit ? - Si denuo negat, abstineat confessarius ab ulteriori quaestione. 2° Si ipsa poenilentis responsa vel dicta de speciali peccato ansam praebent, ab hoc confessarius exordiatur. — Si poenitens in genere queritur se peccasse, inquirat confessarius Num in adolescentia forsan seductus es ? Qua aetate ? Num solus peccare coepisti ? Quale peccatum commisisti ? an verbis, tacti­ bus, an pejori modo ? 780 Appendix I. 3° Quoad ordinem in interrogando servandum : a) Aptius incipiet conte»sarius « peccatis consummatis (nisi, ratione indolis poenitentis, prudentia aliam viam suadeat). Prae oculis habeat species pollutionis, fornicationis, sodo miae et (quandoque) bestialitatis. — Non obliviscatur circumstantias speciem mutantes, ut sunt adulteria, incestus, sacrilegia (prout adjuncta expostulant) — b) Deinde inquirat de peccatis non consummatis, ab actu consummato sejunctis: de commotione carnali, de tactibus (osculis, amplexibus), do aspec­ tibus, de sermonibus, de desideriis pravis, de cogitationibus e delectationibus morosis ; inquantum nempe hujusmodi peccata sunt actus luxuriae, ob delec­ tationem pravam positi, vel ob periculum proximum etc. — c) Interroget denique de scandalis datis, et de causis hujusmodi peccatorum ; sic enim melius numerum peccatorum cognoscere poenitentemque rectius dirigere poterit. II. In specif.. 1° Circa pollutionem. Si poenitens, praesertim junior, directe interrogari nequit, quaerat confessarius : Num voluntarie excitasti in te delectationes vel commotiones impuras ? Jam a longo tempore haec incepisti ? Fuoruntne hujusmodi tactus plerumque diuturni ? — Si affirmat poenitens, non instabis ; tunc enim communiter praesumendum est peccatum pollutionis. Si vero poenitens explicite interrogari potest, dicat confessarius : Num te polluisti ? An ex consuetudine peccasti ; quoties in mense, hebdomada vel die? Num etiam desideria prava in alios fovisti ? — Num et intra matrimonium talia egisti ? — Num habuisti tactus impudicos sine pollutione vel commo­ tione carnali ? — Num haec peccata semper confessus es ? 2° Circa fornicationem. Num tantummodo tactus cum persona diversi sexus habuisti ? Num et pejora cum ea peregisti, ita ut exinde proles nasci potuerit ? Num haec persona est consanguinea, vel conjugata, vel Deo sacra ; vel fuit invita ? — Num vixisti cum illa familiariter extra domum, vel domi ; an in concubinatu ? An hujusmodi familiaritas adhuc exsistit, et a quo tempore ? — An etiam cum aliis personis peccasti ; quoties ? Num haec persona (vel tu) mater facta est ? Eccur nullus effectus ? Num suasisti, procurasti abortum el cum effectu ? Num etiam alio tempore turpiter cum hae persona vel aliis egisti : tactibus, osculis, amplexibus ? Num adfuerunt turpes aspectus ? — Num accidit sae­ pius (vel rarius) quam actus consummati ? Num hujusmodi actus fieri per­ misisti ? - Num fovisti desideria prava, vel cogitationes impuras ? Num etiam tecum peccata commisisti ? 3° Circa sodomiam Num habuisti turpes tactus in personam ejusdem sexu.(tactus fueruntne forsan mutui) ? Num hujusmodi (actus fuerunt diuturni (usque ad pollutionem) ? - Num quid pejus cum illa peregisti ? — Num hujusmodi desideria prava nutrivisti ? A quo tempore ? quoties ? — Num alter est consanguineus, invitus ? Num istud peccatum sincere es confessus ? i° Circa bestiiihtatem (si nempe hujus peccati prudens suspicio datur! Num pejora supradiclis et confessis te angunt ? Si ailirmat poenitens : Quae­ nam 7 An forsan irrationales creaturae fuerunt tibi occasio alicujus peccati ' An tactibus tantum vel pejori modo cum creatura irrationali peccasti ? An ista semper accusasti ? 5° Circa peccata m matrimonio. An fregisti fidem conjugalem : desideriis, familiaritate, opere ? \n circa obligationes matrimonii quid tuam con­ scientiam premit ? Quid est ?... Tunc confessarius, ut ordinate et securo pro­ cedat, interroget primo de concordia el pace inter conjuges, de educatione libe­ rorum (ut vidimus in IV praecepto). Addat sequentem quaestionem : Num. praeter ista, nil il te angit ? Num quoad obligationes intimas conjugum, nil habes quod coram Deo libi exprobrare debeas ?... Praemissa hac quaestione Appendix L 781 confessarius facile in vestigia ulteriorum interrogationum inducitur : Num inobediens fuisti in reddendo debito conjugali ; nurn querelis importunis illud declinasti ? Quot habes liberos ? Num ex tua culpa non crevit numerus libe­ rorum ? Num actum conjugalem complesti sicut fieri debet ; num forsan con­ ceptionem impedivisti ? An non es questa de numero liberorum ? 6° Circa peccata imperfecta. Peccata interna : An voluntarie fovisti impu­ ras cogitationes el motus carnales ? An desideriis turpibus consensisti ? An cupivisti vel cum aliis peccare ? Quoties ?... Num legendo libros pravos hujus­ modi desideria vel motus exoriebantur ? Peccata externa: Num sermones turpes libenter audivisti; immo protulisti, etiam coram pueris ? Num gloriose locutus es de turpitér gestis ? Num valde inhonesta cum delectatione aspexisti, vel pravo desiderio ? Num sine justa causa temetipsum vel alios turpiter tetigisti ?... Num hujusmodi tactus liben­ ter admisisti ? Quoties ? 7° Circa occasiones, seu pericula peccati. Num aliis Scandalum dedisti per indecentem vestitum, per libros mutuo datos, per imagines lascivas, vel comi­ tando ad periculosa consortia, vel non retrahendo a pravis propositis ? An .ipse quaesiisti occasionem peccandi, adeundo pravas societates, legendo libros obscenos, frequentando choreas, fovendo turpes amores, etc. (cfr. n. 1713, c). Circa VU et X praeceptum. I" Num rem alienam injuste abstulisti? Fuitne ablatio materiae notabilis ; vel fuerunt furtula saepius repetita ? Num rem sacram in Joco sacro furatus es ? — Num quem defraudasti in emendo, vendendo, ludendo, vel in aliis contractibus ? Num culpabiliter aliis gravem damnificationem intulisti ? Num luam injustitiam reparasti, restituendo ablatum, solvendo debitum, damnilicatum compensando ? Num nimium distulisti solutionem debiti ? 2° Num cooperatus es ad aliquam injustitiam, mandato, consiliis, consensu, recursu, participatione, vel non impediendo injustum propositum ? 3° Num voluntatem habuisti aliquam injustitiam committendi ? Num in confessione habuisti intentionem injustitiam reparandi? Num avaritia peccasti? Circa VIII praeceptum. 1° Num mentitus es, et quidem cum gravi damno proximi ? Num falsum rrimen proximo imputasti ? Num defectum occultum proximi temere pandisti (cum gravi damno ejus famae) ? — Num falsum testimonium coram judice dixisti ? Num grave damnum inde pro proximo secutum compensasti ? 2° Num secretum promissum vel commissum in re gravi temere violasti ? Num forsan id fecisti respectu secreti sacramcntalis auditi (num etiam conatus - accusationem peccatorum audire) ? Num litteras secretas aliorum legisti ? Num susurronis partes egisti ? - Num judicia temeraria in re gravi volun­ tarie concepisti vel aliis communicasti ? (pro fine confessionis, cfr. 1713). Appendix II. APPENDIX II Formulae declarationum ante s. Ordines (pro clero saeculari) vel Subdiaconatum (pro religiosis). I. — Pro clero saeculari. 1° Declaratio. ' Ego subsignatus \ X. N., cum petitionem Episcopo exhibuerim pro reci­ piendo subdiaconatus (seu diaconatus vel presbyteratus) Ordine, sacra instante Ordinatione, ac diligenter re perpensa coram Deo, juramento interposito, testificor in primis, nulla me coactione seu vi, nec ullo impelli timore in reci­ piendo eodem sacro Ordine, sed ipsum sponte exoptare, ac plena liberaque voluntate eumdein velle, cum experiar ac sentiam a Deo me esse revera vocatum. fateor mihi plene esse cognita cuncta onera caeteraque ex eodem sacro Ordine dimanantia, quae sponte suscipere volo ac propono, eaque loto meat· vitae curriculo, Deo opitulante, diligentissime servare constituo. Praecipue quae caelibatus lex importet clare me percipere ostendo, eamque libenter explere atque integre servare usque ad extremum, Deo adjutore, fir­ miter statuo. Denique sincera fide spondeo jugiter me fore, ad normam ss. Canonum, obtemperaturum obsequentissime iis omnibus, quae mei praecipient Praepo­ siti, et Ecclesiae disciplina exiget, paratum virtutum exempla praebere she opere sive sermone, adeo ut de tanti officii susceptione remunerari a Deo merear. Sic spondeo, sic voveo, sic juro, sic me Deus adjuvet et haec Sancta Dei Evangelia, quae manibus meis tango. (Loco)... die... mensis... anni... 2° Inquisitio ope Parochorlm peragenda. 783 4. Xum Christianae doctrinae tradendae, quatenus huic extra Seminarium addictus fuerit, suam operam navet. 5. Num studium curamque prodat divinum provehendi cultum, animarum curandi bonum, atque ad sacra exercenda ministeria propensionem patefaciat. 6. Quibus speciatim intendat studiis, et qua sedulitate. 7. .Xum profanis peilegendis libris diariisque, odium contra fidem vel bonos inores foventibus, sit deditus. 8. Num autumnalibus feriis, extra Seminarium clericali veste usus sit atque utatur. 9 Num praedictis feriis cum aliquibus ulriusque sexus personis non bonae famae, aut etiam bonae famae sed cum scandalo et admiratione fidelium, si agatur de personis alterius sexus, familiaritatem foverit, vel loca frequentaverit haud suspicione carentia. 10. Num in loquendo probum ac integrum sese ostenderit. 11. Num occasionem praebuerit ut censoria nota afficeretur circa mores vel Ecclesiae doctrinam et praecepta. 12. Quomodo se gerat cum pueris, puellis aliisque diversi sexus personis. 13. Num se proclivem exhibeat ad vitae commoda, ad copiosum haurien­ dum vinum, ad liquores sumendos, atque ad profana oblectamenta capienda. 14. Num caritatem ostendat, demissionem atque obsequium iis qui prae­ sunt, praebeat. 15. Quae sit publica de ipsius vocatione opinio. 16. Num inter parentes alicujus infirmitatis indicia, ac praecipue mentis morumque pravorum, adsint, quae atavismum suspicari sinant. 17. Num parentes, vel alter e familia ipsum impellant ad sacerdotium ineundum. 3° Interrogatorum aliis personis proris proponendum. 1 An clericus sive in ecclesia, sive in consuetudine cum aliis habenda, pie, graviter, prudenterquo se gesserit ac gerat. 2. An aliquod de sua vocatione ad sacros Ordineas foveri possit dubium, et qua ratione. \ 3. An parentes vel alter e familia ad eosdem suscipiendos sacros Ordines ipsum impellant. i. An familiariter utatur cum iis, qui in suspicionem veniant de fidei caren­ tia vel de malis moribus. 5. Quae sit publica et praecipue praes tantiorum hominum existimatio de agendi ratione, tum morali tum religiosa, ejusdem clerici, el de ejus vocatione ad sacerdotium ineundum. II. — Pro religiosis. 1. Xum clericus in explendis pietatis operibus, vel in piis peragendis com­ mentationibus in audienda Missa, in visitatione SSmi Sacramenti atque in mariali rosario recitando sedulus et devotus exstet. 2. Xum ad sacram Confessionem et ad sacram Synaxim crebro ac devote accedat. 3. Xum diligenter ac pie in sacris functionibus suum ministerium expleat Ego subsignatus ’ X. X., alumnus Ordinis vel Congregationis X X., cum petitionem Superioribus exhibuerim pro recipiendo subdiaconatus ordine, dili­ genter re perpensa coram Deo, juramento interposito, testificor : 1. Nulla me coactione, seu vi, aut nullo impelli timore in recipiendo eodem sacro ordine, ' Propria manu subscribere oportet , et quidem in sinsulis sacris Ordinibus suscipiendi·, juramento coram Ordinario praestito. — 1 Parochus debet In scripta aliqua relatione declarare iuid sentiat. Porro commentatio est meditatio. 1 Manu propria est subscribendum a candidatis cl firmandum jurfelurandl fide coram Superiore. Rclildosi votorum sollemnium tenentur id perficere ante professionem sol­ lemnem. Declaratio jurata. 785 Appendix II. sed ipsum sponte exoptare, ac plena liberaque voluntate eumdem cum adnexis oneribus amplecti velle. — 2. Fateor mihi plene esse cognita cuncta onera ei eodem sacro ordine dimanantia, quae sponte amplector, ac Deo opitulant * propono me toto vitae curriculo diligenter servare. — 3. Quae castitatis roto ac coelibatus lege praecipiuntur, clare me percipere testor, eaque integre ser­ vare usque ad extremum vitae, Deo adjuvante, firmiter statuo. — 4. Denique sincera fide spondeo jugiter me fore, ad normam ss. canonum, obsequentissime obtemperaturum iis omnibus quae mihi a Praepositis, juxta Ecclesiae disci­ plinam, praecipientur, paratus virtutum exempla, tum opere, curn sermone, aliis praebere, adeo ut tanti officii susceptione retributionem a Deo promissam accipere merear. Sic testor ac juro, super haec Sancta Dei Evangelia, quae manu mea tango. · ... die... mensis... anni... N. N. manu propria. APPENDIX III Formulae petendi dispensationes vel facultates. In his formulis indicantur, per modum exempli, causae frequentius occur­ rentes : sed in libello supplici eae ipsae allegari debent, quae reapse exsistunt in casu particulari ; secus dispensatio erit invalida (cfr. n. 2049 seqq.). 1. Pro foro externo (ad Ordinariatum). 1. Ap PETENDAM DISPENSATIONEM SUPER IMPEDIMENTO COGNATIONIS, AFFINITATIS, ETC. PRO MATRIMONIO CONTRAHENDO. Excellentissime et Reverendissime Domine, Livius N., aetatis 30 annorum, et Clara N., aetatis 25 annorum, dioecesis N. ex parochia N., matrimonium inter se inire cupiunt. Obstat vero impedimen­ tum affinitatis primi gradus aequalis lineae, quia oratrix nubere intendit fratri mariti sui defuncti ; vel consanguinitatis teitii et secundi gradus inae­ qualis, lineae collateralis, ut ex adnexo schemate constat 1 ; vel cognationis spiritualis, etc. Quare humillime supplicant Excellentissimae Dominationi Vestrae, ut supar istis impedimentis dispensare (vel dispensationem a S. Sede procurare) digne­ tur cum fieri non possit quin matrimonium contrahatur ; vel quia oratrix duobus liberis minorennibus gravata adjutorio viri indiget, et orator ad hoc maxime convenire dicitur ; vel ad reparanda, evitanda, praevenienda damna ; rd quia tam grave ac continuum inter eos adest peccatorum periculum, ut hoc eorum matrimonium haberi debeat unicum (vel necessarium, peroppor­ tunum) salutis remedium ; vel quia conatus ad eos ab hoc matrimonio aver­ tendos inutiles prorsus evaserunt ; vel quia est timor fundatus ne, si dispensatio negetur, formas civiles tantum compleant, vel quia matrimonium, ut aiunt, civile jamjam contracturi sunt, etc. Testor oratores, catholicae fidei cultores, ejusmodi esse census, ut in toto 3000, 4.000, 50.000 circiter libellas in re et totidem in spe possideant ; vel tam pauperes esse ac miserabiles, ut solo labore manuum viventes nullam taxam solvere possint. Solvent tamen pro expensis Romae faciendis, 12, 15, 20 libellas, quas apud me deposuerunt. Summa, qua per est, reverentia ac devotione permaneo, Eceme ac Rmc Domine, Eccmae Dominationis Vestrae subrnissimus. N. N., Parochus Ecclesiae N. 'Schema cognationis vel aninitatis describatur in caicc folii (Cfr. n. 2017). Marc. Inst. .Moral. Alph. T. II. 50 786 Appendix HI 2. Αΐ> PETENDAM DISPENSATIONEM SUPER IMPEDIMENTO MIXTAE RELIGIONIS Excellentissime ac Reverendissime Domine, Tullia N. romana catholica, aetatis annorum 30, hujus parochiae N., matri­ monium inire cupit cum Alberto N. ex regione N., sectae hitheranae addicto, et in suis erroribus saltem usque adhuc persistente. Pars acatholica coram me, ut ex declaratione huic petitioni adnexa patet, sub fide juramenti promisit omnes utriusque sexus infantes ex illo matrimo­ nio nascituros in fide catholica romana baptizandos el educandos esse, iisque aeque ac comparti prorsus liberum fore religionis catholicae roinanae exer­ citium. Praeterea pars catholica spopondit se pro viribus curaturam, ut quan­ tum in ipsa erit, vir ad veram fidem convertatur. Quare humillime supplico Excellentissimae Dominationi Vestrae, ut ipsi super eo impedimento S.Sedis dispensatio procuretur propter sequentes causas : Prima, sunt vani çonatus, ut oratrix tali matrimonio renuntiet ; secunda, quia formae civiles circa matrimonium certo brevi sunt adimplendae ; tertia, quia adest spes fundata conversionis partis acatholicae, etc. Pars catholica ... libellas pro expensis faciendis jam apud me deposuit. Summa, qua par est, etc. Formula declarationis partis acatholicae. « Ego infrascriplus, habitans in N., declaro cum juramento, primo, filios utriusque sexus nascituros ex ifieo matrimonio cum V N. catholica romana baptizatum iri in religione catholica romana : secundo, me permissurum'emper dictae meae consortis el omnibus meis filiis ac filiabus liberum exercitium cultus catholici romani. « In fidem hujus subscripsi manu propria hanc praesentem declarationem» II. Pro foro interno. Litterae mittuntur ad Erhum Cardinalem Praefectum S. Poenitentiariar, vel directe, vel mediante Curia dioecesana. Potest hic Curiae interventu' adhiberi, si nullum subsit indebitae manifestationis periculum. ·— Litterae tamen sint clausae atque obsignatae, prout admonuit S. Poenitentiam — Inscribantur autem : · '. / AlPErno Cardinale Penitenziere Maggiore, Città del Vaticano. Vel gallice: A Son Eminence le Cardinal Grand Pénitencier, Cité du Vatican. Appendix III. 787 Dignetur Eminentia Vestra responsum ad me infrascriptuin ejus confes­ sorium dirigere ut sequitur (exacta detur responsi inscriptio. — Si recursus mediante Curia dioccesana factus fuerit, sic dicatur: Dignetur... dirigere, mediante agente Curiae episcopalis N... in Urbe). Eminentiae Vestrae manus reverenter deosculans, summa qua par est devo­ tione permaneo Eminentiae Vestrae Obseqmus et addmus Parisiis, die 2. An PETENDAM DISPENSATIONEM SUPER IMPEDIMENTO OCCULTO PRO MATRIMONIO CONTRAHENDO. Eminentissime ac Reverendissime Domine, Julius matrimonium inire intendit cum Titia, et jam tractatus de hoc est .millibus notus. At obstat impedimentum criminis ortum ex copula carnali inter ipsos habita, stante matrimonio Julii cum priori uxore, cum promis­ sione matrimonii data et acceptata, neutro tamen machinante (ce/cum utrius­ que machinatione in vitam Bertae uxoris Julii ; vel cum machinatione solius Julii in vitam uxoris) ; quod impedimentum est omnino occultum, nec timetur manifestandum fore. Quare humillime supplicant Eminentiae Vestrae, ut dignetur super isto impedimento cum eis dispensare, ut matrimonium inire valeant, tum quia formae civiles jam sunt impletae, tum quia jam instat tempus partus, etc. Dignetur, etc. I DISPENSATIONEM SI P E R DI ORIS IMPEDIMENTIS UNO PUBLICO, ALTERO OCCULTO. Eminentissime ac Reverendissime Domine, Augusta matrimonium inire cupit cum Publio fratre sui mariti defuncti. Obstat tamen, praeter impedimentum publicum affinitatis primi gradus aequalis lineae, impedimentum occultum criminis neutro patrante, co quod Augusta, dum viveret suus maritus, adulterium cum Publio consummavit cum promissione matrimonii data et acceptata. Quare supplicat oratrix, ul non obstante dicto criminis impedimento, dispensatione super affinitatis impedimento prius obtenta, cum eodem Publio licite el valide matrimonium contrahere valeat, in coque contracto permanere. Rationes non paucae, eaeque urgentes, ad petendam hujusmodi dispensa­ tionem inducunt : Ium quia... Dignetur, etc. 1. Ad PETENDAM DISPENSATIONEM A VOTO. Eminentissime ac Reverendissime Domine, Berta annos viginti nata vovit castitatem perpetuam (vel ingressum in Reli­ gionem approbatam). At cum in gravi incontinentiae periculo versetur, el ob ingentes stimulos carnis se posse continentem agere vitam diffidat, humillime supplicat pro commutatione aut dispensatione voti, ut inde valeat matrimomum inire, cujus opportuna occasio sese illi offert. i. Ad c.onVALIDXTIONEM DISPENSATIONIS INVALIDA! OH SUBREPTIONIS VEL OBREPTIONIS VITII M. petendam Eminentissime et Reverendissime Domine, Sempronius et Titia matrimonium inire intendunt cum obtenta et fulminata S. Sedis dispensatione super impedimento consanguinitatis‘secundi p.adus aêqUa!is lineae collateralis. At vero dicta dispensatio nulla manet 788 Appendix III. Appendix III. propter impedimentum occultum ob crimen adulterii (neutro patrante) com missum cum Titia, dum adhuc viveret conjux Sempronii. Quare humillime supplicant Eminentiae Vestrae, ut pro impetrata, sed invalida illa dispensatione gratiam Perinde valere concedere dignetur. Causa? sunt, tum quia est timor fundatus ne formas civiles tantum impicant ; tum quia secus scandala et gravissima mala sequerentur, etc. 9. Ad petendam i j i 1 5. An PETENDAM DISPENSATIONEM SUPER IMPEDIMENTO OCCULTU PRO MATRIMONIO CONTRACTO REVALIÜANDO. ' ’ Eminentissime et Reverendissime Domine, Caja conscia (vel ignara) impedimenti contraxit in faciem Ecclesiae cum Titio, quocum, durante suo priore matrimonio, rem habuerat, fide inter se mutuo data. Quare, cum absque scandalo (vel damno prolis) separari non pos­ sint. et impedimentum sit occultum, humillime supplicat pro dispensationis remedio. Dignetur, etc. 6. Ad petendam sanationem in radice. Eminentissime et Reverendissime Domine, Lucretia eum vero et sincero Valerii consensu, qui asseritur adhuc perse­ verare, matrimonium in faciem Ecclesiae contraxit et consummavit. At vero matrimonium est invalidum ob copulam adulteram cum Valerio una cum pr missione, durante priori matrimonio, cujus impedimenti Valerius est pror­ sus inscius. Impedimentum est. omnino occultum, nec timetur manifestandum, et de eo nulla fuit petita dispensatio. Oratrix fundate timet, ne, si qualicumque modo consensus renovatio a putativo ( onjuge petatur, recuset. Quare oratrix, quae optat rite in conjugio permanere, prolem legitimare, humiliter supplicat Eminentiae \ eslrae, ut dispensationem in radice praefati matrimonii seu sanationem a S. Pontifice procurare dignetur; responsum vero ad me infra scriptum, etc. 7. /\d pete dam absolutionem a censuris. Titius sacerdos (vel parochus) unam poenitentem (vel duas, 1res, etc.) com­ plicem in peccato turpi semel (vel bis. ter, etc.) sacrilege absolvit (vel absol­ vere simulavit). Deinde, quamvis excommunicatione scienter irretitus, per quindecim dies (p, c. — Anticipatio refectionis, 1231. Antipendium altaris, 1631, 5°. Aperitio litterarum, an et (piando li­ cita, 1188 seqq. Apes ; quid de legibus circa earum occupationem, 880. Apostasia a fide, 437 ; sanctio in apos­ tasiam 442 seqq. ; inducit irregu­ laritatem, 1939 ; est causa divortii, 2123, 2°. Apostata a fide tenetur ad leges Eccle- , siae, 198 ; est excommunicalus, 1316, 1° , irregularis, 1939. Aposta­ tarum libri prohibiti, 1317, App. . 805 C. L. can. 1399, 2°. — Apostata a religione, quis el ad quid teneatur, 2172. Apostolatus, laicorum, 433. Apostolicae Litterae. Earum falsarii iis (falsis) utentes, 1326 ; libri ab eis proscripti, 441, 1317, App. C. L., can. 1396. Apparitores, eorum peccata, 2328 ; quid de multiplici salario, 2329. Appelantes ab abusu, 1322 ; — a Papa ad futurum Concilium gen. : excomm. vel interdicti, 1319, 1372. Appellatio in causa civili vel criminali an et quando liceat, 2312, II. Applicatio missae, quid 1596 (V. Missa) ; indulgentiarum pro defunc­ tis 1728 ; dispensationis in matri­ monio, £053, seqq. Approbatio confessarii, vix a juris­ dictionis concessione distinguitur, 17 46, fin. — Approbatio librorum, App. C. L., can. 1385, § 2 ; condo­ natorum, 2189, 3° ; Ordinis religiosi 2128, 5°. — Approbatio rei malae, 350, 356 ; injustitiae, 979, 983, 985. Aqua baptismal is, Sabbato Sancto, post novam benedictam, in sacra­ rium effundenda, 535, 2° ; bene­ dicta seu lustralis, est sacramentale, 1440, 3° ; ejus effectus, 1441 seqq.; 1447, II ; in reconciliatione ec­ clesiae requiritur, 1629, II. Aqua lotionis linteaminum sacrorum in sacrarium effundenda, 1633, 3° ; vino consecrando admiscenda, sub gravi 1524 ; conversio ejus in sanguinem, ib., fin. ; materia valida in baptismo, qualis sit, 1453 seqq. ; aqua cum hydrargyro bichlorato corrosivo uti quandoque licet, 1454, 3° ; saccharo immixta, an frangat jejunium, 1225. Ara, i, e. altare portalile, 1631, 1°. b. Arbiter, quis, 2297. Arbitrii libertas, 275, 2° ; divisio, 276. — Homo gaudet libero arbitrio, 277. Areae parcimoniae, 1114. Arcbieplscopus, quid possit, quoad leges, 141 ; quoad censuras, 1256 ; quoad indulgentias, 1727, 3°. Architectus, haereticorum templa ae­ dificans, 523, 3° ; operarios condu- 806 Index rerum alphabet icus. Index reruin alphabet ims. cens, 1153; in coinpitu errans, 1153, IV. Arctatus, ratione beneficii· 1370. Argentarii, per se non excusantur a jejunio, 1236, a. Ariditas spiritus, 1844, 1° b : quo­ modo adjuvanda, 1847, 2°. Armorum gestatio clericis prohibita, 9999 9o Arrhae sponsalitiae, 1955 ; earum effectus quoad contractus, 1121. Ars notoria (vana observantia), 567 , — sanitatum, 567, 568. — Ars sacra nova, 540, 5°. Artes liberales non excusant a jeju­ nio, 1236. — Artes clericis prohibi­ tae, 2225. Artifices, quoad cooperationem mate­ rialem, 523 ; quoad jejunium, 1235; vel opus inabsolutum, 1153, IV, 1154. Artificialis incubatio, quid, 741 : — fe­ cundat io in matrimonio, quae licita. 2118; — negotiatio clericis licita, 2228 ; — accessio, 888. Ascendentes, quandoque jus habent in bona defuncti, 1076, IV. 1°, 1081, a; sunt objectum pietatis, 687; unde peccata cum eis induunt ma­ litiam incestus, 783 ; utrum matri­ monium cum cis dirimatur, 2019. Ascetlca theologia. 2, b. Aspectus turpes, impudici, 812, 813. 81 i ; in loco sacro sacrilegi, 582, 2° 6, 788 ; inter conjuges, 2111, 1°, 2113. Aspersio in baptismo, 1456, 3°. Assassin Ium, 728, 1°. Assecuratio, contractus. 1162 ; in re haereditaria, quid, 1074, c. Asscrvatio SS. Eucharistiae, 1583. Assistentia parochi in celebratione matrimonii, 2070 seqq. ; in cele­ bratione matrimonii mixti. 1994, III seqq., 2071, c ; moribundorum, 2274 ; in audienda missa, 67 4 seqq — Ass. sacris haereticorum, an licita, 448. Associationes cultus, prohibitae. 527, 3o. Astrologia, 562 ; quando licita, 564. Astutia. 397, 2°. Asyli ecclesiastici immunitatem vio­ lantes, an sacrilegi, 582, 1°, fin. Atramentum tenue, materia dubia in baptismo. 1453, 3°, c. Attentatio matrimonii, 2033-2036, 2091 ; cum volis Religionis, diver­ sas meretur poenas, 1339, 1941, 2012, 2091. Attentio, in audienda missa, 675 ; in conficiendo sacramento, 1412, nota 1 ; iu celebratione missae, 1640 ; in recitatione Officii, 2215, 2216. Attestatio bannorum factorum, bap­ tismi nupturientium, necessaria, 2057, 2061 ; matrimonii transmit­ tenda, 2079 ; morum pro clericis ordinandis, 1909 ; pro religiosis ordinandis, 1910 ; pro novitiis, 2144, 2°, 3°. — V. Litterae testi­ moniales, dimissoriales. Attritio, quid, 1675 ; ejus effectus sine et cum sacramento, 1676 seqq. ; ejus influxus in reviviscen­ dam sacramentorum, 1397, quaes. Auctarium in mutuo, quid sit, 1099 : quantum percipere liceat, 1107 seqq. - Intéressé ex intéressé, an lii eat, 1112, fin ; an liceat excedere laxam legalem, ib., 2°. Auctio publica, 1134 — V. Licitatio Auctor unus, an sufficiat ad opinio­ nem probabilem constituendam, 66, 3°, 4°. .Ius auctoris, 855 seqq. — . \uctarcs graves vel magni (in remoralil, 65, 66, 5° ; auctores quoad editiones S. Scripturae, 1352 ; perniciosi denuntiandi, 2308, h. 4°, Auctoritas, S. Alphonsi in re morali. 6, 67 ; — scriptorum, 66. Auctoritas publicae potestatis, quid possit in materia justitiae, 838: an possit tollere obligationem re­ stitutionis, 1027 seqq. ; quid possit quoad impedimenta matrimonii. 1990, fin., 2005 ; an cogere possit ad fidem suscipiendam, 436. Aucupium, v. Occupatio animalium. Audientes, verba turpia, 810 ; detrac­ tionum. 1202 seqq. ; sollicitatio­ nem locum habuisse, 1799, 2° o: accusationem poenitentis, 1862, 4°. Auditio missae in dominicis el festis, 65 ·. - V. Missa audienda. Augmentum virtutum, 415. Aulicismus, 409. 1 Aureola virginitatis, an per peccatum amittatur, 766, a. Aurifaber. quoad jejunium, 1236, a. Auriga, excusatur a jejunio, 1235 ; publicus, ad peccata aliena coopé­ rons, 521, quaes. 1°. , Aurora, tempus pro celebratione mis­ sae, 1624 ; pro Horis, 2212. Authentica. legum interpretatio, 167170. Auxiliares litigantium in judicio 2313; judicium. 2323. Auxilium praestans, si cooperator efficax ad injustitiam, tenetur ad restitutionem, 976 seqq. ; idem censuris plectitur, licet non nomi­ natus a jure, 1263, 4°, 1308, d. Avaritia, 362 ; peccatum, ejus filiae, : remedia, 363. ; Aves, in die jejunii prohibitae, 1227, 2°, «. J Azymus panis, an Graecus possit celebrare in azymo, et Latinus in fermentato, 1521 ; an Graecus possit communicare in azymo et Latinus in fermentato, ib., 2°; an apud Latinos sub gravi praescri­ batur, 1519. B Balbutiens, non est irregularis, nisi afferat risum vel contemptum, 1934, 1°, c. Balnea acris vel solis, an liceant, 814, 3°, nota 1. Balsamum ejus necessitas in confir­ matione, 1493, 2°. Bandilus, quoad ejus occisionem, 730, •>o Banna, i. e., proclamationes matri­ monii, 2057. - V. Proclamationes. Baptismus, a) Notio, quid, i 448 ; san­ guinis, ib., 1°, 1 452, 2°; flaminis, 1448, 2°, 1452, 1°; fluminis, 1448 seqq. — Ejus effectus, 1396. 1°, 1450; necessitas ad salutem, 1451 ; quando recipi debeat, ib., c. b) Materia remota ; valida, inva­ lida, dubia, 1453 ; licita, 1454 ; permissa in necessitate, 1455; 807 materia proxima, 1456; ejus vaildilas, ib.; liceitas et modus bap­ tizandi (aspersio, immersio, infu­ sio;, 1 456, 1457. — c) Forma, 1458 ; quando valida, dubia, 1459. — d) Minister. 1460; ordinarius, 1461 ; extraordinarius, 1462 ; legitimus in necessitate; ordo inter plures, 1463 ; quid si quis seipsum, aut si plures unum vel unus plures bap­ tizet. 1 464. — e) Subjectum, capax, 1465 ; quid de infantibus in utero matris, 1466, 1468 ; — quid de foetibus abortivis vel monstruosis, 1469 seqq. ; quid de filiis, invitis acatholicis parentibus, 1471 seqq. ; de amentibus et furiosis, 1473, 2° ; dc adultis, 1474 seqq.; de dubie baptizatis, 1476 seqq.; inducit obli­ gationem confessionis, 1655 ; de haereticis conversis, 1477, 3°, 1479. — j) Caeremoniae. 1480 seqq. ; de loco bapt. sollemnis, 1481 ; de tem­ pore, 1482; de palrinis, 1483 seqq.; caeremoniae sunt supplendae. 1488; impositio nominis, 1489, 11 ; sol­ lemnitas exirinseca illegitimo bapti­ zando negatur, 1490, 2°. — Quid parochus post baptismum agere debeat, 1489, III. 1490. — Quando reviviscat baptismus ficte receptus, 1397. — Ob baptismum ab aca­ tholicis scienter susceptum, an quis irregularis, 1940. Baptizat! dubie subjacent Ecclesiae. 1655, 2o, 2039. Barat ria, crimen quandoque a judice commissum, 2297, 3°, b. Barbit ons ores, an diebus festis excu­ sati, 665. — Quoad jejunium, 1236, a. Beati, an maneant m iis virtutes post hanc vitam, 417, quaes. — Beattjicati quomodo venerandi, 538, 2°. Bcatitudincs, 413, 2°. Bellum, 749 ; licitum quando, 750 ; dubie justum, ibid ; modus agendi ante, intra et post bellum, 751.— In bello injusto vel justo, an mili­ tes fiant irregulares, 1942. — In bello, quoad receptionem sacra­ mentorum, quaenam sit conditio militum, 752, 1559, IV, 1°, 1566 ; 808 Index rerum alphabeticus. blica ; ejus auctoritas, 169, 5°. — quaenam clericorum, quoad Horas, Biblicae societates, 1330, b. 752. 4®, 2221, III. Benedicere sacra paramenta. loca, etc., Bibliopolae, quoad scandalum, 515, , quoad cooperationem, 524, App. quinam possint, 1630, a et b. C. L., can. 1385 seqq. ; quoad ex­ Benedicite, psalmus, an post missam communicationem, 1317,L°, b, 1352. dicendus, 1640. — Bibliopolis nequeunt missae Benedictio apostolica in articulo mor­ acceptae transmitti ; iisque non tis, 1741. licet eas accipere, 1617, a. Benedictio annuli in celebratione ma­ trimonii, 2077, 2° ; nuptiarum, Bigamia secum trahit irregularitatem,, 1936. —■ Alia bigamia reos reddit 2078; mulieris post partum, 1445, infames, 1937. 2091, a; fontis in Sabbato Sancto jus parochi, 1445, 2188, 3°, 2279 ; Bilateralis contractus, quid, 1034, 3°. ss. oleorum. 1874; chrismatis, 1492; Binandi facultas, quoad stipendium pro 2* missa, 1009 ; quandonam ha­ 3° : in Ecclesia orientali, 1495 in beatur et legitime exerceri, possit, nota; paramentor., etc., 1630, b; 1626, 2° et 3®. candelarum, cinerum, palmarum, Blasphemia, 596 ; immediata, ny1445. diata, directa, indirecta ; haereticaBenedictiones, èstra sacramentorum lis, imprecativa, dehonestat iva, <6, dispensationem, sunt sacramen1°. 2°, 3° : quale peccatum, 597 ; lo­ talia, 1440. 2°; lilurgicae, 1 443 ; cutiones blasphematoriae, 598. — constitutivae seu consecrat i vae, in· Blasphematores, quomodo trac­ vocativae; quales sint ; papales, epi­ tandi, 599. scopales, sacerdotales, 1443-1 445 : quo ritu faciendae, 1446. 1 Blenorragia, 792. Beneficiarius beneficiatus ; ejus obli­ Bona derelicta, amissa, vacantia, 882 ; eorum dominium, 884. gationes, 22 43 ; quoad usum redi­ tuum superfluorum, 2247 seqq. ; Bona ecclesiastica usurpata, impe­ dita, alienata, 1325, 1337, 1354; quando possit per se minuere missa­ mere ecclesiastica clericorum, 2245; rum numerum. 1621 quaes. : quas missas teneatur legere, 1612. ; quid de eorum usu, 2247 ; an super­ Beneficientia, 485, 11. flua sint in pauperes, etc. eru­ ganda ex justitia, 2248. Beneficium ecclesiasticum, quid, 2235 ; quotuplex, 2236 ; quomodo Bona Ecclesiae tempora ia ; ejus jus acquiratur, vel amittatur, 2237 ; I circa ea, 87 4 seqq. ; proprietas, titulus pro ordinando, 1921, 1°. — 1 875 ; administratio, 875, quaes. II. Beneficiorum jura usurpantes vel - Compositio cum Papa, 1029. — impedientes, 1337. — Qui alium Sanatio Papae super bonis injuste a consecutione beneficii impedit, alienatis, 1030, 1031. — Quae­ an restituere debeat, 921.922. nam adhuc restitutioni obnoxia, Benevolentia, 485, II. 1031, 1° ; an el quomodo detur Bestialitas, quid, 805. facultas emendi bona Ecclesiae usurpata, ib., et 2°. Biblia sacra ; imprimentes, sine appro- 1 batione Ordinarii, an excommu­ Bona fortunae, an optare et procurare nicentur, 1352 ; quoad Bibiiae verliceat. 476. e; an occisione furis siones, quid tenendum. App. C. L., defendere. 735 ; quandonam, ex can. 1391. — Biblia tradi potest ordine caritatis,derelinquanda.483; ordinandis lectoribus et subdiacovel propter scandalum. 512, III. — nis, 1900, 2° et 5°. — \n liceat ju­ Quaenam sint, quoad eleemosy­ rare super Biblia haeretica, 611, 4° ; nam, necessaria vitae, superfiua, eam caecutienti praelegere. 4 49, 487. 9°. ! Bona filiorum, adventitia, castren­ Blhlica Pontif. Consilium de re Bisia, profectitia. 858 seqq. ; uxorum, Index rerum alphabeticus. ! j ■ j i I I • j I • j I I dotalia, paraphernalia (exlradotalia), communia, 863 seqq. Bona fides, in praescriptione, 895, I ; in possessore. 935 seqq. ; — el reviviscentia sacramentorum, 1397 ; vel indulgentiae, 1729. Bonitas actuum, 307 ; ejus condiliones, 309. — Bonitas confessarii eximia esse debet, 1792. Bonum intrinsece, exlrinscce, quid, 295, 3°, a. Bonum pacis, causa dispensandi in impedimentis matrimonii, 2049, III, G°. Brevia Papae ; eorum falsificatio, abusus, 1326. Breviarium, quid, 2203 ; sufficit loco libri Epistolarum in ordinatione lectoris, 1900, 2°. — V. Officium divinum, Horae. Bulla Cruciatae, 12 47. Bullae, v. Brevia. Bur>a pro corporali, sit coloris paramenlorum, 1632, 4°. — Ludi seu operationes Bursae, 1169. C Cadaver excommunicati vitandi in ec­ clesia sepul Ium, exhumandum esi, 1292, 9®. Caducilas testamenti, quandonam obstineat, 1087, III. Caecitas mentis, filia luxuriae, 367. Caecus, an ei liceat celebrare missam, 164ί, I, 1645 ; irregularis, 1934, l°> a >' — quoad exlr. unctionem, 1875, 2° fin. ; an teneatur missam audire, 671, 1° ; an si sit simul mu­ tus el surdus, possit communicare, 1546, 2° ; an pluries celebrare pos­ sit, 1626, 1°. Caecutiens sacerdos, quoad celebra­ tionem missae, 1626, 1°, 1641, I, 1645. Caedere ligna in silva aliena, an liceat, 910, 3°. Caelibatus ecclesiasticus ; ejus necessi­ tas et obligatio, 2199 seqq. ; in ex praecepto Ecclesiae, vel ex voto 2201 ; an obligatorius pro nescien­ tibus, pro ordinatis cum metu gravi vel ante usum rationis, 2201 ; ' 809 est impedimentum dirimens, 2013 (v. Castitas). — Conditio cae’ibatus perpetui contractui adjecta, non valet, 1057, 5°, c, nota 1. Caeremoniale Episcoporum objgat ubique, 1638, 2®. Caeremoniae, 1420, 1421, 1440. — Caer, baptismi, 1480 ; eas omittere, quale peccatum, 1487 ; quando suppleri debeant, 1488 ; eas omit­ tere in administratione Eucharis­ tiae, quale peccatum, 1542, in admin, confirmationis, 1502 seqq., vel extremae unctionis, 1876, 1880, II. — V. Ritus. Caesarea operatio, an mater teneatur eam subire, 744, II, 1468. II ; an facienda post mortem praegnantis, 1467 ; nequit a sacerdote perfici, 744, II, ad secund., 1467. Cafeuin, non frangit jejunium, 1225, •>o Calceatus debet esse sacerdos in cele­ bratione missae, 1635, 2°. Calendarium proprium Breviarii, ser­ vandum, 2209, seqq. ; de eo confi­ ciendo, 2208, 2°. Calix cum patena, ab Episcopo conse­ cratur, 1632, 1° ; quid de calice ex aluminio, aere, cupro ib. ; quando exsecretur, ib.; an tangi debeat in ordinatione, 1901-1903. Calumnia, 1195. — V. Detractio. — Sic vocare licet accusationem, quae nequit probari, 2310. Calumniator, ad quid teneatur, 1206. Cambiales litterae, Cambium, 1143; est licitum, 1144. Campanae non pulsentur tempore interdicti, certis casibus exceptis, 1305, a; Sabbato Sancto, religiosis non licet campanas pulsare ante ecclesiam digniorem, 2188, 2° ; debent, eas pulsare, jubente Epi­ scopo, 2189, 2°. Campanula, in missa requiritur, 1631, fin. Cancellarius, v. Notarius. Cancer in die jejunii permissus, 1227, 2®, b. Candela. — Candelae ex sebo vel oleo in missa non licitae ; ex slearina, praeter duas requisitas ex cera, SIO Index rerum alpbabeticus. permittuntur ad sollemnitatem ; usus lucis electricae aut gaz ad illuminationem aut ornamentum permittitur, 1631, 4° ; cereae sal­ tem sex in expositione SS. Euchar. ardeant, 1584, I. Candelabra, super altare, saltem duo requisita, 1631, 4°. Canon missae ; defectus voluntarius in eo facile gravis est culpa, 1639, 1640 ; an post canonem possint hostiae parvae afferri, vel missa interrumpi, 1526, 1641. 11. Canonici, regulares, saeculares, 2260 ; eorum obligationes, 1612, 3°, 2261 seqq. — Causae excusantes eos a servilio chori, 2264, Canonis privilegium pro clericis, quid, 2234 ; illud violantes, excommuni­ cat), 1324, 1348. Canticum Puerorum, an post missam dicendum, 1640. Cantores, quoad jejunium, 1239, 3° ; quoad sacras functiones, 1644, 3°; in functionibus haereticis, 449, 6°. Cantus gregariunus ample restituen­ dus et a clero specialiter excolendus, 1614, l°:ul in editione authentica propositus, ib. I. 5°; in sacris func­ tionibus et in choro mulieres a cantu communiter excludantur, ib. 3°. Capollanus, major, 1752, 3°. — mili­ taris, quoad jurisdictionem ad confessiones, 1752, 3° ; quoad assis­ tentium matrimoniis, 1947. 1°, b; 1950, 1° : 2070 . quoad missae ap­ plicationem 1606, I, a; ejus jura in bello, 752, 4°, o. — montalium, nosocomiorum, quoad missae appli­ cationem, 1606, I. a. Capillitium adulterinum, in missa cele­ branda an liceat, 1635, 4°. Capitale, 1149, a) Capitallsrnus, 851, 1°, p. 562, nola 2; 1149, a). Capitulum cathédrale, 2265 . ejus potestas legifera 144 ; quoad sus­ pensiones. 1363 ; quoad interdicta, 1373. Capite damnati quomodo tractandi quoad s communionem. 1546 q. 2 ; an eis danda sit non jejunis per modum viatici, 1559, IV. 1°; an pos­ sint positive resistere, 2111. Capuceini, quoad votum pauperit itis. 2156, 3°, 2158. 2°. Carbonarii, excommunicat i, 1330, 1' Carbones forantes in fodinis, 910. ; Carcerati(rei) possunt carcerem effrin­ gere et fugere, 2311. Cardinalatus, beneficium consist.,223'·. 1°. — Cardinales, quoad sacramen­ tum poenitentiae, 1764, 1751, 1752. 2° : quoad indulgentias. 1727, 2° quoad censuras, 1260, b; quoad immunitatem, 1323 ; quoad clausu­ ram, 1334, 2164 ; quoad oratoria, 677. l> : quoad consecrationes, 1630 a; quoad ordinationes, 1905, a. Carentes naso, irregulares, 1934, 2° o. Caritas, 411. — a) Erga Deum. 4'5 seqq. : virtus theolog.. 465; objec­ tum materiale, formale, actus, ii.; proprietates, 467 ; praerogativae, 468, III; necessitas, 469 seqq.; quando obliget praeceptum, 472 quoties, ib., q. II : peccata ei oppo­ sita, 474 seqq. — b) Erga prozimum, 476 seq. ; differt a justitia, 721 b, 727, 949, 4° ; ordo caritatis, 479 seqq. ; inter nos et proximum 481 seqq. : regulae servandae, 483; inter ipsos proximos, 484 ; actus, opera caritatis, 485 seqq. ; peccata adversa, 497 seqq. — cj Erga nosmet ipsos, 476. Caritas excusat, quoad laborem, in die festo. 667 ; quoad auditionem missae, 682 ; quoad restitutionem. 1020 ; quoad jejunium, 1238; quoad Breviarium, 2219 : quoad re­ sidentium, 2251, 3°, a; confessario necessaria, 1793. — Caritas per­ fecta, finis status relig., 2128, II, •>o Curo humana, an ea vesci liceat, 365, 6°. Carnes, quoad jejunium: quales pro­ hibitae, 1227 ; cum piscibus an permiscendae, 1229 ; esus carnis quoad parvitatem maleriae, 1228; in diebus abstinentiae, 1242 seqq. Carnifices, irregulares, 1938, b. Carthusianus, quoad abstinentiam a carnibus, 754, 1°, nota 1. Ιιι<1<·\ rerum alphabeticus. (aditas, 409, 764 ; ejus sj>< · ie<. 764 ; pulchristudo, ib ; pericula. 824 seqq.; varia scandala. 51·’»: coope­ rationes variae, quae eam laedunt, 521 seqq. ; remedia 800, 18?5. 1832 ; juvenibus est excolenda. 1849; in confessario sil probat ;». 1791 seqq. — An cognitio rerum sexua­ lium castitati sil utilis, 763, I — Violatio castitatis, an aneat ab ingredienda Religione 7··«. b, ca­ nonicis plectitur poenis 769, 11. Votum castitatis non est promiscue suadendum, 624, 3° ; Papae reser­ vatum, 645; etiam in Jubilaeo, 1736, 3°; «; sunt tamen qui illud valent irritare. 638, vel ...... fns. pensare, 646, 1999, 2° \i»n ces. s.il ob lentationes, 635, »" : quae­ nam sit causa sufficiens ad peten­ dam dispensationem, »/».. ··( 1993 fin. — Ejus violatio an -ii sacrile­ gium 581, /81. — Esi nupodimentum prohibens nuptias. 1997, 1993 3°; imo eas dirimit, si sil sollemne 2012 ; extingnit quoque ohligulio-’ nem sponsalium, 1957, 2". gi durante matrimonio ah uno con­ juguai emittatur, quid juris. 1999 2°, 2096 ; si ex mutuo ' unseûsu maritus potest irritare \otnin. G40 * 2°; solus Papa potest ah petfecI lae castitatis dispensare. 1999 oo Religiosa castitas, ad quid .»h|j,,et 2160. — Caelibatus Castrare pueros, an liceat, 75»; mj 3°. Castrensia bona filiorum. 85'.' Casula, seu plancta, vestis pro missa quam necessaria ; quando . xsocretur, 1634, 4°. Casus Apostoli, 1988 ; casu *. perpiexus pro confessario, instant'· matrimo nio, 2048, fin. — V. Noce>si|)K Casus reservati Papae, 1309 seqq., 1771 ; Ordinariis, 1342 Episcopo 1772 ; praelatis Religionum. 1773’ — \ . Absolutio, Reservat in Catechismus, a pueris ;"hl'-<·,.|lfjUS) 1574. Catechizare. grave muuus parochi, 2270 ; religiosorum etiam '·\/·ιηρ|οrura. 2189, 3°, d. 81! Catechumeni. 1 474 ; quoad sepultu­ ram, 1383, 1°, 1629, 4° ; quoad sa­ crament alia, 1441. Cathcdraticum, quotannis Episcopo solvendum. 551, d. Cauponae a clericis non frequentan­ dae, 2230. — V. Clerici. Caupones, malo coopérantes. 522 , exponentes folia publica, ib., 4° ; furem receptantes, 985 ; quoad res depositas, 1092, 2°, 109-4, 3°. Causa physica, moralis, 313, 1° : immediata, medial a, ib., 2° ; per se. per accidens ib., 4° ; proxima, remota, ib., 3° ; motiva, impulsive, 237. 3° : justa dispensandi, quae. 240. a, 2049, Ill. Causa criminalis (v. Judex). — Causa pia. quid sit, 1083, q. III. 2° ; judex quando debeat pro iis (item pro causis matrimonii, viduae, etc.) judicare, 2301. 3°; restitutio ipsis quando facienda. 999, 2°, b. 22 47, 2268, e. Causae, dispensandi in impedim. ma­ trimonii, 2049 ; excusantes a cen­ sura, 1269 seqq, ; in die festo quoad laborem. 668 seqq. ; quoad missam. 681 seqq. : excus. a furio, 912 seqq., a restitutione, 1017 seqq. ; a resti­ tutione famae, 1207 ; tollentes obli­ gationem restitutionis, 1024 seqq. ; excusantes a jejunio, 1232 ; a confes­ sione ante communionem. 1550 seqq. ; a servanda hora debita pro missa. 1625 ; ab integritate confes­ sionis, 1697 ; ab obligatione inte­ grum tradendi stipendium, 1618, 1619 ; a servilio chori, 2264. Cautela, i, e, absolutio ad cautelam, in censuris, 1274, 4°. — Suspensio ad cautelam, 1297. ( autio, pars prudentiae, 393, 8°. Cautiones requisitae in matrimoniis mixtis, 1994, II, 1995, b ; in matri­ moniis cum non baptizatis, 2037. Celebratio missae, v. missa ; matri­ monii, v. Matrimonium Celebret, litterae commendalitiae sic nominatae, an ex gantur, 1643, «, b. Celeritas, in celebratione, quando peccatum grave, 1640. 812 Index rerum alphabeti* us. Censores librorum pravorum, App. C. L., can. 1393. Censualista, Censuarius, 1146. Censurae ecclesiasticae, 1249 seqq. — Notio, 1251, 1253. — Divisio : a jure, ab homine, 1254, 2° ; ferendae, latae sententiae, ib., 3° ; reservatae, non reservatae, ib., 4°. — Inflictio, 1255 seqq. — Auctor, 125G seqq. ; quis possit delegari ad ferendam censuram, 1257.— Subjectum, 1259 ; an liget extra territorium ferentis, 1258, 1262. — Causa (materia) censurae, peccatum, quale, 1263. — Forma, 1265 seqq. ‘. munitio canonica, ib. — Causae excusan­ tes a Cens., 1269 seqq. ; nullitas, quando, 1272 ; quid in dubiis circa censuras, 1273. — * Absolutio, sub conditione, ad reincidentiam, ad cautelam, 1274 seqq. ; differen­ tia ab absolutione a peccatis, 1277. — Qui possint absolvere, 1278 seqq. — in casu necessitatis, 1282 ; — conditiones absolutionis, 1286 seqq. — Violantes censuram, ordinem sa­ crum exercendo, irregulares, 1945, - V. etiam Cardinales, Episcopi. Regulares. - Censurae hodie vigen­ tes, 1308 seqq. | Censurae thcolog. (quoad fidem), 441. — Censura librorum, vide App. I voluminis. Census (contractus), quid 1146 ; quotuplex. 1147, quando licitus, 1148; conditiones, 1148. Cephalotomia, 744. Cephalotripsia, 744. Cera, v. Candela Cereum omittere in confirmatione, est veniale, 1507, 3°. Cerevisia non frangit jejunium, 1225, 2° ; si tenuis, materia dubia in bap­ tismo, 1453, 3°, c. Certitudo, quid, 30. 31 ; quotuplex, 31, 32, 33 ; necessaria ad licite agen­ dum, 36, 37, 82 ; cert. mora’is de dispositione poenitentis requiritur, 1813 ; quaenam in juramento neces­ saria, 608. Cessatio legis, 255 seqq. ; dispensatio­ nis, 245 seqq. ; facultatis delega­ tae, 233 ; obligationis juramenti, 617, q. 3 ; votorum, 635 seqq. ; obliga ionis in promissione accepta 1062; jurisdictionis, 1753, 175'.), privilegii, 254 ; suspensionis, 1302 ; interdicti, 1307. Cessatio a labore, v. Operistitin ; α di­ vinis, 1253, c. Cessio bonorum, 1021 : an tollat obli­ gationem restitutionis, 1022; an jura debitori relinquat, 1022 ; ante professionem facienda, 2147, b, 2154, 2155. 2°. Character sacramentaiis, 1398, 1450, 4°, 1 492, 1°, 1889, 2°. Chartam confessionis legere, an con­ tra sigillum, 1862, quaer. Chirurgica ars, clericis in sacris prohibita, 2225. — Chirurgica ope­ ratio quandonam obigatoria, licita, 754, 756 ; quoad irregularitatem, 1349, 2", 1942, 1°, c, ib., 3°, c, 1944. Chirurgus, ejus munus, obligatione?-, peccata, 2331. Chloretum aethylicum. 761, 111. Chloroformium, an liceat in opera­ tione chirurgica. 759, conci., 5°, b. 761, III. Chocolatum, in diebus jejunii, an liceat, 1225, 4°. Choreae, quales illicitae, 829 ; quando licitae, 830 choreae larvatae ibid 3° ; justae causae ad choreas, 832; q. II ; ad inhonestas cooperari non licet 525 ; clericis prohibitae, 2232 — Confessarius quoad choreas, 833. Chori servitium, 2204 seqq. ; excu­ santes causae ab hoc servitio, 2264. Chrisma, in confirmatione, materia re­ mota. 1 493 ; proxima 1494 ; vetus, an adhiberi possit in baptismo, 1489 ; in confirmatione, 1493, 3° — S. Chrisma in locutione bla­ sphema, 598, I. Ciborium, benedictum, 1632, 2°. — V. Pyxis. Cibos coquere el parare in die festo licet, 665, 4°. Cinematographicae projectiones, in ecclesiis prohibentur, 582, 2° c. tin. ; pariunt quandoque scandalum. 155, Index rerum alphabeticus. 813 gotiatio proprie dicta,2227, venatio 7°; an clericis interdictae, 2232; I ludi cinematographic!, 835, 3°. et armorum gestatio, 2229 ; ingres­ sus in tabernas, 2230 ; ludus alea­ Cineres ; benedictio, 1445. Cingulum, in missa, benedictum, porum, 2231 ; choreae et comoediae, I test esse laneum vel sericum, con­ 2232 ; conversatio cum feminis su­ gruentius lineum, 1634, 2°, 3°. spectis, 2233. - Quibusnam pro­ i Circiter, quid in accusatione peccati hibeatur susceptio muneris can­ vox significet, 1692, 2° ; quid juris, didati, etc., 527, II b, 2226, c. I si postea numerus certus peccato­ Clerici certis gaudet privilegiis, quo­ rum deprehendatur, ib., a. rum violatio est sacrilegium, imo Circumcisio in vetere lege, an sacra­ excommunicationem secum trahit, mentum, 1393 ; est mortifera in 581, 1°, 2234 ; soli ad censuras dele­ nova Lege, 131, 2°. gari possunt, 1257 ; possunt sibi Circumspectio, pars prudentiae inte­ vel aliis viaticum praebere, 1535, grans, 393, 7°. not.; expedit ut communicent feria Circumstantia, quid et quotuplex, 299; V in coena Domini 1571, d ; possunt fons moralitatis, 300 seqq. ; — tangere vasa sacra vacua, 1633, 2° ; circumst, speciem mutantes confi­ necnon linteamina lavare, ib, 3° ; tendae, 1692, 3° ; an etiam aggra­ nequeunt sine licentia Episcopi vantes, 1693, seqq. adire Universitates Gubernii, 716, Civilis potestas, sepultura, toleran­ III, 2224 ; an possint ingredi Reli­ tia, civ. matrimonium, divortium, gionem, 2137, h; an teneantur le­ v. infra. gibus civilibus, 200 seqq. — Excom­ Clandestin itas, v. Matrimonium (cele­ municantur : praesumentes matri­ bratio). monium contrahere, 1339 ; commu­ Classicorum libri, an adhuc concessi, nicantes in divinis, etc, 1332. — App. C. L., can. 1399, 9°. y. Suspensio, Interdictum. Claudi, irregulares, 1934, 1°, d. Clericus, fit per tonsuram, 1899 ; si Clausulae, in privilegiis, 253 ; II, 3°, non est in sacris, nubere potest, r; in dispensationibus matrim., 1913, 2°, 1957, 3° ; sed amittit bene­ 2055 seqq. ; in lege denuntiandae ficium, 2239, 3° ; in vitio turpi habisollicitationis, 1796 ; in contracti­ tuatus, 1916; dignus, an possit bus, 1057 ; in absolutione a cen­ cogi ad s. ordinem, ib., quaes. ; sed suris, 1288. indignus arcendus est, 1425, 1916, Clausura (papalis) monialium, 2144, b; speciatim in vitio turpi habi(° fin, 2163 ; quoad ingressum, luatus, 1916. 2164 ; qui possint, ingredi, 1334 Coactio, quid 281 ; — ad matrimo­ colloqui ad crates, 2164 b. — Viro­ nium, 1979, 2003, II ; ad sepelien­ rum regularium, quomodo obser­ dum haereticum, etc., 1353 ; perso­ nae ecclesiasticae ad tribunal sae­ vanda, 2161. — Clausura (non pa­ culare, 1323, 1333, 1364, 2234 ; ad palis, v. gr. in Gallia), quomodo statum, clericalem vel religiosum, obliget. 2194, 2°. 1355. Claves, materia remota in ordina­ tione ostiarii, 1900 ; claves taber- , Coalescere possunt furta minuta, 908 ; labores in die festo, 663 ; omissio­ naculi. a sacerdote custodiantur, nes in missa aut in Officio, come­ 1583, III. stiones in jejunio, 343, a, 672, 1222, Clementia, 408, III, c, 409. b, 1228 ; transgressiones in voto Clerici, ipsis praecipiuntur sancti- ; paupertatis, 2158. tas vitae, 2196 (v. Clericus) ; caeli­ batus, 2199 ; Horae canon, (v. Ho­ Colchlearin missa permittitur, 1632,1°. rae) ; gestatio habitus et tonsurae, Codicillus, quid, 1077, 2°. 0909 2223 c. — Ipsis prohibentur Coëducatio, 824, nota 1. artes et officia saecularia, 2225; ne­ Coemeterium locus, sacer, 582 ; an 81 i Index rerum alphabeti. n-. vendi possit. 590, 2° ; quando inter­ dicatur, 1304. 1°, 1305, 1° ; quando polluatur, 582, 2°, a. 1(529, 4°. — V. Sepultura. Coena Domini, in fer. \ - Hebdomadis sanctae, quoad missam. 1623, 1". Coenula in die jejunii. 1223. 1226. 2° et 3”. Cogentes ad tribunal saeculare perso­ nas ecclesiasticas, excommunicati 1323, 1333, 1364. 2234. Cogitatio, v. Peccatum |intern.). Cognatio, irnpedirn. dirimens matri­ monii, 2015 seqq. : — naturalis, v. Consanguinitas : spiritualis ex baptismo, 1450, 5° et in nota. 1485 ; ex confirmatione, 1492, 3° ; quaenam sit impedimentum diri­ mens, 2021 seqq. ; legalis, 2024. Cobabitatio conjugum, 703, 1°, 2120 ; .quando uxor non teneatur sequi virum 2121. v. Divortium ; — sus­ pecta. . ausa dispensandi in matrim. 2049, III 7°; clericis interdicta, 2233. Cohibere seminatum, m. an conjugi­ bus liceat, 2112, 3°, 4°. Collatio ordinum, v. Ordinatio : be­ neficii. 2237. 2238 seqq Colla­ tio in dividenda haeredilate, quid 1074, «. Collatiiincula. jentaculum, in diebus jejunii 1223, 1226, q. II. Collator beneficii, ad quid teneatur. 2238 seqq. ; debet conferre bene­ ficium capaci, et jure habili. 2239 ; digno, 2240 ; digniori, 2241 ; an valeat electio minus «ligni, 2242 . an liceat conferre uni plura bene­ ficia. 2243. Collectae in missa, «piid juris. 1639. 1°, a ; — pro re gravi, ib., 1°, b. Collector stipendiorum, quaenam ipsi velentur, quaenam ipsi imponan­ tur quoad transmissionem. 1611. 4°. nota 2; 1616-1618. Collecui v Universitates, Corpora tiones Collisio legum, 216. Colloquia, mala, 808 seqq. ; cum feminis a cleriro vitanda, 2233 ; cum monialibus, 2164 ; scanda­ lum commune, 515, 6°. (.'olor par;.mentorum in missa, 1631, 4”. Comessaiionrs, quando peaatum mortale. 365, 4°; in die jejunii, I2>2, I··. — V. Gula. Commendiititiae, v. Litterae testimo­ niale-. ·> j Commentaria S. Script., quoad excom­ municationem, 1352. Cfr. App. C. L.. ...n. 1385. Commercium Nigritarum (servorum, 853. Com mi--,i t ins, minister judicis, ejus peccata. 2328, seqq. Commixtio species accessionis, 884. >' Commodatum, 1096. — Conunodatiiriu- ad quid teneatur, 1098. — Commodans, 1097. Commoratio, quae requiratur pro quasi domicilio, 203, 111 ; quae suf­ ficiens ut banna proclamari debeant 206i ut nuptiis licite parochus assistat. 2074, 2°; ut pro novitio necessariae sint testimoniales lit­ tera·· .Ί ii, 2°; pro ordinando, 1909. Commotio carnalis, 763, 7°, 799. Communicatio cum excommunie.i to in · rimine criminoso 1332 ; cum vitando, causae excusantes, 1295; cum Ιι;οί· licis * in sacris, 147, II, seqq : < um acatholicis, «48 sq cum haereticis et infidelibus, ib ; cum judaeis, 447, e. — Commun, privilegiorum, quid, 250, 2°, 2183. Communio qua dispositione sil reci­ pienda. 1547 seqq. ; quo tempor· loco -i ritu sit distribuenda, 15391541 . m node Nativitatis Do­ mini mmistrari potest. 1540 quaes an . - .ii- parochis distribui possit, 1537 . «n concéda pueris non­ dum i.iiioii * utentibus, semifaluis. epilepi n i- -urdomutis, capite dam­ nat i- 15«·» . an infirmo non jejunio extra mortis periculum, 1561 ; an iterari po--it post viaticum, 1560, I .m br- viori ratione ministranda plurimi- mlirmis, 1544,VI; quoties recipi debeat ex jure divino, 1565 ; ah ordinandis recipidebet. 1924, 5’. — \ Eucharistia. — Communio pro indulgentiis, 1733, 3» ; pro Index rerum alphabeticus. jubilaeo, 1*37. — Communio spi­ ritualis commendanda, 1582, 2°, 1545. I Communio paschalis, praeceptum, 1569 seqq. ; — quoad tempus et locum. 1571. 1572. Quid, si quis praecepto non satisfecit, 1571. — An quandoque recipi possit a non jejuno, 1560, III ; vel a dimidiate tantum confesso, 1698, 2°, fin. — Quandoque est ratio sufficiens alteram missam legendi. 1542, q. 2. el 1626, 2°, not. — an valeat ad lucrandam indulgentiam plena­ riam. 1733, 2°. a et in nota 3 : — An a pueris recipi debeat, 1573, 1°, nota 1° (v. Pueri). | Pruna communio, privata vel sollem­ nis. 1573, 1574 ; non est attributio stride parochialis, 1574, b. I Communio frequens el quotidiana, J 1575; principium stabiliendum, 1576 ; regulae quatuor sequendae, j 1577-1581 ; monita, 1582 ; quoad conjugatos, 1562, 2°. Communio cum excomm un icatis, in profanis, 447, c, 1295 sq. lominunismus, damnatus, 851, 1330. 1°, b. [«immunitas legalis, quid, 865. — Commun ita tes quoad bona, 871. — Quid de furio respectu commu­ nitatum, 906, reg. 2» ; quid de restitutione, erga communitates, 1015, II, 997, 4°, 2158, 3°. — V. Corporationes. Communitas in statu religioso, 2128, 4° ; vita communis, 2156. | Commutatio simoniaca, 585, 589, 590. ' Commutatio votorum, v. Vota. Comoediae, 83 i seqq. ; quando liceat • as adire, 836; clericis prohibitae, 2232 ; comoediarium auctores, acto­ res el actrices scandalum dantes, 515, 7° ; non sunt tamen se de sacra sepultura privandi, 1385, 2°. Compensati·), legitima tollit obliga­ tionem restitutionis. 1024 seqq. ; damni, 924 (v. Restitutio) ; occulta, 916 seqq. ; an famulis, operariis, officialibus licita, 918 ; pro cru­ ciatibus, jactura bonorum spiri­ 815 tualium, quomodo facienda. 928, 950, fin. Competentia, privilegium clericorum, quid, 2234 ; judicis, 2298. Complacentia. 350 ; quando pecca­ tum, 351 seqq. Complex, quid est complex. 1780 ; in confessione non manifestandus, nisi justa causa excuset, 1701. — Praxis nomen complicis inquirendi, vetita et damnata, 1702. — Absolutio complicis vetita, 1781. seqq. ; sub poena excommun, ib. et 1312. — Complices revelare coram judice, quando licitum vel obligatorium. 2309, 3°. Compositio cum S. Sede, quoad bona temporalia Ecclesiae, 876, 1029. Conchae, in die jejunii permissae. 1227, 2° b. Concilia, quoad potestatem legife­ ram, 142. Concio sacra, una ex obligationibus parochi, 657, a, 2269 ; debito modo fieri debet, ib. ; ad eam etiam tene­ tur Episcopus, 2252, a ; an etiam a religiosis fieri debeat, 2189, 3°. —V. Disputatio. Concinnator, debet esse approbatus, 2189, 3°, 2269; an excusetur a jejunio, 1239, 4° ; praedicans in mortali, an peccet 1419, 4° ; zelo intempestivo animatus, 2269 ; fin. ; laedens sigillum, 1868, 1°, i; quoad choreas, 832, 833, 449, 11°. Concioni intéressé, an sil obligato­ rium, 657, a. Concomitans error (seu ignorantia·, quoad voluntarium, 288 ; quoad matrimonii validitatem, 1976, i ; an sponsalia solvat, 1960. initio. — Concomitanter rei spirituali ad­ nexum in materia simoniae, quid sit, 585, 589, 4°. Concordata, 200, 1°. Concubinatus, quid 77i, II. 1° ; clericorum severissime prohibitus, 1339, 2233 ; est impedimentum dirimens, 2030. — Concubinarius. concubina, quoad occasionem et absolutionem, 1819-1822, 1831, 1853, 2° : quoa«l dispensationem matrim., 2049, III, 12°, 15° ; quoad 816 Index rerum alphabeticus. matrim. civile, 2090 ; quoad coo­ perationem. 5IS, 521 ; quoad se­ pulturam, 1385, 1°. Concupiscentia, 290 ; antecedens mi­ nuit voluntarium, 291 ; consequens adauget, 292. Concursus, ad beneficia ; quid de electione minus digni, 923, 2°, 2242. — In concursu praeceptorum, quid faciendum, 214 seqq. Conditio, axioma ; Melior est condi­ tio possidentis, 46. — Conditio monialium in Ga’liis, 2194; cond. poenitentis, an cadat sub sigi lo, 186i ; sponsi, an rescindibilem faciat contractum, 1960. — Con­ ditio servilis dirimit matrimo­ nium, 1977 ; impedit ordinationem, 1946, II, 3°. Conditione;, in juramentis subintelleclae, 615, 2° ; in votis additae, quomodo implendae, 632 ; in con­ tractibus, resolutivae vel suspensivae, turpes vel impossibiles, quid juris, 1057, 5° (cfr. et 1036) ; in testamentis, ib., nota ; quomodo interpretandae et exsequendae, 1086, 2°, 1087 ; si respiciant causas pias 1083, q. Ill, 2°; in absolu­ tione a censuris, 1286-1289. Conditiones in sacramentis. Intentio conditionata in ministro, 1408, 1413. —■ Baptismus conditionale iteratus, 1476-1480 ; an inducat impedimentum cognationis spiri­ tualis, 2023. d. — Consecratio condilionate peracta, quandonam li­ ceat vel consulatur. 1527, 1528, 1532, II. — Absolutio conditio­ nata. 1663, 3°, 1664 ; de condi­ tionibus reservationis, 1769 ; sub conditione absolvi possunt quan­ doque dubie dispositi, 1816 ; mori­ bundi sensibus destituti, 1854. — Extrema unctio, quo in casu conditionate ministrari possit, 1883, coroll. 2°. — Ordo, quandonam conditionate suppleri debeat, 1903, I, a. — Sponsalia conditionata. an valeant, 1953, 2°. — Matrimonio , conditiones appositae, 1972, VI, et 1973 an iis impletis, renovan­ dus consensus, 1974. Condonatio creditoris, 907, 1°, 1026 : missarum, quid, 1620 ; offensae, quae requiratur, 501. Conductio, contractus, quid, 1149.— Conductor operariorum, ejus obli­ gationes ex caritate vel ex justi­ tia, 1153. Confercntiae theologicae, sacerdolibuperutiles, 2254, 2°, b ; an confessa­ rii et parochi regulares iis interve­ nire debeant, 2189, 4°. Confessarius excipiens confessione.', sine debita jurisdictione, quando excommunicatus, vel suspensus 1318, 1331, 1366; in mortali au­ diens confessiones, quot sacrilegia committat, 332, 1°, e, 1417, d; quando a jejunio excusatus, 1239, 5° ; peccans cum poenilente, an speciale peccatum committat, 78G, 2°, c, 1694 ; ex condicto assistens duello, 1338 ; restitutionis debitum domino transmittens, 1013, 3°; pravos motus patiens, 796 ; absol­ vens complicem. 1312, 1780, — Ejus voluin quandonam exquiri nequeat, 1869, monita I ; ejus offi­ cium in seminariis, 1912, 4°. Confessarius monialium, 1764 seqq. 1334, 1°, b; confessarius religioso­ rum quis esse possit, 1763. Confessarii jura, quoad dispensatio­ nes legum, 234, \ ; jejunium, 1240, 5° ; matrimonia in extremis, 2048; absolutionem a censuris, 1279, 1280, 2°, 1282-1284 ; casus reserva­ tos, 1775-1778; in jubilaeo, 1736; in materia indulgentiarum, 1729, 1734, 3°, 4°. — Kecusare potest testimonium in judiciis, 1869, mo­ nita, I. Confessarii dotes : scientia, 178’5 ; prudentia in selectu opinionum, 1788 ; quoad libertatem poeniten­ tis, 1790 ; quoad feminas, 1791 bonitas. 1792 ; zelus et caritas, 1793 ; reprobandus confessarius si sollici­ tet ad turpia, 1794 ; imo denun­ tiandus, ib., 1312. Confessarii obligationes in exci­ pienda confessione, 1801. —a) In genere ; audiendi confessiones, ib., 1802, 1803 ; interrogandi Index rerum alphabeticus. 817 poenitentem (v. Interrogationes) ; 1685, nola 2; — conditiones; sit docendi et monendi poenitentem, vocalis, secreta, vera, et integra, 1808 ; in materia castitatis, 837 ; 1687 seqq., accusatio generica, quoad choreas, 833 ; in materia: 1658; apud schismaticos, 1658, restitutionis, 929, 1810, reg. 2»; II, in nola 1 ; — integritas mate­ quoad restitutionem honoris, 1216 ; rialis necessaria, quid contineat, si poenitens ignorantia laboret 1691 seqq. ; an circumstantias 496, 1810 ; quoad matrimonium aggravantes, 1693 seqq. ; an cir­ invalidum, 1810, reg. 2», 2081, 3° ; cumstantiam inductionis in pec­ rite disponendi poenitentem, 1811 catis quae necessario complicem seqq.; dandi, negandi vel differendi habent, 509, V ; an peccata dubia, absolutionem, 1813. — b) In specie; 1695 seqq. ; — integr. formalis, quid erga varios poenilentes, 1818 ; occasit et quando sufficiat, 1697 seqq. ; sionarios, 1820 ; erga consuetudi­ quomodo procuranda, 1703 seqq. narios, 1827 ; recidivos, 1828 ; sol­ — invalida, 1706 seqq. ; est ite­ licitatos in confessione, 1794, 1801, randa, 1708 ; quomodo, 1709 ; — 2° ; erga ordinandum habitual um in generalis, imponenda, 1710 ; sua­ vitio turpi, 1916 ; erga conversos ab denda, 1711; prohibenda, 1712; haeresi, 1833 ; erga scrupulosos, quomodo instituenda, 1713 ; cfr. et 1835; vexatos a daemone, 1840; App. I sec. vol. erga poenilentes pios, 1841 ; erga Confessio frequens, remedium contra contemplativas personas, 1843 ; peccata, maxime luxuriae, 367, 3°, erga pueros et adolescentes, 1848; 800, 2° : an sub gravi imponi pos­ sponsos et conjuges, 1850; erga sit, 1564, 1684 ; an possit imponi personas quae praestant dignitate, tanquam poenitentia sacramentalis, 1852 ; erga divites, 489, 11.2°; erga 1719; si praecipitur in dispensa­ infirmos et moribundos, 1853 seqq. tione matrimonii, quomodo intel929, II, 1282 ; erga peste infec­ iigenda, 2055, 2° ; pro clericis et tos, 2272 ; erga eos qui denuntia­ religiosis, obligatoria, 1685, nola 2. tionem facere debent, 1799 seqq., Confessio pro indulgentiis, quomodo 2308, nota; erga sectarios, 1330; fieri debeat, 1733 ; item pro jubi­ erga detentores bonorum Ecclesiae, laeo, 1737, 2°. 1031. — c) Obligationes post Confessionale, in sollicitat., 1796, 4°. confessionem exceptam (v. Sigil­ Confident ialis simonia, quid, 585, lum) ; corrigendi errores commissos, 3”, c. 1856 seqq. ; praesertim si impo­ (’(infirmatio (sacramentum), quid 1491 et in nota. — Effectus, 1492. suerit restitutionem, ib. — V. etiam Jurisdictio. — Materia remota, proxima, 1493 Confessa peccata, an sint materia ac­ seqq. ; quid necesse ad valorem, 1495. - Forma latinorum, graecusationis novae, 1657, 2° ; an de­ corum, 1496. — Minister ordina­ beant distingui a non confessis, rius, exlraord., 1497; Episcopus 1689, quaer. ; an repeti debeant, si omittendo confirmare suos peccat, postea ut certa agnoscuntur, 1696. 1498 ; quid si confirmat non suos, Confessio, pars s. poenitentiae essen­ ib., 2°. — Subjectum, 1499 ; infan­ tialis, 1660, II; materia proxima tes, ibid. II et in nota ; requisita in et paries essentiales, 1660, 1 ; forma adultis confirmandis, 1500 ; obli­ 1661 ; definitio, 1682 necessitas, gatio suscipiendi, 1501 ; stricta 1683, et obligatio, 1684 ; an fieri pro ordidandis, 1920. — Caeremo­ possit intra missam, 676, 5°; an niae, 1502 seqq. ; quale peccatum ab audienda missa excuset, ib. eas omittere, 1502, 1507 ; de patri­ — Praeceptum Ecclesiae, semel mi 1503 seqq. Licet nomen in confir­ in anno, 1685, 1686; quae obliga­ matione mutare, 1507, 4°. tio pro religiosis vel sacerdotibus, Marc. Inst. Moral. Alph. T. II. 52 818 Index rerum alphabeticus. Confitens tempore missae, an satisfa­ vera, 15 ; erronea, 15, 16; media. ciat, 676, 5°. — Confiteor, sacra­ 19 ; principia, 17-22; laxa, caute­ mentale, 1-440, 4°. riata, pharisaica, 24 sq. ; — scrupu­ Confraternitates, sodalitates, curan­ losa, tenera, timorata, angusta. 27 ; dae ab Episcopo, 2252, 6» ; promo­ signa, causae et remedia conscien­ vendae a parocho, 1849, 3°, 2278, tiae scrupulosae, 28, 1836 seqq.; 5° ; in ecclesiis regularium an sub­ — perplexa, 29 ; — certa, 30. 35 ; jaceant visitationi Episcopi, 2189, dubia, 41, 43; probabilis, 57 (v. 5°. — Receptio simoniaca in eas Probabilitas). est invalida, 590, 6°. — Quid quoad Conscientiae examen, quale requi­ indulgentias lucrandas a confraratur ad integritatem confessionis. ternitatibus, 1734, 5°. 1703 seqq. — ratio, vel aperitio, Confusa notitia peccatorum, quando. * an obliget moniales, 2166, II. nam sufficiat in confessione. 1692, ~ , C. 2o b et c, 1705, 3°, 1706, 1°, d. 1709, Conscriptio ad militiam, 971. III : quando sufficiat pro poeni­ Consecratio. 1589, v. Missa, pate­ tentiae commutatione, 1725, 3 . nae, calicis, 1630, 1632 ; altaris, Confusio, species accessionis, 888 4°. 1631 ; consecratio Episcopi, 1906, Congregatio religiosa, 2128, II. 5’, II,; si indebito modo, suspensio 2134, P et 30. incurritur, 1360. Congregationes Romanae, earum legi­ Consensus voluntatis, requisitus ad peccatum formale, 320, 321; indi­ fera auctoritas, 140, 169, 1638,2°; , earum potestas quoad matrimonii rectus sufficit, q. II; perfectus dispensationes, 2042. — Quid pos­ ad pecc, mortale, 336; quid in dubio, 338. — Consensus legitimus sint SS. CC., Sede vacante, 1 40. 3°. Conjugalis actus, v. Debitum. contrahentium, qualis, 1044 ; vilia Conjuges, mutua officia. 703 ; mariti, consensui opposita, 1045 seqq. — uxoris, 70i ; jura et officia, quoad Quid de consensu parentum pro matrimonii usum. 2092 seqq. ; pec­ vita religiosa 2138, 4° : pero matri­ cata in hoc usu. 21 IQseqq. ; quoad monio. 698, 700, 3°, 1972, IV ; pro sponsalibus. 1952. — Consensus violationem justitiae circa bona temporalia, 871 ; quoad directio­ nubentium, materia et forma matri­ monii, 1968, II ; (pialis hic, esse nem in confessione, 1851 seqq. ; quoad ingressum in Religionem. debeat, 1971 ; qualis in revalida· 638. c, 1986; 2°, 2123, 1°, d fin, lione, 2082 ;— legislatoris ad con­ 2137, d : quoad irregularitatem. suetudinem. 264 ; ad collationem 1936, 1946, II. 1°, a. jurisdictionis, 1757. Conjugidieium, v. Crimen. 1 Consentiens, unus ex cooperatori­ Connexu, quoad extensionem legis de bus, 983, 984, 1263, 4°. casu ad casum 172. | Consequenter adnexum rei spirituali, Connexio virtutum, 384, seqq. 1 585. 1°. b, 589, 5°. Conopeum super tabernaculum, 1583, Consilia evangelica, 133, 2128, II, ΠΙ. 3°. a. Consanguinitas, impedimentum diri­ Consiliarii. 983, 984, 988, 1263, 4° mens matrim.,2015 seqq. — Schema 2323 seqq. ; in homicidio, sunt 2020 ; dispensatio, 2041 seqq.,2049, irregulares, 1942, 3°, b. — Consi­ 2051, II, 4°. — Consanguineorum liarii municipales ac provinciales, et affinium ad invicem obligationes, quomodo eligendi, 2287 seqq . 702. I Ecclesiae bona ementes, an excomConscientia, regula prima, 10 municali, 527, 6°. Notio, 11, 13. — Divisio. 12 : — | Consilium, donum Sp. S. 413, 1°, b, antecedens, consequens, prohibens, III. — 979. v. Consulens et Conpraecipiens permittens con < alens, 12: sentiens. — Qui consilium prae­ Index rerum alphabeticus. 819 favores, 1847, quaes. — Contempla­ terit, an peccet, 18, 2°, 341, 1°, tivae personae, quomodo dirigen­ 2170, V. Imperfectio. dae, 1847. — Contemplativi ordines, Consolationes supernae, an rejicien­ 2133, 2136, 1°. dae, 545, 1847, quaes. Conspiratio venditorum an liceat, Contemptus legis vel legislatoris, quando mortalis, 179, 2°, 342, 1138, 1°, b; an emptorum, ib. ; q. III, 4° ; cont. regulae a religioso, operariorum vel opificum, 1139; 2170 ; parenturn a filiis, 695. in conjugicidio, (piando dirimat matrimonium. 2034 ; conspiratio Contenta, quoad extensionem legis de casu ad casum. 172. in furto, 908, 111 ; in damno, 983, Contentio, 504, 5°. II, 2°, c. Continentia (virtus), 408, III a. Constantia, quid, 406, II, d. Constitutiones Ordinum, 2169 seqq. Contingentia. « in dubio, judicandum Consuetudinarius, quis‘ 1826 : an et ex ordinarie contingentibus >, 52. quando absolvendus, 1827 ; an te­ Contractus, a) Quid, 1033 ; quotuplex, neatur faleri consuetudinem, 1689, 1034 ; bonae fidei, ibid, 10° ; requi­ 2°. sita ad contrahendum, 1035. — Consuetudo, quid, 260 ; conditio­ Materia, 1035 ; quid, si sit de re nes, 261 seqq. ; ad ejus praescriturpi. 1036; de re aliunde jam debita, ib., q. II. — b) Personae tionem quodnam tempus requira­ tur, 261.8°; quid in dubio, 264; quae contrahere possunt, 1037 ; ejus prohibitio, 265 ; abrogatio, quid de minoribus, 1039 ; uxoribus, 266 seqq. ; prudenter evellenda, 1041 ; de interdictis, prodigis, civi­ 267, quae legitima quoad opera liter mortuis, 10-42 ; alienigenis, servilia, in die festi. 665 ; quoad 1043. — c) Consensus, 1044 ; vitia auditionem missae, 684 ; quoad ei opposita, 1045 ; error, dolus, officium divinum, 2204, 3° ; quoad 1045, 1016 : vis et metus, 1048.— praedicationem, 2269, 1° ; quoad Forma externa, 1053 ; quid de onera missarum. 1612, 3°, 1613; contractu sine forma debita, 1054. quoad jejunium, 1223 ; quoad — d) Obligatio contractus, 1055 ; mere naturalis, mere civilis, mixta exercitium jurisdictionis, 1758, b ; quoad rubricas, 1421, 2°, 1638, 1055; in conscientia, 1056; quid in contractu qualificato, 1057 ; in quaes. — Consuetudo, an justus ti­ contractu sub modo, etc., ib. ; in tulus aliquid supra sortem perci­ piendi, 1110, 1111. — Consuetudo dubio quomodo interpretanda, peccati, v. Habitus. 1058 ; in contractu rescindibili, Consulens, unus ex cooperatoribus, 1059 ; in contractu cum juramento 1060. — e) Cessatio obligationis 979 ; quoad reparationem damni 980 seqq. — V. Suadens. contractus 1060. Contagio, excusat ab integritate con­ Contractus gratuiti, 1061-1117; one­ rosi, 1117-1161 ; aleatorii, 1161fessionis, 1698, 1, a; num excuset 1170 : subsidiarii, 1170-1174. ab excipienda confessione, 1803, 483 ; quandonam legitimet rescis­ Contrahentes matrimonium, ministri sacramenti. I960 ; an angi debeant, sionem sponsalium, i960 ; an reddi­ si compare sit manifestus peccator, tionem vel petitionem debili prohi­ 1970. beat, 2103, e, 2108, 2° ; ratio suffi­ ciens est communionem porrigendi Contritio, quid, 1665 ; est pars essensialis poenitentiae, 1660, II ; ejus cum instrumento, 1544, q. 4 ; item necessitas, 1666 ; doles, 1667, 1668 ; extremam unctionem, 1876, a; non praecedat absolutionem, 1669, I ; excusat a residendo Episcopos, post accusationem elici potest, ib., 2251. II ; eliciatur in ordine ad absolu­ Contemplatio, 18 43 ; gradus. 1845; tionem, ib., Ill ; una non potest gratiae, 1846 ; an debeant expeti 820 Index rerum alphabeticus. pluribus absolutionibus inservire, 1670. Contritio perfecta, 1671 ; ejus gradus, 1671, 2°; effectus, 1672 ; quandonain ante communionem sufficiat, 1549, 1550 ; ante alia sacramenta sufficit sola, 1436, 1437. — Contri­ tio imperfecta, v. Attritio. Contumacia, quoad censuras, 1263, 5°. Contumelia, in Deum vel Sanctos, v. Blasphemia ; in homines, v. Honor. Convalescentes,quoad jejunium, 1233; quoad auditionem sacri, 681 ; quoad 1 foras recitandas, 2218, 1°. Conventionalis poena, in contractibus, 184, 3°, 1121, fin. ; in sponsalibus, 1955, 2° ; in mutuo, excusat, 1109. — Pretium conventionale, in vendi­ tione, 1127, II, 3°, 1128, III. Convontualis missa, quid, 1612, 3°, nota 1 ; ad eam obligantur canonici, ib., 2263 ; post Matutinum dicenda, 1625, quaes. 2°. Conversio impetranda, conditio ut pro haeretico, etc., possit missa appli­ cari, 1600; est finis, quem inten­ dere debet nubens cum acatholico, 1994, II. o, 2038, 1°. Conversi ab haeresi, quomodo trac­ tandi, 1833. Convicium, contumelia, quandonam peccatum, 1212. Convictores alumni in domibus reli­ giosorum. cuinam possint confiteri, 1763, V ; quoad primam commu­ nionem sollemnem, 1574, c; viati­ cum, 2183, 5°, b; indulgentias, 1733, 3°, a. Convivia sollemniora, in tempore clauso, an prohibita, 1990, 2078, 2° : convivia instituere in loco sacra, quale peccatum, 582, 2°, c. Cooperatio ad peccata aliena, quid et quotuplex, 517 ; differt a scandalo, ibid, formalis non licet, 518; quando liceat materialis, 519 ; regulae speciales, 520. — Variae species cooperationis ; famulorum, 521 ; cauponum, 522 ; opificum, mercatorum, operariorum, 523 ; typographorum, bibliopolarum. 524 · in rebus illecebrosis, 525 ; in rebus politicis, 526, 2286 sqq. ; contra Ecclesiam, in spoliatione bonorum Ecclesiae, 526; in adrainistratione sacramentorum, 1439, 1970, 2077, quaes. Cooperator formalis, et materialis, quoad restitutionem, 986 seqq. — Cooperatores injusti, 976 ; —dubius, ad damnum, 977 ; per suffragium 984, quaes. ; coopérantes positive, 977, 992 ; negative, 988 ; ordo res­ titutionis inter ipsos 995; coop, ad detractionem, 1204. — Excom­ municationem incurrunt coopera­ tores efficaces, licet unus in cen­ sura nominet ir, 1263, 4°, a. — Quid quoad irregularitatem ex ho­ micidio, 1942, 1°. Copia confessarii, quando desit, 1550. 2°. Copula. V. Debitum conjugale, Inces­ tis, Adulteirum. Copulatio, in celebratione matrimonii, quid, 2077. Coquus, quoad jejunium, 1236, a, quoad opera servilia, 665, 4°. Corde contrito, quid significet in materia indulgentiarum, 1730, 3°, a. Cordis punctio, an liceat, 740, coroll Coriarii, a jejunio excusati, 1235; quoad opera servilia, 665, 5°. Corporale, pro missa, 1632. 3° ; lotio corporalium, 1633, 3°. Corporationes, Collegia, etc., perso­ nae morales, 872 ; in ordine civili, 873 ; in ord. religioso, 874. Corporis partes honestae, minus hone­ stae, turpes * 812. — Corpus pro­ prium, (piae cura ei adhibenda, 476, 4°, 814, nota 1, 819. Correctio filiorum a parentibus, 701, 3°. — Correctio, ex officio, 492, 495 ; si dubia spes emendationis, 493, 2° ; obligatio Episcopi, 2256; parochi, 2276. — Corr. fraterna. quid, 490 ; est praecepta, 491 ; quibusnam incumbat, 492 ; quando urgeat, 493 ; ordo servandus. 494, 495. — Correctio paterna, 490, b. — Ad quid teneatur, Superior erga delinquentem, 495, 2° : confessa­ rius erga alumnos corruptores, 497. Index rerum alphabeticus. ('orrelativn, quoad extensionem legis de casu ad casum, 172. Corruptio verborum, an excuset a bla­ sphemia, 598,1I; medici in causa mi­ litiae, an peccatum, 972, 2° ; custo­ dum in causa tributorum, 968, 3° ; alterius ad inferendum damnum, 979. Corruptio formae in sacramentis, 1403 seqq. ; verborum in Horis recitan­ dis, 2214, 1°. Corruptor, quando denuntiandus, 497. Corvi marini, in die jejunii prohibiti, 1227, 2°, a. Cosmopolltismus, 403, b. Craniotomia, reprobata, 744, I. Crapula, quid 366 ; ut causa luxuriae, 795,3° ; ut causa omissionis missae 1692, 5°. Crassa ignorantia, quid, 287, 3° ; num minuat voluntarium, 288, 111 ; num excuset a lege, 218 seqq. ; a censura, 1269 ; a reservatione, 1770, 3°; ab excommunicatione (quoad absolventes complicem), 1781, 3°; ah incurrendo impedimento, 2003’ II ; ab irregularitate, 1930, I. Crates, collocutio ad —, prohibita, 2164. Credenda, explicite, (piae, 427. Credita, quoad venditionem pretio non soluto, 1131. Creditores, privilégiai!, 1002 ; hypo­ thecarii, 1003 ; communes, (pio ordine veniant, 1004 ; condonatio, 1026. — Creditor creditoris potest substitui in causa restitutionis, 1025. Credo, pars missae extraordinaria, 1639, 1°, b, 672, 2°. Credulitas, fidei opposita per exces­ sum, 434. Crematio cadaverum, reprobata, 1387; societates ipsi faventes, 1330, b; cooperatio, 523, 3° c. Crimen, quid, 316 ; notorium, famo­ sum, 1190, 2° ; «piando manifestari possit, 1198 seqq. ; an possit in ju­ dicio contra testem publicari, 2310. Crimen, impedimentum dirimens, 2032 seqq. ; —sollicitationis, v.Sollicitatio. Crimen criminosum, in quo cooperatio 821 plectitur censura, 1294, o, 1332. — Crimina quae denuntiari debeant, 2306, 2308 ; quibus ex jure adnexa sit infamia, 1937, a; ob quae suspi­ cio haeresis oritur, 442, nota 1. Crines, si soli fuerint abluti, dubius baptismus, 1456, 1°; si deglutianlur, non frangunt jejunium ante communionem, 1557, b. Cruciatae Bulla, 1247 et 1248. Crucifixus, crux cum imagine ; sine eo celebrare non licet, 1631,3° ; sed in expositione SSmi removeri potest ib Crucifixi cum indulgentia toties quoties, 1727, 4° «, nola 2 ; 1729, 6°: 1740, 2°. — V. Crux. Crudelitas, vitium, 403 /, 409; eam exercentes in Cardinales, Episco­ pos, etc., excommunicali, 1324. Cruenta defensio, an liceat, 733 seqq. — Cruenta punitio, cui liceat, 730. Crux, cultus ei debitus, 534 ; crux cum indulgentia, 1726, 2°, 1729, 6° ; quomodo benedicenda, 1727, 4°, b; in missionibus, ib. Culpa theologica, juridica, lata. etc., 949, cond. 3» ; si est t heologice levis, an inducat obligationem restitu­ tionis, ib. Cultus, (piid, et quotuplex, 531 ; latriae, 533 seqq. ; duliae, 536 seqq. : debitus SS. Sanguini et SS. Cruci 534 ; B. Μ. V., 537 ; Sanctis et ange­ lis, 538 ; SS. Reliquiis, 539 ; SS.Ima­ ginibus, 540. — Exempti in his subsunt Episcopo, 2189, 2°. Cultus publicus, quandonam adsit, 531, 3°, a; in festis, 656; falsus, superfluus, 554. — V. Religio, Su­ perstitio. Cultus disparilas, impedim. dirimens matrimonii, 2037 ; cultus taxa, 551, b; libertas, 444-447. Cumulandi potestas in matrimonii dispensationibus, 2047, 3°. Cura animarum, in ea exempti sub­ sunt Episc., 2189, 5°; bonorum Ecclesiae, 2244 ; infirmorum, 1854 (v. Parochus) ; filiorum (obligatio parentum), 700 ; parentum (obli­ gatio filiorum), 694, 2° ; consangui­ neorum necnon pupillorum, 702 ; proximi in necessitate, 485 seqq. ; 822 Index rerum alphabeticus. in proprium corpus, 476, c. — Cura praescripta in asservanda SS. Eucharistia, 1583, a. Curator minorum, quis sit, 698, 858 ; ejus obligatio, 702 ; hujusmodi mu­ nus clerico interdicitur, 2226. Curatores scholarum, eorum obligatio, 717. Curiositas in secreta aliena, 1189. Currus ducere in festis, ex consuetu­ dine, licet, 665. Cursores, a jejunio excusati, 1235. fussions missali supponendus in missa 1631, 5°. j Custodes agrorum et syl varum, ad quid teneantur, 730, 4°, 988, 2305 ; infantium, infirmorum, domus, gregis, excusantur a missa, 682, 683 ; carceris, ad quid teneantur, 2330, 2311, nota; finium Status, quid possint, 730, 4°; bonorum heri, quando restituere teneantur, 706, 3°, g. D Daemon, ejus potestas, 558 ; pactum cum eo 559 ; quale peccatum, 560 seqq. ; societas cum diabolo, pro­ babile signum reprobationis, 573, 4°. — Peccatum cum daemone, 805. — Maledicere daemoni, sibi imprecari daemonem, an blasphemia, 598, 3°. Daemoniaci, a daemone vexati, quo­ modo a confessario tractandi. 1840. Daemonolatria, 556. Damnati, non sunt objectum caritatis, 476 ; pro iis nequit applicari missa, 1600. — V. Capite damnati. Damnificans in spiritualibus vel in aliis bonis, 513, 928, 1205. 121». Damnificatio injusta. 919 seqq. du­ bia, 949, condit. 4», 99i, 11. 999. Damnificator injustus. 948 seqq variae conditiones ut obligetur ad restitutionem, 9 49 ; an sufficiat culpa mere juridica, ib., cond 3‘ ; de eo qui errat, 950. — Damnificatores injusti varii. 951 — Dam­ nificator pauper. 999, 3°, r. Damnum creditoris ratio differendi restitutionem, 1020 : nullum dam­ num excusat a fractione sigilli, 1860, b; quandonam legitimam reddit cooperationem, 520. — Dam­ num emergens, v. Lucrum cessans. Debiles, quoad jejunium, 1233. Debita, in quo ordine solvenda credi­ toribus, 1001 ; an restituenda cum damno creditoris vel tertii, 1020 ; incerta, cui restituenda, 998, 999, 1029 ; an restituenda, si dubia est solutio, 947 ; an cessent, si prae­ scribantur, 899. — Debitorum con­ tractio est alienatio, 1354, c. Debitor, quando excusetur a solu­ tione, 1017 ; an in aequali gravi necessitate, 1019 ; cedens bona sua. jus habet ad sustentationem. 1023 a debitore an salaria vel dona reci­ pere possit, ib. — Debitor, an possit per celebrationem missae debitum exstinguere, 1615, 2°, b; an per missam lunationis, 1609, 3°. — Debitor, an possit Religionem in­ gredi 2138, b ; debitor religiosus, 2158, 3°. Debitum conjugale, quid. 1967. 1. 1°, a. 2092. — Liceitas actus con­ jugalis , a) Ex parte personarum, 2093 ; quid in casu impotentiae supervenientis, 2095 ; volo cas­ titatis obstrictus potest reddere, et quandoque petere, 2096 ; quid de conjuge dubitante de valore sui matrim., 2094.— b) Ex parte finis licitus ad generandam prolem, ad reddendum debitum, ad vitandam incontinentiam, 2098 : ob solam vo­ luptatem non liret, 2099. — c) Ex parte circumstantiarum : modus quoad silum, 2100 ; quoad locum, 2101 : quoad tempus : in diebus s. communionis, 2102, 1562, 2° ; tem­ pore fluxus menstrui, praegnatio­ nis, lactationis, morbi, 2103. — An liceat, si conjux nullitatis matrimonii ignarus, debitum petat, 2081 3°, c. — Obligatio reddendi vel petendi, 2104 ; negare debitum, an et quale peccatum, 2105; quando cesset, 2106; causae excu­ santes. 2108 ; an cesset propter multiplicitatem prolis, 2109. Decalogus ordo et ratio praecepto- Index rerum alphabeticus. 823 missae, 1600. — Defuncti religiosi, rum, 528 ; quomodo sciri debeat, ubi tumulandi, 2188, 5°. 427, Π. .Missa pro defunctis, quando legi Decimae, an obligatoriae, 553. possit, 1642, 1° ; an pro vivo appli­ Decisiones SS. Congregationum, 169. cata valeat, 1001 ; an in tricenario Declarationes legis a legislatore, quae­ nam indigeant promulgatione, 168 ; Gregoriano legi debeat, 1622, II, 2° ; quae sint leges missae funda­ — tribuli, quaenam requirantur, tae, 1612. 967, 1°, a. Die commemorationis omnium Decoctio, i. e. status debitoris sol­ defunctorum, 1res missae conce­ vere cessantis, 1021, 1° duntur, 1609, 4°, 1626, 1°. — V. Decreta Roman, Gongreg., 169. Defectus, quinam pariant irregulari­ Missa, Indulgentia. tatem, 1933-1938 ; quinam sint Degradatio, poena canonica, 1379 Deismus, De istae, 437, II. impedimenta, 1946. Defectus naturales ; eos revelare, Delectatio morosa, 354 ; peccatum. quale peccatum, 1201 ; quando355 ; de opere malo, an induat ejus malitiam. 356. 357 ; de cogitatione nam sint materia sigilli, 1865 ; num delecti, sponsis dent jus vel cognitione rei malae, 357, II; sponsalia solvendi, I960 ; an ab de opere conjugii futuro vel prae­ ipsis debeant manifestari, ift., terito, 347, 357, III. quaes. ; an aliquando excusent ab Delectatio sensitiva, venerea, 767 ; propter eam agere, quale peccatum, integritate confessionis, 1697, 3°, seqq. ; — in re vendibili, quan­ 769 ; an et quomodo resistere donam manifestari debeant, teneamur, 322. — V. Luxuria. — 1123. Delectatio, an possit esse finis Defectus in sacramentis administran­ actionis, 307 ; an liceat opus conju­ dis, quinam essentiales, 1404 ; gii propter delectationem, 2099. quoad materiam panis et vini in Delegata jurisdictio, 138, 3°. 229 seqq.; quando possit subdelegari, 232 ; missa, 1528; quoad rubricas, 1639 ; quando cesset, 233, 1759 ; in foro quoad validitatem confessionis, sacramentali, 1754-1759, 1774, II ; 1706 ; quoad ordinationem 1902. in materia censurarum, 1257, 1280— Defectus in absolvendo com­ 1286; quoad sponsalia, 1951, IV, missi sunt corrigendi, 1856 seqq. ; 2°; c; quoad assistentium matri­ item in ordinatione, 1903. monio, 2072 ; quoad exsecutio­ Defendentes doctrinam prohibitam a nem dispensationis, 2054. quibus muneribus arcendi, 441. Delegati ad principes, eorum officia, Vide Defensores. 2289 ; a S. Sede 232 ; ad universi­ Defensio, v. Aggressor, Cruenta. tatem causarum, ib., 2°, b. Dele­ Defensor, seu reus in civili judicio, gati ad absolvendum a censuris, v. Reus. quid si clausulas Rescripti negliDefensores haereticorum, de haeresi ganl, 1288 ; vel dispensando in suspecti, 1316, 3° ; defens. libro­ matrimoniis, 2054. rum prohibitorum, excommunicat i, Deliberatio, requisita in votis, 625, 4° ; 1317, 2°, b. in contractibus, 1044, 4° ; in sponsa­ Defloratio virginis, quid, 776. — De­ libus, 1951, II ; in matrimonio, florator, 956 seqq. 1971, 3°. — Deliberatio de consensu Deformitas corporis, irregularitas, praestando, quando peccatum. 338, 1934. — Se deformare, quando IV. virgini liceat, 756, III, 1°. Defraudans Imbuta, ad quid teneatur, Delictum. 316 ; notorium, 1190, 2°, 1422 ; materia censurae, 1263. 967. . ! Defuncti, jus ad faman possident, i Denegare sacramenta, quandonam oporteat, 1423 seqq. ; quandonam 1190. 1° ; sunt capaces fructuum Index rerum alphabelicus. absolutionem, 1815 ; schedulam Desiderium possidendi Deum, actus confessionis, 1867, IV. — Denegare spei. 456, IV : actus caritatis, 46' debitum, an et quando liceat, — Desiderium mortis, 755 ; favo­ 2105 fin., et seqq. rum spiritualium, 1847, quaes, Denudatio, quandonam peccaminosa perfectionis in animis piis, 1841, ex parte agentium 515, 8°, 516, 3°, 1° ; sanationis in recidivis, 1832, 1°. a; ex parte aspicientium, 812-816 ; Desidia, quid, 372. ex parte conjugum, 2111, 1°, b. Denuntiatio, in genere, quid, 2304 ; Desolatio spiritualis, v. Ariditas. evangelica vel paterna, canonica, Desperatio, quid. 463, 1°. — Reg. practicae, 464 ; pro articulo mortis, judicialis, ib. — Obligatio denun­ 1853, 7° ; pro cura recidivorum. tiandi, ex justitia, caritate, prae­ 1832, 1°. cepto Superioris, 1198, 2305 seqq. ; denuntiatio criminis, quando illi­ Destruens bona Eccl. Rom.. an excornmunicatus, 1325, 3°. cita, 2308. — V. Correctio. — An quis debeat seipsum (conjunctos) Determinata sit materia in venditioni 1122; in contractibus, 1035, 6°; denuntiare, 2307, a et b. — Denun­ tiatio, corruptoris Superiori fa­ in consecratione S. Eucharistiae cienda, quando liceat, 494, 2°, 497 ; 1525’; in applicatione missae, inten­ haereticorum, 443 ; corypheorum tio sil determinata, 1598; 3°; de­ terminatus sit sacerdos pro ma­ sectae damn., 1330, b; nominis complicis, 1701 ; pravorum libro­ trimonio delegatus, 2072, a. rum, App. L. C., can. 1397 ; con- Detestatio peccati, an sit idem ac do­ lor, 1665. fessarii sollicitantis, 1356, 1794 seqq. ; ordinandi indigni, 1915 ; Detinens bona Eccl. Rom., 1325; falsa denuntiatio confessarii (cen­ vel locorum piorum, 1337. sura et casus papalis), 1327,1771,1°. Detractio, 1195; quale peccatum. Denuntiatio impedimentorum matri­ 1196 seqq.; an licita cum justa monii. obligatio stricta, 2065. — causa, 1198 seqq. ; eam audientes, V. Proclamationes. 1202 ; gaudentes de ea, 1203; co­ Depositio, poena canonica, 1378. opérantes ad eam, 515, 2°. 1201 Depositum, contractus gratuitus, — Libri, in quibus religioni detra­ 1092-11·'.’I. Deponens, ib. — De­ hitur, prohibiti, App. C. L., can. positarius, 1093. 1399, 6°. Deputati, eorum officia, 2286 ; an te­ Detractor, quomodo teneatur ad re­ neantur electioni se subjicere, ib. stitutionem famae, 1205; quando 2° ; quid si clerici eligi debeant, < excusetur, 1207 ; regulae praeli527, 2o, 2226, c. ' cae, 1209. Derelicta bona, cui cedant, 884. Devoti, de devotis denegant ibus debi­ Derogatio legis, 259 seqq. tum conjugale, 2105, 2°, b. — \. Descendentes, haeredes legales, 1076, Poeni ten tes pii. IV, 1° : haeredes necessarii, 1081. Devotio, 543 ; ejus obligatio, ib.; Desertores milites, ad quid teneantur, fons et causa, 544 ; effectus, 545; requiritur in susceptione sacramen­ Deslderiuni. 346 ; pravum, quale pec­ torum, 1438 ; speciatim communio­ catum, 347 ; quandonam multiplex, nis. 1554 ; in recitatione Officii 328. Reg. 1‘, 2*. Quid, si sit sub divini, 2217. — Libri devotionis conditione, 349. q. I ; si optetur quandonam prohibeantur, App. C. malum temporale ad bonum finem, L., can. 1399, 5°, 11°. ib.. q. II ; si sponsi optent copulam Diaconatus, ordo sacer, sacramen­ futuram. 347 ; si conjuges eam tum. 1888, 2°; materia et forma, optent, 2111. 2°, fin. ; si optent ut 1901. 1°; quid subdiacono confe­ non nascatur proles, 2116, 1». rat. 1893 ; ejus officia, ib.; non Index rerum alphabelicus. 825 praerequirilur pro valore presby­ seu conversionis, an speciale pecca­ tum, 1648. teratus, 1888, II, 2° fin. Diaconus. ejus ordinatio, 1901 ; offi­ Dilatio, in materia sacramentorum : — baptismi, 1451, c; communio­ cia, 1893: aetas canonica, 1919; administrans Eucharistiam in mor­ nis paschalis, 1571 ; applicationis tali mortaliter peccat, 1417, b; missae pro populo 1606, III, 1° ; quid si in mortali ministret ad missae ex stipendio debitae. 1611 ; altare, 1419, 2 ; minister extraord. poenitentia sacramentalis, 1723 ; baptismi, 1462; Eucharistiae, 1535; absolutionis, 1816, 1831 ; matrimo­ quo ritu id facere teneatur, ib. ; nii post sponsalia, 1956, 3°; quid, an irregularis, si Euch. sine licentia si locum habeat post proclama­ tiones, 2062, 4°. ministret, 1945, c. Diaria quando prohibita, 453, 1°, App. Dilectio erga Deum, 465 (v. Caritas) ; C. L. can. 1386 ; nihil in pravis erga proximum, 476 ; praeceptum. diariis publicetur, ib. - - Sacerdotes 499 seqq. ; signa communia et spi et religiosi nequeunt diaria mode­ ci alia, 498, 501 ; parentum erga rari, sine licentia Ordinarii, ib., filios, 699. § I ; in seminariis lectio diariorum Diminutio virtutum, 416 seqq. an prohibita, ib., nota. — Quid de Dimissi e collegiis, seminariis, ( )rd iis, (pii diaria nociva exponunt, vel nibus religiosis, quaenam lestiiis cooperantur, 522, 4°, 524. — monia afferre debeant, 2144, €>0 r Bona diar. commendanda a paro­ Dimissio vel ejectio re'igiosorum, chis, 2278, 6°. 2173 ; quomodo in processu proce­ Diffamatio, v. Detractio. dendum, 2174 ; ejus effectus, 1362, Differre absolutionem, v. Absolutio. Difficultas, an excuset a lege, 153, 3°, Dimissoriae, diinissoriales litterae, 154, 221, 223; an excuset ab in­ quid, 1908 ; requisitae ad licitam tegritate confessionis, 1698; a voto, ordinationem, ib.; etiam pro reli­ 626, c, 635, 2°. giosis, 1910, 2187, 6°. — Punitur, Digitus, quoad irregularitatem, 1934, qui sine his ordines sacros confert 1°. vel recipit. 1361, 1367 : vd dimisso­ Dignitas in Capitulis. Episcopo, via­ rias illegitime concedit, 1370. ticum ministrare debet, 1537, 1°. Diploma inventionis, artium induDignitas in beneficiis, quid, 1340, strialium, etc., 856. c; quomodo dijudicanda, I & i r Discessoriales (litterae) episcopi, 2°; quoad susceptionem sacraquoad clericos Americani petere mentorum, 1423; quoad collatio­ cupientes, 2253, fin. nem sacramentorum, 1415-1452; Discessus e territorio legislatoris tollit quoad censuras, 1340, 1368. obligationem legis, 206, 217, 5°; Dilapidatio bonorum es parte patris, an in reservationem peccatorum influat, 1779, 2°, c; discessus con­ quale peccatum. 700, 3°, b; ex jugis infidelis, quandonam det jus parte viri, 871, II, b; an propter ad novas nuptias, 1982, 2°. dilapidationem viri uxor possit Discipuli, eorum obligationes. 709. abscondere bona sua, ib. Dilatio in votis implendis, 631 : in Disparitas cultus, impedim. dirimens matrimonii. 2037. Pro praxi, 2039. restitutione facienda, 1008, 926; dii. actus fidei, 426 ; actus spei, Dispensatio legis, quid 227 ; quotuplex, 228 ; quis possit dispensare, 460 ; actus caritatis, 472-474 ; 229 ; potestas dispensandi, ex parte acquisitionis scientiae credendo­ rum, 427, II ; monitionis fraternae, Superioris, 230 ; ex parte inferioris, 493 ; monitionis ex parte confes231 ; delegata, an possit subdelesarii. 1810; denuntiationis sollici- 1 gari, 232 ; quando cesset, 233 ; an tantium, 1799. Dilatio poenitentiae · dispensare possit Papa in jure eccfe- 826 Index rerum alphabeticus. siastico, 234 ; an in jure divino, libus, 2221, III.— Andisp.facultas 135, 234, I, 2°; Episcopus, ib., II, sil Superioribus exemptis concessa, 235 ; parochus, 234, III ; confessa­ 2187, 4°. — An dare pecuniam pro rius, ib., X ; regularium praelati, dispensatione sit simonia, 585. 589. — Dispensatio ad cautelam, quid ib., IV ; an quis dispensare possit efficiat. 234, 1I‘ 3°, 2044. cum seipso, 236. — Quid requira­ tur ad disp. validam, 237, 239 ; Dispensatio « jejunio favore infir­ tacita, praesumpta de futuro, metu morum, 1559, IV, 3° n. 3, 1561. extorta, mentaliter concessa disp., Dispersi religiosi, ad quid teneantur, an valeat, 239, 2° ; an valeat disp. 2192 ; quibus privilegiis gaudeant, 2193 4°. denegata et ab alio petita, 239, 1° ; licita dispensatio, 240 ; disp. sine Displicentia de malo non patrato est peccatum, 351. justa causa, quale peccatum, 240, b ; quando dispensare t eneatur Dispositio in susceptione sacramenti, qualis requiratur, 1436 : qualis in Superior, 241 (v. Obrcptitia, Subropbaptismo adultorum, 1474 ; in con­ titia, Motu proprio). — Interpreta­ firmatione, 1500 ; in susceptione tio dispensationis, 242 ; usus, 243 ; communionis, quae dispositio ne­ utens valida disp. illicite impetrata, cessaria, 1547 ; quae conveniens, an peccet, 244. — Cessatio, 1554 ; pro prima comnuinione, 245 seqq. ; quid, in dubio an casus 1573, 2°, 3° ; pro frequenti commu­ dispensatione indigeat, 248 ; an nione 1577 ; pro extrema unctione, subdito liceat petere dispensatio­ 1882 ; in revalidatione matrimonii, nem ex causa dubia, 241, q. II. 2081, II, d, fin., 2087, 5°; disp. Dispensatio votorum, 641 seqq. — poenitentis sit moral, certa ut pos­ Qui possint dispensare, 642, 646. 3°, sit absolvi, 1813 ; signa certae dis­ 1999 ; a votis religiosis, 2179 ; a positionis ordinaria, extraordina­ juramentis, 647. — Quid sil dispen­ ria, ib., 2° ; dubiae dispositionis, sare commutando, 649, 6°. — For­ ib., 4° ; an sufficiat dubia, disp. ad mulae petendi dispensationes, App. dandam absolutionum, 166! ; quid II secundi vol. interpretativa, ib., nota. Dispensatio quoad opera servilia et missam in die festo, 664, 681 ; Disputatio cum haereticis, an vetita, quoad jejunia et abstinentiam, 451. 1240 seqq. 1245. — Variae dispen­ Dissensio, 504, 4°. sationes in lege jejunii et abstinen­ Dissensus parentum, an irritet spon­ salia, 1951, 1°; an matrimonium, tiae, 1247 seqq. 1972. IV ; quandoque dat jus res­ Dispensatio a poenis vindicativis, 1376, Il ; a quonam concedatur cindendi sponsalia, 1958, 3°. Dissimulatio, quid, 1179, fin. : dissiin casu urgenti, 1377. ; mul. sacramenti, 1429, II : fidei, Dispensatio in impedimentis matri­ monii, 2041 seqq. ; vide Impedi­ 430. menta — Dispensatio ab ipso ma­ Distantia locorum, qualis excuset a missa, 681, 1° ; a praemittenda con­ trimonio, 1987, a matrimonio con­ fessione ante communionem. 1550, summato infidelium. 1989 ; ab in­ 2° ; — In qua distantia auditio terpretatione facienda, in casu Apos­ toli. 1988. 3°. — Dispensatio a missae sufficiat, 671 ; sacerdos va­ lege proclamat ion is, 2063 : quid, si lido absolvat, 1663, 2°, quaer , vel sponsi sint diversae dioecesis, 2064. valide consecret, 1525, 1°. — Disp a sponsalibus, an adhuc Distillatio carnalis, quid, 763, 6°, 790 ; detur. 1956, in nota. — Formulae, < quid de ea sentiendum, 799. App II sec. vol Distinctio peccatorum specifica et Dispensatio ab Officio divino 2220 ; i numerica. 323-326 ; virtutum, 387generalis non datur pro mililan- * 411. 827 Distractio voluntaria in celebratione natas, puniendi, 441. — Libri, qui missae, 16-40 ; in recitatione Officii, errores aut res pravas docent, pro­ 2215 seqq. ; in oratione, 549, 2°. hibiti, App. C. L., can. 1399, 6°-9°. Distractus minister sacramenta va­ Docilitas, pars prudentiae, 393, I 5». lide conficit, 1412, nota i. Quid Doctrina ciiristiana, ab Episcopo in vero, si confessarius distractionem visitatione tradenda, 2252 ; a pa­ patiatur, 1706, 1°, c, 1709, II, c. rocho 2269 seqq. ; a parentibus. Distribuere communionem in statu 701, 712 seqq. ; a religiosis etiam peccati, 1417, b. exemptis, 2189, 3° d. Distributiones chorales, quid, 2261, 4°. Documentum ad Curiam episc per­ Dives sacerdos potest recipere stipen­ linens, si destruatur, immutetur, dium pro missa, 1608 ; div. credi­ etc., excommunicationem secum trahit, 1341. tor, an pauperibus postponi possit, 1005. — Divitum munus erga pau­ Dolor poenitentis necessarius, 1666; peres, 488, 489. an sit mortale, venialia confiteri Diversitas virtutum (legum), radix di­ sine dolore, ib., 1° ; an sufficiat doversitatis peccatorum, 323 seqq. ; lere de uno venialium, ib., 2°. — — objectorum totalium, radix mul­ V. Contritio. Dolus, contra prudentiam, 397. 2° , in tiplicationis peccatorum, 330. Divinatio, daemonis invocasio, 557. contractibus, contra justitiam. 921. — Variae divinationes, 562 seqq. ; 1045, 1123, 1129, 1168, 3°; in an semper grave peccatum, 563. ineundo matrimonio, 1971 ; in — Divinatoria virga, vjuid de ea professione religiosa, 2137, c, 2148, sentiendum, 565, 111. — Libri qui 4°, Quid si professio, nulla decla­ divinationem commendant, prohi­ retur ob dolum, 1362. — V. Fraus. biti, App. C. L., can. 1399, 7°. Domicilium, quasi-domicilium. quoad Divitiae supervenientes, an dent jus leges203 ; quoad baptismum, 1461 a sponsalibus recedendi, 1960, 4°. quoad ss. ordines, 1907 ; quoad — in sensu oeconomislarum, 1149. matrimonium, 2074, 2°, 3° ; quoad Divortium a vinculo, per consensum proclamationes, 2061 ; quoad sub­ mutuum fieri nequit. 1984 ; fit jectionem jurisdictioni, 1752, 1°. per mortem alterutrius conjugis, Domi nati va potestas, quid. 637. 2165 ; 1985 ; quandonam per sollemnem cui insit, 638, 2166, II ; an con­ ferat jus ferendi censuras, 1256. professionem, 1986 ; vel per dispen­ sationem Papae 1987 ; vel in casu Dominica dies, observanda. 654 ; quo­ Apostoli, 1988. modo instituta, ib. Divortium imperfectum, a toro et ha­ Domini, heri, ad quid teneantur erga famulos, 707 seqq. bitatione, 2122; justae causae, 2123 ; quanam auctoritate facien­ Dominium, quid et quoluplex, 841 ; quid dominium semi-plenum. 841, dum, ib. 1°, a, el 2°. — Post divor­ 2°, b; plenum, ejusque effectus, tium, quid possint conjuges quoad 842 ; directum, seu nudae proprie­ ingressum in Religionem, vel su­ tatis, 843. — Objectum dominii, sceptionem s. ordinum, ib., 1°, d et 851, 852 ; jus acquirendi, 851, 1° : 3°, b; quid de educatione eorum tituli, ibid. 2°, 877; theoriae contra­ filiorum, apud quem, et cujus riae, ibid. 3° ; an fama sil objectum expensis, 2124. dominii, 1190 seqq. ; an alii homi­ Divortium civile, 2126; quid liceat nes, 853, 753 ; an proprii ingenii conjugibus, advocato, judici, offi­ foetus, libri, opera artis, etc., 855 ciali civili, ib.. 3°-0°. — Libri divor­ seqq. — Subjectum dominii, 857. tium licitum statuentes, prohibiti — Dominii acquisitio, 87", seqq. App. C. L·., can. 1399, 8°. Divulgatio legis, 161 ; facti. 1190, 2° Dominium bonorum ecclesiasticorum, Docentes propositiones a S. Sede dam­ 873 seqq. ; — communitatum. 872. 828 Index rerum alphabet icus. — Quarum rerum dominium reti­ in dubio observandae, 45 ; dubium neat religiosus, 2155 ; vel clericus peccatum ratione materiae, 337, II beneficialus, 2246 seqq. ratione consensus, 338. Dominium temporale Rom. Pontifi­ Dubius in fide, infidelis, 441, q. I ; cis usurpantes vel detinentes, sunt dubius daemonis interventus in excommunicati, 1325. aliquo effectu, 560, 2 ; dubium Dominus rei. si certus vel dubius jus Superioris praecipientis, 5i, quomodo facienda sit restitutio, 693, 2167, quaes. 2 ; dubie justum 997, 998, 939, II; si adiri nequeat, bellum, 750 ; dubius cibus esuria­ 999 ; quid, si re sit abusurus, lis, 1227, 2°. 1020. — Dubium circa materiam et for­ Domus, an locari possit meretricibus, mam sacramentorum, 1407 seqq. Dubius baptismus, censetur va­ 525, 3°. — Domus religiosorum. 2134, 1°, nota, 1, 2185, 2189, 1°. lidus in ordine ad matrimonium, 1479, b, 2039. — Dubia consecra­ Dona Spiritus sancti, 413, in genere, tio, quandonam, 1525 ; quid la­ ibid. 1°, a; in specie, ibid. b. Beaciendum cum particulis dubie con­ titudines, ibid. 2° ; fructus, ibid. 3°, secratis, 1527, II — Dubia reser­ 415. vat io peccati, 1769, 4°, 1778, 3°; Donatio (contractus gratuitus), quid, peccata ut dubia accusata et nostea quotuplex ; ejus forma el effectus, ut certa recognita, 1696. — Dubia 1063· — Qui possint donare, 1064 ; ante matrimonium, 2004 ; post qua ia bona. 1065 ; ante accepta­ matrimonium, 2094 ; dubia impe­ tionem an va'ide, 1066 ; post accep­ dimenti dispensatio, 2050, II. tationem, an possit revocari, ib. ; qui possint accipere donationes, Ductores in viis ferreis, die festo, 668, 1067 ; quid, si donator aut dona9°. tarius ante acceptationem moriatur Duellum, 7 46 ; (piale licitum, 747 ; illicitum, ib.; libri duellum licitum f068 ; quid de donatione mortis statuentes prohibiti, App. C. L, causa, ib. II. can. 1399, 8° ; duella academica, Donatio simulata, an pro restitutione 747, II, b ; poenae in ducllanles et valeat. 1014, 3° ; item gratuita, ib., eorum complices, 748, 1338. 4°. — Donatio ad causas pias, privilegiata, 1064, 1083, q. 111, 2°. — Dolia (cultus) 536 ; quibus exhibenda, 538 ; — 689. Donatio, quandonam careal simomae labe, 588 1°. — Quae dona­ Duratio celebrationis missae, 1640; actus contritionis, 1669, 1. tiones religiosis liceant, 2157, 3°, a, 2154, 2°, b ; quae non ; 2154, Durities erga pauperes, 488, Reg 3·. 2°, a. Dos incompetens, causa dispensandi Dux exercitus, ejus obligationes, 751, 971, 978, 988, 2290. m imped, matrimonii, 2049, 3°. — Dos monialium exigitur nec alie­ nari potest, 589, 5°, 2146. E Dotalia bona uxorum, 863 seqq. Ebrietas, 409, 758 ; quale peccatum, Dotes confessarii, 1786 seqq. 759 ; an liceal se inebriare ad expel­ Dubitatio confessarii. 1786 seqq. lendum morbum, ib., 5° ; ad vitan­ Dubitatio temeraria, 1191, 2°, quale dam mortem, 760 ; an liceat alios peccatum. 1193 seqq. ad ebrietatem provocare, 759, 2’: Dubium, in genere, quid 41 ; strictum, ut majus malum evitetur, ib., 3’. 42. 75 , latum. 42, 76, 77 ; nega­ — Quid de malo in ebrietate com­ tivum, positivum. 42, 2° ; specula­ missio 750, II ; an sit accusan­ tivum, practicum, tb., 4° ; facti, juris, etc., ib , 3°. — Principia in dum in confessione, 1692, 5° — dubio tenenda. 4 4 seqq. regulae Quid de pollutione, quae ex ebrie- Index rerum alphabeticus. tale provenit, 795, 9» ; de coope­ ratione ad ebrietatem, 522, 2“ Ebrius tenetur lege positiva, 196 ; si est vitae agressor, licite occiditur, 734,2°; missae invalide assistit, 076, 4°; invalide vota elicit, 625,1°; et contrahit, 1037 ; erga ebrium an detur obligatio debiti conjugalis, 2105, 1°, 2103, 4° nata 2. — An, esse ebriosum, possit resilire a contractu, I960, 1°. Ecclesia (ul societas) jure possidet bona temporalia, 873 ; item bapti­ zat filios acatholicorum, 1471 seqq. Ecclesia (ul templum), -quando cen­ seatur violata, 1629, I ; exsecrata, ib., Ill ; quomodo iterum sancti­ ficetur, ib., II et III. — Quomodo in ea sacrilegium committi possit, 582 ; an exhibitio theatralis, etc., ibi tolerari possit, ib. 2°, c, fin. — In aliena ecclesia celebrans, quid observare debeat, 1643. — Quoad visitationem ecclesiae ut quis lu­ cretur indulgentias vel jubilaeum, quid observandum, 1733, 3°, 1734, 1°, 1737, 1, 1°. — Ecclesiae exemp­ lorum, an visitari possint ab Epi­ scopo, 2185, I, 2189, 1» c. Ectopici fetus, 740, § 2. Edentes mandata contra jurisdic­ tionem eccles., 1322 ; legem vel decretum contra libertatem vel jura Ecclesiae, excomm., 1321. Educatio filiorum (etiam illegitimo­ rum) corporalis, 700 ; spiritualis, 701. - Post divortium, cui paren­ tum incumbat, 2124. Effectus mali actionis, quando impu­ tables, 314, 322, II ; quando, non, 315; an confitendi, 1692, 5°. — Effectus peccati mortalis, 339 ; pec­ cati venialis, 344. Egressus o monasterio, quale pecca­ tum pro viris, 2161. - Egressus monialium, v. Clausura. Egres­ sus e Religione an liceat propter necessitatem parentum, fratrum, 2138. 3° ; quos eiïectus producat, quoad vota, 2178, 2179. Electio status ; regulae pro confessa­ rio, 1849, 3° et 5°, 2143 ; an sit in arbitrio filiorum, 696, 2°, 1952, 829 1972, IV, 2138, 4°. — Electio paro­ chorum ab Episcopo 2254 ; depu­ tatorum ad comitia, 2287 seqq. ; candidatorum ad beneficia, 2240 seqq. ; indigni vel minus digni ad officia, 929 ; indigni ut excludatur indignissimus, 2288. — Electio confessarii, quibus competat, 1752, 2°, 1758, fin. — In electione R. Pon­ tificis - crimina committentes, ex­ communicati, 1314. Electores, eorum officia, 2287. — Electi (elegendi), an teneantur elec­ tioni se subjicere, 2286, b. Electrica lux, v. Candela. — Elec­ trica vis adhibita ad necandum fetum, 744, I. Electuaria, an prohibita die jejun., 1225, 4°. Eleemosyna, quid, divisio, 485, II, 486, a; forma, ibid, c; ejus prae­ ceptum, 486, b, 487 ; regulae, 488 ; quibus danda, 489, q. 1 ; ex quibus bonis ib. II ; imponi potest pro satisfactione sacramenlali, 1719; quantitas eleemosynae dandae in jubilaeo, 1737, 11, 2°. Eleemosynae pro missis (v. Stipen­ dium). Emancipatio filiorum, 698 ; femina­ rum, 705. Embrvotomia. 744, I. Embryulcia, 744. Ementes bona eccies. usurpata, an excommunicati 527, 5°-7°, 1325, 1337. Emphyteusis, 1156. Emptio-Venditio, 1118; causae vel tituli res emendi minoris pretii. 1129, 111, 1130. — V. Venditio. — Emptio, quandonam sit simoniaca, 584 seqq. Emptor, quoad eviciionem rei emp­ tae, 1126, 1 ; quoad mercem, 1131 ; quoad solutionem pretii, ib.; quoad rem furtivam bona vel mala fide emptam, 939, I, 942, II. En ergo, indulgentia huic orationi annexa, 1734, 2°. Ephemerides, v. Diaria. Epiclesls, 1530, in nota, 2. Epikeia. 173, 402, c; quoad libros prohibitos, 455 ; in administra- 830 Index rerum alphabeticus. 1385 seqq. ; quoad res politicas, lione viatici, 1544, q. II ; vel licen­ 527 ; quoad sacras reliquias et tiae (quoad paupertatem), 2157, 4°. imagines, 539, 3°, 540, 3° ; quoad Epilepsia, 293, III. A. epileptici irre­ disputationem publicam cum hae­ gulares, 1935 ; iis quando neganda reticis, 151 ; quoad disputationem communio, 1546, 3° ; quoad extr. cum socialistis, ib.; quoad jura­ une., v. Phrenetici· menta. 617, III A, quoad exor­ Episcopatus, ordo, verum sacramen­ cismos, 622 ; quoad vola irritanda. tum, 1887 ; an distinctum a pre­ 638, a, c; quoad festa instituenda, sbyteratu. 1888, Il ; an validum 651, fin ; quoad oratoria erigenda. absque presbyteratu, ib, 2° ; ejus 678. 679, 1627 ; quoad adminispotestas et officia, 1891 ; materia trationem bonorum Eccl., 875. II. et forma, 1901, 3° ; quae aetas 1053 ; quoad legata. 1083, III, 2°, c. canonica, f919. — Translatio reli­ 1621 ; quoad bona usurpata, 1031, giosi ad episcopatum, 2181. 2° ; quoad locum baptismi. 1481 ; Episcopus, quid sit, 2250 ; confi­ quoad cultum SS. Sacramenti ciens in mortali chrisma, vel oleum, etc., an peccet, 1418, quaer., 3°; 1581 ; quoad missae stipendia. 1608, 1612 ; quoad reductionem jure oratorii fruitur, 677, b, 1627, missarum, 1620 ; quoad binatio1° ; potest sibi confessarium eli­ nem. 1626, 2° el 3°; quoad vasa gere, 1752, 2° ; an possit ingredi sacra, 1630. 1632, 1° et 2°; quoad Religionem 2137, g; in Religione ad quid teneatur, 2181 ; quando vestes sacras, ib. ; quoad approba­ censuris plectatur, 1260, c. tionem confessarii, 1755seqq.; spe· Potestas ordinis m Episcopo, < iatim confessarii regularis, 1763; fill quoad confirmationem,! 197 . vel confessarii monialium, 1764; quoad ordinem, 1901 ; quoad sacras quoad casus reservatos, 1768, 1772, benedictiones, till, 1630, A, 1631, 1771. 3° ; quoad indulgentias, 1727, ***•Jo · 3°; quoad jubilaeum. 1737, 1°; Potestas jurisdictionis, 138 ; fe­ quoad denuntiationem sollicitan­ rendi leges, 111, 159; dispensandi, tis recipiendam, 1799, IV; quoad in quibus legibus 231. II ; an cum sacros ordines vel lilt, dimissorias, vagis el peregrinis, 235 ; an cum 1907 seqq. ; quoad impedimenta se ipso 236. Potestas in volis non matrimonii, v. Impedimenta. reservatis. 642, 2°; imo quandoque Obligationes praecipuae: servare in volis reservatis, 646, 3°. 1999. resident iam, causae excusantes. 1°, 2°, b m sanctif. festorum. 664, 2251 ; visitare dioecesim. quomodo, I ; in jejuniis. 1210, 2° ; in impedi­ 2252 ; erigere ad fervorem congre­ mentis matrimonii prohibentibus gationes, iA., j; eligere ministros et quandoque in dirimentibus, altaris dignos, 2253 ; eligere bonos 2041 seqq. parochos el confessarios, 2254 ; Potestas m moniales exemptas et curam gerere pro scholis, locis piis, in religiosos non exemptos, 2183, et monasteriis, 2255, 715; corri­ 5°, 2190 ; in exemptos, 2189. — pere subditos scandalisque occuPotestas, quoad irregularitates. rere. 2256 ; orare, eleemosynam 1931. 3° ; quoad censuras, 1256, 5°. largiri, missam applicare pro po­ 1258, 1262 , quoad absolutionem a pulo. 2257, 1606 ; S. Sedi ratio­ censuris, 1278 seqq . 1312 seqq., nem reddere de statu propriae 1361, 1375 ; special i m ab haeresi dioecesis, 2258; fidei professionem m foro est orno, 41», III. 1280, 1°, b, emittere, 429, I, c. 1316, 1833 ; quoad librorum pro­ Poenae et censurae in Episcopos hibitionem. 453. 454. 1352, App. latae, 1334, 1360, 1361. C L.. can 1395 ; quoad librorum, Epistola omissa in missa, quando approbationem. App. C. L.. can gravis maleria, 1639, 1°, a. Index rerum alphabeticus. Error (i. e. ignorantia positiva), in­ fluxus un voluntarium, 287 ; in emissione voti, 625, 3° ; in contrac­ tibus, 1045 ; in damnification^, 950. Error a confessario commissus, corri­ gendus, 1856 seqq. ; item commis­ sus in recitandis Horis, 2210 ; quid de patrino, qui ex errore alium suscipit, 2023, 3°, A. In eri ore com­ muni, an jurisdictio suppleatur, 1761 ; iu errore communi respectu indulgentiarum, nulla suppletio, 1729. Error, ut vitians consensum in matri­ monio, quotuplex, 1975 ; quandonain matrimonium dirimat, 1976 ; an dirimat, si versetur circa condi­ tionem servilem compartis, 1977. Erubescere fidem, quale peccatum. 428; — parentes, 695, 3°. Esculenta in furiis famulorum, 907, 3°; an judex talia accipere possit, 2297, 3°. Eubulia. pars prudentiae, 395, 1°. Eucharistia, ul sacramentum, 1508 iul est sacrificium, v. .Missa) ; n) Definitio, 1509 ; essentia, 1510; realis, praesentia, 1511; quamdiu perseveret, 1512 ; effec­ tus quoad animam el corpus,1513 seqq. ; effectus socialis, 1514 in nota. b) Materia, 1515 ; remota in genere, 1516 ; necessitas utriusque speciei, 1517 ; consecratio unius speciei sine altera, an valida. 1518. — Malena panis, «pialis valida, 1519 ; invalida. 1519 ; illicita, 1520; quid de pane fermentato (celebra­ tione in ritu alieno) 1521. — Male­ ria emi. qualis valida, invalida, 1522 ; illicita, 1523 ; quid de aqua \ino admiscenda, 1524. — Condi­ tiones requisitae, ad consecratio­ nem validam, 1525 ; licitam. 1526 ; quid de consecr. extra corporale, 1527. I ; m pyxide clausa, 1526, 3°; quid si hostiae consecratae cum non consecratis sint mixtae, 1527, III ; vel si adsint particulae dubie conset ratae, ib.. II : quid de guttis vini calici inhaerentibus, 1525, 2°, 831 c; quid de defectibus circa materiam panis et vini, 1528. c) Forma, 1529 seqq. ; quid de mutatione verborum, 1531 ; verba essentialia, 1532. d) Minister consecrans, solus sa­ cerdos, 1533 ; ordinarius dispen­ sandae Eucharistiae, sohis sacer­ dos, 1534 ; an possit extra missam seipsum communicare, ib., quaes. ; extraordinarius, diaconus, 1535 ; an quandoque clericus vel laicus, 1536. — Quibusnam dc jure com­ petat dispensatio, 1537 ; an reli­ giosis, 2183, 4° A, 2189, 4°. — Qui­ nam ad dispensationem obligentur. 1538. e) In administrationc commun ordo observandus ; quoad locum, 1539 ; quoad tempus, 1540 ; an dis­ pensari possit Sabbato Sancto, iA., 1° ; an ministrari possit in nocte, ib., 2° ; in missa Natalis Domini. ib., quaes., 1625, 1° ; quoad ritum. an in ritu alieno, 1521 ; an extra missam, quibus vestibus. 1541, 2° ; an cum paramentis nigris, ib., 2°, A ; quo ordine, si vota renovanda, ib., d ; an sub sola specie panis, iA., / ,· an dari possint plures particulae, ib. — Caeremonias omittere, quale peccatum, 1542 — Quid si non suf­ ficiant particulae, ib. 11, 1626, 2° a nota 3 ; si decidat hostia, 1542, 111 si fragmenta reperiantur, ib., IV ; si integra particula, ib., V. — V. etiam Communio, Viaticum. f) Subjectum: qui possint reci­ pere Euch. ; an infantes, perpeluo amentes, 1545 ; an semifalui. surdomuli. epileptici, obessi, 1546 ; an capite damnati, ib., q. 2 ; nunquam peccatores publici, 1427 seqq. ; an et quando occulti, 1425 seqq. g) Dispositiones requisitae, ex parte animae : status gratiae, 1547, seqq. ; praeceptum confitendi, 1548·; quando cesset, vel differatur, 1549, 1550. — Quid in casu peccati reservati, 1551 quid de praecepto imposito sacerdotibus confitendi quamprimum, 1552 seqq. ; — devo­ tio, 1554 ; an recipere communio- 832 Index rerum alphabeticus. nem cum peccato veniali sit novum I tus in excommunicato, 1291 seqq. ; veniale, 1555 ; an veniale actuale respectu fidelium, 1294, dubia, impediat Euch., ib., 2° ; quando 1296 producat Euch. suos fructus, ib.. 3°. Excommunicationes, S. Sedi vel Pa­ Dispositiones ex parte corporis ; jeju­ pae specialissim ) modo reservatae, nium naturale, 1556 seqq., v. Jeju­ 1309 seqq. ; S. Sedi speciali modo nium; et decens habitus, 1563. — reservatae, 1315 seqq. ; simpliciter Quid de communione infirmo­ reservatae, 1328 seqq. ; Ordinariis rum, 1561. reservatae, 1343 seqq. : nemini h) Obligatio suscipiendi ; suscep­ reservatae, 1352 seqq. — V. Reser­ tio saltem in voto necessaria neces­ vatae (Censurae). Excommunicatur, toleratus, vitandus, sitate medii, 1564 ; realis susceptio, necessitate praecepti, 1565. — 1290 ; tenetur ad leges Ecclesiae, De viatico, 1566 seqq. ; de commu­ 198 ; quando peccet non audiendo nione paschali, 1569 seqq. missam die festivo, 681 ; non com­ i) De comm. frequenti, 1575, municando tempore Paschae, 225, seqq. ; regulae pro praxi, 1577 seqq. 2°, 1570 ; tenetur ad Horas, 1292, j) De asservanda SS.Euch., 1583; 3° ; an possit recipere fructum mis­ de expositione SSmi, 1584. sae applicatae, ib., 4° 1600 : legere Eugenica, theoria, 2103, in fine, nota 1. missam vel absolvere, 1292, 2°, 5°, Eunuchus, se mutilans, fit irregula­ 1760, 2°, 1282 ; an valide matri­ ris, 1943 ; an castratio licita, 756, monio assistat, 2071, 1°. — Petere 111, 2° et 3° ; an eunuchus sit capax sacramenta ab excommunicato, an pollutionis, 763, 5°, 6°, 790 ; an liceat, 1292, 2°, 1439. Communica­ sit impotens relate ad matrimo- I tio cum excommunicatio, 1294 seqq. Excusantes causae, v. (’ausae. nium, 2009, 1°. Euthanasia, ope morphinae procu­ Exemplari feminae mulae utentes rata, 761, c. ! pictores, 815 ; feminae ut exem­ Eutrapclia, modestia, in ludicris, plaria inservientes, ib ,· sacerdotes 408, III, g. pictores his utentes 2225, b. Evagatio mentis, filia acediae, 372, Exemptio religiosorum, 2184. — a) 11, 6°. Quid comprehendat, quoad loca, Evangelium in missa, quando pars 2185 ; quoad personas, 2186 ; Supe­ gravis pro celebrante, 1639, 1°, «. riores exemplorum, 1287 ; exemp­ Evictio, quoad res venditis, 1126; tos cum parochis, 2188. — b) Quid quoad bona ex haereditale, 1074. non comprehendat : circa erectio­ 3°, c. ; nem domuum ; cultum divinum ; Eviratio, v. Eunuchus, Castrare. praedicationem ; administrationem Exactores tributi, quoad restitutio- ' Sacramentorum, curam animarum nem, 968, 2°. et confraternitates ; potestatem Examen conscientiae, ante confessio­ coercitivam Episcopi ; circa varia nem, 1703 seqq. ; ordinandorum. jura 2189. — Potestas Episcopi in 1909, 1914, 2° ; contionatorum, non exemptos, 2183, 4° ; in monia­ 2189, 3°, a; confessariorum, 1756, les, ib., 2190, 2255. 1763, 1°, b; librorum a censoribus Exemptio a lege, v. Causae excusantis. App. C. L., can. 1393 seqq. Exercitia spiritualia, pro ordinandis Examinatores synodales, eorum obli­ praescripta, 1917 ; pro clero pro­ gationes, 2238, 2240. movenda, 2254, 2°. — Exercitia Excardinatio, fit per professionem, litteraria,an liceant in ecclesia, 582, 1907, d, 2151, 5°. c; gymnastica, 476, c, nota 1 ; an Exclaustratio, natura et effectus,2179. licita, si periculum pollutionis, 796. Exclusive, v Veto. Exercitium ordinis suscepti, an pro Excommunicatio, 1290 ; ejus effec­ ordinandis requiratur, 1923 ; Index rerum alphabeticus. 833 quando inducat irregularitatem, Externus actus an addat moralitatem (945. — Exercitium ordinis non actui interno 312 ; actus externi, susceptis. quibus poenis plectatur, (piando uniuntur vel interrum­ puntur, 328, reg. 3» ; an sint in con­ 1318, 1945. Exhaerdatio, an licita, 1081, b, 700, fessione accusandi, 1692, 4°. — Actus externe gravis requiritur, ut 3®, d. Exhibitiones cinematographicae,scan­ incurratur, censura, 1263, 3° ; item dalum 515, 7° ; in ecclesiis prohi­ in casu reservato, 1769. bentur, sed tolerantur theatrales, Extranei, quoad leges, 208 ; quoad 582, 2°, c. \ . ('inematographicae. censuras, 1262, IV. Exhibitionismus, 763, II. Extraordinarius confessarius, 1763, Exorcismi sollemnes, privati, 622 : IV et V, c, 1765, 2°. sunt sacramenlalia, 1 440, 2°: eo­ Extrema unctio, 1870. Notio, 1871 ; rum effectus, 1441. effectus 1872 ; quomodo remittat Exorcista, ordinatio, 1900, 3°. peccata, 1872, 1°, in nota, 1 ; 1873 ; Exorcistatus, an sacramentum, 1888, an possit esse simul valida et infor­ 2°; — potestas et officium, 1896. mis, ib., II, 1397, 1°. — Materia Expensae, an restituendae ab homi­ remota, proxima, 1874 seqq. ; quo­ cida, 952 ; a possessore bonae fidei, modo fieri debeant unctiones, 1876. 938 ; ma’ae fidei, 941, G ; ab adhulForma, 1877 ; Forma in casu necessi­ lero vel stupratore, 958, 962 ; an tatis, 1877 II, 1878. Sub conditione, conservari possint a fure, qui resti­ 178, 3°, a) ; Minister, 1879 ; quoad tutionem transmittit, 1011 ; an Ecclesiam graecam et praxim orien­ in computationem haereditatis con­ talium, 1879, I sq. ; obligatio ferendae, 1074, a. — Quandonam conferendi, extr. unet., 1880 ; ritus a filiis pro victu restituendae, 862, ministrandi, ib., q. II. — Subjec­ 2°, b. tum, qui possint ungi, 1881 seqq. — Expositi infantes, quoad baptismum, Quibusnam absolute, quibus sub 1477, 1°. — An exponere filios sit conditione unctio conferenda, 1883, peccatum contra justitiam, 700,2°,/>. 2° 3° ; quando possit iterari. 1884, Expositio reliquiarum, 539, 4° ; ima­ 1; an necessaria ad salutem, ib., II. ginum, 540 ; SS. Eucharistiae pu­ blica vel privata, 1584. E Exsecratio altaris, 1631, 1°, a; calicis 1632, 1° ; vestium sacrum, 1634, Fabri ferrarii, an quoad opera excu­ 5°; ecclesiae, 1629, III. sati in die festo, 668, 6° ; an quoad Exsecutio dispensationis malrimon., jejunium, 1235. quid, 2053 ; quomodo facienda, Fabricae ecclesiae restituat, qui Ho­ 2054. — Exsec. legis injustae, an ras non absolvit, 2204, 2°. et quando liceat, 2292 ; testamenti, Facultas delegata, (piando cesset, 233. 1084. V. Delegata jurisdictio. — Facul­ Exsecutores judicum 2328 seqq. ; te­ tates pro jubilaeo, v. Jubilaeum. stamenti, 1085 seqq. Falsa denuntiatio sollicitationis, casus Exsequialis missa non est de juribus Papalis 1327, 1771 ; falsa expo­ parochi, 2188, 5°, 2279 ; est elemen­ sitio impedimentorum, 2051, II ; tum sepulturae, 1381 ; cuinam causarum dispensationis conceden­ dae, 237, 3°, 2049, 11 ; falsas reli­ concedi nequeat, 1600. Extasis, 1844, 1°, b, 1847; non quias conficere, exponere, 1347. obesi auditioni missae, 676, 2°. j Falsarii Litterarum Apostolicaruin, Extensio legis, ad quos, 193 seqq. ; excommunicati, 1326. de casu ad casum, quando, 172 ; Fama, quid, 1190 ; ad eam vel mortui moralitatis, 310 seqq. i jus habent, ib., 1° ; quando amitti­ Extensiva interpretatio, quid, 166. tur, ib., 2° ; ejus laesio, ib., fin. Marc. Inst. Moral. Alph. I. II. 53 83 i Index rerum alphabeticus. seqq. : ejus defensio, 1202 ; resti­ tutio, 1205. — Periculum quoad famam, an excuset a confessione ante communionem, 1550, 1°. a; ab integritate confessionis, 1698, 1°, d; praesertim si agatur de com­ plicis manifestatione, 1701, 2°. — An liceat seipsum infamare, 1200, VI ; accusando consensum in sol­ licitationem, 1799, 1°, b. Bonae famae defectus arcet ab ordi­ nibus, 1937, 1946, III ; impedit, ingressum in Religionem, 2137, /; licitam reddit solutionem sponsa­ lium, 1960, 4°. Familiale salarium, an operariis sit debitum, 1152 seqq. Familiares Episcopi, quoad simoniam, 585 3°, a; Cardinalium, quoad eorum confessarium, 1752, 2° ; exemptorum, an exemptione gau­ deant, 2183, 4°, b, 1752, 2«, 1763, V ; an eximantur a reservatione episcopali, 1772, quaer. ; indultarii, quoad oratorium privatum. 679. Familiaritas adamantium, 825 seqq. ; ut causa dispensationis pro matri­ monio, 2049, 7°. Famuli, obligationes erga heros, 705 ; — quoad compansationem damni ib., 3° ; quoad compensationem occultam, 918 ; quoad furta domes­ tica, 907 : quoad restitutionem, 1015. — An excusentur a requie festiva, 668, 3° ; a missa. 681, 5° ; a jejunio, 1235. — Famuli coopérantes peccatis heri, 521 ; missae assistentes in oratorio pri­ vato, 679 ; communicantes cum heris aeatholicis, 447, c. Fatuus, semifatuus, v. Amentes. Fautores haereticorum, an excom­ municentur, 1316, 3° ; item fauto­ res in certis aliis delictis, v Auxi­ lium praestans. Favorabile, quid. 171, III, 2°, 253, II, 2». Favores, in dubio ampliandi, 55. Fecundat Io artificialis, an licita, 2118. Femina an sit ordinationis sacrae capax, t9(t ; an possit ferre cen­ suras, potestate delegata, 1257 ; ut exemplar pictoribus inservire, 815: —anet quo sensu emancipata dici possit, 705. — Quid de labore feminae, quoad jus ad mercedem, 1153, a; de ornatu et fuco adhi­ bitis, 516. — An feminae in func­ tione liturgica cantare possint in choro 1644, 3°. Fenlaui, secta damnata et excommunicata, 1330, in nota 1. Fenus vel foenus in mutuo, 1099; quale licitum, 1107-1113. Foria V. in Coena Domini, et Foria VI in Parasceve, quid circa missam, 1623, 1°, 2° ; circa dispensationem communionis, 1540, 1° ; comoedias ludos publicos, 580, 3° ; recep­ tionem communionis a clericis. 1571, d. Festa sanctificanda, 652 ; quis insti­ tuere possit, 651, 2°; nunc obser­ vanda, 654 ; in quibus applicatio pro populo fieri debeat, 1606, II, 655 ; in quibus non liceat celebrare in oratorio privato. 679, 2°, 1627, 1° ; in quibus ordinatio peragi possit, 1924, 3°. Fetichisinus, 763, II. Fetus abortivus vel monstruosus quoad baptismum, 1469 ; vita, viabilitas, 740, § 2 ; fetus ectopicus, ib. — V. Abortus. Feudatarius, Feudum, 1156. Fictio, in contractibus, 1044, 1°: in sacramentis, 1397, 1429, II ; in promissione matrimonii. 959, 1919, I, 1° ; in ipso matrimonio, 1971,2°, 1978, II, 2082 quaes. ; in absolu­ tione complicis, 1781, 3°. Fideicommissum. 1077, 3° et 4°. Fidejussio, contractus access., 1170: clericis an vetita, 2226, nota, 1. Fideles tenentur sustentare clerum. 551 553 ; sunt avertendi a super­ stitionibus. 573, 4°. Fidelitas, fides, 402, a ; famulorum, 705'; conjugalis, 703, 3° ; fides, bonum matrimonii, 1967, I, 1° b; conditiones fidei matrimoniali op­ positae, 1973. — Fidelitas in con­ tractibus. 1062, 1° ; in missis per­ solvendis. 1602. — An possit herus Index rerum alphabeticus. 835 fidem famuli explorare, 509, III, Filii temperantiae, excommunicat a IV. — Vide etiam Bona Fides. societas, 1331, b. Fides (virtus Iheolog.), 420 seqq. — Finis, ejus notio, divisio, principium Objectum materiale, formale, 421 moralitalis, 303 ; finis operis, ope­ seq. ; subjectum, 423. — Neces- 1 rantis, 301 seqq. ; primarius, secun­ sitas. 124 ; quoad actum internum t darius, ultimus, intermedius, bonus, 425 ; praeceptum, quando obliget, malus, ib. ; e fine specificatur actus 126; quae scienda et credenda de humanus, 305 ; finis operantis tri­ necessitate medii, 127. — Necess. buit actioni multiplicem moraliquoad actum externum: professio tatem, 306. — Finis ultimus, homifidei 128 ; cum juramento contra nus, 9. — Finis legis an cadat sub modernismum, 429, II. — Negatio lege, 212, 2°. — Fines matrimonii, contra praeceptum negativum, 430 ; v. Matrimonium. - Finis legis an liceat fidem occultare, 431 seqq. latae contra sollicitantes, 1797. cum acatholocis communicare, 448; Fiscus, in re haereditaria, 1076, IV, — Fides in vita civili, 433. — 5° ; in materia thesauri detecti, Peccata fidei opposita, 431 seqq. 883 ; boni derelicti vel vacantis — Pericula fidei,. 444 seqq. 884. — Quid, si quis impediat fis­ — V. Infidelitas, Haeresis. — cum a consecutione sententiae fa­ Periculum fidei, ut causa dis­ vorabilis, 922, II, 2°, a; vel si pensationis pro matrimonio, 2019, exactores tributorum officium pro­ 11°. prium negligent, 968, 2°. — Quo­ Fiducia, fidentia, 405, a. modo fisco restituendo, 1015. Figuli, a jejunio excusati. 1235. 111. — Quid, si notarius valo­ Filii, eorum officia erga parentes, rem minorem bonorum indicet. 691 seqq. ; amor, 691 ; reverentia, 2327. honor, 695 ; obedient ia, 696 seqq. Fixum altare, 1631, 1°. — Educatio. 700 seqq., 709 seqq. ; Flaminis baptismus, quid, quinam quid quoad jejunium, 1231, 1241, ejus effectus, 1448, 2°, 1452. 1°; quoad abstinentiam a carne, Fluere debet aqua in baptismo, 1156, 15-1, b, 1215, 3°, — Filii éman­ 3° et 4°. cipai i, 698, 860. — Filiorum in Fluxus sanguinis, non impedit com­ munionem, 1562,3° ; fluxus ex mor­ haeresi educatio, 1343-1346, 1973, bo, quoad debitum conjugale, 2103. 3°. Filii familias, quoad bona ex jure romano, 859 ; ex novis codi­ a. cibus, in Gallia, Germania, Aus­ Foetus, vide Fetus, Abortus. tria, etc., 859 seqq. ; quoad lucra Fons baptismatis, 1154, 1481 ; ejus benedictio in Sabbato Sancto, jus in domo, vel extra domum, 862 ; parochi, 2188, 3°, 2279. quoad bona minuta ac mobilia, 862. 11 ; quoad furta domestica, Forensia opera, in diebus festis, qua­ lia prohibita vel permissa, 660 ; in 907 ; quoad restitutionem, 1015 ; loco sacro, sacrilegium, 582 ; an quoad ingressum in Religionem, clericis prohibita, 2226. vel egressum, 2138, d et 1°. — Fi­ lii infidelium, an et quando bapti­ Fori privilegium pro clericis, quid, 201, 2234 ; illud violantes, censuzandi, I 173, 5°, et seqq. — Filii rati, 1323, 1333, 1364. — \ . Immu­ illegitimi, spurii, naturales quoad nitas. jura successionis, 698, 1076, 4° ; quoad legata ipsis facta, 1083, Forma externa contractus, 1053 ; I. c ,· an possint ingredi Religio­ sine forma, an contractus validus, nem. 2138, e; quomodo légiti­ 1054 ; forma testamenti, 1082 ; ment ur, 1933, 2°, 1967, 11, 2045. sacramenti, 1399, 2°. 2«», d. 2048 ; sunt irregulares, 1933 ; Formata domus religiosa, 2134, 1°, nota, 1. beneficii incapaces, 2239, 2°. — ■ 836 Index rerum alphabeticus. Formula juramenti gubernio Eccle­ siae hostili praestanda, 611, 3°. Formulae juratoriae, 603, II ; exlecratoriae, 600, 2°. — Formulae ab­ solutionis, 1662, 1° ; pro indulgen­ tia in articulo, mortis, 1741, III, 1°. — Formulae ad postulandas dispensationes, append. Il ; ad sanandum matrimonium, 2087, 5°. Fornicatio, quid, 772 ; prohibita, 773. — Ad eam refertur concubinatus, 774, II. — An specialem malitiam contineat fornicatio, inter spon­ sos, 774, 1 ; adulterium cum sponsa alterius, 782, c. — An dissolvat sponsalia, 1960, 1°. — Fornicator, ad quid teneatur, 956, seqq. : si dubitet an proles sit sua, 963. — — V. Stuprator. Fortitudo, virtus cardinalis, 404, spe­ cies, 405. — Vitia opposita fortitu­ dini, 406. — donum Sp. S., 413, 1°, b. V. Fossores, a jejunio excusati, 1235. Forum internum et externum (forum poli et forum fori), 138, 1°, b, 2040, II, 1° ; in foro externo concessa absolutio a censuris, semper valet pro foro interno ; sed non vice versa, 1277. — Fori privilegium, 2234, 4°. Fox-trot, 829. Fragmenta hostiarum, quid si reperiantur, 1542, IV. Francomurarii, secta damnata, excoinmunicala, 1330 ; an excommu­ nicentur non denuntiantes, ib., an sit vetitum eorum emblemata conficere, 523, 1° ; iis uti, 432, 3° ; an iis restitutio sit facienda, 997, I, in nota 1 ; an possint esse patrini, I486, 2°; an sint ritu sacro sepe­ liendi, 1383, 4°. — Quid quoad li­ bros de secta massonica tractantes, App. C. L., can. 1399, 8°. — Quid exigendum de iis, qui sectam dere­ linquere statuunt, 1330, b. Fratres lalci, an loco Horarum ad pre­ ces teneantur, 2205, 4° ; quid obser­ vare debeant, quoad no vitiatum et professionem, 214 4, 2°, 2145, 2°, a. Fratres, sorores, an ad mutuam assi­ stent iam teneantur, 702, 1°, 484 : an in testamento conficiendo juvari debeant, 1083, II, 1° ; quid, quoad successionem legalem, 1076, IV, 2° ; an propter eorum necassitalem in­ gressus in Religionem omitti de­ beat, vel egressus a conventu prae­ scriptus sit, 2138, 1° et 2°. Fraus, quid, 397, 2°. — Axioma ; agere in fraudem, legis, 226, coroll., d. — Migrantes in fraudem reservationis, 1775, III. — Fraus ante ordinationem, 1913, 1°; anteapprobationem ad confessiones, 1756, I; ad obtinendam absolutionem a cen­ suris, 1286 ; dispensationem, 237 ; in impedimentis, 2049, II ; erga parochum, ut matrimonio assis­ tat, 2071, c; ad alium a vita reli­ giosa retrahendum, 2140, a. — Fraus in impedienda consecutione justi doni, 921, 2°, c; in contrac­ tibus, 1045 ; in promissione matri­ monii, 959; in consiliis, 981, 2°: in assecuratione, 1162 ; in ludo, 1168, 3°; in venditione, 1123; in emptione, 1129; in impedienda conditione voti, 632 ; in ingressu Religionis, 2137, 1°, c; in profes­ sione, 2148, 4° ; in declinanda mili­ tia, 972 ; in solvendis tributis, 967 seqq. — Quid de eo, qui se finxit pauperem 943, 3°, 4°. — V. Dolus. Fructificatio, species accessionis, 887. Fructuarius, ejus jura et onera, 844, 845. Fructus, quoad usumfructum, 844 ; quotuplex, ib. ; — industriales, naturales, an restituendi a posses­ sore, 937. 941, B. — Fructus mis­ sae, qui 1591. V. Missa. — Fructus beneficii an perdant, omittentes Officium, 2203, ; 2° male recitantes, 2215, 1° ; residentiam non servantes 2251, 2261, 2268, e. — Fructus Spiritus Sancti, 413, 3°. Frustulum in jejunio, v. Jentaculum. Fucus, an mulieri sit licitus, 516,2°, Fuga, an reo sit licita, 2311 ; an prae­ ferenda cruentae defensioni, 734, 3° ; an liceat tempore persecutio­ nis fidei, 431, d. — An liceat con­ fessario, qui noverit sibi parari in­ Index renim alphabeticus. sidias, 1869. — Fuga, remedium contra luxuriam, 800, 1°, 1832. — Quid de eo, qui ex aversione alium fugit, 500, 3°. Fudtivi religiosi, 2172 ; suspensi, 1365. Fulicae, an diebus jejunii prohibitae, 1227, 2°. Fullones, a jejunio excusati, 1235. Fulminatio dispensationis, 229, 2040, 11, 'i° ; quomodo facienda, 2054, II. Funambuli, quomodo peccent, 754, 5°. Fundatae missae, quid, 1607, 3° ; qui busnam legibus. regantur, 1612; an in his dari possit praescriptio, 1613. — Tabella missarum funda­ tarum. 1614, 3°. I Funus haeretici ducere, an liceat, 449, 2°. — V. Sepultura. Funus reli­ giosorum, 2188, 5°. I Fur. quid restituere debeat, 940 seqq.; si rei varius sit valor, 941, 1° ; si res perierit, ib., 2° ; per plurium manus transirit, 942. — Quid ei liceat, si scienter rem a fure emerit, ib. II. Quomodb restituere debeat, 1008; quoad locum, 1011 ; si res periit, durante transmissione, 1013, 2°. — An fur praescribat, 895 ; an per missas pro defuncto lec­ tas restituere possit (praetermit­ tendo haeredes), 997, 4°, a; an, si sit pauper, debitum conservare possit, 999, 3°, <·. Furiosi, irregulares, 1935 ; an possint communionem recipere. V. Phre­ netici, Epileptici, Amentes. Furtivae res, an et (piando possint praescribi, 892, 3°. Furtum, 903 ; quale peccatum, 904 ; (pialis in eo materia gravis vel [ levis, 905 seqq. Furta domes- | lica, 907 ; minuta, 908 ; quando ; furtula, coalescant, ib., 1\ ; mate­ ria in furtis minutis quando erit gravis, ib., sub fine. Causae excu­ santes a furto, 912. — Gravitas furti, pro religioso, 2158. — Fur­ tum rei profanae in loco sacro, an sacrilegium, 582, 2°, b. — Furium, quando censura punitum, 133/. 837 G Gabella, quid, 964. Gaudium, dc peccato, 350 ; est pecca­ tum, 351 seqq., 368 ; gaudium in audiente turpia, 810 ; gaudere de opere malo ob effectum bonum, an liceat, 353 ; an de modo non malo actionis malae, ib. II. V. Delectatio morosa. Gaudium de bono divino, actus cari­ tatis, 465, 2°. Gaz, V. Candela. Generalis confessio, 1710 seqq. Ap­ pendix 1 volum. secundi. Generatio humana, a(diva vel passiva. 763, 2°. Gestatio armorum, clericis prohibita, 2229, 2° ; gest. habitus clericalis, quomodo obliget, 2222. Gestio negotiorum. 1091 ; quoad res amissas, 885. Quae gestio bonorum clericis interdicta, 2226 ; quae impediat quoad ordines, 1946, II, 2°. Gibbosi, irregulares, 1934, 2°, c. Gigantes, irregulares, 1934, 2°, c. Glacies, materia dubia in baptisma, 1453, 3°. Gladium reddere occisuro, an liceat, 520, 3°, 987, II, 2°. Gloria in missa, an pars gravis. 1639, 1, b. Gonorrhea, quid, 763, 5°. Gossipium, an oe uti liceat in paramentis, 1634, 3°, c. Gradus consanguinitatis, 2015, 2020 ; affinitatis, 2027. Gratia sacramentorum, 1394 ; sacra­ ment alis. 1396 ; sanctificans, 1395. Gratia actualis, fructus sacrificii missae, 1591, 3°. Gratiarum actio, post missam, 1640 ; post communionem, 1578. Gratiosa forma in dispensationibus matrimonialibus, differt a forma commissoria, 2040, II, 2°, 2053. — Gratiosa forma in dispensationibus in genere, 229. Gratitude. 402, b ; quandonam tollat ' simoniam, 588, 1°. - indiscreta, 403, e. Index rerum alphabelicus. 838 Gratuitus contractus, 1034, 4°, 1061 seqq. Gravida sponsa, an ad defectus mani­ festationem teneatur, I960 quaes., i* ’. Gravitas legis unde dignoscatur, 180 ; si agatur de lege poenali, 183, 2° Gr. peccati, unde nota fiat, 337 ; jmit. unde oriatur, 905, 906. 2158, Ili ; peccati, quoad lectionem noci­ vam, 1317, 2°. Gubernatio externa Superioris, nun­ quam per notitiam in confessione acquisitam adjuvari potest, I860, II. Gubernium hostile Ecclesiae, quomo­ do ei obedientiam jurare liceat, 611, 3o. Gula, quid, 364, 409 ; quando pecca­ tum grave, 365 ; remedia, ib. Gutta una vel altera aquae, materia dubia in baptismo, 1456, i° : infun­ denda in calice, 1524. — Gutta una olei in extrema unctione, an sufficiat, 1874, quaes. Guttulae vini, exterius calici adhae­ rentes. an consecratae, 1525, 2°, c, α : regulae practicae, ib. β, sub fine. Gymnastica exercitia, an ob periculum pollutionis omittenda, 796 ; an semper et per se rejicienda. 476, c, nota. H II abit uniis intentio, quid, 272, i" c; habituale peccatum, 316, div. — Habitualis intentio in ministro sacramentorum, an sufficiat, 1412, 3° ; an in suscipiente sacramen­ tum, 1434 ; sufficit vero, quoad applicationem missae, 1598 ; ad indulgentias lucrandas, 1731, 1°. — V. Intentio. Iliibltuatus, 1826 ; an absolvendus, 1827. - Quid de clerico in vitio turpi habiluato, 1916. Habitus, quid, ; ejus effectus, 292, — II supernaturales (dona Spir. S.), «13, 415 ; virtutum. 414. — Hab. pravus, 1826. Habitu- clericalis, quomodo obliget, 2222 ; quid, si deponatur, 2223 ; deponendus, 2179, 2, a. Haereditas, quid, 1069; de ejus parti­ tione, 1074, 1076. — Haereditas (ut propensionum transmissio) influit in voluntarium, 293. — Haer. obve­ niens religioso, 2154, 4°, 2155, 1°. Haeres legalis (ab intestato), 1069 . de adeunda haeredilate, 1073 ; requi­ sita in ipso, 1080 ; quid si promi­ sit impletionem ultimae voluntatis, 1083, coroll., fin. — Haeres occi­ soris, aut mutilaturis, ad quid teneatur, 954. — Haeres posses­ soris malae fidei, an possit prae­ scribere, 896. Haeredes, testamentarii, 1069; neces­ sarii, quales, 1081 ; legitima porlio iis debita, ib., c. — Filii illegitimi, quoad haereditalem ipsis relictam, 1083, I, c. d. Ilaeresis, 437 ; formalis, materialis, etc., 438, 439 seqq. ; signa haeresis, 440. - Ilaereseos an sint rei, qui dubitant de rebus fidei, vel admittunt propositiones censuratas, 441. — Ilaeresis inducit irregularitatem, 1939 ; an etiam in filios, 1946, I ; si matrimonio supervenit, dat jus separationis, 2123, 2°. — Quinam de haeresi suspicionem ingerant, 442 ; sunt denuntiandi, 443. — Libri haeresim propugnantes, stride prohi­ biti ; non licet sub poena excomm. eos legere, retinere, imprimere, defendere, 452, 1317 ; App. C. L., can. 1399, § 2. Haeret icalis blasphemia, 596, 3°. - ’ Haeretici, formales, materiales, qui, 440, 441 ; an teneantur legibus Ecclesiae, 198, 1246 ; impedimen­ tis dirimentibus, 2003; lege clandestinitatis 1947, 3°, 2069, 1. 2°; sunt irregulares, 1939 ; an eorum filii, 1946. Quales excommunicati, 1316 ; an possit sacramenta ministrare, 1292, 2° ; moribundis, 1282, 1760, 2° ; an sacramenta recipere, 1428, 2° ; 1750 ; an valide matrimonio assistant, 2071, c; an eorum confessio excipi possit, 1428, 2°; quomodo ad mortem Index rerum alphabelicus. 839 mens, 203», 2035. Poenae in homi­ praeparandi, 1853, 12«, 1854, 2°, , cidas, 902, 738. r; an pro ipsis missa applicari llomosexualltas, 763, II. 802. possit, 1600, b; an rebaptizandi, 1177, 3°; quomodo, 1488, 2°; an 1 Honestas, pars temperantiae. 108, Honestas publica, impedimentum possint esse patrini, 1484, 2°; an dirimens, 2030 seqq. ; oritur ex eorum'filii baptizandi, ipsis invitis, matrimonio civili, ib. 1171 seqq. Haereticorum, denun­ Honor, quid, 1210, 689 ; filiorum erga tiatio, 443 ; punitio, 442 ; abso­ parentes, 695. Laesio honoris, lutio, 444 ; conversio, 1832 seqq. 1210 seqq. ; restitutio, 1214. — Stricte prohibetur cum ipsis Hora missae celebrandae, 1621 ; communicatio, 147 seqq. ; dispu­ Officii recitandi, 2212 : refectionis tatio, 151 ; matrimonium, 1994, in die jejunii. 1230 ; jejunii ante seqq. ; cooperatio ad aedes, cultum, 523. communionem, 1556. Horae canonicae. 2203 ; obligatio reci­ Hebetudo mentis, filia gulae, 365. tandi, 2201 : in choro, 2205 ; obli­ Hebdomada sam ia, v Feria V, etc. gationis gravit;is. 2206 ; quid, m Hermaphrodita, quoad matrimonium, dubio an adsit causa sufficiens, pro2011, pro praxi, 2°. exemptione, 2221, II ; in dubio Heroici actus, an objectum legis omissionis, 2207 : forma recita­ esse possint, 151; an religiosis im­ tionis, 2208 ; si obligatus sit in poni, 2166. I, 2°. — Heroicus actus alio loco, 2209 ; permutatio Officii. erga dejunctos, an sit votum, 623. 2210 ; quid, si quis advertit se Herus, obligationes erga famulos, errasse, 2210, quaes ; ordo Hora­ 707 ; operarios, 1152 seqq. (v. rum ; quid de inversione. 2211 ; Conductio). Quid quoad vota tempus, 2212 ; locus, 2213 ; quid de famulorum, 639, 1° ; si'cum ancilla situ corporis, ib., quaes ; modus reci­ peccet, 786, 2°, c; si scandalum tandi ; digne, i. e. vo< aliter, integre, praebeat, 515, 9°, «. continue, 2211; cum attentione Historiographi, quid revelare possint, externa et interna, 2215 ; an interna 1200, 11.— quoad delicia mortuo­ req. sub gravi, 2216 : quid de devo­ rum, ibid. ! tione et pietate in recitatione, 2217. Causae a recitatione excu­ Histriones, scandalum dantes, 515,7°; an tolerati, 834 ; an christiane santes ; impotentia. 2218 : caritas, sepeliendi, 1385, 2°. 2219 ; dispensatio, 2220 ; an milites eo ipso dispensentur, 752, 1°, 2221, Holographum testamentum, 1082. Homicida, ad quid teneatur, 951 III. — Quid de anticipatione Officii, 2221, I, 1° ; dc restitutione seqq. ; an sint eaedem obligationes, ob omissam recitationem, 2201. 2° ; si invasus excedat justam defen­ de recitatione intra missam, 676.1°. sionem, ‘.»52. —■ Quid si ad duellum Horologlnril, quoad jejunium. 1236. provocans acceptantem occidat, Horror futuri saeculi, filia luxuriae, 955, I. Homicidium, voluntarium, casuale, 367. Hospilalarii onlines, 2136, 5°. 728, v. Occisio. De restitutione ob homicidium, 951 seqq. VioHospitalia, quoad eorum dominium, 872, 871 ; debent Episcopo cordi lat ecclesiam, esi sacrilegium, 582, esse, 2235 : ad causas pias dt· se per­ 1°, 1629 ; indui it irregularitatem, 1912, 1°; a (pia difficilior est dispen­ tinent, 1083 III, 2°. Hospites, quinam in oratorio privato satio, 1931, 3°, b; ib., quaer., 1932. satisfaciant, 679, 2°, c. 2° ; plectitur quandoque excommu­ nicatione, 1310, 1324, 1318. — Hospitium regularium, an sine licen­ Homicidium in abortu perpetra­ tia Episcopi fundari possit, 2189, 1°. tum, 712 ; ut impedimentum diri­ Hostia major nequii dari communi- Index rerum alphabeticus. 840 cumque idiomale preces indulgen­ tiis ditatae, recitari possunt, 1727, 1°, e, 1733, 4°, b ; non vero indul­ gentia in articulo mortis concedi, 1741, III, 1°, b. Idololatria, quid, 556.— Idolum con­ ficere, an liceat, 523, 1°. Ignavia, 406, 1°. Ignorantes, an et quando corrigendi, 496, I ; an corrigendi, si trans­ grediuntur legem humanam, ib. ; an monendi a confessario, 1810 ; an monendi, si ignorant obligationem denuntiandi sollicitantem, 1801, 2° ; in validitatem matrimonii, 1810, regula 2*, nota 2, 2081, 11, 3°; an quandoque monendi post absolu­ tionem, 1810 reg. 3\ fin. Ignor. mysteria, fidei, an absolvendi. 427, a, 1813, 1°, c. — Quid, si conjuga­ tus nihil sciat de matrimonii debito, 1975, in nola. Ignorantes, an incurrant censuram. 1269 : irre­ gularitatem, 1930 ; an tonantur impediment is matrimonii, 2003; 2° ; reservat ione casuum, 1770, 2° ; an dispensari possint, 237, 1°, 2054, II, b. Ignorantia, quid, quotuple.x, 218, 287 seqq. : quando voluntaria et impu­ tabitis, 16, 22 , 288, 289, 319, 322, II, 2°. — An detur in lege naturali. 125 ; in materia luxuriae, 770; in materia restitutionis, 929. Ill ; in materia onanismi, 2114, 2°. An toleranda sit ignorantia eorum qui aliis praesunt, 1810, reg. 3\ a. — An excuset ignorantia legis, 219; poenae, ib., 220 : an reservationis, 1770, 3° et conci, not. 1 ; praesertim quoad absolutionem complicis, 1781, 3°; an impedimentorum, 2003, 2° ; an impedimenti criminis. 2036 ; qualis excuset a censura, 1269 ; ab irregularitate, 1930. — Ignorantia mysteriorum fidei impe­ dit susceptionem baptismi. 1475, a; confirmationis. 1500 ; receptionem absolutionis, 427. 1813, 1°, c. — \. Error ( Ignor.i, Affectata, Crassa. Illegitimi, quinam. — V. Filii ille­ gitimi. Imaglnpv earum cultus, 540 ; quae- canti, 1511, /; ab ea tamen, in casu speciali, particula pro commu­ nione detrahi potest, 1526, 4° fin. ; si desit, hostia minor consecrari, potest, imo debet, 1520, 2° : quan­ donam in hierothcca exponi possit, et minor in missa, sumi, ib. fin. Hostiae, particulae sacrae, an phires uni porrigi possint, 1541, debent esse recentes, et orbiculares, 1520, 1°, a, et 2° ; inter missam sunt consecrandae, 1517 ; si dubie conse­ cratae, non licet super eas verba consecrationis repetere, 1527, 11; quid si cum consecratis misceantur, ib., III ; si decidant, 1542, III ; si fragmenta reperianlur, si inte­ grae reperianlur, ib., IV, V ; si non reperianlur, sufficientes, ib., II, ; 1620, 2°, a, nota 3. — Hostiam consecratam abjicere aut ad malum finem abducere vel relinere, censura plectitur, 1311. Humilitas, 408, 111. d. quoluplex, ibid. Hypcrdulla, cui exhibenda, 537. Hypersexualitas, morbus, causa luxu­ riae, 767, fin. Hypochondria, 293, III, c. Hypocrisis, 1177, fin. Hypnotismus, quid, 569 ; divisio, ib, ; an liceat hypn. prodigiosus, 570 ; an scientificus, ib.; cautelae adhiben­ dae, ib., 3°. Hypotheca, jus reale, 1003 ; contrac­ tus 117'i. —Ecclesiae bona, si hypo­ theca sint obliganda, 1172, sub fine. Hypothecarii creditores, 1003. Hysteria, status pathologicus, ejus influxus in voluntarium, 293, III, g) ; una ex causis luxuriae, 767, fin • Hystericis, si sacerdotem de sol­ licitatione accusant, an fides danda, 1795, 3°, b, nota 1 : hysterici a cri­ mine complicitatis excusati. 1780, io. 1 Index fixam, 293, III, a) I dio ma Idiomalis ignarus, quomodo debeat confiteri, 1697 5° : quid quoad confessarium ib — In quo­ ■ \ Index rerum alphabeticus. 841 homines ligentur, 2003 ; an metu nam prohibitae, App. C. L., can. constricti, ignorantes, ib., II. 1399. 12°, 1385, § I, 3«; quae An liceat in dubio matrimonium I exponi nequeant, 540, 2°, 3° ; inire, 2004. — An et a quo reeelari etiam a Regularibus, 2189, 2°. — debeant, 2065, 2066 ; quid tunc I Imago tres personas divinas repré­ parochus facere debeat, 2067 ; si sil sentai, G. 1399, 12°. periculum in mora, 2048 ; quid, si Immersio, in baptismo, 1 457. post matrimonium conjuges dubi­ Immobilia, quid, 852, 3° ; quomodo I praescribantur, 897 ; ab Ecclesia tent, 2094 ; si sciant adesse impedi­ mentum, 2081, II, 2°, 3°. ■- Impe­ legitime acquiri possunt, 87 4. dimentum publicum vel occultum, Immodestia scandalosa, in ornatu, 2040, 111 ; indispensabile vel dis­ 516; meretur negationem commu­ pensable, 2041 : majoris vel mino­ nionis, 1562, II. ris gradus, ib., fin. ; quomodo pro­ Immunditia occulta corporis com­ munionem non impedii, 1562, 3°. cedendum, si ob haec matrimonium revalidari debeat, 2081, II, 111. Immunitas ecclesiastica, 200 seqq. ; quoluplex, 2234 ; quid, si ob­ Dispensatio impedimentorum, 2040 stent leges civiles, 201, 876. — seqq. ; in forma gratiosa vel com­ Eam violantes, quandonam sacrile­ missoria, ib., 11,2054, 4°. Papa in gi, 582, 2°, a, 2234 ; vel excommuni­ omnibus dispensat, 2041 : per com­ cat i, 1321. — Quid, si clerici ad mi­ petentes Congregationes. 2042 ; litiam saecularem cogantur, 2229, etiam in matrimonio tantum rato, 2°. — V. Asyli. Immunitas a 1987 ; in matrimonio consummato censuris, in ordinando requisita, in infidelitate, 1989 ; solus dis­ 1918 ; quae immunitas ab aspiran­ pensât quoad matrimonia mixta, tibus religiosis requiratur, 2138, e. 1994, II. — In quibus dispensare Immutabilis, lex naturalis, 127. possit Episcopus ; in imped, impe­ Impatientia, 406, fin. dientibus, 1999, 204 4 ; in dirimen­ Impediens consecutionem justi boni, tibus, 204 4 seqq.; quid, si sponsi an restituere debeat, 921 ; an etiam, sint diversae dioecesis, 2047, 4°, si bonum est illicitum, 922, quaes, 206 4. — Quiil possint parochi vel in fine ; an impediens alium, quo­ simplices confessarii, 2048 ; si casus minus damnum avertat, ib., III. urgeat, ib Dispensatio spongo­ \ . etiam Frnus. Excommunirum regiae stirpis est causa major, cati sunt qui impediunt; jurisdic­ S. Pont, reservata, 2047, 1°. tionem eccles., 1322 ; exsecutio­ Quis dispensat, si impedimentum nem actorum S. Sedis, 1320 ; jura est dubium, 2044. aut bona loci pii, 1337 ; ingressum In petitione dispensationis non appa­ in Religionem, 2140. reat falsilas, nec taceatur veritas, Impedimenta Zegt apponere, an liceat, 2051. II ; secus invalida dispensa­ 225.— quae in voluntarium influunt tio, ib. ; valida tamen erit, si irrep­ 293. serit error quoad nomen personae Impedimenta canonica (irregularita­ vel loci, ib. I" ; quoad statum for­ tes), ratione fidei non satis firmae, tunae, ib., 7° ; vel quoad causas 1946, 1 ; ratione defectus libertatis, expositas, in impedimentis mino­ ib. II ; vel ex infamia facti, ib. ris gradus, 2049, II - An valida, si error circa gradum 2051, 4°. III. Impedimenta matrimonii, quid, 1990 ; Quid, si dispensatio ab uno Trib. impedientia, 1991 seqq. i dirimen­ negata ab alio petatur, 239, 1®, tia, 2001 seqq. — Solus Rom. Pon­ 2051. Quaenam sint causae legi­ tifex imped, statuit, quoad baplitimae dispensationis, 2049 ; an zatos, 2002, II, a; an Princeps, i iis cessantibus, cesset dispensatio. quoad infideles. 2005 ; an iis omnes 1 2050. — Quidnam servandum in 8 42 Index rerum alphabeticus. Index rerum alphabeticus. exposit ione impedi mentorum, 2051 ; si unum est publicum, alterum occulium, 2052 ; si orator d·· novo peccet, ib., II. Formulae petitio­ nis, App. 11. Quonam modo exse­ quenda sit dispensatio (fulminatio), 2053 seqq. Impedimenta matrimonii civilia, quae, 2089, III. Impedii! recitare Horas, 2218 ; .m teneantur anticipare, 226 n. Impe­ diti suscipere comm. paschalem, 1571. Quid si (piis nequeat ire Homam (vel scribere) pro absolu­ tione a censura, vel dispensatione, 128'», fin., 2045, e; adire Episco­ pum (vel ei scribere) pro hujusmodi facultatibus, 1285, 1777, 2°, 2048, 1°. - V. Impotentia, Impedimen­ tum. Imperfectio, quid, 18, 341, 345 ; non est materia sufficiens confessionis, 165i, I" ; quomodo sananda apud poenitentes pios, 1842 ; transgressio regulae a religiosis non est mera imperfectio, 2170. 2132, I, fin. Impetratorlu vis orationis, 548 ; effi­ cacia in sacrificio missae, 1591, 3° ; quandoque, etiam in missis ex obedientia dicendis, licite aliis, appli­ catur, 1597, 5°. Impietas, 403, b. Implet Io legis, quomodo perfici de­ beat, 210 ; an locum habeat, si quis expresse intendat non satisfacere, 212, 5° ; quid si tempus implet ionis effluxerit, 213. Implicitum, quid, 272, 2°. V. Volun­ tarium, Interpretativum, Virtuale Impositio nominis in baptismo, 1489, II; manuum in confirmatione, 1491 ; in ordine, 1901, 1902. Impotentia servandi legem, physica, moralis, 221. Quomodo excu­ set a lego, 222 seqq. — Quid in casu voluntariae impotentiae, 225, 032, 1057, fin. Impotentia au­ diendi missam. 226. qualis excuset, 681 ; solvendi debita, 1017 ; ser­ vandi votum 634, 635 ; ingrediendi Religionem, 2137 : servandi jeju­ nium, 1233 ; recitandi Horas, 2218 ; remanendi jejunus, confitendi ante communionem, 1550, 1560, II el 111 ; integre confitendi, 1698; quandonam a censura excuset,1271, Impotentia (impedimentum matri­ monii), quiil, 2008 ; quandoniuii matrimonium dirimat, 2009; si consequens, an tactus et oscula liceant, 2011, 2095 ; quid, si dubia sit, 2010 ; an impotentes semper separandi, 2009, 2081, II. Imprecatio, an sit blasphemia. 598,3°, fin ; impr. parentum in filios, 699. Imprimentes libros, cooperatores ad peccatum, 524 ; quando excommunicati, 1317, 2°, 1352. — Impressio librorum proscriptorum, App. C. L., ..m 1398. V. Typographl Imprudentia, quando mortalis, 396. Impuber, quis, 858 ; quoad vola, 638; censuras, 1261 ; ingressum m Ordi­ nem, 2137 ; sponsalia. 1951, V, 1956 ; quoad leges in genere, 195, III. impudicitia, 767, 409 ; aspectus impu­ dici, 812 ; quid inter conjuges, 2110 seqq. V. Luxuria. Impulsus morbidi caeci, 293, III d). 1 input nbilit as actuum humanorum, 270 ; principia, 271 ; impedimenta, ?80 seqq ; quandonam imputabitis fiat effectus malus actionis. 311, 315. Inadvertent hi, quid, 287 ; (piando culpabilis, 319 ; quando, ea non obstante, actus imputetur, 322; num admitti possit circa malitias evidentes alicujus actionis, 337, II. Incapacitas vota eliciendi 625, 1° ; dominium bonorum habendi. 857 ; contractus ineundi, 1037 ; dona­ tiones accipiendi. 1067 ; haeredi * talem recipiendi, 1080 ; jurisdic­ tionem exercendi, 1257 ; ordines recipiendi, 1911 ; fructus missae recipiendi, 1600. — Incapacitas religiosorum, quoad bona possi­ denda, 2154, 4°. Incurdinntio, quid, 1907, c, d, e. Incarnationis mysterium, an expli­ cite credendum, 427. Incendium exortum, clausuram tollit, 1336, 2163. 1° ; permittit ut alii periculo te exponas, 754, 3° ; non sinit ut res ereptas non restituas, 884, 1° ; illud exstinguere debes, etiamsi sine culpa ignem admoveris, '.•19, cond. 1·, 2°. - An sit causa efficax damni, qui incendium in loco remoto provocat, eum prava intentione, //?., cond. 2», 6°. \ssccuratio contra incendium, quo­ modo intidligenda ; quaenam essen­ tialiter sint declaranda, 1162 seqq. ; qqomodo assecurationis ocielalibus restitues, 1015, 11. Incerta debita, quomodo solvenda, 998 ; compositione cum S. Sede tolluntur, 1029 ; quid de solutione incerta, 947. Incestus, quid, 783 ; quisnam gradus in confessione indicandus, 786, 1° ; ejus periculum, una ex causis dis­ pensationis, 2049, 12°. Incommodum, an excuset a lege, 221. Inconsldcratlo, filia luxuriae, 367 ; actus imprudentiae, 39G. Inconstantia, filia luxuriae, 367 ; actus imprudentiae, 396; etiam forti­ tudini opponitur, 406, 2°, d). Incontinentia, filia gulae, 365. Index librorum prohib., excusatio, 455. Indi, privilégiai i (V. Nlgritae). Indifferentes actus, an dentur, 311 seqq. Inilllferentiii judicii, 278 ; indiffe­ rentiae libertas, 275, 2°. Iiidllferentissimus. per libertatem cul­ tuum in societatem invehitur, 444, art. Ill, § 1 ; item per matrimo­ nia mixta, 1994, I. Indignatio, filia irae, 371, 11. Indignus, a sacramentis arcendus, 1123, ii' V. Peccator. Indignus minister, quis, 1439, 3°, b, 1416; an el quando peccet, 1417, IH8 ; quandoque eadem functione plura peccata committit, ib., 332, tn, e, 2°, c; an liceat ab eo petere sacramenta, 1292, 2°, 1301, 2°, 1439, 1970. Indignus haeres, an institui possit, 1081, b Indignus pro beneficio inva­ lide eligitur, 2241 ; indignus depu­ 843 tatus an eligi possit, ad excluden­ dum indignissimum, 2288. Indirecte voluntarium, quid 272, 7» ; quando imputetur, 314, 315 ; indi­ rectus consensus, an effectui nolam peccati inurat, 322,, q. II; indi­ recta occisio, quando culpa, 7 40, 7 44, 754, 2°, 4°, 5°; ebrietas indi­ recta, 759, 5° ; indirecta luxuria, 769, 795 ; indirectum scandalum, cooperatio indirecta, 519. Indirecta absolutio a peccatis, 1277, 7°, 1549, \on autem datur indi­ recta absolutio a censuris, 1277. 7". Indispositio ejus signa in poetitenle, 1813, 3° ; non meret u absolutionem 1815. - Indispositio in sumptione Eucharistiae, 1555, 3°, c.. Indissolubiiitns matrimonii, 1984 V. Divortium. Inductio ad peccatum, an sit speciale scandali peccatum 509, V, 1694, b Inducere amentes, etc , ad quid contra naturam, peccatum 125, 3o 196. indulgentino, remissio poenae, 1726 , quibus rebus adnecli possint, ib., 2" ; quaenaln sint suspectae, revo­ catae, rejectae, 1727, I", d, nota 2 ; • piae facultates abrogatae, ib. 4" a. nola 2 ; quo ritu rebus adneel.mtur, ib., 4°, a; in specie, indulgentiae missionum, ib. ; an vivis appln abiles, 1726, initio ; sunt large inter­ pretandae, 1729. Potestas come­ dendi indulgentias, penes quos sit, 1727 ; indulgentiae 50 dierum, 1730, t", nota I ; solus Papa conce­ dit ind. defunctis applicables, 1728. Subjecti disposit iones el conditio, quaenam requirantur, 1730 ; in specie, pro indulg. plena­ ria, 1731 ; pro indulg quae defunc­ tis applicantur, 1728, 2°. Opera praescripta, quomodo perficienda, 1732 ; tempus utile, ib., 1« ; modus, ib., 2° ; integre sunt facienda, ib., 3° ; non sufficiunt jam debita, ib., •° ; confessio, communio, visitatio ecclesiae, preces, 1733. An plures ind. eodem die, vel actu acquiri possint, 1734, 2« ; quomodo, surdomuti, aegroti eas acquirant, ib., 3°, 844 Index rerum alphabcticus. 4°. — Quid de indulgentiis in arti­ culo zuo/7/s lucrandis, 1740 et 1741 ; conditiones et formulae, 1741, III, 1°. Ex indulgentiis quaestum facien­ tes, excommunicati, 1329 ; libri indulg. nequeunt, sine licentia pu­ blicari, App. C. L.. can. 1388 : pro­ hibetur indulgentiarum revocata­ rum, etc., divulgatio, ib., can.1399, 11°. Industriales fructus, quid, 844, 3° ; an restitui debeant, 937 ; vel a fure, 941, /?, fin. ; a clericis, 2246 ; a depositario, 1093, 1°. Inebriare aliquem, an liceat, 759. II, 90 On Infamia juris vel facti, quid, 1937, 1946, Ill, 1190, 1195 ; poena cano­ nica, 1380 ; inducit irregularitatem, 1937, 1946, III. An liceat s'eipsum infamare, 1200, \ I. Infamia ex suspicione criminis, causa dispen­ sandi pr<> matrimonio, 2049, 9° ; an sit ratio peccata in confessione tacendi, 1698, 1°, d : communi­ candi, praemissa sola contritione 1550, 1°, a; vita religiosa retrahit. 2137, j; excusat sacerdotem qui absolvit complicem. 1781, 1° ; an extuse! a lege denuntiationis, 1801, 3° et 4° ; a censura, 1275, 2° ; ab irregularitate, 1931, quaer. Infantes, non tenentur ad leges posi­ tivas, 194 ; non licet tamen eos in­ ducere ad actiones contra legem naturalem, 125, 3°, 196 ; possunt acquirere, 857, 1067, 1080. — An qui introducunt infantes in monas­ terium monialium sint excommu­ nicati. 1334, 2°, 2164. - An possint invocari, si post baptismum deces­ serint, 549, 2°, 3°. — An infantes sine baptismo mortui sepulturam Christianam mereantur, 1382, 1° ; an eorum sepultura in coemete­ rio benedictio inducat lori sacri pollutionem, 582, 2°, a, 1629, 4". Infantes, an valide suscipiant sacra­ menta, 1435 ; quodnam sil jus Ecclesiae, quoad infantes acatholicos, 1471 seqq.; quid de infanti­ bus expositis, 1177 ; regulariter illicite confirmantur, 1499, II : iis Eucharistia concedi non solet, 1515. II. Infestati a daemone, quomodo trac­ tandi a confessario. 1840. Infideles, an ligentur legibus Eccle­ siae, 197 ; an ad fidem compelli possint, 436; an christiane sepe­ liendi, 1383, 1° ; an eorum sepul­ tura locum polluat, 582, 2°, e, 1/29, 4° ; an possit missa offerri eorum rogatu 1600 ; eorum templum a catholicis aedificari, 523. 3°, 5°; cum eis foedus defensivum jungi, 750, nota 1 ; an possint diebus festi­ vis ad labores conduci, 652, 2°; quid de restitutione, ab ipsis facien­ da post conversionem, quoad dam­ num in infidelitate causatum, 999. 2°, nota I. — An teneantur impedi­ mentis a lege civili statutis, 2005: impedimentis juris naturalis et divini. 2003, 2019 : quid quoad impedimentuni affinitatis, 2029; criminis 2032 ; disparilatis cultus, 2037. — An et sub quibus condi­ tionibus infidelium matrimonium dissolvi possil, 1988, 1989; an si convertantur, eorum matrimonium transeat in ratum, 1964, fin. — De modo agendi missiunarii cum infideli moribundo, qui sensiubs adhuc utitur, 427. 1 ; qui sensibus destituitur, 1473, 3°. Infidelitas, quid, 435; privativa, nega­ tiva, positiva, ib., 436. Infirmitas, 1241. Infirmus excusatur a missa, 681 ; a jejunio, 1233, 1241,2°; ab abstinen­ tia, 1245, 2°; a Breviario, 2218: quid, in dubio an possit, 2218. — An teneatur medicum advocare. 753, init, artic. — Quid, quoad communionem 1558, II. 1559, IV, 1561 ; vel viaticum, 1543, 1560: quandonam. a non parochis, com­ munione muniri possit, 1537, 3°, 2183, 5° ; quomodo in confessione audiendus, 1697, 1720, e, 1853. — An morphinam sumere possit. 761, II. — Quid, quoad debitum conju­ gale, 2103, e, 2108, 3° ; quoad extre­ mam unctionem, 1881 ; quoad in- Index rerum alphabelicus. dulgenlias, 1734, 4°; quoad indul' genliam, in ari. mortis, 1741, III, 1 2°, et quaer. — Infirmitas non est I causa dimissionis ab Instituto reli­ gioso, 2149, 2°, a, 2175, 1°, 2178. — Infirmis inservientes, quoad jejuI nium, 1239 ; quoad tertium praeI cepium, 667, 682. — V. etiam Mo­ ribundas. Infirmus sacerdos, an possit non jeju­ nus celebrare, ad dandum sibi via­ ticum. 1560, II ; sibi ex devotione communionem ministrare, 1534, quaes. : quasdam rubricas omittere, IGil ; vel missam abbreviare, 1639, 1°, b, nota 1 ; omnibus diebus pri­ vilegio oratorii privati uti, 679, 2°, I 1627, I, 1° ; 25 Dec. el 2 Nov. 1res j missas votivas legere, 1626, 1°, 679, 2°. — Quid si missas ex officio dicendas omiserit, 1606, III, 3°, c; si missas ex fundatione dicendas omittat, 1612, 4°. Informis contractus, 1053, 1054 ; in­ forme testamentum, 1082, 1083, Ill ; informia sponsalia, an ad ali­ quid obligent, 1954; informia sacra­ menta, 1394, 1397. | Infusio in baptismo, 1456, 3°, i 1457. i Ingratitudo, W J 404, e. Ingressus in Ordinem, quibus licitus, 2137-2139 ; obligatorius, 2139 ; ad ingressum cogentes, excommuni­ cati, 1355 ; ab ingressu avertentes, 2140. — Quoad ingressum in clau­ suram monialium, v. Clausura. Inhabilitas. effectus irregularitatis, qualis, 1928 ; inhabilitas ad contra­ hendum, 1038; quoad venditionem, 1120 ; quoad matrimonium, ex im­ pedimentis orta, 2001, 1°. — Poena inhabililans, 181, 1358 ; quoad cele­ brationem missae, 1800, 3°. Injectio, actus onanismi, 2105, 2°, «, 21 Ii — V. et i. un Lotio. Inimicitia, erga Deum, 475 ; erga proximum, 498. Inimicus, debet diligi, 499 ; signis communibus dilectionis, 501 ; an signis specialibus, ib. ; salutatione ib.. 1°, nota I. An possis exigere ab eo satisfactionem juridicam, [ 84b ib., 3°. — Hegulae reconciliatio­ nis, 502. Injuria, injustitia, 722 ; materialis et formalis, ib. seqq., 902 ; quale peccatum, 725 ; an fiat irrationa­ biliter invito, 727 ; scienti et vo­ lenti, ib.; vel per actum internum, ib., 949, cond. 2», fin. ; au laesio juris, e.x caritate orti, sil injuria, 949, cond. 1*. — Species injuriae, 727, fin. — An liceat reparationem apud judicem repetere, 501, 3°, nota 1. — V. Restitutio. Innocens, an occidi possit. 738 seqq. ; an possit a judice el juratis dam­ nari, si juridice nocens convincatur, 2299, b, 2302. Innominatus contractus, quid, 1034, 2° ; locum habet in contractu de re turpi, 1036, I. Inobedientia, 403, c, 690 : quando gra­ vis in filiis, 696 ; in famulis, 706 ; quando erit peccatum specialis malitiae, 325, 690. — Inobedientia inter religiosos, modo contra vo­ tum, modo contra virtutem dirigi­ tur, 2165, 2166, 1°, 2168. Inquietudo mentis, filia avaritiae, 3G3. Inquisitio veri domini obligatoria, si inveniatur res amissa, 885 ; quid, si negligatur, ib. ; in casu dubiae possessionis, 944 ; obligatoria in casu dubii matrimonii. 2094 ; ante omnem actum humanum, ut desit dubium practicum, 22, 45, 79. 2°. Inquisitio judicis in judicio,2298; confessarii, quoad dispositiones poenitentis, 1813 ; quoad ejus peccata, 1804 seqq. — Inquisitio nominis complicis, 1702. Inscriptio missarum, 1614 ; baptismi, 1490 ; matrimonii, 2079, c; recepti subdiaconatus, 1910, fin. Insensibilitas, opposita fortitudini, 406, 2°, c; oppos. temperantiae, 409, a. Insordescentia in excommunicatione facit suspectum de haeresi, 1291, 2°. Inspectores, ad quid in scholis tenean­ tur, 716, II. Insitutuiu 'religiosum, quid. 2134, 3”. Instructio, officium parentum, 701 ; - 846 Index rerum alphabelicus. ficial, in adultis, 1434 ; in infanti­ magistrorum, 710 (v. Scholae) ; bus, 1435; qualis, pro absolutione parochorum, 2269, 2270 ; confes­ in articulo mortis, 1854, 2°. soriorum. 1808 (v. Monitio) ; quan­ Intercessio, in simonia, 585. 2°. c. doque religiosorum. 2189, 3°, d. Instrumenta in ordinatione, 1900 ; Interdicti, quoad contractus, 1042. eorum traditio, 1902, H. — Instru­ Interdictum (censura), 1303 ; ejus extensio, 1304: effectus, 1305 ; menta a conjugibus adhibita, 2112, violatio, 1306 ; cessatio, 1307. — 6°, 2114, 1°, b, 2117, quaesita. Integritas confessionis qualitas, 1690; Interdicta latae sententiae, 1372 seqq. ; ab ingressu ecclesiae, 1303 materialis, 1691 ; formalis, 1697 ; ■ fin. 1374, 1375. quomodo procuranda, 1703 ; quando suppleri debeat. 1699. — Interesse ex intéressé, an percipere liceat, 1112, fin. Integritas in judice, 2297, 3°. Intellectus donum Sp., S., 413, 1°&.I1. Internationales, secla damnata, ex­ communicat i. 1330. Intelligent!», pars prudentiae, 393, 2°. intemperantia, 409 ; quid, si intempe­ Interni actus, v. Actus.— Internum peccatum non reservatur, 1769. rantia pollutionem causal, 795, 3°. Intentio, artus voluntatis in finem, Interpellatio conjugis infidelis, in casu Apostoli, 1988, 3° ; ab ea solus 303, fin. ; actualis, habitualis, inter­ pretat iva, 272, 4°; quomodo Iri- I R. Pontifex dispensat, ib. buat moralitatem, 305 seqq. : an Interpres, in confessione, ad sigillum injustitiam actui externo superad­ tenetur, 1862, I. 3° ; per se non ne­ dat, 727, II, q., 949, cond. 2», fin. ; cessario adhibendus est, 1688, ad actum bonum qualis esse debeat. 1697, 5°. 307 : qualis ad actum supernatu- Interpretatio legis, 167 ; authentica, ralem, 308 ; quoties renovanda, 168 ; usualis, 170 : doctrinalis, 171 ; 307, II Intentio non necessaria hujus regulae, ib. ; dispensationis, ad satisfaciendum praecepto. 211, 242 ; privilegii, 253 : obligationis 4°, 212. Intentio pro missa juramenti promissori), 615; voto­ audienda, qualis requiratur, 674 ; rum, 633 ; conventionum in contra­ pro juramento, 603 : pro voto, 625. ctibus, 1058 ; legatorum, 1087 ; 2° : pro contractibus. 1044 : promis­ indulgentiarum, 1729 ; fundatio­ sione, 1062. — Intentio facit co­ num missarum, 1621. operationem formalem. 517, 1° ; Interpretative voluntarium, quid, 272. scandalum directum, 505, I, 1°. — 4°: in suscipiente sacramenta, 1434; An intentio requiratur pro restitu­ an sufficiat in ministro, 1412,3°; tione, 1014 ; quae necessaria sit an interpretativa intentio sufficiat, ad lucrandas indulgentias, 1731 ; ut acquirantur indulgentiae, 1731, in articulo mortis, 1741, 111. 2°, b ; 2°, 1741, 2°, b ; sufficit pro recep­ pro applicatione altaris privilé­ tione extremae unctionis, 1881. giât!, 1744. 2°, c. Quoad sacramenta conficienda, quae Interrogatio poenitentis, munus conintentio requiratur. 1412; condi­ fessarii. 1804 ; an sit mortale unam tional». quando sufficiat, 1413.— alteram ve omittere, ib., 2°; sit di­ Pro consecratione, qualis esse de­ screta, tempestiva, moderata, 180(4; beat. 1525, 2°; pro consecratione qualis facienda circa peccata cor­ < iborii. 1527 ; in absolutione, j ii is, 358 ; operis, 795, 806 : oris, quando conditional» esse possit. 599, 604, fin., 811 ; circa peccata 1663, 3°. 1664 : quando, pro extre­ conjugum, 2119 ; filiorum. 697, etc. ma unctione, 1882 ; quae intentio - Interrogationes in baptismo, an m nupturientibus requiratur, 1971. fieri possint in lingua vulgari, 2° . in sponsis. 19 49. II. __ Pro 1488, 1”. ■^aeramentis recipiendis, qualis suf- ! Interruptio actuum voluntatis, an Index rerum alphabelicus. 847 tot peccata constituat, 327 seqq. ; cepto, 549, pro praxi, 3° ; invoca­ Horarum, 2214, 3° ; refectionis, in tio animarum in purgatorio, an die jejunii, 1222, 2° ; in confectione licita, ib., 3°. — Invocatio daemo­ sacramentorum, 1406, 6°, 1402, d, nis, per pactum explicitum, saepe e; in celebratione missae, 1641, II in confessione specialius accusanda, 558, fin. el III ; in praestatione debili conju­ galis, 2112, 3° ; in novitialu, 2145, Ira. 370: an peccatum grave, 371 ; 1° ; in praescriptione, 898 ; in furquid de blasphemiis ex ira prolatis, lulis, 908, IV ; in usu privilegii, 597 ; minuit actus bonitatem vel 254, 2° ; in consuetudine, 261, 6° ; malitiam, 291, 1, fin. in bannis, 2060, 2°, 2062, fin. Iracundia. 409. Interstitia, quoad ordines. 1924, 2°. Irregularitas, quid et quotuplex, 1927 ; Intimatio consensus et acceptationis effectus 1928; quomodo incurratur, in contractibus, 1044, 3° ; in cen­ 1929 ; an requiratur scientia legis suris. 1265 (v. Monitio) ; intimatio prohibentis, vel poenae, 1930. 1 ; dispensationibus (v. Fulminatio). quid in dubio an contracta fuerit, Intimidltas, 406, 1° ib. II ; quomodo cesset, 1931 ; in Invasa, an cruenta defensio ipsi liceat, casu necessitatis quid juris ib., 3°, 736 ; an possit se periculo mortis d; an semper requiratur dispens exponere, ne violetur, 754, 2° ; an ib., quaer. ; formulae dispensatio­ possit se permissive habere, 755, nis 1932, 4°. — Irregularitates in fin., 778 ; an teneatur clamare, ib., specie, ex defectu, 1933 seqq. ; Il : an possit statim semen expel­ ex delicto, 1939 seqq. - V. etiam lere, 742, 2°. — Huic aequiparatur Impedimenta canonica (irregulari­ conjux, quacum coire vult vir ope tates improprie dictae). instrumenti, 2118. Irreligiositas, quid et quotuplex, 574. Invasor bonorum, pudicitiae, etc., Irreverentia, 403, c; in SS. Dei No­ an licite occidatur. 735 seqq. — men, 59 4 ; in sacrilegio, 579 ; erga \ Aggressor. — An invasori aequiparentes, 695. parari possit vir utens instrumen­ Irrisio, in biasphemia, 596, 3° ; quan­ tis in copula. 2118. do sacrilegium, 581, init. Inventarium, jus inventarii, quid. Irritatio voti directa, indirecta, 637 seqq., 2165, c; quid, si fiat sine 1072. 2° ; ejus effectus, 1073 ; ejus justa causa, 640. — Lex irritans. obligatio ante usumfructum. 845, v. Lex. — Irritatio contractus, 1037, II, I®. Inventio thesauri, 883 ; rerum amissa­ 1046 seqq., 186. rum. 885 seqq. — Inventor novi Irrumatio, 804, 1°, 2111, 1°, c. operis, quoad dominium el privi­ Iter facere, die festo, licet, 662, a, 668. 9°. — Iter facientes a missa excusati, legium, 855 seqq. 681, 2°; an a jejunio, 1237; ab Invidia. 368 seqq. abstinentia, 1245, 5° ; quandoiiam, Invincibilis ignorantia. 287, 3°. — instante lege, nihilominus, iter inci­ V. Ignorantia. pere possint, 226, b et c; si reli­ Invitati ad prandium, quando excu­ giosi, cuinam confiteri possint, sati a lege abstinentiae, 1245, 6°. 1763, III. — V. Peregrini. — Iti­ Invitus, num legem impleat, merum nérantes, an in ritu alieno cele­ actum ponendo, 212. 5° ; ex metu brare vel communicare possint. missam audiendo, 674. — Quid de 1521, 3°. invita, quoad stuprum passum, 776. 777 ; an fieri possit monialis, Iteratio sacramenti, quando licita vel debita, 1408 ; baptismi, 1476, 766, b, fin. — Quid de axiomate ; 1478 ; confirmationis, 1408, regula Irrationabiliter invito non injuria, 2·, a ; confessionis invalidae, 727. II 1706 seqq. ; absolutionis, 1670 ; Invocatio B. M. \. cl SS., an de prae­ 848 Index rerum alphabet icus quoties moribundo, 1855, q. I ; consetrationis, 1532, II ; commu­ nionis post viaticum, 1560, I ; exlr. unctionis, 1884, q. I ; ordina­ tionis, sub conditione, 1903 ; indul­ gentiae in articulo mortis, 1742 ; benedictionis nuptialis, 2078, 3° ; proclamationum, 2062 ; novitiatus, 2145, 1°, 2151. parochi jure dispensare possunt, ib 3°.— De Induitis pontificiis, 1240, a; de regulis pro dispensatis ex Induito, 1241 ; non prohibetur esus carnium simul et piscium, 1229. — Quid de Religiosis quoad dispensationes fidelibus concessas, 1241, 3° ; quid de patrefamilias, quoad extensionem dispensationis ad ceteras familiae personas, ib., 4°. Jejunium naturale ante communio­ Jactantia, quot malitiae in ea conti­ nem, 155G ; quandonam obligatio neantur, 350, 352 ; si narrentur incipiat, ib. ; quid, si quis extra turpia, 808, I. 2°. patriam migret, alibi communica­ Jaculatoriae orationes piis sunt com­ turus, ib., nota 1 ; quomodo tempus mendandae, 1841, 3° ; an inter computari possit, ib. — Ad frac­ missam vel Horas liceant, 1G39, 2°, tionem jejunii tria requisita, 1557 ; 2214, 3°, a. quid de guttulis aquae, vel reliquiis Jansenistae, excommunicati, 1316 ; cibi, 1558 ; quid, in dubio fractio­ valide ordinali, 1904, fin. nis jejunii, ib. Ill ; an liceat statim Jejunium, naturale, morale, ecclesia­ post communionem exspuere, ib., sticum, 1218. - Jejunium, morale, pro praxi, b ; vel ablutionem sumere a lege naturali impositum, 1219. ib. II. Jejunium ecclesiasticum, quibus die­ Cessat obligatio jejunii, si datur bus urgeat, 1220 ; stricte obligat, dispensatio, 1559 ; dispensatio re­ ib. — Ejus forma, 1221 ; a) Impo­ spectu aegrotantium, qui a mense nit unicam refectionem, non inter­ decumbunt, 1561. — Cessat, si ruptam nec nimis protractam, adsint causae eximentes, eaeque 1222 ; permittit quae habent ratio­ graves, 1559 ; non sufficit obligatio nem potus vel medicinae, 1225 ; recipiendae communionis pascha­ item refectiunculam mane el coenulis, licet quis vix jejunus remanere lam vespere, 1223 ; quaenam ali­ possit, 1560, 111. — An post via­ menta in his licita sint, ib. — b) In­ ticum aliae communiones dari pos­ cludit certis diebus abstinentiam a sint per modum viatici non jejunis, came, 1227 ; quid sit caro, ib ; an 15G0, i ; an ministrandum viati­ peptones interdicantur, ib., 2° ; cum sit pro sacerdote ratio suffi­ quandonam illicita comestio carnis ciens ut celebret non jejunus, ib., attingat materiam gravem. 1228. II. — Milites ante pugnam, capite Xon interdicit usum ovorum et lacdamnati communicare debent, de ticiniorum, 1229. — e) Indicat se, jejuni, 1559, IV, 1°. horam refectionis, 1230. — Quid de Jejunium obligat pridie consecratio­ iis qui ordinem refectionum inver­ nis ecclesiae, 1220, 1°. tunt quoad horam, vel pluries se re­ Jentaculum (frustulum), diebus je­ ficiunt. inculpabiliter, 1231, 1226. junii, 1223, Sabbato Sancto, 1220, Excusant a jejunio ecclesiastico: 3°, a; quid, si vespere sumatur, impotentia. 1233; labor 1235 (non 1231 ; si fuerit copiosius, 1226, 11. autem per se labor mentis, nec iter Jocari obsceno modo, quale peccatum, faciendum, 1237) ; pictas, 1238 ; 808, II. Ex joco proferens blasphedispensatio. 1240 ; confessarii me­ mias, 597, II ; matrimonium iniens, dici. Superiorissae tantum decla­ 1978. rare possunt sufficientem exsistere Jubens, V. Mandans. causam exemptionis, 1240, 5° ; Jubilaeum, quid, quotuplex, 1735; Index rerum alphabet icus. 849 privilegia concessa, 1736 ; condi­ Juramentum, quid, 600. — Requi­ tiones impiandae, 1737-1740.— Quid sita ad validitatem, 603 ; variae de peccantibus in confidentiam formulae juratoriae, ib., II. 604. — jubilaei, 173G, B, 1° ; de iis qui. du­ Requisita ad liceitalem ; veritas, rante jubilaeo, peccata obliti sunt, 605 ; justitia, 608, fin. ; judicium, 1739, 11. 611 fin. An liceat jurare cum Jubilationis facultas pro canonicis, probabilitate veritatis, 608 ; cum 2264. restrictione mentali, ib., II ; an Judaei, non ligantur legibus Eccle­ liceat petere juramentum a pejera­ siae, 197 : communicatio cum ipsis turo, 611, 1°; jurare super Biblia prohibita, 447, 1, c; an liceat eo­ haeretica, ib., 4° ; praestare jura­ rum synagogas aedificare, 523, 3° ; mentum gubernio Ecclesiae hostili, eorum filios baptizare, 1471 et 611, 30. 1472. Obligatio juramenti promissorii, Judaismus, positiva infidelitas, 436, 614; contractui adnexi, 1059; fin. quomodo tale juramentum inter­ Judex, quid, 2296 ; ejus qualitates, pretandum sit, 615; an obliget ju­ 2297 : an possit munera acceptare, ramentum sponsalibus adnexum, vel debeat accepta restituere, ib., sine animo contrahendi. 1949, 1,1° ; 3° ; ad tramitem juris judicet opor­ an obliget juramentum ex errore, tet, 2298 ; an possit liberare, quem dolo emissum, 617, I ; ex metu judicialis ordo de culpa convicerit, emissum, ib. 111, 1060 : de jure et ipse innocentem agnoverit, 2299, irritum vel pro libitu irritandum, 2302 ; favere debet reo, necnon 617, 1. possessori, '2300, 2301 ; an resti­ Cessat juramentum obligare, 615, tuere teneatur, qui obtinuit senten­ regula, 3‘, a; si adsit dispensatio, tiam injustam, favorabilem, 2302, irritatio, commutatio, remissio ex II, 2. — Judex potest inducere parte ejus cujus interest, ib.; an pro culpa juridica obligationem possit dispensare, qui potest in restitutionis, 933, 3°, 949, cond. volis, 647. 3», nota 1 ; obligare ad restituen­ Juramentum contra modernismum, dum ex bonis alterius ordinis, 429 ; servandi statuta, 616, 1° ; 928, II ; restitutionis debitum tol­ fidelitatem, ib., ; praestandum in denuntiatione, 1802, 1° ; a quibus­ lere, 1028. - Judex, quando irre­ gularis, 1938 ; excommunicatus, dam ordinandis, 1907, b ; ab exami­ natoribus, quoad collationem bene­ 1321, 1325, 3°. — Judex legem ficiorum, 2240 ; emittendum ab iniquam applicans, 2292 ; senten­ administratore bonorum ecclesias­ tiam divortii pronuntians, 2126, ticorum, 2244, nota ; a testibus 5°, e. — Clericus nequit judicis 2313. personam gerere, 2226 ; confessa­ rius munere judicis fungitur, 1814. Jurati (judices facti), 2296 ; eorum obligationes, 2298 ; an possint Judex instructionis, quis, 2303, 2° ; damnare vel liberare, quam privata quandonam reum legitime interro­ scientia noverint innocentem, vel get, 2309, 1°. reum, 2299, b. Judicia forensia, v. Forensia. Judicium practicum vel speculativum, Jurisdictio, quid, quotuplex, (38; dif­ fert a potestate dominativa, 2165, quid, 13, 1, 3°. — Judicium in 3°. juramento, 611, tertia condit.; adjuratione, 619. — Substantialia Jurisdictio in foro externo manifesta­ tur per logum institutionem, 138 ; judicii forensis, 2295. dispensationis collationem, 229 ; Judicium temerarium, 1191 ; quale censuram inflictionem, 1256, peccatum. 1192; monitum quoad seqq., etc. — Impedientes jurisrudes, 1194, fin. Marc. Inst. .Morol. Alph. T. II. 850 Index reruin alphabeticus. dictionem Ecclesiae, excommuni­ cati, 1322. — Jurisdictionis inca­ pax Superiorissa, 2166, II, 2°, n, b. Jurisdictio in foro interno, seu sacra­ mentali ; natura, necessitas, 1747, 1718. — Ordinaria, quibus compe­ tat et in quosnam, 1749 seqq. ; quo­ modo amittatur, 1753 ; delegata, quomodo acquiratur et quid effi­ ciat, 1754, 1755 ; quomodo cesset, 1759 seqq. — Jurisd. delegata in peregrinos, 1750, 1779 ; in favorem navigantium, 1758, a; quibus com­ petat facultas eligendi sibi confes­ sorium, ib., b.— Jurisdictio sup­ pleta per Ecclesiam, in articulo mortis, 1760 ; in casu erroris com­ munis, 1761 ; in dubio juris vel facti, 1762 ; an liceat tunc absol­ vere, si causa desit, ib, — Jurisdic­ tio limitata, 1756, 2, in nota 1 ; quoad personas, 1763 ; quoad reli­ giosos, ib.; quoad moniales, 1764 ; quoad peccata (reservata), 1766 seqq. ; quoad absolutionem compli- i cis, 1780 seqq. — Juridictio in navigantes, 1758. «. Juris laesi reparatio, i, e. restitutio, 923 seqq. Jus naturale, 119; gentium. 136. — Jus civile, an conscientia obliget, 838, a. Jus, objectum justitiae, quid, 720 ; jus in re, jus ad rem, 839 seqq. — Jus exchisivum auctoris in suum librum, etc,, 856. — Jus Ecclesiae circa bona temporalia, 874. — Jus exemptorum cum jure parochum collatum. 2188. Jus patronatus, 2237, 11. Jusculum carnis, diebus jejunii. 1227. 2° et nota I p. 79i. I Jussa SS. CC in fulminatione dispen­ sationis servanda, 2254, B. ; in absolutione a censuris, 1288. Jussio, vide Mundans. Justitia, virtus cardinalis. 398 ; ejus partes, intégrales 399 ; subjecti­ vae. 400 seqq. ; potentiates, 402 seqq. ; commutati va, distribut iva, legalis i00 ; vindicative, 401 ; stri­ cta seu coinmulativa 721. 400. 383. legalis, 400, 3° — Vitia justi­ tiae opposita, 404. Justitia requisita in juramento, 609 seqq. ; in adjuratione, 619. k' * Kystis, 740, § 2, in nota 3. L Labor, praeceptus, 476, e ; an titulus dominii, 877, nota 2 ; an in festis prohibitus, 656, 659 ; a jejunio excusat, 1235 ; non autem si assumptus sine «causa, 226, c. — Labor extraordinarius, pro liliis mercedem expetit, 862 ; an alius lobor filiorum, ib. ; majus stipen­ dium sacerdoti meretur. 1608, coroll. b, 1609, 2°. Laborem intrin­ secum functionis sacrae non licet vendere (vel pretium pro eo acci­ pere), 588, 3°, 589, 4° ; bene vero laborem extrinsecum, 588, 3°. Lue, an sumi possit diebus jejunii, 1224. 1229; depuratum. 1223; an serum lactis, 1225, 3°. Lactantes, quoad jejunium, 1233 ; quoad debitum conjugale, 2103, d. — Lactare suos infantes, obligatio matrum, 700, 2°, a. Lacticinia. non prohibita, 1229. Laedens aliquem, causa actorum S. Sedis, excommunicatur, 1320. Laesio juris in bona externa. 902 ; veritatis, 1176; famae, 1190; ho­ noris, 1210. Laicalis status. 2282 seqq. ; quan­ doque clericus ad hunc statum per degradationem reducitur, 1379. Laicus, an possit accipere jurisdictio­ nem delegatam, et ferre censuras, 1257; an capax beneficii eccles., 2239, 1° ; in necessatite potest deferre S Eucharistiam, et sibi vel aliis viaticum ministrare, 1536, estra necessit. sacra tangens, quo­ modo peccat, 1633, a ; in statu peccati mortalis baptizans, an gra­ viter peccet, 1418 ; item, in mortali matrimonium contrahens, ib.; an sit denuntiandus, si se simulaverit Index rerum alphabeticus. 851 confcssarium et sollicitationem pe­ 209 ; an possit cum seipso dispen­ regerit, 1798, 2°. — Fratres laid, sare, 236. Legislator civilis, an possit tollere v. Fratres. Laicam potestatem adeuntes, ad Litt. obligationem naturalem contractus, Apost. impediendas, excommuni­ 186, 838; transferre dominium,891 ; cati, 1320 ; item, ad eam recurren­ constituere matrimonii impedi­ tes ad imped, exercitium jurisd. menta, 2005. — Legislatoris officia. eccles., 1322. — Excommunican­ 2286 ; obligatio restituendi, 968„ tur, qui trahunt clericos, etc., ad 983. judicem laicum, 1323, 1333 ; alii Legitima porlio haeredis necessarii, suspenduntur, 1364. quae sit, 1081. c; an parentes pec­ Lampas emam SS. 1583, \ . cent, eam laedendo, 1083, I. — Le­ Laparotoinia, an liceat, 744, II, 2°. gitima consuetudo, quae sit, 261 ; Lapicidae, a jejunio excusati, 1235. legitima dispensatio. 237 ; interro­ Laridum, die jejunii prohibitum, 1227, gatio judicis, 2309 ; legitimus titu­ 2°; frustula laridi, quandonam per­ lus juris, in mutuo, 1111. missa, 1229. b. Legitimatio filii, quomodo fiat, 698. Latria, adoratio, cui exhibenda, 532, 1933, 1967, II. — V. Illegitimi. 533. Lenitas, quid, 408, c; irregularitas Latrocinium, 728, 2°. I ex lenitatis defectu, 1938. Laus Dei, praeceptum, 594. — Lau­ Leoninus contractus, 1158, 2°. des, quandocpie simonia, 585, 2°, Lepra non impedit s. comm., 1562. c; vel fractio sigilli, à 1866, 2«, 3° ; leprosus, irregularis, 1934, 2°. 1868. 1°. c. Leucorrhea, quid, 763. 5°. Laxismus, 89. — Damnatus. 104, 2°. Lex, definitio, 110; differt a prae­ — \n per probabilismum foveatur. cepto. 111 ; requisitum, 111 ; divi­ 105, 3°, a). — Conscientia fri.re, 24. sio, 112. Lectio librorum pravorum. 452 seqq. Lc.c divina, aeterna. 113-117 : divina — v. Libri. positiva. 130 ; mosaic a, 131 ; evanLpctoratus, ordo, 1888, 2°; potestas gelica, 132; naturalis. 119 sqq. ; ejus promulgatio. 124 ; immutabili­ et officium, 1897 ; ordinatio, 1900, 2°. tas, 127 ; mutatio indirecta. 128. Lectores, an jejunare teneantur. Lex humana, notio, 136. a) Legum 123G. b. institutio, 137 ; auctor legil eccle­ siasticae, 139 sqq. ; legis civilis, Legalis consensus, pro consuetudine 148, 1 49. — Objectum legis, 152 ; requiritur, 263, 2°; tempus legale requisita ex parte objeci i, 153 ; an in materia praescriptionis, 897 ; lex se extendat ad actum praete­ jejunii ante communionem, 1556 ; ritos, 153, 2° ; an ad actus internos, recitandi Officii, 2212 ; pretium externos occultos, 155, 153, 2° legale in venditione, 1127, 1128; heroicos, 154. — b) Promulgatio, titulus legalis in mutuo, 1110 ; suc­ 157 ; ejus necessitas, 158 ; quoad cessio legalis, 1075. leges pontificias, ICO. — Accepta­ Legatum legatarius, 1077, 3° ; ad tio, 162 ; effectus non accepta­ quid obliget leg. ad causas pias, tionis, 164 ; lex dubia acceptata 1083, III, 2°, ad quid teneatur lega­ obligat. 163, 2°. — c) I nterprelatio, tarius, quoad promissa testatori, 165, 166, authentica, usualis, doc­ ib., fin. : quomodo interpretari trinalis, 167 seqq. ; extensio legis liceat legata, 1087, I ; quis legata de casu ad casum, 172.— d) Obli­ mutare possit, ib. II. gatio. 175 sqq.; quando sit sub mor­ Legifera potestas, cui competat in tali, 178, 180 ; contemptus legis, Ecclesia, 139 ; apud ordines relig., quando peccatum mortale, 179, 2°. 146 ; in societate civili, 148, 2286. — Lex dubia non obligat, 94. — Legislator, an teneatur ad suam legem 852 Index reruin alphabeticus. L. poenalis, 181 seqq. ; lex mixta, libertatem ingrediendi Religionem, 183 ; quando et quomodo obliget, excommunicati, 1355. — Libertas, 183, 184. — L. irritans, 185 ; ante professionem monialis, explo­ quando el quomodo obliget, 186 randa, 214 4, 3°, b, 2147, d ; quoad seqq. — L. fundata in praesump­ confessionem apud poenitentes fo­ tione, 190 seqq. — e) Subjectum venda, 1790. — Defectus liberta­ legis, quis, 193 ; an pueri, 194 ; tis, impedimentum matrimonii ebrii, 196 ; infideles, haeretici, 197, (raptus), 2001, 1°, a, 2006; impe­ 198 ; regulares, clerici, 199 ; adve­ dimentum quoad ordinationem, 1946, 11. nae, peregrini, vagi, 203 sqq. ; ipse legislator, 209. — f) Modus Libertas cultuum, 444 fin, seqq. ; an toleranda, 445, II. — Edentes satisfaciendi legi, 210, seqq. ; quid in concursu plurium praecepto­ decreta contra libertatem Ecclesiae, rum, 21 i seq. ; in collisione legum, excommunicati, 1321. 216. — g) Causae tollentes legis Libri, quid sit liber, 1317, lu ; quid libellus, diarium, folium, scriptum, obligationes, 217 ; v. Ignorantia legis, Impotentia, Dispensatio. ib.. Libri liciti vel illiciti in scholis, h) Cessatio legis, impropr. dicta, 714-718 ; App. C. L., can. 1400 ; 129 : proprie dicta, 254, fin ; ab pravi, 452 ; obsceni, 808, App. intrinseco, ib., et seqq. ; abrogatio, C. L., can., 1399, 9° ; prohibiti jure derogatio, 258 seqq. ecclesiastico, App. C. L., can. 1399 ; Let civilis, 148; an obliget m con­ an quandoque necessitas excuset, scientia, 177 ; in materia justitiae, 455 ; quoad legentes, relinentes, 838. - L. civilis, an justus titu­ imprimentes, defendentes, 1317 ; lus percipiendi aliquid supra sor­ sub poena excomm., ib. — Facul­ tem, 1111. V. Legislator. tas legendi et retinendi libros pro­ Libellaticos contractus, 1155. hibitos, App. C. L. can. 1401 seqq. Libellus, infamatorius. 1206 ; repudii Licentia, quid, 227 ; quoad pauperta­ apud Hebraeos, 1984. L sup­ tem religiosam, 2157 ; quoad sigil­ plex 2040, I, append. II, Formulae. lum sacramentale, 1866, 7° ; com­ ·— Libelli, (piando prohibiti, 1317, munionem past halem prorogan­ App. C. L., can. 1385, 2«, 1399, dam 1570, fin. ; peccatorum accu­ 5°. sationem, 1790 ; alienationem bo­ Liberalismus, quid de illo sentiendum, norum, 135 4 ; quoad clausurae le­ -445. ges, 1334, 2163. Liberalises, 402 a, 403, g. Licitatio, quid, 1134. Ad quid te­ Liberi cogitatores, excomm., 1316. neantur Imitantes, 1135; quid An matrimonium cum eis initum in die festo, 660, fin. sit mixtum, 1993, 1°. Ligamen, impedimentum dirimens, Libertas. 275 : arbitrii, 275, 2°, 276 ; 101 i ; diligenter instituenda pro­ contradictionis, conlrarielatis, disbatio, ibi. 2°, nota I ; si dubitetur paritatis, 276 ; spontaneitatis, indif­ de eo, post nuptias, quid, 2094, fin. ; ferentiae (arbitrii), independentiae an sanari possit, 2086. 1°. moralis, gratiae et virtutis, feli­ Lignatio, quid, 846, II, 2° ; ligna cae­ citatis. 275 ; libertatis radix, 278, dere, an liceat, 910, 3°. Lignarii fin. libertas indifferentiae ad me­ fabri, an a jejunio excusati, 1235. rendum requiritur, 277, II. Pri­ Limaces, cibus esurialis, 1227, 2°, b. vatio violenta libertatis, injustitia, I Lingua, munus a lingua, quid. 585, 2°, 922 ; an absolutionem a censuris c. Lingua vernacula, in caeremo­ (dispensationem) irritet, 239, fin., niis baptismi, an iicila, 1488. 1° : 1286 : an requiratur lib. apud paro­ in petitione dispensationis matri­ chum matrimonio assistentem, et monii. 205i. 4° ; in Benedictione testes, 2071. c, 2073, b . violantes aposlolica, 1741, III. 1°. b. (v. Index rerum alphabeticus. 853 1151 ; hujus solutio, ib. 2°. Lo­ etiam Idioma) ; in precibus indulg catio operae, 1152, v. Conductio. 1727, 1°, e, 1733, 4°, b. — Locantes domos meretricibus, Linteamina sacra tangere, quibus li­ 525, 3° ; filii laborem suum locan­ ceat. 1633 : quid, de eorum lotione, tes extra domum paternam. 862, ib., 3° ; vel de eorum exsecratione, 1,2°. — Locatarii bonorum eccles., 535, 2». Liquidator bonorum Ecclesiae, 527. II, excommunicati, 527, 5°, 1325, 1337, 5», 7°, 1325, 1337. 135'i ; quinam sanatione gaudeant, Liquidum (vinum, cerevisia, cafe, the, 1031. serum laciis, etc.), non frangit jeju­ Locus sacer, 582 (v. Sacrilegium). — nium. 1225. Locus celebrationis missae, 1627 ; Lis super successione exorta, causa missae audiendae, 677 ; confessio­ dispensationis pro matrimonio, nis excipiendae, 1662, 2°. In 2049, 4°. loco confessionibus destinato facta Litaniae, die festo S. Marci, et triduo sollicitatio, denuntianda, 1796, Rogationum, praescriptae sub claus. 4 * ; quo in loco baptismus gravi, 2206, 4°. fieri debeat, 1481 ; circumstantia Litigium, 403, h. loci in persolvenda missa servetur, Litteraria exercitia, an in loco sacro 1611, II. - Locus regit actum, 204, licita, 582, 2°, c. a, 1043, a. Litterae . I postolicac, 1326 ; eas falsifiLocutiones (in contemplatione), (pia­ canles, vel falsis scienter utentes, les, I8Î6 ; an recusandae, 1847, excommunicati, ib. — L. dimisquaes., fin. soriales, quid, 1908 ; a Praelatis Locutorium, v. Crates. regulariter concedi possunt, sub Longanimitas, 405, II, c. quibusdam condit ionjbus, 1909, Loquela, 1176, 1°. 2187, 6° ; testimoniales pro ordi­ Laquons de audii is in confessione, an nando. 1361, 1909 ; pro admission) * frangat sigillum, 1866 seqq. ad habitum Religionis, 2144, 2° Lora, vinum secundum, materia inva­ et 3». lida pro consecratione, 1522, 6°. Litteris an fieri possit confessio, Loleria, sortitio, quaestuosa, 1165. 1687 ; an possit dari absolutio pec­ Lolio corporalium, etc., 1633, 3°. — An licita, lotio mulieris post copu­ catorum. 1663, 2° ; absolutio censu­ rarum, 1277 ; an debeant peti man­ lam, 2112, 6°; lotio stomachi post communionem, 1512, 2°. data, absolutio a censuris, per litte­ Lucrum cessans, excusat laborantes ras, 1283, 1284, 5°, a. die festivo, 669. 2° ; omittentes Litterae inter sponsos vel ama­ sacrum ut confiteantur, 676, 5° ; sios, 828, 11 ; deferens litteras ama­ excusat ab usura, 1107 ; sinit ven­ torias, 518 ; tales scribens, ib. — dere vel emere supra vel infra Litteras alienas aperire, quale pec­ commune pretium, 1129, III. catum, 1188; in specie, pro offi­ Ludimagtster. V. Magister. cialibus Postarum, ib., b; quale, Ludus, 1166; an el (piando licitus, eas supprimere, iisque uti, 922, II, 1167 ; requisita af ejus validitatem, 2°, c. 1668 ; dispositiones juris quoad Llturgicus cultus, 531, 3°, a ; lilurgici ludos, ib., quaer. Ludi Bursae, libri, a quo approbandi, App. C.L., can. 1390 ; (piando prohibiti, ib., 1169. — L. alearum clericis veti­ tus, 2231. L. cinematographicus, can. 1399, 10°. 835, 3° ; scenici, 836. I.ivcllnm census, quid, 1147, 2°. Live'la. an religioso prohibita, 2154, Lumen perpetuum ante altare SS. Euchar., 1583, V. — V. Candelae. 2°, 2156. Locutio contractus, 1149; locatio Lunula ostensorii debet esse bene­ dici a, 1632, 2°. rerum, 1150; quaenam officia, S54 Index rerum alphabeticus. Lux electrica, v. Candela. Luxuria, 367, 767, 109 ; ejus causae, filiae, et remedia, ib.; an detur in ea parvitas materiae, 769 ; an igno­ rantia invincibilis, 770. — L. con­ summata juxta naturam, 77 i seqq. ; contra naturam, 790 seqq. ; peccata luxuriae non consummatae, 807 seqq. — Poenae a jure statutae, 769, II. Luxus, 409. . .Mandans, qua auctor contractus 1088; unus ex coopérât ad damnum, 978 ; ad quid teneatur, 995, 2°, 1089.— Excommunicatur, qui mandat de­ licta sub poena excommunicationis prohibita, 1263, 4°, 1308. Mandatorius, 1088 ; ejus obligationes, 1090. Mandatum, 1088 seqq. — Mandata Ecclesiae, post absolutionem a censuris, servanda, 1283, 1287 ; a poenitenl ibus et confessario pe­ tenda. 1283, 1284 ; ab exsecutore M dispensationis servanda, 205i. Maenia animae ex peccato, 339, 3°, Maniae, 293, III, b). 344, 5°. Mac. corporis, an impe­ Manifestatio alieni delicii, quando li­ diat communionem, 1562. ceat, 1198; nominis complicis in Magia, naturalis, diabolica (nigra), confessione, 1701 ; conscientiae, an 571 ; ejus malitia, 572 ; quomodo a Superiorissa expeti possit, 2166, tollenda, 573 ; quinam circa hoc II, 2°, c. — Non manifestans, unus pecc. sint examinandi et quomodo ex cooperatoribus negativis ad monendi, ib. II. — Libri magiam damnum, 987. docentes, stride prohibiti, App. Manipulus, vest is sacra, 1633. 1631; C. L., can. 1399, 7°. subdiacono reservatur, 1894. Magister, ejus officia, 710 ; in scholis Mansuetudo, 408, III, b. quae neutrales dit unlur, 714, 717 ; Manus violentas in proceres Eccle­ an teneatur de damnis, quae di­ siae. in clericum injicientes, excom­ scipuli inierunt, 989, II, 1°. municali, 1310. 1324, 1318 ; impo­ Magistratus, Svndici, etc., 2291 ; sitio manuum, 1494, 1901, 1902.— quando excommunicali, 527, 6°, Munus a inanit, in simonia, 585, 1321, 1325, 4°, b, 1353. 2°, a. Magnanimitas, 405, II, a. Manuscripts, an cadant sub pauper­ Magnetismus, animalis, 568. 2, 570, tate, 2151, 1°. 3°. ' Manutergium, in missa, 1631, 5°. Mappae altaris, in missa, 1631, 2°. Magnificentia, 405, II. b. Majorennis, quis, 698 ; ejus jus ad Mare ; quandonam in mari celebrare liceat, 1627, quaes. bona per laborem acquisita, 862. Mala fides, in possessore rei alienae, Maria SS. invocanda, 519. 3° ; colenda, 537. — Devotio erga Mariam com­ 940 seqq. ; impedii praescriptio­ mendanda, 1832, 3°, 1818, 6°, 2278, nem. 895 ; an impediat effectum 2°. — Ejus matrimonium virgi­ dispensationis in genere, 237 ; disp. matrimonialis. 2049, II, b, 2051, neum, 1963. II ; quid si status fortunae mala Maritus, officia erga uxorem, 701, 1°, 2(20 ; quoad bona uxoris, 704, 863 fido allegetur, 243, a. seqq., 871 ; quoad bona filiorum, Maledicere Sanctis, mortuis, homi­ 858 seqq., 862. — An irritare possit nibus, quale peccatum, 598, III. vota uxoris et filiorum, 638, b, c, r. — Maledictio, 504, 2°, 1211. 639, 5° ; ingredi Religionem, 2137, Malefactores occidere, quibus, et d, an ordines sacros recipere pos­ quando liceat, 729 seqq. sit, 1916, II, 1 ; quandonam excu­ Maleficium, v Magia. setur a jejunio, 1234, d. —An uxori Malitia 316, nota 1. | Matum intrinsece t absolut e. condit iomanifestare debeat morbum conta­ nale), extrin^ece, quid. 295. giosum, 2103, e. — Quid, si ex Index rerum alphabeticus. confessione uxoris cognoverit sui matrimonii invalidilatem, 1869, II, - sit dicendum, ib.; II ; quonam modo, ib., III. — quid de absolvente missam infra Ratione stipendii, quaenam obli­ quadrantem, ib. — An celebrare gatio sacerdoti incumbat. 1610 ; liceat infirmo, an caeco, caecu­ quoad tempus et locum celebra­ tienti, 1641, I, de ritu a caecu­ tionis, 1611 ; quid sint missae tientibus servando, 1645 ; an et adventitiae (manuales), 1607 ; quot quomodo missa interrumpi pos­ acceptari possint, 1608. quaes. 2° ; 1 sit, 1641. II ; interrupta, an sit quomodo transmitti debeant, 1615 ; perficienda, ib. III ; an et quo­ quid de missis fundatis, 1612 ; an modo missa eum Officio convenire et quomodo missae reduci possint debeat, 1642. 1620 ; omnes missae diligenter De missis Gregorianis. 1622. 1609, inscribendae, 1614 ; an missa binai°, b. β : de missis pro sponso et tionis pro obligatior.·· stipendii sponsa, 1642, 1°, 2078 ; de missis Index rerum alphabeticus. pro populo dicendis, 1G0G, fin. ; de missis votivis ct pro defunctis, | 1642, 1° ; de missis in altari pri- ; vilegialo, 1742 ; de missis in aliena ecclesia, 1642 ; 2° ; de missis in oratorio privato, v. Oratorium ; de missis binationis, v. Binandi (facul­ tas) ; de missa exsequiali, 1381, 1386. 1600, 2 1 88 , 5° (pro relig.). Missale Romanum, in missa requisitum, 1631, 5° ; pro ordinatione lectoris, vel subdiaconi aut diaconi adhiberi potest, 1900, 2° et 5°, 1901, 1. Missiones, quantum curandae a paro­ chis, 2270, 5° ; indulgentiae mis­ sionis quomodo lucrandae, 1733, 1°, b; crux missionis quasnam in­ dulgentias habeat, et quomodo eri­ genda, 1727, 4°, b. — Missionarii, quandonam dimidiatas accipere possint confessiones. 1698, 2°, c. Missionis titulus pro ordinatione, quid, 1922. | Mixtum matrimonium, v. Matrimo­ nium. Mobilia, (piae, 852. 3° ; quonam modo praescribantur, in diversis juribus 897 ; talia possidere potest Eccle­ sia, 874. Mobilizatio, quid efficiat, relate ad milites convocatos, 750 el seqq , 1752, 3° ; an ipso facto ab Officio dispenset, 2221, q. 3. — Religiosi inobilizati, ad quid teneantur, 2151, II ; item clerici, 1918, 2°. Moderamen inculpatae tutelae in defensione, 734, 952 ; quandonam, eo deficiente, adsit irregularitas, 1942, 1°. .Moderator conscientiae in semina­ riis, ejus officium, 4°. Modestia, quid, 408, III c. Modus in contractibus, 1057, 1° ; in matrimonio, 1972, V. Mohatra, contractus, 1133. Molitores, quoad 111 praeceptum, 659, 2°, 681, 2° ; quoad jejunium, 1236. Mollities, 406, 2°, d. v. Pollutio. Monachales Ordines, 2136, 1°. Mo­ nachus, v. Regulares. Moneta (piando adulterina, el quando licite expendi possit, 1145; quid 210. Veg«//»o cooperatores quoad damnumi, 988 seqq. Quid Index rerum alphabeticus. ratum sine testimonialibus, vel Subjectum ordinis, v. Ordinandus, Ordinati, Irregularitas. religiosum alienum modo illegi­ timo, 1361. Organa pulsare apud haereticos, illi­ Ordinati, preces ab Episcopo ordi­ citum. 449, 6° ; an haereticum invi­ nante ipsis impositae. 1925 ; poenae tare ad id praestandum apud nos. contra simoniace ordinatos vel ab sit licitum. 450, 2°. — Organum excommunicato, etc., 1358. 1359 ; in functione sacra. 1644, 4°. contra ordinatos modo illegitimo Organoedus ; quoad officii recitatio­ nem ; 2214, 1°, b. (sine litteris, etc.), 1361, 1367. An obedire? teneantur Episcopo, 1926 ; Orientales, an possint apud Latinos noviliatium ingredi, 2138 ; an re­ prima missa cum Episcopo legenda, 1924. 6». cipere communionem ritu latino. Ordinatio sacra, 1887 seqq. ; ordinum 1521, 3° ; an tenantur normis Codi­ cis, 2069 ; an possint recipere minorum, 1900; et majorum, 1901, missarum stipendia, 1615, 6°. 1902, dubia, ibid. — Titulus ordi­ Origo, titulo originis obtinet Epis­ nationis. 1921; modus, 1924; inter­ copus jurisdictionem in ordinan­ stitia, 192 4, 2°; quid de supplen­ dum, 1907. dis defectibus in ord. commis­ Ornatus mulierum, «piando scanda­ sis, 1903. — Ordinatiq quo­ modo obliget ad caelibatum, 2201 ; lum. 516 ; «piando illicite confi­ an obliget ad celebrandum, ciatur, 523, 1° ; 516. nota 1. 1603. Orphanotrophia, causa pia, 1083, 111. Ordines religiosi, distincti ratione fi­ 2° : an liceat in iis exponere filios, nis, regulae et votorum, 2133 ; 700, 2«, b. stricte «licti, cum votis sollemnibus, Osculum, id est, pa« is signum cum 2134, 2°, 2136. vitando, non licet, 1295, a. Ordo «in genere), quid, 1885 ; «aritaOscula, 817, 822 ; an licita inter spon­ lis, ί79 ; (wrrectionis, 494 ; resti­ sos, 828 ; intbr conjuges, 2095, 2°, tutionis 995, el solutionis faciendae 2111, 2113, 2o, a. creditoribus, 1001 ; virtutum, 386 ; Ostensorium, ad expositione SSmi in Horis servandus, 2210 ; inter laudabiliter benedicitur, 1632, 2°. absolventes in articulo mortis, Ostiaria! us, ordo minor, an sacra­ 1760, 2" : in unctione infirmorum mentum, 1888, 2° ; potestas el officium, 1898 ; collatio, 1900, 1°. 1876, c; inter baptizantes servan­ dus, 1463. Ostreae, die jejunii permissae, 1227. Ordo ut sacramentum}, <|uid, 1885 ; 2°, b. distinctio ordinum, 1886. Ordo. Otium vitandum ad servandam casti­ verum sacramentum, 1887 ; an sin­ tatem, 800. 1832, 2° ; an otii vitandi guli 7 ordines sint sacrament a, 1888. causa laborare lit eat die festo. Effectus, 1889 ; potestas ordinis 669, fin. Otium contemplati­ et jurisdictionis «piale discrimen, vum, quid, 1844, 1°, a. 1890. — Potestas, et officia singu­ (ha diebus jejunii, lit ita, 1229. lorum ordinum, 1891 seqq. Ordo Ovaria feminae. 763, I" ; illa excidere, sacer, impedimentum dirimens niaan liceat. 7 4 4, II. 756, 5°; an trim., 2013. — Materia ordinum carentia ulriusque ovarii consti­ minorum el subdiaconalus, 1900 : tuat impotentiam, quoad matrimo­ presb et episc., 1901. — Minister nium, 2010 : an usum matrimo­ ordinarius, 190 4 seqq. ; an simplex nii impediat, 2011. 2095. 2°. a. sacerdos possit conferre ordines sacros. 1906, I : «piid de assis­ P tentia trium Episcoporum, ib. U. Requisita, ul minister licite 1‘acifismus, 752, 4°. ordinet, 1907 seqq. Pacis bonum, una ex causis dispensa- Index rerum alphabeticus. lionis pro matrimonio, 2049, III. 6°. Pactum de re turpi, an obliget, 1036, 1 ; quaenam pacta accessoria ven­ ditioni adjici soleant, 1132 ; pacta in venditione sub hasta 1135; inter defraudatores el exactores, 968, 3°. — Pactum simoniacum, 3" ; excommunicatione puni­ tur, 1341 ; item pactum de edu­ canda prole extra Ecclesiam 1345. V. Conspiratio, Conventionalis. In pactum deductae conditiones inter sponsos vel conjugatos, 1973, 3°, 1976, II. Continentia ex pacto stabilita inter conjuges, 2104, fin. ; an hujus irritatio fieri possit, 640, •>o · Pulla, ex lino vel cannabe, sit bene­ dicta. 1632, 3°. Pallium, antipendium altaris. 1631,5°. Palpo, cooperator efficax, 985. Panis, Eucharistiae materia, qualis esse debeat, 1519, seqq. — Quando dic festo, panis confici possit. 668, 4°. Pantheistae, excommun., 1316 Papa, anclor legis ecclesiasticae, 139 : potest dispensare in omnibus legi­ bus Ecclesiae, 234 ; in volis, 642, 1°; etiam sollemnibus, 2129; an in lege divina positiva, 135 ; an et quando, in matrimonio rato, 1987. \ . Dispensatio, Impedimenta. \n possit abolere omnes dies festos, 651, 2°, b ; legem calibatus pro lota Ecclesia, 2201, fin. ; statuereul «piis sil simul religiosus el votis solutus 2132, I. fin. Censurae Papae reservatae, 1309 seqq. ; vola Papae reservata, 645, dispensatio cum populorum recto­ ribus, '·!«■., 2047, 1°. Dominium temporale Papae usurpantes, qui excommunicati. 1325. Item pro­ ponentes Exdusivam (veto) in elec­ tione Papae, 1314. Paramenia sacra, requisita in missa, 163 4 ; celebrare sim· illis, an liceat, ib., 1° ; quid, si sint lacera vel valde immunda, ib. ; debent esse bene­ dicta. ib., 2° ; cujusnarn materiae, ( ib„ 3° ; coloris ib., 4° i non exse- 867 crala, ib., 5° ; non debent sumi de altari. 1635. 1°. Paraphernalia bona uxorum. 863. ParaHceve, an sit circumstantia mu­ tans speciem peccati, 580, 3°. Parcimoniae arca. 1114. Parcimonialia bona clericorum, qua! lia. 22 45. Parentes, officia erga filios, 699 : quoad scholas, 715-718 ; quoad pe­ rii nla fidei. 450. 2° ; quoad absti­ nentiam a carnibus, 1241 4°, 1245, 3° ; scandalum dantes, 507. 515, 9°, a; suo silentio injustitiam filio­ rum approbantes. 989. II, 1° ; bona filiorum male administrantes, eo­ rum dominium laedentes, 858, 862, 870 ; legitimam filiorum laedentes. 1081, 1083, I : illegitimis plus aequo donantes, 699, 1083, 1 c. — Quid de irritatione votorum filio­ rum. 638 ; an pro filiis possint spon­ salia inire. 1951. 1°, c; an eorum requiratur consensus pro volis, 625, 1° ; pro sponsalibus vel matrimo­ nio, 696, 2°. 1952. 1972, l\ ; an pro ingressu in Religionem, 2138, 4° ; quid si a Religione retrahant. 2140, b. .· quo sensu v. gr Religio­ nem vovere possint pro filiis, 629. — Excommunicati, si filios mit­ tant in scholas haereticorum, 13 46 ; si filios minislello baptizandos offerant, 1345. An possint bapti­ zare suos filios, 1463 ; si id faciant, an adsit impedimentum cognatio­ nis spiritualis, quod privat jure petendi debitum. 2023, 2°; gravi­ ter peccant, differendo baptismum, 1451, c. Ipsorum est designare patrinos, 1 484, 4°; nequeunt esse palrini suorum filiorum, ib., 3° ; ipsi praeparant ad primam commu­ nionem. 1573, 3°; instruunt in re sexuali. 763, lin. V Maritus, Mater, Uxor. Parochus, quid venit in jure sub nomine parochi, 1950, 2". c; 2070 ; j I b. a) Obligationes, 2266 seqq. (re­ cidentia, praedicatio, etc.) ; an cum periculo vitae debeat admi­ nistrare sacramenta, 2272, 483 ; 8G8 Index rerum alphabelicus. quid agere debeat post collatum baptismum, 1489, ill, 1490 ; ex justitia debet audire confessiones, i802 ; (piando urgeat obligatio un­ gendi infirmos, 1880 ; tenetur prae­ parare sponsos ad matrimonium, 2058 ; proclamationes rite insti­ tuere, 2061 ; matrimonio formaliter et active assistere, 2071 quid, si matrimonium est mixtum, 19931996 ; quid, ante matrimonium, 2067 ; vel post matrimonium, 2079, — Ad missam pro populo tenetur, 2273 ; quoties, quando, quomodo, 1605 seqq. ; tenetur supplere omis­ sam celebrationem. 1606, III ; non sufficit suppletio per missam binationis, 1609, 3°. — Scandalum ab eo datum specialem induit mali­ tiam, 507, 786, 2«, c, 1694, b. — Scholis magna cum cura invigilet, 716, 718. — Bene disponat congre­ gationes, 2254, b. — Spiritualibus exercitiis vacet, 2254, 2°, a, — Con­ ferent iis scientific,is intersit, ib., b. b) Jura praecipua. 2279 ; jus ipsius cum juribus religiosarum collatum, 2183, fin., 2188. — Juris­ dictio pro confessione (pialis ipsi competat 1751 seqq. ; an ipsius sit admittere pueros ad primam com­ munionem, 1573, 3° ; vel saltem ad communionem sollemnem, 1574, b Quae jura quoad communionem, paschalem, 1572 ; quoad confessio­ nem annuam. 1685, 6° ; quoad bap­ tismum, I *61 ; viaticum, 1537, 1° ; extremam unctionem, 1879, II ; (pioad subscriptionem contractus sponsalitii, 1950. 2°, b ; quoad as­ sistentium matrimonii. 2071 seqq. ; pro sponsalibus tamen nequit alium delegare, 1950. 2°. c. — In qui­ I bus possit dispensare. 234, III ; an possit pro confessionibus au­ diendis delegare. 1755, o An et quando possit Religionem ingredi, 2138, a. — Quae benedictiones sint ipsi propriae. 1 115. — Mutua relatio ad suos cooperatores, 2281, 2°, Λ \ Beneficiarius. — Paro­ chus putativus intrusus, an valide assistat matrimoniis, 2070, a. Pars tutior eligenda, (piando, 5G. Partialis causa damni, ad quid tenea­ tur, 908, III, 994. Participans, positive cooperans, 986 seqq. Participatio, cum haereticis, 447, 1343. Particulae. S. Crucis, quomodo colen­ dae, 534 ; — consecrandae, v. Hostiae. Parius praematurus, 741, init, paragr . acceleratio partus, an licita, 742, 3° : usus chloroform'd in partu, an liceat, 759, c. — Partus sequitur ventrem, 887, I, 1°. — Partus filio­ rum mortuorum, an excuset a reddendo debito, 2108, 5° ; an excusent dolores, ib., 3° ; ex peri­ culo mortis in partu licitus non iit onanismus, 2115, a; ante primum parium, communicandum, 1566. 1°. — V. Benedictio. Parvinrent ia. 406, 2°, b. Parvitas materiae in actibus malis, 335, 2° ; non datur in luxuria directa 768 ; in simonia juris divini, 587 ; in violatione directa sigilli, 1860, a ; in jejunio naturali, 1556 ; in violatione clausurae papalis, 1336. fin. Passio (concupiscentia), 290 : ante­ cedens, consequens, 290, 191 seqq. — Passiones appetitus concupis­ cibilis et irascibilis, 290, fin. Pastillas conficere in die festo, an liceat, 668, 4°. Pastio, jus ducendi pecora in pascua aliena, 846, II, 3°. Patena, v. Calix. Pater, v. Parentes, Maritus. Paternitas dubia, ad quid obliget, 963. — Paterna potestas, v. Patria (potestas). Pathologici status, an influant in vo­ luntarium. 293, III ; sunt causae luxuriae, 767, causae luxur. b. Patientia. 405. II, c. Patina, in diribenda S. Communione, 1542, V. Patria potestas, vi legum, 698. 858. Patrimonialia bona, et quasi-patrimonialia clerici, 2245 ; eorum habent plenum dominium, 2246. Index rerum alphabelicus. Patrimonium, titulus patrimonii pro ordinando, 1921, 2°. Patrimis in baptismo, 1483 ; conditio­ nes, 1 484 ; contrahit cognationem spiritualem, 1485 ; quinam prohi­ beantur esse patrini, 1486 ; munus patrini suscipere in haereticorum baptismate, districte prohibitum, 443. — P. in confirmatione, 1503 ; requisita, 1504 seqq. Patronatus, jus patronatus, patronus, 2237, 111. Paulinum privilegium, quoad neoconversos, 1988 ; an ipso facto sol­ vat matrimonium, ib., 4°. Pauperes, qui sint, 2249, b (v. Necessi­ tas) ; quando excusati a missa, 681, 6° ; possunt laborare die festo, 668, 2° ; an excusati a jejunio, 1233, r; ab abstinentia, 1245, 1° ; a reatu furti in necessitate, 914; a restitutione, 1017. — Quandonam pauperes in restitutione praeferri possint vel debeant, 886, 1°, 998, 3°, b, 999, 3°, b ; an creditoribus, •livitibus, praeferendi, 1005, 1° ; si sint ipsi pauperes, relinere pos­ sunt, quae aliis pauperibus dare deberent, 999, 3°, c; ipsis cle­ rici superflua dare tenentur. 2247. - Quomodo lucrari possint indul­ gentias jubilaei, 1737, fin. Pauperes, in materia dispensationum matrimonialium.qui dicantur,2043; si falso indicentur ut pauperes, an valeat dispensatio, ib. Paupertas religiosa, in quo consistat. 2153 ; si votum est sollemne, 2154 ; simplex. 2155 ; quid de manuscriptis, reliquiis, etc., 2154, 1°; licen­ tia Superioris requisita, 2157 ; pec­ cata contra votum, 2158, 2159. — \n debeant restituere religiosis, et quomodo, 2158, 3°, 1017. — An votum paupertatis laedatur acti­ bus internis, an detur virtus pau­ pertatis, 2153, b. — An votum ab exclaustratis, vel dimissis observari debeat, 21/8, 21/9, II. 2193. Quid de voto paupertatis in saeculo emisso, 626, //, , coroll., 6°. Paupertas, titulus ordinationis, 1921, 869 3° ; — causa dispensationis, 2049, 111, 5". Peccator, quis dicatur publicus vel occultus 1422, 1428 ; an ad sa­ cramenta recipi possit. 1425 seqq. quid in dubio, 1427 ; quid, si dene­ gando sacramentum laedi posset sigillum, 1426, 1867, III, IV, 1869, II, b, c; an ungi possit pecca­ tor sensibus destitutus, 1883 ; an matrimonium inire liceat cum pec­ catore publico, 1970 ; an hujus­ modi matrimonio parochus assis­ tere possit, 2077, quaer. ; an fide­ les sacramenta petere possint a sacerdote peccatore (v. Indignus) ; an publicus peccator possit esse patrinus, 1486, 2°; an Christiane sepe licndus, 1384. 3°, 1385. Peccatum, quid, quotuplex, 316 ; re­ quiritur ad peccatum advertentia saltem vidualis, 318 seqq. ; consen­ sus voluntatis, 320 ; an sufficiat in­ directus consensus, 322, 11 : an sil peccatum, negative se habere, ib. 1, quid de peccato philoso­ phico, 319, 4°, b. — Distinctio specifica peccatorum, 323, 324 ; numerica, 326 seqq. Peccatum mortale, 333, 335; requisita, 336 ; ejus gravitas, 335 ; quomodo dignoscatur, 337, 1 ; quid in dubio de consensu. 338 ; in dubio circa malitiam actionis, 44. 337, II; effectus. 339 ; differentia a pec­ cato veniali, 342 ; quando mortale fiat veniale, ib. II. Peccatum veniale, 340 ; requisita ad peccatum veniale, 341 ; diff. a mortali, 342 ; quando fiat mortale, ib. Ill ; effectus, .3'i4. Peccata, quoad confessionem, v. Confessa, Confessio, Remissio. Peccata capitalia. 359 ; contra Spiritum S.. 337, I, 2°, 1° ; in cae­ lum clamantia, ib. ; interna 345; odio affinia. 504. Peccati peri­ cula, 373 seqq. Peccatum quoad censuras, condi­ tiones requisitae, 1263 ; quoad re­ servat ionem, 1769. Peculium religiosorum, quid, el an sit licitum, 2156. 870 Indes rerum alphabeticus. Pecunia adulterina, an possit expendi iv. Moneta ; pecunia, res fungibilis, 852, 3°: res fecunda, 1100. till: quid de pecunia cum missis transmittenda, 1615, 1618 ; de pecunia, ut est pretium simoniacum, 585, 2°. Pensio, ut titulus ordinationis, 1921, 2®, fin. Peptones, an sumi possint diebus jejunii vel abstinentiae, 1227. 2°. Percussio post acceptam injuriam, an licita, 737. — Percussio parentum, grande peccatum, 695. 4° ; an ma­ ritus uxorem, frater sosorem percu­ tere possint, 701. |o, 732. II. — Percussio S Pontificis. 1310 ; red­ dit infamem et vitandum, ib., 1290. Percussio praelatorum, 1324 ; • lericorum, 1348 ; clerici (monachi), quoad excommunicationem et abso­ lutionem. 1329 ; percussio praelati eccles.. 132i - Percussores noto­ rii vitandi, 1290, 2°. Peregrinantes. quoad jejunium, 1239. Peregrinatio, voto promissa, si tota fieri nequeat, quid juris 224, 3°, 634, b. Peregrinus, quis, 203 ; quid de ipso quoad leges locales. 204 ; quoad dis­ pensationes, 235, I. 2° ; quoad con­ tractus. 10'13 ; quoad censuras latas ab Episcopo, 1262. 1\ ; quoad bap­ tismum 1461, I® ; quoad confes­ sionem, 1750 : quoad casus reser­ vatos. 1779, 2° ; quoad ordinatio­ nem 1908 : quoad matrimonii dis­ pensationes et celebrationem, 2061, 2064, 2071. 3° ; quoad usum dis­ pensationum personalium, 208. i", 243 ; quoad indulgentias lucrandas. 1730. I·’. Perfectio, obligatio religiosorum ten dendi ad eam, 2128, 11, 2°, 2152. Perfectionis christianae avidi. ! quomodi dirigendi 1841. Perfidia, tilia avaritiae, 363. Periculum pacati quid et quotuplex, 373 ; ei se exponere, quando pecca­ tum. quando non, 37i ; ob tale pe­ riculum, peer veniale potest eva­ dere mortale. 342, 111. 6°. — P. de­ lectandi >r de r<· mala quando adsit 357, 11. — Periculum sortis, titu­ lus ab usura excusans, 1108. — Pe­ ricula jidei, 444 seqq. ; castitatis, 82 ί seqq. ; in choreis, 830. — Peri­ culum mortis, v. Mors. — Pericula varia rei a fure detentae, 942. 943 Perinde-valere, dispensationis revalidatio, 2054, «, 4°, a. Periodica, v. Diaria. Perjurium, 606, 608, II. 1°. Permittens effectum malum, an peccet 315. Permutatio. 1142 ; simoniaca. 590, 1°. Perpetuitas matrimonii, 1983 seqq. Perplexus, 29, 216. Casus perplexus ante celebrationem nuptiarum, an adhuc detur, 2048. fin. Persecutores Cardinalium, Episcopo­ rum. etc., quando excommun icat i, 132 ί ; quando irregulares, 1937. a. Perseverantia, 405, 11, d; poeniten­ tis, quomodo promovenda, 1812, 3° ; per aliquod tempus in bono, signum dispositionis, 1813, 2°. a. — Juramentum et votum perseve­ rantiae. 2171. Persona moralis, 872 ; civilis, 873 ; ecclesiastica, 874. Persona sacra, quis, 581. 787. Personae specta­ tae conditionis, quomodo tractan­ dae, 1852. Personalis promissio, 1061 : indulgen­ tia, 1726, 2° ; vola personalia, 629, 1° ; dispensatio personalis, 243, 208. perterrefaciens quando excommuni­ cat us. 1320. \. Laedens. Per­ cussio. Pertinacia. 406, 2°, (/ ; ia haeresi, 440, 2°. a (cfr. 442. nola). Perversio sexualis. 763, quaest. spec, n. Pessarium. 21 1 4, t®, b. Pestis tempore. quodnam officium parochi, 2272 ; officia caritatis, 483, 3* reg. ; modus porrigendi Eucha­ ristiam, 1544, Ill; ad quid tenea­ tur medicus, 2331. 1°. d. _ \ Contagio. Petere ab alio rem malam, quam ille jam paratus est praestare 509, I. Petitor, v. Actor. Petra sacra, pro ndssa, 1526, 1®, Index rerum alphabeticus. 871 1631 ; (piando exsecrata, 1631, 1°, Pluralitas beneficiorum, quando licita, b; quid, si ciborium extra petram 2243 ; objectorum, an peccata relictum fuerit, 1527, 2°. multiplicet, 330. Pharmacopola, obligationes 2331, Poena, quid, 339. 6° ; quotuplices sint poena, quae incurri possint, 2333. Philtrum, maleficium, 571. 181 ; poena ignorata, an infligatur, Phobiae, status pathologicus. 2'33. 220 ; exorbitans indicat legem HI. «λ . ί esse poenalçm, 183, 2°, 4° ; ad quid Photograpbi. scandalum dantes. 515. obliget poena subeunda, 184. 8°; quid, in die festo, eis liceat, Poena conventionalis, titulus ab usura 66 t. 2°. excusans, 1109; quid in sponsali­ Phrenetici, v. Epileptici.- An Eucha­ bus. 1955 ; quid in aliis contracti­ ristia ipsis concedi potest. 1545, bus, 184, 3°. II. 2° ; an extrema unctio. 1881. Poena canon ;cae, 181, 1249. 1376 seq. 2°. b. (v. Censurae). Poenae in duellanPhysiognomia (divinatio), 562, 564. tes, 748, 1338 ; in haereticos et PhvMologiae notiones. 763 : an junio­ apostatas, 442. 1316 ; in procu­ ribus tradendae, ib., fin. rantes abortum, 745, 1349, 1942 ; in simoniacos, 591, 1340, 1358 ; in Pictores, quoad scandalum, 515, 8° : sodomitas, 769, coroll. II. a ; in quoad jejunium. 1236, a ; quoad opus servile. 661. 2° : — exemplari sollicitantes, 1800, etc. — λ De­ viventi nudo utentes 815, 2225, b. , nuntiatio. Genitores exponentes filias suas 1 Poenae temporales, ut molixum attri­ tali periculo, 815, c. tionis, 1675, 3°, b. Poenalis lex. quid. ISI ; quotuplex, Picturam turpem aspicere, quale pec­ ib. ; datur in utroque jure, 183 ; catum, 814, 5° ; exponere, 515, 8° ; an regula religiosorum sit lex poe­ conficere, 525, 4°. nalis, 2170 ; item praeceptum Supe­ Pictas, pars justitiae. 401, 687 ; erga rioris, 2165, b. 2166. 1°, fin. — Quid filios et parentes, 694. 699 ; excu­ de juramento observandi leges sat ab opere servili in die festo, 666 ; poenales, 616. — Votum poenale, a jejunio, 1238. — donum Sp. S. ad quid ibligel, 632. fin. Remedia 413, 1°, ft, VI. poenalia. 1388. Pignus (contractus), ad quid obliget Poenitentes pii, an absolutio sub con­ tradentem el accipientem, H72. Pigritia, ’ 372. ditione danda ? 1664, II, b ,· quo modo dirigendi ? 1841. Quid Pileolus, an liceat eo uti in celebra­ tione missae, 1635, 4° ; inde fe- | de praxi communionis quotidianae et confessionis tantum in sat longis rendo \ ialico, 1544, I. 2°. intervallis ? 1841, 5°. Pingere, et acu pingere, in die festo Poenitentia (ut virtus), quid. 1646; licet, $61, 2°, 3‘». ejus effectus, ib. ; necessitas. I6<7, Piscatio, in die festo, licita, 662 ; II; praeceptum quando obliget, quid de vetito legis positivae. 879, 1648 ; requisita ad remissionem quaes. ; clericis, non interdicta, pecc. venialis, 1649. 2229, t°, c. Poenitentia (ut sacramentum), defi­ Pisces cum carnibus licet miscere in nitio, 1650 ; institutio, necessitas. die jejunii, 1229. 1652 ; effectus, 1653 ; differentia Pistores, an excusati, quoad opera a virtute poen., 1650. — Materia servilia, 668, 4° ; an quoad jeju­ remota, 1654 ; necessaria, 1656 ; nium. 1235» quid de pecc. mortalibus post Placitum regium, impium, 163, 3°. dubium baptismum, commissis, Plancta, vestis sacra pro missa, 1634. 1655 ; m. libera et sufficiens, 1657 ; Plantatio in fundo alieno, quid juris, 889. I quid si quis tantum pecc. dubium 872 Index rerum alphabet icus. confiteatur, ib. Quid de accusa­ tione generica peccatorum, 1658. — M. proxima, 1659, 1660 ; essen­ tiales parles et intégrales, 1660, v. Contritio, Confessio. Satisfactio. — Forma essentialis, 1661 ; totalis, ex Rit. Rom., 1662. — Subjectum, actus poenitentis, 1664 ; contritio, elc. Minister, v. Minister, Con­ fessarius. Poenitentia (ul pars sacramenti). v. Satisfactio. — Publica non est imponenda, 1720. Poenitentia (pro dispensandis ab im­ pediment is) imponenda, 2054, fin. ; non tamen sub poena invaiiditalis, ib. : quae sil gravis, longa, etc., 2055, 2°, a. 2056, 4°. — Poeniten­ tiae in foro externo infligendae, 1388. S. Poenitentiaria dispensat in impedi­ mentis matrim. occultis : an ali­ quando in publicis, 2042, 4°. Poenitentiarius cat hedralis, quoad jurisdict., 1751, 3° ; servilium chori. 2264, c. Pollutio, 790. 791 ; directe voluntaria, 792 seqq. ; regula pro confessario, 794 ; indirecte volunt., quando grave vel leve pecc., 795 ; quando sine culpa, 796 ; si causa poll, non est in genere luxuriae, quid. 795, 3°. — P. involuntaria, 797, 798 ; an liceat delectari de ipsa, 353, 3°, a; quid de dislillatione et commotione carnali, 799 ; remedia proponenda, 800. 1832 ; an impediat sumptio­ nem Euchar., 1562, 1°. — P. pro­ hibita inter conjuges, et ejus peri­ culum vitari debet. 2110 seqq. Pollutio (violatio) ecclesiae, quando locum habeat, 1629 ; quomodo reparanda, ib. II. Polyandria simultaneaprohibita. 1981. j Poljmimin simultaneaprohibita. 1982; suc< cvsiva. licita, 1983. \ Nup­ tiae (secundae). Pontificalia, suspensio a pontificali­ bus, 1299, 2'», t. 1300. 3«. Pont if. exercere potest Episcopus m eccle- : siis exemplorum, 2189, 7°, c. Portiunculae indulgentia 1732, 1° b, 1733. i0. 1734, 2°. Possessio, facti, juris, etc., 849; ejus effectus, 850. — P. rei in praescrip­ tione. 893. — Principium possessio­ nis, 46. Possessio diabolica, v. Obsessio. Possessor, bonae fidei, 935 ; ejus obli­ gationes ; quoad rem ipsam, 936; quoad fructus, 937 ; quoad expen­ sas, 938 ; quid, si rem furtivam bona fide emit, 939, 1 ; si postea detegat rem esse alienam, sed do­ minum nesciat, ib. II. P. dubiae fidei, 944 ; quid in dubio incipiente cum ipsa posses­ sione, 946 ; si diligentiam debi­ tam omiserit, ib., 3° ; quid, si dubia est solutio. 947. P. malae fide, 940 ; quid debeat restituere titulo rei acceptae, ib.; titulo injustae acceptionis, 940, II ; in variis circumstantiis, 941 seqq. Potentia peccandi, quid, 278 ; genera­ li va, 763. Potestas civilis, 148, 150. 2283; differt ab ecclesiastica, 149. - P. le­ gislative 2289.- Potestas ecclesias­ tica, legifera, 138 ; quinam ea pollent, 139. — P. dispensandi, ordinaria, delegata, 229 ; cui com­ petat. cui non 234. - \ Dispen­ satio. Potestas patria. 698. — Potestas do­ minaliva, 637, 2165. Potestas ordinis el jurisdictionis in ministro sacramenti poenitentiae, 1746. Potiones in die jejunii licitae. 1225.— Per modum potus quid sumere ante communionem (sensus verbo­ rum), 1561, 3°. Praereptum, quomodo diffeitit a lege 111 ; pluribus praeceptis concur­ rentibus, quid agendum, 214 seqq. Praeceptum est objectum obedien­ tiae, maxime religiosae, 690, 2166 ; ossibus haeret. 110, 208, 1262; an censura per praeceptum parti­ culare intimata subditum in alieno territorio attingat, 1262. An Episcopus extra territorium ma­ lien?· censuras per modum praecepti edicere possit, 1258 ; an hujusmodi < cusurae personas indeterminatas ligent, 1261. Index rerum alphabetic us. 873 1663 : an idem valeant pro absolu­ Praecipitatio, 396, 1° ; filia luxuriae, tione a censuris, 1277, 5°. — V. 367. Absens. Praeco, in venditione quando peccet, Praesentatio ad beneficium, 2237, q. 2. 135, fin. Praesentia realis Christi in Eu< harisPraedicatio, v. Concio. tia, 1511 ; quando desinat, 1512. Praedulcia, an frangant jejunium, 1557, 20,1225,4°. I Praesumptio, quid, 46, 406, 2° ; in dubio, stat pro Superiore, 54 ; lex Praefecti provinciarum, eorum offi- i fundata in praesumptione, an et cia quoad potestatem exseculivam, quando obliget, 190 seqq. — Prae· 2289. Praegnantes mulieres, quoad jeju­ sumpta de praesenti vel de futuro dispensatio, an valeat, 239, 2° ; nium et abstinentiam, 1233, 1245, item praesumpta jurisdictionis con­ 2°; quoad debitum conjugale, cessio, 1757 ; praesumpta ii< entia 2103, b. — Praegnans puella, praelati in materia paupertatis, morti proxima. tenetur statum con­ 2157. 2°, 3° ; praesumptus consensus fessario declarare, 1468, fin. injuriam patientis, 727. 1 ; prae­ Praelati, pol estas legislative, 138. sumpta condonatio creditoris, — Praelatus négligeas corripere 1026; non sufficit praesumpta leves deterius subditorum, an pec­ licentia poenitentisin materia sigilli, cet, 495, 2°, 2170. q. 3. — P. regu­ 1866, 7°. 1°, u. laris potest irritare vola subdiPraesumptio (ut vitium), 361, II, 1°, torum, 638 seqq. ; dispensare cum suis subditis, in legibus, 23 4, IV, 463, 2". 2187, 4° ; etiam in votis. 6 42, 3°, Prandium, in die jejunii, quoad quan2187, 4°, d. An possit uti scien­ Iit at em, 1222, 1226, I ; quoad tia in confessione acquisita. 1869, 2° ; quoad interrupi ionem, q. 2 ; an reservare casus, 1774 ; an horam, 1230. absolvere a casibus Papae reser­ Precarium, 1096. vatis, 1280, 1" el 2° ; quando a Preces sciendae, H; matutijurisdictione suspensus. 1369. — nae vel vespertinae, 549, 2° ; pro­ ces pro indulgentiis, 1733, . , An possit concedere dimissorias 1°, e; quid, quoad surdo-mutos, pro ordinandis, 1910, 2187, 6°. 173 i. 3° ; preces poenitenti impo­ v Regulares. nendae· 1716, 1719; preces pro Praelatura, beneficium consistoriale, jubilaeo, 1737, 1°. — Preces Leo­ nis XIII, post missam, 1639, 1°, Praemium assecurationis, quando ju­ stum, 1162, III. d ; preces ab Episcopo ordinandis impositae, 1925. V. Oratio, Praeparatio matrimonii, v Promissio Jaculatoriae. matrimonii. Presbyter, v. Sacerdos. Praescriptio modus acquirendi domi­ Presbyteratus, ordo, verum sacramen­ nium, 890 seqq. — Pr. iicquisitiva. tum, 1887 ; an distinctum ab epi­ ib. ; conditiones, 892 seqq. ; inter­ scopatu, 1888, 11 ; ejus potestas rupta, suspensa, quando. 898. — et officia, 1892 ; materia et forma, Pr liberaliva, 899 ; species et con­ 1901, 2°., Scientia requisita, 1914 ; ditiones, ib. ; an valeat in con­ aetas canonica, 1919; interstitia, scientia. 900, 901. 1924. 2", b. Praescriptio desuetudinis, contra vel praeter legem. 164, 260, 265-268. —· Pretium rei, quid, 1127 ; pretium le­ Praescriptio contra onera missa­ gale, vulgare, conventionale, ib., II ; quid juris, quoad haec pretii rum, 1613. PracseiK sil materia consecrationis, genera, 1128; an liceat supra (vel infra) pretium summum (aut infi­ 1525 ; fidelis pro missa audienda, mum) vendere vel emere, 1129; 671 : poenitens, pro absolutione 874 Index reruin alphabeticus. quinam tituli in his valeant, ib., et rimenti), 1132, 2°. — Probatio 1130. pretium simoniacum. 585, novitii, in Ordine, 2145; ordi­ 2°. — Pretio aestimabilis debet esse nandi, 1915. Probitas vitae in ordinando. 1915, materia contractus, 1035, 3° ; an actio turpis possit sumi ut pretio 1916 ; an requisita in ministro sa­ cram., 1 .10, 1416 ; in clericis,2196 ; aestimabilis, 1036, I. Primitiae, an debitae, 552. in ingredient ibus Religionem, 766, Princeps officia, 2283 ; quoad tuendas 2142, c. associationes. 2285 ; auctoritas in Procaciones, v. Visitationes. civilibus, I .8. 150 ; quoad bellum, Processiones, relative ad exemptos, j 2188, 4°, 2189, 2°. 750 seqq. — \ . Reges. Proclamationes (banna), quid, 2057 Principia reflexa, '.5 seqq. Privatio injusta rei speratae. 921 ; se­ trinae matrimonio praemittendae, pulturae ecclesiasticae, 1384. 2059 ; quando et quomodo fieri Privilegium, quid. 2.9 ; et quoluplex, debeant, 2060 seqq. ; eas omittere, //>.. l°-i° ; acquisitio, 250; usus, vel aliquas, quale peccatum, 2059. quando obligatoribus. 251 ; quando — Quis dispenset in eis, 2063 ; an debeat manifestari Ordinariis. 252 ; quid possit parochus. 2064 ; quid interpretatio. 253 ; cessatio, 254. si sponsi sint diversae dioceseos, ib. Privilegium altaris, locale, per­ — An fieri possint ante matrimonia mixta, vel in casu disparitatis cul­ sonale, 1743. Priv. creditorum, 1002. Priv. eligendi confessatus, 2059, fin. — An proclamationes riuni, quibus competat, 1736, A, faciendae ab audientia missa excu­ 1752. 2°, 1758, b. sent, 684. Privilegia clericorum, 2234 ; ea vio­ Proclamat io facienda ante ordinatio­ lantes, sacrilegi, 581 ; imo excom­ nem sacram, 1915. municat i, 1323, 1324. 1333, 13'.8, Proclivitas ad malum, an fiat pec­ 136.. Privilegia religiosorum in candi necessitas, 279 ; in confessario genere, 2183 ; priv. exemptionis, vel poenilente, an excuset ab inte­ 218'., v. Exemptio. — \ aria privi­ gritas materiali, 1698, 1°, b. legia exemptorum, 2191. Procuratio abortus, v. Abortus. Privilegium Paulinum, quoad matri­ Procurator, in celebratione matrimo· monium infidelium post conver­ , nii, 1972, II ; in sponsalibus, 1950; sionem ad fidem, 1988. in baptismo, 1485, 2°, d, 1°, 2023, Probahiliorhinus, 105, 2° . Probabi3°, c. lioristae, 86. Procurator judicialis, 2316 ; ejus obli­ Probabilismus, 105. 3°, Probabilistae gationes, 2318 ; an possit tueri absoluti. 88, 105, 3° a), oppugnatio, < ausam minus probabilem, 2319. ibidem b) moderati, 87. Clerici nequeunt esse procuratores Probabilitas quid. 60 quoluplex, 61 . 2226, 2°. u. — Pr. Jiscalis, .‘jus pec­ intrinseca. 61, 62 ; extrinseca, 61, cata, 2321. — Pr. partium, ejus 3°, 63 ; speculativa, praefica, 61 ; peccata, 2322. \ . Mandatarhis. absoluta, comparativa, 62, 68. — Prodigalitas, 363. De usu probabilitatis illicito. 81 Prodigus. quoad contractus, 1042, 2° seqq de usu licito 85 seqq. ; Proditio, filia avaritiae, 363. de usu m uno eodemque actu. 95, Professo fidei (praeceptum). .28; '° ; quid de confessario, v Opinio. cum juramento contra Modernismum, 429, 11. T Probatio, quando actori incumbat, ol, 850, I ; si est semiplena, quid Professio religiosa, 2147 ; quid antea juris pro judice, 2298, regula I ·. faciendum, ib . requisita ad ejus " pro denuntiatore. 2308 ; pro valorem. 2148; de ordine in ea reo. 2309 jo, (r pro testibus, servando, 2149 ; de modo emit­ i Pactum probationis (expe­ tendi intra missam. 1541, 2°; Index rerum alphabeticus. 875 quid, si luerit invalida. 1361, 2150, prom. matrimonii dispensatione fin. - Effectus validae prof., 2150 ; solvi possit, 1955, nota 1. quando tollat irregulari talem ex | Promulgatio legis, 157 ; necessaria, defectu natalium. 1031, 2° quoad 158 ; promulgatio legis naturalis, matrimonium, 1980. Profes­ 121 seqq. ; decisionum Rom., an sio novit iorum in articulo mortis, slalim obliget, 160, 1° et 2° ; quid de decisionibus comprehensivis, 215! ; ad militiam vocatorum, ib., extensivis et restrictivis, 168, II, 1L 169. Profusio, quid. 406, 2°, b. Prohibens promulgationem vel exse­ Pronuntiatio formae sacramentorum, cutionem actorum S. Sedis, ex1406, 5°, 6° ; Officii, 2214, 1°. Propensiones naturales influunt in comm., 1320-1322. Prohibitio consuetudinis, 265. — Pro­ voluntarium. 293, I. invincibiles, lubii io librorum, a quonam possit ibid. 111. d). Propositiones damnatae, quomodo fieri. 452, App. P.. L., can. 1395 ; quid complectatur. 452, App. C. L., interpretandae, 172, II. Propositum, quid, 346, 623, — Propo­ can. 1398. situm (pars contritionis), 1679 ; an Proles, bonum matrimonii, 1967, 1. sufficiat virtuale, 1680 ; condi­ 1° ; a quonam alenda in casu adul­ tiones ; firmum, universale, effi­ terii, 961 ; stupri. 957 ; divortii. 212i. V. Multiplicitas. cax, 1681 ; quando defuisse ex re­ lapsu colligendum. 1828 seqq., Promissio. 1061 : quomodo obliget. 1816. 1062 : quando cesset ista obligatio, ' ib.. 5°. Promissor. Premissarius. Proprietas individua, unde emanet, 851 ; auctoris circa sua scripta, 1061, fin.. Quid, si alteruter ante inventa, etc., 855 seqq. ; bono­ execulionem mariatur. 1062, quaes, rum Ecclesiae, ad quem pertineat, 2°. Juramentum. promissoriuni,v Juramentum. 875. Promissio matrimonii (sponsalia), finis Proprius parochus, quoad matrimo­ nii celebrationem, 2062, 2074 ; generalis. 1948. (pioad baptismum. 1461. a) Satura. 1949 ; an consensusProscriptus, (piando occidi possit, parentum requiratur, 1952 ; an va­ 730, 2°. leat prom. inter raptam et rapto­ Protestatio, quando necessaria, 201, rem, 1949, II, 2° ; an si unus spon­ 1°. 284. — In pacto cum daemone sorum sit haereticus 1951, \ 1. 2° : (spirilismo, etc.) protestatio sce­ quid de promissionibus sub condi­ lus non tollit, 561, a, 566, II, 2°; tione initis, 1953; quid de condi­ consulto fit in usu virgae divinatione « si Papa dispensaverit «. ib., toriae, 565, III ; in materia hyp­ quaes Species promissionum notism!, 570, II. 3°. — auctoris matrimonii, 1953. c. 1399, 5°. h) Effectus et obligatio prom. ma­ Protimescos pactum 1132, 3°. trimonii, 1954 ; an obliget prom Proventus, 1149, b). facta puellae ad eam seducendam, Providentia. pars prudentiae, 393, 3°. 959, 1954, 2° Quid de arrhis et Proxeneta, officium, 1 I 40 seqq. poenis adjeci is, 1955. c) Dissolutio prom., per mutuum Proximus, 464 (p. 299.). 476, 481. Prudentia, virtus cardinalis, 391 ; consensum 1956; per electionem ejus actus, 392 ; paries 393, seqq. ; status perfectioris, 1957 ; per varia impedimenta, 1958; per mutatio- : vitia opposita, 396 seqq. Pru­ nem notabilem. 1960; an sponsus dentia carnis, 397. 1°. Prudentia confessarii, 1788 seqq.; illam comparti manifestare de­ beat, ib., Quaer. — Quis resilire in seligendis opinionibus, 1789 ; possit et quomodo, 1961. — _\n in concedenda coiifessionis liber- 876 Index rerum alphabeticus. tate, 1790 ; in suspiciendo confessiones mulierum. 1791 ; in curandis statibus pathologicis, 293, 111, 2°, 767, fin. Pruritus in verendis, 819, quacr. Publici juris facere scripta aliena, an sit injustitia, 855, 856. Publicitus (noloriatas), 1190. 2°. — Publicum impediment um, 20'<0, III ; publicus peccator (v. Pecca­ tor) ; publicum scandalum publi­ cam reparationem exposcit, 514 ; publicum oratorium (v. Orato­ rium) : publica confessio, 1688 ; publica satisfactio, 1720, 2°, c; reparatio honoris, 1215. Pudicitia, pudor, i09, 76i ; v Invasa. Puellae, directio opportuna quoad emissionem voti castitatis, 62 i, 1849. 4°; quoad visitationes,828, II. Pueri qui teneantur ad leges, 194 seqq, ; qui sub comminatione cen­ surae, 1261 ; quid advertendum circa scholas neutrales, 714-718; circa communionem, 1545, II ; circa praeceptum paschale et primam communionem, 1573, 195 ; circa absolutionem 717, b, 1663, quaes., c. fin ; quomodo tractandi a confessariis, 1848 ; a parocho, 2277. 5° ; an capaces extremae unetiohis, 1881, 2o. Punctio cordis, an et (piando licita, 740, fin. Pupillus, minor, quomodo a tutore regendus, 702, 2° ; quid possit, v. Minor. Purgamine animae, in purgatorio, an maneant m eis virtutes, 417, fin.,2°. Purgatio spiritualis, quid, 1844, b. Purgationis tempore in muliere, an liceat debitum conjug., 2103, c. Purificatoriuiu potest esse non bene­ dictum, 1632, 3° ; ejus loco (piando liceat uti strophiolo, ib. Pusillanimitas, filia aecdiae, 372, II, 3®, 406, 2°, a. Pygmaei, irregulares, 1934, 2°, c. Pyxis pro conservanda Euchar , 1583, H ; 1632. 2° ; an relicta extra cor­ porale
n onani-mum, 2119, II quem afficiat reservatio, 1770 ; an Remedia a medica adhibenda, 2331 affi< 1.1I ignorantes, ib., 3° et con­ 2°, 84, 2° Rem poenalia. 1388. clus 2» ; an et quomodo peregrinos Remigantes a jejunio ex< usât i 1235; 1779 ; an affii ial migrant es in frau­ die festo an peccent. 662. a dem reservationis. ib., 2°, c. — Remissio peccati venialis per virtu­ Distinctio reservatorum ; » asus patem poenitentiae. 1619; peccato­ palis, 1771 ; episcopales. 1772; rum inevlr uni t . 1873 ; in Euchar. regulares. 1773. Absolutio a 1513. 3°. Remissio debiti 1026. reservatis v Absolutio), a quo Renovatio votorum, ante communio fieri possit 1774 ; quid in casu nem quomodo facienda. 1541 necessitatis, 1775-1778 ; quid, si 2°. d. quis pe» » av it in confidentiam licen­ Renuntiatio prixib-gio 254. 2* ’, 2183 ; tiae obtinendae, 1778, H et III ; dispensationi. 2 »7 ; haerrditati, quomodo tollatur reservatio. an 1072 ; stipendiorum laxae, 1608. post confessionem invalidam, sacri­ cored) <» delegatae facultati 233 · | legam. ih 1° ; ,»n post < onfessioiicncfieio. 2237 lit n· iu pec< ali dubii * reservati ib., 3°·; Episcopiis m eo dispensare pos­ Index rerum alphabeticus. quid. si quis, apud simplicem sacer­ dotem confit ens, peccati reservati, obliviscitur, ib., l\ ; quid juris quoad communionem post abso­ lutionem indirectam, ib., IV, fin. Reddentia Episcopi est obligatoria ; < ausae excusantes, 2251 ; canonico­ rum, 2261 ; parochorum, etc. 2267. Restitutio, 924. Obligatio, 924; ante absolutionem a censura. 1337 ; quid, si obligatus sil impole'ns in uno genere bonorum, 928 ; si a judice ad iestiluendum cogatur, ib., II, 949, cond. 3·, nota 1°, 933, 3° ; si a confessario imponatur, 928, ill, 929. — Radices restitutio­ nis, 930 Qui debeant rest il nere, 93i. seqq. : v Possessor, Damniticaloi Cooperator. Homicida, etc. Mensura, 990 ; quinam tenean­ tur m solidum, absolute, vel condilionate, 991.992; quinam pro rata993 ; quid in dubio, 994, II, 111. Ordu inter damnificalores, 995 ; inlt-r creditores, 1001. Cuinam sit restituendum, 997; quid, si dominus sil dubius, vel ignotus, 999 ; quandonam pauperibus sil dandum, ib., 3°, b. 999, 2°, b; cfr. 886. 2204. 2247 ; quid, si dam­ nificator sit ipse pauper, 999, 3°, c, si sit recenter conversus, 999, 2°. Cui /irius restituendum, 1000 seqq. Tempus, 1008 seqq. Locus, ubi facienda, 1010 seqq. ; cujusnam expensis, 1011. Quomodo estiluendum, 101 i; quomodo a filiis uxore, famulis, 1015 ; quo­ modo pro damnis societati, reipublicae illatis, ib., II. Ill ; an va­ leat donatio simulata, vel gratuita -i obligationis immemor), 101 i. 3°, 4°, 2204, 2°. v med. ; non requiri­ tur ut fiat advertente domino. 101 i 2°. — Causae creusantes: impotentia physica el moralis. 1017 seqq. ; quid de religiosis inju­ stis tl>. I. 2158, 3° ; quid in aequali ne92, 2165, 3°, birritandi vola 638 <439 ; benedicendi paramenia, 1630, b : quando possit inquirere, nomen complicis, 1702. 3° ; tenetur advigilare suis subditis, 495. 2°, b; an silens teneatur de damnis. 988 seqq. ; ad sigillum tenetur, si ab eo petitur licentia absolvendi a reser- Index rerum alphabelicus. vatis, 1862, 2° ; nequit uti auditis in confessione ad gubernationem externam. 1869, q. II ; si sit laicus, an quid possit quoad communiones subditorum. 1580 ; quoad rationem conscientiae, 2166, 11, 2°, c. — V. Praelatus. Superiorissa, quali potestate potia­ tur in moniales, 2166, 11, 2°; an possit irritare vota, 638, «, d ; ferre censuras 1257 ; dispensare, 234, fin. ; regere confessiones et com­ muniones subditarum, 1580, 1765, 5°, 2166, II, b; exigere rationem conscientiae, 2166, II, 2°, c; ferre leges, 147. — Quid observare de­ beat ante professionem monialium, 2144, 3° ; quoad dimissionem sub­ ditarum, 2175, 2°, d. Supernaturalis actus, 308. Superpelliceum, in sacramentorum administratione adhibendum, i 421, Superstitio. 554 seqq. — Libri super illa, prohibiti, App. C. L., can. à 399, 7°. Supplet Ecclesia jurisdictionem in errore communi, 1761 ; in dubio positivo et probabili juris vel tacti, 1762 ; in reservatis, 1769, fin, 1778, I. 3° ; in benedictione matrimo­ nii. 2070 ; non autem in materia indulgentiarum, 1729. Surdi, quoad confessionis integrita­ tem, 1697, 4° ; quomodo in confes­ sione audiendi (sicut et surdastri), 1867 ; quomodo ungendi, 1875, 2°, fin ; sunt irregulares, 1934, 1°, b. Surdo-mutus, quoad s. communio­ nem, 1546, 2° ; quoad confessionem, 1697, 3°, 4° ; quoad indulgentias, 1734, 3° ; an excusentur a missa, 67 1, 1°. Susceptio sacramenti. ■ Kequisila ad validam susc., 1 432 seqq. ; ad lici­ tam, 1 436 seqq.— S. cum opi­ nione probabili, an probanda. 1438. Susceptor, 1149, b). Suspecti de haeresi, 4 42, nota, I. Suspensio, 1797 seqq. ; ex informata conscientia, 1298 ; ejus species, 1299 ; suspensio ab ordine, ab offi­ cio, a beneficio, ib. ; quid si suspen­ 887 datur communitas, 1300, 4°. — Violatio, quales effectus, 1301. Cessatio, 1302. — Suspensiones la­ tae sententiae, 1357-1366. Suspicio, temeraria, 1191. 1°; quale peccatum. 1193; reformari debet 1194. Sustentatio clerici congrua, 2245, b. Susurratio, 369, fin., 1195, fin. Sutor, in die festo, 668, 7° ; quoad jejunium, 1235, 1236. Symbolum, sciendum, credendum, Symphysiotomia, an liceat. 7 4 4, II. Syndercsls, 13, II. Syndici, eorum obligationes, 2291 ; quoad matrimonium civile, 2090, 4° ; quoad divortia, 2126, 6° ; quoad acquisitionem bonorum Ecclesiae, 527, 6°, — V. Magistratus. Synesis, pars prudentiae, 395, 2°. Synodalia statuta, vim legis quando habeant, 142; an exempli iis teneantur, 2191, 2°. — Taxa (elee­ mosyna) synodalis pro missis, 1606, III,’ 1°, c, 1608, 2°, 1619, 1·’, b. Systema morale, quid. 79. — Sunt sex varia systemata. 85 seqq. — Systema S. Alphonsi, 87, 91 ; ejus demonstratio, 92-104 ; solutio ob­ jectionum, 96, 99, 103 ; praecellens meritum, 106, a dia systemala perpenduntur, 10'1 seqq. Tabaeum. naribus sumptum, vel per fumum, non laedit jejunium natu­ rale, 1557, 3° ; ejus usus et abbre­ via! io vitae, 755, 2°. Tabella secretarum, in missa. 1631,5° ; onerum missarum, 1614. Tabellio, notarius, ejus qualitates, officia, peccata, 2326. Tabernaculum debet soli Euch. (non vero sacro oleo) asservandae inser­ vire. ornatum esse, etc., 1583, III. Tubulae rotantes, quid de illis sen­ tiendum 566, III. Tacere, quando possit interrogatus de fide, 431, 2°, a. Tactus impudici, libidinosi, 816 seqq.; in proprium corpus, 819 ; in corpus 888 Index rerum alphabelicus alienum, in verendis, 820 ; in par­ tibus minus honestis, 82! ; in part, honestis 822 ; in brutis 823 ; qua­ les permissi inter conjuges, 2095, 2°, 2111 seqq. ; an liciti tactus soli­ tarii. 2113, quos. — Tactus phy­ sici» instrumentorum, in ordina­ tione, 1902, II, 4° ; SS. Eucharis­ tiae, in statu peccati mortalis, 1419, K Tangere vasa sacra, cui liceat. 1033. Tango. 828. Taxa stipendi missae. 1608, 2° (v. Synodaliai ; pro dispensatione matrim., 2043. Tclegraphum quoad petitiones et usum facultatum, 2051, I, 4° ; quoad absolutionem a censuris, 1277, 5°. Telephonium. an invalida sil absolu­ tio per telephonium data, 1663, quaer, c, 1277, 5°. Temeritas, iOG, fin. V. Suspicio, Judicium. Temperamentum, influit in volunta­ rium, 293, II. Temperantia, virtus, cardinalis, 407 ; partes intégrales, 408 ; subjectivae, ibid. II ; potent iales, ibid. III. — Tilia temperantiae opposita, 409. Templa haereticorum adire, an liceat, 4 49 ; an aedificare, restaurare, etc., 523, 3«, 5°. Tempus, quadragesimale, 1220. 3°. Tempus requisitum ad consuetudi­ nem, 261, 8° ; ad praescriptionem acquisitivam, 897 ; ad praescript. liberat ivam, 899. — Tempus verum, medium, legale, 1556. — Tempus utile pro missis ex stipendio, 1611, I ; pro iis transmittendis, 1615. — Tempus recitationis Officii, 2212, 1° : ordinationis faciendae, 1924, 2°, 3° ; communionis recipiendae, 1540; missae celebrandae. 1624 ; tempus utile pro visitatione ecclesiae ad in­ dulgentias lucrandas, 1732, 1°, b.— Temporis circumstantia, an addat malitiam sacrilegii. 580, 3°. — Tempus clausum prohibet nuptias 2078. — Temporis mora, quomodo dijudicanda quoad numerum pecca­ torum, 327, 328. Tentatio Dei. formalis, interpretativa, 575 ; casus speciales, 577. Tentationes, notio, earum causae, 377; principia, utilitates, remedia, 378. 800, 1832 ; resistentia positiva, 322, I. Tepiditas, 372, 1 ; tepida resistentia in tentatione, 322, 1°. Tertiarii, in monasterio degentes, quoad privilegia, 2186, 2° ; quoad indulgentias, 1733, 3°, a. Testamentum, 1077. - Requisita ad ejus valorem, ex parte testatoris, 1078; ex parte haeredis, 1080; ex parte formae, 1082 ; quid de testamento informi. 1054, 1093, 111. — T. exsecutio, 1084 seqq.; caducilas, 1087, III ; interpretatio, ib., I ; mutatio, ib., II. — Quid quoad missas ex testamento relic­ tas, 1608. Testari de reditibus beneficiorum su­ perfluis, an et quomodo possint cleί rici, 2249, d. Testator, quis esse possit, 1078 seqq. ; ad quid teneatur erga consangui­ neos, 1083, 11 ; an peccet laedendo legitimam filiorum, 1083, I ; quid relinquendo filiis illegitimis, ib., c. Testes, 2313 ; quales a legibus exclusi, ib. — Testis, ad quid teneatur, 2314 seqq.; unus quando sufficiat, 2313, 3°. — Cogentes personam eccl. ad comparendum, qua tes­ tem, coram tribunali laieo, an in censuram incurrant, 1323, 1333, 1364. Testes, quoad sponsalia, 1951, IV, 2°, b, d ; matrimonii, quot esse et quomodo assistere debeant, 2073 ; quandonam coram iis solis matri­ monium valide contrahatur, vel etiam sine illis, 2075. Testiculus, ulrumque testiculum sibi vel aliis abscindens est irregularis, 1943. — V. Eunuchus. Testimoniales litterae, pro ordinando, 1360, 1367, 1908, 1910, a; pro ad­ missione ad habitum Religionis, 2144, 2°; pro nupturiente, quoad statum liberum, 2058. Testudines, in die jejunii, non prohi­ bitae, 1227, 2°, b. Index rerum alphabelicus. Textores, a jejunio excusati, 1235. Textus liturgicus, quando in cantu adhibendus, 1644, 2°. Theatra, 834 seqq. — V. Spectacula. Thé (potus) non frangit jejun., 1225, oo · Theologia, quid, 1 ; dogmatica, asce·, lica, mystica pastoralis, 2. — Theologia moralis, 1 ; ejus natura; 1 : distincta ab aliis scientiis, 2 ; ejus praestantia, necessitas, 3 et 4 methodus. 5 ; historia, 6 ; fontes 7 ; partitio. 8 ; ejus studium (v. Stu­ dium). Theologi magni, quales, 6, GG, 5°. Theologica culpa, quid, 949 cond., 3·. Thesaurarii (eccles.), an clerici munus thes. in arcis nummariis assumere possint, 2226, 2°. Thesaurus, quoad inventionem, 883. Theses damnatae, quomodo interpre­ tandae, 172, II ; an sint haeresis . rei, qui eas defendunt, 441. Timiditas, forludinis defectus, 406, fin. Timor, 457 ; humanus, servilis, filia­ lis, initialis, ib. — donum Sp. S. 413, P, b, VII. — V. Metus. Timorata conscientia, 27, 2° : quid in tentatione, si dubium dc perfecto consensu, 338. Titulus legitimus in praescriptione, 894 ; ob quem cessat simonia, 588 ; vel usura, 1107; ob quos titulos liceat vendere (emere) supra (infra) pretium, 1129, III. — Titulus non requiritur in usu jurisdictionis, 1761. — Titulus ordinationis, 1921 seqq. Tolerantia civilis, 445, 2285. Tonsura, dispositio ad ordines, 1886, nola ; ejus effectus et privilegia, 1899 ; ordinans, 1907, d) ; Requi­ sita, praevia petitio, 1913 ; animus clericandi, 1914 ; probitas vitae 1916 ; scientia competens ad ton­ suram, 1915. — Torisurae gestatio, quomodo obliget. 2222 seqq. Tonsuratus ante susceptam confirma­ tionem, an ad Ordines possit ascen­ dere, 1920. Torpor, filius acediae, 372, 5°. Tot les-quot ies indulgentiae. 1733, 4° 889 a, 1734. 2°, et in nota 2. ; quid de his, si crucifixis applicatae dican­ tur, 1729, 6°. Tractum successivum si habet actio, quid quoad censuras, 1264 ; quid quoad peccatorum numerum, 328, reg. 2*. Traditio rei, in contractu, 840, 103i, 8°, 10G3, 1119. — Traditio Deo facta, vel suiipsius in Religione, 2130. Transactio, 1160. Transitus ad aliam Religionem, 2180. Translatio festorum, in calendario facta, observanda, G55 2208, 2210: transi, indulgentiae, 1732, 1°. a. Transi, religiosi ad Episcopatum, 2181. Translatio missarum, quibus impo­ natur, 1615 ; quibus fieri interdica­ tur. 1617 ; quid special im de trans­ latione ad Orientales, 1615, 6°, a et b; in specie et ex integro trans­ latio fiat, 1618 ; secus restituendum, ib. 2° ; quandoque tamen quid ex stipendio retineri potest. 1619 ; an, facta translatione, sacerdos ab ulte­ riori obligatione liberetur, 161G. Transsuhstantiatio, quid. 1510. Tributa, notio et species, 964 ; quis ea imponere possit, 9G5 ; «piando justa, ib.. lu ; quae solvi debeant. 967 ; si non solvantur, an restituen­ dum, 967, 4°, 970 ; quomodo resti­ tuendum, 1015, III ; qui excusen­ tur a tributis, 969 ; qui teneantur ad restituendum, 968. — An status fortunae ad amussim de­ clarari debeat, 967, 1°, a, 1327. — In dubio de tributi justitia, quid, 967, 1°, b. Trinus contractus, quid, 1159, fin. Tristitia de bono peracto, quando pec­ catum, 351 ; trist. acediae. 372 ; in­ vidiae. 368. Tumor mentis, filius irae. 371, II. Tunsio pectoris, sacramentale, 1 i 40, 4°. Turkey-trot, 829. Turpiloquium, v. Sermones. Tutiorismus, 85. Tutior pars quae, 45, 69 ; quando eligenda, 45, 56, 81 Tutor tenet locum patris, 698, 702. 860 seqq. ; quid possit circa vota 890 Index rerum alphabets us. et contractus pupillorum. 638 b, 1037, 1039 ; an teneatur restituere pupillis, 988, 989 ; ejus peccata cum pupillis an specialem induant malitiam, 786, 2°, c; nequeunt acquirere bona pupillorum, 1038. Typography malo coopérantes, 521 ; an teneantur jejunare, 1235, 1236, a ; servare festa, 659, 1°. Tyrannus, an ei obediendum, 151, II ; an licite occidi possit, 732. U Unctio chrismatis, in baptismo, 1487 ; in confirmatione, 1194 ; in ordina­ tione, 1901, 3°, 1903, I, 2°, «. — V. Extrema unctio. Unio, species contemplat.. 1815, c; inter materiam et formam sacram., 1402. Unilateralis contractus, quid, 1031, c, unilateralis promissio in sponsali­ bus, an valeat, 1954. Unitas matrimonii, 1980 seqq. Universatates, ad futurum Concilium generale appellantes, 1319. 1373. — Quid de clericis vel religiosis Universitates adeuntibus, 716, III, 2224, c. Urbanitas, 403, b, 1212 fin. Urceoli, materia acolythatus. 1895. 1900, 4°. Urgens casus pro dispensatione in poenis vindicalivis, irregularitati­ bus, matrimoniis, pro absolutione a tensuris, etc. vide Necessitas. Usucapio, praescriptio aequis., 891. Usufructuarius. 811; ejus jura el onera, 815. Usura, 1102 ; palliata, ibid. ; est illi­ cita, 1103. — Pacta in mutuo licita, vel illicita, 1 105. Tituli ab usura excusantes, 1107 seqq.; damnum emergens, lucrum cessans, ib.; periculum sortis, 1108 ; poena con­ ventionalis, 1109. — An lex civilis vel consuetudo sit justus titulus, 1110 seqq. I Mirpans jurisdictionem vel bona Eccles., excomm. ; 1325, 1337 ; quaenam usurpationes restitui de­ beant, 527 5°, 0°, 7°, 1031, 1°, fin. J I l surpatio actus ordinis sacri inducit censuram el irregularitatem, 1318, 1943 ; muneris confessarii denun­ tiari debet (licet, si adsit sollicitatio non ex hoc capite), 1798, 2°, fin.— Usurpatio vana divini nominis, quale peccatum, 595. Usus opinionis probabilis 79 ; noti­ tiae ex secreto sacram, acceptae.; 1866,5°, 6°, 1869 ; cfr. et 1188seqq,usus dispensationis, 243 ; et privi­ legii, 251, 254, 4°, 2283, 2°; morphinae, opii, aetheris, chloroformii, 759, II, 5°, b, 761 ; sortium, 565 II ; virgae divinatoriae. ib. Ill. — Usus matrimonii, v. Debitum. — Usus, jus reale utendi re aliena, 846. — Usuarius, ib Usufructus, 844. — Usus fructuum seu redituum Ecclesiae legitimus, 2245 seqq. Uteri carentia, an impedit, matrimo­ nii, 2010, a ; ejus excisio, an licita, · 744, II, 1°. — An infans in utero matris baptizari possit, 1467. Utilitas aliena, an sil ratio legitima rem vendendi carius. 1129,111,1°,Λ Uvae, materia invalida ad consecra­ tionem, 1522, 4°. Uxor, ejus officia erga maritum el fa­ miliam. 703 seqq., 484 ; quoad dontiniuin bonorum, 863 seqq. ; sibi consulens et parentes, etc., adju­ vans, 871, fin. ; eleemosynas faciens ib., 489, II, 1° ; ros domesticas reti­ nens vel aliis donans. 907, 2° ; quo­ modo restituendum erit, 1015, 1. — Uxor, quoad contractus, 1041 ; quoad irritationem votorum, 638, 2°, 639, 5°, 640, c; quoad jejunium, 1220, 4», 1233, b, 1234, c; quoad abstinentiam a carne, 1245, 3°; quoad cohabit at ionem cum viro, 2120 seqq. — V. Maritus. Uxorati, impediti (irregul.), 1946, II, lu ; quandonarn irregulares, 1936. V Vacantia bona, 882, 884. ' airi, 203; quoad observantiam le­ gum lo< i. 20i seqq. ; quoad baptis­ j mum, 1 161, 1° ; quoad censuras ab Index rerum alphabelicus. 891 pecc. mortali, 342 ; quot modis fiat Episcopo latas, 1262, IV ; quoad mortale, 342, III. — Effectus pec­ banna, 2061, d; quoad matrimo­ cati venia is, 344 ; an impediat fruc­ nium, 2074, 4° ; quoad absolutio­ tum s. communionis, 1555, 2°. — nem, 1750. Quid de ejus remissione, intra vel Valor missae, 1590 seqq. extra sacramentum, 1649 ; qualis Valvae, ecclesiae, v. Afflictio. contritio de eo requiratur, 1666, b ; Vana uloria. fiiia superbiae, 361, 3° quale propositum, 1681, 2° ; qua­ Vana observantia, v. Observantia. Vana usurpatio divini Nominis, 595. lis confessio, 1657 (v. Confessio) ; quomodo agendum cum recidivis Vasa sacra, in missa requisita, 1632, in venialia, 1829, fin, 1842, 2°. 1° ; cui liceat ea tangere, 1633 ; ea Voracitas, 402, 1176. violare est sacrilegium, 583. Vasectomia an licita, 757 ; si facta, Verba obscena, v. Sermones. an adsit impotentia, 2009, 2°. Verberaro proximum, an el quibus Vectigalia, 964, v. Tributum. liceat 732. II ; an liceat verb, filios, Velum calicis, 1632, 4°· 701, 3° ; aggressorem honoris. 737, Venatio, die festo an licita, 662 ; qua­ a. — Verberans, an irregularis, lis clericis prohibita, 2229 ; quid, 1942, 1°, b. quoad leges venationem prohiben­ Verecundia, 408, 1° ; an sit causa suf­ tes, 879, quaes. ; an aliquando res­ ficiens ad integritatem solum for­ tituendum, ib., 2°, 3°. malem in confessione, 1550, 2°, Vendere homines vel seipsum, an 1698. liceat, 853, 854. — Vendere res Veritas in juramento, 605 seqq. ; in spirituales, etc., simonia, 584 seqq. adjuratione, 619. — Veritas, quid — - Qui bona fide vendidit rem alie­ 1175, el 1176. nam, ad quid teneatur, 936, 2°, 3° ; Vernacula lingua, v. Lingua. quid si les a pluribus mala fide fuit Versutia, quid. 397, 2°. vendita, 942 ; an liceat vendere res Vespertinae preces, Vesperae, non quarum abusus praevidetur, 523. sunt de praecepto die testo, 657, b ; Venditlo-Emptio, 1118 seqq. ; quid, si introductas autem non supprimere res duobus vendita fuerit, 1121. — praesumat parochus, 685, 3° — Res vendibiles (merx), quae et V. etiam Preces. quales. 1 122 seqq. — Pretium ven­ Vestes sacrae, quae requisitae in sacra­ ditionis, v. Pretium. — Tituli plu­ mentis ministrandis, 1421, 2°; in ris vendendi, 1129, III, 1130. — missa. 1633 ; in communione. 1542 ; Venditio cum pacto accessorio, an liceat celebrare vel ungere sine 1132; sub hasta, 1134 seqq.; an ulla sacra veste, 1634, 1°, 1880, <|. 2; licita in die festo, 660, 2° ; per quae vestes in confessiouali, 1662, proxenetas, 1140 seqq. 3°. — Requisita materia, 1634, 3° ; Venditor, ejus obligationes quoad res benedictio, ib., 2°; color debitus,, venditas (merces), 1123 seqq. ; ib., 4° ; quando exsecrentur, ib., 5° ; quoad assecurationem et evictio­ si profanos ad usus inserviant, an nem rei, 1125, 1126; quoad vitia sacrilegium. 583, 111. Vestis cle­ redhibitoria, ib.. II ; industriae, ricalis, v. Habitus. an et quales licitae, 1129. — Ven­ An liceat uti vestibus infidelium, ditorum conspiratio quoad pre­ 432 ; conficere vestes usibus malis tium, 1139. — V. Emptor. destinatas, inhonestas, 523, 1° ; Veneficium, 571, 2°. mulieri an liceat uti veste virili, 516, Veneratio sanctis debita, 538, l|t 3°, e. seqq. Vestis immodesta. 516, nota I. Venerea delectatio, v. Delectatio. Vetitum Ecclesiae, imped, prohibens Veniale peccatum. 340 ; requisita ad matrim., 1986. istud, 341 ; quomodo differat a Neto principum, illud exprimentes I 892 Indes rerum alphabeticus. proponentes, patefacientes in ses­ sione Card., excommunicati, 1314. Vexatio injusta, quando redimi pos­ sit, quando non, 588, 4° ; vexatio animalium, 728. Vexilla non religiosa in Ecclesia, 1629, III, 2°. fin. Via purgativa (in contempt), 1844, b. Viae ferreae, quid de earum ductori­ bus, in die festo 668, 9° ; an statuta Officii viae ferreae sint ex justitia obligantia, 964, fin. Viaticum, qua praecepluifl divinum, quando obliget, 1566 ; quinam excipiantur. 1567; an excusetur, <(ui paulo ante ex devotione com­ municavit, 1568 ; vel mane commu­ nicavit, ib. II. Quis non jejunus viaticum sumere possit, 1559, IV ; an sic communicare possint milites, < apite damnati, ib., 1°. — Viaticum dare sub ntraque specie vel in sola specie vini non licet, 1541, j; an Latinus quandoque secundum ri­ tum orientalem viaticum recipere possit (et vice versa), 1521, 2°. — Minister competens viatici est parochus, 1537 ; quid si infirmi sunt religiosi (vel peregrini), ib.,x 2183, 5°, fin. ; an parochus, ad dan­ dum viaticum, celebrare possit non jejunus, 1560, 11. Ordo mini­ strandi viaticum, 1543 ; an possit deferri secreto, 1544, absque superpelliceo, ib., Il, nota 2 ; an liceat cufrere, equitare, ib., I, insidendo bicyclo, ib., I, nota I, ire cooperto • apite, 17».. 1 ; ministrare sine lu­ mine, ib., II, cum instrumento, ib., III ; cum formula : « Corpus D. N. .1 Ch. ■· etc. IV ; quid, si infirmus hostiam evomat, ib., q. V ; an viaticum iterare liceat, 1560, I. λ intores, v. Iter (facientes). ' Icarius, apostolicus. 138, 3° b ; quoad missae applic., 1606. 1, 4° ; qvoad censuras, 1256, 6° ; — capitularis, quis ? 144 ; 138 3° b ; quid possit ? Ib. ; 234. II. 4° ; 1256, 6« ; 1768, 1° ; j 2265, 2° : censura plectitur. 1341 ; ( 1663, 1370. 1373; joraneus, an pro populo debeat applic. ? 1606.1, a; — generalis, 138, 3° b; 1256, fin., 1606, I, a; 1768, 1° ; — Vicarii paroeciales, 2280 ; qui ? actualis, adjutor, oeconomus, substitutus, 2280, 1° ; 2281, 2° ; eorum jura et officia, ib., 1755, a ; applicatio pro populo, 1606, I, 7° ; 1606, 1, a; si plures paroecias regant ? 1606, 1, 7°, nota I ; quibus diebus, ib., not. 2 ; ib., Ill, 1° ; an valide matrim, assistant ? 1751, 2°, et 5°; 1947, 1°, b; 2070, b; 2281, 2° ; an alios delegare valeant ? 1947, 1°, b; 2070 ; 2072 ; — cooperator, ejus munus el officia, 2281, 2°, b ; quoad applic. missae, ib., ad matriin. as­ sist. delegandus, 1751, 5°; 1947, 1° ; 1950, 2o, c, fin. ; 2070, I ; de­ legat. generalis sufficit, 2072, b ; in malrimon. promissione, 1950, 2°, c, fin. Vidua, an si denuo nubat, benedici de­ beat, 2078, 3° ; cogitans de copula praeterita vel futura, 353, 1 ; ejus causa in jure privilégiât a, 2301, fin. — Vidualis castitas, 764, 765 ; ab Ecclesia honorata, 1983 (1936). — Paupertas viduae, causa pro dispen­ sat ione, 2049, III, 5°. Vigilantia parentum, Superiorum, in subditos, 701, 2°, 495, 2°, b. — Pu­ nitio culpae juridicae vigilantiam fovere intendit, 949, cond. 3*, 989, II, K Vigiliae, quoad jejunium. 1217, 1220, 3°, c. Vindicatio, 402, c. VIndicativae poena, 1376 seqq., 1249. Vindicta, an illicita, 501, Vinum materia invalida in baptismo, 1453, a, 2°. — Vinum de vite, mat. valida consecrationis, 1522 ; sub­ stantialiter corruptum, mat. inva­ lida, ib.. 3° , aliquo modo alteratum, v. gr. acescens, congelatum, mat, vaillida, sed illicita, 1523 ; vinum aliis liquoribus permixtum, ib., 4°. — An qui a vino omnino abhorrent, irregulares, 1934, 1°. / ,· quid quoad ablutiones in missa, 1641, I, fin. Mêlantes, clausuram, excomm., 1334 seqq. ; item viol, libertatem ingred. Religionem, 1355 ; privilegium fori Index rerum alphabeticus. 1323, 1333, 1364, 2234 ; immu­ nitatem asyli eccles., 582, 1°. fin. Violatio, immunitatis clericalis, si cle­ rici coguntur ad militiam saecu­ larem, 2229, nota ; loci sacri, 582 ; rei sacrae, 578, 583 ; secreti, i 184 seqq. ; suspensionis, 1301 ; et inter­ dicti, 1306. — V. Pollutio eccle­ siae. Violentas manus injicientes in clericos et religiosos, 1310, 1324, 1348. Violentia, absoluta. 281. seqq., et se­ cundum quid, 283 ; an possit inferri voluntati, 281 ; qualis resistentia necess., 284. j Virga divinatoria, 566, III. Virginitas, 764 ; ejus custodia, 755, III ; si perdita, an ingressus in Religionem licitus, 766. — Votum virginitatis, an reservatum, 645. Virgo, an cruenta defensione suum honorem incolumem servare possit, 736 ; an teneatur clamare, positive resistere, 778, II ; an possit permittere se occidi, ne violetur, 754, 2° 755 ; semen expellere, 742, 2°. Virtus, quid, 379 ; differt ab habitu, ibid. 3° ; quotuplex, 380. Virtutes, ordo tractandi, 529 ; earum; connexio, 384 ; mediocritas, 381 ; ordo, 386 ; specifica distinctio, in ordine naturali, 388 ; in ordine su­ pernatural!, 410. —Virt. acquisitio. * il 'i ; diminutioel amissio, 416seqq. Virtutes cardinales, 388 seqq. ; theologi­ cae, 4 11.420 seqq. ; morales infusae, i 12 ; discrimen ab acquisitis, ib., 11 i ; an maneant post hanc vitam 417, fin.; virtutes imperfectae, 384, 3°. Ordo explanandi virtutes morales, 529. Vis, quid, 281. Vis (metus), vitiat consensum matrim., 1979 seqq. Visiones (gratia contemplationis), si­ gna quod veniant a Deo, 1846 1° ; an sint recusandae, 1847, quaes, b. Visitatio canonica in monasterio ; quid de manifestandis transgressionibus regularum, 2170, fin. — Visitatio Episcopi ad Limina Apostolorum, 2258 ; dioecesis per Episcopum, 2252 ; infirmorum, 1853, 1854, 2274. - Visitatio ecclesiae, ad lu­ 893 crandam indulgentiam. 1733, 3°, ibid. 4°, a; an sufficiat visit, ora torii semi-public i, v. gr. pro iis qui in communitate vivunt, ih., a; quid sufficiat in ipsa visit., ih., c: tempus utile quale; 1732. 1°, b; quid, quoad aegrotos, 1734, 4°. Quid circa visitationem pro jubi­ laeo notandum, 1737, 1». — Visi­ tatio SS. Sacramenti, 1585. Visitationes inter sponsos et amasios, 825 seqq. ; an tolerandae visitatio­ nes immoderatae, 828, II, — Visit, aegrotorum, ex parte medici, non sint numerosiores, 2331, 3°. Vita communis, elementum secunda­ rium status religiosi, 2128, II, 4°. — V. contemplativa, 2133, 1843. — V. spiritualis, 1841. Vitandi, qui sint, 1290 ; communica­ tio cum eis quando liceat, 1295. — Quid, si vitandus in ecclesia scpultus fuerit, 1629, I, 4°. 1 Vilium, quid, 316. — Vitia redhibi­ toria, quid, 1126, II. Vocatio divina, quid, 1912, 21 il. — Signa vocationis sacerdotalis, 1912, 3°; religiosae, 2142. — An pec­ cet, qui non aptus in sacrum minis­ terium se intrudit, 1912, 5° ; vel vitam religiosam amplectitur, 2143, 6°. Quinam signa non vocationis prae se ferant, 1912, 3°, 2142, 3°. b. — Si quis m amplectendo statu erravit, quid 2143, 7° ; item, si quis alium a statu religioso, retrahit, 2140, a, b. Voluptas, v. Delectatio. Voluntarium, notio, 271 ; divisio 272 ; vol. indirectum, quando iinputabile, 273, 314, 315, 322, II. Vomitus si timeatur, an danda com­ munio, 1567 1° ; si locum habeat post communionem, quid, 154 4, V. - - Edere ad vomitum, quale pecca­ tum 366. Votivae missae privatae, quandonam prohibitae, 1642, 1°. Votum, notio, 623 ; differt -> 1431 26 CAPIT 111. De subjecto sacramentorum .............................. De requisitis ad validam sacramenti susceptio­ 1432 27 nem .................................................. Art. II. De requisitis ad licitam sacramenti susceptio­ 1436 nem ................................................... 1440 30 Scholium. De sacramentibus........................... Tractatus II. — l><‘ baptismo. I. I. II. § i. § 2. Art. III. CAPUT Art. Art. De natura baptismi....................................... : ·· De notione, efficacia et necessitate baptismi .. De materia baptismi......................................... De materia remota........................................... De materia proxima ....................................... De forma baptismi............................................ CAPUT ’ II. De ministro baptismi 34 1448 )> 39 40 1453 1456 1458 1410 896 CAPUT Index Hl. De subjecto bap i mi........................ § 1. Infantes in utero matris..................... § 2. Foetus abort i*\ vel monstruosi........ § 3. Infideles, haeretici, invitis parentibus § 4. Adulti................................................... § 5. Dubie baptizali .................................. CAPUT IV. De caeremoniis baptismi sollemnis § 1. De loco et tempore baptismi .... 2. De patrinis................................... 3. De caeremoniis accessoriis.......... Index. Pag. Num. \5 X 47 48 49 51 1465 1466 1469 1471 1473 1476 53 54 N 57 1480 1481 1483 1487 Tractatus III. — De confirmatione. C VPUT Art. Art. CAPUT 1. 1. 11. § 1. § 2. De natura confirmationis.................. De notione et effectu confirmationis De materia et forma confirmationis. De materia....................................... De forma........................... - - - 1491 61 )» 63 II. De ministro confirmationis CAPUT III. De subjecto con firmat ion is CAPUT 60 IV. D>- caeremoniis confirmationis § 1. De patri no.............................. § 2- De aliis caeremoniis............. 1493 1496 67 » 68 1499 1502 1503 1507 Iractatus I\. — l)p Sanctissima Eucharistia. Dissertatio I. — De SS. Eucharistia prout est sacramentum. CAPUT Art. Art. 1. I. II. § 1. § 2. § 3. § 4. \rt. III. CAPUT De natura Eucharistiae.................. De notione et effectu Eucharistiae De materia Eucharistiae............... De materia remota in genere........ De materia panis............................. De materia vini............................. De conditionibus ex parte materiae Deforma De forma Eliehnrictina Eucharistiae Pag. Num. CAPUT III. De subjecto Eucharistiae.................................. 99 Art. I. De iis qui Eucharistiam suscipere possunt.... » 1545 Art. II. De dispositionibus requisitis ex parte animae. 101 § 1. De dispositionibus necessariis ........................ n 1547 § 2. De dispositionibus convenientibus ................. 106 1554 De dispositionibus requisitis ex parle corporis. 107 De jejunio naturali ......................................... » De obligatione jejunii naturalis...................... » 1556 II. De causis a jejunio excusantibus..................... 111 1559 Qi xestio Specialis. De communione infirmo­ rum .................................................... 114 1561 De munditie et decenti habitu........................ 115 1562 IV De obligatione suscipiendi Eucharistiam....... 116 156 4 De viatico......................................................... 118 1566 De communione paschali................................ 119 1569 De frequenti communione .................. ........... 123 * CAPUT IV. De asservando Eucharistiae sacramento............. Dissertatio II. — De SS. Eucharistia prout est sacrifi­ cium 1497 65 71 > 75 » 76 79 81 . 86 1509 1515 1516 1519 1522 1525 1529 897 127 1583 131 .................................................. I. CAPUT I. .Art. Art. II. Art. HI. De missae sacrificio in se spectato..................... De notione sacrificii missae............................ De valore et fructu sacrificii missae................ De applicatione sacrificii missae.................... » 134 137 1586 1590 1596 CAPUT I. Art. Art. II. Art. III. § 1. § 2. 1. 2. § 3. De sacrificii missae celebratione...................... De obligatione celebrandi ratione ordinis....... 143 De obligatione celebrandi ratione officii......... 147 De obligatione celebrandi ratione stipendii ... » De stipendii liceitate....................................... 150 De officio stipendium acceptantis................... 151 De celebratione per seipsum............................ 155 De distributione et translatione missarum.. .. 159 De reductione missarum................................. 161 Quaestio Specialis. De missis gregorianis... 162 De observandis in celebratione missae........... » De tempore celebrationis................................ 167 De loco celebrationis....................................... 171 De requisitis ad missae celebrationem........... » De altari ejusque suppellectili.......................... De vasis sacris eorumque accessoriis............... De sacris vestibus............................................ 179 De ministro inserviente.................................... 180 De rubricarum observatione............................ Quaestiones speciales : I. De cantu et musica in ecclesiis..........189 190 II. De missa a caecutiente celebranda... 1602 1603 1604 1607 1608 De ministro Eucharistiae................................... 88 De requisita potestate ordinis in ministro .... 1533 89 Art. De jurisdictione requisita.............................. » · 1537 90 Ill De ordine servando in Eucharistiae administratione ............................................. 92 De modo administrandi communionem........... 1539 b , De ordine servando in administrando viatico . 1543 97 A HT. IV'. § 1. § 2. § 3. I. II. III. IV. § 4. Marc. Inst. Moral. Alph. 7. Π. Ï) 1610 1615 1620 1622 1623 1627 1630 1631 1632 1634 1636 1637 1644 1045 Index. SOS Pag. Num. Tractati s V. — De poenitentia. Dissertatio /. — De nati ra CAPI T Art. Art. sacramenti poenitentiae.......... i 92 I. De notione poenitentiae.................... » 1. De poenitentia, ut est virtus............................ 193 1646 Qi aestio specialis. De remissione peccati venialis.......................................... 195 1649 11. De poenitentia, ut est sacramentum................. 196 1656 II. De materia et forma sacramenti poenitentiae . . . 1. De materia hujus sacramenti........................... § 1. De materia remota............................................. Qt aestio speci alis. De accusatione generica. § 2. De materia proxima ....................................... . Art. II. De forma sacramenti poenitentiae.................. CAPUT Art. Dissertatio 11.— De si bjecTo sacramenti poenitentiae . 198 n » 201 203 205 21 ί I. De contritione.......................................................... » 1. De dolore poenitentis ............................................ 212 § 1. De contritione requisita insacramento ................. » § 2. De contritione perfecta et imperfecta.............. 218 I. De contritione perfecta........................................... » II. De contritione imperfecta....................................... 220 Art. 11. De proposito...................................................... 223 CAPI T Αητ. Art. Art. I. II. § 1. § 2. § 3. Art. III. § 1. § 2. 1654 1658 1659 1661 1665 1606 1671 1675 1679 CAPUT II. De confessione.......................................... 1682 226 De necessitate confessionis............................... 227 1683 De conditionibus confessionis............................ 1687 230 De integritate materiali confessionis................ 1691 232 1. De circumstantiis aggravantibus..................... 1693 236 II. De peccatis dubiis.......................................... 1695 237 De integritate formali....................................... 1697 240 Qt'aestio specialis. De manifestatione com­ plicis.......................................... 1701 De modo procurandi integritatem confessionis. 1703 De iteratione confessionis................................. 1706 De confessione invalida iteranda..................... De confessione generali..................................... 1710 CAPUT 111. De satisfactione.................................................. Art. 1. De impositione poenitentiae............................ Art. 11. De acceptatione, impletione et commutatione poenitentiae......................... 261 Art. III. De satisfactione per indulgentias.................... § i. De indulgentiis................................................. I. De potestate concedendi indulgentias............. II. De subjecti dispositionibus............................... III. De operibus praescriptis.................................. 25o 256 264 265 266 271 272 ' _ 1^·“ 1732 Index. § 2. 1. II. § 3. § 4. 899 De jubilaeo....................................................... Privilegia jubilaei............................................. Conditiones ad jubilaeum requisitae.............. De indulgentiis in articulo mortis lucrandis .. De altari privilegiato pro defunctis................. Dissertatio III. — De ministro sacramenti poenitentiae . Num. Pai,'. 278 279 281 285 288 1735 1736 1737 1740 1743 291 I. De potestate ministri......................................... » 1. De juridictione................................................. 292 11. De acquisitione et amissione jurisdictionis ... 294 § 1. De jurisdictione ordinaria.................................... » § 2. De jurisdictione delegata.................................. 295 § 3. De jurisdictione per Ecclesiam suppleta....... 299 Art. III. De limitatione jurisdictionis quoad personas.. 302 § 1. De concessione jurisdictionis respectu exemp­ torum.............................................. » 1763 § 2. De concessione jurisdictionis respectu religio­ sarum............................................. 305 1764 Art. IV. De limitatione jurisdictionis quoad peccata .. 308 § 1.De casibusreservatis............................................... » I. De potestatereservandi..................................... 309 II. De conditionibus reservationis............................ 310 III. De distinctione casuum reservatorum .............. 312 IV. De absolutione a reservatis ............................... 314 Quaestio specialis. De absolutione peregri­ norum .................................................. 318 § 2. De vetita absolutione complicis.......................... 319 CAPUT Art. •.Art. CAPUT II. De dotibus ministri poenitentiae......................... Art. I. De scientia confessarii....................................... Art. II. De prudentia confessarii...................... :........ Art. HI. De confessarii bonitate seu integritatevitae .. § 1. De confessarii zelo et caritate............................ § 2. De sollicitationis crimine denuntiando.......... 1. Quandonam adsit sollicitationis crimen........ II. De obligatione denuntiandi............................... III. Regulae praclicae pro confessario..................... Quaestio Specialis. De modo instituendi denuntiationem ........................................... 1746 1747 1751 1754 1760 1766 1767 1769 1771 1774 1779 1780 1785 1786 .1788 1792 » 1793 331 1794 332 1795 336 1797 339 1801 324 325 326 330 341 1802 CAPUT III. De officio confessarii in excipienda confessione . 342 Art. I. De obligationibus confessarii in genere........... 343 § 1. De obligatione audiendi confessiones............. » 1803 §2. De obligatione interrogandi poenilentem................ 344 1804 § 3. De obligatione docendi et monendi poenitentem............................................................... 348 1808 § 4. De obligatione rite disponendi poenilentem ... 351 1811 § 5. De obligatione dandi, vel negandi, vel diffe­ rendi absolutionem ...................................... 353 1813 Marc. In tendis ............................... 2057 577 De praecepto et forma proclamationum.......... 2063 582 De dispensatione a proclamationibus.............. 2065 583 De revelatione impedimentorum...................... 585 Art. II. De forma Codicis servanda............................... 2068 De necessitate formae Codicis.......................... 587 De ordinarie requisitis ad formam Codicis. . .. De requisitis ad validam matrimonii celebra­ 2070 tionem ................................ 588 207 i 591 De requisitis ad licitam parochi assistentium. 2075 592 De requisitis in casu necessitatis...................... 2077 594 De ritu celebrandi matrimonium..................... Quaestio speci m.is. De matrimonio conscien­ 2080 tiae ............. 597 ................... 2081 CAPI Γ \ I De matrimonii invalidi revalidatione................ 598 Art. I. De revalidando matrimonio invalido ob defe­ 2082 ctum veri consensus.........600 Art. II. De revalidando matrimonio invalido ob inhabilitatcm partium.. . ... >·........... . ... ... . . . 601 Index 903 Pag. Num. § 1- De revalidatione matrimonii per novum consensum .............................................. 601 2083 De revalidatione matrimonii per sanationem in rad ice................................................ 602 2084 III. De revalidando matrimonio invalido ob defe­ ctum formae..................................... 605 2088 Qi VESTIO specialis. De matrimonio civili... 2089 606 CAPUT /II. Art. I. § 1. I. II. III. De conjugum juribus ct officiis.................... ... 609 De debito conjugali........................................ 610 2092 » De actus conjugalis liceilale......... .................. » 2093 De requisitis ex parte personarum................ De requisitis ex parte finis............................. 2098 613 De requisitis ex parte aliarum circumstan­ 614 2100 tiarum ............................................... 617 De obligatione actus conjugalis......... ............. De obligatione sive petendi sive reddendi debi­ » 2104 tum.................................................... 2106 619 IL De causis a debili redditione excusantibus... 621 § 3. De peccatis conjugum......... „........................ D 2110 1. De peccatis conjugum generaftn.................... 2114 626 II. De onanismo inter conjuges. ........................ 632 II. De conjugum coliabitatione............................ Art. 2120 » § 1. De obligatione cohabitandi........................ ·· O I OO 633 § 2. De legitima conjugum separatione.............. .. 2126 637 Quaestio Specialis. De divortio civili......... PAHS QUARTA DE HOMINUM STATUÜM PRAECEPTIS PARTICULARIBUS 640 Prologus Tractatus I. — Do Statu religioso. CAPUT CAPUT 041 I. De natura status religiosi................................. 2128 » 1. Notio status religiosi.................. ' ......... Quaestiones SPECIALES. De sollemnitate vo­ 2129 torum el traditione sui ................... 2131 046 2. Origo status religiosi....................................... 647 3. Distinctio status religiosi................................ II. De ingressu in llcligionem................................ I De iis qui Religionem ingredi possunt.... Ii’ De iis qui Religionem ingredi tenentur......... Quaestio Specialis. De vocatione religiosa.. 649 » 651 653 2137 2139 2141 Index. 90 i Art. JU De novitiatu....................................................... Qi aestio Specialis. De dole religiosarum... Art. IV. De professione religiosa..................................... Quaestio Specialis. De professione insolita. 1’ac G55 058 t >58 662 Num 21 4 i 2146 2147 2151 664 CA PIT III. De obligationibus religiosorum.......................... I. De obligatione tendendi ad perfectionem.... Art. 665 2152 » Art. II. De obligatione servandi vota............................ § 1. De voto paupertatis........................................... » 2153 § 2. De voto castitatis....................................... . . . .. 674 2160 I. De clausura virorum......................................... 675 2161 H De clausura religiosarum.................................. 676 2163 5 3. De voto obedientiae........................................... 677 2165 Art. III. I»e obligatione servandi regulam.................... 681 2169 Art. IV'. De obligatione stabilitatis.......... .................... 684 2171 n 1. Apostasia el fuga............................................... 2172 2. Dimissio religiosorum....................................... 685 2173 3. Egressus e Religione......................................... 688 2178 4. Transitus ad aliam Religionem........................ G89 2180 5. Translatio ad episcopatum............................... » 2181 Qi vestio Specials. De religioso parocho vel vicario......................................... « 2182 CAPUT IV’. /Jc privilegiis religiosorum.. . ’......................... 690 » I De privilegiis religiosorum in genere.............. II. De privilegio exemptionis................................ 691 692 § I. Quid comprehendat exemptio religiosorum . . § 2. Quid non comprehendat religiosorum exemptio 695 2183 2184 2185 2189 CAPI T 2192 699 V. De religiosis in statu dispersionis........... Quaestio Specialis. De conditione monialium 701 in Gallia et in Belgio, etc............. Tractatus II CAPUT \llT. I. 1 § I. § 2. §3. I. H. III. lie Statu clericali. /)<■ obligationibus clericorum ratione status. . . . De iis quae clericis praecipiuntur.................... De sanctitate vitae.......................................... De caelibatu ecclesiastico ••••t·#····»· 9 Λ De Horis canonicis............................. De obligatione recitandi Horas canonicas. . De forma et modo recitandi................... De causis a recitatione excusantibus § i De gestatione habitus et tonsurae. Vu 1. II. De iis quae clericis prohibentur 1. 2 3. ». 5. 2194 Artes et officia saecularia......... Negotiatio.................................. Venatio et armorum gestatio.. Ingressus m tabernas................. Ludus alearum......................... 703 )> n 705 706 707 709 717 719 720 * 722 723 » 2196 2199 2203 2204 2208 2218 2222 ■>.>·> >. 2225 2227 2229 2230 2231 I ndex. C>. Choreae el comoediae..................................... 7. Conversatio cum feminis suspectis................. Sciioi.H m. De praerogativis clericorum......... 905 Pag. 72 i 725 » λ uni. 2233 223 4 CAPI I Art. Art. II. De obligationibus clericorum ratione beneficii.. 726 I. De notione beneficiorum.................................... # 2235 II, De obligationibus eorum qui beneficia confe­ runt .................................................. 7272238 Art. HI. De obligationibus beneficiatorum..................... 731 § i.De cura et custodia bonorum Ecclesiae............ n 2244 §2.De legitimo usu reditus bonorum Ecclesiae... 732 2245 111. De obligationibus clericorum ratione muneris.. 734 1. De obligationibus Episcoporum............................ » Scholium. De Vicario generali Episcopi....... 738 Art. II. De obligationibus canonicorum........................... 739 Sciiolii m. De Capitulis cathedralibus........... 741 Art. III. De obligationibus parochorum........................... 742 § 1. De residentia........................................................ » § 2. De praedicatione et instructione....................... 743 § 3. De administratione sacramentorum.................. 745 § i. De obligatione orandi pro populo...................... 746 S 5. De cura infirmorum et pauperum....................... » § 6. De correctione ovium..................................... § 7. De sollicitudine promovendi bonum............... Scholium. De vicariis paroecialibus............... CAPI T Art. Tract vit s III. CAPUT Art. Art. Art. 2250 2259 2260 2265 2266 2267 2269 2271 2273 2274 r». » — De Statu liitcali. 750 I. De officiis eorum qui praesunt reipublicae....... I. De officiis eorum penes quos est suprema 2283 751 potestas ........................................ II. De officiis eorum penes quos est potestas legis752 2286 lativa........................................... 111. De officiis eorum penes quos est potestas exse754 2289 cutiva........................................ CAPUT II. I. Art. § 1. § 2. I. II. § 3. II. Art. § 1. I. De officiis eorum qui versantur in foro De personis judicium constituentibus De judice........................................... De adore el denuntiator»·................. Actor................................................ Denuntiatio....................................... De reo................................................ De personis in judicio auxiliariis.... De auxiliariis litigantium................. De testibus....................................... 755 756 » 761 » 762 764 766 D » 2293 ?29C> 2303 2303 2304 2309 2313 Index 90G II. §2. I. II. III. De De De De De advocato et procuratore............... 708 auxiliariis judicum........................ 770 relatoribus, referendariis et consiliariis... scribis et notariis............................ » apparitoribus et aliis judicumministris... CAPUT III. De. officiis medicorum et pharmacopolarum .... 773 2316 2323 2324 9305 2328 » 2331 771 APPENDICES I. Catalogus peccatorum pro confessione gene­ rali ........................................................... II. Formulae declarationum ante s. Ordines, etc. III. Formulae petendi dispensationes et facultates operum et auctorum................................................ 777 782 785 791 Index rerum ai.phabeticus generalis............................... 801 Appendix Index Adnolatio ad n. 1758 (in fine). Die 30 Jul. 1934, Connu. Pont, authentice declaravit, « sub nomine Ordinarii, de quo in c. 883, § 1, Superiores majores Religionis clericalis exemptae » non venire (.1.45. XXVI, 1934, p. 494). Quare quae diximus de usu can. 209 (in dubio positivo et probabili), nunc excidunt, ut patet. made. IN FRANCE: