BIBLIOTECA DE AUTORES CRISTIANOS EDITA AUSPICIIS ET INSPIRATIONE ΓΟΝ- TIJTCJAE UNIVERSITATIS SALM ANTI CENSIS CUIUS DELEGATIO APUD B. A. C. IN HOC MILLESIMO NONGEN­ QUINQUAGESIMO QUARTO SALUTIS TESIMO ANNO, SIC EST CONSTITUTA : PRAESES : Excmus. et Revmus. Dom. Dr. Fr. Franciscus Barbado VlEjo, O P., Episcopus Sahnanticcnsis, Magnusque Pontificiae l '■» iversitat is Cancellarius vicf.praf.sfi Hmus. Dom. Dr Fr. Laurentius Turrado, Rector Magnificus. I' I’· 1)H Agapitus Sobradillo, O. F. M. C„ Decanus Facultatis Theologiae; R. 1’. Dr. Marceujnus Cabrkros, C. M. F., Decanus Facultatis luris; Dom. Dr Bernardus Rincôn, Decanus FacultaUs-^hilfiAophiae^ R. IJ. Dr Iosephus Jjménez, Decanus Facultatis Hunianiialum Classicarum ; R. P. Dr Aj.bertus. Colun­ ga. O. P., Cathedralicius PchpluraruU; Sacrarum; R. P. Dr. Bernardinus Llorca, S. T , Cathedraticus Historiae Ecclesiasticae. aocaj.es schida stve secrf.tarius: Dom. Dr Xlovsius Sala Balust, Pro­ fessor. L<\ EDITORIAL CATOLICA, S. A. MATR1T1 · MCML1V AP. E. F. REGATILLO ET M. ZALBA, S. I. Universitatis Pontif iciae Comillensis et Facultatis Theologicae Onicnsis Professores Th e o l o g i a e Moralis Summa luxta Constitutionem Apostolicam <( 1)c us scientiarum Dominus» III LIBRARY CONCEPTION ABBEY & SEMINARY * CONCEPTION Μ(λ T HEOLOGIAE M ORALIS Summa 1TOOTUÜ OPUS TB1BVS VOLUMINIBUS Vol. CONSTAT: I. Theologia moralis fundamentalis. Trac­ tatus de virtutibus theologicis. Vol. II. Theologia moralis specialis: De mandatis Dei et Ecclesiae. Vol. III. Theologia moralis specialis: De sacra­ mentis. De delictis et poenis. Theologiae Mora lis Summa HI THEOLOGIA MORALIS SPECIALIS: DE SACRAMENTIS. DE DELICTIS ET POENIS AUCTORE P. EDUARDO F. REGATILLO, S. I. DECANO FACULTATIS 1URIS CANONICI IN UNIVERSITATE PONTIFICIA COMILLENSI BIBLIOTECA DE AUTORES CRISTIANOS MATRIT1 MCMt.lV NIHIL OBSTAT ; Thomas Sânchez Peinado. Censor IMPRIMI POTEST: Gregorius S. Céspedes, S. I. Praep. Prov. Legionen. IMPRIMATUR: t Iosephus Maria, Ep. aux. et Vie. gral Matriti, 10 aprilis 1954 Riredeneyn, S. A.- Paseo Onésimo Redondo, 26.—Madrid. INDEX GENERALIS INDEX GENERALIS Pag Praefatio ........................................................................................... Sigla .......... 3 4 DE SACRAMENTIS Bibliographia .................................................................................... 1 Tractatus I.—De sacramentis in genere Caput 1.—De notione, effectu et divisione sacramentorum. Caput II.—De materia et forma .................. ·.··,····:.................... Caput III.—De iteratione ac de usu probabilismi .................. Caput IV.—De ministro .............................................................. Articulus I.—Minister .............................................................. Articulus II.—De sacramentorum administrationc ............... Caput V.—De subiecto .............................................................. 9 18 21 21 30 38 Tractatus II.—De sacramentis in specie TITULUS I.—De baptismo ........................ Caput I.—Notiones ......................................... Caput II.—De materia et forma ............................................ ■ Caput III.—De ministro ............................................................ Caput IV.—De subiecto .......................... CaputV.—De ritibus et caeremoniis ........................................ Caput VI.—De patrinis ............................................................... Caput VII.—De tempore ac loco ............................................ Caput VIII.—De adnotationeac probatione .................................. 43 43 45 49 51 60 62 65 67 TITULUS II.—De confirmatione ................................................ Caput I.—De notione,materia et forma .............................. Caput II.—De ministro ............................................................ Caput III.—De subiecto ............................................................ Caput IV.—De ritu, tempore ac loco ....................................... Caput V.—De patrinis ............................................................ Caput VI.—De adnotatione acprobatione ............................... "0 70 72 83 85 86 87 INDEX GENERALIS Pag. TITULUS Ill.—De SS. Eucharistia ........................................... 8S SECTIO L—De praesentia D. N. I. CH............................ 88 SECTIO II.—De missae sacrificio ....................................... 90 Caput I.—Notiones .................................................................. 90 Caput II.—De ministro inissac .............................................. 92 Articulus I.—Dc potestate, iure acobligatione celebrandi. 92 Articulus II.—Dc missarum numero ................................ 95 Articulus III.—De dispositionibus celebrantis ....................... 100 § 1. Dispositio animae ....................................................... 100 § 2. Dispositio corporis: ieiunium ................................ 101 Articulus Z/.—De missae applicatione .................................. 119 Articulus V.—De praeparatione...vestibus et utensilibus ... 126 Articulus VI.—De presbytero assistente, ministro, missa dialogata ............................................................ 132 Caput III.—De materia et fonna ............................................. 134 Articulus I — Dc materia ....................................................... 134 § 1. Panis .............................................................................. 134 § 2. Vinum ............................................................................ § 3. Varia circa materiam ................................................ Articulus II.—De forma ......................................................... Caput IV.—De missae ritibus et caeremoniis ........................ Caput V.—De tempore ac loco celebrandi ............................ Articulus I.—De tempore ...................................................... Articulus II.—Dc loco ............................................................ § 1. Aedes in genere ........................................................... § 2. Ecclesia .......................................................................... § 3. Oratoria .......................................................................... § 4. Altare portatile ............................................................ § 5. Altare ................................................................ ............ Caput VI.—De stipendiis missarum ....................................... § 1. Licitudo ......................................................................... § 2. Classes stipendiorum, abusus ...................................... § 3. Numerus missarum, taxa stipendii ........................... § 4. Circumstantiae celebrationis ....................................... § 5. Transmissio missarum ................................................. § 6. Collecturia ..................................................................... § 7. Cautelae ad applicationem assccurandam ................. § 8. Missae gregorianac ....................................................... § 9. Missae fundatae ........................................................... Caput VII.—Missa pro populo ................................................ Scholium. Celebratio cx praecepto vel promissione ............. SECTIO III.—De sacra communione ......................................... Caput I.—Essentia... effectus ............................................... Caput II.—De ministro communionis ................................. § 1. Quis est .......................... INDEX GENERALIS χι Pag Defectus in administrationc ...................................... Ritus .......................................................... Caput III.—De subiecto communionis ......... § 1. In genere ........................................................ § 2. Pueri, amentes aliique .............................................. § 3. Dispositiones animae ........................................ * § 4. Dispositiones corporis ........ § 5. Obligatio communionis ......................... Caput IV.—De tempore ac loco ............................................... Articulus I.—De tempore ... ............................................... ... Articulus II.—De loco ............................................................... 228 230 233 233 234 238 240 244 251 251 254 SECTIO IV.—Dc custodia SS. Eucharistiae ........................... . 255 TITULUS IV.—De poenitentia ................................ 259 SECTIO I.—De poenitentia in genere ............... SECTIO II.—De sacramento poenitentiae ..................... CaputI.—De notione, institutione, constitutione ................... Caput II.—De materia, forma et effectibus ........... Articulus I.—Dc materia ....................................................... § 1. Materia remota ......................................................... § 2. Materia proxima ............................................................ Articulus II.—Dc forma ............................................................. Articulus III.—De effectibus ................ Caput III.—De ministro ........................................................... Articulus I.—Quis sit ...................................................... ■■ Articulus II.—Dc jurisdictione .............................................. Articulus III.—Dc confcssariis religiosorum ................... .... Articulus IV.—Dc confcssariis religiosarum ....................... Articulus V.—De confcssariis seminaristarum ... --Articulus VI.—Dc reservatione peccatorum ..... Articulus VII.—Dc satisfactione ................................................ § 1. Notio et necessitas ...................................................... § 2. Satisfactio imponenda ................................................... § 3. Satisfactio adimplenda .................................................. Articulus VIII.—De absolutione .............................................. Articulus IX.—De muneribus confcssarii ........ ·· § 1. Officium ministri ac indicis .......................... § 2. De officiis accessoriis .................................................. Articulus X.—De modo agendi erga diversos poenitentes Articulus XI.—De sigillo sacramcntali .................................. Articulus XII.—Dc abusibus confessarii .................................... § 1. Curiositas et imprudentia ............................ § 2. Inquisitio complicis ........................................................ § 3. Absolutio complicis ........................................................ § 4. Sollicitatio in confessione ................ 259 262 262 264 264 264 271 273 278 279 279 281 299 303 313 315 323 323 324 32S 332 335 335 342 34S 360 371 371 373 374 379 § 2. § 3. INDEX GENERALIS XII Pag. Caput IV.—De subiecto sacramenti poenitentiae ................. Articulus /.—De contritione ............. Articulus II.—Dc proposito ............................... Articulus III.—De confessione ................................................. § 1. Notio, necessitas, dotes ............................................. § 2. Integritas ...................................................................... Articulus IP.—De examine conscientiae ............................... Articulus V.—De iteratione confessionis ........ Articulus VI.—Dc obligatione confitendi ..................... Caput V.—Dc loco et temporeaudiendi confessiones .... 3bb 388 395 397 397 400 414 416 419 422 TITULUS V.—De indulgentiis ......................... .... ............. Caput I.—De natura et classibus .......................................... Caput II.—Dc concessione ...................................................... Caput III.—Dc acquisitione ...................................................... Caput IV.—Indulgentiae quaedam ......................................... § 1. Altare privilegiatum ................................................... § 2. Portiuncula .................................................................. § 3. Obiecta pia ................................................................ § 4. Via crucis ....... § 5. Rosaria .......................................................................... § 6. Scapularia ................................................................... · § 7. Numismata ................................. § 8. Indulgentiae inmorte, benedictio apostolica ............. 424 424 428 434 442 442 445 447 452 457 459 466 468 TITULUS VI.—De extrema unctione ........................ 471 I.—De ministro ........................................................... II—De subiecto ............................................................ 111.—Dc ritu et effectibus ........................................... 472 474 479 TITULUS VIL—De ordine ........................................................ 487 Caput 1.—Dc natura etdivisione ........................................... Caput II.—Demateria ct forma .............................................. Caput III.—Dc ministro .................................... § 1. Minister validae ordinationis ........... § 2 Minister licitae ordinationis ......... Caput IV.—Dc subiecto ..................................................... Articulus I.—Subicctum validae ac licitae ordinationis ....... Articulus II.—Dc requisitis in subiecto ................................. .dritculur III.—Dc irregularitatibus aliisque impedimentis ... § 1. Irregularitates ................................................................ § 2. Irregularitates ex defectu ..................... § 3. Irregularitates ex delicto ............................................. § 4. Impedimenta simplicia ................................................. Caput V—Dc praemittendis ordinationi .... .......................... Caput VI —Dc ritibus ct caeremoniis .... ................... 487 492 499 499 502 512 512 516 531 531 540 548 555 557 562 Caput Caput Caput INDEX GENERALIS XIII Pag. Caput VII.—De tempore, loco et adnotatione ........................ Appendix.—Causae contra ordinationem ................................... 563 566 TITULUS VIII·—De matrimonio ............................................ 568 Bibliographia ................................................................................... Caput I.—Praenotiones ............................................................. § 1. Nomina, notio ................................................................ § 2. Institutio .......................................................................... § 3. Fines, bona .................................................................... § 4. Proprietates, favor ......................................................... § 5. Divisio ............................................................................. § 6. Potestas in matrimonium .......................................... 1. Potestas Ecclesiae .......................................................... 2. Potestas civilis ................................................................. Caput II.—Dc sponsalibus ...................................................... Caput III.—De praemittendis matrimonio .......................... Articulus I.—Processus dc statu libero ................................. Articulus II.—Proclamationes ................................................... Articulus III.—Processus speciales ............................................ Articulus IV.—Instructio dc matrimonio, confessio, com­ munio . Articulus V.—Consensus parentum ............................................ Caput IV.—Dc impedimentis in genere ..................................... Articulus I.—Notio ct divisio ................................................... Articulus II.—Auctoritas competens ad ea constituenda ........ Articulus III.—De dispensatione .............................................. § 1. Potestas S. Sedis ........................................................... § 2. Potestas Ordinariorum .................................................... § 3. Facultates Nuntiorum ctc................................................ § 4. Potestas parochi, confcssarii ctc................................... § 5. Subicctum dispensationis ................................................ § 6. Interpretatio et usus facultatum .................................. § 7. Causae dispensationis ..................................................... § 8. Petitio dispensationis ...................................................... § 9. Concessio dispensationis ............................................. § 10. Adnotatio dispensationis, taxae ............................... Caput V.—Dc impedimentis impedientibus .................... Articulus I.—Impedimentum voti ........................................... Articulus II.—Impedimentum mixtae religionis .................. Caput VI.—De impedimentis dirimentibus ......................... Articulus I.—Impedimentum aetatis ...................................... Articulus II.—Impedimentum impotentiae ............................. Articulus III.—Impedimentum ligaminis ................................. Articulus IV.—Impedimentum disparitatis cultus .................. Articulus V.—Impedimentum ordinis ct professionis reli­ giosae Articulus VI.—Impedimentum raptus ....................................... 568 569 569 573 581 588 593 597 597 600 603 611 611 621 629 633 634 636 636 641 647 647 648 656 657 661 662 666 670 674 684 686 687 691 696 696 697 713 715 716 719 INDEX G EN E RALI b XIV Pag. criminis VII. — Impedimentum Articulus consanguinitatis VIII. — Impedimentum Articulus affinitatis IX. — Impedimentum Articulus publicae honestatis X. — Impedimentum Articulus cognationis spiritualis et leArticulus XI.—Impedimentum galis .......... VII.—Dc consensu matrimoniali ....... Caput Necessitas, natura, vitia ....................... Defectus mentis ..................................... Ignorantia naturae matrimonii ............. Error ....................................................... Fictio ...................................................... <· Vis et metus........................................... Expressio consensus ............................. § 8. Conditio aliaeqtic circumstantiae .... VIII. —Dc forma celebrationis ......... Caput Forma canonica ..................................... § 2. Forma liturgica ..................................... Ius hispanum ......................................... IX.—Dc matrimonio conscientiae ..... Caput X.—Dc tempore ac loco celebrationis Caput Appendix—De matrimonio civili XL—De effectibus matrimonii Caput XII—Dc divortio ............................ Caput I.—De dissolutione vinculi ...... Articulus //.-Dc separatione coniugum .... Articulus XIII. —De convalidationc matrimonii Caput /.—De convalidationc simplici Articulus //·—De sanatione in radice .... Articulus XIV. —De secundis nuptiis ...... Caput Appendix—Matrimonium in Ecclesia Orientali XV. —De usu matrimonii ......... Caput I Jecit as actus coniugalis in se . Liceitas ratione finis ................. . Liccitas ratione circumstantiarum Actus incompleti .......................... Obligatio actus coniugalis ....... Impedimenta actus coniugalis ... Caput XVI. —De abusu matrimonii ..... Sodomia et fecundatio artificialis Onanismus ............... Continentia periodica TITULUS IX.—De sacramentalibus Appendix I.—Media nox ................ Appendix II.—Aequatio temporis .. 720 ............................ 727 ..................... 729 ............................ 732 ................. 735 737 737 741 743 745 750 753 761 763 772 773 792 795 798 799 801 803 809 809 815 823 823 830 831 832 837 838 841 847 849 849 853 856 860 866 867 INDEX GENERALIS xr Pag Appendix III.—Hora aurorae....... .............................................. Appendix IV.—Formulae precum ................................................. Appendix V.—Arbor gcnealogica ............................................. . g^x 869 874 DE DELICTIS ET POENIS Bidliographia .................................................................................... 881 Pars I.—De delictis Caput Caput I.—Notiones ................................................................... II.—Subiectum activum ................................................ 88? 887 Pars II.—De poenis SECTIO Caput Caput Caput Caput I.—De poenis in genere .............................................. I.—Notiones ................................................................ II.—Dc subiecto activo poenae ................................. III.—De subiecto passivo ............................................ IV.—De remissione poenarum .................................. 894 894 897 898 904 SECTIO Caput Articulus Articulus § 1. I. II. § 2. § 3. Caput Caput II.—De poenis in specie .............................................. I.—Dc censuris .......................................................... I.—De censuris in genere ...................................... 11.—De censuris in specie ......................................... De excommunicatione .................................................. Notio et divisio ............................................................. Effectus ........................................................................... Dc interdicto..................................................................... Dc suspensione .............................................................. II.—Dc poenis vindicativis ......................................... III.—Dc remediis poenalibus et poenitentiis ............. 907 907 907 921 922 922 923 928 932 936 942 SECTIO III.—De poenis in singula delicia ............................... Caput I.—Excommunicationes latae sententiae ................... Series I.—S. Sedi specialissime reservatae .......................... Series II —S. Sedi specialiter reservatae ............................ Series III.—S. Sedi simpliciter reservatae ........................... Series IV.—Ordinario reservatae ..................... Series V.—Non reservatae ...................................................... Caput II.—Interdicta latae sententiae ................................. Caput III.—Suspensiones latae sententiae ........................... Series I.—S. Sedi reservatae ................................................ Series II.—Ordinario reservatae ............................................. Series III.—Non reservatae ..................................................... Index rerum ..................................................................................... 943 943 943 946 962 975 978 982 983 983 985 985 987 VOLUMEN III Ί 1ίeo logia moralis specialis: De sacramentis. De delictis et poenis Auctore P. Eduardo F. Regatillo, S. I. PRAEFATIO Conexio cum prioribus voluminibus Deus, qui hominem creavit eique finem praestituit vitam seu beatitudinem aeternam, viam etiam vitae huius demon­ stravit: Si vis ad vitam ingredi, serva mandata, ait Christus Dominus (Λ/7 19,17). Nempe, observantia praeceptorum, et virtutum Christianarum exercitium, via est aeternae salutis. Doctrina moralis de fine ultimo, de virtutibus ac de prae­ ceptis, in duobus praecedentibus voluminibus huius operis ex­ posita manet. At quaenam subsidia suppetunt homini fragili ad viam an­ gustam mandatorum currendam quae ducit ad vitam? (Mt 7,14). Duo praecipua, quod nos spectat, explicanda veniunt: Primum sacramenta, quae sunt omnium praestantissima me­ dia salutis, a Christo Domino donata, quibus alimur et robo­ ramur, quamdiu in hac lacrimarum valle peregrinamur a Do­ mino (2 Cor 5,ό). Sacramentis accedunt sacramental ia, ab Ec­ clesia in sacramentorum similitudinem instituta. Alterum salutis subsidium sunt sanctiones seu poenae, ab eadem Ecclesia statutae, ut redeant praevaricatores ad cor (Ts 46,8). Restat ergo ut in hoc tertio volumine tractatus exaremus de Sacramentis et Sacramentalibus, ac de Delictis et Poenis. AAS ...................... Acta Apostolicac Sedis. ASS ...... ............. . Acta Sanctae Sedis. CC .............................. Congregatio Concilii. C. Cons........................ Cong. Consistorialis. CEO .......................... .. Cong. Ecclesiae Orientalis. CIC ...... ....................... Commissio Interpretum Codicis. C. Ind. d. ............. Cong. Indulgentiarum decretum. Col CPF .................... Collectanea Cong. Propagandae Fidei. CPF ............................ Cong. Propagandae Fidei. C. Rei........................... Cong. Religiosorum. C. Rit. d...................... Cong. Rituum decretum. C. Sacr......................... Cong. Sacramentorum. C. Sem. ...................... Cong. Seminariorum. d....... ·»?........................ Decretum C. Rit. aut Ind. pro materia. ML ............................ Migne, Patrologia latina. MG ............................. Migne, Patrologia gracca. Poenit. .............. ...... . Poenitentiaria. RI ............................... Regula luris. ' RR ....................... Rota Romana. SO .............................. Sanctum Officium. DE SACRAMENTIS 1. 2. Agendum est: De sacramentis in genere. De sacramentis in specie. Aldama, etc lix Sacrae Theologiae Summa vol.4 (BAC, Matriti 1951). Alfonsus S ·» 'Theologia Moralis t.3-4 (Edit. Gaude, Romae 1909, 1912). Alonso Munoyerro, La moral médica en los Sacramcntos (Madrid 1941). Antonelli, Medicina Pastoralis ed.4." (Romae 1920). Ballerini-Palmieri, Opus Theologicum Morale vol.4-6 ed.3.“ (Prati 1900). Capellmann, Medicina Pastoral (Barcelona 1913). Cappello, Tractatus canonico-moralis de Sacramentis; vol.l, ed.5.‘; 2, ed.4.·; 3, ed.3"; 4, ed.2. *; 5, cd.6. * (Romae 1945,1944,1949; 1947,1950). Coronata, De Sacramentis vol.3 (Taurini-Romac 1943-46). D’Annibale, Summula Theologiae Moralis p.3. * * cd.5. (Romae 1908) Denzinger-Rahner, Enchiridion Symbolorum ed.28 (Friburgi Br.Barcinone 1952). Fernandez Regatillo, Cuestiones Canonicas vol.2 (Santander 1928). — Casos de Derecho Canonico vol.2 et 3 (Santander 1931,1935). — Institutiones luris Canonici vol.l et 2 cd.4." (Santander 1951). — Interpretatio et lurisprudentia Cod. lur. Can. *ed.3. (Santander 1953). — Ius Sacramentarium *cd.2. (Santander 1949). Genicot, Institutiones Theologiae Moralis cd.17 (Bruxellis 1952). Gennari, Consultationi Morali ed.3. * (Roma 1913,1915). — Questioni teologico-morali ed.2." (Roma 1907). — Questioni canoniche ed.2." (Roma 1908). FerrerES - Mondrîa, Compendium Theologiae Moralis vol.2 ed.12 (Barcinone 1950). — La muerte real y Ia muerlc aparenle cd.5." (Barcelona 1930). Lehmkuhl, Theologia Moralis vol.2 (Friburgi Br. 1914). Luco, Disputationes scholasticae et morales vol.3.4.5 (ed.Vivès, Pa­ risiis 1892). Martène, De antiquis Ecclesiae Ritibus (Vcnetiis 1783). Martînez de Antonana, Manual de Liturgia ed.8." (Segovia 1950). Mf.RKELBACH, Summa Theologiae Moralis vol.3 (Parisiis 1933). Mersch, La Théologie du Corps Mystique vol.2 (Paris 1946). N'oldin, Summa Theologiae Moralis vol.3 ed.25 (Ocnipontc 1938) Pa yen, Déontologie Médical (Touscuvc 1922). Peirô, Manual de Deontologia Médica (Madrid 1944). Regatillo, vid. FernAndez. Rituale Romanum (1952). 8 BIBLIOGRAPH ΤΑ SassE, De Sacramentis (tractatus theologico-dogmaticus) vol.2 (Friburgi Br. 1897-8). Si Xrez, In 3 partem D. Thomae (cd. Vives, vol.20-22, Parisiis 1877). Thomas S., Summa Theologica p.3. * vol.12 (Romae 1906). VERMEERSCH, Theologiae Moralis principia-responsa-consilia vol.3 vt 4 (Romae 1943). VermeERSCH-CrEUSEN, Epitome luris Canonici vol.2 ed.6." (Brugis, Bruxcllis 1940). Wouters, Manuale Theologiae Moralis vol.2 (Brugis 1933). TRACTATUS I » De sacramentis in genere CAPUT I De notione, effectu et divisione sacramentorum Summarium: 1. Sacramentorum notio, effectus, divisio.—2. Materia et for­ ma.—3. Iteratio, usus probabilisni.—4. Minister.—5. Subiectum passivum. 1. Sacramentum est signum sensibile a Christo pe­ renniter institutum ad significandam gratiam, et rite illud, suscipientibus conferendam. Signum, seu res quae praeter speciem quam ingerit sensi­ bus, aliquid aliud ex se facit in cogitationem venire1. Seu id quod prius cognitum ducit in cognitionem alterius. Sic fu­ mus est signum ignis. Sensibile, quod sensu externo percipi potest. Perenniter institutum, nam sacramenta sunt instituta fun­ damentalia religionis et praecipuae caeremoniae cultus ordi­ narii ; idcoque perpetua esse debent, sicut Christiana religio. A Christo, non a puro homine, solus enim Deus potest signo sensibili vim gratiae conferendae tribuere; sed a Chris­ to homine, tamquam causa instrumental! coniuncta Divini­ tati. Immediate, non indirecte, v. gr., per Apostolos, quibus dederit potestatem instituendi sacramenta. Apostoli aliqua forte promulgarunt; ut S. lacobus Minor extremam unctio­ nem 2, sed nullum instituerunt. Ad significandam et conferendam gratiam 3. Sacramenta non solum sunt signa gratiae, sed etiam causa gratiae quam significant, seu sunt signa demonstrativa et practica seu pro­ ductiva gratiae, qua filii Dei nominamur et sumus (Io 3,1). 5 S Aucus., De doctr. chris. 1.2 c.l: ML 34,35. 7’ndrnf. ses.14 c.l de Extr. Unet. Trid. ses.7 c.l. 10 DE SACRAMENTIS IN CENERË Sunt ritus sacri a Christo instituti, et ab eodem tali signiticatione et efficacia donati. Utrum Christus materiam et formam seu substantiam uniuscuiusque sacramenti determinaverit generice tantum, relicta Ecclesiae potestate eas determinandi in specie ultima, etiam quoad valo­ rem, discutitur Pius XII hanc opinionem memorat, in decreto quo declarat, et quatenus opus sit, decernit ut in posterum materia et forma essentialis Episcopatus, presbiteratus et diaconatus sit sola manuum Episcopi impositio cum determinatis verbis Praefationis. Sed ipse quaestionem illam solvere non intendit; potius insinuare \idctur materiam et formam substantialem statutas fuisse ab ipso Christo in ultima specie (Const. 30 nov. 1947 : AAS 40,7). 2. Effectus sacramentorum est duplex : unus com­ munis omnibus, gratia sanctificans et sacramcntalis; alter pro­ prius baptismi, confirmationis et ordinis, qui est character. Gratia sanctificans est entitas supernaturalis animae infusa, qua filii Dei nominamur et sumus, et heredes caeli efficimur. Sacramenta gratiam conferunt ut causae instrumentales Dei, qui est causa principalis, unicus qui gratiam producere potest. Causalitas sacramentorum non videtur physica, i. e. non ad mo­ dum quo res materiales producunt suos effectus naturales; sed mo­ ralis, quatenus, positis illis ritibus a Christo institutis, Deus move­ tur ad gratiam conferendam, propter dignitatem et merita Christi illa instituentis. Humanitas Christi est instrumentum Verbi, ad nobis merendam et conferendam gratiam; unde sacramenta sunt causae instrumentales per coniunctioncm cum altiori instrumento, quod est Christi humanitas *. Tandem causalitas moralis sacramentorum in eo stat, quod sunt moraliter actiones Christi, cuius nomine conficiuntur, et qui per ea, tamquam per media a se instituta, nobis applicat merita suae passionis. Gratiam conferunt ex opere operato3, seu vi ipsius signi sensibilis secundum institutionem Christi rite adhibiti ; ita ut, posita actione sacramentali, infallibiliter gratia conferatur, independenter a dignitate et merito ministri vel suscipientis ; non ex opere operantis, seu non ex actu quatenus meritorio, quo ille ministrando, hic suscipiendo, gratiam mereatur. Tamen actus liberi ministrantis necessario requiruntur; nam sine his opus operatum exsistere nequit. Praesupponuntur vel includuntur aliqui actus suscipientis adulti, partim ut opus operatum valide po­ natur, v. gr. intentio; partim ut removeantur impedimenta collatio4 S. Tit., 3 q.62 i » TnJ., ses.7 c.5-8 NOTIO, EFFECTUS. N.l-2 nis gratiae, v. gr. perfecta contritio vel confessio in sacramentis vivorum. Gratiam conf< ne suscipientis 6 ; nostram cooperationem exigit; b) sacramenta operantur ad modum causarum naturalium, quae, eo melius in subiecto ope­ rantur, quo ipsum melius dispositum inveniunt. Gratia sanctificans prima dicitur illa qua quis iustificatur, seu de statu peccati originalis vel mortalis transit in statum iustitiae. Secunda, illa qua homo iam iustus in maiorem gradum iustitiae transfertur; id est, augmentum gratiae iam exsistentis. Gratia produci potest a sacramentis per se vel per accidens; pri­ mario vel secundario. Per se est effectus ad quem producendum institutum est sacramentum, ideoque semper producitur ; per acci­ dens, ad quem non est institutum, sed in casu extraordinario pro­ ducitur. Sic effectus per se baptismi et poenitentiae est gratia pri­ ma. Sed possunt per accidens gratiam secundam producere. Effectus per se Eucharistiae est gratia secunda, non prima; sed primam pro­ ducet per accidens, si peccator, attritus, bona fide, illam recipiat Primarius effectus est quem Christus principaliter intendit in sa­ cramento instituendo; secundarius, quem accessorie seu remote; sic in extrema unctione primarius est corroboratio infirmi; secundarius, sed Per se. remissio peccatorum. Omnia sacramenta non ponentibus obicem gratiam confe­ runt 7. Baptismus et poenitentia per se et primario primam ; cetera per se et primario secundam. Sed illa duo, in iustis producunt per acciderts secundam ; cetera, iuxta communio­ rem sententiam, per accidens primam, si scilicet quis in pec­ cato mortali, attritus, bona fide ca recipiat8. Id dc extrema unctione certum est (lac 5,15). Sacramenta enim semper gra­ tiam conferunt non ponentibus obicem. Obex autem non po­ nitur ab eo qui attritus bona fide sacramentum suscipit. Obex est aliquod impedimentum. Obex sacramenti, impedimentum quod totum sacramentum nullum facit; v. gr.. incapacitas subiecti, defectus aetatis ad matrimonium ; obex gratiae, impedi­ mentum quod sacramentum non invalidât, sed infusioni gra­ tiae obstat, ut status peccati mortalis in susceptione Eucha­ ristiae ; quamvis producatur aliquis alius effectus, ut charac­ ter sacramentalis in ordine. Gratia sacramentalis est peculiaris uniuscuiusque sa­ cramenti. Iuxta communiorem sententiam, est ipsa gratia • Id., ses.6 cap.7. * Id., scs.7 c.6. ■ S. Tir.. 3 q.72 a.7 ad 2. 12______________________DE SACRAMENTIS IN GENERE sanctificans, quatenus secumfert speciale ius ad auxilia fini cuiusque sacramenti accommodata ”. Character est signaculum spirituale, indelebile, animae impressum, per quod homo consecratur ovis, miles aut mi­ nister Christi10. Producitur tantum in baptismo, confirma­ tione ac ordine (c.732). 3. Numerus. Snmt septem: baptismus, confirmatio, Eucharistia, poenitentia, extrema unctio, ordo et matrimo­ nium11. Differunt praesertim ex fine singulis proprio, cui ritus sacer et gratia a singulis collata accommodatur. 4. Divisio. l.° In sacramenta mortuorum, quae per se et primario instituta sunt ad conferendam gratiam pri­ mam; et vivorum, ad secundam. 2. ° Necessaria singulis ad salutem, et non necessaria sin­ gulis (ordo et matrimonium). Necessitate medii, quae ut me­ dium ad salutem ita requiruntur, ut sine illis in re vel in voto susceptis salus obtineri nequeat, etsi inculpabiliter omit­ tantur; sunt baptismus pro omnibus, et poenitentia pro lap­ sis in peccatum mortale post baptismum (c.737.901). Neces­ sitate praecepti, quae requiruntur quia eorum susceptio prae­ scripta est; et proinde peccatum committitur, si ex negligentia aut despectu omittatur ; cum quo peccato salus obtineri nequit. Sic Eucharistia (c.859), et probabilius confirmatio et extrema unctio (c.787.944) ; sed eorum omissio inculpabilis aeternae saluti non obstat. 3. ° Permanens est Eucharistia; nam, facta consecratio­ ne, manet deinde sub speciebus Christus ; transeuntia cetera. 4.° Formata, quae reapse gratiam actu conferunt, cum suscipiuntur; informia, quae, cum valida sint, gratiam tamen reapse non conferunt, dum suscipiuntur, propter obicem quem suscipiens ponit. Valide confertur et suscipitur sacramentum, quando om­ nia essentialia concurrunt ; licite, quando observantur omnia quae a Christo vel Ecclesia praescripta sunt; fructuose, cum suscipiens effectum gratiae percipit; ficte, quando recipiens necessaria dispositione caret ; idcoquc non percipit gratiam. Haec fictio vocatur obex gratiae; fictio dicitur, quia susci­ piens quasi se fingit paratum ad effectum recipiendum. Character in baptismo, confirmatione et ordine valide re­ ceptis semper producitur, quamvis illicite recipiantur. ■ ” · • Luco, De sacram. d.4 sect 3 n.26. ’· SuArez, De sacram, d.l s.3. n Trid. scs.7 c.l. NUMERUS, DIVISIO, REVIVISCENTIA _______ -------- ——■ — 1 ■ 13 N.2-7 -------------------- — ■ - - - - μ M —e··· 5. Reviviscentia est productio fructus gratiae sacramenti valide sed ficte suscepti, cessante obice, postquam sa­ cramentum iam confectum fuit. Reviviscit baptismus, iuxta communem sententiam; probabilius confirmatio, unctio ct matrimonium; quia confirmatio numquam ite­ rari potest; unctio nequit denuo recipi in eodem mortis periculo; matrimonium, vivente coniugc, iterari non valet; ct divinae bonitati congruit ut haec sacramenta recipientes non maneant in perpetuum gratia sacramentali privati. De poenitentia dubium maius est, pen­ dens a quaestione an possit esse hoc sacramentum validum simul et informe. Eucharistia communiter dicitur non reviviscere; nam, cor­ ruptis speciebus, cessat Christi praesentia, ct nihil in homine manet quod sit ratio gratiae producendae. Ante corruptionem specicrum, manet sacramentum; ct remoto obice, effectum producit; non est ergo reviviscentia. Ad reviviscentiam requiritur et sufficit dispositio quae in receptione sacramenti necessaria erat ad gratiam recipien­ dam. Quae in sacramentis vivorum, excepta extrema unctio­ ne, requiritur contritio, vel attritio cum absolutione ; in extre­ ma unctione sufficit attritio, dummodo non fuerit commis­ sum sacrilegium in receptione, vel peccatum mortale postea ; quo in casu requiritur contritio, vel attritio cum absolutione. Quoad characterem non est reviviscentia ; nam si sacra­ mentum valide receptum est, quamvis illicite, character ab initio semper producitur. 6. Corollarium. Diligentia et reverentia summa in sa­ cramentis oportune riteque administrandis ac suscipiendis adhibenda est. Nam: a) sunt a Christo instituta; fr) praeci­ pua sanctificationis et salutis media; c) gratiam conferunt pro dispositione suscipientis, non ministri (c.731 § 1). Ritus liturgici accurate observandi (Trid. ses.7 c.3). C A PUT De materia et forma Summarium: 1. FJenienta sac r.ntn en to rum.—2. Qualitates materiae ac for· rnac.—3. Unio—4. Olea sacra. 7. Constitutio. Christus sacramenta instituit ad mo­ dum compositi physici, cx materia et forma, quae ipse ’per suum ministrum conficit et subiecto applicat, ut hoc sancti­ ficetur ; sed accidentalia non determinavit, quae reliquit Ec­ clesiae determinanda. · 14 DE SACRAMENTIS IX GENERE Materia est elementum determinabile per aliud, ad talem ritum sacramentalem efficiendum; forma, elementum illud determinans. Sacramenta constant rebus vel actibus tamquam materia, et verbis vel aequivalentibus actibus ut forma1. Sic in baptismo materia est res corporea, aqua; et forma verba; sed poenitentia habetur quin substantia ulla materialis adhibeatur, at solum actus doloris et confessionis et absolutio; matrimonium, sine verbis, solis signis. Materia remota est res quae adhibetur, circa quam actio sacramental is exercetur, in se considerata, ut aqua in baptis­ mo ; proxima, eius applicatio ; ut ablutio, non potatio, in bap­ tismo. 8. Qualitates materiae ac formae. Sint: 1.° Certo valida; id enim postulat et reverentia sacramenti, et sus­ cipientis necessitas vel utilitas. Nam probabilitas valoris nullitatcm sacramenti per se non impediret, si reapse valida ma­ teria aut forma deficeret. In necessitate, deficiente materia certa, adhiberi potest dubia, ea quae minus dubia sit ; nam sic subvenitur subiecto, meliori modo possibili ; sed tunc sa­ cramentum conficiatur conditionate, ut eius reverentiae con­ sulatur. Et quidem adhiberi debet materia aut forma dubia, si agitur de sacramento necessario, et certa non habetur, ut baptismo; secus minister non tenetur dubia uti; sed quando­ que potest. In Eucharistia non licet, ob periculum idolola­ triae materialis. °2. Sine mutatione. Mutatio substantialis in materia est, quando, iuxta communem aestimationem et usum, differt nomine et rc ab ea quam Christus determinavit ; secus erit accidentalis. Mutatio substantialis in forma, quando sensus verborum non manet idem. Substantialis, etiam ex errore vel inadvertentia, sacra­ mentum reddit nullum; accidentalis, solum graviter vel levi­ ter illicitum, pro mutationis gravitate aut parvitate. Mutatio in materia eveniet: si haec nondum sit per­ fecta, ut panis crudus, mustum ; b) si corrupta, i. e. si pristi­ nam naturam perfectam amiserit, ut acetum; c) si admixta alteri, ita ut, cx natura rei vel communi aestimatione, nova quaedam exsurgat, ut si farinae triticeae magna quantitas hordeaceae misceatur. Invalida materia fit, si extranea in 1 Cone. Florent., Décret. pro Armenii 22 nov, 1439; fontes IJL Gaspar?t, I· C* materia et forma, n.7-8 15 maiori vel aequali quantitate adiiciatur, ut aqua vino2; vel si ex parva additione alius substantiae, ut alicuius acidi activissimi, tota transformetur. Mutatio in forma continget: a) additione verborum ini­ tio, medio vel fine. Substantialis erit, si sensum mutat, v. gr. : Ego te baptizo in nomine Patris maioris, et Filii minOris et Spiritus Sancti aequalis. Accidentalis esset: Ego te baptizo in nomine Patris, qui te creavit; et Filii, qui te redemit; et Spiritus Sancti, qui te sanctificat. b) Detractione seu suppressione verborum. Forma in­ valida erit, si supprimantur verba exprimentia actionem sacramentalcm vel subiectum ; ut si omittatur verbum baptizo vel te, etc.. cj Corruptione, adhibitis verbis diversis, vel iisdem sed alteratis. Corruptio substantialis facilius evenit, si vocabula corrumpantur initio, quam si in fine; ut si dicas matris pro patris; quia pars initialis continet radicem verbi, quae signi­ ficationem praecipue dat. Forma nulla erit, si sensus, iuxta communem aestimationem, mutetur, ut si dicatur: in nomine Matris et Filii...·, non autem est nulla in nomine Patris et Filius et Spiritus Sanctus. d) Transpositione, seu alteratione ordinis verborum, per se forma non irritatur, v. gr., in -nomine Filii et Patris et Spiritus Sancti; si sensus sit alius aut dubius, nulla aut du­ bia erit, ut: Hoc meum est corpus. e) Transmutatione, adhibitis verbis sÿnonimis: si sint omnino synonima et usu communi recepta, forma valet. Ex. gr. Ego te mundo a peccatis tuis. f) Interruptione : si unitas orationis moraliter perseve­ ret, forma valebit, ut si, dictis verbis: ego te, minister tussi corripiatur, aut dicat: ista aqua est nimis frigida, et dein statim reliqua pronuntiet ; aut si balbutie laboret. Interruptio syllabarum facilius quam verborum sensum mutat; in praxi verbum inceptum repetatur, nisi modicissima fuerit interrup­ tio. Nulla esset forma, si post: Ego te, minister recitaret psalmum aut ad sacristiam se conferret, et postea baptizaret. Error ministri mere internus formam non irritat, si ille intendit facere quod facit Ecclesia; externe manifestatus, non irritat, si distincta propositione indicetur, et aliunde verba essentialia formae integra sint; secus irritat. Prava intentio ministri in mutanda forma inducere potest mutationem substantialem, si scilicet ille consulto adhibet ver-3 3 C. Sacram., 26 rnar. 1929: AAS 21,631. DE SACRAMENTIS IN GENERE ba substantialiter erronea aut aequivoca. Id declaravit Zacha­ rias Papa quoad formam: Ego te baptizo in nomine Patria c! Filia et Spiritu Sancta3. Non requiritur quod verba ex se ipsis sensum habeant a Christo intentum; sufficit quod, ex modo quo hic et nunc proferuntur, • communi acceptione talem sensum suggerant audientibus. Errores grammaticales generatim formam substantialiter non mutant, nisi inde sensus plane diversus oriatur, vel ver­ ba omnino diversa fiant. Idem dic de corruptione ob linguae defectum, aut imperitiam aut praecipitationem. Pronuntiatio. Forma pronuntianda est, ad valorem: a) vocaliter; b) modo consecratorio, i. e. exsecutivo, non his­ torico aut promissorio. Ad liceitalcm: a) reverenter; Z?) sine repetitione, nisi rationabilis causa excuset. Scrupulosi a cui. pa excusantur si verba repetant; sed curent ut scrupulos de­ ponant. °3. Cum debita unione. Unio materiae ac formae ad valorem sacramenti requiritur, i. e.: 1) quod applicentur ab eodem ministro 1 ; 2) eidem subiecto ; 3) eodem tempore. Talis coniunctio necessaria est, ut iuxta humanum sen­ sum verba censeantur cadere in rem, et cum ea unum quid morale constituere. Diversa in diversis sacramentis requiri­ tur: in Eucharistia, unio physica, ut sit ibi praesens panis et vinum cum verba pronuntiantur, sicque verificetur prono­ men hoc, hic. In baptismo, confirmatione, extrema unctione et ordine sufficit ad valorem unio moralis, ut materia appli­ cetur immediate ante vel post formam pronuntiatam ; sed simultaneitas commendatur. Certe recentiores tamquam certo validum habent baptis­ mum, si sine intervallo post ablutionem statim pronuntietur forma : vel statim post pronuntiatam formam fiat ablutio 5 ; quae sententia S. Alfonso videtur moraliter certa (Theol. Mor. 1.6 n.9). S. Alfonsus n.9 putat moram unius Paler noster inter positio­ nem materiae ac formae invalidare baptismum; alii maiorem mo­ ram requirunt, ut ille sit nullus. In poenitentia longior mora inter accusationem et absolutionem intercedere potest, ob naturam iudicii. In matrimonio, quia contractus est, sufficit quod consensus unius ponatur, dum alterius consensus perseverat (c.1136). Curandum est ut forma et materia ita uniantur, ut saltem una inchoetur antequam absolvatur altera. ’ Cmatianvs, ♦ • Decret p.3 · dist 4 c.S6. C, Sacram. 17 nov 1916: AAS 8,478. NOLOI**, Dt sacram n.13; VCTUEERSCH, Th \f. HT, 1/6. MATERIA ET FORMA N.8-9 17 9. Sacra olea sunt oleum catechumenorum, chrisma, oleum infirmorum. Olea, quae in baptismo, confirmatione, extrema unctione c t ordinatione adhibentur, debent esse ab Episcopo benedicta feria \’ in Coena Domini proxime praecedenti ; neque adhi­ beantur vetera, nisi necessitas urgeat. V. gr. si Sabbato Sancto nondum venerunt olea nova, be­ nedici potest fons baptismatis veteribus (C. Rit., d.2773). In dioecesibus Ameriçae Latinae adhiberi possunt olea antiqua non ultra duos annos, dummodo ne sint corrupta; et nova et re­ centia, peracta omni diligentia, haberi nequeant (C. Const. 26 mar. 1949: AAS 41,189). Ut patet, quod olea sint recentia pertinet solum ad liceitatem. Et probabiliter non urget sub gravi, nisi sint corrupta (S. At.f., n.708). Mox deficienti oleo benedicto, aliud oleum de olivis non benedictum adiiciatur, minore tamen quantitate (c.734). Pars adiecta evadit benedicta per adiectionem. Iteratae adiectiones fieri debent cum sufficienti intervallo, ut sint distinctae et non moraliter unica. Si enim unica adiectione maior quantitas addatur, totum oleum benedictionem amittet; si autem addatur successivis adiectionibus minoribus, singu­ lae portiones additae benedicuntur per adiectionem ; et sic ac­ cidere potest ut ex primitivo oleo benedicto nihil remaneat ; et tamen totum oleum quod nunc habetur sit benedictum. Non essent adiectiones distinctae, sed moraliter unica, si fierent quasi guttatim, uno temporis tractu. Parochus olea sacra a proprio Ordinario petat, eaque ser­ vet in ecclesia tuto, decenter, diligenter, sub clavi ; nec ea domi retineat, nisi propter necessitatem aliamve rationabilem cau­ sam, accedente Ordinarii licentia (c.735) ; quae facile praesu­ mi potest. Ad cavendam confusionem, oporteret ut in ipsis vasculis, et non in solis eorum operculis, insculperentur litterae initiales unctionis, olei catechumenorum, chrismatis. In Hispania singuli vicariatus foranei mittere solent unum vel plurcs sacerdotes, qui oleorum benedictioni assistant, eaque afferant ecclesiis vicariatus distribuenda. Non toleratur consuetudo benedicendi partem oleorum in Coena Domini camque immediate miscendi oleis non benedictis (C. Rit., d.2883 ; 28 ian. 1910; AAS 2,118). DE SACRAMENTIS IN GENERE CAPUT III De iteratione sacramentorum et de usu probabilismi 10. Iteratio est repetita positio eiusdem numero ri­ tus sacramentalis vel partis eiusdem, circa eamdcm materiam vel idem subiectum, ad assecurandum valorem sacramenti du­ bii ; ut, si circa eamdem hostiam repetas formam consecra­ tionis; vel circa eumdem infirmum extremam unctionem. Est alia iteratio, scilicet repetita confectio sacramenti alias valide confecti et recepti. Sub hoc respectu, sacramenta dis­ tinguuntur in iterabilia et non iterabilia. Baptismus, confirmatio et ordo iterari non possunt; i. e. nequeunt valide administrari bis in vita eidem subiecto, quia characterem imprimunt (c.732 § 1). Cetera sacramenta pos­ sunt pluries ab eodem suscipi. Eadem numero actio sacramentalis iterari: 1.® Non li­ cet, propter irreverentiam, si dubium de eius valore sit pror­ sus inane ; per se id vetatur sub gravi, sine rationabili cau­ sa ; per accidens, sub levi aut sub nullo peccato ob scrupulos. ° 2. Licet, quoties adsit dubium rationabile circa eius va­ lorem aut collationem (c.732 § 1). Nam nullitas vel defectus collationis posset nocere graviter subiecto. Sic in baptismo, ordine et, si homo non fuit absolutus, in extrema unctione ; in poenitentia, si gravia peccata habet. In Eucharistiae con­ fectione, ad sacrificium complendum ct periculum idolola­ triae vitandum. In matrimonio, ad vitanda damna tempora­ lia ct spiritualia et scandala, si quando nullitas comperiatur. Imo in confirmatione, et in extrema unctione, etsi infirmus fuerit absolutus, ne tanto bono careat; et in poenitentia, quamvis poenitens levia tantum peccata accusaverit, saltem ut prospiciatur eius iuri ad absolutionem. Sacramenta prop­ ter homines. 3.’ Debet iterari in dubio, quoties valor non sit moraliter certus, si sacramentum sit absolute vel relative necessa­ rium, vel ab eo alia dependeant. Id postulat hominum salus, bonum religionis et proximorum. Sic baptismus, ordo, abso­ lutio moribundi, unctio sensibus destituti, hostiarum conse­ cratio. In his casibus hoc principium communiter admittitur : si ITERATIO, PROBABH.ISMUS. N.10-11 licet iterari, debet. Quandoque tamen iteratio, etiam sacramen­ ti necessarii, licita est, sed non obligatoria ; praecipue ad se­ dandum molestum scrupulum ; aut quando agitur de dubio iuris orto ex sententia paucorum, quae vera probabilitate careat, v. gr., de valore baptismi in pectore collati \ 4.b Sacramenta non necessaria : confirmatio, extrema unctio compotis sui, matrimonium, utrum iterari debeant et sub qua obligatione, pendet ex adiunctis ; ex magnitudine du­ bii, et boni quo subiectum forsan privabitur, et incommodi iterationis. ® 5. Sacramenta iterari debent absolute, quando de nullitate certo constat; sub conditione, in dubio iuris vel facti (c.746 § 3). Conditio verbis exprimi debet solum in baptis­ mo et extrema unctione, ex Rituali t.2 c.l n.9; t.5 c.l n.14; haec rubrica, ut putat Cappello n.22, non obligat sub pec­ cato, nisi scandalum aut admiratio secus excitetur ; sed ser­ vanda est ; et etiam in ceteris sacramentis expedit ut con­ ditio verbis exprimatur. Iteratio ordinationis secreto fiat (c.1007). Resolves. l.u Facilius iteranda sunt sacramenta magis neces­ saria, et quae semel tantum conferuntur, nempe baptismus et ordo; etsi pro valore sacramenti stet multo maior probabilitas. 2. ° Repetenda est absolutio poenitentis rei peccati mortalis, si prudenter dubitatur de forma valide prolata. Si autem ille materiam necessariam clavibus non subiecit, formam repetere licet, at ncccssc non est. 3. ° Graviter per se peccat formam repetendo, aut unum verbum ter aut quater, minister plane sui compos et non scrupulosus, qui leviter dubitat, nescitquc cur timeat, aut solum non recordatur re­ flexe se formam pronuntiasse. Nam : a) formam mutat et ritum novum inducit circa gravissimam actionem; b) Christum, quem re­ praesentat, ridicule loquentem exhibet. In praxi tamen scrupulosi, qui formam repetunt, plerumque a mortali ; saepe etiam a veniali excusantur, quia cx perplexitate vel sine advertentia id agunt; imo timent ne magis Deum offendant, si formam non repetant. 4. ·° Qui in missa post consecrationem dubitat de debita formae prolatione aut de eius omissione, nihil repetere debet nec potest : nam alias haec omittere non solet. Nisi tamen valde probabiliter dubitet, ut loquitur Missalc, De defectibus V,2. 11. Usus probabilitatis in administratione ac suscep­ tione. Normae. 1. In administratione non licet adhibere materiam aut formam, etc., mere probabilem quoad valorem, si certa haberi possit. Sic peccaret minister contra religionem quia sacramentum exponit periculo nullitatis ; contra carita1 Luco, Rcrp. moral, 1.1 dub.33 η.3. i 20 DE SACRAMENTIS IN GENERE tem, quia exponit suscipientem periculo carendi effectu sa­ cramenti; contra iustitiam, si ex officio agat, ut parochus; probabilius etiamsi de quovis ministro agatur ; nam ex eo quod ministrare velit, tacite se obligat ad bene ministrandum sicut vult recipiens 2. 2. Nec licet sequi opinionem probabilem, relicta tutiore, quia valor sacramenti securiori modo procurandus est3. Idque, etsi sacramentum non sit necessarium ad salutem. 3. Nec licet in susceptione, ubi agitur dc valore; quia suscipiens exponeret sacramentum periculo nullitatis ; et si est necessarium, peccat contra caritatem in se ipsum. Non est illicitum, ubi agitur non de valore, sed de solo fructu gra­ tiae, sacramenta vivorum recipere cum solida probabilitate dc statu gratiae; nam absoluta certitudo ab eo qui peccatum grave commisit non adeo facile habetur nisi per absolutionem, et proinde non sine gravi incommodo, ad quod subeundum non obligat reverentia sacramento debita. 4. Licet sequi opinionem probabilem, relicta tutiore, quando Ecclesia supplet defectum, si sit ; quia tunc sacramen­ tum evadit certo validum. Sic in poenitentia supplet defectum jurisdictionis ministri in errorc communi et in dubio positi­ vo et probabili (c.209). Id locum habere potest in poeniten­ tia et matrimonio quoad jurisdictionem sacerdotis ad ei as­ sistendum; et, nostro indicio, in confirmatione, ubi dubia est potestas ministri extraordinarii] non in reliquis 4. r 5. In necessitate conferendi vel recipiendi sacramenti se­ cundum opinionem probabilem agendum est, si maior secu­ ritas obtineri non potest. Exemplum: Si ad baptismum habetur aqua certo valida ct alia dubia certo valida adhiberi debet; si tantum habetur aqua dubie valida, urgente necessitate, adhibenda est minus dubia; si unica hahvtur dubia, haec adhiberi debet. 6. Licet tam in conferendis quam in suscipiendis sacra­ mentis universim usus sententiae moraliter certae seu proba­ bilissimae ; quamvis opposita sit tutior; nam illa tuta omni­ no est, et etiam in negotio salutis Deus non obligat ad media mctaphysice sed solum moraliter certa ; secus via salutis foret impervia (Viva, 26). 7. Licet sententiam probabilem sequi, etsi de valore sa5 ’ La Croîx. Theol. Afor. 1.6 pl n.!04. Prop 1 ab Innoc XI damnata; DrsziNCra, Enchiridion, 1151; Viva. The· jfs damnatae prop, Innoc. XI n.9 ss 4 Rxgatiixo, Instit. I. C. 1,376-383. L — . — 21 MINISTER. N.I 1-13 cramentorum agatur, neque urgeat absoluta necessitas neque Ecclesia suppleat, si secus administratio vel receptio nimiis scrupulis aut difficultatibus obnoxia fieret. Nam sacramenta propter homines, et Christus noluit moraliter impossibilem administrationem et susceptionem (La Croix, 119). 8. Quando agitur, non de valore, sed. de liceitate administrationis, licet sequi opinionem practice probabilem, relic­ ta tutiore. Sic non peccabit mortaliter ministrans Eucharis­ tiam in mortali peccato. .. · , · . i. r · · * ,, · K „ \ De ministro Summarium: 1. Quis.—2. liceitatem.—4. Administratio. intentio ct alia. Requisita ad valorem: A RTICULUS 3. Ad I Minister 12. Minister est qui nomine Christi formam mate­ riae applicando sacramentum conficit. Ordinarius qui vi po­ testatis ordinis potest illud ministrare, quamvis ad eius col­ lationem alius licentia egeat, quae sine causa dari possit, ut presbyter in baptismo solemni (c.738 § 1) et communione (c.845 § 1). Extraordinarius, qui vi ordinis quidem, potest sacramentum ministrare, sed solum de speciali licentia, non­ nisi iusta de causa concedenda, ut diaconus in baptismo, so­ lemni et communione (c.741.845 § 2); aut non vi ordinis, sed in necessitate, ut laicus in baptismo non solemni (c.742) ; vel ex peculiari potestate aut privilegio, ut presbyter in confir­ matione (c.782), aut in ordinibus minoribus (c.951), qui qui­ dem sacramenta non sunt. 13. Requisita ad valorem. l.° Non requiritur in mi­ nistro status gratiae nec fides; nam efficacia sacramentorum pendet ex meritis Christi institutoris; non ex dignitate mi­ nistri * ' ° 2. Requiritur potestas divinitus accepta, quae per or1 • fy Decret, pro Arvncnis; Trident, ses.7 c.12. DE SACRAMENTIS IN GENERE dinationcm datur3; pro baptismo et matrimonio, sine ordi­ natione. Nam minister baptismi validi potest esse quivis laicus ; ministri sacramenti matrimonii sunt ipsi contrahentes, sacer­ dos est minister solemnitatis. ° 3. Requiritur intentio; seu actus voluntatis, tendentis per media ad finem ; quia minister agit ut causa instrumentalis humana; i. e. per actum humanum, seu per intellectum et voluntatem. Intentio saltem faeiendi quod facit Ecclesia; nam agit no­ mine Christi, ideoque debet intendere quod Christus seu Ec­ clesia Christi intendit (Trid. ses.7 c.2). Non sufficit ponere actum mere externum, v. gr., baptizandi, sine illa intentione, quod esset simulatio sacramenti (vide prop.28 ab Alex. VIII damnatam: Denzinger n.1318). Resolves. l.° Ex defectu intentionis non consecrat sacerdos, qui ad rubricas addiscendas verba consecrationis super panem pro­ nuntiat. 2.® Valet baptismus collatus ab eo qui non credit illum esse sa­ cramentum aut habere specialem virtutem, si vere intendit facere quod facit Ecclesia. 3° Valet collatus ab haeretico, qui vult agere quod Christus in­ stituit, sed non quod facit Ecclesia Romana, quam putat falsam. 14. Intentio, a) In se considerata potest esse: 1) ac­ tualis, seu actus voluntatis, qui hic et nunc ponitur quando sacramentum conficitur vel recipitur, v. gr., quando sacer­ dos consecrat hostiam ; 2) virtualis, actus alias positus ct ali­ quo modo pergens influere in confectionem vel receptionem : talis est intentio sacerdotis qui sibi proponit celebrare, ct vi huius propositi vadit ad se influendum vestibus, et deinde distractus celebrat, consecrat, communicat ; 3) habitualis, in­ tentio alias habita et non retractata, iam non influens ; qualis habetur in ebrio vel amente : habitualis explicita est, si vo­ luntas intendit quod clare ac distincte apprehensum fuit; im­ plicita, si intendit quod aliquo modo continetur in obiecto ex­ plicite cognito et volito, quin tamen illud clare et distincte ap­ prehensum fuerit ; sic intentio recipiendi extremam unctio­ nem continetur in Christiana vivendi ratione (c.943) ; 4) interpretativa, quae numquam fuit habita, sed haberetur, si homo de re cogitasset; ut intentio recipiendi baptismi in infiEx communi sententia per ordinationem presbyteralem datur potestas ad conferendam confirmationem, sed quoad usum validum eiusdem dependens a licentia Summi Pontificis. Λ— — , — ,, MINISTER, — „ Μ ........ _■ n.13-14 , , . 23 deli naturaliter honesto, qui de baptismo nihil scit. Haec quandoque cum habituali implicita confunditur. b) Considerata secundum obiectum est : 1) determinata, seu actus voluntatis quae fertur in obiectum tale, definitum, v. gr., intentio consecrandi hostiam quam sacerdos prae ma­ nibus habet; 2) indeterminata, in incertum et vagum; ut in­ tentio consecrandi quinque hostias ex multis quae in pyxide sunt, non definiendo quas; 3) explicita, qua intenditur res in se ipsa distincte cognita; 4) implicita, qua intenditur res in alio, sic in voluntate christiane moriendi intenditur impli­ cite receptio extremae unctionis. c) Secundum modum: 1) absoluta, quae fertur in ob­ iectum pure et simpliciter, independenter a quovis eventu ; 2) conditionata, dependenter ab aliquo eventu vel circum­ stantia. Conditio potest esse: de praesenti; ut “si vivis’’; de praeterito, ut “si non fuisti absolutus’’; de futuro: “si intra mensem dotem afferas’’. Regulae. 1. Non requiritur intentio actualis, quamvis optima est; quia saepe moraliter impossibilis, v. gr., ob dis­ tractiones. 2. Requiritur saltem virtual is, quia sine ea sacramentalis actio non habetur. Et sufficit, nam actus vere ponitur vi illius intentionis. Ergo minister, qui de more ponit actiones requisitas ad sacramentum, vane dubitaret de intentione, nisi eam positive excludat ; nam saltem vult agere quod alias agit, aut quod alii ministri faciunt. Non ergo opus est ut se colli­ gat et ore vel corde reflexe dicat se facere intentionem. Metus, qui usum rationis penitus non tollit, intentioni non obstat, ct proinde sacramentum non reddit nullum, quia vo­ luntarium non tollit. Excipitur matrimonium (c.1087). 3. Non sufficit habitualis, quia in actum hic et nunc non influit; nam neque actu a voluntate elicitur; nec, quam­ vis aliquando elicita fuit, perseverat in aliquo effectu vel se­ rie actionum ordinatarum ad sacramentum conficiendum. Ne­ que sufficit interpretaliva, quia neque nunc elicitur, neque unquam elicita fuit. Resolves. l.° Invalidum est sacramentum confectum ab amente, ebrio, dormiente; etsi antea intentionem habuerit. Nam ibi, ut summum, manet voluntas habitualis. 2. ° Valet confectum a distracto, nec ei licet formam repetere, remanebat enim intentio virtualis. 3. ° Qui dc more ponit actiones requisitas ad sacramentum, non potest prudenter dubitare dc necessaria intentione, nisi hanc positi- 24 DE SACRAMENTIS IN GENERE ve excluserit. Nec opus est dicere ore aut corde: volo hoc facere. Hae scrupulosae reflexiones potius devotionem tollunt. 4. Requiritur determinata circa materiam et subiectum. Determinata quoad materiam; secus haec maneret in statu indifferentiae. Non potest enim ad sacramentum determinari nisi per intentionem ministri. Determinata quoad subiectum; quia effectus sacramenti nequit applicari in genere sed alicui subiecto. Resolves. Sacerdos qui ex hostiis quas coram se habet velit consecrare quinque, non determinans quas, nullam consecrat ’. Si ex multitudine hominum adstantium velit absolvere quatuor indetermi­ natos, nullum absolvit. 5. Conditionata dc praeterito aut praesenti non obstat valori sacramenti, si re vera impleta est, tunc enim transit in absolutam, dubius tamen nobis erit valor, donec conditio­ nis adimpletio noscatur; si vero conditio non est impleta, sa­ cramentum non conficitur, quia intentio huic conditioni fuit alligata. Conditionata de futuro sacramentum reddit nullum ; hoc enim non valet statim, quando actio sacramentalis poni­ tur, quia deest intentio conficiendi sacramentum tunc ; nec valet postea, quando verificatur conditio; nam tunc deest materia et forma, seu actio dc se sacramentalis iam transiit ; v. gr., si sacerdos dicat: absolvo te, si intra mensem resti­ tuas. Excipe matrimonium, quod potest celebrari sub con­ ditione de futuro, sicut quivis contractus; eaque impleta, sta­ tim perficitur (c.1092); quia materia et forma adhuc exsis­ tunt ; est enim ipse contractus seu consensus moraliter per­ severans. 6. Conditio apponi debet, quoties ex iusta causa neces­ sitatis aut utilitatis licite conficitur sacramentum dubium, iuxta n.10; v.gr., cum materia dubia est; vel subiectum dubie capax, ut probabiliter mortuum. Si conditiones apponantur, eae tantum sint quae versen­ tur circa rem dc se necessariam ad valorem sacramenti ; non autem de re quae solum requiritur ad licitam eiusdem con­ fectionem vel susceptionem, vel fructum. Resolves. Si adultum moribundum baptizaturus dubitas num sa­ tis instructus sit, num verc credat aut peccatorum cum pocnitcat, non appones conditionem: si dispositus es; sed eum baptizabis ab­ solute, si tibi constet de cius voluntate recipiendi baptismum ; nam illi defectus solam lievitatem, non validitatem respiciunt. Si vero <1. voluntate illa dubites, cum baptizatis sub conditione: si es capax *. < I.onos apud Sal Terra * (1940) p 520. SO 4 ans. I860: Col. CPF 1198 MINISTER N.14 Id de sacramentis quae characterem imprimunt- planum est, nam si ministretur sub conditione de re quae solum ad liceitatem requiritur, gravissima et irreparabilia damna se­ querentur, quia dubium foret num talis esset valide baptizatus, confirmatus, ordinatus. Similiter in quovis sacramento non debet minister habe­ re intentionem conditionatam, vi cuius non conficiatur sa­ cramentum, si forte desit ex parte ipsius vel suscipientis vel materiae aut formae aliquid quod requiratur ad solam licei­ tatem. Nam gravissima damna sequerentur. Sic, in Eucharistia dubia esset consecratio cum periculo idololatriae materialis et damno reci­ pientium. Poenitentia potest administrari sub conditione: si dispo­ stius es, quia ipsa dispositio poenitentis requiritur ad valorem sa­ cramenti. Extrema unctio, iuxta plurcs®, non debet ministrari sub hac eadem conditione dispositionis ad liceitatem requisitae; quia si forte desit dispositio, tunc sacramentum sic conditionate administra­ tum esset nullum, et non posset deinde reviviscere ; nec posset de­ ntio ministrari, quia de defectu dispositionis non constaret, nisi for­ te iterum sub conditione. Matrimonium posset utique contrahi sub conditione dc re licita, ratione contractus, quia adimpletio conditio­ nis facilius innotescit. Nec unquam debet in ministro praesumi talis intentio con­ ditionata de re aci solam liceitatem requisita, nisi de ca ex­ presse constet; e contra censendus est hic intentionem ha­ buisse absolutam. Ideo censendum est consecratum ciborium quod supra corporale erat, etsi forte extra aram. Valet ordi­ natio coi lata irregulari, etsi hic mala fide accedat. Nec dicas: conditio, si es dispositus, consulit licitae adminis­ tration), quam minister curare tenetur. Nam, ut dixi, gravissima damna afferre potest, et sacramenta propter homines, et causa suf­ ficiens est ut in dubio dc dispositione, minister materialiter forSan cooperetur indignae susceptioni. Conditio sufficit mentalis; ore exprimi debet ad liceitatem, ubi Rituale id exigat, ut in baptismo ct extrema unctione (t.2 c.l n.9; t.6 c.l n.13; Missale, de defect., t.5 n.2). 7. Non licet conficere sacramentum dubium, etsi sub conditione, sine iusta causa ; id peccatum est ob irreveren­ tiam ; v. gr., absolvere quemlibet, nihil de dispositione curan­ do. Numquam licet Eucharistiam conficere dubiam, ob pe riculum idololatriae (Genicot, n.6). Praevalentia intentionum. Ex duabus intentionibus con­ trariis praevalet quae explicite vel implicite revocat alteram. Ad id dignoscendum: l.° Si ambae eliciuntur simul, illa prae• Noldin, ITT,-136. Aliter, ut videtur Cappslu), De Extr Unet. 89. 26 DE SACRAMENTIS IN GENERE valet quam homo elegisset si repugnantiam inter eas nosset. Sic valida censenda sunt matrimonia tempore belli civilis hispani celebrata a communistis baptizatis, incredulis et religio­ nis persecutoribus, qui volebant matrimonium contrahere, i. e. fieri vere maritus et uxor, sed forte nolebant conficere sa­ cramentum ; si ita erant animo dispositi, ut si nossent non posse sacramentum a contractu separari adhuc nihilominus contrahere voluissent ; quod semper vel plerumque evenie­ bat e. Si utraque intentio aequaliter appretiet suum obiectum, nec iudicari possit utra praevaleat, sacramentum non fit, quia intenditur impossibile (Luco, n.124). 2, b Si eliciuntur successive : a) Si una omnino seu praeferenter habeatur, praevalet ; ut si intendis sacrum crastinum applicare intentione gregoriana, et dein huius intentionis obli­ tus aliam intentionem elicis; praevalet gregoriana, nisi quan­ do secundam elicuisti eo esses affectu ut, etiam si prioris re­ cordatus esses, velles secundam facere. Plerumque gregoria­ na praesumitur praevalere ;'non enim volet sacerdos tricena­ rium interrumpere7, b) Si utraque est aequalis, quoad sa­ cramenti confectionem valet posterior, nisi prior revocave­ rit saltem virtualiter omnem voluntatem subsequentem, tunc enim manet prior (S. AlF., 24). 3. ° Si dubium supersit, valor sacramenti dubius erit. 15. Simulatio sacramenti est positio sacramenti ficta et mendax, seu cum praevisione deceptionis aliorum. Proin­ de non fit sacramentum, quia occulte deest vel intentio, vel praeterea materia aut forma valida. Stricta est positio materiae et formae, cum manifestatio­ ne voluntatis conficiendi sacramentum, quam tamen minister non habet. Minus stricta, positio aut materiae aut formae so­ lius cum illa manifestatione voluntatis, ut supra. Im pro pria, usus alius rei quae apparentiam materiae aut formae habet, eo fine ut quis censeatur sacramentum conficere. Est formalis vel materialis, prout deceptio praevisa alio­ rum, qui putant confici sacramentum, intendatur vel solum permittatur. Dissimulatio est positio ritus similis, sed sine inten­ tione nec materia nec forma sacramenti, v. gr., benedictio loco absolutionis, eo fine ut minister occultet negationem sa­ cramenti. 4 1 Rcgatiulo, Sal Terrae (1938) p.145 Recatillo, Cwn de Der. Canônico H,J35. minister 27 x.14-16 Simulatio stricta el minus stricta semper est illicita, quia continet mendacium graviter sacrilegum et nocivum ’. Sic nunquam licet consecrare vel panem non verum, vel verum forma invalida, vel sine vera intentione. Nec dare communicaturo hostiam non consecratam ; in quo esset idololatria, non tamen simu­ latio confectionis sacramenti, sed simulatio administrationis. Simulatio impropria per se probabiliter non est graviter illicita. Nam ritus sacramenti nec totaliter nec partialiter ad­ hibetur, ideoque sacramento non fit iniuria ; solum menda­ cium committitur, ut summum. Per accidens potest esse gra­ ve peccatum, v. gr., contra caritatem vel iustitiam respectu subiecti cui denegatur sacramentum. Dissimulatio licet insta de causa; v. gr. dare benedictionem pro absolutione indisposito; —absolvere, adiecto tacite verbo non; —por­ rigere hostiam consecratam dicendo “Corpus Domini”... et statim eam retrahendo; —ficte consentire in matrimonio, v. gr., ex metu gravi ; sic enim nihil ponitur essentiale sacramento, quod totum con­ sistit in contractu seu consensu (S. Am·'., 62). In dissimulatione nec fit iniuria sacramento, nec committitur mendacium, sed solum occultatur veritas (S. Alf., 59). Grave pec­ catum potest esse contra caritatem aut iustitiam, ut supra. 16. Alia requisita ad valorem, a) Minister actum externum ponat modo humano. Sic, invalide baptizaret dor­ miens. b) Idem applicet materiam et pronuntiet formam. Id certum est de baptismo °. Secus non veri ficantur verba Ego te baptizo... Idem dic dc Eucharistia. Fere certum de con­ firmatione, extrema unctione et ordine; ex analogia. In ma­ trimonio ab utroque contrahente ponitur materia et forma. Excipitur poenitentia, in qua materia, iuxta communiorem sententiam, ponitur a poenitente, nam sunt actus ipsius; for­ ma a ministro. Plurcs ministri possunt valide unum idemque sacramentum con­ ficere, modo singuli ponant totum id quod ad sacramentum requi­ ritur, v. gr., concelebrare (c.803). Episcopum consecrare; omnes tres Episcopi sunt conconsecrantcs, ita ut unusquisque vere consecret Episcopum ”, Idem dic de aliis sacramentis ex analogia. Tunc unum erit sacramentum, quia Christus, qui est unicus minister principa­ lis, unum per plures efficit (S. Th., 3 q.67 a.6). Unus idemque minister potest pluribus simul sacramentum con­ ferre, v. gr., plures baptizare, absolvere, utendo forma plurali. Id ex­ tra necessitatem non licet (S. Alf., 29). " * 10 Prop.29 ab Tnnoc XI damnata; DenzihcKK C. Sacram., 17 nov. 1916: A AS 8.479. Pius XII, 30 nov. 1944: AAS 37.131. 1170. 28 DE SACRAMENTIS IN GENERE c) Minister subiecto a se distincto sacramentum confe­ rat. Id constat ex doctrina et praxi Ecclesiae et ex forma plu­ rium sacramentorum. Innoc. Ill nullum declaravit baptis­ mum quem iudaeus in periculo mortis sibi ministraveratM. d) Adhibeat validam materiam et formam, cum neces­ saria unione; de quo supra. Requisita ad liceitatern. Ad licitam confectionem et administrationem requiritur:· 1.° Status gratiae. 2.° Licentia debita seu legitima deputatio. 3." Observantia rubricarum. " Attentio interna voluntariam distractionem excludens. 4. 17. Status gratiae, quia sancta sancte tractanda sunt; et speciatim, quia minister personam gerit Christi, qui sanc­ tissimus est, quem sanctitate imitari debet. Excusat a pecca­ to necessitas ita urgens, ut ne actus quidem contritionis eli­ ci possit, ut si moribundus statim absolvendus est. Sed ut minister gratia privatus graviter peccet, requiritur copulative quod sit ad hoc ordinatus; conficiat sacramentum; . et solemniter. a) Sit ad hoc ordinatus.—Hoc probabilius. Nam obliga­ tio in ministro habendi sanctitatem, non oritur praecise ex ipsa sanctitate Christi ct sacramenti, sed ex consecratione ministri ad sacramenta conferenda 12. Non ergo erit reus pec­ cati mortalis laicus ministrans baptismum in mortali ; neque nupturientes peccatores quatenus sacramentum matrimonii conficiunt, utique quatenus suscipiunt; neque simplex pres­ byter in peccato administrans confirmationem ex privilegio. b) Conficiat sacramentum, non mere ministret aut aliud quid agat. Confectio et ministratio coincidunt in omnibus sa­ cramentis praeter Eucharistiam. Resolves. 1.· Probabilius, iuxta aliquos, non peccat graviter sacerdos ministrans communionem in mortali ; quia in hoc nulla est sacramenti contectio, sed sola sacramenti iam confecti translatio in os alius, in quo non apparet tam gravis deordinatio, S. Alfonsus, n.35 valde probabilem vocat sententiam contrariam, quia talis sacer­ dos rtm sanctissimam indigne tractat. At utique eam indignus trac­ tat, sed non ideo indigne. Itaque opinamur sacerdotem ministrantem communionem in mortali graviter non peccare, sed leviter. Et quidem probabilius unicum veniale committit qui in mortali pluribus uno tractu Eucharistiam ministrat; quia singulae distribu­ tiones morahter unicam administrationem constituunt (S. AtF., n.35). *2. Non peccat parochus in mortali assistens matrimonio, quia non est minister confectionis sacramenti, sed solemnitatis. u Decretal. 1.3 t.42 c.4. MINISTER. N. 16-19 29 3. ° Neque Episcopus conferens in mortali tonsuram ct ordines minores ac subdiaconatum, quae non sunt sacramenta. 4. ° Neque presbyter sacramentalia conficiens in mortali. Neque subdiaconus et diaconus in missa solemni ministrantes. c) Conficiat sacramentum solemniter, i. c. ritu ab Ec­ clesia praescripto. Sic probabilius; quia secus licet sit con­ secratus ad sacramenta ministranda, non agit ut consecratus (Lugo, d.8 n.150). Ergo non peccat graviter sacerdos minis­ trans in mortali baptismum privatum. Conficere in mortali, non vi ordinis aut non solemniter, leve peccatum est. Qui missam celebrat in mortali, iuxta S. Alfonsum, 35, quatuor peccata mortalia committit ; quia indigne consecrat, indigne ministrat, sibi indigno ministrat, indigne suscipit; iuxta alios, tria; nos, cum Lugone, 161. admitteremus ut summum duo; quia indigne conficit et indigne suscipit; ceterum in confessione sufficit declarares ce­ lebravi in mort at i. Qui confessiones audit in mortali, iuxta plerosque, tot mortalia committit quot absolutiones praebet; quia singulae absolutiones sunt actiones moraliter distinctae, totidemque sacramenta; proinde toti­ dem peccata. Sed probabiliter quot sessiones in confessionali habeat. Quia unaquaeque series censetur actio moraliter una”. Gratia amissa recuperanda est ante confectionem sacra­ mentorum per confessionem, si agitur de Eucharistia (c.807. 856) ; per confessionem vel per perfectam contritionem, si de ceteris sacramentis. 18. Deputati» seu licentia requiritur, quia confectio et administratio est ministerium divinitus Ecclesiae commis­ sum. Ergo fieri nequeunt nisi a deputatis ab ipsa. Haec deputatio est generalis pro baptismo privato et matrimonio in casibus extraordinariis (c.742.1098) ; specialis pro ceteris sa­ cramentis, ut dicetur. 19. Ritus et caeremoniae pro eodem fere sumuntur. Eortasse ritus indicat totum modum legitimum peragendi actum cultus ; caeremoniae singulas actiones ac gestus illum actum spectantes. Essentiales versantur circa materiam et formam, et ha­ bent Christum auctorem ; accidentales sunt ab Ecclesia insti­ tuti ad digniorem sacramentorum confectionem et adminis­ trationem. In sacramentis conficiendis, administrandis et suscipienLuco» De pocnit. <1.16 n 13S.558. 30 DE SACRAMENTIS IN GENERE dis accurate serventur ritus et caeremoniae praecepti in ri­ tualibus ab Ecclesia probatis (c.733 § 1). In tota fere Hispania et America Hispana in usu est Manuale Toletanum. Per se adhiberi potest Rituale Romanum, ad quod hor­ tatus est omnes Paulus V in Brevi Apostolicae Sedis, 17 iun. 1614. C Rit., 6 nov. 1925, d.4397, Archiepiscopo Popayanensi (Colombia) respondit in illis regionibus expedire ut adhibeatur Rituale Roma­ num. Non licet pro arbitrio miscere rubricas unius et alterius. C. Rit., d.3654. Nec oporteret ut quisque uteretur uno in regione ubi in USU est alterum; haec enim singularitas admirationem gigneret Poenae contra négligentes ritus et caeremonias sunt rendae sententiae (c.2378). At quaedam caeremoniae non sunt de praecepto, sed SOlum de consilio, ideoque sub nullo peccato obligant; aliae sub levi, quaedam sub gravi. Id eruetur ex verbis et ex ipsa re. Quisque suum ritum sequatur, i. e. latinum vel orienta­ lem ; et inter latinos, proprium : romanum, ambrosianum, bracharensem, etc. ; salvis iis quae de Eucharistiae administratione ac receptione c.851 § 2, 866 statuuntur (c.733 § 2). 20. Attentio est applicatio mentis ad id quod agitur. Non est actus voluntatis, sicut intentio, sed intellectus. Non requiritur ad validam confectionem sacramenti, quia actus humanus vere ponitur etiam a distracto, sufficit enim ut ex voluntate deliberata procedat, i. e. ab intentione saltem vir­ tual!. Distractio tamen voluntaria sine iusta causa erit pec­ catum leve; grave, si praevidetur periculum graviter errandi. ARTICULUS II SACRAM ENTORUM ADM INI ST R AT I ONE Summarium: nistratio. 1. Obligatio ministrandi.—2. Denegandi.—3. Gratuita admi­ 21. Obligatio ministrandi sacramenta. Qui curam animarum habent, tenentur de se sub gravi ex iustitia con­ ferre sacramenta suis subditis rationabiliter petentibus expres­ se vel tacite (c.892.939). Ex quasi contractu inito in officii susceptione, quo se obligarunt ad huius munia obeunda. Curam animarum habent : a) Ordinarii (c.198); b) paro­ chi et aequiparati, i. e. quasi parochus, vicarius oeconomus, M Locos, apud Sal T. (1942) p.486. ADMINISTRATIO. N 19-21 31 adiutor parochi inhabilis, iuxta ea quae ab Ordinario loci ei committantur; substitutus; c) cappellani militares iuxta pecu­ liaria praescripta S. Sedis (c.451). Superiores religiosi tenen­ tur ut parochi (c.514); probabiliter non ex iustitia, quia non constat de contractu, nec retributio eis datur; sed ex religio­ ne, ut videtur, aut ex obedientia. Petitio erit rationabilis, si fiat: a) ad implendum prae­ ceptum; b) vel ex necessitate manifestata consulendi con­ scientiae ; c) ex mera devotione, ob spiritualem necessitatem. Resolves. l.° Graviter ergo peccat pastor animarum: a) si mi­ nistrare sacramenta recuset, etiam semel, serio petentibus ex prae­ cepto aut necessitate; b) si frequenter ea neget petentibus ex mera devotione; c) si negatio cedat in infamiam aut magnam perturba­ tionem petentis; d) si habitualiter tardum et socordem se ostendat, unde animarum detrimentum proveniat. 2. ° Leviter si una alterave vice neget rationabiliter petentibus, non ex praecepto aut necessitate. 3. ° Nihil peccat, si neget irrationabiliter vel indiscrete petenti­ bus, v. gr., hora insueta, aut pluries in dic scrupuloso confessionem petenti. Necessaria ad saltitem ministrare tenetur etiam cum vitae periculo. Haec sunt baptismus et poenitentia, et extrema unctio pro iis qui nondum absoluti sensibus destituti sunt, et in peccato mortali praesumi possint. Necessitas est: a) Extrema, cum quis versatur in pe­ riculo aeternae damnationis, quod superari nullo modo pot­ est; in tali sunt parvuli nondum baptizati graviter decumben­ tes. b) Quasi extrema, si periculum damnationis nequit su­ perari nisi aegerrime: in tali est, v. gr.. haereticus in mortis periculo ; peccator moribundus qui contritionem perfectam elicere non potest, quia nescit vel ignorat esse necessariam. Iuxta graves auctores, vix ullus fidelis adeo rudis censendus est, ut per gratiam Dei nesciat perfectam contritionem eli­ cere (Cappello, 54). c) Gravis simpliciter, si nonnisi cum notabili difficultate possit periculum damnationis superare. ) Contactum successivum ita ut aqua fluat ; si solum fiat unctio in fronte, per policem aqua madefactum, baptis­ mus iteretur sub conditione 8. c) Abluatur caput vel frons saltem ; baptismus collatus in alio membro minus principali, ut brachio, dubius est et iterandus. In crinibus qui caput operiunt, non qui pendent, speculative validus censetur, quia capilli, sicut pellis, ad ca­ put pertinent. Sed quoniam aliqui dubitant, repetendus est sub conditione. Quando baptizandus comam habet abundan­ tem, haec manu separetur, quo facilius aqua pellem tangat. Vel potius sic fiat ut aqua super frontem aliquatenus fluat. d) In alia parte principali, ut pectore, dorso, valet; ta­ men propter paucos dubitantes licite iteratur (S. Alf., 107): dc obligatione iterandi non constat .** Nec obstat c 746,3: si infans (seminatus) aliud membrum emise­ rit (nnn caput), ct periculum immineat, in illo baptizetur sub con’ • • SO 21 nuet. 1901: Col CPF 2121. SO 14 dec. 1898: Col. CPF 2028. Svark7, q.68 d.25 a. 11; RxgaTillo, Casos JT,46. 43 DE BAPTISMO ditione, at tunc natus vivus rebaptizetur conditionate. Id inquam, non obstat, quia probabiliter subiectum capax baptismi est solus iani natus; talis autem censetur qui caput emisit, non qui tantum aliud membrum. Ideo baptismus sic collatus in capite seminati non itere­ tur, utique si in alia parte conferatur. 37. Materia proxima licita est ablutio per infusio­ nem aut per immersionem aut per ablutionem mixtam ex utra­ que, iuxta modum magis usitatum secundum Ritualia diver­ sarum Ecclesiarum (c.758). In 'Ecclesia latina plerumque fit per infusionem, in ritu ambrosiano per immersionem. Per aspersionem prohibetur, quia periculum est ne aqua subiectum non tangat. Trina infusio in modum crucis, In Rit. Rom. t.2 c.2 n.19, praescripta, non requiritur ad validitatem, sufficit una, imo neque una in modum crucis requiritur ad valorem. In baptis­ mo privato suadetur trina. 38. Forma ex eodem Rituali est: Ego te baptizo in no­ mine Patris et Filii et Spiritus Sancti. Ad valorem requiritur et sufficit quod exprimantur: bap­ tizans, baptizandus, actus praesens baptizandi, tres divinae Personae earumque unitas. Non tamen requiritur pronomen ego, quia in verbo baptizo implicitum est. Nec nomen bapti­ zandi, v. gr., Petre; sed utique pronomen te, vel quid aequivalens, ut Excellentiam Festram. Certo invalida est forma, si omittatur unum ex illis su­ pra memoratis, vel contrarium exprimatur. Dubie valida, si omittatur utraque particula et; vel praepositio in; vel distincte non exprimantur singulae Personae Trinitatis. Certo valida, si solum omittatur primum et (CC 12 sep. 1801). Valida declarata fuit a SO 13 mart. 1817 hacc forma: En te baptismo en nome do Padre c do Filio c do Spiritu Santo; et 31 iul., 3 aug. 1889 hacc: Ego te baptigho in nomine Patri et Firii ct Firilui Sancti; ct sic l.aptizatos dixit non esse inquietandos (Coi. CPF 722,1714). Valet: Ego te baptizo m nomine Patris et Filius et Spiritus Sanctus; vel ... tu nomine Patris et Fit et Spiritus Sanctus Ambigua formula, seu quae sine mutatione substantiali verbo­ rum potest habere sensum verum vel falsum, valida vel invalida est. prout sit intentio ministri Id declaravit Papa Zacharias de for­ ma Ego te baptiso in nomine Patria et Filia et Spiritu Sancta ” \mbigua est. si addatur nomen B. M. Virginis; si id fiat ex imGnATtAN , di st 4 c .86. minister, n.36-40 49 prudenti devotione, valet ; secus, si cum intentione conferendi bap­ tismum etiam in nomine Matris Dei (S. Th. 3 q.60 a.80). Alias formulas vide apud Coronata, De Sacram. 1,110-14. Valori non obstat error in nomine vel sexu baptizandi. Quia minister vult praesentem creaturam humanam baptiza­ re ll. Valet probabilius baptismus, si quis proiiciat infantem in flu­ vium, et simul verba pronuntiet Certo, ut videtur, si eum sub­ mittat aquae e tecto defluenti. Non valet, si unus minister abluat, alter formam proferat; nam sic non vcrificatur forma "Ego te...” CAPUT J I I De ministro Summarium: 1. Ad validitatem.—2. Ad liceitatem. 39. Minister. Quoad valorem est quilibet homo, ratio­ nis compos, etiam femina et infidelis (c.742). Nam cum baptismus sit maxime necessarius ad salutem, voluit Christus ut a quovis posset valide conferri, ut ex per­ petua traditione ac praxi constat. 40. Quoad liceitatem, minister baptismi solemnis: ° l. Ordinarius, vi ordinis principaliter deputatus ad bap­ tizandum, est sacerdos. Ratione jurisdictionis : a) ius baptizandi, seu baptismi col­ latio, reservatur parocho vel alii sacerdoti de parochi aut Or­ dinarii loci licentia, quae in casu necessitatis legitime praesu­ mitur. Haec necessitas videtur late accipienda; v. gr., quando parochus abest, vel impeditur, vel secus baptismus diutius differendus esset, vel parochus solet libenter permittere ut alius baptizet (Cappello, 1,137). b) Quisque baptizetur a proprio parocho et in propria paroecia. Etiam peregrinus, si facile et sine mora possit in propriam paroeciam transferri ; secus peregrinum quivis pa­ rochus in suo territorio potest solemniter baptizare (c.738). In alieno territorio nemo potest baptizare ne suos quidem paroecianos vel dioecesanos, sine licentia Ordinarii vel pa­ rochi illius territorii (c.739). n u n Regat ileo, Casos IT.53. Suarez, q.66 d.20 a.4 s.3 n.5. C. Sacram., 17 nov. 1916: AAS 7.478. ♦ 50 DE BAPTISMO Ubi paroeciae vel quasiparoeciae non sunt constitutae, sta­ tuta aut consuetudo determinabunt cui competat baptismus (c.740). Adultorum baptismus, ubi commode possit, ad loci Ordi­ narium deferatur, ut, si voluerit, ab eo vel eius delegato solemnius conferatur (e.744). ° 2. Extraordinarius, vi ordinis secundarie deputatus ad baptizandum solemniter, est diaconus ; qui tamen sua potes­ tate ne utatur sine loci Ordinarii vel parochi licentia, iusta de causa concedenda: quae, ubi necessitas urgeat, legitime praesumitur (c.741). Sic, licentia dari potest diacono, si parochus aegrotet, aut sit ni­ mis occupatus nec praesto sit alius sacerdos; vel ut diaconus bap­ tizet fratellum aut sobrinum suum ctc. Diaconus eumdem ritum observabit atque presbyter, sed nequit aquam et salem benedicere; utetur benedictis a sacer­ dote (Rit. t.2 c.2 n.27). 41. Minister baptismi privati est quivis homo, ser­ vata debita materia, forma et intentione ; adhibitis, quatenus fieri possit, duobus testibus, aut saltem uno, quibus collatio probari queat. Si adsit sacerdos, praeferatur diacono; hic subdiacono, clericus laico, vir feminae, nisi pudor aliud suadeat ut in bap­ tismo feminae per immersionem, vel si femina modum bapti­ zandi melius norit quam vir. Patri aut matri prolem suam baptizare non licet, nisi in mortis periculo, quando alius praesto non est qui baptizet (c.742). Hic ordo intelligitur de ministris catholicis. Acatholici, etsi clerici, postponendi sunt"; item clerici censurati post sententiam condemnatoriam vel declaratoriam. Ordinis mu­ tatio culpa gravis non est, nisi forte praeferatur acatholicus, aut laicus sacerdoti; quod tamen severius dictum putat VERmeersch, n25. Ratio quare pater aut mater suam prolem baptizare prohibeatur, ante Codicem quaerebatur cx cognatione spirituali quam maritus cum uxore contraheret, vi cuius iam actum coniugalem excrccrc prohibe­ bantur; sed cum hodie cognatio non oriatur inter baptizantem et parentes baptizat! (c 768), sola restat ratio indecentiae ut in eadem persona paternitas naturalis et spiritualis coniungatur. “ SO 20 tug 1671; 10 feb 1888. SURIECTUM. n.40-44 51 Curet parochus ut fideies, praesertim obstetrices, medici et chirurgi rectum baptizandi modum probe ediscant (c.743). Vide allocut. Pii XII ad obstetrices italas 29 oct. 1951: AAS 43,835. CAPUT IV De subiecto Summarium: 1. Subicctuin capax.—2. Infantes.—3. Adulti. 42. Subiectum capax baptismi i ecipiendi est omnis et solus homo viator, nondum baptizatus (c.745 § 1). Iuxta sententiam aliquatenus probabilem, requiritur ut sit iam natus seu membrum distinctum societatis humanae ; quia baptismus est sacramentum regenerationis Ideo in ventre matris baptizatus, rebaptizari debet post ortum sub conditione (c.746 § 5). Valide baptizantur phircs simul forma plurali: Ego vos baptizo... At non licite, nisi in mortis pcriCulo, aut quando non est tempus ad singulos separatim baptizandos. Parvulus seu infans, quoad baptismum, dicitur qui non­ dum usum rationis adeptus est : cique accensetur amens a na­ tivitate, cuiusvis aetatis; adultus, qui usu rationis pollet, idque satis est ut suo quisque animi motu baptismum petat et ad eum admittatur (c.745 § 2). 43. In utero clausus nemo baptizetur, donec proba­ bilis spes sit ut rite editus baptizari possit (c.746 § 1). Spes haec sit moraliter certa, propter summam baptismi necessitatem. Nondum plene natus, cui periculum mortis immineat: a) Si iam caput emiserit, baptizetur in capite, absolute; nec postea rebaptizandus est sub conditione, si vivus plene nas­ catur (§ 2). b) Si aliud membrum emiserit, in illo sub con­ ditione baptizetur: si potes baptizari; et si natus vixerit, re­ baptizetur conditionatc : .o non es baptizatus (§ 3). 44. Ex utero extractus. Operatio caesarca est exscisio ventris et uteris mulieris gravidae ad extrahendum letum, qui aliter in lucem edi non potest. Iuxta Plinium, caesarca dicitur, quia per cam extractus est Sci­ pio Africanus, qui primus cognominatus fuit Caesar, “a caeso ma­ tris utero dictus"3. 1 3 Lehmkuhl, ThcoL Mor. 11,102. Cangiamila, Embriologta sagrada (Madrid 1774). Aditiones part. prim. 52 DE BAPTISMO Laparatomia exscisio ventris ad extrahendum fetum ectopicum, seu extrauterinum. Symphyscotomia, sectio articulationis pubianae, ut amplietur pel­ vis et sic partus fieri possit vel facilius. Pelviotoniia est, praeter symphyseotomiam. sectio unius ex ossi­ bus pubis et unius vel utriusque ossis ex ischione, in eundem finem. Hae operationes non ’icent, si ex eis mors matris valde probabiliter sequatur3. Etsi periculum mortis pro matre non sit, nequit tamen operatio proponi vel fieri ante tempus quo fetus extra matrem vivere possit, quod plerumque est septi­ mus mensis a praegnatione. Non nisi a peritis fiant. Antequam fiant, operator debet fieri certior utrum fetus mortuus sit an vivat : signuin mortis certum nullum est nisi generatim putrefactio. Operatio caesarea hodie non frequens periculum mortis matri creat, minus dolorosa et celerior est quam partus 4. Li­ cet ergo ex hoc capite ad assecurandum baptismum fetus. Estne matri obligatoria? Medicus debet eam proponere matri, ubi opus sit. Theoretice mater tenetur ex caritate eam subire, quando ex una parte neque sibi neque infanti creat proximum mortis periculum, et aliunde sine ea puer non pot­ est baptizari3. Sed practice obligatio non est urgenda ; nam rarissime casus evenit in quo nequeat infans in utero bapti­ zari. Aliunde aliquando fetus matri supervivit tempore suf­ ficienti ut post huius mortem baptizari possit. Ad salvandam vitam filii non tenetur mater se exponere periculo proximo amittendi suam ; sed potest, nisi ex morte sua gravissima mala aliis familiaribus oriantur. Tandem caute procedendum est in admonenda matre de obligatione, si quando sit ; omittenda erit monitio, si ex ea fructus non speretur. Post mortem mulieris gravidae, operatio caesarea, quam­ vis non tam securi exitus est, fieri debet. Id praescribebatur in Digesto 111 tit.2 leg.8. Multi insignes viri sic salvi facti sunt, ut S. Raimundus Nonnatus. Plura Concilia eam impo­ suerunt. Obligatoria est, ait S. Thom. C.746 § 4, praescribit: Si mater praegnans mortua fue­ rit, fetus ab iis ad quos spectat extractus, si certo vivat, bap­ tizetur absolute ; si dubie, sub conditione. A quo facienda sit operatio. Non dicit. SO prohibet nc 1 4 » S. Th. 3 q.68 a.ll. A. Munoyerbo, Ln moral medica en los sacramcnios n.26.27. S. Th., 2-2 q.26 aS ad 1. SUBIECTUM. n.44-45 fiat a clericis, ob indecentiam, scandalum ct periculum poenae civilis. Sat est missionariis, ait SO, illius notitiam edidisse et curasse ut laici chirurgi discant modum operationis perficien­ dae; et cum casus occurrat eisdem praxim et onus relinquat. Idem pro parochis quibusvis statuit °. Si certo non immineat periculum bono communi, alii te­ nent sacerdotem peritum teneri operationem facere, alio de­ ficiente, ex iure naturali ; alii docent cum prohiberi : alii opi­ nantur eum posse sed non teneri. Nos, opinaremur teneri, secluso scandalo aliove publico malo. Fiet a medico, coque deficiente, ab aliis capacibus. Antonelli’ et Ferrères” aiunt faciendam esse etsi praegnatio a paucis hebdomadis evenerit. Alii eam non urgent ante quartum mensem praegnationis completum, quia parva spes est inveniendi fetum vivum . * Iuxta medicos: a) quo plus progressa fuerit praegnatio, eo maior est spes inveniendi fetum vivum; b) in morte repentina aut ex mor­ bo rapido maior quam post lentum morbum. Iuxta quosdam, fetus moritur ante matrem vel simul cum ea, in morbo; paulo post in morte violenta; 15-20 minutis; 35; aliquot horis. Nota. Haec obligatio non facile intelligitur a patre et consan­ guineis. Unde bona eorum fides non est turbanda, sine certa spes i ructus. Et quia operatio a solis peritis fieri debet, facile in pagis non est possibilitas ut recte fiat. Adde pretium chirurgo solvendum. 45. Baptismus uterinus.—De valore baptismi uterini quidam dubitant, quia baptismus est sacramentum regenera­ tionis, quae supponit nativitatem. Plerique valorem affir­ mant 10. Codex quaestionem non dirimit, sed statuit: a) Nemo in utero matris baptizetur, donec probabilis spes sit ut rite edi­ tus baptizari possit (c.746 § 1). b) In utero baptizatus, post crtum sub conditione rebaptizari debet. Hinc si non sit spes probabilis ut fiat baptismus extraute­ rinus, debet fieri uterinus, nam baptismus est maxime ne­ cessarius. Ad id scindi debent membranae quibus fetus involvitur, ut aqua cum tangat Baptismus collatus supra externam membranam seu de­ ciduam est certo nullus, quia haec partem matris, non fetus consti­ tuit; duae internae, amniom et chorion ad fetum pertinent, ut aiunt. • ' " • din, ,e 15 fcb. 1780; 13 dec. 1899: Col. CPF 541.2073 Medic. past., 11.85. La tnuerte real y apart nt c. Capellmann, Medic. Past, p.63 (Barcelona 1913); 71. Cangi am i la, 1.3 c.7. Gknicot. 51; Nov 54 DE BAPTISMO Si, perforatis membranis, tangere potest aqua fetum sine effu­ sione humoris amniotici, nulla difficultas; sed si hic effundatur, videtur procurari abortus, quod non licet1’. In partu ordinario, i. e. post 9 menses praegnationis scindi debent ; item in praematuro, i. e. a 7 ad 9 menses; quia in utroque puer extra uterum vivere potest. Si agitur de abortu, etsi inchoato, scissio membranarum non est pro­ vocatio ad abortum, quem initiatum supponimus, sed potius auxi­ lium praestitum naturae, quae fetum eiicit. Si abortus apparet ante quintum mensem, vix certior fieri quis potest de vita fetus; prae­ terea in periodo adeo praematura, seu immatura, vix poterit intro­ duci per foramen uteri instrumentum, tandem membranarum scis­ sio periculum vitae auget pro infante, creat matri, Genicot, 49, pu­ tat non esse scindendas membranas ante sextum mensem comple­ tum quia, dubium est num baptismus collatus sit in aliqua parte in­ fantis, et in qua; coque magis si probabiliter ministrari potest mor­ tua matre. Generatim : Non licet membranas scindere ad baptizandum fe­ tum nondum maturum, si timetur ne non possit vivus nasci. Sed liceret, si conditiones uteri tales essent ut necessario fetum eneca­ rent; nam tunc eicctio non facit eum peioris conditionis, sed forte melioris “. Ubi mater ct fetus proxime morituri sunt, non certo illicitum videtur membranas discindere etiam ante sextum mensem completum, quantum ncccsse est ad baptismum in utero conferen­ dum; non enim constat hanc esse procurationem abortus directa») F.XICOT, 49). Baptismus intrauterinus, non a clerico, sed a medico vel obste­ trice ministrandus est, et sub conditione: Λ potes baptizari. 46. Fetus abortivi, quovis tempore editi, si certo vi­ vant. baptizentur absolute ; si dubie, sub conditione (c.747). /Ibortivi proprie dicuntur eiecti ante tempus quo extra uterum naturaliter vivere possunt, i. c. ante sextum mensum completum, Embryon appellatur fetus nondum formam hu­ manam adeptus, circiter ante 40 dies a conceptione. luxta doctrinam hodie communem, anima rationalis cor­ pori infunditur a primo conceptionis momento. Ideo fetus quovis momento eicctus ut verus homo baptizandus est. Mola est massa carnea venis subnigris sanguineis depicta, aspera et dura; non verus fetus. Xon ergo debet baptizari; sed utique aperiri, si forsam fetum contineat. Embryon, qui in membranis inclusus emittitur, sic melius baptizatur: immergitur in aquam tepidam; pollice et indice utriusque manus apprehenditur aliqua plicatura velamenti et disrumpitur, ita ut exeat quod ibi continetur et aqua tangat directe totum fetum; simul pronuntiatur forma sub conditio­ ne capax es, et statim fetus ex aqua retrahitur (Cappf.i.'iann, p.242). u SO 24 iul 1805: Co! CPF 1906. Vebmixksch, apud Ptricdica rr rrwraii... (1034) p.25O. *χ· ·. SUBIECTUM. Ν 45-49 Supra exposita inculcanda sunt maxime medicis, obste­ tricibus et matribus, praesertim a parocho et confessario. 47. Monstra et ostenta semper baptizentur, saltem sub conditione; in dubio utrum unus an plures homines sint, unus absolute baptizetur, ceteri sub conditione (c.748). Hodie ut certum admittitur: quidquid nascitur ex homine homo est, nec potest esse homo partus bestiae. Monstra et ostenta (fenoinenos) dicuntur entia quae aliqua elementa personae humanae habent, sed ab ea recedunt ob quaedam alia extranea aut ob quasdam anormalitates. Acardiaca, seu carentia corde et cerebro simul, et solum habentia truncum et pedes, iuxta multos, non sunt personae humanae, proinde nec baptismi capacia 13 ; iuxta alios, proba­ biliter anima rationali informantur (Ferrèr'iîs, TI,306). Prac­ tice ergo debent baptizari sub conditione: jt capax es; eo ma­ gis quia dubium esse potest num rudimenta organorum es­ sentialium habeant. Quoties monstrum non habeat nisi unum caput et unum pectus, quamvis cranco aut aliis partibus careat, aut alia membra supra numerum, etc., non nisi unus homo est, et debet baptizari absolute. 2. ° Si habet duplex caput et duplex pectus, etsi unicum trun­ cum, duo homines sunt; fluo baptismi conferendi absolute. Si vero duo capita adeo unita sunt ut videantur unicum caput cum duplici cerebro, videtur baptizandum caput in plurali: cao vos baptizo: et dcin singula pectora sub conditione: si non es baptizatus... (VerMEERSCH. Fi pit. IT,32). 3. ° Si duo capita et unum pectus videntur duae personae. Proin­ de caput perfectius baptizetur absolute, alterum conditionatc : si homo es. 4. ° Si unum caput et duo pectora, iuxta aliquos, duae personae sunt (Cappeepann, p.236) ; iuxta alios una (Payex, n.5). Hinc caput baptizetur absolute; dcin singula pectora ennditionate: si non es baplizalus. 5. ° Monstra parasitaria dicuntur fetus adherentes aliis bene evo­ lutis. Fetus bene evolutus baptizatur absolute, alter sub conditione: si capax es; nisi agatur de fragmentis incohaerentibus, quae alium fetum non constituant. 48. Unitas aut pluralitas personarum. l.° 49. Apparenter mortui, et non vere, infantes esse possunt, etsi signa mortis ordinaria sint, ut defectus respira­ tionis, circulationis sanguineae, sensationis. Unicum signum certum mortis est completa corruptio, nuac percipiatur ex odore ipsius infantis, non liquorum matris. Tn statu mortis mere apparentis permanere potest infans *’ Payes, Déontologie médical, c.20 al n.5. 56 DK BAPTISMO etiam per plures horas. Hinc: a) si quis, etsi levissimus, mo­ tus cordis vel aliud vitae indicium percipiatur, baptizandus est absolute; secus sub conditione. b) Medici, obstetrices, etc., adhibeant media ad infantem exci­ tandum. Unum medium sunt tractiones rhythmicae linguae, per tres vel plures horas, quae sic fiunt : apprehenditur lingua inter polli­ cem et indicem, trahitur fortiter cum rhythmo, quindecim, viginti aut pluribus vicibus pro unoquoque minuto—oportet ut simul alius gcnuflcxus ad caput patientis apprehendat antebrachia illius et mo­ tus rhythmicos peragat deorsum sursum versus caput. Circulatio sanguinis stimulari potest frictione corporis aut percussione per tobalcam madefactam. Aliud medium, tractiones rhythmicae naris: Apprehenditur naris manu nuda vel panno madefacto aqua vel aceto, trahitur fortiter sive sursum sive deorsum iuxta rhythmum propriae respirationis (A. Munoyerro, n.12). 50. Expositi et inventi baptizentur sub conditione : si non es baptizatus, nisi de eorum baptismo post diligen­ tem investigationem constet (c.749). Etsi apposita sit sche­ dula baptismum indicans, nisi persona quae eam exaravit cognoscatur fide digna. Per se prius inquisitio fieri deberet14, sed in quibusdam regionibus omittitur, et baptizantur sub conditione. 51. Infans infidelium: 1) In mortis periculo licite baptizatur, etiam invitis parentibus, si prudenter praevidetur moriturus ante usum rationis. Tunc enim salus aeterna filii praevalet parentum iuri. 2) Extra mortis periculum licite baptizatur, modo ca­ tholicae eius educationi cautum sit: a) si consentiant paren­ tes vel tutores aut saltem unus eorum; b) si desint paren­ tes, i. e. pater, mater, avus, avia et tutores, aut ius in eum amiserint, vel illud exercere nequeant (c.75O). Regulariter non licet baptizare infantem oblatum a paren­ tibus qui ambo sunt et permanere volunt infideles, etsi pro­ mittant filium, cum adoleverit, facere certiorem de baptismo suscepto eique Christianae religionis exercitium permittere (SO 22 iul. 1840). At SO 11 dec. 1850 approbavit baptizari infantes parentum de quibus rationabiliter speretur fore ut postea ipsimet baptismum petant. Imo respondit non posse probari consuetudinem renuendi baptismum pueris puellisque iniidelium filiis, qui scholas missionis frequentant et bene de religione docti baptismum petunt, eorum parentibus consen­ tientibus, licet post baptismum in suam familiam paganam M so 5 ian. 1724: Col. CPF 2W. SUBJECTUM X 49-52 57 redeuntes permultis periculis sint expositi (Periodica [1934] P-17). 3) Regulariter licet baptizare infantem, qui saltem ma­ trem fidelem habet, quamvis pater sit iudaeus, infidelis, apos­ tata ; nam fere semper spes erit educationis catholicae. SO 17 sept. 1671 censuit posse baptizari infantem natum c patre apostata et matre Christiana, quando haec, etiam invito patre, baptismum pro filio petit. In singulis casibus res prudentiae sacerdotum relinquitur (BenED. XIV, Const. Inter omnige­ nas 2 feb. 1744). Infans duorum haereticorum aut schismaticorum aut duorum catholicorum qui in apostasiam vel haeresim vel schis­ ma prolapsi sunt, gencratim iisdem normis subest (c.751). SO 15 nov. 1941 respondit pueros a parentibus schisma­ ticis (ortodoxis) oblatos, extra mortis periculum, a sacerdo­ te catholico gencratim baptizandos non esse, nisi probabilius spes effulgeat catholicae educationis (II Monitore eccles. [1942] p.114) . Haec duo principia regere debent baptismum infantis acatholicorum: 1) ne ius parentum violetur; 2) ne irreverentia baptismo in­ feratur. Si parentes sunt baptizati, Ecclesia posset cos cogere ut baptismum filiis procurent: et eorum negligentiam supplere; sed non vult, quia saepe non poterit educationem eorum acatholicam vitare. Quod si parentes catholice baptizati minime Christiane vi­ vant, ita ut parum spei sit Christianae educationis filiorum, non est ratio baptismum renuendi1δ. 52. Adultus: a) Satis instructus et rite dispositus bap­ tismum petens per se baptizari debet, etiamsi minorennis sit et parentes contradicant. Nam quoad salutem aeternam sui iuris est1C. Adiuncta vel bonum commune interdum exigunt ut baptismus differatur. b) Ne baptizetur nisi sciens et volens riteque instructus; et admonendus est ut de peccatis doleat. c) In mortis periculo, si nequeat in praecipuis fidei mys­ teriis diligentius instrui, satis est ut aliquo modo ostendat se eisdem assentire, serioque promittat se christianae religionis mandata servaturum. Si baptismum petere nequeat, baptize tur sui» conditione, dummodo antea vel tunc manifestaverit aliquo probabili modo intentionem illum suscipiendi ; sed con« CPF 31 ian. 1796; Col. 625. ' S Th., 2-2 q.10 a.12. 58 DE BAPTISMO valescens, perseverante dubio de valore baptismi, rebaptize­ tur conditionate (c.752). Intentio requiritur in adulto ad validam baptismi suscep­ tionem; sufficit habitualis implicita, quae continetur in vo­ luntate amplectendi christianismum, aut faciendi quod Chris­ tiani facere debent ad salutem lT. Instructio et dolor de pec­ catis ad solam liceitatem requiruntur. Catechumeni noverint praecipua fidei mysteria, symbo­ lum, decalogum, Ecclesiae praecepta, effectum baptismi, actus fidei, spei, caritatis, et contritionis ls. Moribundus. Timor terrendi moribundum et huius pro­ missio futurae instructionis non excusant, extra casum abso­ lutae incapacitatis, a gravi obligatione eum instruendi circa necessarias veritates, praesertim Trinitatem, Incarnationem et Redemptionem1U. Si moribundus nullum signum dedit voluntatis recipiendi baptismum, iuxta communiorem sententiam baptizari nequit, ne sub conditione quidem. Tamen graves auctores admittunt posse in casu extremo moribundum baptizari, absque ulla vo­ luntatis manifestatione. Quidam putant actum attritionis hanc implicitam voluntatem continere20; iuxta alios recentiores, posita universali voluntate Dei salvifica, licet credere Deum, qui ministrum ad moribundum adduxit, huic daturum neces­ sarias dispositiones-1. Tandem Vermeerscii, n.35, ait; nullus videtur esse moribundus sensibus destitutus qui, remoto scan­ dalo, sub conditione baptizari non possit. Et si potest, per se debet ; sed quia gravissimi auctores id illicitum putant, obliga­ tio non erit baptizandi nisi eum qui voluntatem aliquo modo manifestaverit. 53. Amentes et furiosi: 1) .·/ nativitate vel ante adep tum usum rationis baptizentur, ut infantes. 2) Ceteri, extra periculum mortis, non. nisi in lucidis intervallis velint bapti­ zari. 3) In periculo mortis baptizandi sunt, si antequam in­ sanirent desiderium ostenderunt. Idem dic de iis qui lethar­ go aut phrenesi laborant (c.754). Dubi.' amentis baptismus differendus est donec lucida in­ tervalla aut evoluta ratio dubium non abstulerint. Si vero ex­ spectatio impossibilis wl inutili^ fuerit, baptizetur sub conM Luco, <1.9 > 7 n.lJO 11 CPf, Tnstr. 15 * oct_ 1S83. XVII; Coi l<»06. « SO 25 ian., 10 m.m 1703, 10 apr 1861, 30 mart 18 8, ** 254.256.1213.1003. M La Ctoix, 1.6 p.l n.lôS * Ccîicot, SS; Cabptuo, 150. etc : Cul CPE I»· st’iuF.cicM x.52-55 59 ditione vel absolute, si pro modulo suo voluntatem baptismi habere existimetur. Si post usum rationis insaniit, idem di­ cendum est atque de certo amente. 54. Dubie baptizati rebaptizandi s»unt sub conditione. Ad id non tantae rationes dubitandi requiruntur in baptismo quantae in aliis sacramentis, propter illius necessitatem. Hinc baptizati ab obstetrice, medico, etc,, rebaptizentur, si ratio­ nabile dubium oritur de baptismi valore, secus non ", Item baptizandi sunt sub conditione ii de quibus rationabile du­ bium sit num sint baptizati. ut saepe transeuntes religionis prorsus ignari, de quibus id sciri nequit, et in ^ospitali iacent, etc. *·. In his casibus plerumque baptismus secreto con­ ferri expedit. Qui multo post baptismum incipiunt dubitare num rite baptizati sint a parocho vel obstetrice, scrupulos deponant, nisi sit ratio po­ sitiva dubitandi ; censendum enim est rem suo tempore, si neccsse fuit, rite examinatam fuisse. Natus ex catholicis, et inter catholi­ cos educatus, licet nullum exstet baptismi testimonium, iuxta phires non est baptizandus sub conditione, nisi in regione frequens sit pa­ rentum negligentia, facile differendo baptismum vel omittendo; at haec sola ratio, quod nullum exstet positivum testimonium, non suf­ ficit ad iterandum baptismum ante ordinationem (CPF 30 sept. 1848: Col. 1034). / De haereticis conversis cn decretum SO 20 nov. 1878: ° Inquiratur de valore baptismi in secta suscepti; ad id l. autem attendendum est non solum Rituale illius sectae, sed etiam factum in singulis casibus, i. e. quomodo fuerit baptis­ mus administratus. 2.° Si de valore certo constat, non sunt rebaptizandi, sed solum ad abiurationem et fidei professio­ nem admittendi. 3.1" Si constat cos non fuisse baptizatos aut baptismum fuisse nullum, baptizentur absolute. 4.° Tn dubio, sub conditione baptizandi sunt (Coi. CPF 1504). Episcopi germani praescribere solent rcbaptizationem. sub conditione, protestantium qui convertuntur 2*. Facilius admittitur valor baptismi a ministro schismatico collati (Recatillo, Casos 11,28). 55. leiunium commendatur tum adulto baptizando, tum ministro baptismi illius, ante huius collationem. Baptizatus statim missae assistat et communionem, recipiat, nisi graves urgentesque causae obsint (c.753). » a 31 CC 10 dec. 1682; 27 mart, 1683, CPF, Instr 23 iuh. 1830; col, 814. Regat illo, Casos 11,32-34. LehmkUHL, 25; Vacant, Dictionnaire de Theotopie Catholique Baptim . * 60 DE BAPTISMO Antiquissime eodem dic dabatur baptismus, confirmatio et Eucha­ ristia.—Sal baptismalis ieiunium eucharisticum non frangit. Ipsum ieiunium communioni necessarium non proprie praecipi­ tur. Decet utique caeremoniam baptismi missam et communionem eodem die compleri, sicut statuit Rilualc tit.2 c.4 n.52; “si hora sit congruens" (Vermef.RSCH, Epit. 11,39). 56. Confessio. — De obligatione confitendi peccata ante baptismum conditionatinn commissa non constat. Solet fieri confessio ante hunc baptismum, fieri potest post eum; sed absolutio debet dari post baptismum talem condicionata (SO 20 iul, 1859: Col. CPF 1178). De ritibus et caeremoniis Summarium: 1. Ritus in baptismo solcrnni.—2. In privato.—3. Nomen. 57. Ritus hic est modus specialis quo baptismus sus­ cipitur, secum ferens specialem disciplinam in aliis rebus. Cae­ remoniae singulae actiones, orationes, etc., quae in baptismo adhibentur. Baptismus solemnis est conferendus, nisi in periculo mor­ tis. Loci Ordinarius potest gravi de causa indulgere ut adul­ tus baptizetur caeremoniis baptismi infantis (c.755). Resolves. 1.· Mortale est extra necessitatem baptizare sine chrismatis et olei unctione. Nam haec habet specialem et gravem significationem. ° 2. Item sine aqua consecrata. At id probabiliter non est grave in baptismo privato, etsi a presbyter > vel diacono administretur. 3" Omissio unctionis salivae non censetur gravis; imo omitten­ da est quoties adest rationabilis causa munditiei, aut periculum mor­ bi contrahendi aut propagandi ’. Baptismus determinat ritum iuridicum ad quem quis per­ tinet (c. 98 § 1). Pertinet quisque ad ritum, non quo bapti­ zatus fuit, sed quo baptizari debuit2. 1. Proles ritu parentum est baptizanda (c.756 § 1). Adultus, ut puto, ritum eligere potest; nam proprio motu baptismum petere valet, et baptizari nequit nisi petat ; et ante baptismum legi ecclesiasticae de ritu non tenetur. 2. Si unus ex parentibus est orientalis, alter latinus, bap­ tizanda est ritu patris, nisi aliud iure speciali caveatur 2). ’ * C R't 14 ian l^l· AAS J6.28 CJ 16 apr 1919 AAS 11,479 ritl’s et caeremoniae, n.55-58 Sic pro italograecis, si pater est graecus, mater latina, libe­ rum est patri ut proles baptizetur graeco vel latino ritu. Ad latinum pertinent: romantts in toto 1ère Occidente vigens; ambrpsianus, in dioecesi Mediolanensi et in aliis paucis; tnosarabicus, in duabus paroeciis toletanis; braccarensis. Hi sunt potius ritus mere liturgici, non iuridici. Si alter ex parentibus pertinet ad rotnanum, alter ad alium latinum, norma supra data videtur servan­ da (c.20). 3. Si unus tantum sit catholicus, huius ritu baptizanda est proles 3). Aqua in baptismo solemni adhibenda debet esse ad hoc benedicta (n.35 ; c.757). Modus ablutionis ad valorem potest esse per infusionem, per immersionem aut per aspersionem, aut mixtus ex duobus prioribus (n.36.37 ; c.758), sed per aspersionem non licet. 58. Baptismus privatus: 1) licet in periculo mortis. Signa praecipua huius periculi in recens nato haec sunt: a) si nascitur sine vagitibus aut lacrimis, aut voce valde tenui plorat ; b) si debiliter respirat ; c) si apparet colore subviolacco (amoratado), praesertim in vultu ct capite; d) si partus fuit valde laboriosus, vel cum manipulatione fatigante; e) si crancum est valde blandum, suturae nimis apertae, aut aliae partes separatae (A. Munoyerro, 10). Baptismus privatus ministrari potest quoque quoties prae­ videtur impedimentum diu duraturum ne infans solemniter bapti­ zetur. Sic in missionibus aut in locis quo sacerdotes raro accedunt, infantes possunt a catcchistis aut aliis probis personis baptizari, ne periculo exponantur decedendi absque baptismo (CPF 16 ian. 1804. Coi. 675.593). · ?' < ‘ ' * Si confertur baptismus private a ministro qui ncc sacer­ dos ncc diaconus sit, ponantur sola necessaria ad validitatem ; si a sacerdote vel diacono, etiam; si tempus adsit, supplean­ tur caeremoniae quae baptismum sequuntur. Censetur obliga­ tio gravis (S. Ali·'., 144) ; quam primum adimplenda. 2) Extra periculum· mortis loci Ordinarius baptismum privatum permittere potest, tantum si agitur de haeretico in adulta aetate sub conditione baptizando. 3) Caeremoniae praetermissae quam primum in Ecclesia suppleantur, nisi in casu haeretici de quo supra (c.759). Sapiendae sunt caeremoniae ex baptismo infantium, si baptismus in infantia collatus fuit, etsi suppletio fiat in adul­ ta aetate; secus ex baptismo adultorum (C. Rît. d.2743). Si haereticus valide baptizatus convertitur, supplendae sunt, nisi iusta de causa aliud Ordinario loci videatur (Rit. t.2 c.3 n.12). 4. Cum iteratur sub conditione baptismus, caeremoniae. 62______________________ DE BAPTISMO si in priore omissae fuerunt, suppleantur ; si adhibitae, re­ peti vel omitti possunt (c.760). 59. Nomen baptismale. Ius illud eligendi pertinet ad parentes, patrinos, aliosve qui locum parentum tenent ; et in eorum defectu ad ministrum. Nomen imponendum baptizato curet parochus ut sit Chris­ tianum, quod si non obtinet, nomini a parentibus imposito addat nomen alicuius Sancti et utrumque in libro baptizatorum scribat (c.761). Christiana sunt : a) quae in martyrologiis et calendariis approbatis inveniuntur; b) communia inter familias Christia­ nas, licet ibi non inveniuntur, ut quaedam ex Antiquo Testa­ mento, Effraim, etc. Nomen Sancti alicuius non stricte prae­ cipitur; sed, ut ait Rituale t.2 c.l n.70; curet parochus ne obscena, fabulosa aut ridicula vel inanium deorum, vel im­ piorum aut ethnicorum hominum nomina imponantur ; sed potius, quatenus jieri potest, Sanctorum, quorum exemplis fideles ad pie vivendum excitentur et patrociniis protegan­ tur. Nomen baptismi mutari potest in confirmatione ct alias, etiam privata auctoritate, aiunt auctores ; at id caute fiat, ne confusio gignatur. In Hispania: 1.” Praefecti regesto civili curabunt ne imponan­ tur nomina abstracta, tendentiosa vel alia quae non sint in Sanctorali Romano pro catholicis; pro ceteris admittuntur nomina calen­ dariorum aliarum religionum, aut hominum illustrium antiquitatis. Semper, si de hispanis agatur, hispanicc consignentur. 2,° In nomi­ na ne convertantur cognomina (apcllidos) ct pseudonima. 3.° In tes­ timoniis anteriorum inscriptionum nativitatis in quibus hispani con­ signentur nomine lingua officiali hispana non expresso, hoc hispanice scribetur. 4° In inscriptione alienigenarum quibus nomen alia lingua distincta ab hispana imponatur, post nomen exterum versio eius hispana exprimetur’. CAPUT V 1 De patrinis Summarium: 1. Nodo, necessitas, numerus. -2. Conditiones ad valorem ac hceiutem.—3. Effectus. 60. Patrini snint quasi patres spirituales baptizati. Qui baptizatum c sacro fonte levant vel a ministro baptismi suscipiunt. 1 Ordo Miniat Tust. 18 matt 1Q3S. PATRINI. n.59-63 63 Pseudo Areopagita (s. 1\ ) morem adhibendi patrmos habet tam­ quam antiquam traditionem, eosque vocat manuduclores Tertullia­ nus illos appellat sponsores . * 61. Necessitas: a) In baptismo solcmni, quatenus fieri potest, adhibendus est patrimis. b) In privato, si facile habe­ ri queat; secus in supplendis caeremoniis, c) In iterato sub conditione, idem, si fieri potest, qui in priore forte affuit; secus non est necessarius (c.762.763). Rationem dat S. Thomas, 3, q.67 per baptismum assimilatur carnali, ct nutrice et paedagogo, ita in spirituali fide et vita Christiana instituat, quod agere non valent. a.7: Spiritualis regeneratio sicut in hac parvulus eget eget aliquo qui novitium in praelati aliis curis distenti 62. Numerus. Sit unus, licet diversi sexus a bapti­ zando, vel ad summum unus et una (c.764). Si unicus, expedit ut sit eiusdem sexus; ne contrahat im­ pedimentum matrimoniale. Si duo, sint vir et femina, ad si­ militudinem paternitatis naturalis. Non plures, ob eamdem rationem; ct ne impedimenta multiplicentur; et ne omnes praetermittant onera patrinatus ea alii aliis relinquentes. Resolves. 1Λ Praefertur unicus, permittuntur duo, prohibentur plures. 2. ° Si plures quam, duo admittantur, omnes erunt validi, ct cog­ nationem cum baptizando contrahent. Quidam parochi, ad vitandam parentum offensionem, admittunt apparenter plures, sed faciunt ut duo tantum tangant baptizandum. Haec ars adhiberi potest; saepe sufficiet non monere illos plures ut baptizandum tangant; hi enim ignorare solent hoc esse necessarium. Qui baptizandum non tetige­ runt, inscribi possunt, non ut patrini, sed ut testes. 3. " Ordinarius loci nequit licentiam dare ut plures duobus ad­ mittantur; neque ut ambo sint eiusdem sexus. Nisi forsan vi c.81 in casu urgenti. 4. ° Si in aliqua regione sit consuetudo centenaria aut immemo­ rabilis admittendi plures, haec tolerari potest, si Ordinarius non censeat prudens illam exstirpare nam non reprobatur (c.5). 5. ° Grave censetur omittere patrinum in baptismo solcmni. Sed ob defectum patrini non est omittendus nec immodice differendus baptismus solemnis. C.762 ait adhibendum esse quatenus fieri pos­ sit. Grave omittere illum in supplendis caeremoniis. Grave, adbibe­ re plures duobus (S. Ali·’., n.154). Sed hodie de hac gravitate du­ bitari potest, quia impedimentum cognationis spiritualis valde limita­ tus est (c.l079; Genicot, 71). 63. Conditiones. Ad validitatem: l.u Sil baptizatus, rationis usum assecutus, ct intentionem habeat id munus ge1 » Dr Ecclesiastica Hierarchia c.2: MI, De baft, c.l8: MI, 1,1330. 122,1075. 64 DE BAPTISMO rencli. 2.° Nulli sectae haereticae aut schismaticae addictus, nec sententia condemnatoria vel declaratoria excommunicatus aut infamis infamia iuris aut exclusus ab actibus legitimis ecclesiasticis; nec clericus depositus aut degradatus. 3? Non pater, mater aut coniux baptizandi. 4.° Sit designatus a bap­ tizando eiusve parentibus vel tutoribus, aut, his deficientibus, a ministro. 5° Baptizandum in actu baptismi per se vel pro­ curatorem physice tangat vel statim levet seu suscipiat de sa­ cro fonte aut de manibus baptizantis (c.765). Tangit generatim in baptismo per infusionem; levat, in baptismo per immersionem; suscipit, aliquando in utroque. Si parochus repellat patri nos designatos ab iis ad quos pertinet, et illi nihilominus baptizatum tangant, sunt vere patrini, nisi impedimentum dirimens obstet. Ad liceitalem: 1.” Actas 14 annorum inchoatorum, nisi aliud ministro iusta de causa videatur. 2." Ne sit ob noto­ rium delictum excommunicatus vel exclusus ab actibus legi­ timis, vel infamis infamia iuris, nec interdictus aut alias pu­ blice criminosus vel infamis infamia facti. lure communi non excluduntur qui praeceptum domini­ cale et paschale negligunt. Publice criminosi ex Rit. t.4 c.l n.8, ante a.1925 censeri possunt: meretrices, concubinarii, usurarii, magi, sortilegi, blasphemi et alii huiusmodi. Négligentes annuam confessio­ nem et communionem non sunt excludendi, nisi lex specia­ lis id statuat. Infames infamia facti et criminosi diversi in diversis re­ gionibus censentur, dc quo indicium ad loci Ordinarium spec­ tat (c.2293 § 3) ; sic de blasphemis vulgaribus in quibusdam regionibus, qui quasi · x inopinato blasphemant, forte mitius iudicandum est. 3.” Fidei rudimenta noverit. 4.° Ne sit in religione novitius vel professus, nisi necessitas urgeat et expressa habea­ tur licentia superioris, saltem localis. 5.* ’ Nec in sacris ordi­ nibus constitutus, nisi de expressa Ordinarii loci licentia (c.766). Minister ipse non expedit ut patrinum agat, canones sup­ ponunt distinctas personas esse patrinum et ministrum ; sed in rigore illud tolerari posset ; sed tunc minister patrinum agat per procuratorem (C. Rit. d.33O5). In dubio num quis valide aut licite possit patrinus ad­ mitti, parochus, si tempus suppetat, consulat Ordinarium (c.767). Secus casum ipse resolvat. TEMPUS ET LOCUS, n.63-66 65 in excludendis indignis cautus sit, ne forte alios offendat, aut sibi molestias gignat, vel maiora mala provocet ; cum gravi damno non tenetur indignos repellere; potest, si secus grave incommodum sequatur, cos admittere ut testes, omittendo quae patrini sunt. Fa­ cillime a tangendo infante repellitur qui ignorat illud esse necessa­ rium; passim sufficit cos non monere ut tangant. 64. Patrini per procuratorem. -Mos est in Hollandia ut, qui patrinum per se ipsum non agat, expressum manda­ tum alteri non det; sed baptizans vel baptizandi parentes alium invitent, qui nomine patrini absentis agat. Talis patri­ mis verus est, si hanc consuetudinem noscens vult eidem se accommodare. C. Sacram. 24 iul. 1925, sic respondens, in­ structionem dat qua officium patrini exaltat, et inculcat ut de eius momento ct obligationibus fideles edoceantur ; paro­ chi ne illegitimos patrinos admittant, et in inscriptione baptismali consignetur nomen patrini et procuratoris ( AAS 18,43). 65. Effectus.— l.u Cognatio spiritualis et impedimen­ tum dirimens matrimoniale: a) inter baptizatum et baptizan­ tem ; ά) inter baptizatum et patrinum (c.768) ; non inter bap­ tizatum ct procuratorem patrini... 2.° Obligatio patrini filium spiritualem sibi perpetuo commendatum habere, et eius vitam christianam procurare (c.769). Hac obligatione tenetur patrinus secundario; ideoque, si puer inter catholicos enutriatur, praesumere potest patrinus diligentiam parentum (S. Tu., 3 q.67 a.8). Cognatio oritur etiam ex baptismo privato. VermeERSCh, Ilpit. 50 et Perrères, n.981, dubitant; sed nulla est ratio du­ bitandi: a) c.768 generali modo loquitur; b) c.762.763 decla­ rant quando non contrahatur: in supplendis caeremoniis; et in baptismo iterato sub conditione, nisi idem fuerit patrinus in utroque. Sacerdos, collate baptismo, monere debet patrino de sus­ ceptis obligationibus et de contracta cognatione. CAPUT V I I De tempore et loco baptismi 66. Tempus, a) Infans quam primum baptizetur, et parochi ac concionatores frequenter fideles de hac gravi obli­ gatione commoneant. Constitutiones synodales praescribere THEO!,. MOR. 3 3 DE BAPTISMO 66 solent ne baptismus differatur ultra octo dies a nativitate. Gra­ vitas dilationis definiri non potest. Iuxta aliquos gravis est dilatio ultra 10 aut 11 dies, sine causa; iuxta alios non est gravis infra mensem aut duos menses, etc. (Vide Corona­ ta, 151). b) Baptismus privatus quovis tempore et loco ad­ ministrandus est. c) Solemnis quovis die administrari potest; sed, si de adulto agitur, decet secundum antiquissimum ritum ut. si fieri commode queat, administretur in pervigilio Paschatis et Pentecostes, praecipue in metropolitan is et cathedralibus ecclesiis (c.770-772). 67. Locus.— a) Baptismi privati, urgente necessitate, est quilibet, b) Solemnis, locus proprius est baptisterium (fons baptismatis ) in ecclesia vel oratorio publico constitutum (c.773). Quaevis ecclesia paroecialis fontem baptismalem habeat, revocato ac reprobato quovis contrario statuto, privilegio vel consuetudine, salvo hire cumulative aliis ecclesiis iam quae­ sito. Loci Ordinarius potest pro fidelium commoditate per­ mittere vel i ubere ut fons ponatur etiam in alia ecclesia vel oratorio publico intra fines paroeciae (c.774). Ecclesia quae ius fontis cumulativum habet cum aliis to­ tius civitatis ecclesiis paroecialibus, illud obtinet etiam cum ecclesiis paroecialibus novi ter erectis in civitate cum fonte baptismal!. At ius fontis cumulativum in posterum obtineri nequit ex consuetudine, quae corruptela dicenda est. Ecclesia vero quae ante Codicem habebat ius exclusivum prae aliis paroecialibus, iuxta c.774 ζ 1. nunc nonnisi ius cumulativum obtinet, salvo c.778, de inscriptione ’. Si ad ecclesiam paroecialem, aut ad aliam quae iure fon­ tis gaudeat, baptizandus propter distantiam aliave adiuncta sine gravi incommodo aut periculo accedere aut transferri nequeat, baptismus a parocho conferri potest et debet in pro­ xima ecclesia vel oratorio publico, intra fines paroeciae, licet baptismali fonte careant (c.775). Indicium de incommodo aut damno ad parochum spectat, sed res cum familia amice componenda est. In domibus privatis administrari potest: l.° Filiis aut ne­ potibus eorum qui actu tenent populorum principatum vel ius habent succedendi in throno, quoties isti id rite poposce­ rint. 2.° Aliis quibus id loci Ordinarius insta ac rationabili causa in casu extraordinario concesserit. In utroque casu con1 CI 12 nov. 1922: AAS 14,662. inscriptio. n.66-69 ferendus est in sacello domus aut saltem in alio decenti loco, et aqua baptismali dc more benedicta. Sine Ordinarii loci licentia, in singulis casibus data, non debet solemniter baptizari in domo privata infans, qui in pe­ riculo mortis non versatur, sed sine periculo ad ecclesiam transferri nequit. Ordinarii est casus extraordinarii gravita­ tem aestimare 2. Mortale est baptizare extra ecclesiam sine necessitate aut sine gravi incommodo aut privilegio (S. Alf., 142). CAPUT V1I1 De baptismi adnotatione et probatione Summarium: baptismi. 1. Adnotationis obligatio ac modus.-—2. Locus.— 3. Probatio 68. Inscriptio baptismi sedulo et sine mora fieri dc bet a parocho in libro baptizatorum, adnotatis: ministro, pa­ rentibus, patrinis (procuratore, si adfuit), loco ac die baptis­ mi (c.777 § 1). 69. Modus desumitur: a) ex Rituali 1952, append. part.4.a; Z?) ex usibus probatis; c) ex dispositionibus dioecesanis (c.470 § 1). Ubi de illegitimis agitur : a) nomen matris est inseren­ dum, si publice cius maternitas constet; vel ipsa sponte sua scripto vel coram duobus testibus id petat; b) nomen patris, si ipse eodem modo id a parocho requirat, vel ex publico authentico documento sit notus ; c) in ceteris casibus inscri­ batur natus tamquam filius patris ignoti vel ignotorum pa­ rentum (§2). Id applicatur non solum filiis naturalibus, sed etiam spu­ riis: incestuosis, sacrilegis, adulterinis. Sed nomina parentum ita inserenda sunt, ut omnis occasio infamiae vitetur; in ca­ sibus vero particularibus recurrendum est ad C. Concilii *. Quare licet unus petat inscriptionem nominis sui ac compartis, non ideo est inscribendum compartis nomen. Infamia constet cx (c 1813) ; si responsi CI 1 1 non erit, si publica est maternitas et simul paternitas documento publico authentico, ecclesiastico vel civili ambo inscriptionem petant, iuxta c.777,2. Unde sensus quoad spurios, idem videtur ac sensus canonis quoad C. Sacr. 22 iul 1925: AAS 17,452. C1C 14 iul. 1922: AAS 14,528; RECATILLO Interpretat. ci hinspr. n.365. 68 DE BAPTISMO illegitimos in genere. In casibus particularibus (dubiis) recurratur ad S. Sedem. Si nomina parentum scribantur, omnis locutio probrosa vitanda est, ne dicatur, v. gr., filius adulterinus Petri ct Paulae. Modus inscriptionis concretus posset ab Ordinario loci definiri : Ex. gr. N. filius N., et N., qui publice vel ex tali documento publico constant esse illius parentes ; vel quorum acta recognitionis in hoc archivo servantur; vel qui per scriptum in hoc archivo asservatum, petierunt suorum nominum adnotationem ; vel qui coram N. N. id petierunt. Si ex documento publico vel aliter constiterit parentes esse civiliter tantum unitos, baptizatus inscribatur: “filius N. et N. civiliter tan­ tum unitorum” (Poenit. 2 sept. 1870). Si infans sil expositus, exprimatur quo die, ubi et a quo repertus et quot dierum verissimiliter sit. Inscripto tamquam filio parentum ignotorum solent addi duo cognomina in loco communia, iuxta praxim ex iure ci­ vili desumpta. Inscripto tamquam filio patris ignoti, vel ig­ notae matris, apponuntur duo cognomina matris aut patris. Si baptismus fuit privatus, notetur nomen baptizantis, lo­ cus (in domo...), ct testis qui id referat. Notetur supplentia caeremoniarum, baptismus conditionatus vel iteratus. Alia adnotanda. In inscriptione baptismali, labente tem­ pore, adnotanda sunt, si locum habeant, confirmatio, subdiaconatus, professio solemnis, matrimonium. Prima, quia testi­ monium confirmationis cum testimonio baptismi saepe requi­ ritur: cetera, quia impedimentum matrimonii dirimens con­ stituunt (c.470 § 2). 70. Ubi inscribendus est baptizatus?—C.738 praeci­ pit ut quisque baptizetur a parocho proprio et in propria pa­ roecia ; et peregrinus, si commode et sine mora possit, ad paroeciam propriam transferatur baptizandus. C.778 statuit ut, si quis neque a proprio parocho nec eo praesente bapti­ zetur, baptizans quamprimum moneat parochum proprium baptizati ratione domicilii. Ad quid? ut hic parochus baptis­ mum in suo libro adnotet ; nam c.778 cadit sub rubrica de collati baptismi adnotatione. Hinc: Resolves. 1.” Si quis baptizetur in paroecia domicilii sui, privatim vel solcmniter, ibi inscribatur. ° 2. Si baptizatus fuit extra paroeciam domicilii, inscribatur in utraque paroecia: baptismi, et domicilii seu originis. Hoc deducitur ex Instruccione C. Sacram. 14 iun. 1941 n il de scrutinio ad matri­ monium (AAS 30,227). Sed si illegitime baptizatus fuit in aliena paroecia, parochus bap­ tismi iura stolae tradet parocho domicilii. Non debet aliquis alte­ rius odio praegravari (Reg. lur. 22 in Sexto). inscriptio, n.69-71 69 °3. Si baptizatus habet unam paroeciam quasidomicilii parentum et alteram domicilii, et baptizatur in paroecia quasidomicilii, in utra­ que inscribatur. 4Λ Si habet paroeciam domicilii ct quasidomicilii et extra eas baptizetur, inscribendus est in paroecia baptismi et domicilii. 5. ° Si parentes habent paroeciam quasidomicilii tantum et ibi baptizetur, ibi inscribatur baptismus. Si baptizetur extra eam, inscri­ batur in paroeciis baptismi ct quasidomicilii, quae est paroecia ori­ ginis, in defectu quasidomicilii (c.90 § 1). 6. ° Si habet duo domicilia et extra ea baptizetur, videtur inscri­ bendus ubi baptizatus fuit et in illa ex (pia ultimo discessit, cx ana­ logia c.1288. 7.·° Vagus inscribi debet ubi baptizetur, tantum (c.94 § 2). 71. Probatio baptismi praecipue fit per libros paroeciales; deinde per testes, Si nemini fiat praeiudicium, ut pro communione recipienda, sufficit unus omni exceptione maior, vel ipsius baptizati iusiurandum, si in adulta aetate baptiza­ tus fuit (c.779). Plenior requiritur, si alteri praeiudicari possit ; ut si inde nullitas matrimonii pendeat aut ius patronatus. Plena omni­ no, si investigatio fit in ordine ad novum baptismum confe­ rendum necne, aut ad sacros ordines suscipiendos 2.1 1 SO 28 nov. 1878; 21 feb. 1883: Coi. CPF 1504.1590 De confirmatione CAPUT I De notione, materia et forma Summarium: 1 Notio, effectus, materia et forma.—2. Minister.· 3. Subivo tum.—4. Ritus, tempus, locus.—5. Patrini.—6. Adnotatio ac probatio. Asskmani, Coder liturgicus· t.3. De confirmatione (Parisiis 1902); Bellar· mino, De sacramento confirmationis (cd. Vives) 111,588 s. (Paris 1870); D'Alès, De bapt. ct confirm, (Paris 1927); Capfello, De sacramentis vol.l cd.5.a (1945); Coronata, De sacramentis vol.l (1943); Lennekz, De sacramento con­ firmationis (Romae 1949); SolX Dc sacramentis baptismi ct confirmationis (Matriti 1953); Zerba, Commentarium in Décret, “Spiritus Sancti munera” (Romae 1947). 72. Confirmatio est sacramentum quo, per unctio­ nem chrismatis ct manus impositionem, sub praescripta ver­ borum forma in fronte baptizati, ab idoneo ministro facta, ei confertur Spiritus Sancti gratia et robur ad firmiter cre­ dendum et fidem strenue confitendam (c.780). Quod sit sacramentum definivit Tridcntinum scss.7 c.l contra protestantes. Quandonam a Christo fuerit institutum non constat : iuxta quosdam, quando Icsus post resurrectionem Apostolis contu­ lit plenitudinem potestatis episcopalis (lo. 20,21 s.) ; iuxta alios, in ultima cocna (14,16; 25,26 s.) ; probabilius institutio inchoata fuit in hac cum Christus discipulis promisit Spiritum Sanctum; completa post resurrectionem. De eo agitur in Act. Apost. 8,12-20; 19,1-6. 73. Effectus. Sunt: l.° Gratiae sanctificantis aug­ mentum, quia est sacramentum vivorum. 2.° Robur ad intre­ pidam fidei ct vitae Christianae professionem (gratia sacramentalis) ; est enim perfectio ct consummatio baptismi. 3.° Character, quo baptizatus militiae Christi adseribitur (c.732 § 1). 74. Materia, a) Rentola, chrisma ex oleo olivarum ct balsamo confectum ct ab Episcopo consecratum, etsi a pres­ bytero ex iure vel apostolico induito sacramentum ministre­ tur (c.781 § 1), NOTIO, MATERIA ET EORMA. N.72-74 71 Oleum olivarum ad valorem requiritur, quia est unicum proprie oleum *. Balsamum ad liceitatem saltem; iuxta plcrosque ad valo­ rem etiam, ex decreto pro Armenis, Eugenii IV, quo mate­ ria dicitur chrisma confectum ex oleo et balsamo. Dubitatur tamen quia Paulus IV et Pius V indis conces­ serunt privilegium utendi pro balsamo liquore qui ab illis balsamum vocatur, sed non est ; et quia usus balsami non ap­ paret ante s.vi, quamvis i ani antea oleum nomine chrismatis veniebat. Benedictio seu consecratio per Episcopum facta, iuxta communiorem sententiam traditione nixam, est ad valorem necessaria, ex decreto pro Armenis. et ex decretis SO circa oleum ad extremam unctionem. 13 ian. 1611, 14 sepi. 1842, 15 maii 1878: Col. CPF 956.1494. Simplex presbyter probabilius potest a R. Pontifice de­ legari ad chrisma consecrandum, sicut delegatur ad confir­ mandum 2. Specialis benedictio, qua constituatur materia confirma­ tionis propria, non constat esse de essentia. Materia licita est chrisma novum, i. c. in ('oena Domini praecedenti consecratum (c.734 § 1). Saltem in periculo mortis, deficiente chrismate speciali­ ter consecrato, potest confirmatio ministrari oleo catechume­ norum, cum de invaliditate huius non constet, ne moribun­ dus tanto bono careat. b) Proxima, seu applicatio materiae, est unctio chrisma­ tis in fronte per modum crucis, immediate, cum simultanea manus impositione facta fc.781 § 2}. Ad valorem reauiritur unctio—eaque per manum minis­ tri, non mediante instrumento, facta: secus deesset propria manus impositio3 ; probabilius in fronte ct per modum cru­ cis, ut postulant verba formae . Pauci theologi, levibus argu­ mentis, opinantur unctionem esse ritum accidentalem. Quam sententiam Benedictus XIV in medio relinquit4. Manus impositio prima, seu extensio manuum praevia unctioni, super omnes confirmandos, non est de valore 5. Es­ sentialis est secunda, quae singulis fit in ipsa unctione; non 3 9 * 4 Insoc. Ill, Decretal, 1.1 tit 16 c.l. Benfj). XIV, De Svnod. 1.7 c.8 n.l Act. 8,17; 19,5. Con’.t. Er qua I mart. 1756. SO 17 apr. 1872: Col. CPI· 1383. 72 PE CONFIRMATIONE ilia alia qua minister leviter faciem subiecti percutit (Innoc. Ill, I.C.). Unctio fieri debet, ad liccitatem tantum, pollice dextero; grave tamen non est si alio digito fiat, etiam sinistro (S. Λι,Ρ., 165). 75. Forma. —Ritu latino Signo te signo crucis et con­ firmo te chrismate salutis, in nomine Patris et Filii et Spiri­ tus Sancti. Atnen. In graeco: Signaculum doni Spiritus Sanc­ ti. Valeret alia aequivalens. Essentialia sunt verba confirmo te. De reliquis disputatur. De ministro Summarium: 1. Minister validitatis.—2. Pro moribundis.- 3. Minister licet· tatis.—I. Obligatio confirmandi, 76. Minister validitatis. -Ordinarius, i. e. vi ordina­ tionis, absque speciali commissione R. Pontificis, potestate munitus, est solus Episcopus consecratus. Definitum fuit a Trident, ses.7 c.3. Extraordinarius, presbyter cui iure com­ muni vel speciali S. Sedis induito facultas confirmandi con­ cessa sit (c.782 §1.2). Episcopus nequit valide hanc facul­ tatem presbytero conferre. Hoc constat ex decreto C. Sacram. 14 sept. 1946. Olim aliqui auctores graves, ut Hugo, Estius, negabant posse hanc potestantem presbytero conferri. Plerique, ut Sua­ rez, Bellarmino, etc., cum S. Thoma1 affirmarunt. Inspecta praxi, iam negari nequit. lix iure sunt ministri extraordinarii : a) Cardinales ubi­ que, sed cum onere inscribendi confirmatos. 6) Abbates, Prae­ lati nullius, Vicarii ac Praefecti Apostolici. sed intra suum territorium et durante munere tantum, idque ad valorem (§ 3). Idem dic de Pro Vicario et Pro Praefecto, ad quos vicariatus aut praefecturae cura devenerit iuxta c.309 (c.310. 294). Ex induito sunt ministri extraordinarii aliqui presbyte­ ri latini. praesertim missionarii, Hi, nisi in induito aliud ca­ veatur. valide confirmant solos fideles sui ritus (§ 4). Si pri­ 1 bi II <1.7 q.3 a.I q.· 3 MINISTER. N 74-77 73 vilegium sit locale, intra territorium possunt etiam extraneos continuare, nisi Ordinarius id expresse vetuerit (c.784). Ordinarii locorum Americae Latinae, secluso Vicario Ge­ nerali sine speciali mandato Episcopi sui, possunt deputare ad confirmationem sacerdotes, quatenus fieri potest in digni­ tate ecclesiastica constitutos, vel Vicarios foraneos; hon autem simplices sacerdotes commorantes in locis ubi illa adminis­ tranda fuerit2. Ex ritu suo generatim sunt ministri presbyteri orientales, qui statim post baptismum baptizatos confirmare solent; la­ tinos confirmare nequeunt (c.782 § 5); num possint valide disputatur; videntur valide posse. Presbyter sine potestate confirmans, suspendatur; limi­ tes potestatis excedens eadem ipso facto privatur (c.2365). 77. Ministri extraordinarii pro moribundis. Decre­ tum C. Sacram. 14 sept. 1946: AAS 38,349. Quinam sunt: 1. Parochi territoriales, id est, quorum paroeciae habent territorium determinatum et subditos ratio­ ne tantum domicilii vel quasidomicilii intra illud territorium. Sunt fere omnes. 2. Parochi personales mixti, seu qui habent territorium determinatum, et intra illud subditos non ratione domicilii vel quasidomicilii sed ex alio titulo, ut linguae, nationis, pro­ fessionis, etc. Sic in Hispania duae paroeciae mozarabicae Toleti ; S. Mariae de la Corticela Compostellae, ad quam per­ tinent alienigenae domicilium habentes in archipresbyteratu compostellano. Sic paucae paroeciae militares. Non sunt ministri parochi pure personales, seu qui de­ terminatum territorium non habent, sed solos subditos ratio­ ne linguae, nationis, etc. Nec cappellani militares. 3. E icar ii paroecialcs qui curam animarum excreent in paroecia pleno iure unita personae morali, ut capitulo cathedrali, monasteriis, etc. (c.471). In his paroeciis parochus est ipsa persona moralis, sed designandus est sacerdos qui eius nomine curam animarum exerceat exclusive. Vicarius hic est minister confirmationis. In Hispania tales non exsistunt; pa­ roecias sic incorporatas suppressit art.25 Concordati a.1851. 4. Vicarii oeconomi, seu qui regunt paroeciam vacan­ tem. 'Pales quoque sunt qui vocantur sirvientes seu cncargados de parroquia; nempe, sacerdotes qui, praeter paroeciam in qua1 1 C. Consist.. 26 mart. 10-10; AAS 41.IRO. Ad decennium. 74 DE CONFIRMATIONE resident, et quam regunt tamquam parochi vel oeconomi, vel qui aliud officium habent ut vicarii cooperatoris, professoris in seminario, etc., aliam vacantem administrant, cum omni­ bus iuribus et officiis parochi quoad curam animarum; et solo nomine oeconomi carent, ne eis detur tota oeconomorum pen­ sio. Et vicarius cooperator vel parochus vicinior, qui iuxta c.472, n.2, regimen paroeciae vacantis assumunt usque ad des ignation em oecon omi ? Negant aliqui, ut P. Iacinthus Fernandez 3 ; quia a) Hi non sunt vicarii oeconomi ; nam in c.472 n.2 contraponuntur vicario oeconomo, de quo in n.l. b) Horum regimen est om­ nino interinale. Rcsp. a) Ille vicarius cooperator vel parochus vicinior, de quo n.2, est verus oeconomus designatus a i ure; dum oeco­ nomus, de quo n.l, est nominatus ab homine per decretum Ordinarii loci. In hoc tantum differunt, nam etiam illi de quibus n.2 regimen paroeciae assumunt absque restrictione. b) Oeconomus a iure est utique interimis ; at etiam oeco­ nomus ab homine, qui ex mente c.l 55.458 durare debet quam minimum. Quare, nostra sententia, talem potestatem habet etiam oeconomus a iure; qui aliunde diu durare potest, nec aequum est ut paroecia maneat hac in re tamdiu derelicta. 5. Sacerdotes quibus exclusive et stabiliter commissa sit in certo territorio, et cum determinata ecclesia, plena anima­ rum cura, cum omnibus parochorum iuribus et officiis. Hi sacerdotes nullo speciali nomine designantur in decre­ to. Hinc opiniones diversae. Nostra sententia includuntur: 1) Qui regunt territorium nullius paroeciae, cum plena et cxclusiva animarum cura et omnibus parochorum iuribus. Qui casus rarissimus est in re­ gionibus hierarchiac ordinariae. Tales sunt qui curam habent vicariae perpetuae constitu­ tae ex terrritorio dismembrato a paroecia et ab eadem non dependenti; quae ab Episcopo constitui potest (c.1427). 2) Ficarius substitutus parochi absentis, et adiutor im­ potentis (c.474.475). Hi a multis excluduntur, quia non memorantur in decre­ to proprio nomine, quod in iure habent, cum tamen memo­ rentur oeconomi. Nobis autem cum aliis videntur posse in­ cludi sub littera c). Nam o) Plenam animarum curam gerunt Rru. Ζι-γ/όη. de Der. Can. (1047) p 650» minister extraordinarius, n.77-78 in territorio paroeciae ; quod dum munus suum obeunt, cen­ seri potest territorium eorum proprium, in quo jurisdictio­ nem ordinariam vicariam habent, cum sua ecclesia paroeciali. Adiutores intel ligo eos qui in omnibus parochi impotentis vicem gerunt, b) Curam habent modo iuridice stabili; quia eam gerunt vi officii ecclesiastici, cum potestate ordinaria, quamvis haec de facto forsan non diu duret, c) Curam ha­ bent modo qui dici potest exclusivus. Nam etsi parochus de iure suam jurisdictionem conservat; de facto, dum abest, cu­ ram animarum non habet, siquidem eam neque exercet neque exercere potest. Et simile quid dicas de parocho impotente. Et ad effectum nostrum non posse curam exercere perinde est atque eam non habere. E contra substitutus et adiutor, dum munus suum obeunt, curam habent de iure, et de facto exclusive. Eamque cum omnibus iuribus et officiis parochorum. Nam clausula haec moraliter sumenda est : quamvis eis desit ali­ quod ius, ut ad fructus beneficii; vel aliquod officium, ut missae pro populo; moraliter et humane intelliguntur habere omnia iura et officia parochorum quoad animarum curam. De substituto id dicit c.474; de adiutore c.475 § 2. Missa pro populo non incumbit substituto, at potest ei committi a pa­ rocho absente, et debet ei et non alii committi, si parochus eam non applicet. Parochus autem impotens missam celebran­ di, obvie debet eam suo adiutori committere, addita retribu­ tione. Quamvis decretum non nominat vicarium substitutum et adiutorem, si tamen cis aptatur littera c) eiusdem, quare ex­ cludantur? Voluntas legislatoris est ut nullum sit territorium in quo moribundi carcant ministro extraordinario confirma­ tionis. Tam vero saepe eo carerent, nisi sub littera c) venirent substitutus et adiutor. Nam ex eodem decreto delegari non possunt a parocho neque ab Episcopo. 78. Non sunt ministri extraordinarii : 1. Vicarius cooperator paroeciae, quae oh multitudinem fidelium aliasvc causas nequit bene administrari a solo parocho (c.476). Neque etiam cooperator vica­ riae sic dictae coadiutoriae independentis ; filialis, subsidiariae ali­ cuius paroeciae (ayuda de parroquia), si hae sunt portio territorii paroecialis; etsi cooperator in eis habeat omnes parochi facultates. Nam caret territorio proprio, siquidem ad paroeciam pertinet, et pa­ rochus in cis jurisdictionem retinet, cumulative quidem cum coope­ ratore; idcoqnc ipse parochus potest ibi confirmare 2. Neque Vicarius Generalis et Capitularis sunt ministri ex­ traordinarii, qui quamvis locorum Ordinarii sunt fcl98 § 2), non tamen recensentur in decreto. 76 DE CONFIRMATIONE 3. Neque cappellani sen· redores locorum piorum a parochi cura subductorum, ut hospitalis, collegii etc. etsi plena potestate paroeciali sint praediti. Ob camdetn rationem sic C. Sacram. 30 dec. 1946 .* 4. Neque rector Seminani, quamvis hoc est exemptum a jurisdic­ tione parochiali, et in eo parochi officio fungitur rector, excepta materia matrimoniali (c.1368). Decretum cum inter ministros con­ firmationis non recenset; ob idem. 5. Neque superior communitatis religiosae, etsi exemptae. Quamvis curam animarum habet erga omnes qui intra suam domum diu noctuque degunt (c.514 § 1). 6. Neque cappellani castrenses. C. Sacram. 2 ian. 1947 respondit: non expedire ut eis tribuatur confirmandi facul­ tas (Zerba, p.46). Tamen facultatem eisdem concessit ad biennium C. Con­ sist. rescrip. 23 iun. 1952®. In adiunctis de quibus decret. 14 sept. 1946, pro toto orbe conceditur: a) cappcllanis stabiliter a Vicario constitutis, ut confirmare possint personaliter; b) suos subditos in periculo mortis ob infirmitatem ; c) hac facultate uti licet tantum ubi nec Episcopus nec parochus loci haberi possit; d) si plures sunt cappellani stabiles, hoc conceditur primo; e) serventur ceterae clausulae memorati decreti ; praesertim illa dc rela­ tione quotannis mittenda a Vicario Congregationi Consistoriali. Brevi: Mens legislatoris hac formula condensari potest: Ut in omni territorio parocciali aut nullius paroeciae sit semper sacerdos facultate confirmandi moribundos praeditus; et hic unicus. 79. Minister extraordinarius pro moribundis in mis­ sionibus.—Pius XU per CPF 18 dec. 1947: AAS 40,41 concessit omnibus Ordinariis locorum a ÇFF dependentibus, ut sine praeiudicio ceterorum indultorum, quibus in re fru­ untur, tribuere valeant omnibus sacerdotibus sibi subditis, curamque animarum gerentibus, facultatem valide confirman­ di fideles exstantes intra fines missionalis circumscriptionis, in periculo mortis; necnon licite in ipso loco residentiae Epi­ scopi, absente tamen quolibet Episcopo vel legimite impedito, servata formula Ritualis. In terris missionum decretum CPF non concedit directe ct im­ mediate quasi parochis aliisvc potestatem confirmandi cos qui ver­ santur in periculo mortis ob infirmitatem; sed Ordinariis permittit ut talem facultatem cis tribuant. E contra, decretum C. Sacram, dc quo supra, directe constituit ministros confirmationis extraordi­ narios. 4 Zerba, Cammrnl. im Decret. "Spiritus Sancti jnuncra” p.54 (Romae 1946). Λ Bolet, dc Ia Jurtsd. Castr. (1952) n.ll p.7 minister extraordinarius, n.78-81 77 Ordinarii locorum in terris missionum sunt Vicarii et Prefect! Apostolici, et Episcopi dioecesium Congregationi P. F. subiectorum; eorum Vicarii Generales, et qui eis interim in regimine succedunt ex iurc vel probatis constitutionibus. Non autem Superiores Maio­ res religionum (c.198). Hi locorum Ordinarii vi praesentis decreti facultatem confirman­ di largiri possunt cuivis sacerdoti qui simul : a) sit subditus conce­ dentis, et b) curam animarum gerat. Hanc habent: a) quasi parochi; b) eorum vicarii substituti in ab­ sentiis, et supplentes in morbo vel similibus. Talem interpretationem suadent verba decreti: “omnibus... cu­ ramque animorum gerentibus”. Si voluisset comprehendere solos quasiparochos, verbum cxclusivum adhibuisset, v. gr., dumtaxat, sicut fecit C. Sacram. Praeterea mens Papae fuit largiri pro Missioni­ bus aequales et ampliores facultates quam pro ceteris regionibus. c) Nec exaggeratum videtur quod possint Ordinarii potestatem tribuerc vicariis cooperatoribus quasiparochorum ; nam et ipsi cu­ ram gerunt animarum, etsi non plenam; praesens decretum plenam non exigit, sicut requirit C. Sacram. Hoc confirmatur responso CPF 12 apr. 1933. Quaesitum fuerat utrum facultate data Ordinariis sinensibus 31 aug. 1908 ad dispensandum super forma matrimonii in casibus verae necessitatis cum potestate eam subdelegandi etiam habitualiter missionum rectoribus, sub his verbis veniant etiam vicarii cooperatores quasiparochorum. Responsum fuit: affirmative'1. Si in dioecesibus incipientibus CPF subiectis erectae fuerint ve­ rae paroeciae, diceremus Ordinarios posse facultatem confirmandi tribuerc parochis et vicariis paroecialibus etiam cooperatoribus. 80. Minister extraordinarius pro orientalibus (CEO 1 mai 1948: AAS 40.422). Pius XII concessit ut, quoties presbyter latinus ex induito possit valide ac licite confirmare latinos, valeat quoque orientales confirmare, quorum cura sibi commissa permaneat, iuxta Const. Orientalium dignitas, 30 nov. 1894 a.9 quae statuit: Orientalis extra suum patriarchatum commorans, sub administratione sit cleri latini. Dum­ modo constet orientalem non fuisse confirmatum immediate post baptismum, ut mos est. Idem valeat quoties confirmatio conferri possit ad nor­ mam decreti C. Sacramentorum 14 sept. 1946, pro iis qui in mortis periculo versantur. 81. Subiectum passivum, quoad ministrum extraor­ dinarium. — Potestas concessa a C. Sacram. 1. Est mere territorialis. Minister nequit ea valide uti extra suum territorium, ne erga suos quidem subditos (n.2). Potest autem intra suum territorium confirmare etiam in locis exemptis; etiam non subditos, ut vagos, peregrinos, regulares, etc. 9 Syllogc documentorum S. C. dc Prop. Fid. nJ 77. 78 DP. confirmations 2. Exerceri potest solum erga infirmos cuiusvis aetatis qui ob morbum gravem inveniuntur in vero periculo mortis. Non ergo circa sanos, qui ex causa externa in tali pericu­ lo sunt, v. gr. ob praelium, naufragium. Periculum mortis est illud rerum discrimen, in quo cum quis constitutus est ipsum et superesse et occumbere posse utrumque est vere graviterque probabile 7. Infirmitati aequiparatur senectus, in qua sit periculum mortis ex consumptione. Senectus, ipsa est morbus; et ita tali seni ministrari potest extrema unctio (c.940 § 1). Poteritne minister extraordinarius confirmare foetum praematurum, qui ob insufficientem evolutionem versatur in periculo mortis? Negant quidam, quia hic non est in mortis periculo ex morbo. Sed affirmandum est; quid enim differt inter senem qui ex consumptione moritur, et infantem qui moritur eo quod non possit functiones vitales exercere ex insufficienti evolutione? Talis gravitas mortis aestimanda est prudenti indicio me­ dici aut parochi aut alius experti. 3. Erga eos qui in vero mortis periculo sunt constituti c.r quo decessuri praevideantur. Haec postrema verba primo intuitu exigere videntur maius mortis periculum eo quod suf­ ficit ad ministrandum Viaticum et extremam unctionem ; vi­ delicet, periculum proximum et imminens, in quo mors prae­ videtur certa At cum Zerba, p.62. et aliis putamus verba illa ex usu aequivalere aliis a Codice usitatis in similibus: "urgente mortis periculo” (c.1043.1044.1046) ; et tandem pu­ tamus sufficere tale mortis periculum quod ad Viaticum et extremam unctionem sufficit. Hoc confirmari videtur ex n.6, ubi dicitur in annotatio­ ne confirmationis notandum: collata fuit... "urgente mortis periculo”. In terris missionum quoad subicctum confirmandum eadem statuit CPF. Orientales sub cura cleri latini possunt confirmari a pres­ bytero latino, qui latinos confirmare valeat: dummodo constet orientalem non fuisse confirmatum immediate post baptis­ mum (n.80). 1’ Confirmare potest minister extraordinarius homi­ nem qui operationem chirurgicam periculosam subiturus est? Quaeres. τ ftmm, 7'hffll. Mor, T.33, ____________________ MINISTER EXTRAORDINARIUS. N.81-82________________ 79 R. Si operatio procedit ex morbo gravi qui iam ex sc mortis peripulum constituat, affirmative; slcus non. Notandum. Etsi non potest ille confirmare cos qui versantur in mortis periculo ex causa extrinseca, v. gr., milites praelium ag­ gressuros, reos morte plectendos; at potest postquam hi iam ictum mortalem acceperunt ; ex tunc enim in mortis periculo versantur cx morbo. Qui definitur: "habitus cuiusque corporis contra natu­ ram, qui cius usum deteriorem facit ’. Quaeres. 2.° Valebit confirmatio, si periculum mortis obiectivc non erat; sed a ministro putatum est exsistere? R. Si cx circumstantiis sine temeritate hoc aestimet, valide ac liciti confirmavit. Hoc critérium observatur in aliis materiis Con­ trarium esset multis anxietatibus obnoxium 82. Absentia Episcopi. — C. Satram. n.3 facultatem concedit hac conditione: dm tun odo Episcopus... haberi non possit vel legitime impediatur...” Hac restrictione vult ut fideles magni faciant confirma­ tionem ; siquidem, quoad fieri possit, non nisi ab Episcopo ministrari valet. Impossibilitas vel impedimentum ut Episcopus confirmet potest esse physica, ut distantia, morbus, labor, sumptus,v. gr. currus locandi ad adeundum infirmum, etsi non multum dis­ tantem ; vel moralis, ut respectus quidam qui Episcopum re­ trahant ad infirmum adeundum; v. gr. odium quod sibi pa­ raret, si alios adeat, alios non ; repugnantia aut timor reverentialis aegroti huiusve familiae quod veniat ad se Episco­ pus ipse. Nam impossibilitas vel impedimentum, ut puto, se habere possunt ex parte Episcopi aut infirmi eiusve fami­ liae; sicut declaravit CI 3 mai i 1945 de gravi incommodo ad celebrandum matrimonium forma extraordinaria (AAS 37, 149). Impossibilitas potest esse absoluta vel relativa seu nota­ bilis difficultas. Impedimentum sit verum et notabile. Quae omnia moraliter et prudenter aestimanda sunt. In dubio de existentia aut sufficientia impedimenti aut incom­ modi, valide ac licite confirmat sacerdos; sicut de dispensa­ tione in dubio de existentia causae statuit c.84 § 2. Gencratim, ut puto, saltem in Hispania exsistit talis im­ possibilitas aut difficultas habendi Episcopum; et hic impe­ dimentum habet ad confirmandum in domo infirmi, ob suos labores, etc. Idquc etiam in ipsa sede episcopali. Nam hu­ cusque Episcopi non se putarunt obligatos ad confirmandos 1 Aulus Grlxus 1 4,2 ex Labeone. 80 DE CONFIRMATIONE moribundos, ct de facto eos non confirmabant, abs dubio quia sufficienter impeditos se censebant. Praesens decretum non imponit eis maiorem obligationem. Ergo nunc possunt generatim se aestimare legitime impeditos. Imo, nunc minus incommodum eos excusat ; nam antea si Episcopus non confirmabat moribundum, hic moriebatur sine confirmatione; nunc autem potest a parocho confirmari. Quod diximus roboratur a gravissimis auctoribus antiquis, ut La Croix, Lugo, Salmanticensibus ; iuxta quos, non pec­ cat Episcopus qui moribundum non confirmat, quia excusa­ tur incommodo et usu communi (S. Alf., 173). Idem tenent moderni". Nam si Episcopus alios confirmat, alios non, motivum praebet scandali; et si vult omnibus satisfacere, grave onus sibi imponit. Merito tamen ait Cappello 200 consideran­ da esse adiuncta. Si enim moribundus degit prope domum episcopalem, ita ut Episcopus absque incommodo possit illuc ire ad confirmandum, quis dicet eum ne sub levi quidem te­ neri ? Quaeret. Dcbebitne parochus in singulis casibus Episcopum in­ terrogare an possit infirmum confirmare? R. Extra civitatem episcopalem plerumque non, quia manifes­ tum erit impedimentum Episcopi. Intra illam saepe neque etiam; v. gr., si notorium est quod sit absens, aeger, impeditus. Alias Episcopus ipse normas dare potest, quibus indicet quandonam possit vocari, quandonam non. Si has normas non dederit, consuetudo quam idem statuat eundi vel secus ad infirmos confirmandos nor­ mas dare potest ad cum vocandum vel non. Si vocatus se excuset, parochus confirmare potest, causam ex­ cusationis non indagando. Necessitas confirmandi infirmos multum minueretur, saltem in urbe episcopali, si Episcopus frequenter administraret confirmatio­ nes generales ; ac parochi patresque familias curarent ut fideles et filii tunc confirmarentur. Quaestio. Clausula dummodo Episcopus... haberi noti possit...'’ continet conditionem ad valorem confirmationis a parocho administratae, an ad solam liccitatem? Plerique asserunt absentiam Episcopi requiri ad valorem ; quia ex c.39 particulae si, dummodo, etc., essentiales sunt ad rescriptorum valorem. Nos sentimus particulam dummodo decreti afficere solavi liccitatem. Nam n.2 statuitur potestas ministri extraordinarii eiusque limites; xi ciusmodi mandati limites (praecedentes) praeter­ grediantur, probe sciant se... sacramentum nullum conficere. • Lchmkvhl. 11,173; Noldik, III.90. MINISTER EXTRAORDINARIUS, n.82-83 ftl Deinde η.3 usus huius potestatis regulatur dicendo: “Hac fa­ cultate uti possunt... dummodo Episcopus... haberi non pos­ sit..." lam vero usus potestatis potest esse licitus, simpliciter illi­ citus, vel invalidus. Ad usum licitum requiritur Episcopi ab­ sentia, ita ut si parochus confirmet cum possit Episcopus confirmare, illius actus sit illicitus. Eritne invalidus? N.3 non adhibet clausulam irritantem, sicut talem adhibet n.2. Ergo particula dummodo non afficit sacramenti valorem. Verba non possunt et similia in se sunt ambiguae signi­ ficationis, ait VermEERSCH 10 significare possunt impedimen­ tum dirimens, quod actum reddat nullum, aut simplicem pro­ hibitionem, quae illicitum tantum faciat. lam vero verba illa, nisi aliud constet, habenda sunt mere prohibitive, non irri­ tantia (c.l 1.1680), Confirmatur ex decreto CPF. Nam indicatis duabus con­ ditionibus ut sacerdos valide confirmet, nempe quod subiectum confirmandum versetur intra territorium confirmantis; et in mortis periculo, addit: “necnon licite (confirmant) in ipso loco residentiae Episcopi, absente tamen quolibet Episco­ po vel legitime impedito”. 83. Supplet Ecclesia potestatem confirmandi in du­ bio positivo ct probabili de potestate, v. gr. num vicarius substitutus et adiutor possint confirmare; num sacerdos con­ firmare possit valide, quoties periculum mortis adsit suffi­ ciens ad ministrandam extremam unctionem : an etsi Episco­ pus illegitime praetermittatur, etc. ? Fere omnes id negant, quia c.209 solum dicit “supplet jurisdictionem". Ergo non potestatem ordinis. Nos putamus Ecclesiam supplere potestatem confirman­ di ; quia a) haec potestas quae ab Ecclesia datur presbyteris pertinet ad potestatem iurisdictionis vel administrativam. b) Etiam potestatem ordinis quae ab Ecclesia dependeat, sup­ plet ipsa. a) Ex communi doctrina quando Papa dat presbytero potestatem confirmandi, exercet actus potestatis iurisdictio­ nis, non ordinis. Sic v. gr. SüÂREZ 11 et BENEDICTUS XIV, De Synodo 1.7 c.8 n.7. Et per hunc actum non confert presbytero ullam potesta­ tem ordinis, sed solius iurisdictionis vel ah'ministrationis. 10 11 1,623 crl 6.* (1949); Regat illo, htstü. 1,715. De con/inn. a. 11 sect.2 n.15. κ , 82 DE CONFIRMATIONE Nam, omnes fere sententiae in hoc conveniunt quod simplex sacerdos in ordinatione prcsbyterali accipit potestatem con­ firmandi. Et haec potestas ordinis est plena; sed ut eam va­ lide exerceat presbyter eget commissione Papae, quae nihil ei addit potestatis ordinis, sed solius iurisdictionis12 ; et so­ lum relinquit presbytero liberum exercitium potestatis confir­ mandi quam in ordinatione acceperat13*; aut tollit prohibitio­ nem ea utendi “. Quae cum ita sint, non videmus quare non suppleat Ec­ clesia potestatem confirmandi. Doctrinam nostram adoptavit Onclin 15. b) At demus facultatem confirmandi a Papa presbyte­ ro concessam reduci ad potestatem ordinis; nonne supplebit Ecclesia? Hoc sentimus. Nam mens Ecclesiae et bonum publicum hanc supplen­ dam suadent. Ecclesia supplet iurisdictioncm poenitentialem et licentiam assistendi matrimonio, ad vitandas administrationes nullas sacramentorum, cum publico animarum damno; et ut minister, qui habeat iurisdictioncm dubiam, possit tran­ quille agere. I lae rationes suadent supplentiam potestatis con­ firmandi, quae ab Ecclesia dependet, in dubio. Exigere fa­ cultatem certam nimis rigidum videtur. Hoc declaravit CIC 26 mart. 1952 de potestate dominativa, et de potestate assistendi matrimonio (AAS 44,497). 84. Minister liceitatis. Episcopus in suo territorio licite confirmat etiam extraneos, nisi horum Ordinarius id expresse vetuerit. In alieno proprios subditos tantum et privatim, et sine baculo ct mitra ; extraneos, de licentia Ordina­ rii loci saltem rationabiliter praesumpta (c.783). Administratio solemnis est quae fit cum baculo et mitra; privata fit sine his, cum rochctto ct stola, aut saltem stola tantum. 85. Obligatio confirmandi. Episcopus tenetur confir­ mare suos subditos rationabiliter petentes, praesertim in vi­ sitatione pastorali. Item sacerdos facultate praeditus. Ordina­ rius legitime impeditus aut potestate carens, confirmationem procurare debet ; quoad fieri possit saltem singulis quinquenCoVAlRUBtAS» Tartar, qitacst. 1.1 c.10 n.6; Bellarmino, Controv. 1.2 c.l2; Toledo /n 5*. Them. t.4 p.130 coi.2 (187^) etc. u Gasparri De Sacra ordin. 11,799 (1894). H De Smet, De sacram. 1.3 c 5 n.401. u Ef/irm. ThccJ. Lovanicn. (1949) p.345-8. 12 SUBÎECÏUM. N. 83-86 83 niisi Si hoc graviter neglexerit, denuntiandus est S. Sedi a Metropolita (c.785). Graviter peccat Episcopus, si diu confirmationem negligit, quia subditos magno bono privat. Sic S. Alfonsus, 175. cum omnibus, qui deinde ad quaestionem : Λη peccet gravi­ ter si moribundum non confirmet, respondet cum La Croix, Escobar, Lugo, Salmanticensibus, nullo modo eum peccare ; nam excusatur incommodo et praxi communi. Hodie gravi­ tas obligationis in Episcopo minui videtur, quia in mortis periculo possunt parochi confirmare. Cappello, 200, opinatur peccare per se Episcopum gra­ viter, si diu v. gr. per quinquennium, confirmationem negligit ; si intra quinquenium leviter; quod infertur ex sanctione c.785 § 4. Idem tenet de presbytero privilegiato. Qua obligatione tenetur parochus moribundos confirman­ di legitime petentes? Si sibi proponeret nullum confirmare aut id habitualiter negligeret, graviter peccaret. Si solum in aliquo casu, culpam gravem non putarem ex supra dictis a S. Alfonso. Ipse Cappello ait : presbyter facultate praeditus tenetur sub levi confirmare rationabiliter petentes, si commo­ de possit, et nequeat confirmatio in proximum differri. De gravi arguere non auderemus parochum, qui in casu aliquo particulari administrationem moribundo negligeret. Pueri, rudes et forte alii moribundi confirmationem non petent ; tunc parochus eis suggeret voluntatem sacramentum hoc recipiendi. Quod c.787 indicat. At quoniam dc obligatio­ ne gravi recipiendi confirmationem non constat, abstineat ab inculcanda tali obligatione. Curabit quoque fideles instruere de potestate quam nunc Papa parochis concedit, ut moribundi confirmentur. CAPUT III De subiecto Summarium: 1. tum.—3. Actas. Subiectum capax. 2. Obligatio suscipiendi hoc sacramen­ 86. Subiectum incapax est homo non baptizatus. Capax validae susceptionis, omnis et solus baptizatus non­ dum confirmatus, qui debitam habeat intentionem (si est adul­ tus) ; licitae et fructuosae receptionis, baptizatus, catholicus^ 84 DE CONFIRMATIONE in statu gratiae, ct si usu rationis pollet, sufficienter instruc­ tus (c.786). Instructio respicit fidei rudimenta ct ea quae ad substan­ tiam et effectum sacramenti attinent. Parochus specialem catechesim de confirmatione quotannis habere debet (c.1330,1,0). Nisi haec rarius administretur. Ministri est moribundum pro eius captu edocere de his quae scitu sunt necessaria, intentionem aliquam suscitando percipiendi hoc sacramentum. Hi, ad quos spectat, curare de­ bent ut, si convaluerit, instruatur circa fidei mysteria, natu­ ram ct effectum eiusdem sacramenti {Instr, n.5). Perpetuo amentes licite et fructuose confirmantur, licet sacramentum non petierint quando erant sui compotes ; nam in professione vitae Christianae petitio seu voluntas illius con­ tinetur; et status gratiae praesumitur, nisi contrarium vehe­ menter suadeatur. 87. Obligatio suscipiendi sacramentum. — Confirma­ tio non est de necessitate medii ad salutem ; neque de praecep­ to divino aut ecclesiastico gravi eam suscipiendi constat (Ferkeres, 341), utique de levi: Nemini licet hoc sacramentum oblata occasione negligere. Ob magna bona quibus se privat. Imo parochi curent ut fideles opportuno tempore illud reci­ piant (c.787). Cum de gravi obligatione suscipiendi hoc sacramentum non con­ stet, non est de ea sermo faciendus; si quis dubie sit confirmatus, aut ob aetatem provectam pudore deterreatur a confirmatione pe­ tenda, potius consiliis ad eam est adhortandus. Haec requiritur ad tonsuram et ingressum in novitiatum; suadetur ad matrimonium (c.974 § 1 n.l ; 544.1021 § 2). Per se sub conditione debet iterari, si prudens dubium sit de receptione aut de valore (c.732 § 2). 88. Aetas. Valide suscipi potest confirmatio a na­ tivitate. supposito baptismo. Primis saeculis una cum baptis­ mo conferebatur confirmatio. In Ecclesia gracca confirmari solent infantes statim post baptismum. In latina confirmari possunt ante septemnium in periculo mortis, vel ob graves causas, iudicio ministri. Secus convenienter differatur con­ firmatio ad septimum circiter annum (c.788). CI 16 iun. 1931 declaravit ante septennium, i. e. ante usum rationis, non posse confirmationem administrari, nisi in ca­ sibus in Codice exceptis. C. Sacram, tamen 30 iun. 1932 ap­ probavit consuetudinem in Hispania et alibi, praesertim in RITUS, LOCUS, TEMPUS, N.86-91 85 America latina, vigentem, confirmandi pueros ante septen­ nium, et quandoque statim post baptismum ; ad mentem. Mens est ut, ubi potest confirmatio ad septennium differri, quin obstent graves causae, ad normam c.788, contrariam consue­ tudinem inducentes, fideles edoceantur de lege communi Ec­ clesiae, praemissa instructione catechetica. Et quamvis opor­ tet ut pueri primam communionem non recipiant, nisi iam confirmati; non tamen arcendi sunt a communione, si ad an­ nos discretionis pervenerint, quamvis nondum confirmati sint (AAS 23,353; 24,271). Nequit Episcopus prohibere ne confirmentur pueri ante aetatem decem annorum (CIC 26 mart. 1952 : AAS 44,496). CAPUT IV De ritu, tempore ac loco 89. Ritus. Describitur in Pontificali. Observandus a simplicc presbytero, in Rituali (1952) t.3 c.2. Episcopus ex quavis iusta causa confirmare potest sine mitra et baculo, cum solo rochetto et stola, imo cum stola tantum. Presbyter nequit insignia pontificalia adhibere, sed solum vestes sacerdotales, aut saltem alba vel rochetto et sto­ la (SO 12 feb. 1851). Caeremoniae per se generating obligant sub gravi, nisi quae sunt minoris momenti, ut alapa (S. Ai.f., 184). Confirmandi, si phires sint, adsint primae manuum im­ positioni seu extensioni, ncc nisi expleto ritu discedant (c.789). Benedictio finalis, quae datur postquam omnes con­ firmati sunt, non est de essentia sacramenti. 90. Tempus. — Quovis die et quavis hora conferri potest confirmatio: maxime decet in hebdomada Pentecostes eam conferri (c.790). 91. Locus proprius est ecclesia, cx causa iusta, indi­ cio ministri, in quovis decenti loco potest ministrari. Episco­ po ius est intra suam dioecesim confirmandi in locis quoque exemptis (c.791.792). ' ' ' Pti 86 DE CONFIRMATIONE CAPUT V De patrinis Summarium: 1. Necessitas et numerus.—2. Conditiones.—3. Effectus. 92. Patrinus ex vetustissimo Ecclesiae more adhi­ bendus est, si haberi potest (c.793). Id indicat non tanto rigore patrinum in confirmatione re­ quiri quanto in baptismo. Unus pro singulis, qui unum tantum confirmandum aut duos praesentet, nisi alium iusta de causa ministro videatur (c.794). Nam erga multos non facile adimplebit obligationem ex patrinatu ortam. In Hispania, ubi simul confirmantur multi, unus solet esse patrinus pro omnibus viris et una matrina pro feminis. Si in aliquo loco nullus sit confirmatus, possunt confir­ mari plures sine patri no, qui deinde sint patrini aliorum. 93. Conditiones. Ad validitatem: l.° Sit baptizatus, usum rationis assecutus et intentionem habeat hoc munus ge­ rendi. 2:· Nulli sectae haereticae aut schismaticac adseriptus, nec post sententiam excommunicatus, infamis infamia iuris aut exclusus ab actibus legitimis, nec clericus depositus aut degradatus. 3.” Non pater, mater aut coniux confirmandi. 4? A confirmando eiusve parentibus vel tutoribus, vel, si hi desint aut renuant, a ministro vel parocho designatus. 5.” Con­ firmandum in ipso confirmationis actu per se vel per procu­ ratorem physice tangat (c.795). Ad liceitatem: l.° Sit distinctus a patrino baptismi, nisi rationabilis causa, iudicio ministri, aliud suadeat, aut statim post baptismum confirmatio administretur. 2.° Eiusdem se­ xus ac confirmandus, nisi aliud in casibus particularibus mi­ nistro videatur. 3.’°-7.° Reliquae conditiones quae in patrino Kaptismi requiruntur (c.7961 94. Effectus Cognatio spiritualis inter confirmatum et patrinum. ex qua hic tenetur illum perpetuo commendatum habere eiusque Christianam educationem curare (c.797). Haec iam impedimentum matrimonii non constituit (c.1079). inscriptio. n.92-96 87 De adnotatione ac probatione 95. Adnotatio. In particulari libro a parocho inscri­ bantur nomina ministri, confirmatorum, et patrinorum, dies ac locus confirmationis. Praeterea in libro baptizatorum adnotetur confirmatio recepta (c.798) Parochus hic est proprius confirmati ratione domicilii vel quasidomicilii. Id eruitur ex c.777 § 1 analogo, baptismum respiciente; et ex c.799: Si proprius confirmati parochus praesens non fuerit, de collata confirmatione minister per se vel per alium eumdem certiorem reddat. In Hispania, ubi multi ex diversis paroeciis in camdem solent convenire ut confirmentur, in hac etiam inscribi so­ lent. Ex analogia cum baptismo (n.70) diceremus confirmatio­ nem adnotandam esse in paroecia originis, ubi in omni casu adnotandus est baptismus. Si confirmatio collata fuit a ministro extraordinario in mortis periculo, in inscriptione notetur: Confirmatio collata est cx apostolico induito, urgente mortis periculo ob gravem confirmati morbum (Decr. n.6). Et minister statim moneat Ordinarium proprium de collata confirmatione, ciusque adiunctis (n.7). Ordinarius autem initio cuiusque anni mittet ad C. Sacram, relationem de numero sic confirmatorum, et de ratione a ministris extraordinariis adhibita (n.9). 96. Probatio. Fit in primis per documentum insscriptionis. Si nemini fiat praeiudicium, sufficit unus testis omni exceptione maior; vel ipsius confirmati iusiurandum, nisi confirmatus fuerit in infantili aetate (c.800). Hoc ultimum sufficere putamus, etiam quando nec documentum nec testis exstat; sed confirmatus asserit se, cum adultus iam erat, audivisse saepius a persona suae familiae, cum qua vivebat, confir­ mationem receptam. Probatio enim confirmationis non tanto rigore exigenda est, quanto probatio baptismi; quia confirmatio ad valo­ rem actuum subsequendum non requiritur; et eius defectus nemi­ ni praeiudicat. R l T I T U LUS III De SS. Eucharistia Summarium: 1. Praesentia Christi. -2. Sacrificium missae.—3. Sacra com­ munio.—4. Custodia SS Sacramenti. Aldama, De SS. Eucharistia (BAC. Matriti 1953): AssKMaNI, Codex liiurgicus: t.4 Missale Romanum rictus; Benedictus XIV, De sacrosancto missae sacrificio (Matriti 1791); Cappello, Dc sacramentis I ed.S. * (1945); Corona­ ta, De sacramentis vol.l (1943); De locis et temporibus sacris (Taurini 1922); D'Alïs, De SS. Eucharistia (Paris 1929); Ferreres, Las misas manuales (Madrid 1924); Los oratorios y cl altar portâtil (Madrid 1916); Gasparr h De Sanctissinta Eucharistia (Parisiis 1897); Gatico, De oratoriis do west ‘cis ct dc altaris portatilis usu (Romae 1770); Luco, De sacramento Eucharistiae (Edit. Vivès, vo!.3 ct 4); Many, De missa (Parisiis 1903); De locis et temporibus sacris (Parisiis J904) ; Mostaza, Las misas de estipendio (Bilbao 1912); SuÂηεζ, De SS. Eucharistia (Edit. Vivàs, vol.20 et 21); S. Thomas, Summa 3 q.73-83; Vitoria, El pan y cl vino eucaristicos (Bilbao 1944). 97. Eucharistia (bona gralia) est sacramentum Corpo­ ris et Sanguinis Christi sub speciebus panis et vini. Est Cor­ pus et Sanguis Christi, quatenus contenta sub speciebus pa­ nis ct vini, vel species .quatenus continent Corpus et Sangui­ nem Domini. Institutum fuit a Christo in ultima coena1. Dogmata.—In Eucharistia ipse Christus continetur, of­ fertur. sumitur (c.801) En tria mysteria: l.°. praesentia realis Christi: 2.". sacrificium; 3.°, sacramentum, definita a Tridentino, dc fide2. SECTIO De praesentia D. N. T. Cii. in ss. eucharistia 98. Praesentia Christi in Eucharistia fit per transsubslantiationem. Quae est conversio totius substantiae panis in Corpus et totius substantiae vini in Sanguinem Christi, ma­ nentibus dumtaxat speciebus panis et vini (Trid. ses. 13 c.2). Species seu accidentia obicctivam realitatem habent, iuxta ’ 3 Mt 26,26-28; Mc 14,22-24; Lc 22,17-20; 1 Cor. 11,23-29. Ses.13 cap l,3->; c 1-4.6.S; ses 21 cap.3 c.3; 22 cap.1.2; cl.3. praesentia christi. n.97-98 89 constantem doctrinam Ecclesiae 3 ; nulli substantiae inhaerent, sed divinitus sustentantur. Deus immediate solam quantita­ tem sustentat, quantitati cetera accidentia inhaerent \ Speciebus eucharisticis corruptis, nova substantia genera­ tur; iuxta praecipuam sententiam, in ultimo corruptionis ins­ tante a Deo producitur materia e qua nova forma educitur (Id., a.5.6). Sic explicatur quomodo species possint nutrire. Totus Christus est sub utraque specie5. Vi verborum sub specie panis fit solum Corpus, sub specie vini solus Sanguis. Per concomitantiam, sub specie panis, Sanguis et Anima; sub specie vini Corpus et Anima Christi exsistunt. Totus Christus continetur sub singulis specierum parti­ bus post divisionem (Trid. c.3) ; et ex communi doctrina, in parte tenuissima, etiam non separata. Quia quaelibet est sen­ sibilis, saltem si cum reliquis partibus coniuncta est, et ser­ vat eadem accidentia panis et vini. Christus praesens est a momento consecrationis usque ad alterationem specierum essentialem, quae habetur quando species ita alteratae sunt, ut si substantia panis et vini persti­ tisset, haec, iuxta communem aestimationem, persistere ces­ sasse!. Si vino consecrato admisceatur non consecratum, mino­ ri quantitate, Christus manet; si maiori, iuxta aliquos cum S. Thoma®, non; quia species consecratae, saltem secundum communem aestimationem, non manent eaedem numero, sed absorbentur a maiori quantitate; iuxta alios, manet Christus; quia, ut docent chimici moderni, moleculae speciei consecra­ tae suam individualionem retinent. Haec sententia plus pla­ cet theoretice. Pro praxi plus placet prima sententia, quae videtur con­ firmari ex Instructione C. Sacram. 26 mart. 1929: AAS 21,631, de pane ac vino ad consecrationem adhibendo: Non est materia valida panis ex tritico, permixta alia substantia tali quantitate ut, iuxta communem aestimationem, nequeat dici ex tritico. Neque est valida materia vinum cui admixta sit aqua maiori vel aequali quantitate. Nam si non alteratur per mixtionem substantia panis vel vini, ex effato pars maior trahit ad se minorem, panis triticeus aut hordeaceus dicen­ dus est, prout praedominetur quantitas tritici vel hordei; si4 '· ” Catcch, Rom. pj . Stipendia.— 7. Missa pro populo. forma, f. Ritus. Notiones Summarium: ! Definitio 2. Essentia 3. Fructus. 99. Sacrificium late est quivis actus, etiam internus, praesertim laboriosus, in cultum Dei. Sacrificium Deo spi­ ritus contribulatus ( Ps 50,19). Stricte, oblatio externa, legi­ time statuta, rei sensibilis et substantialis per aliquam eius­ dem immutationem a ministro legitimo facta Deo, ad profi­ tendam infinitam vius maiestatem et supremum dominium omnium, etiam vitae ac mortis. 100. Missa est sacri licium Corporis et Sanguinis Christi sub speciebus panis et vini, prout in Ecclesia offer­ tur, non solum quoad substantiam, sed etiam quoad ritus ac­ cidentales (Trid. ses.22). T Mwalc, dtftclib, in minute fio Xf13. SACK IF K IUM. N 98-103 91 101. Indoles. 1. Est verum et proprie dictum sacrifi­ cium 3. Eictima est Christus, ut sub speciebus exsistens. Of­ ferens principalis ipse Christus; secundarius sacerdos (cap.2); coofferentes, Ecclesia seu populus Christianus et adstantes 2. Essentia sacrificii seu actus sacrificalis est consecratio; probabilius non unica sed utraque. Communio celebrantis pro­ babilius non est pars essentialis sed integralis. Haec senten­ tia, hodie fere unica, roboratur a Pio XI1 in Encycl. Media­ tor Dei, 20 nov. 1947: AAS 39,548-9; 555-6; 562-3. 2. Est sacrificium : 1) absolutum, quatenus in se conti­ net omnia sacrificii elementa; 2) relativum, quia essentiali­ ter est repraesentativum sacrificii Crucis3. Ambo conveniunt quoad substantiam, i. c. quoad victimam et offerentem principalem, qui est Christus; itaque ratione substantiae sunt idem sacrificium; ita ut sacrificium crucis vere iteretur, quoties missa celebratur. Differunt: a) ratione sui, quatenus sacrificium crucis fuit absolutum tantum; sacrificium missae, absolutum et relati­ vum; b) ratione offerentis secundarii, qui in missa est sacer­ dos; in cruce non fuit; c) ratione modi offerendi, qui in cru­ ce fuit cruentus, seu cum sanguinis effusione; in missa in­ cruentus; d) ratione finis et effectuum; sacrificium crucis satisfactionem et merita perfecit ; missa ea nobis applicat. 102. Efficacia missae intelligitur virtus operativa quam habet ex opere operato seu ratione rei oblatae et prin­ cipalis offerentis. Est de se infinita. Effectus qui directe Deum respiciunt, scilicet latrcuticus et cucharisticus, infiniti sunt; quia missa Deo exhibet infinitam seu condignam ado­ rationem, laudem et gratiarum actionem. Qui hominem di­ recte respiciunt, i. e. propitiatorius et impetratorius, quate­ nus huic applicati, sunt intensive finiti; nam homo incapax est percipiendi effectum infinitum. 103. Effectus, sicut finis, est quadruplex: l.° Lalreu lictis, seu adorationis et laudis Deo. 2.® Eucharisticus, seu gratiarum actionis Deo pro beneficiis acceptis. 3.° Propitiaiorius, seu placationis divinae iuslitiae offensae, remittendo culpam et poenam. 4.® Impetratorius bonorum spiritualium et temporalium (Trid ses.22 cap.2 ; ses. 25, dc Purgatorio). 1 * Trid» scs.22 c.l. Pius XII, Encycl. Mcd ater 20 nov. 1947, p.2: AAS 30 521. S. Th., 3 q.79 a.7; q.83 a.l. 92 DE MISSA Mensura qua /rudus propitiatarius cl impetratorius obveniunt iis pro quibus missa offertur. Ratione eorum quibus obvenit distingui­ tur fructus generalis, specialis ct specialissimus. Generalis obvenit toti Ecclesiae, quia missa pro tota Ecclesia offertur, siquidem no­ mine Christi ct Ecclesiae offertur. Spectalts obvenit ei vel eis pro quibus sacerdos missam peculiariter applicat. Specialissimus, cele­ branti; qui si digne offerat, semper ex opere operato aliquem fruc­ tum percipiet, hic probabilius nequit aliis cedi. Ad hunc refertur ille qui obvenit iis qui aliquid conferunt ad sacrificium (S. Ai.i· *., 312.318). Mensura qua fructus generalis distribuitur videtur pendere ex dignitate et sanctitate membrorum Ecclesiae et ex speciali comme­ moratione lacta a sacerdote. Mensura specialissimi, quatenus obve­ nit celebranti, ex cius dispositione; quatenus aliis obvenit, ex eorum cooperatione et devotione. Mensura fructus specialis; a) ex dispo­ sitione illius pro quo missa offertur; et cum dispositio possit auge­ ri ni indefinitum, ideo fructus specialis, sicut generalis et specialis­ simus, dicitur intensive indefinitus, b) Disputatur utrum sit exten­ sive infinitus, i. e., utrum eadem mensura obveniat singulis, sive pro uno sive pro pluribus missa applicetur. Probabilius videtur ne­ gandum ; nam Ecclesia approbat et commendat praxim celebrandi pro unica determinata persona; ct c.825,3." prohibet ne una missa satisfiat duobus stipendiis. lam vero si fructus specialis esset exten­ sive infinitus, ex caritate deberet missa applicari pro omnibus pri­ maria intentione (S. Thom., 4 d.45 q.2). Eructus specialis videtur divisibilis; potest applicari uni satisfac­ torily, alteri impetratorius ; vel etiam pars utriusque diversis per­ sonis. Praeter fructus ex opere operato, sunt alia ex opera operantis, qui obveniunt sacerdoti et assistentibus, sicut ex quovis opere bono. Ili sunt meritum de condigno vel de congruo, fructus propitiatorius, satisfactorily et impetratorius. CA PU T I 1 De ministro missae Summarium: 1. Potestas, itis ct obligatio celebrandi.—2. Missarum numerus. 3. Dispositiones.—4. Applicatio missae.—5. Praeparatio, gratiarum actio, vestes et utensilia.—6. Presbyter assistens, minister, missa dialogata. .I Rr1 C UL US De J potestate, iure et obligatione celebrandi 104. Minister validae celebrationis est omnis et so­ lus sacerdos (c.S02). De fide ex Trident, scs.22 cap.l c.l. Qui, cum non sit sacerdos, missam simulat, contrahit ex­ communicationem S. Sedi specialiter reservatam, praeter alias poenas ferendae sententiae (c.2322)^^^. MINISTER. N. 103-107 93 105. Concelebrati©. Est celebratio simultanea plu­ rium sacerdotum eamdem materiam consecrantium. In usu est apud orientales. In Ecclesia latina hodie vetatur. Solum concelebrant: 1) ncosaccrdotes in missa ordinationis cum Episcopo, genibus flexis, ab offertorio; sine caeremoniis; eamdem hostiam et vinum consecrant. 2) Xeoepiscopus in mis­ sa consecrationis, cum consecrante principali, ad altare, cum caeremoniis, duas hostias consecrant et calicem unum (c.S03). Missae concelebratae tot sunt sacrificia quot concelebrantes, li­ cet materia conconsecrata sit eadem; nam sacrificium non est ipsa victima seu res quae offertur, sed cius oblatio. Unde singuli possunt stipendium accipere, nisi obstet voluntas stipendium dantis. Quomodo in hac concelebratione tum Episcopus tum singuli sacer­ dotes dicendi sint vere consecrare, cum vix fieri possit ut omnes eodem momento formulam consecrationis absolvant? En explicatio Bened. XIV : Neo sacerdotes ad hanc consecrationem concurrunt tamquam accessorii ; ac forma quam iidem proferunt cum Episcopo moraliter est coniuncta cum ea quam episcopus profert ; ideo etsi illi formam absolverint paulo ante aut post quam ipse Episcopus, ea censetur moraliter prolata cum Episcopo, et unam consecrationem constituit. Neo sacerdotes sub unica specie communicant; unde lex Christi ut Eucharistiam conficiens eamdem semper sumat, videtur temperari ab Ecclesia in concelebratione {De Missa 1.3 c.16 n.7). 106. Sacerdotis extranei admissio. Extraneus intelligitur non adseriptus ecclesiae ubi celebrare postulat. Commcndatitiae litterae vocantur documentum quo Ordi­ narius loci vel Superior religiosus testatur talem sacerdotem, sibi subditum, esse dignum ; et rectorem ecclesiae rogat ut eum ad celebrandum admittat. 107. Normae. 1) Extraneus exhibens legitimas commendatitias, ad celebrationem admittatur, nisi interim constet eum aliquid commisisse cur a celebratione repelli de­ beat (c.804 § 1). 2) Si his litteris carcat, admitti poterit, absque limite, si de cius probitate apprime constet rectori ecclesiae, sive quia ei notus est, sive ex alius testimonio; sed ius non habet ut admittatur. 3) Si rectori sit ignotus, admitti adhuc potest semel vel bis, dummodo veste ecclesiastica sit indutus; nihil ab illa ec­ clesia quovis titulo percipiat; et nomen, officium, suamque diocccsim in peculiari libro signet (§ 2). Semel vel bis non taxative sumitur, sed pro paucis vicibus. 4) Ordinarius loci, salvis his normis, potest alias dare. Quae, si sint illis contrariae non valent. V. gr., si praecipiat 94 DE MISSA absolute ut tantum qui commendatitias habeant admittantur. Poterit praescribere ut omnes nomen in libro scribant. 5) Xormas ab Ordinario loci datas servare debent om­ nes, etiam religiosi exempti, nisi agatur de admittendis ad celebrandum religiosis in ecclesia suae religionis (§ 3). C. Consist. 30 dec. 1918: Sacerdotes, etiam religiosi exclaustrati et saecularizati, transmigrantes ex Europa vel Mediterranei oris in Américain aut Insulas Philippinas, aliique his in cap 3 huius decreti aequiparati : a) egent litteris discessorialibus confectis ut in n.2 eiusdem explicatur, vel licentia C. Consistorialis, itali ; licentia Nuntii, lusitani et hispani. b) Qui haec habent, admit­ tantur ad celebrationem, etiam in transitu, si iusta de causa ibi pa­ rumper commorari cogantur, nisi peculiaris extraordinaria ratio obstet, ut delictum (AAS 11,39). In navi, si sit oratorium legitime erectum et capcllanus legitime constitutus, sine capcllani licentia saltem rationabiliter praesumpta nemini licet ibi celebrare, sacramenta administrare aliasve functio­ nes peragere. Licentia detur vel negetur ad normam iuris ‘. 108. Emigrantes. 109. Versantes extra dioecesim, rusticationis, relaxationis aut va­ letudinis causa. C. Cone. 1 iul. 1926: a) Ab Ordinario suo licen­ tiam exeundi petant, indicando tempus profectionis et reditus, ac loca quo ire volunt. 2) Ordinarius causas examinet, vitam moresque perpendat et caute licentiam det. 3) Exigat ut digna diversoria seu hospitia eligant. 4) Eorum nomina quamprimum renuntiet curiae dioecesis quo ire cupiunt, tempus eis concessum et hospitium. 5) Sacer­ dotes ad terminum pervenientes quam citius Curiae illius se sistant, vel pro adiunctis, vicarium foraneum ; sin minus, parochum adeant, qui rem Ordinario suo referet. 6) Ordinarius loci quo se conferunt, cis invigilet per se vel per designatos sacerdotes, et ad celebratio­ nem non admittat nisi eos qui memoratis praescriptis obtempera­ verint, etc. (AAS 18,32). 110. Orientales extra suum patriarchatum vel regionem: 1) Egent discessorialibus sui Ordinarii et commendatitiis C. Orientalis. 2) Cum ad dioecesim suae destinationis (si de America aut Australia agitur) pervenerint, litteras Ordinario exhibebunt. Si ex necessitate iter in­ terrumpant, rectori ecclesiae. 3) Alias, expleto litterarum tempore, si absque causa non redeant, Ordinarius loci cis celebrare non per­ mittat (CEO 23 dec. 1929; 26 sept. 1932: AAS 22,29 ; 24,344). 111. Officia rectoris ecclesiae. 1) Si extraneus de­ bitas commendatitias exhibeat, rector debet cum admittere {admittantur). 2) Disputatur an teneatur necessaria ad mis­ sam ei suppeditare. Haec nobis videntur: a) Si habitualiter multi ad illam ecclesiam veniant, non tenetur gratis ea sup­ peditare, onus nimis grave foret2, b) Si unus aut alter ve­ niat, tenetur; secus inutile foret ius quod c.804 extraneis con1 • Pius XII, Const. 1 C Hit d 96 ad 3. aug. 1952: AAS 44,640-54 n.29. NUMERUS MISSARUM, N.107-113___________________ 95 cedit3, c) Ubi mos sit admittendi gratis quoscumque, reti­ neatur. d) Si ecclesia sit pauper, Ordinarius loci permittere potest ut a sacerdotibus ibi in proprium commodum celebran­ tibus ob utensilia ceteraque necessaria (la oblata) moderata stipes exigatur, ab Episcopo taxanda (c.1303). Ceterum hodie clara est Ecclesiae mens quod sacerdotes ex caritate faciles se praebeant erga extraneos celebrare vo­ lentes ; maxime cum mos sit quotidie celebrandi et itinera tam crebra. 112. Obligatio celebrandi, ratione sacerdotii sacerdotes omnes celebrare tenentur pluries in anno. Episcopus et Su­ perior religiosus curent ut illi saltem dominicis et festis de praecepto celebrent (c.805). Pluries communiter intelligitur saltem ter vel quater, Non constat an haec obligatio sit iuris divini ; nani, etsi aliqui abstineant, semper a celebrando, non deerunt in Ecclesia sacrificia quibus Deus debite colatur. ARTICULUS De II missarum numero 113. Numerus missarum (c.806 § 1).—Unica missa quotidie singulis sacerdotibus permittitur, nisi ex apostolico induito aut potestate ab Ordinario loci facta. Tres permittun­ tur die Natalis Domini et Commemorationis Omnium De­ functorum. Qui ex induito potest quotidie celebrare missam defuncto­ rum aut votivam, eamdem de Re qui c dicere potest ter in Com­ memoratione defunctorum; in Natali Domini ter eamdem votivam*1 ; vel, ut videtur, ter unam de Nativitate (Wouters, 237). In Natali, qui unam celebret, sumat eam quae horae ce­ lebrationis respondeat; i. e. in nocte primam, in aurora se­ cundam, in die tertiam. Qui duas, si eas separet, observet ho­ ram celebrationis. Si ambas dicat in die, alterutram duarum priorum omittere posse videtur 2. Pro omnibus stipendium re­ cipi potest (c. 824 §2). In Commemoratione Defunctorum una potest applicari 1 Gasfarri, Dc Euch. n.373; Many. De Missa n 135. C. Rit. 26 ian. 1920: AAS 12.122. C. Rit. d.3354.3767; Vermeersck, Epit. II 78. DE MISSA pro stipendio, e reliquis sine stipendio, una applicanda est ad intentionem R. Pontificis, altera pro omnibus fidelibus defunctis3. Libere potest sacerdos eligere quamnam e tribus appli­ cet pro stipendio, quam ad intentionem Papae, quam pro om­ nibus defunctis; sed nequit has duas intentiones in alium diem differre, recepto triplici stipendio in Commem. Defuncto­ rum 4. Qui unam tantum dicat, celebret primam dici ; qui duas, primam ut secundam. Una semper dici potest pro stipendio ; qui duas dicit, alteram ex his pro omnibus defunctis appli­ cet. Ad intentionem Papae solum applicandum est, quando 1res celebrantur s. In antiquo regno Aragoniac regulares possunt tres libe­ ra intentione cum stipendio applicare; saeculares duas pro stipendio, unam applicare debent pro omnibus defunctis. In reliquis regnis Lusitaniae et Hispaniae cum suis antiquis co­ loniis omnes possunt unam pro stipendio, reliquas pro om­ nibus defunctis offerre (Regatillo, Cuest. 11,43). ?·τ ■ ' — 114. Binatlo- (c.806 §2). Excepto casu indulti apostolici, ab Ordinario permitti potest, solum si haec concurrant; .1) populi necessitas; 11) festum de praecepto; C) sacerdotum penuria. 115. Populi necessitas. Non sufficit consuetudo etiam immemorabilis, ut saepe declaratum est. V. gr. a CC 22 feb. 1862; CPF Instruet. 24 maii 1870, § 1 Coi. 1352. Sed con­ suetudo potest esse interpres necessitatis in singulis casibus (Many, De Missa n.30,2.J). Necessitas non sit solum privata sacerdotis, v. gr. ad sti­ pendium lucrandum in casu paupertatis, neque aliquarum fa­ miliarum, ut in oratorio privato celebretur, aut in publico sed certa hora pro earum commoditate. Sed sil necessitas populi. Moralis necessitas sufficit, non requiritur physica aut ab­ soluta i. c. hodie sufficit vehemens utilitas, ut ait CPF § 16. C.806 § 2, necessitatem hanc sic exprimit : “cum notabilis fidelium pars missae adstare non possit”. Ad aestimandam hanc necessitatem, attendenda est hodierna fidelium negligenΒενΕγ». XV, Const, r'ventum 10 aug. AAS 7,401 422. < CC IS net. 191$: AAS 7,479. • C Rit, 28 feb. 1017: AAS 9,186. 1915; C. Rit. 11 aug. 191 S’ NUMERUS MISSARUM. N.l 13-116 97 tia in praecepto adimplendo, ut sic eis adimplendi facilitas quaedam detur. Casus frequentiores necessitatis hi sunt: 1) Si idem sacerdos duas paroecias habeat ita distantes, ut non facile populi ad camdem ecclesiam venire possint. 2) Cum eadem paroecia phires populos aut vicos (barrios) habet, ita separatos, ut simul in ecclesia coadunari non possint ad missam audiendam. Distantia sufficiens ad binationem reputatur circa mediam leucam; aut etiam unum milliare (una milia) i. c. circiter unum kilometrum cum dimidio . * At distantia non est mathematice computanda, sed attentis circumstantiis temporis, loci, viarum, etc. Attendenda quoque est hodierna hominum condi­ tio, qui non patiuntur itinera pedestria sicut antiqui ; attendendum periculum ne ex mala voluntate missam omittant, si ad aliam eccle­ siam accedere debeant. 3) Cum ecclesia commode totum populum continere non possit, aut propter occupationes nequeat simul totus eidem missae adstare. 4) Alii casus ab Ordinario aestimandi (pruden­ ti ipsius indicio), sine anxietate. Numerus personarum sufficiens ut pro cis binare liceat non est determinatus. Leo XIIT, 13 mart. 1882 sufficientes aestimavit 50 aut 30 (CPF § 14); CC 12 ian. 1847 nume­ rum ad 20 reduxit; CPF § 17 quandoque ad 10 aut 12 ser­ vos afros (esclavosY E contra SO quandoque insufficientes putavit 15 aut 20. Haec varietas criterii ex circumstantiis pen­ debat, et Ordinariis libertatem iudicandi relinquit. In dubio caritas vincere debet T. Sufficit etiam necessitas alicuius communitatis, collegii, hospitalis, etc., quae, si non binaretur, missa carerent (Gasparri, 388). Licet binari quoque in necessitate consecrandi ad viati­ cum ministrandum. Ita communiter Doctores ; probabilius etiam a sacerdote non ieiuno. 116. Festum esse debet de praecepto non suppresso; nam ratio binationem permittendi est praeceptum adimplen­ dum. Hinc S. Sedes negare solebat facultatem binandi in fes­ tis de praecepto suppressis. Hodie id saepe concedit, modo festum cum concursu populi celebretur. Si Episcopo conce­ datur facultas permittendi binationem in suppressis, ipse praecipere potest ut binetur; sicut potest praecipere ut secun­ da missa cum stipendio pro seminario vel alia causa pia ap­ plicetur. si indultum habeat id permittendi (CC 8 mai. 1920: AAS 12,536). Feria V hebdomadae sanctae, si parochus duas paroecias • T CPF, In«rtr. 24 maii 1870 ad 15; coi.1352; Gasparrî, De Euch. 388. PutzF.r. Comment. in facuit, apost. (1898) n.l59 q.2. nitou mor. 3 4 DE MISSA 98 regat, ubi alius sacerdos non sit, binarc debet; quia licet de praecepto dies non sit, est tamen solemnissima, et in ea ius ha­ bent fideles missae assistendi et S. Eucharistiam recipiendi. Ita Doctores *. Notandum: si parochus ca dic binct, non relinquat SS. Sacra­ mentum expositum, neque dic sequenti missam pracsanctificatorum celebret, nisi in una ecclesia, i. e., principaliori seu numerosiori ; aut si moraliter sint aequales, per vices singulis annis (Gasparri, 384); nisi habeat indultum celebrandi bis sequenti die missam praesanctificatorum. Attenta Instructione CC 14 iul. 1941, quae adeo inculcat missae auditionem, etiam extra dies de praecepto, non miraremur quod maiorem facilitatem concederet binandi etiam extra hos dies; v. gr. in festo SS. Cordis lesu, ct in primis feriis sextis cuiusque men­ sis, ut iam alicubi concessum est parochis plures paroecias regen­ tibus (AAS 33,389). 117. Penuria sacerdotum habetur, non quando simpli­ citer deest alius sacerdos in paroecia, sed quando deest qui praesto sit celebrare6. Praesto esse significat estar pronto, dispuesto, ofreccrse a celebror in loco et hora populo accom­ modatis (Gennari, 100). Praesto non est, quando neque sacerdos vult, neque Epi­ scopus cum cogere potest ut celebret in ecclesia quae missa eget ; quamvis celebret in alio loco eiusdem paroeciae vel alia hora inopportuna (Id.). Praesto est: 1) Cum exemptus aut cxtradioccsanus se offert ad celebrandum loco et hora opportunis. 2) Cum sacerdoti Ordinario subiecto praecipitur cele­ bratio, tunc debet ei stipendium dari a parocho vel ab Episco­ po; si dari nequeat, et secus celebrare nolit, potest parochus binare vel coadiutor. 3) Idem dic generatim de oratoriis publicis aut semipublicis con fraternitatum, collegiorum non exemptorum, etc. Sed rationabile non foret quod missa privarentur, si inde detri­ mentum aut incommodum paterentur. 4) In oratorio privato nequit celebrare diebus de prae­ cepto, si idem sacerdos vel alius eiusdem pagi vel urbis de­ beat binare, nisi sacerdos ex alio loco afferatur (n.223). Verbo: quamdiu non sit alius sacerdos qui praesto sit ce­ lebrare loco et hora populo opportunis, potest parochus vel coadiutor binare. • • Gmnnarî, Consultationi Morali 111 (1015); Gaspabui. 384. BtXKD. XIV. Const. Declarasti 16 mart. 1746, NUMERUS MISSARUM N 116-121 99 118. Licentia Ordinarii esse potest generalis aut par­ ticularis; per legem dioecesanam aut per specialem disposi­ tionum: explicita vel implicita; imo sufficit rationabiliter praesumpta in casu repentino et urgente in quo tempus non sit Ordinarium adeundi (Many, 32). Expedit tamen ut post factum id Ordinario denuntietur. Licentia ab Ordinario data pro necessitate populi est fa­ cultas realis; proinde ea uti potest, non solum parochus; sed etiam qui eius vices gerat vel cum in missa suppleat (B'ENED. XIV, l.c.). Indultum apostolicum est personale, sequitur ergo personam indultarii, et nequit ex ea egredi, nisi facul­ tatem habeat alium subdelegandi. Potestas Ordinarii permittendi binationem est ordinaria, proinde latae interpretationis (c.200 § 1). In dubio procede­ re debet sine anxietate, cum amplo criterio; nam licentia tunc data licita erit (c.84 § 2). 119. Modus liturgicus binandi.—Ex Constitutione Pii XII 6 ian 1953 de ieiunio eucharistico, aqua naturalis hoc ieiunium non fran­ git. Ideo qui bis vel ter missam eodem dic sunt celebraturi, possunt in prioribus missis binas ablutiones sumere, sed adhibita sola aqua, si missae separantur. Hinc calix purificandus est ut de more, in singulis missis. Sed si missae celebrantur sine interruptione, ut in Natali Domi­ ni et in Commemoratione Defunctorum, in prioribus non purifica­ tur calix, sed sumpto Sanguine, supra corporale extensum colloca­ tur, et palla tegitur. Deinde sacerdos in medio altari innetis mani­ bus dicit: Quod ore sumpsimus... Statim digitos abluit aqua in vase contenta, dum dicit: Corpus tuum..., et purificatorio abster­ git. Postea pallam removens ponit supra calicem purificatorium ct patenam cum sua palla et hostia pro missa sequenti, cumque velo cooperit, ac supra corporale explicatum relinquit, relicta bursa cor­ poralis innixa in predella altaris, ut de more. Tandem missam finit ut alias. Orationes post missas priores non recitat. In sequenti missa, ad offertorium, calicem supra corporale relic­ tum parumper vertit ad latus Epistolae; in cum infundit vinum ct guttas aquae, ct non abstergit intus purificatorio; missam ut de more prosequitur; ct in ultima ablutiones vini et aquae facit ct sumit. Si ex inadvertentia in aliqua cx prioribus vinum in ablutione adhibuerit ac sumpserit ; non ideo prohibetur reliquas missas cele­ brare. 120. Trinatio. Extra Nativitatem Domini et Com­ memorationem Defunctorum nequit ab Ordinario permitti, nisi cx induito S. Sedis (c.86 § 2). Vide Regatillo, Casos II n.97-137 ; Cuest. Can. 11,32-55. 121. Poenae. Praesumentes eodem die missam ite­ rare, contra c.806 § 1, suspendantur a missae celebratione 100 DE MISSA ad tempus ab Ordinario iuxta rerum adiuncta praefiniendum (c.2321). Est poena ferendae sententiae. ARTICULUS De III dispositionibus celebrantis § 1. Dispositio animae 122. Status gratiae (c.807) requiritur. Et quidem per confessionem recuperatus, si amissus fuit (Trid. ses.13 cap.7). Confessio imponitur solum quando sacerdos est conscius, i. e. certus, peccati mortalis. Deficiente confessario, et urgente necessitate celebrandi, celebrare licet sacerdoti conscio peccati mortalis, elicito actu perfectae contritionis, et postea quamprimum copfiteatur. Defectus confessorii exsistere censetur, non si mere ab­ sit sacerdos cui celebrans solet et cuperet confiteri; vel alius cui devotius et utilius confiteretur; sed a) si nullus adsit, et spectatis adiunctis personae, v. gr., debilis, senis, occupatae ; viarum, distantiae, brevitatis temporis, etc., absens sine mag­ no incommodo adiri non possit; b) si nullus adsit, nisi lin­ guae ignarus, vel jurisdictione carens, vel cui sacerdos con­ fiteri nequeat sine damno proprio vel alieno. Solum incommodum confessioni extrinsecum a confes­ sione excusat, si confcssarius adsit; non verecundia vel in­ famia quam poenitens apud confessarium patietur; nisi in peculiaribus adiunctis, ut si poenitens sit parochus senex, bonae existimationis, et confcssarius coadiutor iuvenis aut familiaris (Verxveersch, E pit. 11,79). Necessitas celebrandi exsistit, v. gr. : a) ad ministrandum viaticum; b) ad perficiendum sacrificium, etiam ab alio in­ choatum; c) ad vitandum scandalum vel infamiam; d) ut po­ pulus praecepto satisfaciat; c) in peculiaribus adiunctis, ut ratione exsequiarum, primae communionis, etc.; f) ad vitan­ dam interruptionem tricenarii gregoriani ; ad vitandam offensionem dantis eleemosynam; /i) ad instantiam aliquo­ rum qui secus communione carebunt; i) si sacerdos pauper solo stipendio sustentetur, etc. (Cappello, 1,691). Praeceptum, non merum consilium, est confessio deinde quam primum facienda \ Non urget cos qui sacrilege celc1 Prop 38 ab Aixx. VII damnata: Mandatum Tridentini est consilium non praeceptum; Denzinger, 1138. STATUS GRATIAE, 1E1LNIUM. N.122-124 101 brarunt, nam sacrilegi illud non adimplebunt. Nec sacerdo­ tem qui celebravit post confessionem in qua inculpabiliter peccatum grave omisit, quia hic non celebravit sine praemis­ sa confessione. Quam primum intelligi solet intra triduum. Sed si interea desit confcssarius et urgeat necessitas iterum celebrandi, ce­ lebrare licet. Particula quamprimum non intelligitur : cum sacerdos suo tempore confitebitur2. Qui intra missam recordatur peccati gravis, eliciat actum contritionis, missam prosequatur et postea confiteatur quam­ primum. § 2. Dispositio corporis Rkcatillo, EI ayuno cucaristico. Santander 1953; Hürth, apud Periodi* * ca 1953 p.41..·; Gordon, apud Racôn y Fc π.662. 123. leiunium naturale seu eucharisticum est abso­ luta abstinentia ab omni cibo et potu; a media nocte usque ad Eucharistiam iam sumptam. leiunium ecclesiasticum con­ sistit in unica per diem comestione plena (c.l251 § 1). Naturale etiam est cx lege mere ecclesiastica, sed gravis­ sima, praesertim quoad missam celebrandam ; ideo illius dis­ pensatio ante missae celebrationem S. Officio reservatur (c.247 § 5) ; ante solam communionem Congregationi Sacra­ mentorum competit (c.249 § 1). Motiva legis ad reverentiam tanti mysterii reducuntur; a) ut vi­ tentur abusus quos S. Paulus reprehendebat ; b) ad devotam praepa­ rationem, cui multum favet iciunium; c) in honorem Sacramenti. 124. Historia Hoc iciunium non est institutionis divinae; nam Christus Eucharistiam instituit, postquam cociiavit (2 Cor. 11,25); neque ab Scriptura memoratur. Neque videtur cx traditione apostolica nam tempore apostolico Eucharistia consecrabatur in agape post coenam, cui praeerat Episcopus. Sed cito abusus coeperunt, quos S. Paulus reprehendit (1 Cor. 11,17-34). In Ecclesia Occidentali in usu erat a fine sacc. II, ut testatur Tertullianus1. Praescriptum fuit in Cone. Hipponcn. c.28 (a.393), confirmatum a Carlhagincn. Ill c.29 (a 397) ’. In Oriente saltem sacc. IV observatum fuit’. A sacc. V per totam Ecclesiam extendebatur. Disciplina iciunii eucharistici valde rigida evaserat pro conditio­ ne temporis nostri, praesertim quoad sacerdotes, qui saepe in festis Prop. 39 ab Alex. VII damnata; Dknzincer, 1139; Regatillo, Et ayuno cucaristico (Santander 1953); Hürth, apud Periodica (1953) p.41...; Gordon apud Raeôn y Fc η 662. 1 /Id uxor. 1.2 c.5: ML 1,1408. 1 S. Greg. Nazianc., In sanet, baptism η.3: MG 36,402; S. Aücust., /id lanuar. epist.54 n.7-9: ML 33,203-204. * Mansi, Collect, Concilior. 3,885. 102 DE MISSA celebrare debent bis vel ter, aut post longum tempus sacri ministe­ rii, aut tardiori hora, aut in locis remotioribus, cum magno valetu­ dinis detrimento; niinis severa devenerat quoque pro fidelibus in peculiaribus adiunctis constitutis. Quare Pius XII eam mitigavit per Const. Christus Dominus, 6 ian. 1953; cui adncctitur Instructio S. Officii eiusdem diei (AAS 45 p.15-24; 47-51). 125. Disciplina vigens ad quinque capita reducitur: T. Ieiunium pro omnibus in ordinariis adiunctis. II. Pro com­ munione infirmorum. III. Pro communione sanorum pecu­ liaribus in adiunctis. IV. Pro missa in adiunctis peculiaribus. V. Pro missa et communione vespertina. 126. I. leiunium pro omnibus in ordinariis adiunctis. Tam ad missam quam ad communionem observandum est ieiunium naturale, sicut in Codice statuitur (c.808.858 § 1): nempe a media nocte ; ita ut inde nihil sumatur per modum cibi aut potus. Excipitur aqua naturalis, scilicet sine ulla cuiuslibet ele­ menti adiectione: Aqua naturalis non frangit ieiunium euchor rislicum (Const. norm.I ; Instr, introduc.). Retolves. Permittuntur ante missam et communionem, etiam plu­ ries ct quovis momento, quaevis aquae naturales, etiam minerales seu medicinales, quae e fontibus manant. Non permittitur aqua ad­ mixto saccharo, bicarbonato, succo citronis, etc. 127. Laesio ieiunii. Ut ieiunium naturale laedatur, haec quinque copulative requiruntur: l.° Ut aliquid sumatur ab extrinseco. 2.° Ut in stomachum traiiciatur. 3.° Ut suma­ tur per modum comestionis aut potationis. 4.° Ut quod su­ mitur habeat rationem cibi vel potus. 5.° Ut sumatur post mediam noctem. Non tenetur a missa vel communione absti­ nere, nisi qui certus sit se non esse ieiunum. 1.® Sumatur ab extrinseco. Sic sumitur quod ab extra in os immittitur. Hinc ieiunium non frangit qui déglutit, etiam ex industria, sanguinem e lingua, dentibus, naso inte­ rius defluentem. E contra laedit qui sanguinem c digito aut naso exterius defluentem aut ex parte omnino externa la­ biorum, non ex parte subrubra, aut lacrimas déglutit. Non tamen si paucae guttae, ut mucus, praeter intentionem in sto­ machum traiiciantur ; sumuntur enim per modum salivae. 2.® In stomachum traiiciatur; in tantum enim dicitur quis comedere ct bibere, in quantum cibum et potum in sto­ machum recipit; in quo, et non in ore tantum, perficitur transmutatio in casu necessaria. Non ergo laedit ieiunium qui ieiunium. n. 124-127 103 panem, lac, etc., in os mittit ad ea probanda, et eiicit quin deglutiat. ° 3. Per modum comestionis aut potationis. Hae sunt ac­ tiones vitales quibus quid, sive manducando sive bibendo, in stomachum triicitur, etsi inadvertenter id fiat, v. gr., a dor­ miente. Non laedit ieiunium sumptio per modum salivae aut respi­ rationis. Sumitur per modum salivae, quando res traiecta est mi­ nima quantitas cum saliva inseparabiliter commixta, et non assumpta eo fine ut deglutiatur, sed aut alio fine, v. gr. ad gustandum utrum sit bene condita et dcin exspuendum, ad os lavandum, etc. ; aut casu in os immissa. Sic ieiunium non laeditur per gargarismum seu lavamen gutturis, per pulverizationes ad os vel nasum, quamvis una vel altera guttula in­ voluntarie deglutiatur. Non laeditur, os lavando liquoribus alcoholicis, cosque exspuendo. Sed ob reverentiam hos non expedit adhibere, nisi iusta de causa, v. gr. ad sedandum do­ lorem dentium, ad vitandum pravum odorem vel saporem oris. Qui os vel dentes ante missam vel communionem lavat, non obligatur ad saepius exspuendum; sufficit ut bis vel ter ex­ spuat, contrarium sapit phariseismum 4. Si sola aqua natura­ li dentes lavat, non est necesse ut expuat; nam aqua natu­ ralis ieiunium non frangit. Resolves. Non laedit ieiunium qui guttulam sanguinis vel hu­ moris c naso defluentis vel e digito erumpentis vel particulam pellis c labiis aut c manu avulsam inadvertenter cum saliva sorbet. Neque qui fumum tabaci hauriens aliquam particulam folii casu in stoma­ chum demittat. Per modum respirationis sumitur quidquid respirando traiicitur, ut musca, pluvia, etc. Sed si hoc sit solidum vel liquidum, ct ex proposito in os assumatur aspirando et de­ glutiatur, ieiunium laedetur. Res in statu gaseoso etiam ex proposito aspiratae ieiunium non frangunt. Sic licet ante mis­ sam aspirare ex proposito vapores pastillae Valdac aqua dis­ solutae et dcin ad ignem evaporatae ; licet fumum tabaci vo­ luntarie haurire, etc., ct in genere quasvis inhalationes per os vel per nasum. Non sumitur per modum comestionis vel potationis quod non sumitur per os, degluticndo : ut inicctioncs subcutaneae etiam ad nutriendum corpus assumptae, alimentum quod clysterio introducitur, lavamen stomachi pompa gastrica, etsi * Lvco, De Evch. d 15 n.34, ___ 104 DE MISSA modica liquidi pars in stomacho maneat. Haec ieiunium, sal­ tem probabiliter, non frangunt, et proinde licent ante missam et communionem. Bene notat Luco, n.24 et 27 : multum refert intentio vel casus, ut aliquis dicatur comedisse vel non. Id contingit so­ lum relate ad modum salivae et respirationis. Si quid soli­ dum vel liquidum cum saliva vel respirando ex intentione sumitur ct deglutitur, intentio facit ut cesset ratio salivae vel respirationis, et sumptio sit vera comestio aut potatio (Cap­ pello, 463). ·° 4. Quod sumitur habeat rationem cibi vel potus. Cibus est quod manditur ante quam in stomachum traiiciatur, ut ibi digeratur; potus quod sorberi et deglutiri sine masticatione potest. Utrumque potest habere rationem alimenti vel medi­ cinae, ut panis, lac, pastillae. Ratione status physici, cibus est res solida; potus, liquida. Per modum potus sunt omnia liquida, quantumvis densa; ut lac, iusculum, chocolatum, ova cruda vel leviter cocta vel liquido diluta; liquida sunt, etiamsi aliquid solidi permixtum habeant, ut scmolam, micas panis, etc., modo permixtio liqui­ da esse non desinat °. Solida habent volumen et formam stabilia ; liquida volu­ men stabile, formam vasis in quo continentur; gaseosa nec volumen nec formam stabilia, semper implent vas in quo in­ cluduntur. Iuxta aliquos, ad discernendum utrum aliquid sumatur per mo­ dum cibi an potus, considerari debet status physicus rei antequam in os mittatur, solidus an liquidus; nam tunc dicitur sumi quando in os immittitur; sed potius videtur considerandus status quem ha­ bet quando in stomachum traiicitur, quia tunc re vera sumitur; sic per solam immissionem rei in os non frangitur ieiunium. Hinc saccharum, pastillae, etc., sumuntur per modum potus, si prius disso­ luta in saliva deglubantur (Cappello, 474). Haec consideratio nullius momenti est pro iciunio, dc quo nunc; nam sive liquida sive solida ieiunium cucharisticum frangunt; sed est magni momenti pro miti­ gatione iciunii quando permittitur sumere aliquid per modum potus Ratione finis: per modum alimenti sumitur quod ingeri­ tur ad vires corporales conservandas vel reficiendas ; per mo­ dum medicinae, ad curandam vel cavendam infirmitatem. Neque haec consideratio est alicuius momenti pro re nostra; nam etiam medicina ieiunium frangit; sed utique pro mitigatione quan­ do permittitur sumere aliquid per modum medicinae, etiam solidae. • SO 7 sept 1897: Col CPF 1893 IEIUNIUM N 127 105 Ut res habeat rationem cibi vel potus debet esse digesti­ bilis, sive nutriat sive non, etsi ob debilitatem stomachi de facto non digeratur seu alteretur (Lugo, 32). Non censetur habere rationem cibi aut potus, v. gr., lapis, vitrum, capilli, ossa frugum, probabilius ungues, etc. In praxi critérium praecipuum est communis hominum aestimatio, deinde indicium peritorum edicentium num aliquid digeri possit necne. Ita tamen, ut si scientia chemica dicat aliquam rem non esse in stomacho alterabilcm, quamvis vul­ gus aliter existimet, ieiunium tamquam non laesum habeatur ; contra, si communis aestimatio rem tamquam non digestibi­ lem putet, non censenda sit cibus vel potus ieiunium laedens, quamvis scientia chemica aliud ostendat. ° 5. A media nocte, quae computari potest iuxta tempus vel usuale in loco, vel solare loci sive verum sive medium; vel legale sive regionale sive aliud extraordinarium (c.33 § 1). Usus simultaneus duplicis supputationis mediae noctis pro ieiunio ecclesiastico et pro eucharistico probabiliter licet. Sic potest quis Matriti aliquid sumere quando horologium offi­ ciale signat horam 12 noctis, quia iam dies iciunii transiit iuxta tem­ pus legale; et tamen sequenti mane celebrare aut communicare; eo quod media nox solaris media ibi nondum advenerat. Non licet in tribus missis Natalis Domini mutare suppu­ tationem mediae noctis pro ieiunio, quia illae missae censen­ tur moraliter una actio ; etsi non omnes media nocte celebren­ tur. Id est: Si sacerdos incepit primam missam media nocte legali seu officiali, quae citius venit; et ea finita ante me­ diam noctem solarem, aliquid sumat, nequit deinde celebra­ re alias duas nixus hac consideratione: quod nondum fre­ gerit ieiunium iuxta horam solarem °. Horologium observandum est quod ordinarie horas fide­ liter signat. Si duo discordent, sequi licet quodeumque ex eis quae gencratim recte procedunt, nisi constet certo tunc errare. Non tamen licet ex uno horologio supputare mediam noctem ad finiendum ieiunium ecclesiasticum, quia ex eo iam media nox transiit, v. gr. Matriti 2 h. 14 m. 45 s. mense iulio; et ex alio horologio retardato mediam noctem suppu­ tare ad incipiendum ieiunium cucharisticum eadem nocte ; v. gr., si horologium retardatum nondum signat illam horam. Unde si secutus es primum horologium ad finiendum ieiu—-------------I • CIC 29 maii 1947: AAS 39,375; Recatillo, Interpret, et lurispr. n.20. 106 DE MISSA nium ct coenasti, non poteris sequenti inane communicare aut celebrare ; nam si hoc taceres, unum e duobus ieiuniis certo violares. Tamen, si sequens primum coenasti cum intentione omittendi missam, et dein animadvertis illud horologium er­ rasse, celebrare poteris. Idem dicerem, si post coenam ani­ mum mutes; nam non tibi constat de fracto ieiunio eucha­ ristico. 128. Supputatio mediae noctis, meridiei, etc., quoad ieiunium fieri potest iuxta tempus usuale, aut locale sive verum sive medium ; aut legale sive regionale sive aliud ex­ traordinarium (c.33 § 1). Vide tabulas in n.1005-6. Tempus usuale apud populum, solet indicari publicis ho­ rologiis; et plerumque coincidit cum legali seu officiali. Tem­ pus legale est publica auctoritate statutum ; hoc in Hispania regitur ex transitu solis per meridianum londinense (Green­ wich) ; sed iam ab aliquibus annis anticipatur una hora re­ spectu transitus solis per illud meridianum. Tempus locale est quod regitur ex transitu solis per meridianum uniuscuiusque loci ; et potest esse tempus verum, quod determinatur per transitum solis veri, realis; vel tempus medium, quod defini­ tur per transitum solis imaginarii, qui moveretur motu uni­ formi. Media nox legalis seu officialis venit eadem hora quoti­ die pro tota Hispania ; et hodie praecedit una hora mediam noctem solarem mediam meridiani londinensis. Media nox solaris localis media distincta hora occurrit pro diversis locis, eadem semper est pro eodem loco. Respectu horae officialis, anticipatur in locis quae cadunt ad orientem meridiani lon­ dinensis, retardatur in locis quae ad occidentem prostant ; sic Barcinone occurrit 11 h. 51 m. 18 s. ; Matriti, 12 h. 14 m. 45 s. ; Coruniae, 12 h. 33 m. 34 s. Media nox solaris vera etiam pro eodem loco distincto momento occurrit omnibus diebus, unde non est practici usus. Ad supputandam mediam noctem practici momenti erunt hora legalis seu officialis, et solaris media loci. Quisque pot­ est eligere pro ieiunio unam vel alteram. Quoniam hodie hora officialis seu legalis praecedit solarem meridiani londinensis una hora; hinc quisque poterit incipere ieiunium eucharisticum: Barcinone 12 h. 51 m. 18 s. officialibus; Matriti, 1 h. 14 m. 41 ; Coruniae, 1 h. 33 m. 34 s. ; et usque ad has ho­ ras poterit sumere cibum et potum. Resolves. 1.· Reliquiae cibi aut potus diei praecedentis quae 1‘ortc maneant in ore, inter dentes aut aliter, possunt etiam post ieiunium. n. 127-130 107 hanc horam deglutiri sine laesione ieiunii ante communionem; pro­ babiliter etiam voluntarie, quia non recipiuntur ab extrinseco ca dic qua celebratur aut communicatur, sed moralitcr sunt partes comes­ tionis diei praecedentis (Cappello, 500). Missale' ait has reliquias non impedire communionem, quia non transglutiuntur per modum cibi sed per modum salivae. Luco, n.36.37, ct gcneratim antiqui, se­ verius hac in re loquuntur. 2. ° Sed ieiunus non est qui post mediam noctem traiicit aliquid, ut electuaria (pastillas) ante illud tempus in os immissum ct lente saliva solvendum ; natu haec non est reliquia cibi, sed actualiter continuata comestio. At, ut plures non immerito opinantur, si clcctuarium sit ex illis quae regulariter brevi tempore dissolvuntur, ac proinde tantum per accidens non fuerit ante mediam noctem disso­ lutum, assimilandum est reliquiis cibi, ac proinde communionem non impedit. 3. ° Tandem in hac re tota dc ieiunio, sine angore procedendum est : celebrare aut communicare quilibet tuto potest, quamdiu sibi non constet certo de fracto ieiunio. Ignari rei moralis in dubio in­ terrogent, si facile possunt, prudentem sacerdotem vel peritum; si non possunt interrogare, tranquille communicare queunt. 129. Causae excusantes a ieiunio· ante missam. Ad­ mittuntur: a) necessitas consecrandi ad Viaticum ministran­ dum; b) complendi sacrificium; c) vitandi scandalum, aut propriam diffamationem aut magnam offensionem in quibus­ dam extraordinariis adiunctis (ArrEGUI, 546); rf) necessitas celebrandi aliam missam ut populus praecepto satisfaciat, postquam ablutiones prioris ex inadvertentia sumptae fue­ runt. Id hodie permittitur a SO in Instructione 6 ian. 1953 de ieiunio eucharistico. 130. II. Ieiunium pro communione infirmorum. — Verba infirmus, infirmitas, quibus utitur lex, significant de­ bilitatem, potius quam morbum 8. Infirmus late intelligendus est: qui pravam corporis dispo­ sitionem patitur: sive hacc indispositio sit gravis sive levis; sive habitualis seu chronica, ut morbus hepaticus; sive ali­ cuius durationis, ut pulmonitis ; sive momentanea, ut neural­ gia; sive in lecto manere cogat, sive permittat stare ct etiam e domo egredi et laborare. Ipsa debilitas propria senectutis poterit esse causa f ruendi beneficio huius legis. Senectus ifsa est morbus, ait Cicero. Instructio n.l solum exigit ut causa infirmitatis nequeat absque gravi incommodo integrum ser­ vari ieiunium. Ita plures commentatores”. ’ Missale, Dc defectibus... TX.3. • Forcci.lini, Totius latinitatis lexicum (Prati 1S65). vertit infirmitatem non pro malatt a sed pro debolcrsa, quae s'pnificat trfancanea di farsa. considerat infirmitatem etiam debilitatem senilem. Concordat Cappello, De Sacram. I 47$. • Gordox, apud Rax6n y Fc, t.147 η.662 ρ.238-39. 108 DE MISSA Hoc incommodum potest esse notabilis debilitas aut mo­ lestia stomachi, quae sumpto lacte leniatur; dolor capitis aut dentium quae sumpta aspirina allevietur, etc. Infirmis permittitur: a) sumere aliquod alimentum liqui­ dum, exclusis alcoholicis, si integrum ieiunium servare non possint sine gravi incommodo seu molestia; Z>) sumere ali­ quid per modum medicinae, sive liquidae sive solidae, non tamen alcoholicae (Const. II, Inst, n.l); etsi gravis molestia non sit; si sumptio medicinae opportunae omitti aut differri deberet, ad observandum ieiunium. Hoc deduci videtur ex redactione n.l, quae ad alimentum exigit grave incommodum, non ad medicinam. Sic Gordon; at ut nobis videtur, incom­ modum pro utroque casu est notabilis inconvenientia pro in­ firmo, sive dolorosa et molesta sive non. Medicina solida potest sumi directe, etiam in liquido non diluta. Debet esse vera medicina, sive a medico indicata, sive ut talis vulgo aut experientia habita. Nequit tamquam medi­ cina haberi quodlibet solidum pro nutrimento sumptum (n.l). Infirmi possunt potum aut medicinam sumere quoties sibi expediat; et quovis momento, etiam immediate ante missam vel communionem. Infirmus qui medicina indiget, v. gr. ad tussim vel asma sedanda, sed non indiget alimento, non videtur posse alimen­ to uti ; nam sine gravi incommodo ab eo potest abstinere. Quaeres. 1.” Permittitur medicina ad praeveniendum malum transitorium, quod communionem aut missam impediret; v. gr. ad praecavendam capitis evanesccntiam (marco) in itinere maritimo aut aereo? Resp. Si agitur de aegroto habituali, ut asmatico, aut qui accscentiam stomachi pati solet ; aut de sano, qui ex experientia pro­ pria vel communi scit se in talibus adiunctis constitutum tale ma­ lum subiturum, posset malum praevenire, sumpta medicina praeventiva. Melius est praevenire quam curare, ait medicum axioma. Ma­ lum illud iam imminens moralitcr praesens censeri posset. Si autem agitur de sano qui talem experientiam non habet, id non videtur admittendum Sed cum molestia illa adveniat, tunc confcssarium con­ sulat, si possit; secus medicinam sumat et postea consulat confes­ sa: ium an possit communicare. 2° Sacerdos infirmitate stomachi laborans, post sumptionem alimenti debet per duas horas omnino quiescere. Poteritne alimen­ tum liquidum ante missam sumere, et post missam quiescere, v. gr., recitando Breviarium, etc., ut post duas horas laboribus officii sui incumbat? Resp. Sine dubio, hic sacerdos potest alimentum liquidum su­ mere, etiam paucis momentis ante missam. Nam est infirmus, et sine gravi incommodo ieiunium integrum servare non valet. B—- _____________________ ieiunium, n.130-131____________________109 Infirmus, ut beneficio huius legis uti possit, indiget consilio con­ fessorii nisi sil sacerdos, sine quo nequit communicare non iciunus. 131. III. Ieiunium pro sanorum communione in pe­ culiaribus adiunctis.— Extra casum infirmitatis, qui ob aliud grave incommodum ieiunium servare nequeunt, possunt aliquid sumere per modum potus, exceptis alcoholicis, usque ad unam horam ante receptionem communionis. Causae huius incommodi tres tantum admittuntur: a) la­ bor debilitans, ante communionem susceptus; &) hora tardior qua communio recipitur; c) longum iter peragendum, ut quis ad ecclesiam veniat in qua possit communicare (Const. V; Instr. 9-11). α) Exempla laboris debilitantis aliqua indicantur a SO, multi alii casus admittuntur, nam addit, etc.; omnes enu­ merare impossibile foret. Talis censetur labor opificum, qui officinis vel vehicularibus maritimisque muneribus vel aliis publicae utilitatis officiis adiuncti, diu noctuque per vices oc­ cupantur; qui ex officio vel ex caritate noctem vigilem tran­ sigunt (v. gr., valetudinarii, custodes nocturni) ; mulieres praegnantes et matresfamilias, quae, antequam ecclesiam adi­ re queant, in domesticis negotiis per longum tempus incum­ bere debent, etc. Labor debilitans est non solum manualis, seu operariorum; sed etiam liberalis, mentalis, qualis esset, studium a primo mane suscep­ tum ad parandum examen. Longum tempus laboris censeri possunt duae horae; duae enim horae laboris servilis gravem materiam con­ stituunt in festis de praecepto, iuxta moralistas. Imo minus tempo­ ris sufficere videtur ut quis licite utatur hac licentia, attenta mente R. Pontificis. Adde quod labor, de quo in casu, supponit quod quis valde mane e lecto surgere debet, vel vigilem noctem agere; et la­ borare iciunus, quae circumstantiae laborem reddunt plus debilitan­ tem quam interdiu. Idem suadet interpretatio itineris longi a SO data: circa duo kilométra: et minus si adiuncta viarum, temporis, valetudinis, etc., iter magis incommodum reddunt. Quare etiam una hora laboris censeri potest longum tempus ad effectum iciunii eucha­ ristici. Sic etiam Delchard, ad decretum SO 23 oct. 1947 pro Gallia”. Tandem prudens confcssarius, attentis diversis adiunctis consilium dabit. b) IIora tardior, qua tantum ad communionem acce­ dere possint fideles (Const. V). “Sunt enim, ait Instr, n.10, haud pauci fideles, qui tantummodo serioribus horis possint apud se sacerdotem habere, qui sacris operetur ; sunt pueri complures, quibus nimis grave est, antequam ad scholam sqNouvelle Théolcgiquc (1948) ρ.156-57. 110 DE MISSA conferant, ecclesiam adire, angelico pane vesci, postea vero domum reverti, ientaculi sumendi gratia; etc.” Sacris operari sensu stricto significat missam celebrare; sed sine dubio hic etiam sumi debet pro ministrare commu­ nionem, quae etiam extra missam ministrari potest. Difficultas habendi apud se sacerdotem, qui hora non sera communionem ministret, potest se habere vel ex parte sacerdotis, qui deest; vel ex parte fidelis, qui, etsi sacerdos adsit, tamen non potest eum adire gravi dc causa ; v. gr. quia urgenti negotio detinetur. Sic incommodum grave habendi vel adeundi ordinarium, parochum vel sacerdotem delegatum in ordine ad celebrandum matrimonium in forma extraordi­ naria (c.1098), est, non solum quod immineat Ordinario, pa­ rocho vel delegato; sed etiam quod immineat tantum utrique contrahenti vel uni (CI 3 mai 1945: AAS 37,149). Hora sera dicitur a SO post horam nonam, n.4 ; ubi agit dc sacerdotibus quoad missam. Quoad communionem vero non taxatur, et per se pronum est ut eadem intclligatur. At forte non sine ratione distinguitur hora sera sensu absoluto, et haec est nona; ct sensu relativo quoad fidelem, cui tarda hora fit etiam ante nonam, si velit officia sua adimplere. Huic distinctioni ansam dat ipsa littera SO, quod sub épigraphe hora tardior includit casum puerorum studentium, quibus nimis grave est antequam ad scholam se conferant, ecclesiam adire, communicare, postea domum reverti, ad ientaculum sumendum. Hi pueri sine dubio communicare pos­ sunt non omnino ieiuni ante horam nonam. Quaeres. 1’ Quinam intelliguntur pueri? Certe non soli infan­ tes, seu qui aetatem septem annorum nondum expleverunt (c.88 § 3) ; nam hi non solent communicare. Censendi sunt saltem iuniores usque ad decimum quartum expictum; ct forte melius usque ad decimum sextum Nam Pius XI1 in parte expositiva Constitutionis, hanc ra­ tionem indicat huius mitigationis pro pueris puellisque; nempe, ne desit eis hoc tutamen contra iuvenilis aetatis illecebras ac mundi insidias. Idem Pontifex haec verba adhibet: "in puerorum puellarumque scholis ac litterarum ludis". Unde concludere licet beneficium con­ cedi non solum alumnis scholae primariae; sed etiam secundariae ac superioris Versio itala officialis pro pueris ct puellis, vertit alumni dette scuole (AAS p.29). Quaeres. 2° iit applicari poterit beneficium non solum scho­ laribus sed etiam aliis aui i» similibus adiunctis versentur; v. gr functionariis alicuius officinae? Non immerito posset hoc admitti, si admittamus horam tardiorem posse sumi absolute aut relative, ut supra. Nam ratio pro pueris non est hora absolute tardior, seu nona; sed relative, nempe illi itus et reditus nimis incommodi, ut possint 1F.1UN1UM. N. 131 communicare antequam ad scholas se conferant; quae saepe ante horam nonam incipiunt. Praeterea SO, postquam de pueris dixit, addidit, etc., quod in editione, apud diarium officiosum S. Sedis, L Osservalore Romano, deerat (11 ian. 1953). Id a pluribus admittitur (Gordon, p.241). Quaeres. 3.-0 Qui non ex necessitate sed ex mera commoditate, forte etiam ex pigritia, sero surgit c lecto, ut post horam nonam communicet; potestne ante communionem aliquid sumere? Rêsp. Prudens confessarius huic responsum negativum dabit. Constitutio IV, permittit aliquid sumere iis qui sine gravi incom­ modo communicare nequeunt nisi tardioribus horis. Quaeres: 4.° Potestne quis gravi de causa differre communio­ nem ad horam seram, etsi facile posset communicare hora magis ma­ tutina; et ante illam horam sumere aliquid per modum potus? Resp. Hoc permitterem; v. gr., sociis alicuius piae congregatio­ nis, qui ad augendam solemnitatem in festo Titularis volunt com­ municare in missa quae post horam nonam celebratur (Hürth, apud Periodica de re morali... [1953] p.72,73). Idem facere possent pueri ciusque familiares in missa primae communionis; familiares et amici qui ex devotione communicare desiderant in prima missa ncosaccrdotis ; nupturientes ciusque fami­ liares et amici in missa nuptiali ; scholares qui ex regula missam audire debent in collegio hora tarda, ctc. Non vero licet consulto differre communionem ad horam tardam, aut longum iter peragere, eo consilio ut sic ab obligatione ieiunii pleni se liberet. c) Longum iter ut ad ecclesiam perveniatur, ab eodem Summo Pontifice censetur circa dito kilométra, si iter sit pe­ destre ct in circumstantiis ordinariis. Defectus paucorum me­ trorum non obstat licito usui huius facultatis. In adiunctis autem peculiaribus, difficilis viae, temporis inclementis, aeta­ tis provectae, virium debilium, etc., minor distantia sufficiet. E contra, si iter fiat vehiculo, distantia proportionate maior requiritur; prout sit vehiculum, aliaque adiuncta; v. gr. octo vel decem kilométra, si iter fiat curru automobili. Atten­ dendus est quoque sumptus itineris, via pedibus percurrenda e domo ad stationem, tempus quo exspectandum est in ipsa statione, etc. Non tenetur quis vehiculo uti ut ad ecclesiam se confe­ rat, communionis causa. Quidam sentiunt sufficere iter peragendum quacumque dc causa rationabili, v. gr. ad negotia; nam praesens titulus ambiguus est; ct in locis parallelis, ubi sermo est dc itinere longo non memoran­ tur motiva (Const. V ; Instr, n.4,10 c). Sic Gordon. At SO satis clare indicat motivum itineris, cum dicit : c) Longum iter peragen­ dum ut ad ecclesiam perveniatur. Sed posset quis iusta dc causa, relicta ecclesia proximiori in qua facile posset communicare citius, adire remotiorem ad communican- 112 DE MISSA dum ibi, sumpto prius alimento liquido; v. gr., ad sanctuarium mag­ nae devotionis, ubi indulgentiam plenariam lucrari possit (HÜhtm, ibid.). Sani de quibus sub litteris a), b), c), possunt uti favore huius legis tantum dc confessarii consilio. 132. IV. Ieiunium pro communione ac missa sacer­ dotum.—Si missam non celebrant, sed communionem reci­ pere volunt, iisdem facultatibus fruuntur, atque simplices fideles. Sed ad earum usum non egent confessarii consilio. Si missam sunt celebraturi in ordinariis adiunctis, inte­ grum ieiunium servare debent a media nocte, ut dictum est, sed aquam naturalem ante missam bibere possunt quoties sibi expediat (Const. 1 ; Instr., introd.). Sacerdotes infirmi, quoad missam iisdem gaudent facul­ tatibus, quam simplices fideles quoad communionem; consi­ lio autem confessarii non indigent (Const. II ; Instr. 3). Quoad sacerdotes sanos in peculiaribus adiunctis. Peculiaria adiuncta ad tres tantum casus reducuntur: a) ad celebrationem tardiori hora, i. e. post nonam; b) vel post gra­ vem sacri ministerii laborem, v. gr. a summo mane, vel per longum tempus; c) vel post longum iter, saltem 2 km. circi­ ter, pcdcslrc; vel proportionate longius pro variis vehiculis adhibitis; habita quoque ratione difficultatis itineris, vçl per­ sonae; ut supra. In his peculiaribus adiunctis possunt sacerdotes sumere ante missam aliquid per modum potus, exclusis alcoholicis. Quisque sacerdos iudex est suae causae ad fruendum hac li­ centia (Const. Ill; Instr. 4-6). Quaeres. Eicetne uti favore huius legis sacerdoti qui sine ne­ cessitate aut speciali utilitate, sed potius cx delectatione, horis noc­ turnis libros legit fere usque ad horam primam, postea lectum petit, e quo non surgit nisi hora tardiori et missam hora decima celebrat? Resp„ Huic usum beneficii quoad ieiunium non permitteremus: Constitutio, III, et Instructio n.4, favorem concedit sacerdotibus qui tardioribus horis... celebraturi sunt; sine ulla restrictione; sed hoc intelligcndum est ad mentem Constitutionis, quae in parte exposifiva rationem mitigati iciunii quoad sacerdotes hanc affert: quod se­ rius Eucharisticum Sacrificium celebrare debeant. De fidelibus quoad communionem id clarius dicitur in Instr, n.10. Favor conceditur iis qui tantummodo serioribus horis possunt apud se sacerdotem habe­ re Ergo si talis sacerdos gravi dc causa missam retardare debeat, favorem ei concederemus; secus, si ita se gerat ex mera commodi­ tate aut pigritia. · Omnes qui bis vel 1er eodem dic sunt celebraturi possunt in prioribus missis binas ablutiones sumere, sed adhibita sola aqua (Const. 4; Instr. 7). ieiunium. n.131- 133 113 Verbum possunt indicare videtur libertatem sumendi vel non illas ablutiones ; sed quoniam SO ait a rubricis praescrip­ tas, pronum est ut eas sumere debeant. Ablutiones hac fieri et sumi debent tantum quando missae separantur. Si celebran­ tur sine interruptione, proceditur sicut in n.119 dictum est. Si sacerdos qui vis vel ter missam celebrare debet, per inadvertentiam vinum quoque in ablutione priorum sumat, non vetatur quominus secundam et tertiam missam celebret (Inst. 8). Hoc intelligimus etsi ex sola devotione pluries celebrare velit, cum liceat, nempe in Natali Domini et Commemoratio­ ne Defunctorum; quamvis plures sine intermissione celebret. Locutio Instructionis n.8 “Qui bis vel ter missam celebrare debet” licet intelligi, non solum sacerdos si obligationem ha­ beat celebrandi bis vel ter, v. gr. in bonum populi ; sed etiam si propositum habeat binas vel ternas celebrandi ob solam devotionem. Hanc interpretationem suadet totus tenor et spi­ ritus legis. Aliter Hürth, l.c. 133. V. Ieiunium pro missa et communione vespertina. Ex c.281, missa inchoari potest usque ad unam horam post meridiem ; ex c.867 § 4, communio distribui potest iis tantum horis quibus missa potest celebrari, et aliis quoque si id ra­ tionabilis causa suadeat. Sed ex praesenti Constitutione, VI, Ordinarii locorum possunt missas vespertinas permittere, quando bonum com­ mune id postulet, Instructio n.12 per modum exempli hos casus proponit: pro opificibus qui etiam in festis per turnum laborant; pro operariis qui mane occupantur; pro fidelibus qui ex dissitis etiam regionibus maxima frequentia in unum locum conveniunt ad aliquam festivitatem religiosam vel so­ cialem celebrandam, etc. Dies autem laxative enumerantur: a) festis de praecepto vigentibus (c.1247 § 1 ; b) suppressis, iuxta indicem CC 28 dec. 1919: AAS 12,42-43; c) primis cuiusque mensis feriis sextis; d) ceteris solemnibus qui magno populi concursu ce­ lebrantur; c) praeter hos, dic uno in hebdomada, si bonum 'peculiarium classium personarum id postulat; f) in terris missionum etiam quotidie. Sotenniia, quae sub littera d) memorantur, videntur esse tantum solemnitates religiosae. Sic in rescripto S. Sedis ad Card. Lienart, 10 nov. 1952, pro Gallia, quod est fons immediatus huius discipli­ nae. Conceditur missa vespertina occasione festorum devotionis pu­ blicae, quae cum magno populi concursu celebrantur. 114 bE MISSA At rescriptum hoc respondet precibus, in quibus gratia cum hac restrictione petita fuit. Nec improbabile videtur quod missa vesper­ tina concedi possit etiam pro solemnitate civili, sociali, etc. Nam in­ ter exempla supra a SO proposita, in quibus potest concedi, recen­ setur maxima hominum frequentia ad festivitatem religiosam vel socialem, etc. Magnus concursus sufficere videtur etiam t’.r una tantum paroe­ cia. Sic interpretata est CI 12 mart 1929: AAS 31,170 clausulam magnus populi concursus c.1245 § 2; in quo loci Ordinarius potest dispensare lotum locum a lege abstinentiae ac ieiunii. Posset Ordinarius loci permittere plures missas vespertinas eodem die, si hoc bonum commune postulet; in diversis locis territorii sui, vel in eodem; simul, vel successive; in templo vel in alio loco de­ centi, vel sub dio. Tantum post horam quartam postmeridianam. Forte ut suf­ ficiens intervallum intercedat inter prandium et missam, ad ieiunium. Nequit sacerdos eodem die mane ac vespere celebrare, nisi aliunde facultatem habeat bis vel ter celebrandi, iuxta c.806 (n.14). Ad ieiunium quod spectat, sacerdos qui talem missam vespertinam celebret, potest inter refectionem, permissam us­ que ad tres horas ante missam, sumere, congrua moderatio­ ne, alcoholicas quoque potiones inter mensam suetas (v. gr. vinum, cerevisiam, etc.) exclusis liquoribus. Quoad potus autem quos sumere possunt ante vel post dictam refectionem, excluditur omne alcoholicorum genus (Inst. 13). Liquida alcoholica ea videntur intelligi in quibus alcohol parva proportione ingreditur ; liquores, illa quae ex alcoholc magna seu forte maiori parte constituuntur. Quaeres. Quot 'refectiones permittuntur ante missam? Multi opinantur permitti plures. Nam a) Constitutio, VI, generali modo dicit; servato a sacerdote ieiunio trium horarum quoad cibum soli­ dum et potus alcoholicos; unius autem horae quoad ceteros potus non alcoholicos; b) Idem indicare videtur punctuatio SO: inter re­ fectionem, permissam usqtte ad tres horas ante...; c) verbum refectio est genericum, et videtur ex professo adhibitum ad significandas quaslibet comestiones, quae intra diem fiunt; non sic prandium ; d) rescriptum ad Card. Licnart solum exigebat ut abstinuerint ; per horam a potu non alcoholico; per tres horas ab alimento solido; a media nocte a potu alcoholico; c) textus legis promulgatae in AAS favet huic interpretationi ; nam publicatus in L’Osseruatore Roma­ no sic se habebat: /\nte vel post dictam refectionem sumere pos­ sunt (exceptis omne genus alcoholicis) aliquid per modum potus... Alii tamen potius opinantur unicam permitti refectionem. Nam a) Tam Constitutio quam Instructio utuntur verbo in singulari: in­ ter refectionem . ante vel post dictam refectionem, b) Si plures permittantur refectiones, plures permittentur potationes alcoholicae IEIUNIUM. n.133 115 inter eas, quod tamen quidam ex prima sententia admittere renuunt; quod si plures permittuntur potationes alcoholicae inter singulas re­ fectiones, quare non etiam extra eas? c) Inst, n.6, de sacerdotibus in peculiaribus adiunctis ait: aliquid sumere possunt per modum potus semel vel pluries. Id non dicit n.13 de refectione ante mis­ sam vespertinam. Obiicitur. — Durum videtur quod operarius, volens com­ municare in missa horae quintae vespertinae, nequeat ientaculutn solidum sumere, et prandium meridianum. Resp. Prandium sumi potest mane aut meridie aut alia hora, dummodo finiatur tribus horis ante initium misssae... aut ante communionem. Si praeterea eget alio alimento, li­ quido utatur quoties velit, lacte, etc., usque ad unam horam ante communionem. Ambae sententiae solide probabiles sunt ; quare donec S. Sedes aliter decidat, poterunt fieri plures refectiones so­ lidae; et inter omnes has sumi liquida alcoholica, non autem liquores. Fideles omnes possunt per missam vespertinam praecepto satisfacere. Nam c.1248 praecipit tantum missam audire sta­ tutis diebus, horam non definit. Poterunt omnes, dummodo eodem die iam non communi­ caverint, communicare intra missam vespertinam aut imme­ diate ante aut immediate post eam (n.15). Si est cantata, sacerdos celebrans poterit communionem distribuere imme­ diate antequam exeat ad altare pa rament is indutus ad mis­ sam; aut immediate postquam, finita missa, paramenta de­ ponat. Ieiunium ad communionem in hac missa vespertina ser­ vare debent fideles, sicut de sacerdotibus dictum est. Consi­ lium confessarii pro hac communione non requiritur. Aliae missae vespertinae, quae forte ex privilegio aliquo­ rum religiosorum incipi possint hora quarta ; et communio­ nes quae in his recipiantur, non gaudent beneficio huius le­ gis quoad ieiunium. Quaeres. I.” Reveretur nova Constitutio id quod decretum C Rit. 11 ian. 1952 statuit circa ieiunium pro missa et communione in Piqilia Paschalis? Resp. Memoratum decretum hoc solum statuit: Si vigilia cele­ bratur hora ordinaria, i. e. tali ut missa inchoari possit circa me­ diam noctem, ieiunium servandum est ab hora decima noctis; si autem vigilia anticipatur (non ante horam octavam vespertinam), ser­ vabitur ieiunium ab hora septima. Putamus Constitutionem, non obstante clausula abrogatoria, re­ vereri statutum circa ieiunium pro missa et communione in Vigilia |]6 demissa Paschali. Hoc enim pervigilium est singulare artefactum liturgicum a Pio XII creatum, constans officiis, missa, communione, ieiunio eucharistico, peculiaribus horis celebrandum. Praeterea, quod in eo statuitur de ieiunio, concessum fuit anno 1952, nempe, quando iam agebatur de statuenda nova disciplina circa ieiunium eucliaristicum in genere. Non est credendum mentem R. Pontificis fuisse deroga­ re id quod nuperrime de ieiunio Vigiliae Paschalis decreverat. Quaeres. 2.° Poteruntne cumulari beneficia circa ieiunium Vi­ giliae Paschalis, cum concessis per praesentem Constitutionem pro missa et communione vespertina? Sic existimamus. V. gr. si Vigilia Paschalis incipiet hora nona, poterunt sacerdos ct fideles cocnare usque ad septimam, ct deinde sumere liquida non alcoholica usque ad unam horam ante initium missae, sacerdos; vel ante communionem, fideles; ct si missa inci­ piet circa mediam noctem, poterit cocnari usque ad horam decimam, ac postea sumi liquidum non alcoholicum usque ad unam horam ante missam aut communionem. Nam misa ct communio vespertina; et communio Vigiliae anticipatae est tandem missa et communio vesper­ tina; et ut talis a fortiori censeri potest quae circa mediam noctem celebratur. Proinde hanc missam et communionem afficiunt bene­ ficia novae legis. At est missa et communio vespertina valde singu­ laris, suam chartam specialem habens a Pio XII, qui non est pu­ tandus auferre voluisse, quod concesserat eodem anno quo Constitu­ tio redigebatur. Sed quoad liquores, quamvis decretum a.1952 circa Vigiliam eos non excludit, spiritus tamen Ecclesiae est ut excludantur, saltem in coena quae missam ct communionem praecedit. 134. Consilium confessarii favorabile obtinere de­ bent, ut possint communicare non ieiuni ; a) fideles infirmi; b) sani in peculiaribus adiunctis. Non autem sacerdotes nec fideles pro communione in missa vespertina. Confessorius intelligitur non tantum sacerdos cui talis persona confiteri solet, neque solum ille cui illa vice velit confiteri; sed in genere quivis sacerdos qui possit audire il­ lius confessionem, quamvis de facto non audiat11. Imo non immerito diceretur posse consilium hac in re dare ubique qui­ vis sacerdos qui licentiam audiendi confessiones haberet in una tantum dioecesi. Nam Constitutio exigit tantum ut sit confessorius, quo sic cautionem habeat illum sacerdotem esse dignum. Ita interpretatus est Cardinalis Praefectus CPF 28 mar. 1927 clausulam “dummodo sacerdos sit approbatus ad audiendas confessiones’', quam eadem Congregatio apponebat facultatibus benedicendi cum indulgentiis res pias. Ob ratio­ nem supra allatam, nempe, quia praestatio consilii non est actus iurisdictionalis, sed sententia viri prudentis, sacerdos approbatus pro solis viris, consilium dare potest mulieribus 11 Recatxllo, Loj Indulg. n.82; Veriœersch» Epi. lur* Can. 11,221« ieiunium n.133-136 117 quoque. Consilium dare potest confessarius, tum intra tum extra confessionem. Singulis vicibus, vel semel pro semper, durante eadem causa. Ratio exigendi consilium confessarii, quando de non sacerdote agitur, est quia ille rectum hac in re critérium sibi efformare saepe non poterit. SO ad Episcopum Tergestinum. 13 fcb. 1953, respondit: a) Con­ fessarius habilis ad consilium dandum est solus ille qui potest con­ fessionem audire illius qui consilium petit, b) Consilium dari nequit per litteras vel per intermediarium. Ne tamen huic responso vis tribuatur quam non habet, haec ani­ madverte: 1) Responsum datum fuit per epistolam italice scriptam ad Episcopum. 2) Hucusque post annum nondum fuit promulgatum in AAS. 3) Quare agitur de mero rescripto interpretative, quod obligat tantum cos pro quibus datum est (c.l7 § 3). Ceteris potest servire tamquam norma mere directive, non obligatoria. 4) Practice haec agendi ratio nobis prudens videtur, quando sacerdos consultus habet licentias audiendi confessiones alicubi, sed non ubi consilium dare debet: Si praesto sit alius confessarius ibidem approbatus, ad hunc remittat consulentem; secus det ipse consilium. 135. Vigentia huius legis incepit a die promulgatio­ nis in AAS 16 ian. 1953 ;non exspectato trimestre vacatio­ nis statuto in c.9. Nam agitur de re omnibus favorabili. Interpretatio. Prohibetur extensiva seu quae ambitum legis ampliat ad casus in ea non contentos. Sed quando lex dubia est, licet interpretatio lata, i. e. quae verba legis sumit sensu favorabiliori. Quia agitur de re favorabili, quae nemi­ ni praeiudicat (c. 19.56.68). 136. Applicatio. Lex non paucis anxietatibus, dubiis et scrupulis obnoxia est, quoad eius applicationem; utrum nempe in casu concreto requisita impleantur necne. Multa enim indicio confessarii relinquuntur discernenda. Simplices fideles consilio confessarii tranquille acquiescere possunt. Confessarius, si de se ipso agatur, consilio alius sacerdotis non indiget, at potest alium prudentem consulere, huiusque consilio stare. In consilio dando, criterio amplo ducatur. Nam: a) Hoc postulat natura huius legis favorabilis, et mens legislatoris. b) Nihil magis alienum a voluntate ecclesiae quam scrupuli et anxietates; nihil magis favorabile quam quies conscientiae (c.522.1043-1045.2254, etc.). Ideo, c) In dubio de sufficien­ tia causae ad dispensationem legis cuiuscumque, licite petitur et conceditur dispensatio (c.84 § 2). Et quamvis dispensatio a ieiunio eucharistico non conceditur ab ipso confessario, qui 118 DK MISSA tantum indicium profert de velificatione conditionum; dis­ pensatio autem conceditur a Papa vi huius Constitutionis, po­ sito favorabili iudicio confessarii; at confessarius in consi­ lio dando normam c.84 § 2 sequatur, quasi ipse dispensaret: nempe, in dubio de verificatione conditionum licite dat favo­ rabile consilium. 137. Revocatio legum, consuetudinum, facultatum, dispensationum.—Leges ac consuetudines abrogantur. Sic abrogantur partim c.808.858; etsi sint specialissima mentio­ ne dignae; v. gr. leges particulares R. Pontificis pro deter­ minata natione (c.22), consuetudines centenariae aut imme­ morabiles (c.5.30). At nullo modo abrogatur idem c858 § 1 quoad communionem eorum qui in mortis periculo versantur; hi enim nullo ieiunio te­ nentur. Neque, ut puto, abrogantur quae dc ieiunio ad missam et communionem vigiliae paschalis statuta sunt. Nam haec vigilia est artefactum liturgicum a Pio XII 9 fcb. 1951 creatum per modum unius; et quae ad ieiunium eucharisticum huius vigiliae spectant, decreta sunt a C. Rit. 11 ian. 1952; quando praesens constitutio sine dubio iam conficiebatur. Abrogantur facultates dispensandi a S. Sede Nuntiis, Episcopis, etc., concessae. Item dispensationes iam factae fide­ libus vel sacerdotibus. Hucusque quando S. Sedes dispensa­ bat sacerdotes, nullum temporis intervallum exigebat inter sumptionem liquidi et missam ; nunc una hora intercedere de­ bet, nisi agatur de sacerdotibus infirmis. Videlicet S. Sedes uniformitatem postulat (Const, in fine). 138 Monita.—Ordinarii advigilent ut omnis abusus ac irreve­ rentia in SS. Sacramentum vitetur, ut nova disciplina uniformiter observetur. Commendatur ut haec ieiunii mitigatio compensetur interna poe­ nitentia, oratione, operibus caritatis aliisque ex traditione Christiana. Ordinarii ac sacerdotes hortentur fideles ad frequentem missae assistentiam ac communionem ; ct per opportuna media, per praedi­ cationem praesertim, promoveant spirituale bonum, cuius gratia Sum­ mus Pontifex hanc Constitutionem edidit (Inst. 17-20). 139. Poenae. — Qui praesumit contra c.808 missam celebrare non ieiunus, suspendatur a missae celebratione ad tempus ab Ordinario pro adiunctis praefiniendum (c.2321). Vid. Regatii.lo, Casos de Der. Can. 11,139-145. applicatio, n.136-141 ARTICULUS 119 IV De missae applicatione Summarium: 1. Applicationis notio et conditiones.—2. Subiectum passivum. 140. Applicatio missae (c.809) est intentio seu vo­ luntatis actus quo celebrans vult ut sacrificii fructus specia­ lis in utilitatem certae personae vel in aliquem finem deter­ minatum cedat. Triplex est fructus missae: generalis, omnibus fidelibus cedit ex intentione generali celebrandi iuxta mentem Eccle­ siae, cuius est sacrificium; specialis seu ministerialis, qui a sacerdote peculiariter intenditur; specialissimus, qui ex na­ tura rei celebranti obvenit. Cum potestas offerendi et applicandi fructum insit characteri sacerdotali, sacerdos semper potest valide offerre et applicare, etsi forte illicite, v. gr., quia in peccato gravi versatur, aut contra vo­ luntatem superioris agit ‘. Potestas applicandi patet ex praxi universali Ecclesiae et ex dam­ nata doctrina contraria Synodi Pistoriensis* 3. Ut pars fructus generalis percipiatur, non est necessaria sacer­ dotis applicatio; sufficit quod velit celebrare iuxta Ecclesiae men­ tem. Ut fructus specialissimus sibi obveniat, necesse non est ut sibi specialiter illum applicare velit; hic enim per sc semper applicatur; imo probabiliter alteri applicari nequit. Requiritur applicatio sacerdotis ut fructus specialis alicui cedat. Nam ipse solus personam Christi gerit. Ergo sicut solus in perso­ na Christi sacrificium pro aliis offert, ita solus fructum eiusdem applicat. Aliquam applicationem fructus specialis facere debet. Secus: a) remaneret inutilis potestas illum applicandi, quam a Christo in ordinatione accepit, b) Non esset ratio cur uni magis quam alteri prosit; idcirco fructus non applicatus remaneret in thesauro gene­ rali Ecclesiae, et proinde minus utilis. Detectus tamen applicationis veniale non excederenta. 141. Conditiones ad validitatem. l.n Piat a celebran­ te per intentionem saltem habitualem ct implicitam. Sufficit habitualis; i. c. aliquando habita et non retractata; nam ap­ plicatio fit per modum donationis, quae semel facta manet valida, donec * . revocetur Implicita sufficit, i. c. quae conti­ netur in alio, seu ex cognitione generali et confusa, v. gr. pro dante eleemosynam. Non sufficit interpretativa, quae non est 1 3 ’ 4 Suarez, d.79 a.l s.9 n.7. Pius VI, Auctorem fidei 28 aug. 1794 prop.30. Billuart, De Euch. dissert.8 a.4. Bbned. XIV, De sacros, Miss, sacrif. !.3 c.16 n.5. 120 DE MISSA habita, sed haberetur, si talis rerum status i pedit explicita et quidem actualis vel virtualis saltem ; sed ab­ sint scrupuli, quia ex hoc capite vix unquam applicatio nulla erit. À’alct intentio habitualis ante sacerdotium facta et dein non retractata ; etiam ante plures menses et annos. 2? Fiat ante consecrationem, quia sacrificium, sicut sa­ cramentum, effectum suum ex opere operato producit dum conficitur, nec in potestate ministri est effectum suspendere et postea applicare; iam vero essentia sacrificii consistit in consecratione utriusque speciei. Si fiat post consecrationem panis, sed ante consecrationem vini valet iuxta plerosque, quia quamvis sacrificium inceptum est, sed nondum est absolutum (Cappello, 575). Expedit ut intentio eliciatur ante missam inceptam. 3.“ Fiat ad certam personam vel certum finem, explicite vel implicite determinandum saltem momento consecrationis: a) Invalida foret applicatio si quis, acceptis 10 stipendiis ex 10 personis, intendit missas celebrare non pro eo qui pro illa missa stipendium obtulit, aut pro omnibus decem, sed pro uno ex offerentibus indeterminate. Satisfacit vero qui sin­ gulas pro singulis applicat aut omnes decem pro omnibus illis, decimam partem cuiusque missae singulis applicando. Melius est ut pro singulis singulae determinate applicentur. b) Potest gradatim applicari, v. gr., si non prosit Petro, prosit Paulo; si iam applicata fuit alia pro Petro, haec Paulo prosit. c) Non requiritur applicare nominatim pro Petro vel Paulo, etc., sufficit ad intentionem superioris vel dantis elee­ mosynam. etc., ad intentionem in libello notatam, pro primo qui stipendium dedit, pro anima quae plus in purgatorio pa­ tiatur, etc. Sic intentio est obiective determinata seu coram Deo. d) Si applicatur ad finem determinatum, necessc est ut hic finis tempore consecrationis obtineri possit. Non vale­ ret, v. gr. applicatio ad obtinendam sanitatem Petri, qui iam mortuus est. Valeret tamen ad obtinendam nunc gratiam ta­ lem pro tunc, i. c. pro tempore futuro. e) Valet applicatio ad intentionem Dei vel B. V. Mariae, si habet hanc tendentiam: offero pro eo pro quo vult Deus vel B. V. Maria ut applicem ; et hic est sensus vulgaris lo­ cutionis “ad intentionem Dei...”. * I» —· APPLICATIO. N. 141 121 f) Valet pro co quem sacerdos scit velle petere missam sed non­ dum petiit (Cappello, 599). Illicita est applicatio pro eo quem Deus scit primo esse petiturum missam et stipendium daturum (c.825,1.0). Num sit invalida disputatur. luxta aliquos (S. Ai.F., 337) probabilius est nulla, si causa pro qua applicatur nondum exsistat; v. gr., si pri­ mus qui petiturus est missam, petet ad obtinendam sanitatem a mor­ bo quem nondum contraxerat quando missa fuit applicata; quia ef­ fectus missae maneret suspensus. Sed videtur valere, etsi causa non­ dum exsistat, v. gr., ad obtinendam sanitatem ab infirmitate futura; nam effectus non manet suspensus, obtinetur nunc pro tunc (Cap­ pello, 579). g) X^alet applicatio sub conditione de praeterito, v. gr., pro patre, si iam mortuus est, st conditio iam tempore con­ secrationis impleta est, quamvis id sacerdos ignoret. Sub con­ ditione de praesenti, v. gr., si vivit, licita est; sed valet vel non, prout conditio veri ficetur vel non. Sub conditione de futuro necessaria, v. gr., jt' cras sol oriatur, est illicita, quia iocosa ; sed valida, quia illa conditio habetur pro non appo­ sita, ideoque applicatio est absoluta. Sub conditione de futu­ ro contingenti, v. gr., offero pro Petro, si mihi relinquat heredem, est invalida, nam effectus maneret suspensus. Sub conditione de futuro impossibili, v. gr., si tangat lunam, va­ let, si conditio est nugatoria, et id praesumitur ; secus, si se­ rio apposita. Semper illicita est. h) Simplex error circa circumstantiam, per se applica­ tionem non facit nullam, etsi causam det applicationi ; nam intentio est absoluta, non conditionata. Sic valet applicatio pro Petro quem sacerdos putat infirmum, cum sit sanus; nisi fiat praecise ad obtinendam eius sanitatem. Valet pro Petro quem putat vivum, cum sit mortuus, quamvis non applicassct si mortem scivisset, luxta aliquos (S. Ali*., 337), non valet si sacerdos applicavit pro Petro tamquam mortuo, cum vivat. Cappello, 581, putat eam valere, quia substantialiter con­ tractui satisfactum fuit. Noldin, n.179, censet talem applica­ tionem non valere, sed non improbabiliter supponitur dans stipendium nolle adamussim ius suum urgere. i) Nequit applicari dum donator vivit, ut cius animae prosit post mortem; nam fructus nequit suspendi (S. Alf.). k) Si sacerdos plures intentiones diversas fecit, valet prima; nisi per subséquentes censeatur revocata. Quare: 1) Si memor prioris aliam fecit, posterior praevalet ; 2) si immemor, idem per se dicendum est, iuxta Lehmkuhl, 256, et Cappello, 583. Sed placet sententia P. Noldin, n.181: quod valet intentio praedominans, scilicet illa quam sacerdos face­ ret, si prioris memor fuerit; nam applicatio fit per modum 122 DE MISSA donationis, quae valet donec retractetur. Ita in missis grcgorianis intentio gregoriana praesumitur praevalere, nam sup­ ponitur sacerdos excludere aliam, ne tricenarium interrumpa­ tur. 3) Si priorem ita elicuit, ut voluerit illam valere quamvis forte ex oblivione mutetur, praevalet prior. In dubio, sufficit ut alia vice intendat applicare pro eo pro quo nondum applicavit; nam alterutra applicatio certo valet, etsi nesciat in concreto utrum prima an secunda pro Petro valeat5. I) Si missa nulli applicetur iuxta aliquos, fructus remanet in thesauro Ecclesiae, cum aliis satisfactionibus et meritis superabundantibus Christi ct Sanctorum (SuArez, 6); nam fructus specialis seu ministerialis nequit huic vel illi in concreto obvenire sine in­ tentione celebrantis. Iuxta alios, obvenit celebranti, nam habet sem­ per hanc intentionem confusam, generalem, implicitam, ut si appli­ catio desit, sibi fructus obveniat**. Practice, si reapse habuit hanc intentionem generalem, saltem habitualem, sibi applicat, secus non, ut videtur. >n) Si applicetur incapaci, utpote iam beato vel damnato, iuxta aliquos, fructus manet in thesauro Ecclesiae; iuxta alios, obvenit celebranti; iuxta alios, in missis gratuitis, celebranti; in debitis ex stipendio, propinquis dantis stipendium, nam hic censetur habere semper hanc intentionem, si missa non prosit ei pro quo petitur’, iuxta quosdam, applicatur a Deo animabus magis indigentibus (CapPELLQ. 584). Practice, ut videtur, si sacerdos vel dans eleemosynam habuit aliquam intentionem generalem pro his casibus, pro hac applicatur; secus fructus manebit in thesauro Ecclesiae. Hinc suadendus est mos applicandi explicite, sub conditione, fructum sibi vel alteri, si dubi­ tetur num ille pro quo offertur missa capax sit: in gratuitis sub conditione: non sit capax; in debitis ex stipendio, pacto, fun­ datione si fieri possit sine praeiudicio illitis cuius interest. 142. Applicatio in confuso. Quando stipendia a mul­ tis ignotis dantur, sufficit ut tot missae applicentur ad in­ tentionem dantis, quot sunt stipendia percepta ; non requiri­ tur intentio applicandi singulis cx ordine quo stipendium de­ derunt; sive unicus sacerdos illas applicet, sive plures. Quando stipendia conflata sunt ex parvis eleemosynis, v. gr., iactis in capsa pro defunctis a multis, tot missas ap­ plicet sacerdos ad intentionem dantium, quot sunt stipendia; singuli pro rata stipendii fructum accipient. Ad rem responsum S. Poenit. 7 dec. 1892; Analecta eccles. 11,33. In sanctuario quinque cappellani a multis plurima stipendia pro diversis intentionibus recipiunt. Collector numerum stipendiorum • Luco, Dc Sacram, in gcn. d.S $8 n.121 • Luco, De Euch. <1.19 n.225 T SuJtatz. Lugo l.c applicatio. x. 141-144 123 adnotat sed non intentiones; in fine mensis stipendia superiori tra­ dit. Cappellani ex previa conventione quotidie celebrant ad intentio­ nem superioris, sibi reservantes quatuor missas in mense ad inten­ tionem propriam, quin eam superiori notificcnt. Hic collectori prae­ scripsit ne plures quam tres vel quatuor ad diem fixum acceptet. Praeterea singuli cappellani debent duas in mense fundatas appli care, quae applicantur sicut ceterae ad intentionem superioris. Tan­ dem cx consuetudine applicantur quatuor pro benefactoribus, non designato cappellano neque die. In fine mensis superior missas pro stipendio a cappellanis appli­ catas computat, universas, v. gr., 100; restant applicandae, v. gr., 400, quas tradit pluribus sacerdotibus, non indicata intentione. S. Poenit. respondit : orator acquiescat, dummodo omnibus missis satisfiat intra tempus praxi ecclesiae determinatum, et non retar­ dentur admissae ad diem fixum, aut pro causa urgenti. 143. Divisio fructuum. Fructus missae dividi pos­ sunt, v. gr. ut satisfactorius defuncto, impetratorius aegroto applicetur. In gratuitis sacerdos potest fructus pro libitu di­ videre ; in debitis ex obedientia aut fidelitate potest alia in­ tentione applicare fructus qui non tendunt directe -ad finem praescriptum ; in debitis ex stipendio divisio non licet, totus danti stipendium applicandus est ; nam talis praesumitur eius voluntas (Lugo, 222). Secunda intentio vel voluntas ut missa alteri personae vel fini prosit in quantum primae non praeiudicet, licet sem­ per. 144. Subiectum passivum applicationis (c.809). — a) Potest missa applicari pro quibusvis, tum vivis tum de­ functis in purgatorio detentis. b) Incapaces fructus sunt beati in caelo et damnati in inferno, ct defuncti sine baptismo, qui in limbo sunt. c) Applicari nequit missa ex natura rei pro illis dc qui­ bus in foro externo constat esse in caelis: 1) Nequit appli­ cari pro infantibus baptizatis, ante usum rationis mortuis. Exsequiae parvulorum non sccumferunt missam. Potest utique celebrari in cis missa diei vel votiva dc Angelis, si a rubricis per­ mittatur; sed haec: a) non applicatur pro anima parvuli, quae iam est in caelis ut dicitur in orationibus sepelii ; applicari potest, v. gr., in gratiarum actionem pro beneficiis ipsi vel cius familiae a Deo collatis; aut ad alia obtinenda, aut ad impetrandum quod in officio sepulturae parvuli petitur; vel simpliciter ad intentionem petentis missam, b) Haec missa, quae appellari solet dc Angelis, non est functio parocho reservata; committi potest cuivis sacerdoti, ct in quovis loco celebrari potest; ct quovis tempore; sicut alia quaevis missa quae a fidelibus petitur, c) Quoad stipendium, non acquiparatur exsequiali adultorum, nisi taxac diocccsanae aliud statuant ; 124 DE MISSA sed cuivis alii lectae vel cantatae, d) Quoad rubricas, in ea dicitur Gloria ct Ile, missa esi; non Credo. 2) Nequit applicari missa, pro Sanctis canonizatis; ex mente Ecclesiae saltem neque beatificatis, quamvis bcatificatio non est indicium ultimum definitivum S. Sedis de sancti­ tate alicuius. Applicari potest pro mortuis in odore sanctitatis vel in martyrio, antequam S. Sedes indicium suum ferat ?. Imo et pro eis qui iam declarati sunt Venerabiles, i. e. post decre­ tum pontificium quo declaratur constare de virtutibus in gra­ du heroico aut de martyrio. < d) Improprie dicitur applicari missa B. V. Mariae vel alicui Sancto. Sensus est sacrificium offerri in finem latreuticum, seu adorationis Dei, in honorem V. Mariae aut Sancti : vel in finem cucharisticum, seu gratiarum actionis Deo pro donis eis concessis vel pro beneficiis eorum intercessione ob­ tentis; vel in finem impetratorium pro nobis, ad obtinendos eorum intercessione favores; vel quodammodo pro ipsis, ut eorum cultus propagetur, ut canonizetur Beatus, etc. Missae in honorem Sanctorum offerri possunt; sed tunc sacrificium non ipsis, soli Deo offertur (Trid. sess.22 cap.3 c.5). Applicari nequit pro iis de quibus constet esse damnatos ; sed quoniam id de nullo certo constabit, practice applicari potest etiam pro iis qui in actu peccati moriuntur. Pro haereticis et schismaticis vivis applicari potest, f) non solum ad impetrandam eorum conversionem, sed ad alias quoque intentiones, etiam accepto stipendio; at solum privatim ac remoto scandalo, cum sint excommunicat! (c.2262, § 2; 2314). g) Pro infidelibus vivis idem dicendum, dummodo vi­ tetur scandalum, et constet nihil mali aut erroris aut supersti­ tionis subesse °. Missae publice solum celebrari possunt pro principibus regnantibus qua talibus, ut pro reipublicae infidelis prospe­ ritate. h) Pro haereticis ct schismaticis defunctis; si ante mor­ tem aliqua poenitentiae signa dederunt, missa applicari potest, et publice; nam sepultura ecclesiastica eis conceditur (c.1240 § 1.1.°). Si signa poenitentiae non dederunt, solum privatim ct remoto scandalo. Nam Codex id non prohibet. • • CPF 6 auff 1840; col.906. CPF 11 mart. 1843; SO 12 iul. 186S: Col CPF 1028.1274. applicatio, n.144-145 125 Privatim applicare pro excommunicato est ita applicare ut non nominetur in oratione missae, ncc publice annuntietur missa pro eo applicari ’·. i) Pro infidelibus, mortuis absque signis positivis con­ versionis ad fidem catholicam, aut saltem contritionis, nequit applicari publice ; cum talibus signis licet, saltem pri\-atim ; et si defunctus fuit catechumenus, etiam publice, nam hic ad sepulturam ecclesiasticam admittitur (c.l239, § 2). Pro haereticis, schismaticis et infidelibus mortuis sine poe­ nitentiae signis non probat Lehmkuhl, 243, quod celebretur specialis missa de requie, potissimum cum speciali oratione pro tali defuncto; nam haec actio est per se publica. Practice consulendum est ut haec missa, aut saltem oratio, omittatur, quamvis de eius prohibitione non constat. j) Pro excommunicatis vivis toleratis potest applicari privatim, ac remoto scandalo, ad quamcumque eorum inten­ tionem honestam : pro vitandis, solum ad impetrandam eorum conversionem (c.2262 § 2,2.°). Pro excommunicatis defunctis toleratis vel vitandis: 1) mortuis cum poenitentiae signis applicari potest etiam publi­ ce; nam ad sepulturam ecclesiasticam admittuntur (c.1240) ; 2) mortuis sine poenitentiae signis, ante sententiam condemnatoriam vel declaratoriam, etiam ; nisi habeantur tamquam publici peccatores (c.1240 § 1,6.°); post sententiam, solum privatim ac remoto scandalo. k) Pro mortuis in actu vel statu peccati: 1) si delictum est occultum, applicari potest missa exsequialis et alia quae­ vis, etiam publice (c.1241) ; 2) si publicum, sed reus dedit poenitentiae signa, etiam ; 3) si non dedit, solum privatim, nam de eius aeterna damnatione non certo constabit. l) Pro excluso a sepultura ecclesiastica nequit celebrari missa excquialis nec anniversaria, neque alia publica officia funebria (c.1241). Licet sacerdoti pro illo missam privatim tantum applicare. 145. Scholium I. Per sc melius est quod quis missas petat pro sc applicandas dum vivit, quam post mortem “ ait Benedictus XV. Nam a) vivens certo participat omnes missae fructus; defuncto prod­ est satisfactorius, de ceteris non constat; fr) vivens potest missae assistere, quo fit quodammodo sacrificii offerens; c) per se magis meritorium est stipendia dare dum quis vivit, quam id haeredibus committere; d) maior securitas adimplendae piae voluntatis. 10 SuÂREZ, Dc ccnsur. d.9 s.5 n.S 11 Breve 21 maii 1921: AAS 13.342, circa (Tinchcbray). Associationem Bonae Mortis 126 DE MISSA Sed expedit quoque ut suffragia sibi post mortem facienda re­ serventur. Schol, II. Per se ex opere operato missa est suffragium om­ nium excellentissimum,, ct sub hoc aspectu praeferibiles sunt plures lectae uni solcmni. Sed missa cum cantu habet suum meritum pe­ culiare : orationes cleri assistentis et populi numerosioris ; splendo­ rem liturgicum sacrificii, et fidelium aedificationem; stipendia pro sacerdotibus sustentandis; quae omnia in suffragium defuncti va­ lent. Ideo Ecclesia etiam solemnes missas pro defunctis laudat. Si summa pecuniae in suffragiis impendenda magna est, praefer­ rem solemnem missam exsequialem et anniversariam ; ceteras lec­ tas. Sed vitata profanitate et quavis re quae serietatem officii de­ deceat; ita ut hoc simul ad suffragium defuncti conferat et ad ex­ citandos in vivis pios devotionis affectus. Sic etiam Gennari jî. Schol. III. Multi sentiunt melius esse defunctis cis applicare multas missas cito, quam paucas quotannis in perpetuum. Quia promp­ ta celebratio multarum potest citius alleviare aut breviare defuncto­ rum poenas. Sed non immerito animadvertit Gennari, 1. c. : in legato perpe­ tuo est meritum speciale, non solum propter missas quae celebran­ tur, sed etiam propter sustentationem fixam quae sacerdotibus pro­ curatur, quod opus est caritatis et religionis et simul suffragium pro defuncto. ARTICULUS V De praeparatione, gratiarum actione, vestibus et utensilibus sacris 146. Preparatio alia est remota, alia proxima. Remota, status gratiae ct praevia confessio, ubi opus sit; et praevia recitatio Matutini cum Laudibus; sic Missalc, quod huius omissionem inter defectus recenset *. Praevia haec recitatio iuxta aliquos obligat sub gravi2 ; iuxta altos, sub levi, ita ut quaevis rationabilis causa ab ea excuset (S. Alf., 347) iuxta alios non est praecepta, et hoc potius videtur 8. Suadenda certe est ; ideo forte Ecclesia per­ mittit anticipationem Matutini cum Laudibus ad diem prae­ cedentem. Proxima, piae preces, vel meditatio facienda, appropin­ quante iam missa. Ne omittat sacerdos ad missam celebrandam se piis pre­ cibus praeparare ; caquc expleta, gratias Deo pro tanto bene­ ficio agere (c.810). u Consultationi morali I p.523 cons.90. 1 Ritus servandus... 1; De praeparatione ; De defectib. 10. 2 BenEd. XIV, De sacros. Miss. sacrif. 1.3 c.l3 n.4 1 SvArez, d.72 s.l n.S; Cappello, 692. praeparatio, n. 145-148 127 Preces quae ad praeparationem et gratiarum actionem in Missali et Breviario continentur, non praecipiuntur, sed com­ mendantur. Quae amplioribus indulgentiis ditatae fuerunt, sicut etiam orationes, quae dicuntur dum sacerdos pafamentis induitur * *. Perfectior praeparatio requiretur in sacerdote ad celebra­ tionem missae, quam fidelium ad communionem; totalis illius omissio irreverentiam saperet et a culpa veniali per se excu­ sari nequit. 147. Gratiarum actio per se longior et accuratior esse deberet quam praeparatio, ut postulat rcalis Christi prae­ sentia ; suadendum ut ad quadrantem protrahatur. Totalis eius omissio per se culpa veniali non vacat. 148. Vestes sacerdotales (c.811) sunt: amictus, alba, cingulum, manipulus, stola, plancta; velum calicis et bursa corporalium; duo postrema sunt potius calicis ornatus. /Imictus est pannus albus quem ad dorsum defert sacerdos, cordulis sustentatus; inter has crucem habebit quam osculetur quando hoc indumentum sumitB. Sit ex lino vel cannabe (d.2600). Sub levi praecipitur; iuxta aliquos, sub gravi (S. At.F., 377). sllba est tunica quae totum corpus usque ad talos tegit. Sit ex lino vel cannabe (d.3868). Ima eius pars et extrema manicarum or­ nari possunt velis transparentibus ct opere phrigio (encajcs); sub quo fundus varii coloris licet (d.3191.3739.3804.3868). Grave est, iuxta omnes, sine alba celebrare; in casu necessitatis, remoto scandalo, licet. Cingulum. est cordula, non fascia (cinta) (d.4048), quae corpus circumdat, ut albam convenienter retrahat, ne conculcetur. Expedit ut sit ex lino vel cannabe, tamquam complementum albae, sed pot­ est esse ex gossypio (algodôn), lana, etc. (d 2067). Color nullus praescribitur (d.2194). Celebrare sine cingulo leve, aut forte nullum peccatum est ; certe levissima causa ab eo excusat (S. AlF., 1. c.). Manipulus est fascia c sinistro brachio pendens cx utraque cius parte. Slola, fascia longior quae e collo ad pectus pendet. Plancta seu casula vestis varii coloris quae cx humeris pendens partim pectus, partim scapulas tegit. Manipulus, stola ct plancta sint eiusdem coloris; ex serico; ob paupertatem permittitur mixtum cum alia materia, quod sericum cx parte externa appareat (d.3543). Licet textum ex auro vel argento, etsi mixto cum alia materia (3145.3646). Accessoria possunt esse ex lana, gossypio, etc. ; sicut etiam panni subsuti (forro). Potest in paramentis apponi stemma gentilitium (escudo) donantis (d.2875). Li­ cet ea ornari frondibus, floribus, etc., pictis vel acu factis (d.3576. 3628). * S. Pocnit.. Enchir. Induit). 747-52 (l^SO). * Missalc, Rit. celebr. titl n.3; Rec.atilxo, Las tndulg n.2S5.2S6. 128 DE MISSA Velum et bursa calicis eiusdem sint materiae ac coloris atque cetera paramenta. Colores paramentorum. Missale Rubr. gen. t.18 n.l memorat quinque: album, rubrum viridem, violaceum, nigrum. Caeremoniale Lipisc. 1.1 c. 13 n.l; c.20 n.2 permittit rosaceum in dominica III Ad­ ventus et IV Quadragesimae. In multis dioecesibus Hispanis permit­ titur caeruleus in festo, octava et missis votivis Immaculatae Con­ ceptionis, non in aliis festis B. V. Mariae, etsi similaribus ut Appa­ ritionis ad Lourdes (16 feb. 1902). Paramenta argentea valent pro colore albo aurea, pro albo, rubro et viridi (d.3145.3191.3646). Prohibentur paramenta multicolora, seu in quibus unus color non praevalet (d.2682.2769), sed ab Episcopo permitti possunt ecclesiis pauperibus donec consumantur (d.2675). Usus alicubi vigens paramentorum unius coloris ex una parte et alius ex adversa non videtur rubricis contrarius. Color praescriptus obligat sub levi ; per accidens mutatio coloris, ratione scandali, potest esse culpa gravis; ut si in Paschate adhibe­ retur niger. Quaevis rationabilis causa excusat a colore praescripto. Celebrare sine planela mortale est; sine manipulo et stola, leve. Urgente gravisssima necessitate, licet sine paramentis celebrare, quia lex ecclesiastica cum tanto incommodo non obligat. In bello civili hispano S. Sedes id concessit sacerdotibus qui sub communistis erant. Sine velo et bursa calicis, probabilius nullum peccatum est (Cappello, 760). Bursa nequit adhiberi ad eleemosynas colligendas (C. Rit. 2 mai. 1919: AAS 11,246). Adhiberi ornamenta non benedicta plerique indicant quasi nulla adhiberentur, quia non sunt sacra. Quidam merito id putant levius, nam decor externus idem servatur atque si essent benedicta. 149. Vestis talaris. Sacerdos in missa vestem tala­ rem deferat et ornamenta a rubricis praescripta. Si calceatus, calcei sint tales, quibus uti solent publice clerici probati dioe­ cesis °. Abstineat a pileolo et annulo, nisi sit Cardinalis, Epi­ scopus aut Abbas benedictus ; aut nisi habeat apostolicum in­ dultum (c.811). Coma fictilia (peluca) nullo canone iam prohibetur, quare modesta et tonsuram imitans non videtur exclusa (c.811 § 2). Nam etsi missa celebrari debet aperto capite, nostro tempore nemo putatur capite operto incedere, propter usum modestae comae fictitiac (Vermeersch, Epit. 1,254 [ed.7,1949] ; 11,83, ed.6). Aliter sentit Wernz-Vwal (n.101), quia inter facultates-Nuntio­ rum n 35 adhuc recensetur facultas concedendi comam fictitiam tem­ pore celebrationis. Quare haec nobis videntur: 1.® Per modum actus, insta causa, v. gr., propter catarrhum, adhiberi potest, sine licentia. 2.° Non constat certo quod requiratur licentia etiam ad usum habitualem, gravi de causa, ut ad calvitiem tegendam ; quia est vehit substitu­ tiva capilli naturalis; nec in tali usu irreverentia apparet. 3.® TaRubr. Miss. Ritus serv. t.l n.2; C. Rit. d.3268. utensïîja. n.148-151 129 men, propter auctores communiter id negantes, consultius erit ut ad usum habitualem licentia Nuntii obtineatur’. 150. Utensilia sacra.—Praeter altare debite instruc­ tum, et vestes sacerdotales, requiruntur ad missam celebran­ dam vasa et linteamina sacra. l'asa: calix et patena. Calix sit aureus vel argenteus, aut habeat cuppam argen­ team intus deauratam; sed iam sufficit ut cuppa sit stannea intus deaurata δ ; vel ex aluminio aut ex cupro et aluminio °. Sit consecratus ab Episcopo vel alio privilegium apostolicum consecrandi habente. Hi sunt Cardinales, Vicarii ac Praefecti Apostolici, Abbates et Praelati nullius, quamvis non sint Episcopi (c.239 § 1 n.20; 294 § 2; 323 § 2). Patena sit ex quacumque, materia solida et decenti, decet ut sit ex eadem ac calicis cuppa10. Inaurata quoad partem concavant. Consecrata sicut calix (Missale l.c.). Grave est celebrare sine calice aut patena deauratis (c.1305 § 2) aut non consecratis, absque valde gravi et urgente necessitate. Id in bello hispano permissum fuit. Patena non cum tanto rigore prae­ scribi videtur. 151. Linteamina: corporale, palla, purificatorium. Corporale. Sit ex lino vel cannabe11. Benedictum. In mul­ tis Hispaniae locis adhibetur duplex. Palla est quasi corporale diminutum, calici imponendum; sit eiusdem materiae ac corporale, et benedicta. Celebrare sine corporali aut cum eo valde immundo, iuxta plures grave est ; probabiliter veniale, si eius loco adhibeatur lintea­ men decens ac mundum, quod deinceps asservetur sicut corporale (Cappello, 750). Sine corporali benedicto, leve; sicut sine palla (S. Alf., 388). Deficiente palla, adhiberi potest purificatorium aut bursa corporalium. Purificatorium. Sit ex lino vel cannabe (d.2600). Non eget benedictione (d.2572). Sub levi requiritur ; si facile haberi nequeat, adhiberi potest strophiolum mundum (panuelo). Confectio sacrae supellectilis. Circa materiam et formam serventur praescripta liturgica, ecclesiastica traditio, et quoad fieri possit, artis sacrae leges (c.1296, § 3). Non licet rece­ dere ab usu recepto, aliumque modum et formam, etiam ane T Rrc.ATiLLü, apud Sal T. (1944) p.496. 1 Missale, Ritus servandus 1.1; De dcfcctib. X,l. • C. Rit. 6 dec. 1866: ASS 6.589. ,n Gasparri, 748; Many, 116. ” Missal?, Ritus... 1,1 <1 2600. 130 DE MISSA tiquam, inducere, nisi consulta S. Sede ,2. Responsum hoc se refert praesertim ad paramenta gothica. C. Rit. 15 iul. 1929 ad Ordinarium Barcinonen. respondit: Planetae formae gothicae reducantur ad latinam 12 13. Tamen in maiorem benigni­ tatem propendit hodie C. Rit., et usus planetae gothicae frequentior fit. Sacra utensilia confici possunt c rebus seu materia ad usum pro­ fanum iam adhibita; v. gr. casula ex veste mulieris. Hoc nullibi prohibetur. Nomen oblatoris, et etiam eius stemma gentilitium in sacris uten­ silibus imprimere, non est prohibitum; modo id fiat simplici et mo­ desta ratione, ad extremitatem et infra sacras imageries (Gasparri, Dc JSuch., 655-56). 152. Benedictio et consecratio.—Non pro omni sacra supellectili est necessaria. Benedictio est ritus quo, per aspersionem aquae benedic­ tae cum praescripta verborum forma, vel res fit sacra, i. e. a profanis usibus remota (benedictio constitutiva), vel solum divinum auxilium supra ipsam imploratur (invocativa). Con­ secratio, ritus quo per unctionem olei benedicti cum prae­ scripta verborum forma, res fit sacra. Consecranda sunt calix, patena et ara. Benedici debent: corporale et palla simul aut seorsim, amictus, alba, manipulus, stola, planeta, cingulum (probabi­ lius) et mappae altaris, caligae et sandalia pro functione po;. tificali, et tabernaculum. Benedici convenit pyxis et lunula pro expositione SS. Sa­ cramenti. Benedici potest totum ostensorium, cappa, superpelliceum. Non solet velum calicis, humerale, bursa, purificatorium, gre­ miale et alia quae Corpus Domini immediate tangere non de­ bent. Sed haec et alia benedici possunt (Many, 114). Benedictio et consecratio necessaria suppleri nequit usu rei non benedictae aut non consecratae etiam bona fide facto, v. gr., per missae celebrationem ; sed res est benedicenda iuxta liturgiam14. 153. Minister benedictionis necessariae (c.l304). — " 1. Cardinales et Episcopi omnes. 2.° Locorum Ordinarii charactere episcopali carentes, pro ecclesiis et oratoriis pro­ prii territorii. 3.” Parochus pro ecclesiis et oratoriis in ter12 u u C. Rit. 9 dec. 1925: AAS 18,58. Non probantur quaedam calicis formae, Rmgatillo, Interpret. 657, SolLiturgio n.286. W· ÜTENSHJA N. 151-154 131 ritorio suae paroeciae sitis, et rectores ecclesiarum pro suis ecclesiis. 4.” Sacerdotes a loci Ordinario delegati, intra fines delegationis et iurisdictionis delegantis. 5.° Superiores reli­ giosi et sacerdotes eiusdem religionis ab ipsis delegati, pro propriis ecclesiis ct oratoriis ac pro ecclesiis monialium sibi subditarum. Quod dc ecclesia dicitur, applicatur oratorio publico (c.l 191 § 1). Benedictiones hae, quamvis reservatae, valide dantur a quovis sacerdote, etiam potestate carente (c.l 147 § 3); licite quoque, iusta de causa. Facultatem benedicendi delegare nequeunt nisi hoc cano­ ne indicati, non v. gr., parochi. Capellanus religiosarum ne­ quit supellectilem benedicere, qua rector ecclesiae, nisi sit pro illis instar parochi (c.464 § 2). 154. Exsecratio (c.1305).— Supellex consecrationem aut benedictionem amittit: l.° Si tales laesiones aut muta­ tiones subierit, ut pristinam amiserit formam et iam ad suos usus non habeatur idonea. Ut si ab alba separetur manica, nisi haec non sit ei assuta, sed tali modo affixa, ut pro libitu separari possit ct reponi. Non exse­ cratur alba, si ab ca separetur blonda (c/ encaje o piuitilla), licet haec assuta sit supra genua, et (loin reponatur ; nam tunc non ha­ betur refectio seu reparatio, sed reunio partium temporarie sepa­ ratarum ad finem in prima benedictione praevisum, v. gr., ad or­ dinariam lotionem. Calix exsecratur, si in ima cuppa foramen habeat, aut hacc no­ tabiliter frangatur aut rimulam (gricta) patiatur, ita ut liquidum continere nequeat. Si sit totum quid solide unitum {dc una picea), ct cuppa a stipite aut haec a basi separetur; non autem si ex par­ tibus separabilibus constet (atornilladas). In primo enim casu con­ secratus censetur totus; in secundo cuppa tantum, fere ut de altari immobili et mobili statuitur in c.l 197 § 1 ; 1200. Hinc in secundo casu stipes et basis pro alia mutari potest, quin calix cxsecrclur Neque exsecratur calix aut patena per consumptionem aut renovationem deauraturae, salva, priori in casu, obliga­ tione rursum ea deaurandi (c.l305 § 2). 2. ° Exsecratur, si ad usus indecoros adhibita fuerit. Ut si calix in convivio profano adhibeatur. 3. ” Si publicae venditioni fuerit exposita (c.l305 § 1). Talis censetur quae fit in plateis vel sub dio; aut sub hasta, aut in domibus ubi res venales omnibus prostant. Non autem si in ephemeridibus mere nuntiatur talem rem, v. gr., cali­ cem, vendi ; tunc enim nuntium publicum est, non venditio. u Rf.ûatillo, Cases 111,278.279. 132 · I ■ - ■— ■ i^·—^μ·ι — itè μ Issa ■ ··"·— ■ » Ml -■·» ■■·■ "··· * i ~ V * 4A4h» 155. Tactus (c.1306 § 1). Curandum nc calix, pate­ na, et ante lotionem purificatoria, pallae et corporalia, quae adhibita fuerunt in missa, tangantur, nisi a clericis vel custo­ dibus. Inter hos non excluduntur mulieres. Non prohibentur hi calicem ct patenam, si opus sit, mundare etiam interitis; sicut non prohibentur laici periti ea inaurare. 156. Lotio (§ 2).— Purificatoria, pallae et corporalia in missa adhibita ne laventur a laicis, etsi religiosis, nisi prius abluta a subdiacono; aqua primae lotionis mittatur in sacrarium (piscinam); vel, si hoc desit, in ignem. Posset etiam in terram loci decentis. S. Sedes facile dat Ordinariis facultatem permittendi ut religiosae primam lotionem faciant. Tres lotiones praescribuntur. Prima sub levi a clerico in sa­ cris facienda. ARTICULUS 1'1 De presbytero assistente, ministro et missa dialogata 157. Presbyter assistens sola honoris aut solemnitatis causa nulli sacerdoti celebranti permittitur, praeter Epi­ scopos aliosque praelatos usu pontificalium fruentes (c.812). Permittitur ex prudentia, v. gr., ad adiuvandum caecu­ tientem, aut ncosaccrdotcm (d.3515.3564), aut in mari. Ideoque unicus. 158. Minister qui celebranti inserviat et respondeat adhibendus est. Qui sit vir; mulier tantum deficiente viro, iusta dc causa et ita ut e longiquo respondeat nec ad altare h cedat (c.813). Ceterum minor causa sufficit ad celebrandum cum mi­ nistro qui nesciat respondere, aut quae sit mulier. Sacerdos ne nimis sollicitus sit dc ministro minus idoneo; nec facile corrigat errores, sed defectus reparet et verba a ministro omissa tacite suppleat· *. Numerus. Minister in missis lectis ordinarie sit unicus ‘ : nisi agatur de Cardinali aut Episcopo3. Duo permittuntur in paroeciali. conventual» ct communitatis aut similibus, etiam lectis (d.3O59). In cantatis plurcs. Plurcs permitti possunt, etiam in ordinariis lectis, ut modum ministrandi discant. 1 La ('mix, Th ’Λ 390. Gamamm!, MS 1 Pius X, Motu prop. Inter multiplier 21 fcb. 1905; vid. C, Rit 1131 2624 3262.4154. 1 Çaerctncniale 1.1 c.29. d 441. ΜINISTER IN SERV1EN S N. 155 - 160 133 Abusus est ut idem simul respondeat et ministret pluri­ bus missis; sine iusta causa. Celebrare sine ministro grave est. 159. Causae excusantes a ministro adhibendo hae tantum sunt: a) necessitas ministrandi Viaticum; b) cele­ brandi ut populus praecepto satisfaciat; c) tempore pestis, quando non facile invenitur minister, et sacerdos secus per notabile tempus a celebrando abstinere debeat; d) si minister e loco abscedat incepta missa. Indultum apostolicum celebrandi sine ministro concedi non solet nisi cum clausula ut pueri edoceantur de modo inser­ viendi ; et fideles, etiam feminae, discant quomodo possint servire respondendo ex aliquo libro ; ct dummodo aliquis fide­ lis sacro assistat4. Quando sacerdos celebrat sine ministro, sibi ministrat ct respon­ det; sed Confiteor semel recitat; omittendo et libi, pater; et te, pa­ ter. Ad Misereatur loco vestri dicit nostri. Ad Suscipiat loco de manibus tuis, dicit dc manibus meis . * 160. Missa dialogata stricte dicitur lecta, in qua po­ pulus tantum respondet verba quae minister respondere de­ bet. Late, in qua praeterea dicit cum sacerdote Kyrie, Glo­ ria, Credo, Sanctus et Agnus. Latissime, in qua etiam alta voce comitatur celebrantem durante canone, exceptis paucis verbis, ut consecrationis et communionis. Stricta non est prohibita. Neque lata, quae in dies magis vulgatur. Sed quia facile oritur perturbatio, C. Rit. 4 aug. 1922: AAS 14,505, rem remisit Ordinarii indicio. Ordinarii autem hodie tacite saltem eam permittunt. Latissima vetatur a C. Rit. l.c. Tamen, iuxta aliquos, non censetur prohibita recitatio a populo elata voce facta, sermone vulgari, eorum quae a sacerdote secreto dicuntur. Partes variabiles videntur non recitandae a populo prop­ ter periculum confusionis. Missam dialogatam iuxta normas C. Rit. approbavit Pius XII, Encycl. Mediator 20 nov. 1947: AAS 39,560. 4 C Sacram. 1 oct. 1949: AAS 41,507. • D.3368: Ritus strvand. VIT,7. DE MISSA 134 CAPUT III De materia et forma ARTIC U LU S De I materia Summarium: 1 Panis.—2. Vinum.—3. Varia circa materiam.Vitoria, El pan y cl vino cucaristico (Bilbao 1945). § 1. Panis 161. Panis eucharisticus ad valorem sit: l.° Ex tritico; °, aqua naturali confectus; 3.°, igne coctus; 4.°, substantia­ 2. liter incorruptus. ° l. Triticum in re nostra intelligitur cereale quod uti tale communi aestimatione habetur. In his quaestionibus, ait Luco, n.6, non debet attendi tam unitas vel diversitas speci­ fica materiae, quam communis usus, iuxta quem reputetur panis talis materia. Triticum ad liceitatem reduci debet in farinam ; valide confici potest panis ex granis mere trituratis1. Non valet panis ex alia substantia, vel ex tritico cui ad­ mixta sit alia tali quantitate, ut ex communi aestimatione nequeat dici ex tritico2. Ad liceitatem debet esse ex tritico puro. Cum hodie frequentes fraudes committantur a farinae vendito­ ribus, omni studio procuranda est farina tritici puri ex venditori­ bus fidis; quae si a singulis sacerdotibus obtineri facile nequit, opor­ teret ut a curiis dioecesanis pro illis acquireretur. °2. Aqua naturali confectus, ita ut ex farina et aqua fiat massa. Talis fuit a Christo adhibitus, et usualis in Palaesti­ na. Aqua naturalis est quae communi aestimatione talis ha­ betur, scilicet compositum ex oxigenio et hydrogenio, quam­ vis per artem physicam vel chimicam combinatio elemento­ rum horum fiat. Si conficiatur panis ex alia aqua non na­ turali, v. gr., rosacea, sacramentum dubium erit3. Maxime dubium, si ex vino, lacte, oleo, etc., quia talis panis non est ’ » SO 23 iun. 1852: Col. CPF 1076. C. Sacr. 26 mart. 1929: AAS 21,631 ’ftjjû/#. Dr defeci ÿ 3 ___ MATERIA panis, n.161-163 usualis. Idem dic, si farinae misceatur butyrum, ovum, saccharum, etc., in notabili quantitate; si in minima, erit valida, sed illicita materia (Gasparri, 801). Item si aquae naturali misceatur alius liquor, ita ut longe maior pars sit aquae na­ turalis. 3. ·° igne coctus. Non est materia valida massa cruda, aut oleo, etc., frixa, vel cocta in aqua vel ad solem siccata. Potest licite coqui vi electrica, ut usus hodiernus fert. Quandiu massa cocta coctionem non amittat, valida manet; v. gr., huinida, mica panis madefacta et digitis compressa, quae redu­ catur ad massam (Lugo, d.4 n.5). 4. ° Substantialiter incorruptus. Si hostiae plene corrup­ tae sunt, ita ut communi aestimatione iam non censeantur pa­ nis, materia est invalida (Missal e ibid., n.l). Si corruptio incipit, valida, sed illicita est ; et consecrans graviter peccat, nisi in casu necessitatis (Missale et auctores). 162. Ad liceitatem. l.° Panis sit recens. 2.° Azymus * vel fermentatus, pro diversitate ritus. Recens. — Farina triticea in ordinariis conditionibus ser­ vari potest incorrupta per sex menses; in loco humido mi­ nus, in sicco plus. In sacco inclusa, non agitata, citius alte­ ratur. Quae ad hostias conficiendas adhiberi solet, cum sit ex flore tritici, plus durat. Bona est, si apparet bene conser­ vata, blanda et suavis, et sine odore humido. Secus, si aspec­ tus ordinarius non est, tactu dissolubilis, humida et maleolens. Signum facile bonae farinae hoc est : Manu sumatur, volvatur sub aqua cadenti, et si gluten filamentosum et elas­ ticum est, bona erit ; si facile friabile (dcleznable, que se dashace), signum dat altcrationis. (Sic chimicus P. Vitoria, con­ sultus.) Hostias, aiebat chimicus Liebig (γ 1873), non certo con­ stat conservari puras, etiam in loco non humido. post sex *. hebdomadas In Synodo Placentina (Piacenza) 1899, Epi­ scopus dixit chimicos peritisssimos a se interrogatos respon­ disse: post mensem ope microscopii principium corruptionis notari in ordinariis adiunctis. 163. Frequentia renovationis. Leges Ecclesiae con­ tinentur Rituali, tit.4 c.l n.7; Decret. C. Sacram. 7 dec. 1918, et Instrue. 26 mart. 1929: AAS 11,6; 21,631 ; et c.815.1272. ° l. Reprobatur usus hostiarum iam a duobus vel tribus mensibus confectarum (C. Sacram. Instr.). Id sub gravi ur4 Munster Pastoralblat. IV (1868) p.32, 136 DE MISSA get, ut ex decreto deducitur et ex aliis declarationibus et doctrina auctorum 5. 2. ° Hostiae sint recentes (c.815.1272). Quantum? S. Ca­ rolus in Cone. Provinc. Mediolanensi IV statuit : consecra­ tae octavo quoque die renoventur, idque fiat ex hostiis non ante 20 dies confectis. Gennari hanc regulam tradit: a die confectionis ad diem sumptionis plus mense transire non de­ bet. Ergo ut recentes dici queant, terminus duas vel tres aut quatuor hebdomadas complectetur. 3. ° Consecratae frequenter renoventur (c.1272). Frequen­ tia relativa erit, pro plus vel minus recenti confectione. Ante Codicem alii renovationem hebdomadariam exigebant, alii de­ cimo quinto quoque die. Caeremoniale Episcoporum, 1.1 c.6 n.2, hebdomadariam commendat; C. Rit. 12 sept. 1884, d.3621 eam urget. Sed Innoc. IV, 6 mart. 1254; Clemens VIII, 31 aug. 1591 ; Bened. XIV, Const. Etsi pastoralis 26 maii 1742, quindenalem saltem permittunt. Resolves. l.° In circumstantiis ordinariis licet renovatio deci­ mo quinto quoque dic ex hostiis recentioribus duabus hebdomadis; et octavo quoque die ex hostiis viginti dierum. 2. ° Legibus non videtur contraria, saltem notabiliter, renovatio menstrua ex hostiis eodem die aut praecedenti confectis. 3. ° Leviter illicita est renovatio, si plures dies ultra mensem transeant inter confectionem hostiarum et earum sumptionem. Di­ latio aliquarum hebdomadarum ultra mensem vix a culpa gravi ex­ cusari potest in casibus ordinariis. 4. ° Ex communissima sententia et sensu obvio decreti C. Sa­ cram. 7 dec. 1918, grave peccatum est S. Eucharistiam consecrare ex hostiis duorum vel trium mensium. 5. ° Sedulo servandae sunt instructiones quas Ordinarius loci hac de re dederit (c.1272). Ipse enim poterit regulas circumstantiis ma­ gis accommodatas dare. 164. Panis azymus vel fermentatus adhibendus est a sacerdote ubicumque celebret, iuxta proprium ritum (c.816). A latinis azymus. Eigura hostiae in Ecclesia latina sit, quantum fieri potest, plana et rotunda. Magnitudo maior pro celebrante quam pro communicantibus. Deficiente maiore, licet celebrare cum mi­ nore; monitis fidelibus de defectu, si adsit scandali pericu­ lum. Integra et munda sit. Consecrare hostiam fractam vel maculatam, sine rationa­ bili causa veniale est, secluso scandalo, nisi fractura aut ma­ cula sit enormis. Si hae, etiam notabiles, deprehendantur post • Gcn^axt, Qutjtfoni theol. mot n.4$2. vinum n.163-166 137 'oblationem, licite consecratur hostia, quia iam est quadam­ tenus Deo dicata (S. Ai.r., 204). • . § 2. 4· Λ Virium 165. Vinum perfectum est liquor ex uvis maturis vi­ tis expressus, absoluta fermentatione. Antea est musium. Fer­ mentati© acceleratur vel retardatur pro circumstantiis. Mus­ tum recens expressum, est materia valida, sed graviter illici­ ta, extra necessitatem12 . V'ERMEERSCh, Th. Mor. 111,371, re­ quirit ut fermentari inceperit. Ait tamen fermentationem iam incipere a momento quo exprimuntur uvae. Ad liceitatcm fermentatio debet esse moraliter completa; prout plus vel minus incompleta fuerit, maior vel minor cau­ sa ad eius licitum usum requiritur. De cius fabricatione P. Vitoria, El pan y el vino cucaristicos, hacc ait : I. Quidquid naturam vinosae fermentationis mutet, ut ad­ ditio bacteriarum aut microdermatum ; vel naturalem compositionem cuiusque vini, excludendum est, ut additio gypsi (yeso), saccharosae, glucosac, colorantium et decolorantium, tannini, antiscpticorum ; ma­ xima clarificantium pars (gelatina, sanguis, creta, marmor, crustrae ovorum, conchae, cremor tartarus, etc.). Vinum sic modificatum ma­ teria graviter vel leviter illicita erit, pro altcrationis gradu ; imo et invalida esse posset. II. Quidquid scientifice cum naturali vinificationis methodo coïn­ cidât, licet, et quandoque commendari potest; v. gr. : a) Pasteurizatio, qua vinum iam factum, usque ad 60 gradus ccntigrados calefit, ut morbi quidam vitentur; b) concentratio musti vel vini per frigus; c) item per calorem et vacuum (vario) ; d) musti concentratio per moderatum calorem balneo viariae (al bano Maria) non directo igni. Si supra 50 gradus calefactum est, fere certo fermenta perierunt; ct ut fermentetur, potest: 1) musto concentrate et frigido addi aliud naturale iam fermentans, vel quod in eo est ut iam fermentetur ; 2) addi fermenta arte multiplicata; 3) zimasa aut alcoholasa. Mus­ tum coctum ct deinde non fermentatum est materia illicita conse­ crationis, at non invalida; nam tandem succus est ex uvis de vite (Vitoria, 103). Card. Gennari s, licitum putat mustum uvarum maturarum vino cocto (hoc in parva quantitate, 1/5 aut 1/6 parte) addi, modo fer­ mentetur totum. Etiam licitam putat condensationem totius musti, modo naturaliter fermentetur, i. c., una ex methodis supra indicatis. 166. Operationes permissae.—1) Vini pasteurizatio. 2) Concentratio inusti vel vini per frigus. 3) Vini per calo­ rem suavem et vacuum. 4) Concentratio musti per calorem fortem, modo dcin fermentetur per additionem musti natu1 2 Rubr. Mis. IV,2. Quest, thcol. vior. n.71. DE .MISSA 138 ralis aut fermenti artificialis. 5) Seminatio fermentorum al­ coholicorum. 6) Clarificatio per partem claram ovorum, pa­ pyrum puram vel silicem. 7) Additio alcoholis vinici vino de­ bili quod periculum corruptionis habeat, intra limites et iuxta formam ab Ecclesia permissa. SO 30 iul. 1890 permisit ut vino recens facto quantitas alcoholis ex genimine vitis adda­ tur necessaria ut 12 gradus attingat. Si vinum naturaliter maiorem hac quantitatem habeat, ad vitandam eius aciditatem in transportatione, permisit 5 aug. 1896 ut adiiciatur quantitas usque ad 18 grados vix finita fermentat i one tumul­ tuosa. Responsum 25 iun. 1891 non prohibet omnino addi­ tionem sacchari ex canna, sed alcoholem ex vite praefert Subtractio 50 por 100 aquae, si id necesse sit ad vinum trans­ portandum ; et restitutio eiusdem quantitatis aquae distillatae in loco ad quem (Vitoria, 73). 9) Sulfitatus vel bisulfitatus per additionem anhidridi sulfurosi vel metabisulfiti potasici musto4. 167. Operationes prohibitae. — 1) Additio sacchari aquosi musto bono aut ex pellibus uvarum (fictiotizado'). 2) Additio sacchari aquosi musto debili, et carbonati calcici ut aciditas neutralicetur (chaptalîzaciôn). 3) Additio aquae et sacchari musto (gallizacion}. Tamen, iusta de causa licet admixtio sacchari, non ultra 3 por 100, ad tollendam nimiam vini acrimoniam, si sacerdos aliud vinum commode habere nequeat (Cappei.lo, 273). 4) Additio alcoholis ultra limites permissos (cncabezamiento del vino'), aut glycerinae (scheelizaciôn). 5) Clarificatio per alia media distincta a supra me­ moratis. 6) Additio gypsi, ad colorem vini rubri (tinto) con­ fortandum (enyesado). 7) Usus colorum artificialium. 8) Usus tannini, additio aquae. Bened. XIV 5 et alii permittunt addi­ tionem aquae, non ultra 4 por 100, iusta de causa, v. gr., si vinum sit nimis dulce. Quandoque cx iisdem vitibus eiusdem vineae obtinetur mustum diversi gradus sacchari, pro varietate conditionis atmosphaericac aliis et aliis annis Gradus sacchari dat maiorem gradum alcoholis. Quando mustum habet 13, 14 aut 15 gradus sacchari, ut quidam fa­ bricator nobis retulit, parva quantitas aquae additur, ut normalis fermentatio obtineatur; sed cccc quodam anno mustum obtinuit 18 gradus sacchari, ita ut si bene fermentaretur, vinum daret 20 gra­ duum alcoholis. Fermentatio normalis huius musti obtineri nequit, nisi maior aquae quantitas adiiciatur, secus neque mustum manet ncCol. CPF 1735 1040; 1757. SO 2 aug. 1922. Instit. 77 n.7. vinum. N. 166-169 139 que perfectum vinum evadit. In talibus adiunctis haec aquae additio licita nobis videretur; nam hic erit modus naturalis fabricandi vi­ num talium uvarum, secus enim liquor neque mustum est neque vi­ num perfectum. Vinum, aiunt ut maximam alcoholis quantitatem habet 20 por 100 (Noldin, 108). Licet vinum cx uvis passis confectum, modo ex colore et gustu vinum verum agnoscatur8. Ut elaboretur, ponderi cer­ to uvarum pondus aequale vel maius aquae additur, ita to­ tum per 8 aut 10 horas relinquitur, dein exprimitur, et li­ quidum filtratur*7. 9) Non licet additio glucosae, saccharinae, etc. 10) Nec acetificatio artificialis per acidum tartarictim vel citricum, ut dissolutioni materiae colorantis faveatur et actio nociva bacteriarum vitetur. (Regatn.i.o, Casos. 11, 159 bis-174). 168. Vinum sit incorruptum, a) Non est materia va­ lida plene in acetum conversum ; erit valida, vinum, acescens, quia manet vinum. Sed est materia per se graviter illicita 8. Quod ab auctoribus intelligitur non de primo corruptionis momento, sed de paulo notabiliori acescentia (Lehmkuhl, 11,120). Iuxta doctrinam tutam S. Ligor π, n.207, deficiente alio vino, licet sine scrupulo celebrare vino parum acescen­ te seu acido, ex sola devotione ; imo etiam notabiliter aces­ cente, modo sit certe vinum, urgente causa. b) Vinum quod evanuit, i. e. alcoholem amisit, fere to­ taliter, ita ut fere solus humor aqueus manserit, erit mate­ ria invalida; nam non est iam vinum; si non ita evanuit, va­ lida est, nam vinum manet; sed illicita (SO 1 iun. 1910). c) Ex uvis non maturis valebit. Quidam id negant, nisi forsan addatur saccharum in minore quantitate quam quae in musto reperitur (Genicot, 96). d) Congelatum valet, sed non licet, nisi in gravi neces­ sitate (S. Ai.f., 207). Missai.e, Dc defectu vini n.ll, monet: species vini congelati post consecrationem debent liquefieri, admotis pannis calefactis et deinde sumi. Si congelatur ante consecrationem, liquefiat, vel aliud assumatur, iterum offe­ ratur et consecretur °. 169. Aqua miscenda. Vino ad liceitatem, in missa modicissima aqua miscenda est (c.814). Ex gravi praecepto • 7 • • SO 22 iul. 1706: Col. CPF 270, Gennari, p Ml; Vitoria, 73. De defect. IV,2. Suârkz, ci. 15 s.l n.10-14. 140 DE MISSA ecclesiastico, ad significandum c latere Christi cxiisse san­ guinem et aquam 10. Quantitas huius aquae sit modicissima, proportionata quantitati vini. Per se sufficit una vel altera gutta, dummo­ do sensibilis sit ; expediunt saltem duae vel tres, ne forte, si unica sit, haec calici adhaereat et vino non misceatur. Iuxta aliquos, licita est quantitas usque ad octavam vini partem: iuxta alios usque ad quintam ; imo usque ad tertiam, si vi­ num sit nimis generosumX1. Non est cum scrupulis proce­ dendum. Si casu nimia aqua infusa fuit, addatur aliud vi­ num. Si celebrans ante consecrationem calicis advertat non fuis­ se appositam aquam, statim eam apponat et verba consecra­ tionis pronuntiet; si id advertat post consecrationem, non ap­ ponat 12. Licet adhibere aquam naturalem potabilem, sed acidam, gassosam vel alcalinam18. Iuxta doctorcs hodiernos cum S. Thoma, aqua vino admixta per consecrationem convertitur in Sanguinem Christi. § 3. Varia circa materiam Summarium: 1. Quantitas materiae.—2. Praesentia.—3. Determinatio.—4. Ite­ ratio consecrationis.—5. Collocatio.—6. Defectus corrigendi. 170. Quantita materiae. Materia consecranda non habet terminum maximum nec minimum ; consecrari potest in quacumque quantitate vel maxima vel minima, dummodo sensibus percipi queat, ita ut possit demonstrari praesens per pronomen hoc, hic (S. Thom., 3 q.74 a.2). 171. Praesentia. Sit vere ct proprie praesens con­ secranti. Nam verbum hoc, hic, quo Christus consecravit, rem physice praesentem indicat. Non tamen requiritur ut actualitvr aliquo sensu percipiatur; sufficit ut per pronomina hoc, hi’c materia ut praesens demonstrari possit. Resolves. I.° Valide consecrantur hostiae in ciborio clauso, aut vinum in calice cooperto (Suârez, d.43 s.5). 2. ° Invalide, materia procul distans; iuxta aliquos ultra 50 pas­ sus; iuxta alios ultra 30; 20, 10 (S. At.f., 213). 3.* Probabilius valide consecratur hostia sub corporali vel map­ pa, etc, latens, si sacerdos praemonitus fuerat de ea consecranda. Trident, ses.22 cap.7; Λ/ûjc/c, De defect, t.4 n.2. 11 SuXrez, s.3 n.3; Luco, d.4 n.38. « Defect. IV,7. _____ « so 11 aug. 1904: ASS 37,238. ,0 VARIA CIRCA MATERIAM. N.169-172 141 172. Determinatio. Materia sit certa et a ministro de­ terminata per formalem vel virtualem intentionem eam con­ secrandi ; nam per pronomen hoc, hic nequit designari res indeterminata. I I ' ! Resolves. l.° Valide conseciantur duae hostiae invicem adhae­ rentes, quamvis sacerdos unicam putet. Si hoc advertat post obla­ tionem sed ante consecrationem, unam separet, et post missam ipse vel alius sumat, tamquam panem benedictum. 2. ° Valide consecrantur hostiae super corporali aut in ciborio positae, quamvis de numero erret; nam censetur habere intentionem, saltem implicitam, consecrandi omnes praesentes, iuxta ritum Eccle­ siae. 3. ° Valide consecrantur, quando sacerdos prius ad altare detulit hostias consecrandas, vel alius conscio sacerdote, sed tempore con­ secrationis oblitus carum illas extra corporale reliquit. Iuxta multos non consecrantur, quia cum intentio consecrandi positas extra cor­ porale sit peccatum grave, sacerdos nequit praesumi talem intentio­ nem habuisse. Hanc rationem merito reiicit Ballerini, n.60; nequit enim admitti haec doctrina generalis quod non possit praesumi in­ tentio consecrandi, si intercedat aliqua circumstantia, sacerdoti igno­ ta, quae si ab eodem nosceretur, eum deterreret a consecrando, ne illicite consecraret. Si quis inscius consecrat vinum notabiliter aces­ cens, vel sine guttis aquae, iuxta omnes valide consecrat. Tamen, ob illorum sententiam, hostiae sic extra corporale relic­ tae, tractandae videntur ut dubie consecratae. Sed ad praecavenda haec dubia, praestat saltem elicere etiam semel pro semper intentio­ nem consecrandi illas hostias quas advertit, sed ex oblivione extra corporale reliquit. Quae intentio licita est ; nam quamvis peccatum est consecrare materiam scienter extra corporale relictam, licite con­ secrari potest sic relictam inadvertenter; pro hoc casu non urget lex de materia supra corporale ponenda. Et si talis intentio elicia­ tur, hostiae sunt certo consecratae (Genicot, n.99). Elici potest quo­ que intentio generalis eas non consecrandi. 4. ” Hostiae inscio sacerdote positae intra aut extra corporale, non consecrantur, ob defectum intentionis. Tamen consecrantur quae in corporali positae sunt inscio sacerdote, si hic elicuit intentionem consecrandi omnes hostias in corporali positas (Genicot). Et extra corporale, inscio sacerdote, appositae, si illa intentio ge­ neralis elicita fuit? Propter camdcm rationem supra allatam, affirtnandum videtur ‘. Dices’. Ad validam consecrationem requiritur intentio saltem vjrtualis; iam vero, semel pro semper facta non est virtualis, sed habitualis. Rcsp. Duplex elementum est in intentione: intellectivum et volitivum; actualitas et virtualitas intentionis afficiunt volitivum ; de­ terminatio materiae semel pro semper ; i. e. extensio maior vel mi­ nor quam celebrans videt in formula quam pronuntiat, afficit in­ tellectivum. Aliter: Possum nunc velle, voluntate actuali vel virtuali consecrare tali vel quali extensione, iuxta significationem quam * Ballerim, 856-60. 142 DE MISSA pro me formula habet ; sive id videam in singulis casibus, sive se­ mel pro semper vidcrims. Hanc doctrinam alii non admittunt; ideoque tales hostiae trac­ tandae erunt tamquam dubie consecratae. 5.e Si consecratis misceantur non consecratae fiat intentio con­ secrandi eas quae non sunt consecratae, quia aliae ab aliis discerni non possunt. S. Ar.F., 216, cum Logo, d.4 n.136, et alii dicunt totum cumulum consecrandum esse sub conditione. Nam post confusionem omnes singillatim sunt dubie consecratae. Non potest sacerdos in­ tentionem referre ad non consecratas, quia ignorans quaenam hac sint, pronomine hoc nequit demonstrare, ideoque nec determinare materiam. Sed cum aliquae sint iam certo consecratae, quare hae sub con­ ditione consecrentur. Erit dubium nobis quaenam sint consecratae. Aliae non consecratae sufficienter determinantur a sacerdote per hanc intentionem : “Volo consecrare hoc quod est in hac pyxide non consecrat tint". Sic Busembaum, Medulla Theol. Mor. 1.6 tr.3 c.l, et alii. 173. Iteratio consecrationis. Peracta utraque con­ secratione valida, graviter peccaret sacerdos proferendo ite­ rum consecrationis verba, etiam conditionate, supra hostias dubie consecratas, aut supra certo non consecratas, quia sic iteraret sacrificium, et sub una specie. Post consecrationem solius hostiae probabiliter posset illas consecrare, quia essen­ tia sacrificii nondum est perfecta (Cappello, 284). 174. Guttae vini et micae panis. — Guttae vini exte­ rius calici adhaerentes non consecrantur ob defectum inten­ tionis, quae, non est cur eliciatur; interius adhaerentes, si sacerdos nihil determinavit ; dubium est. Practice abstergan­ tur ante consecrationem ; si qua remanet, expedit elicere se­ mel pro semper intentionem eas non consecrandi nisi massae vini adiungantur. Micae panis ab hostia divulsae, eique tamen adhaerentes tempore consecrationis, probabilius non consecrantur, quia intentio videtur restringi ad materiam quae est per modum unius continui. Separatae in corporali vel ciborio non censentur consecra­ tae, nisi sacerdos expresse intenderit eas consecrare, quae in­ tentio non praesumitur, quia rationabilis non est. Praestat elicere semel pro semper intentionem eas non consecrandi. Tamen micae quae in ciborio consecrato manent, tamquam consecratae tractandae sunt. 175. Collocatio materiae. Ad liceitateni materia con­ secranda tempore consecrationis sit: a) super altari; b) in ’ Looos, apud Sat T. (1939) p.792; (1940) p 520. * ■— ■ - ■ Varia ■ — ■■■ circa materiam, n.172-177 ■ — ■ — ■ ■ ■ ■ — _ ■ I M I ■ ■ ■ — ■ 143 ■ corporali : c) super petram sacram, quantum fieri potest ; d) pyxis sit discooperta. Sufficit, si calix ct pyxis sint quoad maiorem partem in petra; si haec liequit ambo ex toto continere simul, ponatur pyxis in petra ad consecrationem, et postea parum removeatur, ut locum calici det. Si particulae consecrandae sunt paucae, poni possunt in corporali Pyxis, excepto momento oblationis et consecrationis, sit cooperta; sed, saltem post oblationem, sine velamine. 176. Defectus materiae corrigendi. 1. Si sacerdos ante consecrationem advertat hostiam esse corruptam aut non triticeam, ponat novam, secreto offerat et prosequatur ab eo loco ubi desivit. Si post consecrationem sed ante sumptio­ nem, consecret aliam, incipiens a verbis Qui pridie..., cor­ ruptam sumat post sumptionem utriusque speciei, vel alii su­ mendam tradat, vel reverenter conservet. Idem faciat, si id animadvertat post sumptionem corruptae sed ante calicis sump­ tionem. Si post sumptionem sanguinis, novus panis et novum vinum consecretur, incipiendo a verbis Qui pridie..., et utraque species consecrata statim sumatur. Non desunt auc­ tores qui hanc rubricam habent ut mere directivam, non prae­ ceptivam, aientes sufficere in hoc casu consecrare speciem quae defuit (SuArez, d.85 s.l n.7). 2. Si ante consecrationem hostiae advertit aliud liqui­ dum loco vini positum esse, illud amoveat et vinum ponat cum modicissima aqua et secreto offerat. Si post consecra­ tionem hostiae, sed ante communionem, idem faciat, et con­ secret incipiendo a verbis: Simili modo... Si post sumptio­ nem hostiae, novam hostiam et vinum cum modicissima aqua apponat, offerat, consecret, sumat etsi non ieiunus. Si tamen sit periculum scandali, potest omitti consecratio novae hos­ tiae. Si animadvertit non esse admixtam aquam, ante conse­ ctationem calicis, admisceat; post consecrationem, non appo­ nat (Missalc, De dcf. n.4.5). Vid. Regati&o, Casos 11,175-189. ART I C U LU S 11 De forma Summarium: 1. Quacnam—2. Defectus corrigendi.—3. Bina consecratio.— 4. Quando facienda.—5. Consecratio dubia. 177. Forma consecrationis sunt verba: 'Hoc est enim corpus meum.” “Hic est enim calix sanguinis mei, novi et 144 de missa aeterni testamenti, mysterium fidei; qui pro vobis et pro mul­ tis effundetur in remissionem peccatorum.” Verbum enim ad valorem non requiritur; neque verba narrativa quae praecedunt: "Qui pridie...” "Simili modo...”, iuxta communem sententiam, contra Scotum \ qui asserebat haec verba requiri ut constet non intendi a sacerdote cor­ pus proprium sed Christi. Quae sententia est contraria Cone. Florentino (Deer, pro Armanis) ct universae traditioni. Ce­ terum sacerdos pronuntians verba Christi satis induit per­ sonam Christi, ut hic intelligatur per eum dicere: Hoc est corpus meum. Aliqui auctoritate S. Thomak2 innixi essen­ tialia putant novi et aeterni testamenti... Quidquid sit de S. Thomae sententia, contraria est communis et moraliter certa3. Practice omnia de quibus disputatur, sub gravi pro­ nuntianda sunt, nisi summum periculum sit in mora. 178. Defectus formae corrigendi. — Si verba conse­ crationis panis repetenda sint, postquam sacerdos iam lon­ gius progressus est, reassumantur ab illis: Qui pridie...; si statim post consecrationem, sufficit repetere: Hoc est enim corpus meum. Si repetenda sint verba consecrationis calicis, incipiatur ab illis: Simili modo...4. Si omissa fuerunt verba novi et aeterni testamenti..., practice repetenda est tota formula sub conditione; iuxta aliquos id licet, sed obligato­ rium non est (Lehmkuhl, 172). Si celebrans non recordetur se dixisse ea quae in conse­ cratione communiter dicuntur, ne turbetur. Si certo sibi con­ stet se omisisse aliquid dc necessitate sacramenti, réassumât formam, et cetera per ordinem prosequatur. Si valde pro­ babiliter dubitat se omisisse aliquid substantiale, formam sub conditione iteret ; si omissa non sunt essentialia, non réas­ sumât, sed ulterius prosequatur (Miss., De def. V n.2). 179. Consecratio utriusque speciei semper facienda est.—Nefas est, urgente etiam extrema necessitate, alteram materiam sine altera, aut utramque extra missae celebrationem consecrare (c.817). Consecratio utriusque speciei non est de necessitate sacramenti: Valide consecratur una sine altera, saltem si fuit intentio utramque consecrandi. Imo, iuxta communem doctrinam, etsi non intendatur « 3 ’ * In zr di»t.8 q2 a.2. 3 q 78 a.3. Luco d.ll s.l; Gaspawr!, 833 Idwalc, De defect. IU η.5-7; IV, η 3 4. I — VORMA. n.177-180 14) consecrare nisi unam6. Nee opponitur Lugo*, qui conatur invenire aliquem sensum verum quo sententia contraria salvetur. Sed tandem ait: sacerdos qui intenderet consecrare unam speciem sine altera, (/radice valide consecraret *. Consecratio utriusque speciei, iuxta communiorem sen­ tentiam, est de necessitate et essentia sacrificii. Nam hoc, ex voluntate Christi sacrificium sub utraque specie instituentis, debet esse commemorativum sacrificii crucis; hoc facite in meant commemorationem (1 Cor 11,24), in quo sanguis a corpore separatus fuit;.ct sub utraque specie Christus sa­ crificavit. Tamen graves auctores opinantur consecrationem unius speciei ad valorem sacrificii sufficere, quod a S. Alfonso, 306, non improbatur, quamvis ipse in communem senten­ tiam inclinat. Rcccntiores pfopendunt in negandam solidam probabili­ tatem opinionis quod una species sufficiat; tamen Card, GenNARi eam concedit fi. Nos, propter auctoritatem doctorum hanc tenentium et ob rationes non omnino spernendas, eam impro­ babilem vocare non audemus. Resolves. Si per inadvertentiam missa pro populo vel pro sti­ pendio sub unica consecratione valida celebrata fuit, nec defectus tempestive fuit correctus; v. gr., quia loco vini adhibita fuit sice­ ra, etc., sacerdotem hortaremur, non obligaremus, ut aliam applica­ ret (Regatïllo, Casos 11,185). 180. Quando facienda sit consecratio. 1, In missa. Nefas est, etiam urgente extrema necessitate, v. gr., ad Via­ ticum ministrandum, consecrare unam vel utramque mate­ riam extra missam (c.817). Missa hic intelligitur, non com­ pleta, ut intclligi solet, sed quoad partem principalem. Quare in extrema necessitate liceret missam ab offertorio incipere ct alias preces non adeo praecipuas omittere. t 2. Si parvae hostiae pro communione populi afferantur paulo post oblationem, fiat mentalis earum oblatio, ct con­ secrentur. Incepto canone, si plures sine communione rema­ nerent, licet eas mente offerre ac consecrare; si unus, iuxta plcrosquc non licet; placet tamen Cappello, 284, aiens id iusta de causa licere. 3. Post consecrationem missae, non licet particulas con­ secrare. Nec admittenda videtur sententia Noldin, 118, per1 • 1 • S. Th., In IV (list.11 q.2 a.l q.B3 sol.l ad 4. D.19 n.102-104. Lodos, apud Sal T. (1940) p.S16. Consuit. mcr. 81. 146 DE Mi SSA mittentis ut, facta iam consecratione, verba consecrationis ite­ rentur conditionate supra particulas dubie consecratas. Nam, peracta prima consecratione utriusque speciei, sacrificium perfectum est ; unde nova consecratio particularum non per­ tineret ad illud sacrificium, sed ad aliud quod maneret im­ perfectum. Resolves. Si, v. gr., in magna soleinnitatc populus communica­ re vellet, et celebrans oblitus fuit particulas consecrare; idque ani­ madvertat post consecrationem; u) si praesto sit alius sacerdos qui celebret, particulas consecret; b) si non sit, differatur communio, si id fieri possit sine gravi incommodo aut offensione fidelium; c) secus, si sacerdos id animadvertit statim post primam consecra­ tionem, ante consecrationem calicis, probabiliter potest eas conse­ crare; quia essentia sacrificii nondum completa est; facta iam con­ secratione utriusque materiae, non potest particulas in illa missa consecrare; sed in ista gravissima necessitate posset, finita missa, statim aliam celebrare in eaque particulas consecrare. 181. Dubia consecratio.—In casu serio dubiae conse­ crationis panis aut vini, repetatur formula conditionate. In dubia consecratione hostiarum ad communionem, et gravis­ sima necessitate, iuxta aliquos, licet eas sub conditione con­ secrare ante sumptionem sacrarum specierum ; quia, aiunt, sa­ crificium nondum certo absolutum est. Id non videtur ad­ mittendum. Tandem particulae dubie consecratae, aut suman­ tur a sacerdote ante purificationem; aut consecrentur in alia missa sub conditione. Graviter illicitum foret hostias dubie consecratas distri­ buere in communione aut adorandas exponere, ob periculum materiale idololatriae. CAPUT I V De missae ritibus et caeremoniis Summarium: 1. Rubricarum notio ac divisio.—2. Obligatio.—3. Excusatio.—· 4. Supplentia rei omissae.—5. Additiohes.—6. Vox, lingua, missale, calenda­ rium.—7. Musica.—3. Duratio.—9. Abruptio et interruptio. 182. Rubricae sunt regulae ab Ecclesia statutae, quae determinant ritus et caeremonias a celebrante observandos. Rubricae dicuntur quia in libris ritualibus indicari solent co­ lore rubro. OBiectum habent omnia quae dignam, attentam ac devotam missae celebrationem spectant ; res, preces et ac­ tiones. RUBRICAE. N. 180-183 147 Quivis sacerdos debet servare sub gravi ritum suum in proprio territorio (c.816.818.819). Sacerdos ritus latini in lo­ cis ritus orientalis suum ritum in missa sequatur, etsi in ec­ clesia ritus orientalis celebret ; similiter sacerdos ritus orien­ talis. Regulares propriam liturgiam habentes eam observent, etiam in aliena ecclesia ; extranei vero in ecclesia regularium nequeunt horum liturgiam sequi. Rubricae sunt: a) ratione obiecti ct ordinis: generales et [articulares. Illae initio Missalis colore nigro continentur; haec corpori Missalis colore rubro inseruntur. b) Ratione fundamenti : doctrinales seu instructiones et discipUnares. Illae indicant doctrinam iuris divini, naturalis vel positivi; v. gr., de defectibus in celebratione. Obligant quantum doctrina qua nituntur *. Disciplinares sunt institu­ tionis ecclesiasticae. c) Ratione obligationis: praeceptivae vel dircctivae, prout verum praeceptum vel merum consilium continent2. Illae obligant sub gravi vel sub levi ; hac non obligant. Praescribentes quae servari debent intra missam, generalini sunt praeceptivae3. Id constat ex verbis Pii V in fronte Missalis praemissis ct ex c.818: Reprobata quavis contraria consuetudine, sacerdos celebrans accurate ac devote servet ru­ bricas suorum ritualium librorum. 183. Obligatio rubricarum. Non tamen omnes et singulae intra missam praeceptivae videntur; aliquae, pau­ cae, probabiliter sunt mere dircctivae ( Bali.erini, t.4 n.l 103) ; ut quaedam de defectibus. Respicientes agenda ante ct post missam communiter mere dircctivae censentur (Lehmkuhl, 326). Quod de rubricis Missalis dictum est, valet quoque de decretis C. Rit. dcclaratoriis illarum ; prout rubricas intra aut extra missam respiciant, erunt praeceptiva vel mere directiva, nisi c materia vel verbis aliud eruatur. Discrete accipien­ da sunt verba quibus liturgistae saepe utuntur: obligatio non est imponenda, nisi de ea certo constet (Cappei.i.o, 763). Quoad quantitatem peccati in omissione rubricarum magna est sententiarum diversitas. En quae iuxta solidas opiniones videntur: 1. ° Quaevis omissio rubricae praeceptivae, voluntaria ct sine iusta causa, culpabilis est. 2. ’ Ad indicandum de gravitate aut levitate attendatur: a) Utrum * ’ 1 Svabez, d.85 s.l n.2 ss. Scarez, d.84· a.S s 2; Lec.o, d.20 n.104 m. D'Ans i bale, p n.383. 148 DE MISSA agatur de canone an de accessoriis ; omissiones in canone maioris momenti sunt, b) An pars omissa sit quae in qualibet missa occurrat necne. Omissio partis ordinariae, notabilis, praesertim in canone, potest esse grave peccatum; omissio partis extraordinariae, ut Glo­ ria, Credo, Dies irae, veniale non excedit, quia cum sacrificio non tam arcte coniungitur; sed, si plures partes simul omittantur, grave evadere potest. In specie. Quoad preces: a) Omissio notabilis partis canonis gra­ vis est; levis, omissio unius orationis canonis, aut nominum Sancto­ rum quae ibidem occurrunt; aut Paler noster, vel Agnus Dei, vel Domine, non sunt dignus. H b) Gravis, omissio confessionis cum omnibus quae in principio Missae occurrunt; omissio epistolae cum tractu, graduali, etc.; omis­ sio evangelii. De his tamen Cappello, 818, dubitat. Levis, omissio ultimi evangelii, quod est vclut appendix ad missam, quae iam finita I censetur. | c) Gravis, omissio omnium orationum, non unius, quae sunt I propriae illius missae; non omissio commemorationum vel collecta­ rum. d) Gravis, omissio omnium precum ab offertorio usque ad canonem; levis omissio unius vel alterius. I e) Levis omissio Gloria, Credo, Sequen/iae, lectionum in missis quatuor temporum, Passionis, dummodo recitetur ultima pars quae pro evangelio sumitur. At si cx legitimo impedimento missam tam 1 longam quis dicere impediatur, praestaret ut votivam de Passione sumeret. f) Peccatum non est omittere orationes ante et post missam, quae in Missali ct Breviario continentur; ct in induendis ct depo­ nendis vestibus sacris. g) Leve, omittere prcccs a Leone XIII praescriptas, recitandas a sacerdote cum populo, finito ultimo evangelio4. Ex obligatione recitandae sunt tantum in ecclesiis et oratoriis publicis ; recitari pos­ sunt in semipublicis ct privatis, in missis privatis. Omittendae, si quae solemnitas addatur, aut aliqua functio immediate sequatur. In­ vocatio: Cor lesu sacratissimum... est solum de consilio. Hac pre­ ces indulgentiis gaudent’. Quoad actiones: a) Omittere omnes benedictiones, genu flexio­ nes, oscula, inclinationes ct cruccs, grave est ; leve, unam vel alte­ ram omittere. b) Omittere purificationem patenae, leve; nisi constet quod non sint fragmenta; purificationem calicis, grave; adhibere ad purifica­ tionem aquam pro vino in purificatione calicis ct digitorum, a plu­ ribus censetur contra rubricam mere dircctivam. Abstemii, seu qui vinum difficile tolerant, possunt sola aqua ad ablutiones uti. c) Omittere lotionem manuum post missam nulla culpa est ; ne­ que ante missam, nisi illae sint immundae. d) Omittere modicissimam aquam vino admiscendam in missa: vel fractionem Hostiae ct commixtionem fragmenti Sanguini, grave est; ob significationem. Consuetudo rubricis contraria in rebus maioris momenti 4 • Ptus XT. Alloc. Consist. 30 iun 1030: AAS 22.301. Pocn-it. Enchir. indtthj. n.242 Vid. Regat iu.o, apud Sal T, nov. 1944. RUBRICAE. N. 183-187 149 non est amittenda, ne uniformitas substantialis pessumdetur. Imo multi liturgistae, ad rigorem proni, contendunt omnem consuetudinem contra quaslibet rubricas esse reprobatam. Sed admitteremus quasdam rubricas minoris momenti posse in desuetudinem abire, ut probat praxis timoratorum sacerdotum et Episcoporum. Consuetudines quae cultum divinum dedeceant, unice to­ lerari possunt ad maiora mala vitanda. 184. Excusatio a rubricis. Qui ob infirmitatem aut similem causam nequit omnes actiones liturgicas rite ponere, licite tamen celebrat, praesertim in loco privato, aut etiam publico, monito populo aut aliunde conscio de impedimento (Suarez, d.84 1.2). Si notabilis indecentia externa inde oritura sit, petatur licentia S. Sedis, v. gr., ad celebrandum seden­ do, vel alio sacerdotem sustentante. Remoto scandalo et irre­ verentiae periculo, nullum aut leve peccatum foret sic cele­ brare privatim per modum actus, usque dum venia S. Sedis obtenta sit. Qui potest omnia peragere, excepta elevatione hostiae et calicis, licite celebrat privatim ; publice abstineat generatim, nisi monito populo. Imo, iuxta aliquos, etsi hos­ tiam elevare non possit (S. Ali'., 402). 185. Supplentia rei omissae, a) Si haec sit substan­ tialis, ut consecratio, semper reassumenda est; b) si levis, nc repetendo reassumatur; c) si notabilis, et quae sine aliorum offensione reassumi potest, ut quae secreto dicuntur, expedit ut reassumatur ; imo pro gravitate reassumi debet· si brevi post vel post pauca verba error advertatur. Hinc numquam reassumatur Gloria, Credo et similia ; neque epistola ct evangelium, si unum pro altero dictum fuit; nisi ab initio id ad­ vertatur (Suari z, d.85 s.2 n.2). 186. Mutilatio verborum aut eorum interruptio, gravis est in triplici casu : a) si sensus omnino mutetur in re gravi, v. gr., formula consecrationis; b) si etiam in re levi intendat sacerdos sensum mutare, ob contemptum; c) si grave adsit scandalum. Salvo sensu et secluso scandalo, culpa est levis, vel nulla si cx naturali defectu fiat. 187. Distractio voluntaria sine iusta causa, pecaminosa est. Gravis, si per notabile tempus intra canoncm, et cum plena advertentia. Secus de gravitate non constat (Ge­ ni cot, 158). 150 DE MISSA 188. Additiones. Sacerdos ne proprio arbitrio adiungat alias caeremonias aut preces, iis quae a rubricis permit­ tuntur (c.818), Leve est addere Gloria, vel Credo, vel aliquam collectam vel quid simile. Ex aliqua causa, etiam ex devotione, licet unam collectam addere (S. Ali·'., 411). Nullum peccatum est jaculatoriam per modum suspirii re­ citare inter actionem quae sine precum recitatione fit, v. gr., inter incensationem, dum finis cantus exspectatur, etc. Jaculatoria Dominus metis et Deus meus indulgentiis ditata, quando dicitur a fidelibus ad elevationem hostiae, voce submissa pronuntietur ** ; nequit a celebrante pronuntiari, ne submissa quidem voce (d.4397). At potest dici sola mente, quo indulgentiae jacula­ toriis adnexae acquiruntur’. Addere unam benedictionem, aut genu flexionem, inclina­ tionem, etc., per se levis culpa est. 189. Vox. In aliquibus clara esse debet, in aliis se­ creta. Quae clara voce dicenda sunt, proferantur distincte et accurate, non nimis festinanter, ut advertat sacerdos quid di­ cat ; nec nimis morose, ne audientes taedio afficiat; neque nimis elate, ne alios forte celebrantes turbet; neque nimis sub­ misse, ut a circumstantibus audiri possit; sed voce mediocri et gravi. Quae secreto dicenda sunt, ita pronuntiet sacerdos, ut se audiat et a circumstantibus non audiatur (Rubric, p.l." t.16 n.2). Recitare quae clare sunt recitanda, adeo submissa voce ut adstantes nihil percipere possint, per se veniale est; practice plerumque culpa abest. Imo ipsa rubrica monet ut, si plures sacerdotes in pro­ pinquo celebrent, vocem moderentur ita ut non alios perturbent (S. Ai.f., 415). Recitare elata voce quae sunt secreto recitanda, per se veniale non excedit, si scandalum absit ; si a solo ministro audiantur, nullum peccatum est. Ita submisse ea pronuntiare, ut sacerdos se ipsum non audiat, leve est ; non tamen nccessc est ut omnia ct singula verba distincte percipiantur; et a scrupulis cavendum est. Grave foret pronuntiare consecrationem voce adeo submissa, ut sacerdos, etiam sublato quovis impedimento, non posset se audire; ob periculum nullitatis. Sed hoc vix unquam eveniret. Excipe casum quo se non audiat propter surditatem aut strepitum. 190. Lingua adhibenda est a sacerdote propria sui ri­ tus ab Ecclesia probati (c.S19). Idquc sub gravi. Lingua liturgica pro Ecclesia Occidentali est latina ; pro Orientali, nationalis ; sed quae adhibetur non raro multum distat ab ea qua nunc populus utitur, v. gr., graeca. • T Enchir. induig 133. PoeniL 7 dec. 1933: AAS 26,35. RUBRICAE. N. 188-192 151 • Luco, d.20 n.78. ’ IM051.4252; Μ. Αν το Sana, Λία». de Litur, 2Ϊ7. w StfÂREZ, d.83 s.3 n.2; Genicot, 163. Ι ΙΓ •W 192. Calendarium. Qualitas missae desumenda est cx calendario: l.° Celebrans in ecclesia vel oratorio publico vel scmipublico sed principali Episcopi, collegii, seminarii, communitatis, etc., utatur huius calendario, etsi missa fuerit de Beato aut religiosorum propria. Si tamen in loco ubi ce­ lebratur, ritus dici sit semiduplex aut simplex qui missam votivam permittat, sequi potest calendarium loci vel suum. ° In aliis oratoriis potest observari calendarium celebran­ 2. tis, etsi missa sit Beati (d.3862.3910). 3.° Cardinales et Epis­ copi proprium ubique observare possunt (c.239 § 1 n.9; 349 § 1 n.l). In ecclesiis paroecialibus, filialibus, seminariorum..., re­ gularibus commissis in perpetuum aut in indefinitum vel lon­ gum tempus, etsi non sint exemptae ab Ordinario loci, ob­ servandum est quoad missam calendarium proprium Ordinis ; idque etiam a sacerdotibus saecularibus ibidem celebrantibus. Quod tamen intelligendum est, si paroecia (vel ecclesia) com­ missa sit communitati, c cuius gremio parochus vel rector nominatur ; non autem si concredita sit alicui religioso par­ ticulari, non communitati vel ordini °. Mutare missam per se leve est; ideoque cx qualibet iusta causa, etiam merae devotionis, per modum actus licet-10. Sic ncosaccrdos primam missam mutare potest ; in anniversario patris vel matris potest sacerdos missam dc rcquic celebrare. Missa conventualis officio diei respondens celebrari de­ bet etiam in domibus religiosarum votorum simplicium, qui­ bus ex constitutionibus a S. Sede approbatis est obligatio chori. Si capellanus est qui debeat eam quotidie celebrare, ut puto, posset ex epilceia quandoque celebrare votivam ; nam apud religiosas missa conventualis non tanto rigore praescri- A. 191. Missale. I>c se sub gravi requiritur, saltem quod contineat canonem ; ob periculum errandi sine eo. Pot­ est tamen sine Missali celebrari, si ex experientia constet pe­ riculum errandi non esse, ct aliunde iusta causa a lectione excuset 3. Non praecipitur ut sacerdos ex Missali legat; me­ moriter dici potest missa, praesente Missali, quia tunc minus est erroris periculum; et si occurrat error, facile corrigi pot­ est (Suarez, d.81 s.6 n.6). i)E .MissA I _ I bitur (c.610); et aliunde nimis durum esset quod capellanus numquam posset votivam celebrare 193. Musica. 1. In functionibus liturgicis serventur normae de musica sacra, praesertim datae a Pio X, Motu prop. 22 nov. 1903, AAS 36,387. Praefertur cantus gregorianus, qui inter populum fovendus est, ut fideles in functionibus partes activas assumant. 2. Organum est praecipuum musicorum instrumentum. Appro­ bante Ordinario, adhiberi potest electricum 33 ; et etiam alia instru­ menta, non tamen strepitantia. 3. Textus liturgicus exacte decantetur, sine inversione aut re­ petitione verborum, ita ut a fidelibus intelligi possit. 4. In missa cantata nihil prorsus cantetur lingua vulgari (PiusX, ibid.). , | | | 194. Duratio nulla praescribitur lege ecclesiastica; oportunior erit circa dimidium horae. Nimia festinatio per se culpam venialem non excedit, nisi tempus infra quadrantem impenderetur. Una si fuerit brevior tua missa quadrante, mortalis culpae crederis esse reus. Ob gravem irreverentiam et scandalum grave. Si publice celebratur, curandum ne missa semihoram mul­ tum excedat, ne audientes taedio afficiantur. 195. Abruptio et interruptio.—Missa regulariter tractu continuo celebranda est. Abruptio est cessatio a fnissa incepta, quae ab eodem celebrante non continuabitur; interruptio, mora interposita, ut dcin missa incepta continuetur. Abruptio est: a) essentialis, quando sacrificium abrumpitur post consecrationem unius speciei, quin possit continuari; b) integratis, post consecrationem utriusque, ante communionem; c) accidentalis, in ceteris casibus. Essentialis et integratis numquam licet, nisi ad vitandum immi­ nens mortis periculum vel S. Eucharistiae profanationem. Si abrum­ penda sit missa post consecrationem hostiae, haec sumatur, vel in alium locum feratur, ubi calix consecretur. Si post consecrationem utriusque, ambae species statim sumantur; vel si tempus desit, in alium locum asportentur, ubi sumantur. Accidentalis licet : 1.® Ante Evangelium ex causa levissima. 2." Ante offertorium, si superveniat princeps. Episcopus, turba pe­ regrinorum, etc., qui aliter missa carerent dic festo; tunc potest denuo incipi. Si sacerdos tunc moneatur de missa solemni postea celebranda, monito populo ne miretur, etc. 3.® Post offertorium, ob easdem causas ; et si sacerdos recordetur se non esse ieiunum, etc., modo scandalum vitetur. Si ecclesiam ingrediatur cxcommunicatus vitandus, qui sine gravi incommodo expelli nequeat (c.2259 § 2). 4® Incepto canone, gravi de causa, v. gr., ob ingressum cxcommu11 « CI 20 maii 1923: AAS 16,113 C. Rit. 13 iul. 1949: AAS 41,617. <. - Run ricae. N. 193-196 nicati vitandi, qui expelli nequeat; tunc potest missa abrumpi; sed melius sacerdos eam prosequatur solus cum ministro usque ad com­ munionem inclusive (c. 1173). Interruptio licet: 1.® Ante Evangelium, ex quavis iusta causa. 2.° Post Evangelium, vel ex consuetudine post lotionem manuum, ad concionem, proclamationcs matrimoniales, monita, etc. 3.® Ante consecrationem, gravi de causa, v. gr., ob morbum sacerdotis brevi cessaturum. Sacerdos rediens incipit ubi desierat, si mora intcriecta minor sit una circiter hora; si maior, ab initio; et tunc novam ma­ teriam accipiet, et antea oblatam post sumptionem sanguinis sumet " 4. ° Post consecrationem, solum cx gravissima causa licet, v. gr , ad ministrandum baptismum moribundo; ob morbum sacerdotis. Tunc sacramentum diligentissime custodiatur, ct melius in tabernaculo. Sacerdos rediens, etiam post moram diuturnam, incipiet ubi desivit. 5. ° Post communionem sacerdotis, ad hortandos pueros primae com­ munionis vel fideles communicaturos (d.3009), ad excipienda vota religiosa (d.3836), ad ministrandam communionem. Abruptio: a) essentialis ct integratis sine causa gravissimum pec­ catum est; b) post canonem ante consecrationem, grave; c) post of­ fertorium vel statim post Sanguinis sumptionem, probabiliter grave; d) ante offertorium, leve, secluso scandalo. Interruptio notabilis: a) post offertorium, grave; ad brevissi­ mum tempus, leve, nisi sacerdos ab altari discedat; b) ante offerto­ rium vel post communionem, ita ut desit unio moralis, cum scan­ dalo fidelium, grave; secus, leve. 196. Perfectio missae abruptae vel interruptae. — a) Si sacerdos morbo correptus eam prosequi nequeat, ante consecrationem vel post sumptionem Sanguinis, nihil sup­ plendum est. b) Post consecrationem etiam unius tantum speciei, perficiatur ab alio sacerdote, etsi non ieiuno, etiam censurato aut irregulari. Supplens missam inchoabit ubi alter desiit; et si sacerdos hic ieiunus communicare possit, supplens partem hostiae ei praebebit, aliam partem ipse sumet. Supplens exspectandus est etiam post plures horas, iuxta varias sententias; sed post horam ab obligatione perficiendi missam non constat, quia forte unio moralis deest 13. c) Si celebrans convalescat, ita ut missam prosequi pos­ sit, etsi non ieiunus, ipse, et non alius, sacrificium perficiat, etiam post longum tempus. Ita omnes. d) Supplens, si consecravit unam speciem, nequit postea alteram missam celebrare, imo quamvis nullam consecraverit, nam non licet bis eodem dic communionem recipere (n,327). C. Rit. 16 dec. 1823. Contrarium sentit Cappei.i.0, 774. e) Si nullus sacerdos est qui suppleat, asserventur sa­ crae species in tabernaculo, donec alius sacerdos celebrans u ” Benkd, XIV Injt. 21 n.2. tonos, apud Sal T. (lO40) p.S4J, eas in missa sua sumat. Si periculum corruptionis praevidea­ tur, quivis catholicus posset, etiam Sanguinem, sumere; non ut sacrificium perficiatur, sed ut bene tractetur sacramen­ tum f) Sacerdos missam interrumpens ante consecrationem aut post communionem, ad altare revertens missam prosequetur a puncto a quo interrupit. Si tamen interruptio eve­ nerit ante consecrationem, et duraverit ultra horam, missa ab initio resumatur ; si post consecrationem, resumatur a puncto quo fuit interrupta. CAPUT V De tempore et loco missae celebrandae ARTICULUS I De 197. tempore celebrationis Tempus se refert ad dies et horas. Historia. Initio videtur unus fuisse dies liturgiac seu sacrificii, dominica'. Adhuc tempore apostoUco, etiam feria IV et VI fiunt dies liturgici cum iciunio, stationibus et missa’. Dein praesertim in Oriente additum est sabbatum*1*. Exeuntc s. IV quotidie celebra­ tur, v. gr. in Hispania4, Africa8, Constantinopoli”. 198. Disciplina hodierna. Dies. Omnibus diebus pot­ est missa celebrari, exceptis iis qui proprio celebrantis ritu excluduntur (c.820). 1 Liturgici dicuntur dies quibus celebrari licet: aliturgici, quibus nemini licet; scmialiturgici, quibus aliquibus tantum. Ritu Romano aliturgicus est feria sexta hebdomadae sanc­ tae. semi-aliturgici feria quinta eiusdem et sabbatum sanc­ tum : liturgici reliqui omnes. 199. Feria VI hebdomadae sanctae solum celebratur missa praesanctificatorum, quae vera missa non est, quia in M StUjixz, /n 3 d.8$ aect.l n 16; d.71 s.3 n 6. 1 Act, 20,7; S. IvsTixvs, Apologia I n.6: MG 6,429. dies liturgici* cum iciunio. stationibus ct missa* Dein praesertim in 1 S. Epinian., Expostfio fidei, n.22; MG 42.835; Tchtvl., De orat one c.19: ML 1.1181. 1 S Basil., Epst 93. MG 32 484: Sôcwatks. J/ijf Eccl.t MG 67.638. < Cone. Told. I (a 398); can.5: Mansi. 3.999. • S. Alccst-, Epùt. 98: ML 33,363. • S. CitmsosT. Homil. in Epst ad Ephes. η i MG 62.29. 3 1 kies. n. 196-200 ea non fit consecratio sed sola sumptio hostiae pridie con­ secratae. Liceret tamen veram missam celebrare, si necessaria fo­ ret ad Viaticum ministrandum, quo in casu legetur missa de Passione; qui casus vix accidet, nam pro infirmis reserva­ tur S. Eucharistia (Lehmkuhl, 288). 200. Feria V hebdomadae sanctae. 1.” In ecclesiis cathedralibus et collegiatis sola convcntuahs celebratur iuxta Caercmoniale Episcoporum (1.2 c.23). 2? In paroecialibus, sola solemnis iuxta Missale; si so­ lemnis celebrari nequeat, ob defectum diaconi et subdiaconi, celebretur cantata iuxta Memoriale Rituum '. Si nequeat can­ tari, legatur ; hodie ad id licentia Episcopi non requiritur (CapPELLO, 737). Episcopus permittere potest privatam ante solemnem pro infirmis qui huic assistere nequeunt ; imo et pro sanis, v. gr. operariis, iusta de causa . Necessitas licentiae videtur per consuetudinem sublata (id.). Si parochus duas paroecias administret, binare potest, si desit alius sacerdos qui in una celebret, quamvis non est dies de praecepto (vid. n.126). Si in eam incidat festum S. Joseph, de praecepto gene­ rali, aut aliud dc praecepto particulari, curet Ordinarius loci ut tot missae celebrentur quot expediant ut populus praecep­ to satisfaciat (d.1883). Si non sit dc praecepto sed peculiari concursu celebretur, potest plurcs permittere. 3.° In ecclesiis subsidiariis paroecialis, solemnis vel can­ tata aut lecta celebrari potest, ut in paroeciali (d.3366). 4. ” In ecclesiis regularium qui choro tenentur, conventualis celebranda est, ut in cathedralibus et collegiatis. Si in ecclesia regulari solemnis celebrari nequit, superior potest in oratorio, vel si id desit, in ecclesia, ianuis clausis, privatim celebrare, ut sui communicent (d.2799). Etiam ubi functiones fiunt, una missa pro infirmis legi potest ex privi­ legio Societatis Icsu. 5. ” In ecclesiis ct oratoriis aliorum religiosorum, semi­ nariorum, hospitalium, collegiorum, etc., ubi SS. Sacramen­ tum asservatur, missa celebrari potest, nisi obstet peculiaris dispositio. Nec obstant quaedam decreta (d.3390.4049), quae ob peculiaria adiuncta lata sunt (Cappello, 737 ; Noldin, De sacram. 202). 6. ° In aliis ecclesiis et oratoriis in quibus SS. SacramcnT E$t liber liturgicus a Bened. XI i. 1725 editus, quo continentur ritus sim­ pliciores pro paroeciis quae sufficiente clero carent. 156 DE MIS SA turn non asservatur, celebrari nequit ; neque solemnis vel can­ tata, ubi processio ad monumentum et missa praesanctifica­ torum non habetur (d.l 120.2503). 7. ·° Probabiliter potest Episcopus permittere missam lec­ tam pro infirmis. Sic antiquitus (Many, 15,8.“). In nova Col­ lectione Decretorum 1898, haec responsio omissa fuit; sed, ut bene opinatur Cappello, non ideo illa Episcopi facultas est sublata. Imo etiam pro sanis, v. gr., operariis, alumnis collegii, etc., potest missam permittere, iusta de causa ; licen­ tia potest esse rationabiliter praesumpta. 8. ° Cardinales et Episcopi, etiam titulares, nisi solemnem celebrent, possunt privatam celebrare, vel facere ut co­ ram se privata celebretur (c.239 § 1,4.’°; 349 § 1,1.'°). 9. ° Ex induito quandoque permittitur missa in oratoriis privatis; ct etiam privatis sacerdotibus. Celebrare extra praedictos casus, remoto scandalo’, proba­ bilius non est grave (Cappello, 737). Exoptaret Cappei.t.0, et alii multi cum eo, ut, in dic qua institu­ tio sacrificii eucharistici recolitur, omnibus sacerdotibus concedere­ tur facultas illud celebrandi. In maiorem facilitatem propendit ho­ die S. Sedes. qra r* Expedit ut hac die clerici, etiam sacerdotes, qui ηοη ce­ lebrant, communionem accipiant in missa solemni seu con­ ventual! (c.862). 201. Sabbatum Sanctum.—1.° In eo missa non per­ mittitur, nisi functionibus tridui iuncta. 2. ° In ecclesiis paroecialibus functio haec fieri debet, ad benedicendum fontem baptismalem. Iuxta plures, omitti debet, si cantari nequeat ; sed placet opinio P. Cappello, n.738, quod praestat missam legere quam benedictionem fon­ tis omittere. Id videtur colligi ex d.3059; ubi dicitur quae de missis privatis praescribuntur, non esse semper servanda in missis paroecialibus et similibus. 3. ° In aliis ecclesiis omitti potest, etsi functiones feriae V et VI habitae fuerint (d.4O49; Vermeersch, Epit. 2,95). 4. Pro infirmis non permittitur; utique ad Viaticum, si necessaria sit. 5. ° Nec censetur sufficiens ad permittendam missam privatam ratio festi de praecepto particulari, ut populo detur facilitas audiendi missam. Proinde qui solemni assistere non possint, excusantur. Sic Gasparri, 90. At attento hodierno - bl ES N /1)0-201 157 desiderio Ecclesiae, non censerem prohibitam talem missam privatam. 6. ° Interdum ex induito permittitur, quamvis functiones tridui omissae fuepnt. Tunc omissis prophetiis et reliquis, incipitur a confessione sine introitu (d.2616). 7. ° Episcopus potest missam ordinationis in sacello do­ mestico celebrare, incipiens a prophetiis (ibid.). Vigilia Paschalis (Pius XII, 9 feb. 1951 ; C. Rit. 11 ian. 1952: AAS 43,128; 44,50). Antiquissimam vigiliam paschalem instauravit Pius XII. Officia Sabbati Sancti celebrari possunt: vel sicut hucusque, ct tunc nulla est variatio ; vel iuxta novam disciplinam, et tunc cum mutationibus inductis a C. Rit. ad triennium. Officium divinum. Matutinum ct Laudes Sabbati. Si recitantur in choro, non anticipantur ad feriam VI, sed Sabbato mane recitantur, cum statutis variationibus. Horae minores recitantur iuxta formulam novam. Vesperae ante meridiem. Completorium omittitur. Matutinum Dominicae omittitur; suppletur, sicut Com­ pletorium Sabbati, per vigiliam ipsam. Laudes cantantur intra missam. Hora vigiliae. Hora propria, ad inchoanda officia, ea est quae permittat missam incipere circa mediam noctem. Sed si Ordinarius loci iudicat in aliquibus ecclesiis, gravi et pu­ blica de causa, non posse illa fieri hora propria, permittere potest ut anticipentur, non ante horam octavam. Continuo missa celebratur. Officia celebrantur novo ritu. Campanae. Pulsantur ineunte Gloria. Ubi plures sunt ec­ clesiae, in omnibus pulsabuntur simul ac in matrici seu prin­ cipali, etsi officia diverso tempore celebrentur. Dubium quae­ nam sit matrix, dirimat Ordinarius. Ieiunium eucharisticum. Si vigilia celebratur hora pro­ pria, tum celebrans tum communicantes ieiuni sint saltem ab hora decima noctis; si hora anticipata, saltem a septima ves­ pertina. Plures missae. Episcopus qui velit vigiliam celebrare, potest, si vult, missam pontificalem die Dominica agere. Sacerdos qui missam vigiliae celebravit, etiam post me­ diam noctem, celebrare potest quoque missam die Resurrec­ tionis; ct hanc etiam bis et ter, si facultatem habet missam iterandi. Inter unam et aliam potest aliquid sumere per mo­ dum potus, dummodo ieiunium servet saltem per horam; sal­ vis induitis particularibus, quibus aliter sit dispositum. I 58 DE MISSA Plures communiones eodem dic vetantur (c.857). Proinde: a) Qui communicavit Sabbato mane, nequit com­ municare in missa vigiliae anticipatae; utique in missa mediae noctis; b) Qui in missa mediae noctis communicavit, nequit dominica communicare. Ieiunium ecclesiasticum. Viget c.1252 § 4; praeceptum iciunii quadragesimalis cessat Sabbato Sancto a meridie. Praeceptum dominicale. Adimpletur per missam mediae noctis. Benedictio fontis, prophetiae, litaniae in vigilia Pentecostes. In ecclesiis, in quibus celebratur vigilia pascha­ lis, permittitur, ut illa omittantur in vigilia Pentecostes. Hinc missa incipiet ab introitu Cum sanctificatus fuero, sicut pri­ vatae. Idque etsi missa sit conventualis, solemnis aut can­ tata. 1. Supputatio horae missae ct iciunii. Licet quaevis ex permis­ sis in c33 § 1. Magis practicac sunt legalis scu officialis et solaris media, quae una hora serius venit. Supputatio horae pro ieiunio pendebit a supputatione electa pro missa. Si vigilia incipit hora octava legali, ieiunium servabitur a septima legali. Si vigilia inchoatur oc­ tava solari, quae aequivalet nonae legali, potest ieiunium incipi sep­ tima solari, quae aequivalet octavae legali. Si missa inchoatur duodecima legali, servabitur ieiunium a de­ cima legali; si incipit missa duodecima solari, quae acquipollet pri­ mae legali dominicae, sufficiet ieiunium incipere a decima solari, quae est undecima legalis. Si vigilia ct missa mediae noctis initur hora inter legalem et so­ larem, v. gr., octava cum dimidio legali, aut duodecima cum dimidio legali? Putamus ieiunium servandum esse a septima vel decima le­ gali. Nam sacerdos, qui ea hora intermedia inchoat vigiliam aut mis­ sam, eligit supputationem legalem et non solarem, quae nondum ad­ venit. 2. Non licet communicare in missa mediae noctis legalis, etsi quis communicet cum media nox solaris nondum advenit, ct iterum mane sequenti communicare ; allegata ratione quod, cum noctu quis communicavit, nondum inceperat dies dominica iuxta horam sola­ rem. Nam missa mediae noctis, etiam iuxta supputationem legalem, censetur a S. Sede tamquam diei dominicae ; itaque, qui iterum mane communicaret, binas communiones eodem die reciperet. Sic respondit C. Rit. ad Episc. Flaviobrigen. (Bilbaen). 7 apr. 1952. 3. Nova disciplina permittitur ad triennium. Manifesta est mens R. Pontificis ut valeat pro tribus vigiliis, quae occurrant tribus an­ nis subsequentibus datam promulgationis in AAS, 25 lan. 1952; proin­ de usque ad vigiliam paschalem a.1954 inclusive. 202. Hora. Historia. Tempore persecutionum solebat ct lebrari nocte, quandoque mane ante lucem. Post pâcem constantinianam a.312, diebus dominicis et aliis quibus non ieiu- hora. N.201-203 159 nabatur, missa publica celebrabatur ante meridiem, praeser­ tim hora tertia (nona matutina). Diebus iciunii, ea hora qua ieiunium solvebatur: in quadragesima sub vesperam; aliis hora nona (tertia vespertina). Privata, quavis hora diei, ple­ rumque mane 8. 203. Disciplina hodierna. Initium missae ne fiat ci­ tius quam una hora ante auroram vel serius quam una post meridiem (c.821 § 1). /Inroro est initium claritatis ortum solis praecedens et so­ lis ortu desinens. Incipit diversa hora pro latitudine et men­ sibus ; etiam in eodem loco variat distantia seu intervallum inter auroram et solis ortum. Vide tabulam in n.1007. Duratio aurorae, seu intervallum inter cius initium et ortum so­ lis, crescit in locis septentrionalibus; pro eodem loco decrescit men­ sibus ian., feb., mart.; crescit apr., mai., iun. ; iterum decrescit iul., aug., sept.; augetur denuo oct., nov., dec. Sic Gadibus duratio 15 mart, est 1 h. 27 m. ; 15 iun. 1 h. 53 m. Corunnae 15 mart. 1 b 38 m. ; 15 iun. 2 h. 19 m. Pro missa attenditur aurora astronomica, quae incipit quando sol iacet circiter 18 gradibus sub horizonte. Non at­ tendenda est circumstantia montis interpositi, nubium, etc., quae prospectum lucis forsan retardent. In regionibus ubi aurora numquam apparet, ut polaribus quodam anni tempore, missa incipi potest circa eam horam qua homines so­ lent ad opera surgere (d.614). Imo videntur posse observari horae romanae. Eadem norma applicabitis videtur ubi aurora multum tar­ dat (WOUTERS, 249). Quando haec per totam noctem durat, ut in Belgio a 26 maii ad 19 iulii, nulla lex prohibet quominus missa media nocte inchoetur (Genicot, 133). Sed menti Ecclesiae conformius erit ut non incipiat nisi saltem hora 12 cum dimidio*; decet quoque ut ieiunium eucharisticum servetur per notabile tempus, v. gr., duas horas ante mis­ sam. Quoniam initium aurorae non est punctum mathematicum quod discerni possit, nam paulatim illucescit, sine anxietate procedendum est in missa inchoanda; pauca minuta ante numeros in tabulis in­ dicatos neminem turbare debent. Aurora non pendet ab hominum conventione, sed unice a solis ortu ; ideo in computanda cius hora, ideoque hora qua missa inchoa­ ri potest, non datur optio inter diversa tempora. Meridies est momentum quo sol transit per meridianum locale superius. In computando meridie, sicut media nocte, si agitur de pri­ vata missae celebratione, ac de communione recipienda, sequi licet tempus usuale, aut legale seu officiale, aut solare sive verum sive medium, aut aliud extraordinarium (n.128). * Walafridus Strabo, • Dc rcb. ccclc. c.20: SFL 114,951. C. Sacram. 7 mart· 1924: AAS* 17,100. 160 DEMISSA Missa privata, iuxta aliquos” intelligitur lilurgice talis, i. e., sol­ lemni contraposita iuxta rubricas Missalis (t.5 n.I s ). Solemnis liturgice est: a) conventualis, i. e., quae constituit partem officii choralis iure praescripti, sive cantata sit (ut plurimum) sive lecta (c.413. 610); b) non conventualis, sed cantata cum diacono et subdiacono; nam si sine his cantatur, controvertitur num censeri debeat liturgice solemnis". Alii ” ad rem nostram intelligunt privatam, iuridice talem, i. c., eam quae non celebratur ex obligatione officii choralis. Ergo quoad horam, privata censebitur etiam quae a parocho cantetur cum diaco­ no et subdiacono nocte Natalis Domini. Haec mea sententia est. Nam: a) c.33 § 1 non dicit in missa pri­ vata, sed in privata missae celebratione, quae res diversa est ; paro­ chus enim, aliter ac capitulum canonicorum, non tenetur missam, paroecialcm celebrare cum cantu, diacone ac subdiacono; b) similem locutionem adhibet idem c.33 § 1 : in privata horarum canonicarum recitatione. Ubi privata recitatio sensu obvio intelligitur quae fit non e.r obligatione chori, quamvis officium ex devotione choraliter per­ solvatur, ut solet a sacerdotibus fieri exercitiorum spiritualium tem­ pore. Quoad missam convcnlualem meridies et media nox supputanda sunt iuxta tempus usuale; practice, iuxta publica horologia (c.33 § 1). Anticipatio vel retardatio missae, iuxta communiorem senten­ tiam non constituit grave peccatum nisi unam saltem horam exce­ dat ". Vermeersch, 96, id verum putat, si habitualiter, sine iusta causa fiat. Cappei.i.0, 74-1, probabilem putat sententiam quae affir­ mat, secluso scandalo aliovc incommodo fidelium, non excedere ve­ niale privatim celebrare ante vel post tempus legitimum ; ita ut quae­ libet iusta causa excuset, etiam mere privata sacerdotis vel alius fidetis. Strictius vetatur maior anticipatio quam retardatio. Causae excusantes praecipuae sunt: a) Viaticum confi­ ciendum; b) iter a sacerdote suscipiendum die de praecepto; imo iuxta aliquos etiam feriali (Cappello); c) consuetudo rationabilis, v. gr., celebrandi valde mane ut operarii mis­ sam audiant etiam feriatis diebus; quod hodie congruit de­ siderio Ecclesiae ut fideles missam frequentent14. Dispensatio in casu particulari, rationabili causa, concedi potest ab Ordinario, ad normam c.81. quatenus non iam sit causa excusans. Religiosi ampliores facultates habere solent, sive per privilegium ipsis directe concessum, sive per privdcgiorum communicationem. Sic PP Societatis lesu possunt celebrare una hora post mediam noctem et duabus post meridiem de consensu Superioris, qui legi­ time praesumitur, si consuli nequit. Ojrrrt. Confinent. in Cod I. C. 1 p 199; Toso, Commentaria minora p.103. /fnalccta Ecclcsinrt. V 1,360; De Hekdt, 5. L turaiac praxis 119. α Vemmckbsch. Epit 1,1 IS: Webxz-Vipau hi Can. T.248; Van Hove Dr cON-furtud. ct temper, xupput. 290fc u Noldix, 206; Gasfarri. 109. h Ç Sacram 14 iut 1941 AAS 33J89 • u hora. N 203-204 161 204. In necte Nativitatis Domini inchoari media nocte potest sola missa conventualis vel paroecialis, non alia sine apostolico induito (§ 2). Aliae duae dici nequeunt, sine iusta causa. Non vetatur quominus missa inchoetur quavis hora, dum­ modo post mediam noctem. Id eruitur ex critcrio C. Sacram. 22 apr. 1924, circa facultatem missae nocturnae in triduis eucharisticis, etc.: Non oportere concedi nisi ita ut missa non inchoetur ante dimidium horae post mediam noctem (AAS 27,100). Conventualis est cui assistere tenentur clerici choro illius ecclesiae addicti (c.413.61C·) ; paroecialis, quae a parocho vel dc eius nomine celebratur (c.466 § 4.5). Sola conventualis et paroecialis celebrari potest apertis ianuis. Quod privilegium habent quoque religiosi15. In religiosis ac piis domibus oratorium cum Sanctissimo habitualiter habentibus unus sacerdos tres missas rituales, vel, servatis servandis, unam celebrare potest, qua omnes adstantes praecepto satisfaciunt (§ 3). Religiosa domus est quam communitas religiosa vel quasi-religiosa incolit ; pia, quae fini caritatis vel pietatis destina­ tur, etiam career, quatenus cappellanus incarceratorum emen­ dationi cooperatur (Vermeersch, 97). Ne populus illuc af­ fluat; quamvis amici ct selectae personae admitti possunt. Imo, quoniam c.821 omisit clausulam “ianuis clausis” ct ho­ dierna disciplina mitior est, censet Cappello, n.743, clausu­ ram iam non requiri, aut saltem afficere solam ianuam prin­ cipalem. Si a religiosis apertis ianuis una celebratur, possent, dimisso postea populo, aliae duae, clausis ianuis, pro solis in domo decentibus celebrari. Idem dic dc ecclesia ac de ora­ torio (c.1191 § 1). At plures admittunt non esse obligatorium hodie ianuas claudere (idem). Cardinales possunt tres celebrare (c.239 § 1,4. * ’), et Episco­ pi, nisi in cathedrali celebrare teneantur (c.349 § 1,1.υ). Media nox supputatur, sicut de meridie dictum est n.203. Communio in quavis missa nocturna, etiam parocciali et conventual! distribui potest (c.821 § 3; 867 § 4; CI 16 mart. 1936: AAS 28,178). Et iusta de causa, ut puto, etiam ante ct post missam nocturnam, v. gr., cantoribus; nam idem ad­ mittunt doctorcs dc communione in Sabbato Sancto, quae, v. gr., exercitia spiritualia absolventibus, ante et separatim a missa distribui potest, si eam exspectare nequeant ; et praeu l iHMKHES, apu/ erat trio r n.l 19. CC 20 ian, 1725; Btxrn. XIV. D/ sacroi. mi//. /arnf 1.3 c.4 n.8. ORATORIUM PRIVATUM N.223 171 Ampliationes peti possunt in iisdem precibus aut serius. Praecipuae sunt: 1. a Ad personas, quoad satisfactionem praecepti: a) con­ sanguineos et affines, qui intelliguntur intra gradus impedi­ menta matrimonialia constituentes, cum indultariis cohabitan­ tes; b) etiam non cohabitantes; c) familiares seu domesticos, i. e. famulos in illa domo degentes; d) hospites, seu extra­ neos qui domi recipiuntur et saltem unam noctem ibi transi­ gunt; probabiliter etiam hospites intelliguntur ad prandium invitati, etsi ibi non pernoctent5; saltem tales sunt: c) com­ mensales; f) colonos quoad oratorium rurale; tunc indultario imponitur obligatio eis procurandi instructionem catccheticam ct evangelii explanationem ; g) vicinos omnes, sub eadem obli­ gatione. Abstineant Episcopi a nimiis extensionibus postulandis. Indultarii principales sunt qui in brevi aut rescripto no­ minatin'» exprimuntur, v. gr., Petrus ct uxor cius Ioanna et filii lacobus ct Maria. Secundarii, qui clausula generali in­ dicantur, ut consanguinei. Hi nequeunt praecepto satisfacere nisi missae praesens sit’saltem unus principalis, sine quo ne­ que missa potest celebrari. Praecepto satisfacit celebrans ct minister, si desit privilegiatus qui possit et velit ministrare (Many, De loc. 90). 2. a Missa in indultariorum absentia, conceditur pro in­ dultariis secundariis. 3. a Ad plures missas: o) pluribus sacerdotibus fratribus indultariis; fr) sacerdotibus hospitibus; c) alteram in gratia­ rum actionem; d) in agonia, obitu, praesente cadavere, anni­ versario mortis, onomastico indultarii, tres permitti solent. 4. “ In festis solemniorihus: a) excluduntur Assumptio­ nis, Nativitatis, Paschatis; t) raro unum ex his includitur; c) rarissime Paschatis, idque cum specialissima commenda­ tione. Cauti sint Episcopi in postulanda ampliatione ad festa solemniora. 5? Ad missam In foria V hebdomadae maioris. 6. “ Ad oratorium prope dormitorium, pro infirmo, du­ rante infirmitate. 7. * Ad erectionem viae crucis. 8? Ad plures dioeceses, praeviis testimonialibus seu com­ mendatione Ordinariorum illarum: si iam habetur indultum pro una ct extensio petitur ad aliam, sufficit commendatio huius. ’ Coronata. Or toc et torr, 91. Clausulae. hi domibus suae habitationis in tali loco vel dioe­ cesi silts. Nequeunt simul plures privilégiât! tali induito uti in di­ versis locis, v. gr., maritus in A ct uxor in 13, sed successive vel altcrnatim. Donec uno eodemque utantur contubernio. Si plures indultarii principales, v. gr., duae sorores, separentur, nequit quisque suum habere oratorium; sed indultum non cessat. Si unus moriatur, alter privilegium retinet. Sine praeiudicio iurium paroccialitim. Non celebrentur ibi func­ tiones parocho reservatae (c.462). Dummodo in eadem domo aliud indultum qued adhuc perduret Concessum non fuerit." lJuo indulta in eadem domo non concedun­ tur; sed si domus materialis in diversas contignaciones (pisos), aut contignatio in partes dividatur pro totidem familiis, ut totidem do­ mus considerantur. Aliae functiones praeter missam prohibentur (c.l 195 § 1): a) Omnes fideles possunt ibi missam audire; praecepto satisfacere soli privilégiât!, b) Communio, etiam pro praecep­ to paschali, potest omnibus distribui (c.869.859 § 3). c) Bap­ tismus solemnis, in mortis periculo; et extra illud iusta de causa, dc Ordinarii loci licentia, ministrari valet (c.776). d) Poenitentia viris; mulieribus, si ab Ordinario loci permit­ tatur, aut iusta causa, et quidem per crates; nisi ex infir­ mitate aut vera necessitate (c.908-910). c) Matrimonium, et missa nuptialis, de Ordinarii licentia, in casu extraordinario, iusta dc causa (c.l 109 § 2). Usus. Oratorium privatum non est locus sacer ; nam con­ secrari aut benedici nequit more ecclesiarum, sed solum be­ nedictione invocativa, non iam domus, ut ait c.l 196, sed pro­ pria, quae invenitur in editione Ritualis a. 1952. tit.9 cap.6 n.2, et non est reservata. Potest etiam non benedici. Licet non sit benedictum, debet esse ab omnibus domesticis usibus li­ ber, quamdiu indultum duret. Nuntii, Internuntii et Delegati Apostolici possunt conce­ dere sacerdotibus infirmis, durante infirma valetudine, et se­ nibus indultum oratorii privati °. Idem possunt plures Epis­ copi. 224. Summarium de privatis oratoriis.—In bulla Cru­ ciatae continetur pro Hispania data. Non dat indultum eri• Elenchus faeuhatum. C. Cons st. 6 mati 1919 n 34 apud Arkegui, 5tourner. Th. Λί., append _______________________ ALTARE PORTAÏILE. n.223-227 173 gcndi oratoria privata, sed: a) sacerdotibus facultatem cele­ brandi in quovis oratorio privato canonice erecto, idque sine Ordinarii licentia, quovis die, excepto ultimo triduo hebdo­ madae maioris: et quamvis aliae missae in eodem ex induito celebrentur; Z>) laicis, si ab Ordinario id vere utile censeatur, ut in sui praesentia missa ibidem celebretur, qua praecepto satisfacere queant. Summarium est personale, sumi debet a singulis, qui gra­ tia frui velint. 1) Conditio pro non sacerdotibus posita: dummodo Ordinari locorum id necessarium aut vere utile censeant", meo quidem indi­ cio adimpletur eo ipso quod sacerdos cui summarii distributio ab Ordinario commissa est, summarium tradit petenti et eleemosynam tradenti. Nam Ordinarius hoc munus illi sacerdoti committens, im­ plicite eidem committit indicium de necessitate aut utilitate usus ta­ lis induit'. Secus qui summarium sumit exponeretur periculo sump­ tus inutilis. Praeterea odiosum foret Ordinarium adire in singulis casibus ut dc illa necessitate aut utilitate indicaret. Ergo, ut puto, ad usum summarii, saltem in dioecesi ubi sumptum fuit, non opus est Ordinarium adire. Et talis, credo, praxis est. 225. Mis&a in templo haereticorum vel schismatico­ rum non licet celebrari, etsi olirn rite consecrato aut be­ nedicto (c.823 § 1). Alicubi cx necessitate aliquid huiusmodi toleratur. Si est vera necessitas licet, modo adsit scandalum ct periculum per­ versionis 7. 226. Sacristia ecclesiae vel oratorio publico contigua considerari potest vel ut ei accessoria ; et meo iudicio in ea potest missa celebrari, si ibi sit altare, quamvis plerumque non decet ; idem dic si est semipublico vel privato accessoria, ct ut talis ab Ordinario probata (c.l 192 § 1 ; 1195 § 1). Secus, si ut oratorii pars considerari nequit. § 1. Altare port at ile Summarium: 1, Notio.— 2. Potestas Ordinarii» 227. Altare portatile hic intclligitur quod extra ec­ clesiam ct oratorium constitui potest ad missam celebrandam. Privilegium. C. Sacram. 1 oct. 1949: AAS 41,501. Est facultas celebrandi missam extra ecclesiam et oratoria, ubi­ que : honesto tamen et decenti loco, super petram sacram, non autem in mari (c.822 § 3). 174 DE MISSA Quinam illud habent. A iure: Cardinales (c.239 § I n.7); b) Episcopi tc.349 § 1 n.l); r) Vicarii ac praefecti Apostolici (c.294 § 1; 308); ro viribus ut cereus paschalis, cereus in aqua baptismati immergendus, et duae candelae in missis accenden­ dae. sint ex cera apum, saltem in maxima parte; aliarum vero can­ delarum, quae supra altaribus ponendae sunt materia in maiori vel notabili quantitate ex eadem cera sit oportet. Qua in re parochi aliique rectores ecclesiarum et oratoriorum tuto stare poterunt nor­ mis a respectais Ordinariis traditis; nec privati sacerdotes missam celebraturi de qualitate candelarum anxie inquirere tenentur ” (d.4147.) Afu.rinin pars a quibusdam auctoribus censetur, 70 % ; ab aliis, 60 %, notabilis, 30 %1. Haec, ut dixi, a S. Congregatione non im­ ponuntur. C. Rit. 13 mart. 1942 * Ordinariis facultatem dedit per­ mittendi ut loco cerae apum, ubi haec acquiri nequeat vel non nisi magno pretio, in functionibus liturgicis adhiberi possit alia materia, et ultimo loco lux electrica, durantibus circum­ stantiis belli. 18 aug. 1949 illud indultum sic restrinxit Pro missa lecta duae candelae cereae adhibeantur; pro solemni seu can­ tata quatuor saltem; quatuor pro expositione solemni Ssmi., 1 XIV. De racror. 5fux. tacr.f. 1.3 c.l3 n.l. « jfûjn/r p.2.· n.4 ». T Vitobia. Los cerat Itura. ’ AAS 34.112; Rfgatillo. Sal T. (1042Ί p 420 uiensh.ia altaris, n.240-242 IÔ3 suppleto maiori numero requisito aliis luminibus (AAS 41, 470). Vetita est illuminatio electrica simul cum candelis ex cera super altari (d.4206.4210) ; at in dies videmus praxim mitio­ rem. Toleratur usus cereorum fictorum in quibus machina quadam cereus introducitur (d.3448). __ Missale, Rubr. gcn. t.20 n.l praescribit cereum ad ele­ vationem Sacramenti accendendum. S. Alpiions. 394, proba­ bile putat, hunc non esse obligatorium, quia hodie commu­ niter non adhibetur; C. Rit. declaravit consuetudinem illum non adhibendi servari posse (d.4029). Grave est celebrare sine ullo lumine; id tamen gravi dc causa licet; v. gr., ad Viaticum ministrandum; ne fideles missa carcant dic de praecepto (La Croix, 392). Cum una candela leve vel, iuxta aliquos, nullum peccatumv. Item cum candelis quae non sint ex cera apum. Si candelae exstinguantur post consecrationem, sistat parumper sacerdos, donec accendantur; si accendi nequeant, nisi post longum tempus, v. gr., quadrantem, pergat (S. Alf., 394). Idem aiunt plures, si exstinguantur ante consecrationem, post offertorium”. Si ante offertorium, disputatur; probabiliter licet pergere, remoto scan­ dalo (Cappello, 728). I 242. Tabella secretarum (sacra).—I£st quae poni debet ad cru­ cis pedem. Ante s. XVI non adhibebatur"; recentius inducta est labella ultimi evangelii ; tandem ratione symetriae alia ad cornu epistolae. Post missas expedit ut ab altari amoveantur, vel saltem ne sint erectae. In expositione SS. Sacramenti amoveri debent, nisi pro missa (d.1864 3130). Usus tabellae secretarum sub levi praescribitur; aliarum non est praescriptus. Missale. Vid. n.l91. Cussintis ad sustentandum missale cx quavis materia fieri potest. Campanula pulsari debet ad Sanctus et utramque eleva­ tionem 12. C. Rit. d.4377 commendat ut breviter pulsetur pau­ lo ante consecrationem hostiae, ad excitandam fidelium at­ tentionem. Alicubi cx consuetudine pulsatur ad Domine, non sum dignus, imo ad Paler noster et Agnus, et alias. Hi usus tolerari possunt, nam respondent fini quem sibi proposuit C. Rit., cum pulsationem commendavit ante elevationem, sci­ licet, attentionem excitare ad partes missae principaliores; * Suarez, d 83 a.3 s.6 η.5 10 La Croix. 393; Lugo. <120 n 77. n Bened. XIV, Dc sacrif. mù. 1.1 c.3 n.6. » Missale, Riius VI 1.8; V111.6. 184 DE MISSA ideo eam commendarem ad Domine, non sum dignus ante communionem sacerdotis et fidelium. At frequens pulsatio dissuadenda est, si fidelibus moles­ tiam aut turbationem gigneret, v. gr., si plures simul in eodem loco celebrent Pulsatio omittenda est: o) durantibus officiis divinis, in altaribus quae sunt ante chorum ; b) in privatis missis, du­ rante processione vel rogatione per ecclesiam ; c) durante ex­ positione SS. Sacramenti ct Quadraginta Horarum in missis quae celebrantur in alio altari (d.3814.3157). Ampullae vitreae memorantur in Missali, cx consuetudine tole­ rantur aureae vel argenteae t.d.3149). Si metallicae sint, indicetur per litteras A, et V. aut alio modo utra aqua, utra vinum con­ tineat. Pes sit sat amplus, ut stare possint ; collum sat apertum ut valeant mundari ; operculo muniantur, aut pannulo. Ad altare deferuntur super pclvicttla; prope quam ponitur manuslergium album, ad manus sacerdotis abstergendas. Cochlear parvum, quo aqua mittatur in calicem, ^dliiberi potest. Flores, reliquiae cl imagines Sanctorum poni possunt H. Flores praesertim naturales. Flores et reliquiae arceri debent per Quadragesimam, excepta Dominica IV; expedit ut arceantur per Adventum, excepta Domi­ nica 111. Sed occasione primae communionis, vel ob devotionem erga S. loscpli ac B. V. Mariam, possunt in Quadragesima altaria flo­ ribus ornari (d.3448). Aliae res, quae ad missam vel ornatum altaris non pertinent, ne ponantur super altare (Missale I. c.) CAPUT V I De missarum eleemosynis seu stipendiis Summarium: 1. Notio, h’StQria, licitudo 2. Classes abusus.—3. Numerus missarum, taxa.—I. Circumstantiae celebration s.— S. Transmissio missarum.— 6. Collccturiac—7. Cautelae.—8. Missae grego π an ae.—9. Fundatae. Most a/a, Las m su. u.frinJ o c<). (Bilbao 1912); 1 erreres, Las misas manuales ed. 4,· (Madrid 1924). § 1. Licitudo 243. Stipendium romanis erat aes militare, seu quo milites sustentabantur; tributum stipendii, quod solvere de­ bebant qui ad bellum non ibant. Stipendium est pecunia vel res pretio aestimabilis data 11 Epheirterides Iturg. (1918) p.7S. u Caercnwmcle L1 c.12 n.12. stipendia. n.242-244 185 sacerdoti sub onere ut hic fructum specialem missae ad dan­ tis intentionem applicet. Hinc legitime acceptatum naturam induit contractus do ut facias (c.1544 § 2). Aliquibus placet nomen eleemosyna, quia conformius tra­ ditioni, ct quia declarat puram et gratuitam intentionem qua sacerdos missam applicare debet: alii praeferunt stipendium, quia a S. Paulo adhibetur (1 Cor 9,7). Historia Usus dandi stipendium incepit saltem saeculo VIII. Praxis s. XI fuit divulgata. Eam impugnarunt: IHicleff s. XIII, quia: o) missa uni applicata non plus ei prodest quam omnibus ap­ plicata; b) stipendia sunt simoniaca. Utraque propos:to 19.25 a Cone. Constanticnsi damnata est ’. Proles'antes ideo in Ecclesiam Roma­ nam vehementissime invehuntur Falsa Svnodus Pistoriensis (1786) : o) Non est sacerdotis, sed sol‘us Dei, fructum applicare cui vult. b) Mos recipiendi st’nrnd um est ,τη a Pm VI Const. /tue toron fidei damnatae, 28 aug. 1794. Disciplinam statue­ runt praesertim Tridcntinum ses.22: Inno: XI1 Consi Nu er * 2 dec. 1697; Pius X, Decret. U/ debita. II maii 1904: AAS 36,672, Codex. 244. Licitudo. Secundum probatum Ecclesiae mo­ rem atque institutum sacerdoti cuilibet missam celebranti et applicanti licet stipendium recipere (c.824 § 1). Licet. Sacramenta sunt spiritualia, quia gratiam causant; hinc accipere pro cis stipendium ut pretium est simonia. Sed quia ministranda sunt ab homin.e, licet stipendium ad cius sustentationem recipere (S. Th., 2-2 q.100 a.2). Quod s'C declarat Luco: Pictor vovet gratuito pingere in obse­ quium Ecclesiae; contra votum non aget ct pictura gratuita erit si ab Ecclesia petat sumptus necessarios ad telam, colores, ctc., imo ct victum ct potum S:c sacerdos non violat praeceptum Christi : gratis accepistis gratis date (Mt 10 8), si recipiat ab iis anibus servit ne­ cessaria ad ministerium, ut panem, vinum, ceram. Sed ad sacrificium in primis est necessarius ipse sacerdos, qui sustentatione eget. Ergo quamvis hanc a petente missam rec'niant, adhuc vere d'eitur gratis offerre pro co sacrificium; et cum illam petit, ex iustit'a ei debetur, non ut pretium sed ut elementum necessarium ad sacrificium peti­ tum ’. Hinc non est simonia iuris divini; neque ecclesiastici {c.727 § 2), nam ab Ecclesia permittitur stipendium. Licet, si recipiatur iuxta receptum Ecclesiae morem ct institutum, i. c. sine simonia ct specie avaritiae ct illiberalis exactionis ct quaestus. Licet cuilibet missam celebranti ct applicandi fructum spe­ cialem, etiamsi sacerdos dives sit; nam titulus sustentationis 1 Mansi 27,633. * Dr Euch disp.21 n.14; Rec.atillo, apud Sa! T. (1946) p.572 185 DE MISSA in omnibus exsistit. Imo et exigi potest, nam adest contractus do ut facias. Concelebrantes possunt singuli stipendium recipere, quia tot sunt sacrificia. Recipere solent orientales, latinis non est prohibitum ΗM 245. Limitationes. I. Stipendium unicum singulis die­ bus. Si sacerdos pluries in die celebrat, et unam missam ex titulo iustitiac applicat, pro altera stipendium recipere nequit (c.824 § 2). Ut avaritia vitetur. Ex iïistitia applicatur, quando propter applicationem re­ tributio recipitur, ut in missa stipendii manualis, beneficii, fundationis, pro populo. Hinc binans potest secundam appli­ care: a) ad intentionem alius sine stipendio; ύ) ut aliis obli­ gationibus satisfaciat non ex motivo retributionis ortis, sed cx caritate, obedientia, gratitudine, fidelitate, conventione, ut socius confraternitatis suffragiorum pro confratribus defunc­ tis, iuxta statuta ; religiosus ex regula *. Exceptiones'. 1? In Nativitate Domini licet triplex stipendium, nisi una missa applicanda sit pro populo, tunc du­ plex (c.824 §2). 2." In Commemoratione Defunctorum, in veteri regno Aragoniae licent regularibus tria, saecularibus duo. Obligatio restituendi stipendii pro missa binata indebite recepti non constat: iuxta graves auctores urget, quia non est titulus illud retinendi (Noi.din, 111,209); iuxta alios non minus graves, non; quia, applicata missa, iustitia non fuit laesa (Gennari, Quest, teol. ntor. 512). Missae binationis in favorem causae piae. S. Sedes facile con­ cedit Ordinariis indultum permittendi ut missa binationis applicetur cum stipendio pro causa pia, quamvis altera pro populo aut cum stipendio applicetur. Ordinarius tale indultum habens non solum pot­ is: permittere, sed etiam praecipere suis subditis ut missa binationis cum stipendio applicetur. Secus, inutile fere evaderet indultum pon­ tificium. Haec missa potest esse sive prima sive secunda. At expedit ut binanti relinquantur aliquae missae liberae intentionis. Religiosis exemptis binantibus nequit Ordinarius loci hoc. onus imponere. Nam ratio pcrnvttendi binationem non est stipendium, sed populi necessitas: si secunda missa est necessaria, debet Ordinarius eam permittere·, si non est necessaria, eam permittere nequit (c 805 § 2) Ergo obligatio applicandi unam pro stipendio in favorem cau­ sae piae est onus superadditum binationi, quod exemptis imponi ne­ quit cum regularium exemptio sit latae interpretationis (c.615). ’ « IlrsED. XIV, De tacrif. mis I 3 c.ll. CC 14 sept 187«. S mart. 1887 ASS 11,283; 20,38-40 ! I | | STIPENDIA, n.244-24/ 187 Neque videtur posse imponi non exemplis, qui etiam quamdam exemptionem habent ; scilicet, Episcopus nequit se ingerere in regi­ men eorum internum, exceptis casibus iurc expressis (c.618 § 2 n.2). Iam vero, intentio missarum videtur ad regimen internum pertine­ re; de ea potest disponere superior. Religiosis turis dioccesani videtur posse quia hi jurisdictioni Ordi­ narii loci plene subiiciuntur (c.492 § 2). Stipendium tradendum causae piae erit totum illud quod binans accepit pro missa illa, etsi taxam dioecesanam excedat ; nisi constet excessus datus fuisse intuitu personae binantis, v. gr. ob amicitiam; aut ex titulo extrinseco celebrationi, v. gr., propter distantiam, ho­ ram intempestam, cantum, etc.; vel quia missa est exsequialis vel nuptialis (CC 10 nov. 1917; 10 ian. 1920: AAS 10,368; 12,70). In missis fundatis, si stipendium sit definitum, nequit Ord;narius permittere ut tradatur diocccsanum tantum; at potest relin­ quere binanti aliquid ob titulum cxtrinsecum. Si stipendium non est definitum, capellanus binans sat est ut tradat diocccsanum (CC 8 mai 1920). Idem dic de missis quae cx induito apostolico applicantur pro stipendio, in locum missae pro populo6. 216. I. Retributio ex titulo extrinseco. I lie est motivum de se celebrationi extraneum et onerosum, ut cantus, hora intempesta, locus dissitus, missae gregorianae, novena­ rii, etc. Ex titulo extrinseco licet pro altera missa retributio etsi una pro stipendio applicetur. Quantitas talis retributio­ nis pendet cx titulis, relinquitur prudentiae celebrantis, nisi ab Ordinario loci sit taxata. Licet etiam in tribus missis Commemorationis defunctorum °. Possunt exigi semper sump­ tus ad binandum facti, ut currus, etc. 247. II. App’icatio anticipata. Non licet missam applicare ad intentionem illius qui applicationem, oblata elee­ mosyna, petiturus est, sed nond»m petiit; et eleemosynam postea datam retinere pro missa antea applicata. I I I Damnata fuit a Clemcntc VIII et Paulo V, ob incommoda plu­ ra’. Sic potest esse applicatio invalida, v. gr., si quis missam peti­ turus est pro recenter mortuo, qui vivebat tempore applicationis. Fructus sacri ficiii nequit in futurum suspendi. Si autem quis v. gr. missam petiturus est pro defuncto, qui iam mortuus erat tempore appl'cationis, fructus non suspenditur et applicatio valet. Tunc sti­ pendium postea receptum illicite, sed non iniuste retineretur. Tamen, doctores admittunt applicationem anticipatam, quando praesumitur petitio futura, cum quadam certitudine morali; et fruc­ tus missae iam cx nunc percipi potest. V. gr., si quis scit aut secu­ ro praesumit talem personam missas petere velle, et non petiisse ex oblivione, impedimento, aut quia occassioncm mittendi petitionem non * CC 10 nov. 1920: AAS 12.536. • CIC 20 mnii 1923: AAS 16,116. ’ Richter, Cone. Trid. ses.22; De abservandit... Declaratione/ n.68. 188 DE MISSA habuit. Si scit talem mortuum esse ct heredes pro eo missas peti­ turos. Applicatio anticipata non est, nec prohibetur, si missae petitae iam sint a donatore sed nondum distributae ab eo qui eas distri­ buere debet, v, gr., a Colice turi a; ct celebrans scit aliquas sibi esse commendandas, quia collector promisit se singulis mensibus certum numerum ad cum missurum. Antequam recipiantur applicari possunt, quia applicatio erit anticipata respectu distributionis, non respectu petitionis. Obligatio restituendi, quando cxs’stat, erit ittsliliae, si applicatio anticipata fuit nulla; obedientiae legi, si fuit valida. 248. III. Missa alio titulo débita.—Pro hac stipen­ dium recipere non licet (c.825 n.2). Damnata ab Alex. VII est prop. 10 affirmans: non est contra iustitiam neque con­ tra fidelitatem duobus eadem missa satisfacere (Denzinger, 1110). Idque prohibetur,· etiamsi missa non sit debita ex iustitia, sed cx obedientia, fidelitate, etc. Prohibitio tamen ad primam intentionem se refert, ita ut prohibeatur duplex ap­ plicatio primae intentionis, una pro stipendio ct altera pro alio titulo; non prohibetur quod prima intentione pro stipen­ dio, secunda pro alio titulo applicetur. Secunda intentio intelligitur applicatio conditionata pro alio distincto ab eo cui prima intentione applicatur, i. e. ut missa huic prosit, si primo non prodest, ct in quantum pri­ mae non noceat. Hinc non licet stipendium pro secunda in­ tentione recipere, cuius valor incertus est. 249. IV. Duplex stipendium pro eiusdem missae ap­ plicatione non licet (c.825 n.3), v. gr.. unum pro fructu satisfactorio, alterum pro impetratorio. Abusus hic natus est cx doctrina de infinito valorc missae. Tan­ tum prodest multis aiebant, quantum uni; et sic, acceptis stipendiis cx pluribus, aut pluribus stipendiis cx eodem, unicam missam appli­ cabant Error damnatus est ab Alexandro VII hanc propositionem proscribente: Non est contra iustit;am accipere stipendia pro pluri­ bus sacrificus ct applicare unum (Denz., 1108). Hic prohibentur missae a S Alpiionso, n316, dictae bifacialae, aut trifacidtae, in qu bus bis vel ter tota missa, excepto canone, re­ petebatur; ct tot stipendia, quot repetitiones, recipiebantur. Item illae in quibus tot hostiae consecrabantur quot stipendia recepta erant Tandem prohibetur stipendium pro applicatione fructus spe­ cialissimi (SO 24 sept. 1665 n.8). 250. V. Unum stipendium pro applicatione et alte­ rum pro celebratione prohibetur (c.825 n.4). Abusus ortum habuit cx doctrina iuxta quam labor intrinsecus ids Stipendia, CLASSES n.247-251 189 celebrationis ct tempus sunt pretio aestimabilia, hinc de se solis jam stipendium distinctum ab stipendio applicationis merentur. Canon tamen id permittit, si certo constet unum dari pro sola celebratione sine applicatione. Quod saepe accidit in fun­ dationibus missarum quae potius fiunt in favorem populi aut communitatis, ne missa carcant, quam in bonum fundatoris. V. gr., si fundator statuat ut missa in festis de praecepto tali hora celebretur. Extra hunc casum donator stipendii praesumitur utrumque petiisse. Classes stipendiorum et abusus 251. Classes stipendiorum. a)' Manualia; b) instar manualiilm seu quasi manualia; e) fundata (c.826). Manualia quae offeruntur sive cx propria devotione, vcluli ad manum, sive cx obligatione etiam perpetua a testato­ re haeredibus facta (c.826 § 1), modo mandatum hoc in ve­ ram fundationem non transeat. Etiam quae patrimonium ali­ cuius familiae, ecclesiae, confraternitatis, etc., perpetuo gra­ vant, sed certo loco vel personae non sunt affixa et proinde cuivis commendari possunt *. Fundata, quae cx fundatione reditibus percipiuntur. Pia fundatio est complexus bonorum quae personae mo­ rali dantur cum onere cx eorum reditibus annuis missas ce­ lebrandi vel alias functiones explendi, aut aliqua pietatis ct caritatis opera peragendi, in perpetuum vel diuturnum tem­ pus (c.1544), 10 anni sufficere videntur. Tamen in c.826 § 3, fundatio latius accipienda videtur ; pro causa pia permanenti, etiam non erecta in personam mo­ ralem ecclesiasticam, nec huic tradita; v. gr., hospitali non ecclesiastico. Hinc missae in perpetuum vel diuturnum tem­ pus talibus institutis adnexae, videntur fundatae. Nam: a) Can. non dicit cx piis fundationibus, sed ex fun­ dationibus: b) Hoc sensu videtur adhibitum verbum causa pia (inc.1516). c) Sic intelligebantur fundatae, in Dccr. Ut de­ bita, adnexae ecclesiis, monasteriis aut locis piis quib use uni­ que, capelianis ecclesiasticis vel laicalibus . * Instar manualium, sunt mixta cx duabus praecedentibus. Ita vocantur stipendia missarum fundatarum, quae applica­ ri non possunt in proprio loco aut ab iis qui eas applicare » • CC 10 dec. 1004: ASS 37,521. Deer. L't deb rn» ct dedar. CC 19 dec 1904 If J 190 deberent S. Sedis satisfiat. tur. Inde DE .MISSA secundum tabulas fundationis; ct ideo de iure aut induito aliis sacerdotibus tradendae sunt, ut iisdem Quoad effectus canonicos manualibus aequiparannomen. 252. Abusus vitandi. — A stipe missarum quaelibet etiam species negotiationis vel mercaturae arceatur (c.827). Negotiatio in genere est permutatio rerum aestimabilium pro pretio, cum intentione lucri facta. Vix differt a merca­ tura. Haec tamen supponit commutationem mercis cum pecu­ nia, dum negotiatio magis se extendit, v. gr., ad cambium mo­ netarum, titulorum, etc. Species negotiationis vel mercaturae sunt omnes illae artes quae, licet sub stricta negotiationis aut mercaturae definitione non cadunt, quemdam illius colorem habent ; ob animum lucrandi in collectione, distributione aut permutatione stipendiorum. Itaque negotiatur qui stipendia maiora colligit, ut aliis missas pro minori tradat: aut qui ea colligit ut in aliam nationem transmittat, et cx cambio monelae lucrum reportet. Mercatur, qui stipendia in una specie colligit, v. gr., in pecunia, ct aliis ea tradit, v. gr., in mercibus ut sic lucretur Negotiari aut inerrari a/iparet qui acceptis stipendiis sine animo lucri missas aliis tradit, partem eleemosynae retinendo aut cx cambio lucrando; aut qui loco stipendiorum recep­ torum merces sine lucro tradit; aut qui quasi monopolium missarum exercet ct aliis tradit, v. gr.. ut ad suum commercium cos attrahat *. Hi abusus irreverentiam erga S. Sacrificium continent, scandalum generant ct devotionem ad missas petendas auferunt. Non prohibetur quod ipse oblator pro stipendio det rem pecunia aestimabilem. CC 1Ω ian. 1920 approbavit praxim qua vicarii coopera­ tores applicant ad intentionem parochi, qui sustentationem illis praebet ; at simul parochis iniungitur ut eis congruam retributionem tribuant (AAS 12,70). 253. Commutatio intentionum. -Est actio qua ego ad tuam intentionem applico, tu ad meam, retentis stipendiis quae quisque acceperit. Licet, quamvis stipendia sint inaequalia; saltem si non habitualiler fiat. Nam: a) Commutantes spon­ te excessum cedunt, b) Ita multi auctores, c) Praxis timo­ ratorum. * PtüS IX. Const Sffi^ 12 oct. I860· jcc.2 n 12; CC 25 iut. 9 sept. 1H74: ASS S 107 6S0; 25 nuis 1893: ASS 26.56. NUMKHUs, taxa, n.251-255 § 3. 191 Numerus missarum e! taxa stipendii 254. Numerus missarum.—Ut determinetur, primum voluntas dantis stipendium attendenda est. Tot applicandae sunt quot stipendia, etiam exigua, data et accepta fuerint (c.828). Nam unumquodque stipendium acceptum implicat unum contrac­ tum do ut facias, utrimque adimplendum; et quamvis sacerdos exi­ guum stipendium reiicerc potest, sed si acceptet, obligationem iustitiae contrahit. Qui omittit unam missam stipendii peccat graviter. Ita iere omnes auctores. Nam Ecclesia omnino vult ut sacerdos gravi obligatione adstringatur ad implendum contractum tan­ ti momenti, quem adeo urgent tot documenta pontificia. Quan­ titas stipendii certe materia est levis ; sed est magnus valor missae quam sacerdos cx contractu oneroso praestare debet. Gravitas ergo non est aestimanda ex quantitate stipendii, sed cx valore missae. Secus omissio decem aut plurium missa­ rum quandoque leve peccatum foret ; quod nemo admittit. Sed merito Lehmkuhi., n.269, de gravi arguere non audet sacerdotem qui, de magno missarum numero ad unam eamdemque intentionem, unam omitteret. Si quis pecuniae summam obtulerit non indicans missa­ rum numerum ; norma ad hunc supputandum est voluntas dantis legitime praesumpta (c.830) ; v. gr., si alias dare so­ lebat 10 pesetas pro unaquaque, ad rationem 10 pesetarum supputetur. Si etiam praesumptionis motiva desint, supputetur secun­ dum eleemosynam loci in quo oblator morabatur (c.830) ; ut videtur, quando mortuus est, si per testamentum missas man­ davit; aut quando pecuniam inter vivos dedit. Nam ius prae­ sumit testatorem aut donantem voluisse usui talis loci sc ac­ commodare. Et quoniam in eodem loco (urbe, oppido, regio­ ne) praxis distincta est pro conditione donantium (elix ite aut paupere), haec conditio ad supputationem attendenda est. 255. Taxatio stipendii manualis. —Quis FACIT.— Or­ dinarius loci (c.831 § 1). Non, ut puto, Vicarius Capitularis neque Generalis sine mandato Episcopi. Nam: a) Taxatio fieri debet, quatenus possit, in dioecesana synodo, quam solus Episcopus convocare potest, ct in qua ipse est uni­ cus legislator (c.357.358.362). b) Ex analogia oblatae, cuius 192 DEMISSA eleemosyna a solo Episcopo taxari potest (c.l303 § 3). Ubi desit Ordinarii taxatio, servetur consuetudo dioece­ sis (§ 2): quae, ut norma sit stipendii dioecesani, debet esse: a) universalis, i. e. totam moraliter dioecesim complectens; />) legitime praescripta, i. e. saltem quadragenaria (c.27.28). Neque consuetudines particulares excluduntur, ut ex analo­ gia c.830 colligi potest. Si testator determinavit missarum numerum, sed non sti­ pendium, hoc sit usuale inter personas similis conditionis tes­ tatori (c.830). Quos obligat. Omnes sacerdotes, etiam religiosos exemp­ tos (§ 3). Nam sicut regulares, quia sunt membra societatis, tenentur in contractibus servare leges loci, ita in hoc quasi contractu taxatio­ nem Ordinarii aut consuetudinis excedere non possuntn. Effectus designationis. Sacerdos exigere non potest sti­ pendium maius taxa (§ 1) : at si sponte offeratur, recipere potest; et etiam minus, nisi Ordinarius loci id prohibuerit fc.832). Hoc alicubi, v. gr., in dioecesi \zalentina, prohibetur, ne stipendia confluant ad sacerdotes pro minori applicantes, cum damno ceterorum. Hac tamen prohibitione non vetatur gratuita applicatio, quae actus insignis caritatis est nec abu­ sibus obnoxia. Exigere stipendium taxa maius peccatum est. non solum contra legem ecclesiasticam, sed etiam contra iustitiam com­ mutati vam. Nam titulus deest ut stines exigatur, qui est sus­ tentatio iuxta mensuram ab auctoritate competente designa­ tam. Hinc implicat obligationem restitutionis, ut dicitur c.463 s 2, de parocho iura exigente supra taxam. Non autem vi­ detur peccatum simoniae. Culpa tamen levis erit, si semel aut iterum id fiat. Nec. ut diximus, prohibetur moderata retri­ butio seu modicus excessus ex titulo cxtrinseco ic.824 § 2Λ. Illicitum non videtur sacerdoti habenti copiosa stipendia pinguiora dicere offerenti: Non possum rmssas acceptare, nisi tantum tribuas quantum abi tribuerunt (WohtF.RS. 218Y Quantitas taxae. Varia erit pro circumstantiis loci, tem­ poris. etc. Non requiritur quod sufficiat nro integra susten­ tatione sacerdotis ea dic. ut ouidam antioui aiebant: viissa pro mensa; nam celebratio minimam partem diei exigit, et abunde supponitur sacerdos alia yît;w» subsidia habere, cum sine titulo ordinatus non fuerit (c.979-9S2Y 11 BenED, NI V, De wif mi.c. 1 3 c.21 n.13 STIPENDIA. CIRCUMSTANTIAE CELEBRATIONIS. N 255-257 193 Episcopus designare potest diversas taxas, v. gr., pro urbe et pro pagis; itno ct ob specialem paupertatem alicui permit­ tere ut stipendium taxa maius exigat12. § 1. Circumstantiae celebrationis Summarium: 1. Locus.—2. Qualitas.—3 Persona.—4. Tempus. 256. Circumstantiae celebrationis. Praesumitur obla­ tor petiisse solam missae applicationem, si tamen aliquas cir­ cumstantias expresse determinaverit, eleemosynam acceptans eius voluntati stare debet (c.833). Nam sunt pars contractus. Praecipuae sunt: locus, missae qualitas, celebratio perso­ nalis, tempus. i i 257. Locus.—Si non servatur, tamen generatim obli­ gationi satisfit, nisi sit conditio sine qua non. Difficultatem offert circumstantia altaris privilegiati, si in eo non celebretur. Certo satisfit, si celebrans habeat alta­ re privilegiatum personale13 ; nam tunc indulgentiam plena­ riam lucrari potest. Si tale privilegium non habet, disputa­ batur utrum satisfaceret aliam indulgentiam plenarium de­ functo applicando. Ex responsis S. Sedis haec dicenda: a) Minime satisfacit, si hanc circumstantiam non bona fide omisit (C. Indui. 2 mai. 1852 d.357). Nam indulgentia alta­ ris privilegiati, cum sit adnexa sacrificio in tali altari, non pendet a dispositione sacerdotis, ideoque maiorem efficaciam quam cetera habet, b) Satisfacit, si circumstantiam bona fide omisit, aliam plenariam defuncto applicando (C. Tnd. 22 feb. 1847, d.339). Prima responsio statuit ius donantis; secunda benignam concessionem in favorem bonae fidei. Ita a C. Cone, conciliantur in responso 24 iul. 1885 (AAS 18,94). Ronae fidei aequiparatur causa gravis physica vel moralis, quae ce­ lebrationem in altari privilegiato impediat ; nam rationabili­ ter praesumitur donans acquiescere (Cappeixo, 658). Pro circumstantia altaris privilegiati maius stipendium exigi nequit fc.918 § 2). Circumstantia loci non urget, si eius ratio cessat, v. gr.. si posita fuit pro commodidatc familiae, et haec iam alio se transtulit. Culpa huius omissionis nulla est, si intentio donantis me­ lius aut aeque alibi adimpletur; levis, si petita fuit ob leve 194 DE MISSA motivum, et tunc quaevis rationabilis causa ab ea excusat; gravis, si ob grave motivum, ut ob commoditatem familiae aut specialem devotionem. Sed in fundatis gravis non erit, nisi frequenter omittatur. Ita leviter peccabit, qui sine causa semel aut bis in mense alibi celebrat. 258. Qualitas missae. — Si petita fuit pro defuncto, satisfit etiam per missam non dc requie, in festis duplicibus; etsi petita fuerit de requie (C. Rit.. d.1328) ; etiam in semiduplici aut simplici (C. Ind., 11 apr. 1840, d.281), nam praesumitur petita sola applicatio, non ritus; si autem petita sit de requie in die habili, talis debet ce­ lebrari ; si tamen sic non celebretur non debet alia applicari, sed iuxta aliquos celebrari alia dc requie, applicando sua suffragia pro defuncto (Many, 52). Si petita pro vivis, etiam per missam de requie satisfit, nisi a donante expresse excludatur. Nam fructus ministerialis idem est (CC 27 aug. 1895: AAS 28,125). Si votiva alicuius Mysterii aut Sancti, in duplicibus satisfit per missam diei, nam ritus aliam non permittit ; neque addenda est oratio Mysterii aut Sancti, quia contra rubricas est. Melius exspec­ tetur dies qua votiva permittatur, si non tardat (C. Rit., d.1714.4031), Si cantata aut solemnis, valet applicatio lectae; sed sacerdos de­ bet aliam cantatam aut solemnem celebrare sine applicatione pro donante (Many, 52). Si lecta, abunde per cantatam satisfit. Qualitas generatim sub gravi non obligat, modo valida sit appli­ catio. 259 Celebratio personalis — Generatim qui missam acceptavit potest eam alteri commendare; nam non praesumitur oblator illius personalem applicationem petiisse. Si de hoc constat, v. gr., quia petita est propter pietatem aut alias dotes talis sacerdotis, substitu­ tio non licet, sed raro graviter illicita erit. 260. Tempus. — Norma fundamentalis pro tempore computando est voluntas expressa vel tacita donantis (c.834 § 1.3). Si expresse tempus celebrationis ab illo determinetur, eo tempore missae celebrandae sunt (§ 1). Hinc si intentio do­ nantis est substantialis in pacto, ex iustitia observanda est. Quandoque determinatio temporis modo tacito vel impli­ cito fit, ut cum missae pro urgente necessitate petuntur, in ipsa petitione tempus determinatur, v. gr., pro infirmo gra­ vi. pro exitu examinis, litis, etc. Tunc finis determinat tem­ pus. Hinc missae pro urgente necessitate quamprimum tem­ pore utili sunt celebrandae (§ 2.1.°). Missae pro recenter mor­ tuo ante Decr. L‘t debita solebant considerari ut urgentes. Postea, iuxta aliquos, non ita considerandae sunt M. Si pau­ cae sint, aut priores ex multis, voluntas petentis praesumi M BaICIILIAT, Lro »ie/isa (CC 10 ian. 1920: AAS 12,70). 3. ° Parochus qui alteri committit missam exsequialem cantan­ dam non tenetur huic dare nisi taxam consuetam pro missa quae tali hora cantetur. Nam agitur dc iuribus stolae (28 mar. 22 aug. 1874, etc.; 10 nov. 1917: ASS 8,75; AAS 10,368). 4 Sufficit eleemosynam consuetam transmittere, si onus cele­ brandi adnexum est beneficio vel capellaniae ; non vero si fundator dixerit missas esse celebrandas a parocho, si velit; nam tunc fun­ datio non est pars dotis paroeeialis, sed parocho conceditur solum ius praelationis (Genicot, Casus 730). 5 ’ Si cui nominatim cappellania relicta fuit cum solo onere missarum, is quando alteri missam committit, sufficit ut huic det taxam dioecesanam, nam praesumitur excessus datus intuitu perso­ nae (CC 28 mart. 25 iul. 1874: ASS 8,80). 6. " Si testator relinquat ecclesiae summam pecuniae cum onere tot missarum pro illius anima, poterit ecclesia dare celebranti sti­ pendium ordinarium; nam praesumitur testator voluisse favere ec­ clesiae Sed si reliquit ecclesiae summam, in missas tantummodo im­ pendendam, totum stipendium dari debet celebranti, quia administra­ tor ecclesiae erit merus legati exsecutor (ibid.). 7. ’ Si taxa adaucta fuit ab Episcopo, missae ex eleemosynis capsarum pro defunctis, etc., ïam ante augmentum collectis celebra­ ri possunt iuxta novam taxam Nam eleemosynae tales in diversa suffragia impendi possunt; et quamvis consultius in missas impen- STIPENDIA, C0LLECTUR1A. N.264-/67 201 dantur, quoad has non adeo urgendum est tempus applicationis, sicut quoad alias a singulis fidelibus petitas. S.° Testator tam ante plurcs annos fundationem missarum re­ liquit pro tali paroecia; sed Curia diocccsana reditus parocho non tradidit nisi post annos multos. Interea stipendium ab Episcopo plu­ ries adauctum fuit. Missae sic retardatae celebrari possunt iuxta novissimam taxam. Non enim praciudicari debet parocho ex eo quod Curia traditionem redituum adeo distulerit. § 6. Collecturia Summarium: 1. Missae ad tam mittendae. torum obligationes ct iura. 2 Illarum distributio. 3 Collec- 266. Missae ad Collecturiam mittendae (c.841). In omni dioecesi hoc officium exsistit. Omnes ad onera missa­ rum implenda obligati, sive ecclesiastici sive laici, sub fine cuiusque anni debent suis Ordinariis tradere onera quibus nondum fuit satisfactum, iuxta modum ab his definiendum. /binus hic in missis instar manualium computatur civilis, i. e. a 1 ianuarii ad 31 decembris; in manualibus a die sus­ cepti A oneris, salva diversa offerentium voluntate. Ordinarius pro saccularibus intclligitur Praelatus territorii; pro religiosis in religione clericali exempta superior maior, i. e., Abbas monasterii siit turis, Generalis, Provincialis et huic aequiparati (c.198) ♦ A . · · In religione non exempta I et in laicali exempta, Praelatus terntorn. Annus non mathematice sed moraliter accipiendus est ; sic sacerdos, ne careat stipendiis, potest in fine anni aliquas missas sibi retinere, v. gr., pro una alterave hebdomada (Ubach, 567). Idem fere dicendum de Collecturiis religiosorum, quae sub aucto­ ritate Provincialis sunt. Praeter Collecturiam generalem, quandoque in magnis dioecesi­ bus aliae ab illa dependentes exsistunt, v. gr., in urbibus, in vicariatibus foraneis, etc. Imo in particularibus quoque ecclesiis, ut cx c.843 § 1 eruitur. 267. Earum distributio. Decretum Ut debita ordinem et modum distributionis regulabat (a.7) : Primum distribuan­ tur manuales, dein quasimanuales. Praeferuntur subditi sti­ pendiis carentes; si dein missae supersint, mitti possunt vel ad S. Sedem, vel ad alios Ordinarios, vel ad sacerdotes cxtradioecesanos de quorum probitate constet. Haec praecedentia in distributione manualium, et sacer­ dotum dioecesanorum, quamvis aequa est, canonibus hodie non praecipitur, et ex iusta causa ordo inverti potest. 202 t)g mis sa______________________ Tempus habile ad celebrationem missarum Collecturiae auctoritate Ordinarii agentis currere incipit a die quo a sacer­ dotibus recipiuntur. Xisi Ordinarius aliud dicat, recipiens ex Collecturia mis­ sas, omnes considerare potest ut ab eadem persona datas (n.263). Sufficit ut sacerdotes missas Collecturiae applicent ad intentionem Ordinarii. Hic tamen intentiones efformet pro singulis offerentibus iuxta regulas a probatis moralistis traditas. Melius autem est si intentiones praescriptae sacer­ dotibus patefiant (CC 27 feb. 1905: AAS 37,525). 268. Obligationes collectorum. — 1. Obligatio colli­ gendi missas easque diligenter distribuendi (c.837). 2. Adnotandi eas cito cum suis eleemosynis in libro missarum et curandi ut quamprimum celebrentur (c.844 § 1). 3. Vigilan­ di ut onera haec missarum adimpleantur (c.842). 4. Exigen­ di testimonium acceptationis missarum et receptionis stipen­ diorum ab iis quibus missas distribuunt, secus ipsi respon­ dere debent de missis quae forte non celebrentur ab iis qui easdem acceptarunt (c.839). 5. Ducendi libros missarum (c.844 § 1). lura. 1. Possunt, sine diminutione missarurii, ex sti­ pendiis se compensare pro sumptibus necessariis ad transmis­ sionem. 2. Post decretum Ut debita et plura responsa C. Con­ cilii non habent honoraria ex ipsis stipendiis deducenda; ta­ men ex aequitate ipsa S. Congregatio temporario modo con­ cedere solet 2 aut 3 pro centum ex quantitate a collectoribus administrata. § 7. Cautelae ad applicationem assecurandam Summarium: 1. Rcsponsabilita . * —2. Vigilantia.—3. Libri missarum.· -4. Impraeicriptibilitas. 269. Responsabilitas. Quicumque stipendium rece­ pit, de missa respondere debet. Hinc: a) Licet sine culpa il­ lius qui onere celebrandi gravatur stipendia iam percepta pe­ rierint obligatio non cessat (c.829). Tamen ille cui stipen­ dium periit, posset, ut censeo, ex aequitate missas pro illo stipendio receptas aliis committere pro stipendio minore. b) Qui missas a fidelibus receptas vel quoquomodo suae fidei commissas aliis celebrandas tradiderint, obligatione tenentur usque dum acceptatae ab eisdem obligationis et recepti sti­ STIPENDIA, CAUTIONES. N.267-271 203 pendii testimonium obtinuerint (c.839). Ideo si quavis ex cau­ sa, v. gr.. furti, amissionis, stipendium perierit antequam per­ veniat ad sacerdotem qui missam applicavit vel applicaturus est, perit transmittenti, qui proinde aliud mittere debet. E contra, si perit postquam a destinatario receptum est ct de receptione testimonium dedit, destinatario perit; qui missas sine novo stipendio celebrare tenebitur. Testimonium non requiritur scriptum. Si missae celebran­ ti a distribuente ore commendantur et stipendium ad manum datur, non alia probatio acceptatae obligationis et recepti sti­ pendii necessaria est. Aliter notitia acceptationis et receptio­ nis mitti potest per epistolam aut oretenus, sive directe sive per personam fidam. Sed ad maiorem securitatem pro foro externo, maxime si distributores sunt administratores vel ex­ secutores testamenti (albaceas), exigere oportet syngrapham receptionis (recibo') missarum ct stipendiorum distributorum, ne piae fidelium voluntates frustrentur. 270. Vigilantia. Tus et officium advigilandi ut one­ ra missarum adimpleantur, in ecclesiis saecularium pertinet ad loci Ordinarium ; in religiosorum ecclesiis ad eorum su­ periores (c.842). Quo munere fungentur per visitationem ct per librorum revisionem, sive per se ipsos, sive per alios fac­ tam (c.843 § 2). Ecclesiae religiosorum censentur omnes eisdem commis­ sae in perpetuum vel ad tempus, etsi sint paroeciales; 271. Libri missarum. Sunt : a) Libri Collecturiae. />) Ecclesiarum particularium, c) Individuorum. Libri Collecturiae dioccesauac et religiosae. Praeter li­ bros cappellaniarum et fundationum, in his Collccturiis alius liber missarum manualium ct quasimanualium haberi debet, in quo: d) adnotentur missae collectae cum suis intentionibus (si fieri possit) et stipendiis: b) cito, ne oblivioni dentur; c) et ex ordine, ut ordinatim etiam distribuantur; nam cu­ randum pro viribus est ut quamprimum celebrentur (c.844 § 1). Tempus distributionis quamvis ad notari oportet, id ca­ none non praescribitur, sicut decreto Ut debita a.7 praescri­ bebatur. Libri ecclesiarum particularium. Duo praecipiuntur: a) missarum manualium, b) Onerum temporalium aut per­ petuorum, i. c. fundationum, c) Praeterea tabella fundatio­ num. 204 DE MISSA a) Librum missarum manualium habere debent rectores ecclesiarum aliorumque piorum locorum, sive saecularium sive religiosorum, in quibus stipendia recipi solent, isque peculia­ ris sit. In eo adnotanda sunt: missarum receptarum numcius, intentio, eleemosyna, celebratio (c.843 § 1). Hic obligatorius non est pro omnibus ecclesiis aut locis piis, sed tantum pro iis quo stipendia cum quadam frequen­ tia et copia confluunt. b) Liber fundationum, praeter illum, servari debet a rectore ecclesiae vel loci pii ; in eo adnotanda sunt onera perpetua et temporalia, eorum eleemosyna et adimpletio, ut de iis omnibus exacta ratio Ordinario loci reddatur (c.l549 § 2). c) Praeter hunc, ad vitandam oblivionem et excessivam onerum accumulationem, in omni ecclesia apud rectorem in loco tuto tabella onerum cx piis fundationibus incumbentium conservetur (§ 1). Libri individuates. Omnes sacerdotes sive sacculares sive religiosi debent diligenter adnotare quas quisque missarum intentiones receperit, quibusve satisfecerit (c.844 §2). 272. Revisio librorum. Libri Collccturiae dioecesanae et religiosae in c.844 § 1, ut proprii ipsius Ordinarii aut Su­ perioris considerantur, ideo illorum revisionem seu examen non praescribit. Tamen quoniam Ordinarius vel Superior non solent per se ipsos hos libros ducere, sed per alios; potest cos quandocumque examinare, imo et expedit ut saltem in visitatione inspiciat. Libri ecclesiarum particularium aliorumquc piorum loco­ rum debent ab Ordinario loci vel a Superiore competente, sive per sc sive per alios, singulis saltem annis recognosci i c.843 §2). Episcopus ius non habet inspiciendi missarum libros, sive manualium sive fundatarum, in ecclesiis regularium, etsi hac sint paroeciales (C Episcop. et Regular. 11 maii 1904: ASS 36,318). Libri vel regesta (registros) individuates ex iure commu­ ni recognitioni non subiiciuntur ; iure particulari, v. gr., Con­ cilio plenario Siculo (1920) c.244, praecipitur ut singulis an­ nis ab Ordinario vel Vicario foraneo vel alio examinentur. 273. Impraescriptibilitas. Praescriptioni non subsunt eleemosynae et onera missarum (c. 1509,5. ).** Qui missam petiit, celebrata missa, non liberatur per prae­ scriptionem ab obligatione dandi stipendium ; quantumvis tem- ί ; ! ! ■ ' fc— ■ GREGORIANAE. X 271-275 205 pus bona fide transierit ; nec qui stipendium accepit libera­ tur ab onere missam applicandi. Ratio datur, quia missae plerumque petuntur pro defunc­ to. qui non potest sibi providere ; cui proinde ius providet per impraescriptibilitatem missarum in genere. Et ne sit im­ par conditio sacerdotis, in eius commodum statuit stipendio­ rum impraescriptibilitatem. Sed putamus onera accessoria, ut tempus, locum, modum celebrationis posse praescribi. Nam impraescriptibilitas coarctanda est, cum sit contra regulam generalem, iuxta quam om­ nia iura et onera praescribi possunt (c.19.1508). Sic etiam tributum cathedraticum (c.l504) non subest praescriptioni, et tamen, iuxta B'ENED. XIV 1S, eius quantitas et frequentia prae­ scriptioni subest, ut augeatur vel minuatur. Nostram senten­ tiam tenet etiam Coronata, Instit. 11,1048. Onus potest per praescriptionem transmitti de uno in alium; et de reali, seu rei adnexo, converti in personale19. ! Sic Titius bona fide emit a Caio praedium onere missarum gra­ vatum, sed emit ut liberum ab onere. Post 30 annos comperit prae­ dium esse gravatum. C. Cone. 27 feb. 1858 resolvit praedium per praescriptionem fieri liberum ab onere, quod recidit in Caium eiusque heredes. In his casibus, ne onus conversum dc reali in personale periclitetur, opportunum foret exigere a persona obligata cautionem, v. gr., ut onus alicui rei immobili annectat, vcf illud redimat; et puto id ab Ordinario exigi posse; siquidem persona illa in causa fuit quare onus missarum sit deterioris conditionis (Regatii.i.o, luslit. 11,291). 274. Poenae ferendae sententiae statutae sunt pro gravitate culpae: a) ob negotiationem circa stipendia; b) ob diniinutionem numeri missarum celebrandarum ; *<) oh reten­ tionem illicitam partis eleemosynae, cum ad alios missae trans­ mittuntur (c.2324). § 8. Summarium: 1. Quacnam. gonanum. Missae gregorianae 2. Circumstantiae.— 3. Interruptio.—I. Altare gre- 275. Missa® gregorianae. Sunt 30 missae totidem diebus continuis pro defuncto celebrandae, a S. Gregorio Magno institutae, ut ipse refert in Dialogis 1.4 c.55: ML 77,419. 11 /)r 1.5 c.7 n.6.8. » CC 17 iun. 1800; 27 apr. 1901, in Analecta Eccl. IX,201; CC 27 feb. IS · ** \fcnitarc t.23 p.39. 206 DE MISSA Efficacia. Fiducia quam fideles in his constituunt, quatenus spe· cialiter efficaces sunt ad liberandas e purgatorio animas, est pia et rationabilis; et praxis harum missarum probanda1. Efficacia tri­ buenda videtur intercessioni S. Gregorii; qui tamen indulgentiam tricenario non adnexuit nec alius Pontifex (24 aug. 1888: ASS 21,256). Quibus applicanturf Defunctis, non vivis ea intentione ut his post mortem prosint (ibid.). 276. Circumstantiae. 1." Celebrandae sunt 30 diebus continuis absque interruptione. 2.° Non satisfacit sacerdos qui eodem dic duas aut tres applicet, ita ut omnes intra 10 dies dicantur. 3.° Impeditus aliquo die substitutum designet, qui eo die gregorianam applicet. 4.° Nec satisfacit qui missas inter plures sacerdotes distribuat, ita ut eodem die vel paucis celebrentur ·. 5? Non interrumpitur tricenarium per omissionem missae, tribus ultimis diebus hebdomadae sanetaea. Idque, ut opinor, etsi sacerdos celebraret feria V et sabbato; hoc enim per accidens est; et praeterea in omni casu feria VI celebrare nequit. Suadendum tamen ut si feria V et sabbato celebret, missam applicet gregorianam. 277. Interruptio. Si fuit culpabilis, debent iterum inchoari. Nam adest contractus do ut facias, et eleemosyna datur cum onere continuitatis. Si inculpabilis, speculative, ra­ tio solida non apparet quare denuo inchoari debeant ; nam continuitas non praescribitur iure divino, siquidem triduo hebdomadae sanctae interrumpuntur sine obligatione missas denuo incipiendi ; neque ius ecclesiasticum cum tanto incom­ modo eam urget ; neque rationabilis voluntas donantis. Practice plures solutiones proponuntur: l.ft Recurratur ad S. Poenitentiariam pro compositione. Hoc incommodum habet: si, pendente recursu, tricenarium non continuatur, maior fit interruptio; si continuatur, responsum Romae ve­ niet forte, completo iam tricenario. 2. * Si stipendium taxam dioecesanam non excedit, tricenarium non est iterum incipien­ dum ; si excessus sufficit ad repetitionem, repetantur mis­ sae: secus, sufficiet aliquam in altari privilégiât© celebrare. 3? Si interruptio accidat sub fine tricenarii, dicantur quae desunt, secus rcincipiendum est. 4. * Solutio humana et ratio­ nabilis haec nobis videtur. Dicantur quae desunt et praeterea defuncto applicetur aliqua indulgentia plenaria, vel melius C Indulg. 11 mart. 1884; resolutio a Pio IX, IS mart, probata. > SO 11 dec. 1912: AAS 5,32. • CC 1 maii 1791. , | [ i i xdatae. n.275-280 207 aliqua missa cx his quac restant celebretur in altari privilegiato reali vel personali. Sic etiam AVoutjsrs, 222. Solutionem suadet analogia responsi C. Indulg. 24 iul. 1885 : Si missa in altari privilégiât© petita ibi non celebretur culpabiliter, non satisfit aliam indulgentiam plenariam defuncto applicando; si inculpabiliter, utique. Sancta Sedes normam generalem pro casu interruptionis nullam publicavit. Si cui severius privatim respondit, stet responso. 278. Identitas celebrantis et altaris non requiritur: possunt celebrari a pluribus et in diversis locis (C. Indulg., 14 ian. 1889). Ritus. Suadetur ut de requie dicantur, si id rubricae per­ mittant, sed obligatorium non est (SO 11 dec. 1912: AAS 5,32). Intentio praevalens. Formalis intentio applicandi 30 mis­ sas continuas pro tali defuncto, quac fit quando tricenarium acceptatur, praevalet ; ita ut annullct quamvis aliam per obli­ vionem aut inadvertentiam factam. Stipendium maius ordinario exigi potest ex titulo extrin­ seco continuitatis et responsabilitatis. 279. Altare gregorianum. Est altare S. Gregorii in Monte Coelio, Romae, proprie privilegiatum, ubi missae gregorianae prima vice celebratae dicuntur. Privilegium consis­ tit in speciali efficacia missae ibi celebratae ad liberandam e purgatorio animam, per intercessionem S. Gregorii, cum in­ dulgentia plenaria. In posterum non concedetur privilegium altaris gregoriani ad instar. Concessiones iam factae altaris gregoriani per­ sonalis considerentur ut altaris personalis simpliciter privilé­ giât! (ibid.). § 9. Missae fundatae Summarium: 1. Fundatio.—2. Numerus missarum — 3. Excusatio,— 4 nr.tio, reductio, moderatio, translatio, cessatio.—5. Animadversiones. Condo- 280. Fundatio missarum est contractus quo dos seu capitale in aliqua ecclesia vel instituto aut loco pio constitui­ tur, ut ex vius reditibus quotannis una vel plures missae celebrentur in perpetuum vvl in diuturnum tempus (c.l544). Requisita. a) acceptatio personae moralis; b) licentia auctoritatis competentis; c) investimentum dotis. Acceptatio requiritur, quia fundatio legitime acceptata est contractus bilateralis do ut facias (c.1544 § 2). Fiat a su­ periore vel administratore personae moralis. Ante acceptatio­ nem donatio inter vivos revocari potest ; si donator praemo­ riatur, eo ipso evanescit. Acceptari debet de se post habitum Ordinarii consensum; sed si periculum sit in mora, etiam antea, sub conditione habendae licentiae. Licentia Ordinarii loci requiritur ut a persona morali ac­ ceptari possit (c.1546); non tamen videtur ad valorem (c. 11, 1680). Pro fundatione in ecclesia, etiam paroeciali, religioso­ rum exemptorum dari debet exclusive a Superiore Maiori. Sit scripta. Licentiam dans: a) praescribat dotis quantitatem; b) ca­ veat omnino ut reditus oneribus respondeant, iuxta dioecesis morem ; c) videat num persona moralis tum novo oneri sus­ cipiendo tum iam susceptis satisfacere possit (c. 1545.1546). Acceptatio sine licentia est illicita, de nullitate non con­ stat, proinde valet, sed: 1) Si fundatio facta fuit inter vivos, potest Ordinarius contractum rescindere aut ad normam iuris reducere, ad instantiam alterutrius partis, modo probetur lae­ sio. Etsi donator iam obierit. Nam Ordinarius est exsecutor piarum voluntatum (c.1515 § 1). 2) Etiam si facta fuerit mor­ tis causa, iuxta multos, modo probetur laesio; si instat per­ sona moralis, quia ipse est eius defensor; nam persona mo­ ralis est velut minor, ct invocare potest restitutionem in in­ tegrum (c.100.1689). 3) Etiam ex officio rescindere potest fundationem sine cius licentia acceptatam, si persona moralis nequit omnibus oneribus satisfacere, quia ille est tutor pia­ rum voluntatum (Many, 63). Inveslimentum dotis. Est cius collocatio seu conversio in bona frugifera, ut annuum reditum ferat. Praecipitur, quia secus posset consumi, ct maneret onus sine reditu, quod gra­ vissimum foret ct negligentiam foveret. Pecunia et bona mobilia deponenda sunt : a) statim in loco tuto ab Ordinario designando, ut pecunia vel pretium custodiantur; b) et quamprimum, caute ct utiliter ad eius ar­ bitrium, auditis iis quorum interest et dioccesano Consilio Administrationis, collocentur in commodum fundationis; c) cum expressa ct individua mentione oneris (c.1547). 281. Numerus missarum. Si determinatus sit, tot celebrentur, secus determinetur ita: a) Si fundator dotem constituit sed numerum non de- HU FUNDATAE. N.280-282 terminavit, determinet Ordinarius, iuxta morem loci ubi obla­ tor morabatur (c.830). Taxa maior erit quam pro manuali­ bus; quia onus est permanens ct multum ligat; aliqua pars pro administratione ct expensis reservanda est, consulendum est futurae bonorum imminutioni. b) Si taxam assignavit minorem consueta, et vivat, res cum eo componatur. c) Si mortuus est, aut non admittatur fundatio, aut pe­ tatur a S. Sede reductio, nisi in fundatione Superiori facul­ tas reducendi missas tribuatur (c.1551). Tempus ct qualitas, ut pro manualibus (c.833.834). Si ta­ men tempus non est designatum, satis est ut intra annum celebrentur. Locus, a) Si statuatur a fundatore, sed constet hunc non habuisse specialem rationem sic agendi, leviter obligat, b) Si ob specialem rationem (id praesumitur), v. gr., quia ibi est familiae sepulchrum, ob cultum cuiusdam Sancti, ut populus praecepto satisfaciat, etc., graviter obligare potest, si gravis est determinandi loci ratio: rara tamen mutatio gravis non est. Mutatio ob causam proportionatam licet. Ab Ordinario potest aliquando permitti, quia ipse est interpres piae volun­ tatis. 282. Excusatio. Quando onus applicandi missas capellaniac ad intentionem fundatoris est quotidianum et per­ sonale, tres causae numerantur ob quas aliquando missa pot­ est omitti: a) honestas seu devotio; b} infirmitas; c) impedi­ mentum. a) Honestas refertur ad defectum devotionis vel dispo­ sitionis, ad humilitatem et reverentiam, qua capellanus ra­ tionabilem indicet omissionem. Ex hoc motivo celebrationem omittere potest, quin teneatur supplere per alium: iuxta ali­ quos semel in mense1; iuxta alios bis in mense (Many, 85); iuxta plures semel in hebdomada 2. Hoc ultimum sequi pos­ sumus. b) Ob morbum plus permittitur. Si ex lege fundatio­ nis capellanus excusetur, manet excusatus. Si nihil dicatur, iuxta omnes auctores et responsa CC, v. gr., 4 iun. 1689, 17 nov. 1695, excusatur, saltem si morbus non ultra 15 dies durat. Multi id extendunt ad mensem, quod sequi licet3 ; ali1 ’ Wf.rsz, Ius Décret. 111,536. Barbosa, De off. Episc. p.2 a)1c?.24 n.31; S. Alf., 332. Lugo, <1.21 n.49; S. Alf., 333, etc. 21Û ■ ■ - - ■ —■ ■— ■ ■ OK MISSA ,, — _ ■,» — - -— - qui ad duos menses4. Imo si capellanus factus sit ad cele­ brandum impotens, sustentatione careat, et ordinatus fuerit ad titulum illius beneficii; quamdiu impossibilitas durat, ex­ cusatur a celebrando per se vel per substitutum 5. Ob idem motivum idem dicendum videtur, si ad talem titulum non fuit ordinatus (Cappello, 663). f) Impedimentum erit, v. gr., iter unius vel duorum die­ rum: Si sit diuturnius, ut incarceratio, exercitia spiritualia, idem dicatur atque de morbo (id.). Quae diximus se referunt ad casum quo capellanus te­ neatur applicare per se ipsum quotidie. Sed si personalis ap­ plicatio non requiratur, iidem auctores, nixi responsis S. Se­ dis, aiunt capellanum numquam excusari, sed impeditum de­ bere alii missam committere. Id nimis durum forte videtur, maxime si ille sustentatione careat ct beneficium non sit pin­ gue : sed sic respondit CC 18 sept. 1683. Huic responso nimia forte datur extensio: agebatur enim de abusu cuiusdam dioecesis; et ut notatur in additione ad doctrinam Perraris, Bibliotheca, v. Missa, a.3 n.20 not.64, decretum datum ob speciales circumstantias ad omnes capellanos non debet extendi. Voluntas fundatoris nonne praesumi potest, sicut quando applicatio personalis requiritur? Td indicare videtur Ballerini, IV,1035. (7) Capellanus qui tenetur quotidie applicare missam, per se Poterit aliquas ad suam privatam intentionem appli­ care! Plurimi a S. Alfonso citati n.332 et ipse, etiam post responsum CC 18 sept. 1683, aliquas ei permittunt, v. gr.. 4 vel 6 in anno, sed absque stipendio. Si vero cx fundatio­ ne non teneatur applicare per se ipsum, diebus quibus ille non applicet missam, alii eam committat, dato stipendio. Oportet ut quando capellania fundatur cum onere ap­ plicationis quotidianae et personalis, intentio libera relinqua­ tur capellano aliquoties, v. gr., semel in hebdomada. 283. Condonatio est absolutio ab oneribus in praete­ ritum non impletis. Compositio, condonatio cum impositione eleemosynae. Utraque S. Sedi reservatur; S. Poenitentiariae pro foro interno, Congregationi Concilii pro externo; conce­ ditur, modo onera non fuerint omissa in confidentiam obti­ nendi condonationem vel compositionem ; ct solet una saltem 4 ΓΓΛνΜΒαιΧ t.3 n.69. Id probabile putat S. Alf. 1 CC 5 fcb. 1640. 24 apr. 16.5, etc. hndatae \.282-286 211 missa imponi. Nuntii quoque condonationem quibusdam li­ mitibus concedere possunt (Arregui, Append. Γ n.6). i i i 284. Reductio est numeri missarum diminutio. Re servatur S. Sedi (c.1517.1551) ; nisi fundator eam alii permi­ serit (CIC 14 iul. 1922: AAS 14,529). Many, n.76 cum aliis aiebat, imminutis reditibus, reductio­ nem fieri posse ab Episcopo ; nam si tota dos pereat, perit totum onus ; ergo si -perit pars, onus reduci potest. Sed : a) obstant c.l517.1551 ; b) Maius est periculum abusus et hallucinationis in reductione quam in totali cessatione. Sic permittitur, nec prohiberi potest, applicatio gratuita missae ; ct tamen potest vetari applicatio pro stipendio infra taxam (c.832). Causae reductionis sunt: si fundus seu reditus ex parte perierunt, aut iam sunt insufficientes oneri levando. Indultum reducendi missas fundatas, quod Ordinariis con­ cedatur, non protenditur ad alias cx contractu debitas neque ad alia onera fundationis. Indultum generale reducendi onera fundationis ita intelligcndum est, nisi aliud constet, ut potius alia onera quam missae reducantur (c.l551). 285. Moderatio est oneris imminutio quoad circum­ stantias loci, temporis, cantus, etc., manente missarum nu­ mero; v. gr., si missae legantur pro cantatis. Ut puto, mode­ ratio quoad missarum circumstantias permittitur Ordinario, si ob imminutos reditus vel aliam causam, nulla administra­ torum culpa, oneris exsecutio impossibilis evaserit (c.1517 § 2). Nam sola reductio missarum S. Sedi reservatur ·. 286. Translatio propria est traductio oneris missarum ab una in aliam personam moralem, ita ut persona a qua non amplius ad celebrationem teneatur, sed persona ad quam. Unde dos vel reditus etiam transferri debent. Solet esse per­ petua, sed potest esse temporalis, maxime si dos non sit, sed tantum reditus annui ab heredibus solvendi. Eam concedere potest S. Sedes. Ordinarius: 1) Si fun­ dator hanc facultatem dedit. 2) Pro constitutione et susten­ tatione Seminarii potest ei attribuere aliqua beneficia sim­ plicia, seu non residentialia (c. 1355 n.3). 3) Si ecclesia in qua beneficium erat fundatum collapsa sit et restaurari nequeat (c.1426). 4) Quando in ecclesia designata missae celebrari noil possint. • Sic etiam Gasparri, 621. 212 DE MISSA S. Sedes translationem non concedit ob commodum pri­ vatum capellam aut heredum; utique ob ecclesiarum pau­ pertatem. Impropria translatio est mutatio loci; dum onus penes I eandem personam moralem manet, sed missae alibi celebran­ tur. Non est oneris translatio, sed loci. A S. Sede facile con­ ceditur; ab Ordinario in necessitate vel ex causa proportio­ nate, ad tempus et raro. Ipsi capellano licet quandoque iusta de causa. Est etiam (emporis mutatio, quae de se S. Sedi reser- ' vatur (C. Rit.. d.1040). 287. Cessatio oneris. Cessat l.° Lapsu temporis, nisi sit perpetuum. 2? Interitu dolis, a) Si perit tota, sine culpa personae moralis; b) aut sit infructuosa; c) aut reditus percipi ne­ queant; interea cessat onus, aut suspenditur. Est unanimis doctrina auctorum, nixa responsis CC 20 mn. 1641 ; 7 iun. 1687; 8 aug. 1705... ; et iurc naturali; nani deest fundamentum obligationis, quod est ministri sustenta­ tio; nec fundator potuit sacerdotem obligare ut sine stipen­ dio celebret; nec qui fundationem acceptavit potest ad id obligare successores. Praeterea, onera fundationis implenda sunt cx reditibus dotis (c.1544). Si ergo reditus non perci­ piantur, onera implenda non sunt (Regatili.o, Sal T. [1939] p.140). Praescriptione non perit onus missarum quoad numerum (c. 1509,5.°) ; quoad circumstantias loci, cantus, etc., ut puto, perire potest. Potest quoque totum onus praescribi, ita ut realc convertatur in personale; ct per praescriptionem trans­ ire in aliam personam, ut dictum est (n.273). 288. Animadversiones — Fundationes prudenter sic fiunt: l.· Fundator fundationem facit, dum vivit; id enim magis merito­ rium est et securius. Vivens capitale tradit Episcopo, Superiori re­ ligioso, etc., cx cuius reditibus iam ex tunc missae celebrentur. 2.° Si fundator reditibus indiget, tradit capitale, sibi reditus reservando, quos Episcopus, Superior religiosus, etc., ei tradet; quae obligatio m scriptura privata consignatur. 3." Si hoc facere non vult, facit donationem capitalis revocabilem; ita ut, si ante mortem eam non revocaverit, ipso facto mortis fiat donatio absoluta; idque privato scripto consignatur 4.’ Si nolit fundationem in vita facere, non eam facit per testamentum, sed vivens titulos ponit sub nomine alius omni fiducia digni; vel eidem titulos tradit, qui post mortem Epi­ scopo, Superiori, etc., eos tradat. 5’ In scriptura fundationis poni­ tur clausula saltatoria, ut si quando stipendium evadat exiguum. Episcopus vel Superior, etc.. missas reducat, ita ut sit maius elecmo- pro populo, n.286-291 213 syna ordinaria quae pro manualibus detur. 6.° Assignatur quantitas pro administrationc. 7,° Etiam pro sumptibus celebrationis, vino, hos­ tia, cera, etc. (οά/α/α), si missae in determinato loco sint celebrandae. 8.” Si missa quotidiana imponitur, relinquitur saltem uno dic, v. gr., singulis hebdomadis, intentio libera. 9." Quamdiu capellanus aegro­ tet vel exercitiis spiritualibus vacet, liberetur ab obligatione cele­ brandi per alium, si ipse non celebret. 10.° Tamdem cum liberalitate ct non cum rigore fundatio fiat. 11.° Stipendium missarum funda­ tionis sit maius stipendio manualium, propter perpetuitatem oneris, ligamen quod imponit Ecclesiae, periculum dotis, etc. CΛ PUT V 1 1 Missa pro populo Summarium: 1. Notio. 2. Sublectum activum ct passivum * —3. Dies. -4. Mis­ sarum nmnrrus.— 5. Obligationis gravitas, excusatio, dispensatio, sanato. 6. Quaestiones. 289. Missa pro populo (c.339.466). - Est quam ani­ marum pastores applicare debent pro ovibus sibi commissis. Urigo obligationis. Iuxta Tridentinum, s.23 cap.l dc rcf. est iuris divini: “Cum praecepto divino mandatum sit omnibus quibus ani­ marum cura commissa est... />ro his sacrificium offerre...' Circa ambitum obligationis plures fuerunt sententiae. Bened. XIV, Const. Cum· semper, 19 maii 1744, statuit ut parochi et vicarii mis­ sam applicarent dominicis ct festis de praecepto. Pius IX, Const .■Inunitissimi, 3 maii 1858, declaravit: etiam festis de praecepto sup­ pressis. quae erant in catalogo Urbani VIII. Leo XIII, Const. In suprema, 10 iun. 1882, idem pro Episcopis declaravit’. 290. Disciplina vigens. Indoles obligationis. In iis qui officium nomine proprio habent est cx iustilia, vi quasicontractus in officii acceptatione initi, quo se ad omnia pastoris munia obligarunt. In illis qui alterius vice officium gerunt, non ex iustilia, sed ex obedientia legi debita, utique in iurc naturali atque caritatis praecepto fundata3. 291. Subiectum activum.Tenentur missam applicare qui curam animarum habent: l.° R. Pontifex, solo iurc divino, pro tota Ecclesia, diebus a se determinatis. 2.° Episcopi residentiales, Abbates et Praelati nullius, capta possessione (c.339. 323 § 1). 3/’ Vicarii et Praefecti Apostolici, non tot diebus 1 T/.rquini, apud ASS 1,391. Ai.bares, Afixra pro pop. (1938). ( IT 23 mart. 1863; 18 aug. 1866: Vicarii Apostolici et missionarii non tenentur applicare ex iustilia, nisi agatur de dioecesibus ct paroeciis canonice erectis (Toso, ad c.306: Coi. CPF 1239.1296), 214 DE MISSA (C.306). 4." Administratores Apostolici permanentes; vel ad tempus, sede vacante (c.315). 5.” Vicarii Capitularis (c.440). " Parochi (c.466). 7.® Quasi parochi, sicut Vicarii ac Prae­ 6. fecti Apostolici (c.4ô6 § 1). 8.° Vicarii curati, qui regunt pa­ roeciam personae morali unitam (c.471 § 4). 9.° Oeconomi (c.473 § 1). 10/ Curatores in diasporis (inter dispersos') ad instar parochorum, non ad instar vicariorum cooperatorum (CC 13 iul. 1918: AAS 11,46). Quasi parochi dicuntur sacerdotes quibus in terris missionum, ubi non sunt constitutae dioeceses, committitur pars vicariatus vel prae­ fecturae apostolicae, ad modum parochorum. Non tenentur missam applicare: l.° Cardinales dioecesim non habentes, Episcopi Coadiutorcs et Auxiliares, Vi­ carii Generales, substituti, adiutores et cooperatores in paroe­ ciis (c.475 § 2 ; 476 § 6). 2/ Episcopi titulares, quibus tamen commendantur ex caritate ut eam quandoque applicent pro dioecesi sua sup­ pressa. 3/ Superiores religiosi. Ad quaestionem Ordinis Ere­ mitarum S. Aug. 15 mart. 1710, S. Sedes numquam respon­ dit. 4. ’ Capellani religiosorum, hospitalium, etc. **. etsi piae domus sint a parochi cura subductae ; nam parochi nomine non veniunt, nec a Codice obligantur (c.451). 5.® Rector seminarii (c.1368), qui stricte parochus non est. 6. Capellani castrenses et Vicarii. Sed si notabile emo­ lumentum ex officio percipiant. Vicarius potest eis imponere ut applicent saltem diebus in c.306 statutis, i. e. pro Vicariis Apostolicis; quam normam ipse Vicarius observet (C. Con­ sist., Instr. 23 apr. 1951: AAS 43,562). 292. Subiectum passivum. Est populus sibi commis­ sus (c.339 § 1) Applicanda est pro vivis, non pro defunctis. Decet tamen ut pro his quoque eam applicent, quatenus haec applicatio vivis non noceat. 293. Qualitates obligationis. 1? Realis seu officio ad­ nexa. Omissae quam citius suppleantur (c.339 § 6). *2. Personalis: obligatus missam per sc applicet. Tamen legitime absens parochus potest eam applicare in loco ubi est, aut eam substituto commendare (c.466 § 5). Quod de • CC 2 iun. I860; Lixcïn-Rïüss, Causae selectae n .794. ; - pro romii.o. 291-294 215 Episcopo non statuitur, nisi sit impeditus. Tam Episcopus quam parochus, si diebus praescriptis per se applicare non possint, applicent per alium; si neque id queant, per se vel per alium quam primum alia die (c.339 § 4; 466 § 1). Si quis eodem die teneatur applicare et pro populo et pro benefactoribus missam conventualem, hanc ipse celebret et applicet /jcr se, illam per alium, vel per se die sequenti (c.419 § 2). V. gr., canonicus curatus. 3? Localis. Haec qualitas Episcopo non praescribitur. Potest ergo et debet eam applicare etiam extra dioecesim, nisi sit impeditus. Parochus eam celebret et applicet in ecclesia paroeciali, nisi adiuncta aliud exigant vel suadeant (c.466 § 4). Non tamen tenetur applicare missam maiorem seu solemniorem. 4.a Temporalis, statutis diebus adnexa. Sed si his diebus nequeat applicari, aliis est applicanda (c.339 § 4). 294. Dies. Pro Episcopis et parochis ac eorum Vica­ riis: Dominici et festi de praecepto etiam suppresi (c.399 § 1 ; 466 § 1). Suppressi, qui erant de praecepto cx catalogo Ur­ bani VIII (CC 17 feb. 1918: AAS 10,170). Scilicet, 26: Fcria 2* et 3." Paschatis ct Pentecostes, festa In­ ventionis S. Crucis, Purificationis, Annuntiationis, Nativitatis B. V. Mariae, Dedicationis S. Michaelis, Nativitatis S. loannis B., Aposto­ lorum Andreae, lacobi Maioris, loannis, Thomae, Philippi et lacobi Minoris, Bartbolomaei, Matthaei, Simonis et ludae ac Matthiae; Stephani, Innocentium, Laurentii, Sylvcstri, Annae, Patroni nationis, Patroni loci, non vero Titularis ecclesiae (28 dec. 1919: AAS 12,42). Etiam festa quae fuerunt de praecepto particulari, ct sup­ pressa sunt (19 iul. 1930: AAS 22,521). Haec festa valde incerta sunt. Censemus obligationem ap­ plicandi pro populo in cis subsistere tantum in illis dioecesi­ bus et paroeciis in quibus usque ad Codicem applicabatur ; non ubi non applicatur ab immemorabili ; nisi Ordinarius ap­ plicationem urgeat (c.5). Ergo donec loci Ordinarius declaret quaenam sint fes­ ta de praecepto particulari suppressa, in quibus missa pro populo urgeat, putamus parochos posse liberos ab hac obliga­ tione se censere. Qui habet unam paroeciam in titulum ct plures in administrationem, debet applicare in festis omnium Patronorum B. Etiam de Titularibus harum ecclesiarum officium cum octa• 12 nov. 1027: AAS 20,84. UE 216 missa va recitabunte. Idem de Episcopo dicendum est, qui plures dioeceses regat. Dies pro Picariis et Praefectis A posto! icis ct quasi paro­ chis sunt: Nativitatis Domini, Epiphaniae, Paschalis, Ascen­ sionis, Pentecostes, Corporis Christi, Immaculatae Conceptio­ nis et Assumptionis, S. loseph, SS. Petri et Pauli ct Om­ nium Sanctorum (c.306). Non obligat missa pro populo diebus qui per modum ac­ tus sint de praecepto Episcopi (c.1244 § 2); nam non sunt stricte de praecepto canonico, sed per accidens. Nec diebus qui er voto populi observentur. Si festum transfertur simul cum officio et missa et obli­ gatione audiendi missam et abstinendi a servilibus, transfer­ tur quoque missa pro populo in diem ad quem; secus appli­ canda est die a quo (c.339 § 3). Sic (piando festum S. loseph in hebdomadam maiorem incidit, transfertur ad feriam II post Dominicam in albis solum officium et missam, non praeceptum; ideoque non transfertur missa pro po­ pulo, quae applicabitur dic a quo. Si festum dc praecepto suppressum transferatur in per­ petuum, missa pro populo transfertur (CC 16 feb. 1914: AAS 7,27). Ordinarius loci iusta de causa permittere potest ut paro­ chus missam alia die applicet (c.466 § 3). Sive anticipando sive retardando. Licentia in casibus ur­ gentibus, quando commode exspectari non potest, legitime praesumitur, v. gr., ne interrumpatur tricenarium gregorianum ; aut si pater parochi pridie mortuus fuit, et filius ve­ lit dic sequenti pro eo celebrare, etc., etc. Idem poterit facere pro se ipso Episcopus. 295. Numerus missarum. Unica applicanda est : l.° In festo Natalis Domini, etsi Episcopus vel parochus ter cele­ bret. 2.° Si festum de praecepto in Dominicam incidat (c.339 §2). 3.° Si Episcopus vel parochus plures dioeceses vel pa­ roecias aeque principaliter unitas regat, aut unam in titulum et alias in administrationem habeat. Tunc unicam applicet pro universo populo sibi commisso (§ 5). A fortiori si plures habeat minus principaliter unitas. Idem dic de oeconomis (CIC 14 iul. 1922: AAS 14,528). Sed si obligatu * ad applicandam missam in una paroecia « ( Rit 27 apr 102O: AAS 21.321. »- HRO populo, n.294-297 217 suppleat alium in alia, applicare debet unam pro unaquaque, nisi suppletus suam applicet. 296. Gravitas. Qualitas rcalis, i. e. quod missa appli­ cetur, urget sub gravi, etiam in singulis casibus; temporalis, personalis et localis, sub levi ; nisi habitualiter violentur. Excusatio. A missa applicanda non excusat ulla redi­ tuum exiguitas, nec quaevis exceptio, nec carentia congruae dotationis (c.339; CC 10 maii 1692). Dispensatio. Est obligationis remissio pro futuro in ca­ sibus particularibus, manente lege. Gravem vel gravissimam causam requirit, prout legis relaxatio ad pauciores aut plu­ res missas se extendat. Conceditur a C. Consistoriali Episco­ pis, Vicariis Capitularibus et Administratoribus Apostolicis; a C. Concilii parochis saccularibus, a C. Religiosorum reli­ giosis, a C. Propagandae Vicariis et Praefectis Apostolicis et quasi parochis. Sancta Sedes ob defectum dotis facile conce­ dit ut unica in mense applicetur; facilius dispensat in diebus de praecepto suppressis ; praesertim ut applicetur alia inten­ tione cum stipendio in favorem causae piae. Sanatio est condonatio missarum quae omissae fuerunt. Conceditur a S. Sede, ut dictum est; facilius quam dispen­ satio; praesertim si omissio luit inculpabilis. Illa totalem sa­ natorium concedere non solet, sed imponit ut una vel plures ex omissis applicentur. Pro foro interno ad S. Poenitentiariam recurrendum est. 297. Quaeres: l.° Parochus unius paroeciae, qui binas missas celebrat supplens alium, v. gr., tempore exercitiorum spiritualium, potcslne unam pro suo populo, alleram pro alieno applicare? Placet opinio affirmativa. Nam: a) Legitime absens potest missam per substitutum applicare (c.466 § 5). /\tqui lex non vetat ne substitu­ tus sit alius parochus; idque frequentissimum est. b) C.824 non pro­ hibet duplici obligationi iustitiae eodem dic satisfacere, sed duas missas pro stipendio celebrare, ut avaritia coerceatur7. 2. " Suppletus ab alio parocho potest ipse pro stipendio applica­ re? Ita nam missam suam non applicat duplici titulo (c.825,2.°), ne­ que duplici stipendio. 3. ° SÏ parochus omisit inculpabiliter missam una dominica, po­ terit dominica sequenti per missam binationis supplere? Sententia affirmativa solide probabilis videtur. Nam: a) Non percipit eodem die duo stipendia stricta, sed duo quasi stipendia, seu retributio­ nem duplicem implicitam in dote beneficii. lam vero non omnia quae de strictis stipendiis dicuntur, applicanda sunt quasi stipendiis Sic editores Actorum S Sedis, ad causam Vivarien., quae in conBrskpict. XIV, Const. Quod exfienxis, 26 aug. 174R; Many, De mijsa η.60. 218 DE MISSA trarium allegatur' b) Antea parochus plures paroecias regens plu­ res missas eodem die applicare debebat et sic recipiebat plura qua­ si stipendia; nunc unica missa pro pluribus populis plura percipit Nobiscum Cappello, 697. 4. ” Qui eodem die vi officii debet binas missas applicare quae retributionem habent, potestne per ulramque missam utrique obliga­ tioni *satisfacere Probabilius affirmatur. Nam : a) Ambae sunt obli­ gationes Justitiae, quae praevalent prohibitioni recipiendi duplicem retributionem eodem die. b) Ad rem CC in Friburgen. 14 apr. 1894: ASS 26,688, respondit: Pro gratia ad cautelam. Quod indicat be­ neficiarium in rigore posse utrique oneri per se ipsum eodem (lie satisfacere: sed ad tranquillitatem gratiam concedit, quatenus opus sit (Cappello, 687). 5. “ Parochus missas gregorianas acceptare potest/ Utique si bi­ nât, et cx induito potest accipere stipendium pro una missa in fa­ vorem causae piae, unam pro populo, alteram gregorianam appli­ cet cum stipendio. Si tale indultum non sit, poterit gregorianam sine stipendio applicare, et proponere petenti tricenarium, se appli­ caturum ad eius intentionem alias 4 vel 5, si eidem placeat. Si non binat, missam pro populo ipse applicet, gregorianam al­ teri committat. Si comm< de non inveniatur qui hanc applicet, ipse pro populo applicet alio die; tunc Ordinarii licentia praesumitur (c.466 § 3). Si praevidet se non valiturum diebus festis neque per se neque per alium gregorianas applicare, poterit de licentia Ordinarii tot pro populo anticipare Idem dic etsi possit gregorianas alteri com­ mittere, ne privetur stipendiis sibi necessariis. Scholium. Obligatio celebrandi ratione praecepti vel promissionis. ’ · 298. 1. Celebratio praecipi potest a superiore compe­ tente. Est enim actus externus ; idque praxis probat. 2. Applicatio: a) Praecipi potest a R. Pontifice, sic prae­ cipit missam pro populo. b) A superiore religioso, saltem vi potestatis dominativac ‘. Ille potest in subditos transferre obligationem iustitiae stipendio recepto adnexam (S. *Ai.t· ., 317). c) Utrum a superiore ecclesiastico vi iurisdictiwùs, dis­ putatur; CC 8 maii 1920 sententiam affirmativam admittit (AAS 12,536). 3. Qui missam gratis promisit, tenetur sub levi ex fide­ litate, eam applicare, nisi intenderit sub gravi vel cx iuslitia se obligare (S. Ai.i'., 317). 4. Missae in statutis piarum associationum, et in regu­ lis religiosis praescriptae, tantum obligant quantum ipsa sta ’ • CC 21 mart IRSz ASS 20.35 < Rd 3 nuit 1011 AAS 6,231. de sacra communione. n297-300 219 tuta et regulae, gçneratim non sub culpa. Quae autem ex mu­ tua conventione statuuntur, v. gr., in societate mutuorum suf­ fragiorum, aliquam obligationem inducere videntur, saltem ex fidelitate. sectio in De Sacra communione Summarium: 1. Notiones.—2. Minister.- -3 Subiectum. 4. Tempus ct locus CA PUT 1 Notiones Summarium: 1. lussent ta communionis.—2. Permanentia sacramenti.— 3. Fruc­ tus. 299. S.Communio est s'umptio Corporis et Sanguinis D. N. I. Ch. sub speciebus panis et vini. Triplex sumptio a Tridentino, ses.13 c.8 distinguitur: a) sacramentalis dumtaxat, est receptio a peccatore re vera facta, sine fructu ; b) spiritualis tantum, desiderium pium Christum sub sacris speciebus recipiendi ; c) sacramentalis simul ct spiritualis, receptio vera cum fructu. Sumptio realis potest esse: a) sacramentalis, qua sacra­ mentum; b) materialis, quae fit a subiecto incapaci eam re­ cipiendi qua sacramentum, i. e. cum receptione gratiae, qualis est infidelis; vel quae fit absque intentione ab adulto bap­ tizato. In materiali gratia non confertur. Hic agitur de sacramentali. * sententia; consistit in mera 1. immissione ss. spccicrum in os Ergo dum species sunt in ore, an­ tequam in stomachum traiiciantur, gratia confertur. *2. In traicctionc in stomachum. Nam tunc proprie manducatur ct bibitur. Sic Christus cum gustasset fel ct acetum noluit bibere (Mt 17,34). Ita, qui panem vel aquam in ore sumit sed non déglutit, manet ieiunus (S. Ai.i··., 226). Iam vero ad susceptionem sacramentalem requiritur manducatio vera vel acquivalcns. Nisi manducave­ ritis carnem Titii hominis ct biberitis cius sanguinem, m»n habebitis z'itain in vobis (Io. 6,54). 3/ In receptione in os cum intentione eas traiiciqndi in stoma­ chum. Sic qui eas in os recipit ct statim voluntarie exspuit, sacra300. * Essentia communionis. Suahkz. <1.63; s.4 ; I.ugo, d.12 s.2. 220 VE SACHA COMMUNIONE mentum non recipit; c contra recipit infirmus qui, accepta in os particula, moritur antequam ea in stomachum descendat ; aut qui tussi vel vomitu aliavc causa eam ciicit, dum est in via ad stoma­ chum (Cappeuo, 358). Intentio in infantibus ct perpetuo amentibus non requi­ ritur; neque ipsi capaces sunt intentionis; sufficit pro eis intentio ministri, In adultis necessaria est intentio aliqua, et sufficit habitualis (S. Th., 3 q.68 a.9). Receptio in stomachum modo artificiali, communio sacramentalis est (Luco, l.c., et alii communiter). Si oesophagus sit artificialis, per eum potest et debet dari communio. Item per fistulam oesophago applicatam, si quis ita nutritur. Per fistulam stomacho applicatam non est obligatio Eucha­ ristiam ministrandi nec recipiendi, si sic nutritur infirmus. Utrum liceat disputatur. SO 27 ian. 1886 de viatico respondit: "sicut exponitur, non expedire". 27 nov. 1919 facultatem sic recipiendi communionem cuidam negavit. Haec responsa sunt particularia et respiciunt casus pecu­ liares; legem generalem non constituunt. Probabilis est sen­ tentia tenens liceitatem communionis sic modo artificiali sump­ tae, si aliter aegroto ministrari non possit, dummodo pericu­ lum irreverentiae absit. Nam etiam licet eam ope cochlearis suscipere a. 301. Permanentia sacramenti. — Sacramentum per­ manet quamdiu species manent in stomacho incorruptae. Hoc tempus variat, prout stomachus sit sanus vel infirmus, va­ cuus vel secus, etc., et pro stomachorum varietate. Cappei.i,mann’ putat ut minimum semihoram requiri ad plenam cor­ ruptionum. Gasparri, 1194, refert testimonium duorum me­ dicorum qui, examinata quaestione, requirunt semihoram pro hostia parva; horam pro maiori, quam celebrans sumit; imo vero addit apud multos morbis febrilibus laborantes posse fragmenta reperiri post duas vel tres horas. Alii aliter sen­ tiunt. In ore, iuxta quosdam peritos, species panis corrumpun­ tur *. Id ut falsum merito reiicit Capei.lmann et Genicot, 171, nisi hostia per mullum temporis in ore retineatur ct di­ versis motibus agitetur. Hinc: a) Sacerdos qui missam celebravit, aut fidelis qui 1 Lehmkuhu II. 193; GtxicoT, II.180; Cafprux), 1 AfrJw. Part· p 255. 4 Vqm Olfmbî. Pastoral Mtdûin ρ.43·» 359, ESSENTIA PERMANENTIA, EFFECTI s. N.3'M) 302 22! communionem recepit, non potest intra duas aut tres horas a sumpto sacramento se ad vomitum provocare aut stoma­ chum lavare; quia hoc indicat stomachum non esse sanum, ideoque species nondum esse corruptas. b) Si species a stomacho proiiciantur; et integrae ap­ pareant, reverenter sumantur; nisi nausea fiat, tunc enim caute separentur et in aliquo loco sacro reponantur donec corruptae in sacrarium proiiciantur. Si non appareant, com­ buratur vomitus, et cineres in sacrarium (piscinam) proiician­ tur (Missale, De defect. X,14). c) Curandum ne hostia in ore per multum temporis re­ tineatur; quia probabilis est sententia quod communio realis non habetur, nec gratia producitur, nisi quando species in­ corruptae in stomachum traiiciuntur. d) Congruit per aliquot momenta post communionem a spuendo abstinere, ne expellantur particulae forte dentibus faucibusque inhaerentes. Licitudo vomitus voluntarii pendet: 1) a maiori vel minori inccrtitudinc dc remanentia ss specierum in stomacho; 2) a gradu necessitatis vel utilitatis provocandi vomitum. Mae normae videntur prudentes: 1. * Si species sint venenatae, statim licet vomitum provocare; carum profanatio materialis tunc mere permittitur. At colligendae sunt iuxta rubricas. 2* Si necessitas est vere gravis, idem licet post tertiae horae partem. 3.* Si non est adeo gravis, post horam. 4. " Per tres horas non videtur provocandus, si quis ieiunus sit, sine rationabili causa, v. gr., nausea (FerrerES, 350). Resolves: 302. Effectus quoad animam in genere est : u) gratia sanctificans; per se secunda, per accidens probabilius prima (S. Th., 3 q.72 a.7 ad 2); Z>) gratia sacramentalis, quae est spiritualis refectio seu nutritio, seu vitae supernaturalis con­ servatio et roborat io, per unionem cum Christo 5. Speciatim: l.“ Remissio peccatorum venialium (Trident., /c.); non solum mediata, quatenus ad actus caritatis ct dolo­ ris nos excitat, quibus haec peccata remittuntur; sed etiam, ut communiter, tenetur, immediata ex opere operato, suppo­ sita dispositione sufficiente ad obicem tollendum, quamvis insufficientc ex se ad ipsam remissionem (S. Th., 3 q.79 a. 16). 2. ° Pracservatio a mortalibus (Trident., l.c.). Io, 6,4Rss. Trident, scs. 13 cap 2. 222 UE SACRA COMMUNIONE . ■ 3. ° Sedatio concupiscentiae, probabilius per immediatam et directam actionem Corporis Christi. 4. ° Pignus vitae aeternae (Trid., l.c. et c.8). 5. ° Pignus gloriosae resurrectionis: Qui manducat meam carnem et vivit meum sanguinem, habet vitam aeternam et ego resuscitabo cum in novissimo dic (Io 6,59). 6. ° Fervor caritatis, i. e. attractio ad Deum, promptitudo ad officia vitae christianae implenda, ad contemptum mun­ di, ad placendum Deo. 7.® Dulcedo ct delectatio spiritualis, de se in corpus re­ dundans. 8. ° Aliqualis remissio poenae temporalis; probabilius non ex opere operato, directe et per se, sed indirecte et secunda­ rio, quia: o) Si ex opere operato directe et immediate remit­ tuntur venialia quoad culpam, pronum est quod remittantur quoad aliquam poenam, b) Sacramentum excitat ad amorem Dei, qui actus remittit culpam et poenam, saltem partim ; hic effectus, quamvis proxime est ex opere operantis, i. c. ex actu amoris, mediate tribuitur Eucharistiae quae amorem excitat. 9. ° Per accidens remissio peccatorum mortalium, si quis, attritus, bona fide sacramentum recipiat (S. Alf., 1.6 n.6). 10? Effectus socialis, mutua unio fidelium: Unus panis, unum corpus multi sumus, omnes qui de uno pane participa­ mus (1 Cor 10,7). Quamdiu species manent in stomacho incorruptae: a) cx opere operantis abundantiores gratiae per modum impetrationis acquirun­ tur quam aliis temporibus, pro actibus dispositionis, b) Non novi gradus gratiae conferentur, si tantum habitualis dispositio scu sta­ tus gratiae perseveret, c) At probabiliter novum gratiae augmentum confertur c.r opere operato, si novi actus dispositionis actualis acce­ dant, aut iidem perseverent duratione, numero vel perfectione aucti. Sicut cibus, quamdiu est in stomacho nutrit (I,UGO, <1.12 s.2 n.46). Qui sacramentum sumit in peccato mortali, et manentibus in sto­ macho speciebus, conteritur vel confitetur, probabilius, iuxta Lugo, 63, fructum non percipit. Qui conteritur aut confitetur antequam tota Hostia aut totus Sanguis dcglutiatur, gratiam sacramcntalem obtinet (Bau.ERINi-Palmieri, 873). · Communio sub utraque specie, iuxta communiorem sen­ tentiam, non confert maiorem gratiam quam sub una. Quia idem numero Christus recipitur, qui est causa gratiae”. luxta aliquos maiorem confert; sicut cibus ct potus corporalis plus nutriunt quam solus cibus aut solus potus (Vazquez, q.80 <1.215 c.2; Luco, 68). SuAwez. d 63 s.6; S. Alf., 228. MINISTER, QUIS. \ 302-304 223 Qui plures hostias aut grandiorem sumit, uberiorem gra­ tiam non recipit quam qui unam aut minorem ; quia unica est communio et spiritualis refectio. CAPUT II De ministro communionis Summarium: 1. Quis.—2. Defectus in administrationc. — 3. Ritus. § 1. Quis est Summarium: 1. Minister ordinarius.—2. Extraordinarius.--3. Pro infirmis — 4. Pro Viatico. 303. Minister dispensationis ordinarius, seu vi ordi­ nis pro quovis casu constitutus, est solus sacerdos (c.845 § 1). Sacerdos autem ad licitum usum suae potestatis eget iurisdictione ordinaria vel delegata. Nam ad pastorem exclusive spectat suas oves pascere \ Licentia sacerdoti dari potest sine ulla causa. lure proprio communionem administrant: a) Ordinarius loci in suo territorio (c.19S) ; ά) parochi ct ii qui loco paro­ chorum sunt, in territorio suae paroeciae (c.451), nisi fideles aliqui a parochi cura subducantur (c.464) ; c) ecclesiarum rectores in suis ecclesiis (c.482) ; d) superiores in religione clericali, relate ad suos subditos ct quosvis fideles in domo religiosa commorantes (c.514); e) parochus vel capellanus quem Ordinarius loci parocho suffecerit, in religione laicali (c.514 § 3) ; f) capcllanus apud moniales. 304. Licentia, intra missam ; ct, si privatim celebrat, etiam immediate ante ct statim post missam quivis sacerdos potest communionem ministrare (c.846 § 1). a) Privata intelligitur hic quae non est solemnis, scili­ cet cum diacono et subdiacono; aut cantata etiam sine his; aut conventualis, etsi lecta, quae in capitulis canonicorum ct in communitatibus religiosis choro adstrictis celebrari debet officio diei respondens, adstante capitulo vel communitate. b) Intra quamvis missam, privatam vel publicam, potest com­ munio distribui; etiam intra solemnem de requit, sine pecu­ liari causa, c) In privata, etiam proxime ante ct statim post; m· ■ —« 1 " ■ 1 Luco, d.18 n.36. 224 DE SACRA COMMUNIONE non sic in publica ; i. e. sacerdote induto vestibus missae (C. Rit., d.4177). Apud moniales missa convcnluatis celebrari debet quoad fieri possit (c.610 § 2). Conventualis unum quid constituit cum officio divino; adeo ut nequeat esse intervallum inter eam et horam cano­ nicam quae praecedere debet (d 4053). Hinc si missa anticipetur illi horae, aut non statim post eam celebretur, considerari poterit ut privata, idcoquc poterit communio distribui immediate ante vel post eam, si sit lecta. Ante vel post solemnem cantatam vel convcntualem dari potest a sacerdote induto stola et supcrpelliceo. Extra missam quivis sacerdos eam distribuere potest, ex licentia saltem praesumpta rectoris ecclesiae, si sit extraneus (c.846 §2). Licentia est : a) explicita, quae expresis verbis vel signis datur; b) implicita; quae in alio includitur; c) tacita quae habetur quando ille qui posset impedire actum non impedit, cum videat sacerdotem paratum ad communionem ministran­ dam; .3 n.2-3; Lcco, d.16 n.37-48. m es n.343-346 251 habent, sedulo advigilent ut infirmi plene sui compotes Via­ tico reficiantur (c.865). Obligationem non adimplet qui illud in statu peccati mor­ talis sacrilege recepit; quare tenetur Viaticum iterum reci­ pere. ,, >,» Ad hoc non tenetur, qui post bene receptum commisit gra­ ve peccatum.· 344. Ritus communionis recipiendae (c.866). Omni­ bus fidelibus cuiusvis ritus licet, etiam ex mera devotione, Eucharistiam quocumque ritu confectam suscipere (§ 1). Proinde in azymo vel in fermentato ; sub unica specie panis, ut in ritu latino, vel sub utraque, ut in orientalibus ministratur. Communio sub utraque non est iure divino praecepta, nisi sacerdotibus actu celebrantibus (Trid., s.21 c.l). Suadendum tamen ut praecepto paschali suo quisque ritu fideles satisfaciant (§ 2). Viaticum ritu proprio accipiendum est ; sed urgente ne­ cessitate fas est illud quovis ritu recipere (§ 3). In ecclesia soli clerici ct laicus inserviens communicare possunt intra presbyterium, laici ad presbyterii cancellos communicabunt ; viris, quantum fieri possit, a mulieribus separatis (/?i7. t.S c.l n.3; C. Rit. d.4271). Presbvteri ct diaconi communicantes utantur stola alba aut ciusdem coloris ac sacerdos ministrans (Rit. c.2 n.4). Id sub lex i urget, iuxta S. Ligorium, 276; sed non constat rubricam esse praecepti­ vam (Capi’Ei.i.o, 494). Diaconus stola transversa utetur. Saepe sine stola communicat (C. Rit. d.3499). .Via vide n.330. De tempore ac loco s. communionis Di·: tempore 345. Dies. Omnibus diebus licet communio. Exci­ piuntur feria VI hebdomadae sanctae ct Sabbatum Sanctum (c.867 § 1). ■ 346. Feria VI hebdomadae sanctae solum viaticum licet (§ 2). Et cx probabili sententia, etsi infirmus iam alio die illud receperit. Nam canon non restringit. 252 DE SACRA COMMUNIONE Posset etiam communio paschalis praeberi ei qui eam sola feria VI hebdomadae sanctae'satis commode recipere possit. Nam praeceptum paschale legi liturgicae praevalet. Historia Remotis temporibus feria VI in Parasceve sacerdos et fideles hostias die praecedenti consecratas recipiebant ’. Sacc. XVI et XVII non pauci doctorcs licitam putabant communionem illo die’ Sed Rubricae Missalîs et praxis romana huic doctrinae adversaban­ tur. Communionem prohibuit CC 24 sept. 1678 et decretum 12 feb. 1679 n.l 1. Bencdictini hispani S. Sedem rogarunt ut consuetudo apud cos vigens sibi permitteretur, quôd CC 22 mart. 1861, negavit. Novimus tamen communitatem monialium quae feria VI in Pa­ rasceve quotannis communicant. 347. Sabbatum Sanctum. In eo communio nequit distribui, nisi inter missarum solemnia aut continuo ac statim ab iis expletis (§ 3). Historia Sabbato Sancto antiquitus nec celebrabatur nec com­ municabatur’. Postea missa Resurrectionis celebrabatur Sabbato ves­ pere. deinde mane, et communicabatur. Neque auctores neque responsiones C. Rit. uniformes fuerunt. Bcned. XIV4 opinatur servandam esse consuetudinem generalem eam non ministrandi nisi infirmis. Many, 167, ait nullam prohibitionem exsistere communicandi in­ tro missam. In primo schemate Codicis deerat § 3, c867; Sabbatum Sanctum acquiparabatur ceteris anni diebus. In secundo § 3 apparet ut in decreto C. Rit. 28 apr. 1914: "Licet in Sabbato Sancto inter mis­ sarum solemnia Sacram Eucharistiam fidelibus distribuere et etiam cxfilcla missa " Tandem ob influxum cuiusdam magnae auctoritatis, § 3 redacta est prout in Codice iacct. Circa interpretationem canonis tres sunt sententiae: 1.· Verba Continuo et statim ab cis expictis intclligit immedia­ te post missam, ita ut communio unum quid cum ea consti­ tuat. Communior est. 2. “ Illa verba indicant momentum a quo communio pot­ est libere distribui. Nam cantato Gloria, transiit luctus ex morte Domini. 3. · Ex tunc administrari potest etiam in ecclesiis ubi non fuit celebrata missa. Ut summum exspectetur sonitus Campanarum ecclesiae principalis. Nam: a) Non videtur ra­ tionabile quod ecclesiae, ubi missa non celebratur, sint peio­ ris conditionis. &) Haec opinio defendebatur ante Codicem; 3 3 1 * Maxy, 166: Analecta ivr pont, ser.8 col.837; Missale Rom. Vetus. Ioanw. Dt Vcga. Resfiucsta afoloff. mor, y escolàst^ p.S-9. Gratiam.» p.3 dist.3 c.13. De macros. Miss sacrif. 1.3 c.l8 n.14. hora. N.346-349 253 et etiam post5. c) Ipsi redactores Codicis in Schemate an. 1913 Sabbatum Sanctum aequiparabant reliquis anni die­ bus, nam mentionem de illo non faciebant. Haec sententia potest in praxim deduci, saltem iusta de causa. De vigilia paschali n.201. Ante missam communio non licet, nisi graviori de cau­ sa, v. gr., ad implendum praeceptum, si periculum sit ne ali­ qui non valentes missam exspectare, illud praetermittant. Aliae causae esse possunt. I E domo exercitiorum ad Roquctas (Tortosa) petita fuit licentia ministrandi communionem viris qui exercitia absolverant Sabbato Sancto mane, nec poterant missam exspectare. Nomine C. Rit. re­ sponsum fuit, non multo ante Codicem, quando rigidior praxis vigcbat: id absque scrupulo fieri posse *. Quo responso S. C. Rit. non dispensationem concessit, sed potius declaravit prohibitionem in tali casu locum non habere. Hinc neque hodie id prohiberemus. Sic etiam Wouters, 165. Imo, spectata consuetudine Romae persistente, addit Wouters, alicui videri potest c.867 § 3, tantum dicere dc loco ubi missarum solemnia fiunt, non v. gr., de sacello separato. 348. Feria V in Coena Domini distribui potest ante et post missam. Iuxta aliquos, si functiones solemnes per­ agantur, nequit post missam ministrari, quia cx Missali de­ bent reservari aliquae particulae consecratae pro infirmis. Sed iuxta alios non est prohibita administratio ad altare ubi non est monumentum. Haec sententia vere probabilis est et tuta, attenta Ecclesiae mente circa communionem frequentem, et indole dici in quo institutio S. Sacramenti recolitur (Cappel­ lo, 467). Si nulla missa celebratur, aut tantum privata, certe distri­ butio vetita non est. C.867 nequaquam prohibet communio­ nem in Coena Domini. 349. Hora. Ea tantum potest distribui communio, qua missa celebrari potest, nisi rationabilis causa aliud sua­ deat (§ 4). Etiam noctu vel vespero, si qtiis ex induito tali hora celebrat : vel media nocte Natalis Domini, nisi loci Or­ dinarius iustis de causis in casibus particularibus id prohibue­ rit (CIC 16 mar. 1936: AAS 28,178). Rationabilis causa, ut alia hora extra missam communi­ cetur, est devotio cum impossibilitate vel magno incommodo accedendi horis celebrationis. ’ FournMbet, Efhem. I turg. (1919) p.295; Cappello, Dc jacram (ed. 1938). * FebrerES, La comun. frccucnlc n.164-167 (a.1907). 1,433 254 DE SACRA COM M UN I ύΚ E λ ialicuni quavis hora diei aut noctis ministrari potest (§ 5). De missa et communione vespertina η. 133. I ARTICULUS II De loco 350. Distantia. Celebrans, intra missam, nequit communionem distribuere adeo distantibus ut altare e con­ spectu amittat (c.868). Ex decretis C. Rit. 2672.2885.3099.3448, id ita intelligitur: licet communionem dare intra missam, si communican­ tes sint in ecclesia aut oratorio ubi celebratur, quamvis lon­ ge ab altari distent, aut sacerdos altare non videat, v. gr., ob structuram ; secus si sint extra. In hospitalibus distribui potest aegrotis in eadem con­ tignatione positis, eo loco quo vox celebrantis audiri possit (d.3322). Idem dicerem in domo privata, si decumbens altare oratorii non videt, audit tamen celebrantem. 351. Ubi. Ubicumque celebrari licet, potest commu­ nio distribui etiam in oratorio privato, nisi loci Ordinarius, iusta causa, in casibus particularibus id prohibuerit (c.869). In missa quae celebratur in altari portatili, etiam domi, omnes communicare possunt. Quando mere defertur commu­ nio ad aegrotos, nequit sanis in illa domo ministrari, extra ecclesiam seu locum sacrum, nisi Ordinarius loci id permit­ tat in singulis casibus, iusta causa, et per modum actus. Hoc respondit C. Sacram, pro pagis Pedemontanis (Piamonte) 5 ian. 1928: AAS 20,79. Quandoque licentia rationabiliter praesumpta sufficere potest. In loco interdicto. Si interdictum sit altare vel sacellum, ibi nequit distribui, quia nullum sacrum officium vel ritus sacer celebrari potest (c.2272 § 1). Si ecclesia sit capitularis aut paroecialis, utique ; dummo­ do alia non fuerit ei substituta; idem dic de unica in loco (c.2271.2” ; 2272,1Λ2?). Decretum interdicti practice inspiciendum est, ubi effectus interdicti localis determinantur (c.2271). In altari ubi expositum est S. Sacramentum nequit cele­ brari missa nec distribui communio, nisi in necessitate, vel hocus. N 349-353 255 gravi causa, vel de speciali induito (d.4353 ; 19 iul. 1927 : AAS 19,246). Gravis causa crit, v. gr., si desint alia altaria, ubi missa celebrari possit vel communio distribui. Pro tempore expositionis opportunum forsan erit S. Sa­ cramentum in alio altari custodiri, quod per modum actu^ licet (c.1268 § 1). SECTIO IV De custodia ss. eucharistiae Summarium: 1. Conditiones asscrvationis.—2. Aedificium.—3. Altare.—4. Ta­ bernaculum.—5. Pyxis.—6. Lampas.—7. Renovatio. 352. Conditiones: Ut alicubi custodiatur, requiritur: fl) ut sit qui eius curam gerat ; b) ut regulariter semel sal­ tem in hebdomada ibi missa celebretur (c.l265). Praecipue ad sacras species frequenter renovandas; deinde ut praecipuo actu cultus S. Eucharistia ibidem colatur. 353. Aedes. 1. Custodiri debet: in ecclesia cathcdrali, in principali abbatiae vel praelaturae nullius, vicariatus et praefecturae apostolicae, in paroeciali et quasi paroeciali, in adnexa domui religiosae exemptae (n.l), etiam monialium. ° 2. Custodiri potest de licentia Ordinarii loci: in collegiata; in oratorio principali publico vel scmipublico domus piae aut religiosae aut collegii ecclesiastici a clericis vel reli­ giosis directi (n.2). Domus pia est, quae operibus pietatis vel caritatis depu­ tatur, etsi sit privata, ut sanatorium, in eaque recepti pen­ sionem suam solvant (Coronata, Inst. 11,844). Talem putarem, etsi illi pro quibus constituta est ibi diu noctuquc non degant, sed eam ad sua pietatis aut caritatis opera frequentent, ut domus piae associationis. Potestas hoc canone concessa Ordinario est latae interpretationis (c.200 Custodiri potest de licentia Ordinarii loci etiam in eccle­ siis curatis subsidiariis, saltem ubi sit immemorialis consue­ tudo l. Et, ut puto, in oratoriis Episcoporum et Cardinalium, saltem ex consuetudine; et quia aequiparantur oratoriis se» CIC 20 mail 1923: AAS 16.11$, 256 DE CUSTODIA S. EUCHARISTIAE mipublicis (c. 1189) ; et quia saltem domus Episcopi residentialis, ubi curia residet, potest piae domui aequiparari. 3.” Custodiri nequit sine apostolico induito alibi. Ordi- i narius loci hanc licentiam concedere potest ecclesiae vel ora­ torio publico iusta de causa, per modum actus (§ 2). Etiam [ ad plures dies, si tamdiu causa duret, v. gr., per novenarium quod in aliquo sanctuario celebretur. Nemini licet eam apud se retinere aut secum in itinere deferre (§ 3). Indultum asservandi Sanctissimum in oratoriis privatis hodie difficilius conceditur; nonnisi in casibus extraordina­ riis, gravi de causa; oratoribus undequaque eximiis, de Ec­ clesia et religione optime meritis, praevia Episcopi commen­ datione et cum cautelis 2. Aperitio Ecclesiae. Ecclesiae in quibus S. Eucharistia asservatur, praesertim paroeciales, quotidie per aliquot sal­ tem horas fidelibus pateant (c.1266). Hoc non est conditio ut in eis asservari possit, ut quidam opinantur3 ; neque vi­ detur strictum praeceptum, ut putat Cappello, 360; sed com­ mendatio (Vermeersch, Epii. 11,591). Tandem adiuncta at­ tendenda sunt *. 354. Custodia in domo religiosa et pia. Revocato quolibet contrario privilegio, custodiri nequit nisi vel in ec­ clesia vel in oratorio principali ; nec apud moniales intra chorum vel septa monasterii (c.1267). Hoc ita intelligitur : Si ecclesia inservit ordinariis et quo­ tidianis pietatis exercitiis, in ea sola potest asservari. Si vero pro his exercitiis aliud oratorium frequentatur tamquam prin­ cipale, in eo custodiri potest, et simul etiam in ecclesia, si huic ius ex alio titulo competat, ut si sit paroccialis aut re­ ligionis exemptae. In uno tantum oratorio, nisi in eodem ma­ teriali aedificio sint distinctae ac separatae familiae, ita ut formaliter sint distinctae religiosae, vel piae domus (CIC 2-3 iun. 1918: AAS 10,346). Praxis hoc applicat cum quadam amplitudine. Sic, si in eodem aedificio sit seminarium maius, seminarium minus, ct communitas religiosa, in tribus oratoriis asservari potest. Si sit domus novitiatus et studiorum, in duobus. 355. Altare (c.1268). Continuo seu habitualiter cus­ todiri nequit nisi in uno eiusdem ecclesiae altari. > C. S»cram.. Instr 1 net IMO. IV A'S 31.493-511 1 La Ilujfraciôn del Clero (1040) p.185-88. « RecaTillo: Sal T (1949) p.531 locus. n.353-357 257 Non prohibetur quod durante missarum tempore, reser­ vetur in duplici altari, ne illarum ordo perturbetur, et simul fidelium communioni provideatur. Custodiatur in praecellentissimo altari, regulariter in maio­ ri, nisi aliud venerationi et cultui tanti sacramenti commo­ dius et decentius videatur. Sed ubi ad altare maius chorales functiones persolvuntur, ne impediantur, opportunius in alio sacello seu altari regulariter asservetur. Si in maiori sit ex­ positio S. Sacramenti, in laterali asservari debet (d.3449). Curent rectores ut altare S. Sacramenti sit prae omnibus ornatum. De asservatione in triduo hebdomadae sanctae, vide In­ structionem C. Sacram, 26 mart. 1929: AAS 21,631, 356. Tabernaculum (c.1269). In tabernaculo est as­ servanda. Eius conditiones describuntur in eodem c.1269, et Instr. C. Sacram. 26 mai 1938: AAS 30,198. a) Inamovibile et undcquaque solide clausum, b) In me­ dio altari positum, c) Affabre factum, rf) Decenter ornatum e) Conopeo opertum, albo vel coloris diei (Rit. t.5 c.l n.6) ; intus dearatum aut serico velo vestitum (d.4031). /) Ab omni alia re vacuum. Ibi reponenda est pyxis supra corporale be­ nedictum, etiam lunula cum hostia ad expositionem. Post os­ tiolum poni potest velum. Non prohibentur intus capsula vel vasculum cum cloruro calcico vel alia re siccante. Ante ip­ sum sola tabella secretarum (sacra) poni potest, quae, abso­ luta missa, removeri debet. Supra, tantum crux pro missa collocari potest. g) Tam sedulo custoditum, ut periculum profanationis arceatur. De hac custodia, ct praesertim de clavi minutissi­ mas regulas tradit citata Instructio; et severas sanctiones memorat. Benedici debet (d.4035). Formula Rit. t.9 cap.9 n.6. Be­ nedici potest ab ecclesiae rectore (c.l304). 357. Pyxis (c.1270). Est vas in quo particulae con­ secratae conservari debent, perpetuo, numero sufficienti pro fidelium communione. Sit cx solida decentique materia, munda, suo operculo bene clausa, cooperta velo serico et, quantum fieri poterit, ornato. Ne sit ex vitro, n< ad vitandum quidem periculum latronum. Convenit ut sit aurea vel argentea; aut si cx aurichalco, stanno vel 258 DK CUSTODIA S. EUCHARISTIAE cupro, exterius argentata, interius deaurata. De praecepto inaurationis non constat8. Oportet benedici; de praecepto non constat (Cappello, 399). 358. Lampas (c.1271). Coram tabernaculo una sal­ tem diu noctuque continenter luceat; nutrienda oleo oliva­ rum vel cera apum. C. Rit. 13 mar. 1942 reliquit Ordinario­ rum prudentiae ut possint permittere alia olea, praesertim vegetalia, et ultimo loco etiam lucem electricam. Idem con­ firmavit 18 aug. 1949: AAS 34,112; 41,476. 359. Renovatio (c.815 § 1; 1272). Hostiae ad com­ munionem et expositionem et recentes sint et frequenter re­ noventur, veteribus rite consumptis, ita ut nullus sit corrup­ tionis periculum, iuxta instructiones Ordinarii loci (n.163). Species corruptae totaliter comburantur, et earum cinis cum aqua ablutionis vasis in quo continentur in sacrarium (piscina) proiiciantur. Partialiter corruptae sumi possunt, nisi nausea excitetur; secus serventur in pyxide vel vase mun­ do, usque ad totalem corruptionem ; et postea fiat ut dictum est. Corruptio ex negligentia a culpa gravi non excusatur. • C. Rit. d.3162.3511 ; Gasparri, 1005; Many, 153. T IT U LU S IV De poenitentia Summarium: 1. De poenhcnfa in pcncre 2. De po^iftentiac sacramenta. Ballerini-Palmieri, vol.S (Prati 1900); Cappello, De sacram, vol.2. De pccnit. cd. 4.· (Romae 1944); Coroxata, De sacram, vol.l (Taurini 1943); Id., La radiofonia, la Morale c il Diritto Canonico (Padova 1930); D’IIerbîgxi. Prudens sexdccim linguarum confessorius ed. 2. * (Parisiis 1918); Ckretiex, De potestate ministri, dc sigillo, dc delictis a confessorio vitandis (Parisiis 1929); Galtier, De poenitentia tract, dogma t. (Romae 1950); Gonzalez Severixvs, De poenitentia: ex Sacrae Theologiae Summa voL4 (BAC, Matriti 1951); Rxu· ter, Nco-confcssarius (Eriburgi Br. 1919); Suarez. Dc poenitentia cd. Vives, vol.22; Luco, Dc poenitentia cd. Vivès, vol.4.5. SECTIO I De poenitentia in genere Summarium: 1. Notio.—2. Necessitas. I I I 360. Acceptiones. «) Dolor animi et detestatio de pec­ cato commisso, ut est offensa Dei, cum proposito non am­ plius illud committendi (Trid. ses. 14 cap.4). ά) Virtus ad ac­ tus doloris ct satisfactionis inclinans, c) Opera mortificatio­ nis sponte suscepta, c/) Bona opera a confessario in satisfac­ tionem peccatorum imposita, c) Inflicta a competente supe­ riore et a delinquente acceptata ad satisfactionem Ecclesiae, ut reus vel poenam effugiat vel poenae contractae remissio­ nem obtineat (c.2312). f) Sacramentum reconciliationis cum ·Γ ’eo. 361. Poenitentia ut virtus. -Est habitus supernaturalis ct moralis, inclinans peccatorem ad detestationem et do­ lorem de proprio peccato, quatenus est in i uria et offensa Dei, atque ad emendationis et satisfactionis propositum. An poenitentia sit virtus specialis controvertitur. Iuxta communiorem sententiam utique, nam habet speciale obiectum formale seu motivum. Quod, iuxta Suarez 1 est repara■ ■ 1 Dc poenit. d.2 5.3 n 4. DE POENITENTIA 260 tio juris divini per peccatum laesi ; iuxta dia cum Deo quaerenda 12. Lugo, pax et concor­ Actus poenitentiae. l.° Odium ac detestatio peccati quatenus peccator vellet illud non commisisse. Hinc dolor et tristitia ob pec­ catum commissum. 2.° Voluntas illud auferendi a se. 3.° Voluntas Deo satisfaciendi. 4.° Propositum non amplius peccandi. Haec passim asseruntur a S. Scriptura (loci 2,12; Ez 18,31; 2 Cor 7,9); a SS. Patribus, a Tridcntino ses.14 cap.4. Et ex ratione patet, quoad dolorem: Homo peccando iniuriam intulit Deo; hinc nequit veniam exspectare, nisi iniuriam reparet, saltem eam de­ testando ac de ea dolendo. Quoad propositum : Nequit quis conci­ liari Deo, nisi voluntas repugnet offensae Dei. Atqui talis voluntas involvit propositum, saltem implicitum, non amplius peccandi. 362. Necessitas poenitentiae. Si adsit peccatum mor­ tale : 1. Poenitentia est necessaria necessitate medii. Necessa­ rium necessitate medii dicitur quod cum fine ita coniungitur, ut hic sine illo obtineri nequeat, etsi inculpabiliter omittatur. Prob. a} Lc 13,5: Si poenitentiam non egeritis, omnes similiter peribitis.—Act 3,19: Poenitemini igitur et conver­ timini, ut deleantur peccata vestra. b') Trid. ses.14 c.l: “Fuit quidem poenitentia universis hominibus, qui se mortali aliquo peccato inquinassent, quovis tempore ad gratiam et iustitiam assequendam necessaria.” c) Ratione. Peccator nequit salvari sine remissione Dei. Atqui sine poenitentia Deus peccata non remittit. Repugnat eius sapientiae ut in suam amicitiam recipiat eum qui a Deo voluntarie recessit et obdurato animo in culpa manet. Re­ pugnat iustitiae quod offensa remittatur sine reparatione; re­ pugnat sanctitati quod sibi uniat impurum, peccato adhae­ rens 3 : 2. Est de necessitate praecepti divini, a) Ex allatis tex­ tibus S. Scripturae, ubi Deus praecepit ut peccatores poeni­ tentiam agant, b) Ex praecepto iustitiae. Quisque tenetur in­ iuriam alteri irrogatam reparare. Atqui homo per peccatum mortale iniuriam Deo irrogavit, c) Ex praecepto caritatis in se ipsum, qua tenetur salutem aeternam procurare. Hoc praeceptum est affirmativum; proinde obligat, at non statim et pro semper; sed quando necessitas urgeat. Sic te­ net sensus fidelium ; nam si obligaret statim ct quovis mo­ mento, qui eam differret, toties novum peccatum committeret. Obligat in articulo vel valde probabili periculo mortis vel 1 1 De poenü. d.2 n.49. Vide GaltiEr, Dc poenit, n 25-30. Vtd. S. ÏH-. <1.86 a.2; SlArEz. dtsp.9 s.2 n.4. IN GENERE, n.361-362 261 amentiae; nam nullum aliud tempus manet quo praecepto huic satisfieri possit. Iuxta plures, obligat aliquoties in vita: Nam a) S. Scrip­ tura et SS. Patres gravissime urgent poenitentiam, b) Sine ea non satisfit gravi obligationi tendendi in ultimum finem. c) Qui per totam vitam manet inimicus Dei, videtur eum contemnere. Iuxta hos, novum peccatum committit qui per notabile tempus actum poenitentiae voluntarie omittit. Notabile témpus, iuxta aliquos, est ultra annum; nam Ecclesia praecipiendo annuam confessionem videtur determinasse tempus poenitentiae. S. Ar.FONSUs putat esse mensem, cx obligatione eliciendi actum caritatis semel in mense quam nequit peccator adimplere quin de peccatis dolcat ; et quia ver­ sans in mortali per totum annum, vitare nequit periculum in alia labendi. Sed animadvertit peccatores, praesertim rudes, ab hoc pec­ cato dilatae poenitentiae, ob inadvertentiam, fere semper excusari (1,4 n.437 dub.l). Aliqui negant obligationem eliciendi actus poenitentiae aliquoties in vita; quia de tempore, praeter mortem, non constat . * Obligat quoties ex alio praecepto peccator tenetur gratiam recuperare: a) Quando sacerdos debet sacramentum confice­ re, vel quivis sacramentum vivorum recipere, b) Quando pec­ cator scit se nequire tentationibus gravibus resistere, nisi ac­ tum contritionis eliciat, c) Quando urget obligatio eliciendi actum caritatis in Deum. Practice peccatores hortandi sunt ut cito actum poeniten­ tiae seu perfectae contritionis emittant; sed non asserendo dilationem esse novum peccatum mortale. Si de solis peccatis venialibus agitur, per se videtur non adesse praeceptum speciale poenitendi ; pc test enim peccator expiationem poenae temporalis in alteram vitam differre. Per accidens potest esse obligatio poenitendi ; v. gr.. ad sacramen­ tum poenitentiae recipiendum. 4 Navarrus, Manuale ronfessarior. c.l n.27 (Lugduni 1580). CAPUT I De notione, institutione et constitutione S’v—nantir·· 1. Ndt:o ct constitutio ·— 2. Materia rt forma ct effectu . * 3 Minister.—4. Subiectum.—5. Locus ct tempus confessiones excipiendi. - 363. Definitio. Est sacramentum quo per iudicialem absolutionem a legitimo ministro impertitam fideli rite dispo­ sito peccata post baptismum commissa remittuntur (c.870). 364. Potestas remittendi et retinendi peccata. 'Pa­ lem dedit Christus Apostolis et successoribus in sacerdotio: Accipite Spiritum Sanction, quorum remiseritis peccata, re­ mittuntur cis, et quorum retinueritis retenta sunt (Io 20,22). Necessitas obtinendi remissionem semper erit, proinde sem­ per durabit in Ecclesia potestas peccata remittendi. Sic intellexerunt illa verba universi SS. Patres. Sic Ec­ clesia, quae damnavit ut haereticos novatianos potestatem hanc remittendi peccata negantes \ Sic Trident, damnans pro­ testantes qui illa verba intclligebant de potestate praedicandi evangelium (ses.14 cap.l et c.3). Potestas haec se extendit ad omnia peccata, ut constat cx amplitudine verborum Christi ; cx doctrina SS. Patrum et Ecclesiae. Ad remittenda omnia etiam in foro interno, quoad culpam coram Deo et in conscientia 2. 365. Poenitentia est sacramentum. Nam in ca inve­ niuntur: a) signum sensibile, saltem pronuntiatio absolutio­ nis; Ô) efficax gratiae, quia peccata non remittuntur nisi per gratiae infusionem; e) a Christo stabiliter institutum, quamdiu sint homines peccatorum absolutione indigentes. Institutio facta fuit praecipue per verba illa quae Aposto­ lis dixit: Accipite Spiritum Sanction, quorum remiseritis pec­ cata remittuntur eis... (Trid. ses.14 cap.l et c.l). 1 Evsruus. HüL ccd. VT, c.49: MG 20.615. 1 TXMTVU.ÎAXUS, Apologeticum c 30: Dc pudicitia: ML 1.532; 2.1020; S. Cy· PKIAXVS. Eput. 10 ad Antonian, n.29: ML 3,319; Dtdascal a Apostolorum 11,41,12; Fvnck, p.129 (Paderbornae 190S); S. Chrysostomus, Dc sacerdotio 1.3 n.5: MG 48,643; Gonzalez Ssverucus, EI sacram, dc Ia penit. cn Ia Igl. cspaii. ro~ mano-visig.: Estudios EcleriasL, vol 17 ρ.213·26 (abr. 1943); Galtur, 210 ss. SACRAMENTUM POENITENTIAE. N 363-366 263 Elementa huius sacramenti, quamvis non ipsum nomen sacramentum, in Ecclesia hispana S. Pacianus s. IV comme­ morat. 366. Institutum est ad modum indicii. Absolutio sa­ cramentalis est actus iudicialis, quo sacerdos vere remittit peccata ; non nudum ministerium pronuntiandi et declarandi remissa esse peccata confitenti, modo tantum credat se esse absolutum (Trident, c.9). Potestas haec iudicialis in peccata, Apostolis et successo­ ribus data, constat: l.° Ex Trident, cap.2 et c.9. — 2.° Ex SS. PP.—3? Ex verbis S. Io 20,22-23. o) Ipsa formalis notio remittendi peccata, iuridicam po­ testatem aliquam exprimit ; nam exstinguit ius divinum pec­ catorem odio habendi, et novam relationem iuridicam inter Deum et peccatorem ex se formaliter inducit. b) Verbum retinendi iudicialem potestatem ostendit; et quidem contra poenitentem in causa peccatorum ; nam minis­ ter, pro causarum diversitate, et dispositione poenitentis, pec­ cata etiam ligat quoad culpam, ea non remittendo et poeni­ tentem cogendo ut denuo ad tribunal ecclesiasticum deferat ; et quoad poenam, imponendo congruam satisfactionem. Retinet etiam peccata venialia, quoad culpam ea non re­ mittendo tunc, si pocnitens sit indispositus; quamvis non co­ git ut ea denuo ad tribunal Ecclesiae deferantur, quia aliis modis remitti possunt ; et ea ligat quoad poenam, satisfactio­ nem imponendo. Trid. c.l5 ait: “Si quis dixerit claves Ecclesiae esse da­ tas tantum ad solvendum, non etiam ad ligandum, et propterca sacerdotes, dum imponunt poenas poenitentibus, agere con­ tra finem clavium et contra institutionem Christi... anathe­ ma sit.” Tamen retinendi potestas transitorie exercetur ; usus po­ testatis iudicialis in hoc sacramento sola remissione peccato­ rum completur, et ad hanc principaliter institutum est. Ad sententiam iudicialem, qualis est absolutio, requiritur potestas iudicis, cognitio causae, pronuntiatio iuxta merita et demerita. Usus probabilismi. In iis quae pertinent ad indicium, uti est jurisdictionis exsistentia, licet usus probabilismi ; in per­ linentibus ad substantiam sacramenti, non. Sed post suscep­ tum sacramentum, in dubio standum est pro valore actus: nisi in periculo mortis, in quo tutiora sunt sequenda ; dum 264 DE POENITENTIA extra mortis periculum, si sacramentum fuit dubie nullum, remissio peccatorum, si forte non fuit obtenta, in alia con­ fessione saltem indirecte obtinebitur. . . . ---- J 367. Partes sacramenti poenitentiae. Ex parte mi­ nistri est absolutio; ex parte poenitentis, contritio, confessio ct satisfactio (Trid. cap.3 et c.4). Absolutio est pars princi­ palis, in qua praecipue vis sacramenti sita est (Trid. c.3). Satisfactio actu· imposita ct adimpleta, i. e. impositio et impletio, est pars integratis; nam remissio peccatorum habe­ tur. quamvis poenitentia non imponatur vel non fuerit im­ pleta; quatenus a poenitente acceptanda, i. c. acceptatio, di­ citur pars essentialis, implicita in contritione. 368. Materia et forma, Forma sacramenti poenitentiae est absolutio sacerdotis. Materia remota ex qua, seu res quae ex Christi institu­ tione adhibenda est ut signum gratiam significans et effi­ ciens, in poenitentia proprie non est. Nam peccata non sunt instituta ut signum sancti ficativum ; ct actus poenitentis non sunt res, sed actiones, quae non indigent speciali applicatio­ ne, qualis in materia proprie dicta requiritur, ut in aqua et oleo. Tamen materia remota, seu circa quam, solent vocari peccata ; proxima ex qua, iuxta communiorem sententiam, ac­ tus poenitentis: contritio, confessio et satisfactio. Hi a Tri­ dent. c.3 vocantur quasi materia, dum forma dicitur abso­ lutio. C A P UT II De materia, forma et effectibus A KTJ C UL US l De materia § 1. Materia remota 369. Materia remota seni circa quam solent vocari pec­ cata post baptismum commissa, quia circa ea versantur con­ tritio, confessio et absolutio. Sicut lignum dicitur materia ignis, quia per ignem consumitur, ita peccata recte dicuntur materia sacramenti poenitentiae, quia per illud delentur, ct ad hoc institutum est ‘ 1 Çatrch. Rtm,. Dc foenit. n.lj. materia remota, v.366-370 265 Peccata, i. c. culpae mortales et veniales coram Deo ct in conscientia, scu violationes voluntariae legis vel praecepti in conscientia obligantis. Non sunt materia: a) tentationes quibus quis non con­ sensit; b) neque quae dicuntur imperfectiones, seu volunta­ ria omissio conatus ad maiorem virtutem vel ad opus bonum ad quae quis se sentiat vocatum, ut infidelitas divinis inspi­ rationibus, neglectus boni consilii ; imo neque dc se violatio regulae religiosae, quae in conscientia non solet obligare; haec tamen violatio, commissa sine causa, raro est a culpa venia­ li immunis, ratione pravi affectus, aut scandali aut damni communitatis, etc., unde bene in confessione accusatur. Ioan. SAnchez contendit impediendos esse poenitentes ne imper­ fectiones confiteantur. Contra quem Ligo, II n.103, ait non esse re­ prehendendos confessarios qui poenitentes in his dicendis non impe­ diant; quia plura ex iis quae videntur merae imperfectiones sunt vera peccata; et quia neccsse non est ut omnia quae poenitens in confessione dicit sint peccata. Vitandae sunt tamen illae consue­ tudinariae cantinelae quibus piae feminae se accusant de amore Dei aut proximi non satis perfecto, dc dolore non satis intenso, etc. Materia sunt tantum peccata, sive mortalia sive venialia, fost baptismum validum commissa (c.901.902). Non peccata antebaptismalia, quia ante baptismum pec­ cator non est subditus Ecclesiae, et proinde illius peccata non subiiciuntur huius clavibus, neque postquam baptizetur. Peccata antebaptismalia per baptismum remittuntur; et quam­ vis non remittantur per baptismum, eo quod hic sine dolore suscipiatur, remittentur postea vi baptismi iam suscepti, si ponatur actus attritionis; quia, sic remoto obice, baptismus reviviscit, seu effectus suspensus producitur. Ergo non de­ bent accusari in confessione ; et si accusentur, absolutio non cadit supra illa, nec vi absolutionis remittuntur directe aut in­ directe, sed vi contritionis vel attritionis cum praecedenti baptismo. 370. Quid peccata in ipsa baptismi susceptione com­ missa, v. gr., actus odii vel luxuriae, qui ipsam susceptio­ nem committentur, vel ipsa sacrilega susceptio, v. gr., ex de­ fectu doloris scienter facta, vel ex ministro acatholico? 1? sententia. Sunt materia sacramenti poenitentiae; ne­ cessaria vel libera, prout sint gravia vel levia, quia licet sint tempore simul cum baptismo, natura tamen sunt ipso poste­ riora 2. 2 De bapt, d.28 266 DE POENITENTIA Ratio hacc, ait S. Aleonsus, 427, videtur non convincere. Et re cera conceptus metaphysicus temporis, cui innititur, obscurus ct in­ certus, non est idoneus ad certitudinem gignendam in re morali. Lugo tamen (d.16 n.2) ait in praxi illa peccata manifestanda esse in subséquent! confessione. Nam nemo scire potest utrum illa mala voluntas cessaverit simul cum baptismo, an continuata fuerit postea; ct proinde utrum peccata illa, etsi ante baptismum incepta, sint etiam postbaptismalia; ideoque accusari debent saltem tamquam dubia. 2.“ Peccata quae comitantur baptismi susceptionem, ut actus odit, non sunt materia ; ipsa fictio seu sacrilega suscep­ tio ex defectu doloris, vel quia suscipitur ex ministro acatholico, est materia. Rcctc animadvertit Lugo, n.9: non est causa cur pecca­ tum fictionis seu sacrilegae susceptionis submittendum sit sa­ cramento poenitentiae, et alia peccata, quae baptismi suscep­ tionem comitantur non sint subiicienda. Aut nullum aut omnia. 3? Omnia sunt materia dubia, quae per se solum abso­ lutionem conditionatam admittunt (B xij.erini, t.5 n.18). 4.‘ Peccata commissa in ipsa baptismi susceptione sunt materia confessionis, si mala voluntas aliquatenus perseve­ rat post baptismum ; secus est materia dubia. Quaestio ta­ men plerumque speculativa est. Practice omnia illa peccata sunt accusanda, nisi forte excipias sacrilegam susceptionem, quia moraliter certa erit perseverantia aliqua pravae volun­ tatis post baptismum (C/\ppello, De poenit. 36; Genicot, 217). Haec sententia placet. Sed ipsa susceptio baptismi de manu acatholici, extra necessitatem, consideratur tamquam pecca­ tum postbaptismale; nam in c.985,2.°, censetur velut delic­ tum, quod irregularitatem ex delicto generat. Iam vero de­ lictum ecclesiasticum necessario est peccatum postbaptismale. Quare peccatum susceptionis baptismi ex acatholico accusan­ dum est in prima confessione. C.901.902, solum memorant tamquam materiam confes­ sionis necessariam vel liberam peccata postbaptismalia. Per hoc tamen non intendit legislator resolvere quaestionem de peccatis in ipso baptismo commissis. 371. Peccata commissa inter duo baptismata, primum dubium, secundum sub conditione collatum, a parte rei erunt vel non materia confessionis, prout primus baptismus fuerit in se obiective validus vel non. a) Si rite accusata fuerunt, non sunt denuo accusanda ex obligatione; nam si prior baptismus in se fuit validus, va- MATERIA REMOTA, n.370-372 267 lida fuit subsequens confessio, ct per eam peccata remissa sunt; si invalidus fuit baptismus prior, peccata non fuerunt remissa per subsequentem confessionem, quae ex se fuit in­ valida ex defectu subiecti çaeramenti, quod nondum est baptizatum; sed per secundum baptismum remittentur. ά) Si nondum rite accusata fuerunt, confitenda sunt, ubi lex ecclesiastica id praecipiat, ut in Anglia, Statibus Foe­ deratis, Insulis Philippinis. Alibi de obligatione non constat. Negandum vel affirmandum videtur, prout ratio dubitandi de valore prioris baptismi sit valde gravis vel secus, nisi in periculo mortis sola confessio det securitatem remissionis. De exsistentia legis generalis confessionem praecipientis non con­ stat. Responsa SO quae allegantur 17 iun. 1715, 17 feb. 1868 (Col. ÇPF 286,1338) suam explicationem habent; et Card. Sccretarius SO 1879 declaravit sententiam negativam tuto te­ neri posse (Genicot, 218). Resolves: Adultus sub conditione baptizandus hortandus est ut confiteatur peccata post primum baptismum commissa; vel totius vitae, si dubitatur num aliquando fuerit baptizatus. Primum abiurationem hacresis vel schismatis ct professionem fidei emittat (si ad sectam acatholicam pertinet); deinde confiteatur, tertio baptizetur, tandem sub conditione absolvatur, rcassumpta modo generali con­ fessione antea facta1 . 372. Materia certa est illa in qua certo subest ali­ qua culpa postbaptismalis, gravis vel levis. Dubia, in qua dc culpa dubitatur. Id contingit: 1.® Si du­ bites an factum in quo foret culpa reapse commiseris. 2.° An culpam commiseris ante vel post baptismum. 3.° Si certus sis de facto postbaptismal i, sed incertus de reatu, v. gr., de con­ sensu tentationibus praestito. 4.n In peccatis commissis in ipsa baptismi susceptione (n.370). Ad sacramentum afferenda est materia cerla: Resojvcs: 1° Si dubia solum ponatur, absolutio nonnisi conditionata dari potest, ne sacramentum periculo nullitatis exponatur. 2. ° Qui dubia peccata tantum confitetur, inducendus est ut pec­ catum certum vitae praeteritae accuset, sive mortale sive veniale; sic vel similiter: me accuso dc peccatis contra castitatem vel contra abedientiam, etc , olim commissis vel dc tali peccato, v. gr., blasphemiae, fornicationis, etc ; aut in genere dc peccatis lotius vitae; aut confcssario interroganti utrum de iis se accuset, respondeat: affir­ mative. 3. ° Si hoc fieri nequeat, quia peccata certa non commisit, vel quia ex simplicitate aut ignorantia non intelligit · a) si dubia pec­ cata accusata sunt mortalia, absolvendus est sub conditione, (si ca* SO 2 dec 1S74- Col. CPF 1426. 268 pe poenitentia fax es); b) si peccata dubia sunt venialia, et de antcacta vita nihil colligi potest, solum cum causa et conditionatc absolvi potest; nam ex denegata absolutione grave damnum non oritur, ct sacramentum periculo nullitatis sine causa exponi nequit. Causa absolutionis conditionatae, ut puto, non adeo raro erit, v. gr., maior tranquillitas, devotio, etc. 4. ° Si poenitens se accusat sic: Tentationes habui contra casti­ tatem, fidem, etc, quibus nescio utrum conseserim; vel dicat: De his me accuso, prout coram Deo reus sim, addat aliquod peccatum certum, saltem vitae praeteritae. 5. ® Pocnitcntcs pii moneantur ut ex vita praeterita aliquod pec­ catum certum saltem gcncricc addant iis quae ordinarie accusant; ut certa sit materia et certus dolor. 373. Materia generica, specifica, individua. Generica dicitur quae manifestatur verbis vel signis generalissimis; v. gr. : “Me accuso de peccatis meis”, non dicendo utrum sint mortalia an venialia, quot, neque contra quam virtutem ; vel per signa doloris, ut si poenitens pectus percutiat, sine ulla peccatorum expressione. Specifica quae manifestatur per ex­ pressionem speciei, saltem supremae, v. gr. : Me accuso dc peccatis contra justitiam, vel contra castitatem, etc. Indivi­ dua, quae exprimitur per confessionem talis peccati con­ creti in specie infima, v. gr., tactus turpis secum habitus. Sufficit materia seu confessio generica ad valorem sacra­ menti? Si haec sufficit, a fortiori sufficiet specifica. 1. Generica peccatorum mortalium confessio extra ca­ sum necessitatis non sufficit, quia ex praecepto Christi om­ nia confitenda sunt et etiam circumstantiae speciem mutan­ tes4. Si quis bona fide confiteretur genericc, etiam extra ne­ cessitatem, eo quod putaret id sufficere, et absolveretur, va­ lida et fructuosa esset absolutio; quamvis maneret obligatio accusandi in proxima confessione omnia peccata mortalia, quoad speciem infimam et numerum. 2. In casu necessitatis, si distincta ct determinata pec­ catorum accusatio impossibilis sit, sufficit generica confes­ sio. Nam tunc ea sola requiritur et sufficit, quae est neces­ saria ad essentiam sacramenti, seu sententiae iudicialis. Atqui in confessione generica habetur verum indicium, quamvis im­ perfectum ; seu vera causae cognitio, licet minus accurata, quae sufficit ad essentiam sacramenti. Id coni innatur ex praxi et doctrina Ecclesiae, quae per­ mittit absolutionem militum ante praelium, praemissa gene4 TnJcnf. ses.6 dc iustif, c 14 can.29. MATERIA REMOTA. N.372-373 269 Hca confessione6; ct eam praecipit pro moribundo, qui ali­ ter confiteri nequit (Rit. t.4 c.l n.25). Praecipui casus necessitatis sunt: l.° Si moribundus loquela desti­ tutus signis tantum manifestare possit aliquo modo confessionem et desiderium absolutionis. 2.° Si milites, urgente praelio; vel navigan­ tes, imminente naufragio, nequeant confiteri, et signum doloris tan­ tum edant. 3.° Si absolutionem petunt surdo-muti \el ita rudes vel memoria destituti, ut nullum peccatum in concreto exprimere va­ leant, sed solum dicere se esse peccatores (Suârez, d.23 s.l n.2 ss). 3. Generica confessio materiae liberae extra necessita­ tem, iuxta plures, non est materia omnino certa, et est illici­ ta (Lehmkuhl, 11,363). Nam : o) Iam a primis saeculis vi­ guit universalis consuetudo accusationis specificae et concre­ tae venialium, quae consuetudo vim legis obtinet, b) Sacra­ mentum hoc est ad modum iudicii, quod per se et ordinarie versari debet circa materiam saltem in specie determinatam, c) Ex confessione generica incommoda sequuntur: dari ne­ queunt monita oportuna ; sacramentum exponitur nullitati, quia poenitentes saepe non distinguunt imperfectiones a pec­ catis, ideoque facile materiam dubiam accusant. Alii etiam eam materiam certo validam putant; nam §i in necessitate est materia certo valida, quare non etiam ex­ tra necessitatem? Imo et licitam existimant, quia stante sa­ cramenti valore, illiceitas solum oriri potest ex praecepto Christi confitendi venialia in specie. Atqui hoc non est, quia de materia libera agitur (Genicot, 221 ; Cappello, 44). Haec sententia nobis placet. Ad rationes adversariorum respondetur: a) Ut consuetu­ do vim legis obtineat, debet esse a populo inducta cum ani­ mo se obligandi, non ex falsa persuasione quod aliquid sit obligatorium (c.28). Quod in casu constat? An non confes­ sio generica materiae liberae in usu etiam fuit? b) Monit^, ubi de materia libera agitur, quamvis possint esse oportuna, at non necessaria, c) Cum fit confessio generica, moraliter cer­ ta est materia sufficiens clavibus subiecta, nemo enim- est qui non peccet, in multis offendimus omnes (lac 3,2). Adversarii quoque admittunt in confessione materiae )iberac sat esse ut indicetur species superior, vel virtus laesa, vel lex aut praeceptum violata (Lehmkuhl, 361). Practice, qui confessionem gcncricam venialium tantum faciunt, excitentur ut aliquod peccatum concretum declarent, vel saltem speciem, v. gr., “accuso me de peccatis venialibus 1 Pius XII per C. Consist. 31.710; 36,155, 8 dec. 1939; Pocnit., 25 mart. 1944: ΑΛ§ 270 ηε POENITENTIA totius vitae, praesertim contra obedicntiam”. Rudes, qui nul­ lum peccatum declarare sciunt, interrogentur a confessario de tali vel tali; si nihil declarent nisi se aliqua parva com­ misisse, excitentur ad dolorem et absolvi possunt. Tn confessione generica directe absolvitur peccatum secundum rationem communem; indirecte, peccata concreta; seu absolutio ter­ minatur directe ad rationem genericam peccati, indirecte ad mali­ tiam specificam *. 374. Materia necessaria et libera seu mere sufficiens. Necessaria hic non intelligitur ea sine qua sacramentum confici nequit, seu absolutio dari non potest; sed quae ex praecepto divino subiici debet clavibus, ut eius remissio ob- | tineatur. Libera seu mere sufficiens, sunt illa peccata quae clavibus Ecclesiae subiici possunt et per saccamentalem con­ fessionem deleri, caque sufficiunt ut absolutio dari queat; non tamen necesse est ut clavibus subiiciantur. Necessaria sunt omnia et sola peccata mortalia post bap' tismum commissa et per claves Ecclesiae nondum directe reI missa, secundum numerum et circumstantias speciem peccati I mutantes (c.901). I Peccata remitti possunt : a) per sacramentum poenitenI tiae ; b) extra sacramt ntum per contritionem perfectam ; vel I per alia sacramenta cum attritione. I Per sacramentum poenitentiae dicuntur remitti fer claves Ecclesiae seu per potestatem iurisdictionis. Idque dupliciter: directe vel indirecte. Directe, quae remittuntur vi absolutio­ nis cadentis in peccata quoad speciem infimam declarata. In­ directe seu per concomitantiam remittuntur, quae remittuntur non vi absolutionis, quia inculpabiliter fuerunt reticita ; sed vi gratiae per sacramentum infusae, quae cum peccato mor­ tali coexsisterc nequit. I Ergo materia necessaria sunt: a) omnia peccata mortalia post baptismum commissa et nullo modo remissa ; b) remis­ sa extra sacramentum poenitentiae per actum perfectae con­ tritionis vel per aliud sacramentum, ut Eucharistiae vel ex­ tremae unctionis cum attritione; c) remissa per sacramentum poenitentiae indirecte. | Materia libera: o) venialia post baptismum commissa et nondum remissa; b} omnia seu mortalia seu venialia iam per claves directe remissa; c) venialia extra sacramentum poeni­ tentiae remissa. * ScArkz, <123 s.1 n.U: Baumim, n.261; I.uco, <1.18 n.15. MATERIA PROXIMA N.373-375 ______ 271 Venialia nondum remissa sunt materia sacramenti poe­ nitentiae, quia sunt verae transgressiones legis Dei, ct potes­ tas clavium extenditur ad omnia peccata : quorum remiseritis peccata remittuntur cis (Io 20,22). Sic constans doctrina et praxis, quam promovet Ecclesia. Sed venialia sunt materia libera seu non ex obligatione clavibus subiicienda, quia aliis modis deleri possunt (fTrid. s.14 c.5). Venialia iam remissa ct mortalia per claves iam directe deleta, sunt materia, nam nihil prohibet quominus venia pec­ cati commissi pluries peti et obtineri valeat; sed libera, quia nova accusatione non egent Resolves: l.° Qui confitetur mortalia, omittere potest venialia etiam omnia. 2.° Qui solum venialia confitetur, tacere potest ali­ qua, etiam pleraque. 3.° Qui confessionem generalem instituit, omit­ tere valet venialia, et etiam mortalia pleraque vel omnia per claves iam directe remissa. § 2. De materia proxima 375. Materia proxima dici solent actus poenitentis : contritio, confessio, et satisfactio. Hi requiruntur ex Dei in­ stitutione saltem ad integritatem atque perfectam peccatorum remissionem (Trid. ses. 14 c.3). Considerari possunt : a) ut dispositio subiectiva poenitentis ad absolutionem ; ά) tamquam a Christo instituti ut cum ab­ solutione constituant sacramentum. Certum est quod ut dispo­ sitio requirantur. Controversum an ut sensibiles seu exter­ ne aliquatenus manifestati, cum absolutione, sacramentum in­ tegrent seu constituant. Scilicet: utrum sint materia ex qua, cum forma seu absolutione, sacramentum intrinsece consti­ tuens; an mera conditio sine qua non exsistentiae sacramen­ ti; an mera dispositio subiccti, ut sacramentum effectum pro­ ducere valeat. A Tridentino vocantur quasi-materia, quia quamvis non sint res materiales, ut aqua in baptismo, sunt actus sensibiles, sicut in matrimonio expressio consensus. 1.* sententia. Thoniistac ct alii’: Sunt materia ex qua. Nam: o) Cone. Florentinum ait: Poenitentiae quasitnateria sunt actus poenitentis, b) Trident, ses.14 c.3. “Forma, in qua praecipue vis sa­ cramenti est, consistit in verbis...” Ergo, si praccipiie, non unice, sed in alia quoque re, quae nequit esse nisi actus poenitentis. T Bbmed. XI, Const. Inter cunctas, in Extravag. Commun. 1 S. Tn., 3 q.S4 a.1-3. 1.5 t.7 c.l. DE POENITENTIA 272 * Scotus3 et aliqui, praesertim rccentiores: Actus poenitentis 2. sunt merae dispositiones, ut effectum operetur sacramentum; quod consistit in sola absolutione. Nam: a) Sacramentum proprie est quod significat et confert gratiam. Atqui hanc proprie significat et con­ fert sola absolutio, b) Hoc eruitur cx Catechismo Cone. Trid. c.21 : “Hi actus, qui sunt quasi materia quatenus ad integritatem requi­ runtur... hac ratione poenitentiae partes dicuntur”. Si essent materia t’.r qua, quare pertinent ad integritatem et non ad essentiam? e) Si essent materia t’.r qua nihil valeret absolutio collata moribundo, qui nullum signum contritionis et confessionis dedit. 3 * Essentia sacramenti consistit in sola absolutione; actus poe­ nitentis sunt conditio necessaria ut illa sit sententia iudicialis. Sic quidam scotistae. Nobis placet secunda sententia, iuxta quam actus poenitentis non sunt materia ex qua, sed tota essentia sacramen­ ti consistit in sola absolutione; actus autem poenitentis sunt dispositiones praecepto divino requisitae, ut sacramentum ef­ fectum producat. Nam : a) haec sententia magis cohaeret cum praxi absolvendi moribundos qui nullum signum dant con­ tritionis et confessionis. Si contritio et confessio signo sen­ sibili manifestatae (quales esse deberent ut sint materia ex qua sacramenti) sunt materia, vix explicatur quomodo in casu talis moribundi exsistat sacramentum ; hoc autem bene expli­ catur, si sacramentum consistat in sola absolutione, actus poe­ nitentis sint merae dispositiones ut illud effectum producat, divino praecepto requisitae; actum autem sensibilem confes­ sionis et doloris noluit Christus urgere in casu impossibili­ tatis, subsistente tamen sacramento, et effectum producente, modo absit dolor et confessio quamvis non manifestata. b) Haec doctrina magis consonat cum bonitate Christi ct plus consolatrix est. c) Magis conformis videtur c.870: “in poenitentiae sa­ cramento, per iudicialem absolutionem a legitimo ministro impertitam, fideli rite disposito remittuntur peccata post bap­ tismum commissa”. Ubi remissio tota tribuitur absolutioni, actus autem poenitentis censentur dispositiones ad remissio­ nem. Fatemur tamen mentem legislatoris non fuisse has con­ troversias theologicas dirimere. d) Confirmari videtur per Instructionem S. Pocnit. 25 mar. 1944 de absolutione in communi danda militibus prae­ lium aggressuris, iisdemque ac civibus instante mortis pericu­ lo, durante incursione hostili. N. IV a) dicit: 1) Sacerdotes moneant fideles necessaria esse dolorem peccatorum et omenIn II·' di st U q.4 n.3. di t * 16 q.l n 7; Bauxr ini-Palm ieri, V n.2-10; Nolpin, 111,24, hanc sententiam habet ut probabilem. 2 roRMA. x.375-376____________________ 273 dationis propositum. 2) Convenit sacerdotes monere poenitentes ut actum contritionis externo aliquo modo ostendant, si possibile sit; v. gr., suum percutiendo pectus (AAS 36,155). Hic, ut apparet, ad remissionem peccatorum per absolu­ tionem requiritur internus dolor; non requiritur neque con­ fessio generica neque externa manifestatio contritionis; quae externa manifestatio, in qua confessio generica quodammo­ do continetur, solum suadetur ; convenit, si possibile sit. Ergo ex mente S. Poenit. confessio et actus externus contritionis non constituunt sacramentum, sed sola absolutio; interna autem contritio est mera dispositio necessaria ut absolutio ef­ fectum producat. Qui requirunt actus sensibiles contritionis ct confessionis tanquam materiam ex qua, vel tanquam conditionem sine qua non, ad valorem sacramenti, ad miras explicationes confugiunt, ut explicent quomodo possit esse valida absolutio moribundi sensibus destituti, qui nec confessionem petiit, nec signum poenitentiae dedit. Quidam aiunt: suspiria, motus corporis, anxia respiratio forte signa doloris et confessionis continent. At saepe ne signa quidem vitae dat mo­ ribundus et tamen absolvitur. Alii : Vita Christiana anteacta locum accusationis tenet; qui Christiane vixit satis manifestavit se velle in articulo mortis confiteri. At ridiculum esset quod hodie velit se ac­ cusare dc peccato cras committendo, ut cras absolvatur vi huius ac­ cusationis. Hinc non immerito quidam, praesertim n.240, non re­ quirunt ad valorem sacramenti contritionem et confessionem sensi­ biles. In hac nostra sententia ut moribundus sensibus destitutus conditionate absolvatur sufficit aliqua probabilitas interni doloris. BaixERINI, ARTICULUS II De forma Summarium: 1. Forma essentialis.—2. Liturgies.—3. Modus eam proferendi. 4. Per litteras vel per nuntium. 376. Fonna sacramenti poenitentiae sunt verba ab­ solutionis a ministro prolata (c.885). Forma essentialis tria exprimere debet : a) personam mi­ nistri, qui absolvit; II) personam rei; c) genus vinculi a quo reus absolvitur. Verba absolutionis, ut humana, significant: ego iudiciali sententia te libero a peccatis tuis; ut sacramentalia, seu a Christo elevata ad effectum sacramentalein producendum: ego iudiciali sententia tibi remitto peccata per gratiam remis­ sivam peccatorum. Alii aliter formam explicant. Essentialis est ego te absolvo a peccatis vel aequivalens. Invocatio S. Trinitatis non est de essentia. Nam a Christo indicata non fuit; et plures exsistunt formae in quibus deest. A peccatis tuis longe probabilius non sunt essentialia, quia, supposita confessione peccatorum, includuntur in ver­ bis absolvo te, quae ad peccata referuntur x. Valida est longe probabilius forma: absolvo a peccatis tuis, nam verbo tuis satis significatur te. Ego non est essentiale, quia continetur verbo absolvo. Neque A men. Resolves: Si quis uteretur forma: Absolvo te vel absolvo a pec­ catis tuis, graviter peccaret, ct absolutionem repetere deberet, quia non constat certo primam fuisse validam. Omissio verbi ego aut amen veniale non excedit, imo iuxta plures nullum peccatum est. 1 | 377 Forma liturgica. In ecclesia latina, Rit. t.4 c.2: Misereo- I tur tui omnipotens Deus, et dimissis peccatis tuis perducat te ad I vitam aeternam. Amen. I Deinde sacerdos, dextera versus poenitentem elevata, dicit: Indulgentiam, absolutionem et remissionem peccatorum tuorum i tnbuat tibi omnipotens et misericors Dominus. Amen. Dominus noster lesus Christus te absolvat, et ego auctoritate ipsius te absolvo ab omni vinculo excommunicationis (suspensionis, si poenitens est clericus) et interdicti, in quantum possum ct tu in- I diges. Deinde ego te absolvo a peccatis tuis in nomine Patris ct Filii et Spiritus Sancti. Amen. I Passio Domini nostri lesu Christi, merita beatae Mariae Virginis l et omnium Sanctorum, quidquid boni feceris et male sustinueris, sint ttbi in remissionem peccatorum, augmentum gratiae et prae­ mium vitae aeternae. Amen. Si poenitens est laicus omittitur verbum suspensionis. A verbis Dominus noster... usque ad Passio... exclusive sacerdos dexteram versus poenitentem elevatam habet. Ad verba in nomine I Patris et Filii ct Spiritus Sancti signum crucis super cum facit. I Episcopus ter signum crucis facit ad invocationem S. Trinitatis. I Formula absolutoria continetur verbis Dominus noster lesus Christus... usque ad Passio... exclusive. Reliqua sunt preces adiunctac, non necessariae ad absolutionem obtinen­ dam ; sed nisi iusta de causa ne omittantur (c.885). De stricto praecepto haec pronuntiandi non constat. Ratio sufficiens ad haec omittenda est multitudo poenitentium, temporis angustia, etc. In necessitate potest sacerdos uti hac formula: Ego te absolvo ab omnibus censuris et peccatis, in nomine Patris... In confessione impuberuin omitti oportet absolutio a cen­ suris. Nam hi a poenis l.s. immunes sunt (c.2230). ’ S. Tn., 3 q.84 a 3: Luco, d.13 s.l n.17 ss. forma N.376-378 275 Preces Misereatur... sine peccato omitti possunt: nam Trident, s.14 c.3, dicit cas laudabiliter adiungi. Omissio pre­ cum Passio... sine causa veniale non excedit. Iuxta aliquos haec oratio elevat ad meritum satisfactionis sacramentalis omnia opera poenitentis 2. Recentiores plcrique id negant, se­ cus non nisi in necessitate omitti possent (Cappello, 55). Omittere absolutionem a censuris nullum peccatum est, si non habetur probabilis suspicio de exsistentia censurae. Si sit talis suspicio, veniale. Si certo constet de exsistentia ex­ communicationis vel interdicti, quae impediunt receptionem sacramentorum, grave esset absolvere a peccatis quin prius absolvatur a censura. Absolutio tamen valeret, nisi censura sit reservata et confessarius carcat facultate quoad eam; tunc alia peccata remittentur directe, peccatum cum censura indi­ recte, et deberet iterum accusari confcssario privilegiato ad censuras absolvendas (c.2250). Si certo constet de suspensio­ ne clerici in sacris, omissio verbi suspensionis levis est, nam suspensio non impedit sacramentorum receptionem. Clerici in minoribus vix unquam suspenduntur. Confessarius verbis Ego te absolvo a peccatis tuis valide absolvit, etiam a censura, si id intendat. Utatur tamen for­ mula ritualis. Omissio verbi deinde, iuxta aliquos, nullum peccatum est. Omittere verba In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, iuxta plerosque, non excedit vreniale. Elevatio manus a verbis Indulgentiam... usque ad Pas­ sio... et signum crucis ad absolutionem sine peccato omitti possunt (Ballertni, Pia praxis est ut poenitens accedens dicat: lube, domne, benedi­ cere, ct confessarius respondeat: Dominus sit in corde tuo ct in lubiis tuis Ut rite confitearis omnia peccata tua. In nomine Patris et Filii ct Spiritus Sancti dmen Vel sacerdos haec proferat, quamvis poenitens illa non dicat. Tn Hispania, solet poenitens dicere: rive Maria purisima o rllabado sea cl Santisimo Sacramento; et sacer­ dos respondet: Sin pecado conccbida o Por siempre sea atabado. 378. Modus absolutionem proferendi. Sit: a) Ora­ lis. Ita ex institutione Christi per traditionem manifestata. b) Inter praesentes. Praesentia moralis requiritur et sufficit, i. e. ea intra quam homines communi voce, quam­ quam altiori, loqui possunt et solent. Non opus est ut poeni­ tens verba reapse audiat vel intelligat. Deus enim, non poe­ nitens, moveri debet per verba ad remittenda peccata ; prae* Navarrus. Manuale confcssarior. c.26 n.23. 276 DE POENITENTIA scntia solum requiritur, ut verba rationabilem sensum ha­ beant. Distantia 20 circiter passuum non obstat, ut quis prae­ sens moraliter censeatur (S. Alf., 428.429), sola distantia spectata. Urgente necessitate, potest et debet absolvi conditionate poenitens qui aliquo sensu percipiatur saltem con­ fuse. Resolves: l.° Xbsolutio non est certo valida, si confcssarius et poenitens sint in diversis culrcnlis non communicantibus inter se; aut sint in eodem loco sed ultra 20 passus distantes, aiunt; quod nobis nimis rigidum videtur. 2. ° Possunt plures absolvi unica formula, v. gr., totus exercitus, dummodo tota multitudo sit praesens absolventi, quamvis postremi distent ultra 20 passus, si collocutio cum cis possibilis est. Sic CapPEU.O, n,71. Nobis autem videtur praesentia moralis sufficiens esse per hoc quod omnes coniuncti sunt, quamvis postremi multum di­ stent ab absolvente. Practice si magnus exercitus absolvendus sit, absolvatur per partes, ut certo valida sit absolutio. 3. ° Poenitens recedens a confessionali nondum absolutus: a) si prope videtur aut scitur non procul abesse, absolvi potest quin re­ vocetur; b) secus vocetur, si commode possit; si nequeat vocari, ab­ solvatur, modo moraliter praesens sit, quamvis non conspiciatur; c) si nec praesens sit nec rediturus, res Deo committenda est; d) si postea redeat ad confitendum eidem confessario, moneatur ut de omnibus peccatis dolcat, et absolvatur; e) si redeat ad eumdem sed non ad confessionem, per se confcssarius petat licentiam a pocnitente ad loquendum de praeterita confessione; eum moneat de de­ fectu absolutionis, ut iterum doleat et absolvatur. Per accidens mo­ nitio propter incommoda omitti potest. Si poenitens solum venialia peccata habuerit, omittatur. 4° Ob periculum contagii potest absolvi absolute infirmus c ianua cubiculi. Si quis a longe videatur e tecto ruere vel in flumen cadere, sub conditione absolvatur (S. Λτ.ε., 429). 379. Absolutio et confessio per litteras vel per nun­ tium inter absentes. Usque ad finem s.XVI sat multi ct graves auctores hanc licitam putabant2. Suarez huic senten­ tiae probabilitatem non negabat, sed contrariam tenebat3. Clemens VIII per SO 20 iun. 1602 illam damnavit. Suarez eam admisit in necessitate et verba illius decreti sic explica­ vit ut damnata sit praxis sacramenti totalis in distans; seu confessio cum absolutione inter absentes; non sola confessio. SO 7 iun. 1603 declaravit utrumque etiam divisive damnari. Paulus V per SO 14 iul. 1605 iussit scriptum a Suarez ex­ pungi. At a) Ex documentis nuper detectis constat Paulum V Sic S. Antoninus. Summo p.3 t 14 s.19 § 9; t.l 7 c.12 ct c.21 § 3; Petrvs Soto. Zwjfie. sacerdotum. Dc Sacram. Poenit. Icet.11, ctc. 1 De Poenit. d.19 s.3. 5 INTER ABSENTES. N.378-379 ____ 277 Legato hispano dixisse: Non tollitur (quod Suarez scripsit) quia temerarium, sed ob reverentiam Clementis. Nihil in li­ bro reprobatur, sed illum Pontifex approbat et convenientem habet *. b) Clemens VIII et SO eiusque theologi declararunt illi­ citam confessionem in distans specificam, non goiericam B. Specifica in absentia numquam est licita, quia numquam erit necessaria; nam in extrema necessitate sufficeret generica; et aliunde specifica multis abusibus obnoxia est. Sicut numquam est licita, ne in urgenti quidem necessitate, conse­ cratio unius speciei sine altera; aut utriusque sed extra mis­ sam (c.816), et tamen valida est. Decretum est potius disciplinare quam dogmaticum, ad illa pericula vitanda editum. c) Hinc si fieret confessio specifica in distans, illicita sed valida esset. Nam si valet generica, quare non specifica, quae magis integra est? (/) Paulus V iussit inseri in editione Ritualis a. 1615 hanc nonnam imperativam : Si infirmus loquela privetur et osten­ dit per se vel per alios desiderium confitendi, absolvendus est. De confessione et absolutione per telephonium simi­ lis est quaestio. Interrogata Poenitcntiaria, an valeat respon­ dit: Nihil esse respondendum (1 iul. 1884). Resolves: l.° Non constat certo invaliditas confessionis ct abso­ lutionis per litteras, per nuntium, per telephonium. 2.° In extrema necessitate, si confessio ct absolutio inter prae­ sentes impossibiles sint, licet ad illa media recurri ; imo et suaden­ dum est. 3. ° Tunc confessio fiat tantum gcnerice: Dolco ct me accuso dr omnibus peccatis ct peto a te absolutionem" ; imponatur levis poenitentia ct detur absolutio. Si poenitens instrui possit, moneatur ut, si peccata gravia habeat, quamvis per hanc absolutionem proba­ biliter sunt remissa, in subsequent! prima confessione accuset illa sacerdoti praesenti; in quovis casu inducendus est ut actus fidei, spei, caritatis et contritionis perfectae eliciat. 4.° Minor difficultas apparet in confessione hac per telcphonium, quam per litteras et nuntium ; et nos eam probavimus in per­ secutione mcxicana (Casos 11,434). 5.” Confessio ct absolutio per tubum auricularem passim dubie valida erit, inter personas in diversis cubiculis vel locis domus com­ morantes; nam vox quidem humana auditur, sed dubia est praesen­ tia moralis. 1 î lonhvv. apud ephetn. !î(h (Μκ-γιπγ Γ’’.Ό p 12. 1 Dr Scorraimx, François Suarez t.2 1.4 c.2 n.15; Umberg, De Sacram. 1.2 n.265 (1920). 278 DE POENITENTIA ARTICULUS III De effectibus 380. 1.” Remissio peccatorum, ita ut ob culpam subsc qucntem non reviviscant, a) Omnia mortalia simul remittun­ tur. Nam remissio fit per infusionem gratiae, quae cum pec- I cato mortali coexsistere nequit. Hinc aut omnia mortalia re­ mittuntur aut nullum. | b) Mortalia remitti possunt sine venialium remissione I Quia venialia non repugnant gratiae. Unde si dolor non se extendit ad venialia, haec non remittuntur, v. gr. si quis doleat de peccatis, tantum quia infernum meruit. c) Veniale remitti non potest sine remissione mortalium Nam nullus est titulus cur peccatori, qui manet inimicus Dei. Deus reatum culpae etiam levem condonet. Praeterea remis­ sio venialis est restitutio fervoris caritatis, hinc dari nequit ei qui caritate privatus est I d) Unum veniale remitti potest sine alio; quia non re­ pugnat gratiae ; et potest haberi dolor de uno, quin de altero habeatur. Sed qui de omnibus dolet, potest omnium remis­ sionem simul obtinere. 2. ° Condonatio poenae aeternae; nam gratia, quae per sacramentum infunditur, dat ius ad aeternam beatitudinem, cum qua reatus poenae aeternae coexsistere nequit2. At non semper remittitur tota poena ; remissa culpa mortali vel ve­ niali. saepe manet reatus poenae temporalis (Trid ses.14 cap.8 ?t c.12). 3. ° Remissio poenae temporalis, maiori vel minori men­ sura, pro dispositione poenitentis (Trident, ibid.). 4.® Reviviscentia meritorum Opera humana, relate ad finem iltimum distinguuntur; a) viva seu meritoria vitae aeternae; fi) mor•ifera, quae damnationem aeternam merentur; c) mortua, quae per se sunt bona, sed cum fiant in statu peccati mortalis, neque dam­ natione neque praemio aeterno digna sunt; d) mortificato, quae olim fuerunt viva, sed ob peccatum mortale suhscqucns amiserunt meri­ tum vitae aeternae, quamdiu status peccati durat (SüÂREZ, q.89 a 5 n.2). Mortificato reviviscunt Prob n) Ez 18 21·. Impietas post con­ versionem impio non nocet fi) SS PP c) Ratio Secus Deus puni­ ret poena aeterna peccata iam remissa; i c privatione maioris gra­ dus gloriae Atqui talis poenae vestigium in Scriptura et SS PP. « S Th.. 3 <1 Λ4 * Tnd »o 6 cap.7,14; Schutz. «1.10 » 3 n.15. MINISTRE. n.380-381 279 non invenitur, ct status poenae cum statu amicitiae Dei in caelis componi nequit. 5. ° Gratia sacramentalis, scu ius ad auxilia gratiae in ordine ad finem proprium huius sacramenti. Cum hic finis sit delere peccata, auxilia illa eo tendunt, ut homo pro praete­ ritis satisfaciat et futura evitet. 6. ° Reconciliatio cum Deo, quam sequi solet conscien­ tiae pax et serenitas cum vehementi spiritus consolatione Trid. s.14 c.3). Reliquiae peccatorum, seu illae propensiones quae ex pec­ catis praesertim repetitis manent, ut memoria non ingrata pec­ catorum, affectio ad peccatum, cum sint habitus naturaliter acquisiti, connaturaliter per gratiam non tolluntur; sed gra­ tia sacramentalis fundat aliquo modo ius ad gratias actuales, ut illae vincantur (S. Th., 3 q.89 a.5). CAPUT III De ministro poenitentiae Summarium: 1. Quis sit.—2. lurisdictio.—3. Confcssarii religiosorum.—4. Re­ ligiosarum.—5. Seminaristarum.—6. Rcservatio peccatorum.—7. Satisfactio.— 8, Absolutio.- 9. Munera contessani.—10. Modus agendi erga diversos pot niten· tes—11. Sigillum.—12. Obligatio confessiones audiendi.- 13. Abusus. ARTICULUS I Quis sit minister 381. Minister est solus sacerdos (c.871). Solis enim Apostolis eorumque successoribus in sacerdotio dixit Chris­ tus: Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis (Io 20,22; Trident, scs.14 de poen. c.lO). Sacerdotium requiritur iure divino. Mine Ecclesia nequit dare diaconis aliisque clericis facultatem absolvendi peccata. Unde: l.° Confessio olim apud diaconos instituta non erat sacramcntalis'. 2° In documentis allegatis explicite asseritur illos potes­ tatem clavium non habere’. Multo minus fuit sacramentalis apud laicos facta, sed actus hu­ militatis, quo Deus flecteretur ad elargiendam perfectam contritio­ nem. Sic S. Thom., I.c. ad 3. 1 S, Cypmian., Epist. 12: Mb 4,265; Cone. Eborac. 1195; Mansi, Collectio Concilior. vol 22,653; Lomhabdus, Sent I 4 disl 17 c.5; S. Ai.nr.kTUS Mao., /h IV diit.17 a.58,59. 3 Const, synod. S. Odonis c.56 (1197); Mansi, 22,684. 280 DE POENITENTIA Haec diu duravit. Sic 'S. Ignatius in defensione Pampilonensi, deficiente sacerdote, sua peccata militi confessus . * Paulatim cessa­ vit, praesertim post protestantismum, qui asserebat quosvis fideles posse a peccatis absolvere; quod a Trident. ses.14 c.10, damnatum est. 382. Potestas necessaria ad valide absolvendum est duplex: ordinis et Jurisdictionis: o) ordinis, quae in ordina­ tione presbyterali semper confertur; ut, si sacerdos indicet auctoritativc dc peccatis, id facere possit Sacramentalitcr, i. e. peccata delens per infusionem gratiae; b) jurisdictionis seu iudicandi et absolvendi vel retinendi, nam sacramentum hoc institutum fuit per modum iudicii (c.870.872). Jurisdictio da­ tur extra ordinationem, per externam concessionem a com­ petente superiore ecclesiastico factam. Iuxta aliquos, in ordinatione vi ordinis tribuitur cuivis sacerdot: jurisdictio inchoata, quae ab Ecclesia completur quando illi assignantur subditi. Sed communior sententia id negat, quia hae duae potestates sunt omnino distinctae ac separabiles ; ct iurisdictio datur per actum distinctum ab ordinatione. Quomodo in hac sententia explicatur quod R. Pontifex possit a peccatis absolvi, seu quod eius confessarius habeat iurisdictionem in cum, si non divinitus datur inchoata in ordinatione presbyterali; cum R. Pontifex sit omnibus superior? Sic S. Thomas, Suppi. 9,20 a.3 ad 3: "Indicium confessionis est quoad Deum, apud quem aliquis redditur minor cx hoc quod pec­ cat." Unde R. Pontifex, qua peccator est coram Deo, seu qua pri­ vatus, minor sacerdote, qui in sacramento iudicat peccatores no­ mine Christi. Christus, qui Summo Pontifici plenitudinem potestatis concessit, sicut dedit ei potestatem ad communicandam iurisdictionem supra alios, potuit etiam dare eidem potestatem ut suo confcssario daret iurisdictionem supra se, ct ut se redderet subditum confcssarii. Qua­ re tenetur Pontifex obedire confcssario suo non minus quam alii christiani (Luco, d.15 n.21). Iurisdictio quoad venialia etiam requiritur; et non da­ tur per ordinationem ipsam. Obsoleta est sententia iuxta quam omnes sacerdotes possunt a venialibus absolvere4. Co­ dex ad validam peccatorum absolutionem (sine distinctione) requirit iurisdictionem (c.872), et dcin statuit quomodo haec iurisdictio acquiratur seu a quibus detur; nullibi memorat il­ lam iurisdictionem generalem ad venialia omnibus sacerdo­ tibus datam. Poenae, a) Qui sacerdotio carens sacramentalem con­ fessionem exceperit, incurrit excommunicationem l.s. S. Sedi • 4 CÂmapa, del P. Ignacio c.l. SuAbez» d-26 $.5 n.2, etc. MINISTER. IURISDICTIO. N 381-383 281 specialiter reservatam, et alias poenas f.s. (c 2322,1.°). b) Sa­ cerdos qui sine necessaria jurisdictione praesumpserit sacramentales confessiones audire, est ipso facto suspensus a di­ vinis (c.2366). ARTICULUS 11 De jurisdictione ad confessiones Summarium: 1. Iurisdictio ordinaria.—2. Eius cessatio. 3. Delegata: quis potest delegare, quis delegari.—4. Limitatio iurisdictionis.—S. Expressio.— 6. Cessatio.—7. Extensio.—8. Supplentia.—9. Usus iurisdictionis suppletae.— 10. Iurisdictio in mortis periculo.—11. In itinere maritimo ct aereo. 383. Iurisdictio in genere est potestas publica regen­ di subditos in ordine ad finem societatis; in Ecclesia ad sanc­ tificationem et vitam aeternam. Distinguitur a potestate dominativa, quam habet v. gr., pater in filios, superior religio­ sos in subditos, ad privatam seu domesticam gubernationem. Classes, a) Iurisdictio ecclesiastica fori externi est quae immediate ordinatur ad publicum regimen societatis Christia­ nae; respicit relationes hominis ad societatem, et plerumque publice exercetur. Rori interni, seu conscientiae, immediate ordinatur ad privatam cuiusque fidelis utilitatem ; respicit ge­ neratim cius relationes ad Deum, et secreto exercetur. Haec est fori interni sac ramen talis vel extrasacramentalis, prout intra poenitentiae sacramentum exerceri debeat, aut etiam extra illud possit (c.196). b) Ordinaria, quae ipso iurc adnexa est officio; delega­ ta, commissa personae; vel officio sed non a iure, at ex spe­ ciali actu superioris, ut facultates quinquennales quae Ordi­ nariis conceduntur. c) Ordinaria potest esse propria vel vicaria, prout exer­ ceatur nomine proprio, i. e. vi officii quod quis habet in ti­ tulum seu proprietatem, ut parochus; vel nomine alieno, seu vi officii quod vice alterius gerit, ut vicarius oeconomus (c.i97). : ' . jurisdictio. x.384-385 ' 283 5. ° Pro suis militaribus Vicarii et capellani castren­ ses ‘. 6. ° Pro sua quasi paroecia, quasi parochi, seu qui re- ' gunt partes vicariatus vel praefecturae apostolicae, instar pa­ roeciarum (c.216 § 3; 451 § 2 n.l). 7.° Pro suis subditis ubicumque sint, superiores religio­ si exempti, iuxta constitutiones (c.873 § 2). Hae decernent utrum iurisdictionem habeant solum superiores maiores, an etiam minores (c.488,8.°). Subditi sunt : professi, novitii, pos­ tulantes, et qui diu noctuque degunt in domo religiosa ratio­ ne famulatus, aut educationis aut hospitii aut infirmae vale­ tudinis (c.514 § 1). Sufficit quod per unam noctem degant; aut in domum recipiantur cum intentione ibidem manendi, ut c.92 de domicilio statuitur (Sal T. [1939] p.863). Verbum approbatio, approbatus ad confessiones, quo sae­ pe utitur Codex, iurisdictionem significat (c.519.522,882...). Vulgo licentiae saepe vocatur iurisdictio. 8. ° Rector Seminarii iurisdictionem ordinariam habet ad confessiones omnium qui in Seminario sunt. Nam parochi officium pro his tenet, excepta materia matrimoniali (c.l368). 9. ° Ordinariam habet cappellanus piae domus exemptae a parochi iurisdictione, si illi plena potestas paroccialis com­ missa fuit. Sic de assistentia matrimoniis respondit CC 25 ian. 1908: ASS 41,109. 385. Cessatio potestatis ordinariae (c.873 § 3). — a) Cessat in perpetuum amissione officii. Hoc amittitur: renuntiatione, privatione (in poenam delicti), amotione (etiam sine delicto), translatione, lapsu temporis praefiniti, et reso­ luto iure concedentis, si concessio facta fuit cum clausula ad beneplacitum nostrum vel simili (c.l83). In Hispania ct alibi haec clausula cx usu significat per­ petuitatem, vel donec revocetur (RegaTillo, /nst. 1,161). b) Suspenditur, sub nullitate actus, post sententiam condemnatoriam vel declaratoriam, excommunicatione, suspen­ sione ab officio, interdicto. Interdictum hic intelligitur personale (c.2275), ita ut pa­ rochus ipse ob suum delictum sit personaliter interdictus. c) Suspenditur, suspensione a iurisdictione, post senten­ tiam (c.2284). Utrum etiam suspensione α divitiis, controvcrtitur. Quidam ncpant, quia suspensio a divinis vetat omnem actum potestatis ordinis, 1 C Consist., Instr. 23 apr. 1951, X: AAS 43.562 tio 5 au? 1950 a.7.8. Pro Hispania, Conven- 284 DE POENITENTIA non iurisdiclioids (c.2279 § 2,2.°). Alii affirmant, quia absolutio sa­ cramentalis, quae est quidem actus jurisdictionis, est simul actus potestatis ordinis prcsbytcralis, et sine hac potestate ordinis nequit valide dari (Cappello, 285). Nobis prima sententia placet. Nam suspensio a divinis post sen­ tentiam eatenus redderet invalidam absolutionem, quatenus tolleret ad tempus ipsam potestatem ordinis. Atqui hanc non tollit, sed so­ lum cius exercitium vetat, sub sola illiceitate; iurisdictioncm intac­ tam relinquit. Decretum excommunicationis, suspensionis vel interdicti probabiliter non aequiparatur sententiae iudiciali, nisi forte officiali modo promulgetur, v. gr., in .ictis Apostolicae Se­ clis vel in Bulle tino dioecesano (Regatillo, Inst. 11,836). Per sententiam excommunicationis, suspensionis vel in­ terdicti iurisdictio proprie non cessat, sed suspenditur; redit post absolutionem vel dispensationem poenae (c.2264.2284). Ante sententiam absolutio ab excommunicato, suspenso vel interdicto data valet. 386. Iurisdictio delegata (c.874). Quis delegare potest. Ex norma generali, qui potestatem habet ordinariam potest eam alteri ex toto vel ex parte delegare, nisi aliud expresse iure caveatur (c.199 § 1). Delegare possunt ad audiendas confessiones: l.° R. Pon­ tifex. 2." Ordinarii locorum (c.198 § 2) ubi confessiones ex­ cipiuntur; quoad omnes poenitentes, tum saeculares tum re­ ligiosos et religiosas. Delegare possunt sacerdotes saeculares et religiosos, etiam exemptos. Religiosi iurisdictionc ab Ordinario loci concessa ne utan­ tur sine licentia, saltem praesumpta, sui superioris. Idem di­ cerem de iurisdictionc delegata a superiore alius religionis. Licentia est beneplacitum vel permissio proprii superio­ ris, ut subditus exercere possit iurisdictioncm a loci Ordina­ rio concessam ; non requiritur ad validum usum eius. 3.” Superior religionis clericalis exemptae, iuxta consti­ tutiones; solum quoad suos subditos professos, novitios, pos­ tulantes; et quoad eos qui diu noctuque in domo religiosa degunt causa famulatus aut educationis aut hospitii aut in­ firmae valetudinis. Delegare potest quosvis sacerdotes, etiam e clero sacculari aut alius religionis. Episcopi omnes, etiam mere titulares, possunt eligere sibi suisque familiaribus sacerdotem ad confessiones excipiendas; qui, si iurisdictionc carcat, eam ipso iure obtinet, etiam ad casus Ordinario loci reservatos (c.349 § 1,1?). Hac facultate iurisdictio. n.385-388 285 uti possunt ubique, ct ubique possunt absolvi a sacerdote sic electo. Huic delegatio non datur ab Episcopo, sed a iure. Aon possunt delegare: l.° Canonicus Poenitentiarius (c.401 § 1). 2. ° Parochi et aequiparati. Neque possunt iurisdictio­ ncm delegare aliis, neque iisdem iam approbatis seu delega­ tis ab Ordinario loci eam extendere ultra fines loci vel per­ sonarum vel temporis intra quos, iuxta c.878 § 1, fuerat cir­ cumscripta 2. 3. ° Cardinales, qua tales. Hi possunt eligere sibi suis­ que familiaribus sacerdotem a confessionibus; qui, si iuris'lictione careat, eam ipso iure obtinet, exceptis censuris spe­ cialissime reservatis et aliis adnexis revelationi secreti S. Of­ ficii (c.239 § 1,2.°). Haec delegatio non datur a Cardinale sed a iure. Fami­ liares sunt illi soli qui in domo Cardinalis vel Episcopi de­ gunt (Regatii.1,0, Inst. 1,199). 387. Quinam possunt delegari. Sacerdotes omnes. Nullibi exigitur ad delegationem ut sint immunes ab irregu­ laritate, censura vel poena vindicativa, quae administrationem sacramenti poenitentiae impediat. Irregularitas, censura ct illa alia poena impediunt acquisitionem ordinis ct officii ecclesiastici, ct exercitium ordinis ct iurisdictionis; impediunt acquisitionem officii ct exercitium iurisdictionis sub sola illiceilate, ante sententiam condcmnatoriam vel declaratoriam poe­ nae; sub invaliditate, post sententiam (c.968.991 § 3; 2264.2265.2275. 2283.2284). Sed nullibi statuitur ut impediant acquisitionem iurisdic­ tionis delegatae. Ceterum non decet ut talis iurisdictio ad audiendas confessiones detur irregulari vel ccnsurato; qui eam nequit, dc se, exercere, nisi sub limitibus c.2261. Ordinarius potest personae incapaci iurisdictionis ecclesiasticae, v gr., Antistitae religiosae, permittere modo general * vel particu­ lari designationem sacerdotum, quos ipse delegat, posita ista de­ signatione; v. gr., potest dicere Antistitae: Sacerdotibus qui cele­ brent tn oratorio tuo iurisdictioncm do ut ibi confessiones audire possint. Hoc ipsa eis notum facias. 388. Praesentatio sacerdotis religiosi. Locorum Or­ dinarii iurisdictioncm habitualiter ne concedant religiosis qui a proprio Superiore non praesententur ; iis vero qui a proprio Superiore praesententur, sine gravi causa eam ne denegent, firmo iure eos examini subiiciendi (c.874 § 2). Praesentatio haec per se urget sub levi tantum ; nec eius omissio valori delegationis nocet; iusta causa ab illa excusat. » CI 16 oct. 1919 ad. 3: AAS 1 1,477; Regatilix?, Intrrf> 419. 286 DE POENITENTIA Imo neque videtur necessaria praesentatio ad concessionem pro singulis casibus. In religioni laicali exempta superior proponit confessarium, iurisdictiorfem dat Ordinarius loci ubi religiosa domus reperitur (c.875 § 2). 389. Professio fidei cum iureiurando antimodernistico. Haec emittent destinati confessionibus excipiendis, antequam iurisdictione donentur (c. 1406,7.°). Ad id non te­ nentur qui iurisdictionem per modum actus transeuntis ob­ tenturi sunt3 ; nec repetenda sunt professio fidei ei iusiurandum ad renovandas licentias vel eas in alia dioecesi obtinen­ das4. Sed ad hanc renovationem et extensionem, exigi debet testimonium emissae alias professionis fidei et iurisiurandi, nisi haec aliunde constent vel legitime praesumi possint. 390. Examen. Locorum Ordinarii iurisdictionem, Superiores religiosi iurisdictionem aut licentiam ne concedant, nisi iis qui idonei per examen reperti fuerint, nisi agatur de sacerdote cuius theologicam doctrinam aliunde compertam ha­ beant. Si post concessam iurisdictionem aut licentiam prudenter dubitent num sacerdos antea probatus a se pergat esse ido­ neus, eum ad novum examen doctrinae adigant, etsi agatur dc parocho aut canonico pocnitentiario (c.877). Si eos inveniant in doctrina deficientes, possunt et de­ bent ab audiendis confessionibus prohibere, donec sufficien­ tem acquirant; imo, ut puto, posset interca iurisdictionem or­ dinariam auferre parocho ct canonico pocnitentiario; non qui­ dem per modum poenae, sed provisionis disciplinaris. Saepe iis qui paroeciam administrant, non tamquam parochi pro­ prii, sed tamquam vicarii oeconomi aut substituti aut adiutores (re­ gentes), dantur licentiae audiendi confessiones ad sex menses vel ad anitum vel ad aliud tempus determinatum, cum obligatione praeben­ di novum examen post hoc tempus; ct tunc licentiae renovantur. Quem sensum habet tale praescriptum? Certe, quamdiu sunt vicarii oeconomi iurisdictionem ordinariam habent a iure communi, quam Ordinarius nequit auferre aut limi­ tare pro suis paroeciis. Ergo pro oeconomis illa concessio jurisdictio­ nis ad tempus determinatum cum obligatione subeundi novum exa­ men, alium sensum tandem non habet nisi quod post illud tempus tenentur novum examen praebere: auamvis examen culpabiliter vel inculpabiliter omittant, quandiu sint oeconomi, iurisdictionem pro sua paroecia conservant. ? M ’ • C Consist. 20 .un. 1913: AAS 5,272. 25 oct. 1910; 20 iun. 1913: AAS 2.85Û h.'rî s di CTio. n.388-391 287 Posset quidem Episcopus illarn iurisdictionem concedere oecono­ mis pro tota diocesi ad tempus, ita ut si .non renoventur licentiae, renovato examine, cessent in iurisdictionc pro tota dioecesi, non pro sua paroecia. De facto eritne talis intentio Episcopi? Ipse viderit; sed nisi aliud exprimatur, putarem eius mentem esse tantummodo examen imponere, non iurisdictionem pro tota dioecesi limitare ad illud tempus; siquidem praescriptum quo licen­ tiae dantur ad tempus cum onere novi examinis non distinguit inter iurisdictionem pro paroecia et iurisdictionem pro dioecesi ; et pro paroecia eam non limitat, quia habetur a iure. Aliunde, ut diximus n.384, ex consuetudine, vicarii qui loco parochi sunt iurisdictionem pro tota dioecesi, sicut parochi, probabiliter habere censentur, nisi aliud exprimatur. Praeterea damnosum populo foret, praesertim in oppidulis, ubi parochi vicini mutuo se iuvant in confessionibus audiendis, quod vicarii qui loco parochi sunt licentias extra suam paroeciam non haberent, nisi ad tempus. Vicariis substitutis potest Ordinarius loci iurisdictionem ad audiendas confessiones etiam in sua paroecia auferre; sed, nisi eam auferat, ab ipso iure datur (c.474). Item vicariis adiutoribus, qui pos­ sunt constitui ad totum ministerium, vel ad aliqua tantum; si ad totum, parochis aequiparantur et iurisdictionem ad audiendas con­ fessiones habent a iure (c.475). Tamen pro vicariis substitutis et adiutoribus (regentes) illa pro­ visio, qua iurisdictio ad confessiones cum onere novi exanimis da­ tur ad tempus determinatum, ut puto, nisi aliud declaretur, eumdem sensum habet atque pro oeconomis, cum formula eadem sit; et ra­ tiones fere eodem gradu urgeant6. 391. Limitatio iurisdictionis (c.878). Delegatio aut licentia ad confessiones concedi potest certis quibusdam li­ mitibus circumscripta (§ 1). V. gr., ad certum locum, tempus, genus personarum, etc. Praecipua restrictio habetur in casuum reservatione. Nisi aliud exprimatur, facultas generalis censetur illimitata, nam aequiparatur privilegio praeter ius, quod est perpetuum et latae interpretationis (c.66 § 1 ; 68.50). Unde, nisi exceptio constet, facultas generalis valet etiam ad reservata. Limitatio respicit valorem confessionum, nisi aliud ex­ presse constet; nam ultra limites non datur iurisdictio. Caveant locorum Ordinarii ac religiosi superiores ne iuris­ dictionem aut licentiam sine rationabili causa nimis coarctent 's2)· Reprobatae sunt hae clausulae: Confessiones ne audiant excepto tempore paschali, exceptis infirmis, ad talem horam sub poena suspensionis e. Restrictio sine iusta causa illicita forte erit, sed valida. • Rtcatillo, apud Sal T. (1940) p.440. * CEE et RR 18 mati 1622; 13 sept. 1641; 22 sept. 1645; CC 26 apr. 1653; 2« feb. 1654; 22 sept. 1668. 288 DE POENITENTIA 392. Clausulae: dummodo ne assistas spectaculis taurinis, tabaco publice ue utaris, etc., per se validitatem absolutionum afficiunt (c.39). Tamen, ante Codicem aliqui auctores’ aiebant eas clausulas quae exprimunt praescriptionem ipsa rei natura implicitam aut iure impositam sub mera culpa et non sub poena nullitatis, intelligendas esse tamquam mera monita vel praecepta ad memorandam vel ur­ gendam obligationem iam aliunde habitam, nen vero tamquam con­ ditiones quarum inobservantia faciat nullum rescriptum ; quamvis illae clausulae exprimantur particulis si, dummodo. Quare dubium esse potest num clausulae supra memoratae ex mente Ordinarii apponantur tamquam conditiones ad valorem licen­ tiarum audiendi confessiones. Consultius esset si non apponerentur particulis conditionalibus, sed aliis per modum monitionis aut prae­ cepti, ad vitanda dubia et anxietates de absolutionum valorc. 393. Expressio (c.879). Jurisdictio ad valorem con­ fessionis requiritur expresXa, scripto vel verbis (§ 1). Expressa est quae scripto vel verbis vel signis manifesta­ tur; putamus enim expressam, si v. gr. nutibus concedatur, idque sufficere. Expressa non est idem atque explicita; potest enim esse implicita. Explicita est quae per ipsa verba vel signa vel scriptum formaliter significatur. Implicita, quae continetur in alia facultate, vel nominatione vel missione, quae ex lege aut consuetudine illam jurisdictionem adnexam habet. Sic, sacer­ dos mittitur ab Episcopo ad dandam missionem aut exercitia spiritualia, hic implicite ei concedit facultatem audiendi con­ fessiones illius populi vel coctus; nam facultas dandi missio­ nem populo aut exercitia spiritualia vix concipitur sine po­ testate confessiones excipiendi. Non valet: a) tacita, quae habetur quando Ordinarius vi­ dens sacerdotem audientem confessiones sine iurisdictione, silet; nam ambiguitati subest; b) nec praesumpta dc futuro, i. e. quae non est data, sed daretur si peteretur. 1'alct praesumpta dc praesenti, seu iam data, sed cuius notitia ad sacerdotem nondum pervenit, qui rationabiliter pu­ tat iam esse concessam. Imo valet concessio ignorata a sacerdote, quamvis nec ipse jurisdictionem petierit, nec sciat ab alio esse pro ipso pe­ tilam. Scilicet valet iurisdictio concessa, etiam ignorata et non acceptata a sacerdote. Non ergo requiritur ad valorem juris­ dictionis notitia neque acceptatio illius. Nam rescriptum quis impetrare potest pro alio, etiam praeter eius assensum ; et quamvis ipse possit gratia per rescriptum concessa non uti, ZtTtLLI, Dt distem matrix. c.5 p 75. iurisdictio. n392-394 289 rescriptum tamen valet ante cius acceptationem, nisi aliud ex appositis clausulis appareat (c.37). Aliunde rescripta in forma gratiosa, i. e. sine exsecutore, effectum producunt a momen­ to datae (c.38) ; et idem dicendum est de iurisdictione ver­ bis concessa8. Contrarium alii sentiunt cum de licentia assistendi matri­ monio loquuntur9; sed nostram doctrinam certam putamus. At pro praxi, sacerdos ante notitiam concessionis non de­ bet confessiones excipere, nisi habeat solidam rationem pu­ tandi iurisdictionem iam esse concessam ; tunc enim jurisdic­ tio pro se esset probabilis ; et in dubio positivo probabili iuris­ dictionem supplet Ecclesia (Regatillo, Inst. 1,382). Per cpikciam putamus valere in casibus quibusdam extraordina­ riis praesumptam de futuro. Ut si sacerdos non approbatus vocetur in periculo mortis ad concubinarios legitime coniungcndos, qui con­ fiteri volunt; sed neque sacerdos approbatus ad confessiones vocari potest, nec qui adstat iurisdictionem petere valet, et casus urget. Casus reapse evenit10; tunc, meo indicio, hic sacerdos partem sanam absolvere posset iurisdictione praesumpta de futuro, seu potius cen­ setur Ecclesia tunc eam supplere seu dare. Talis enim censeri debet eius mens et voluntas, ut matrimonio, praesertim concubinarii, prae­ cedat confessio (c.1033). Similis epikeia ab auctoribus admittitur in casu extraordinario ad absolvendum complicem in peccato turpi. Iurisdictione praesumpta di futuro, ut puto, liceret uti tempore persecutionis, si confessarius approbatus desit; ct alias quoque. Jurisdictio peti et concedi ct notificari potest per telephonium aut telegraphum. Gratuitas (c.879 $ 2). Concessio debet esse omnino gra­ tuita. Solum licebit compensatio pro expensis postalibus, etc. 394. Cessatio iurisdictionis delegatae (c.207.208). De­ legata exstinguitur: a) Expleto mandato; ut si quis dele­ gatus sit ad excipiendam confessionem Liviae, ct eam iam absolverit. b) Elapso tempore. Si tempus finiatur incepta iam con­ fessione, potest ab eodem confcssario dari absolutio; sicut iudex, qui reum citavit, potest sententiam dare, quamvis tem­ pus iurisdictionis suae interca exspiraverit (c.l725,2.°-3.°). c) Exhausto numero casuum pro quibus concessa fuit. Tamen absolutiones datae per inadvertentiam, elapso tem• Rtxatillo, Cucst. Can, • Cappkllo. Dc Matr ed. i«Sentitur in Normae Gener, w Id., Cas, de Der, Can, THtOL. mûr. 3 11.565-569; Inst, 1,129, 6.· 675; Vidal, Ius matr. n.53S, qui tamen nobin 26S. 111,529. io 290 DE POENITENTIA pore vel exhausto numero casuum, valent; quia talis inadvertentia frequens est; ut conscientiae quieti consulatur. Prorogatio iurisdictionis, seu cius ampliatio, ante quam exspiret, ad certum tempus, v. gr., per alium annum; vel ad certum numerum casuum, ut ad alios decem, computanda est, non a momento quo prorogatio conceditur, sed a ces­ satione praecedentis iurisdictionis. Sic intelligitur proroga­ tio postulatus et novitiatus ad aliud semestre (c.539 § 2; 571 § 2), professionis temporaneae ad aliud triennium (c.574 § 2); admissionis saecularizati in dioecesim, ad aliud triennium (c.641 § 2), etc. d) Cessante causa delegationis totaliter, ut si Fabius de­ legatur ad supplendum cappcllanum absentem ct hic redierit, munusque reassumpserit. e) Revocatione a delegante facta et delegato directe in­ timata. Intimatio haec fieri debet ab ipso delegante, per se vel per mandatarium ; non sufficit si notitia revocationis de­ legato communicetur ab alio sine auctoritate delegantis (c.53). f) Renuntiatione delegati, deleganti directe intimata et ab eodem acceptata. g') Resoluto iure delegantis, v. gr., per mortem vel ces­ sationem Episcopi, cessat iurisdictio ab eo delegata solum in his casibus: 1) Si id ex clausulis appareat, ut donec vixero, durante meo munere. Clausulae ad beneplacitum nostrum, pro tempore nostrae voluntatis et similes, ex usu hispano per­ petuitatem significant. 2) Si iurisdictio detur ad audiendas confessiones personarum determinatarum in concessione ex­ pressarum, ut Caesaris et luliae. et res adhuc sit integra, i. e. confessio nondum sit incepta, quando delegans cessavit. In facultatibus quas Ordinarii loco­ rum concedunt religiosis, apponi solent quaedam clausulae, quae difficultatem facessunt Quamdiu manseris in tua religione Est clara. Cessabit iuris­ dictio solum per egressum c religione, expleto tempore votorum temporalium, vtl induito saccularizationis ; vel per dimissionem; non autem per cxclaustrationem (c,639.640) ; neque per fugam aut aposta­ siam a religione (c.645). Quamdiu licentias habeas in tua religione. Id mihi videtur: quamdiu ex parte superioris sit beneplacitum seu consensus ut subditus audiat confessiones. Sive ipse superior iurisdictionem concedat in­ tra suam religionem sive permittat subdito usum iurisdictionis a lod Ordinario concessae Quamd u tn ista dioecesi manseris Iurisdictio cessabit quando leligiosus definitive recedat a dioecesi. Quare, si agitur de religioso qui solum transeunter versatur in dioecesi, v gr., ad praedicationem hebdomadae sanctae, finita illa praedicatione, et egresso religioso e 395. Clausulae quaedam. iurisdictio. n.394-396 291 dioecesi, cessabit iurisdictio; si anno venturo redeat, nova jurisdic­ tione indiget. Si autem agatur dc religioso qui domum suam habet in illa dioecesi, iurisdictionem conservabit quamdiu illi domui sit adseriptus, etsi frequenter ct diu extra dioecesim versetur. Cessabit vero iurisdictio, si religiosus alii domui extra dioecesim adseribatur ct definitive in eam se contulerit. Si, labente tempore, iterum pri­ mitivae domui adseriptus fuerit, nova indiget jurisdictione; nisi aliud exprimatur. 396. Revocatio et suspensio iurisdictionis delegatae (c.880). Revocatio est iurisdictionis ablatio; suspensio est interdictio usus illius. Revocatio facit ut in posterum abso­ lutiones sint nullae; suspensio, ut sint solum illicitae, nisi in­ tercesserit sententia condemnatoria vel dcclaratoria poenae, vel suspendens dicat se ipsam iurisdictionem interim revoca­ re, quo in casu absolutiones invalidae erunt (c.2264.2284). Delegata suspenditur, sub sola illiccitate absolutionis, per excommunicationem, suspensionem ab officio vel a jurisdic­ tione, ac per interdictum personale ante sententiam (c.2264. 2275,2.°; 2284). Sub invaliditate, post sententiam excommu­ nicationis vel suspensionis. Hoc de interdicto nullibi dicitur, sed putamus esse omissionem ex inadvertentia, nam inter­ dictum quoad similia aequiparatur excommunicationi. Causa. Loci Ordinarius et Superior religiosus iurisdic­ tionem vel licentiam ad audiendas confessiones ne revocet aut suspendat, nisi gravem ob causam (§ 1). Nam cedit in gravamen confessarii, et forte in damnum populi. Sine iusta causa revocatio illicita est; imo iuxta aliquos, invalida, si iurisdictio concessa fuit praevio examine; quia tunc concessio non tam favor ex beneplacito quam ius cx iuridica sententia est (Ff.rrerf.s, 11,650). Id tamen non videtur; nam examen a iure re­ quiritur, ct etiam post feliciter superatum, penes Ordinarium est iurisdictionem dare maiore vel minore extensione; ct proinde datam revocare. In praxi standum est revocationi aut suspensioni ; quia de eius iniustitia vix constare poterit ; ct periculum erit hallucinationis. At graves ob causas Ordinarius potest etiam parocho aut poenitentiario confessarii munus interdicere, salvo recurso in devolutivo ad S. Sedem (§ 2). Haec interdictio de se, nisi aliud exprimatur, non est iuris­ dictionis ablatio, sed prohibitio usus. Parocho ct poeniten­ tiario, ut videtur, potest iurisdictionem auferre etsi eam a iure habent; non solum in poenam delicti, sed etiam ob cau­ sas non poenales, v. gr., ineptitudinem. Recursus in devolutivo facit ut cognitio causae transfe­ ratur ad S. Sedem; sed, eo pendente, interea interdictio Or­ dinarii observanda est. DE POENITENTIA 292 Revocatio aut suspensio licentiae, a superiore religioso facta, non tollit aut suspendit iurisdictionem a loci Ordinario datam. 397. Revocatio collectiva. Non tamen licet Episco­ po, inconsulta S. Sede, si de domo formata agatur, omnibus alicuius domus religiosae confessariis una simul jurisdictio­ nem adimere (§ 3). Vetatur revocatio collectiva, non singularis. Per se posset diam singulis religiosis adimere, ita ut nullus iurisdictionem conservaret. In domo formata, illa nempe in qua sex saltem religiosi habitualitcr degunt, ex quibus saltem quatuor sint sacerdotes (c.488,5.°). Inconsulta S. Sede, per sc S. Congre­ gatione Religiosorum, cui Episcopus rationes manifestabit eiusque iudicio stabit. Rationes huius vetiti sunt: a) scandalum; &) communitatis diffa­ matio; c) damnum populi; d) violatio quasi iuris cuiusdam quaesiti in licentia ah Ordinario loci data constituendae domus, quae licen­ tia sccumfert facultatem, pro religione clericali, sacra ministeria exercendi (c.497 § 2). Revocatio collectiva contra ius facta, est illicita, sed non videtur invalida. Canon enim ait: non licet. Ceterum, locorum Ordinarii ac parochi libenter utantur opera religiosorum, praesertim in dioecesi degentium, in sa­ cro ministerio et maxime in administrando sacramento poeni­ tentiae (c.608 § 2). 398. Subdelegatio. Per se delegatio ad confessio­ nes personalis est, censetur electa industria personae (c. 199 § 2), ita ut facultas subdelegandi excludenda sit. nisi expres­ se fuerit concessa. Sed qui possunt delegare, possunt quo­ que dare facultatem subdelegandi. Potestas autem subdclegata nequit iterum subdclegari, nisi id expresse concessum fuerit (c.199 § 5). Haec facultas subdelegandi concedi ne­ quit nisi ab eo qui delegavit suam potestatem ordinariam, non a delegato, etsi delegatus sit ad universitatem causarum. Nam si parochus et canonicus pocnitentiarius, qui habent potesta­ tem ordinariam, nequeunt eam delegare, minus id poterit de­ legatus, etiam modo generali M. 399. Extensio iurisdictionis (c.881).—Omnes qui ha­ bent potestatem delegatam in aliquo loco, possunt intra illum u CIC 16 oct. 1919: AAS 11 477; Rxgatillo, apud Sal T. (1944) p.356-363 supplentia iuhispictioxis. n.396-401 293 tantum absolvere omnes, etiam vagos et peregrinos alius pa­ roeciae vel dioecesis, orientales quoque. Qui ordinariam ha­ bent, absolvere possunt intra suum territorium omnes; sub­ ditos ubique. Ergo iurisdictio delegata, quae detur ab Ordinario loci, est mere territorialis ; ordinaria, quoad extraneos, mere ter­ ritorialis; quoad subditos personalis. Quae datur a superioribus religiosis pro suis subditis ic.875 § 1) ad normam constitutionum, personalis est. 400. Supplentia iurisdictionis (c.209). Est subminis­ tratio potestatis a iure facta, transitoria et actum conco­ mitans, ne ille sine jurisdictione ponatur nullus. Actu posi­ to, agens manet absque jurisdictione, ut antea, sed Ecclesia iterum supplebit quoties neccsse sit. Extenditur ad supplen­ dam, si possibile sit, ipsam capacitatem recipiendi et exer­ cendi iurisdictionem pro negotio requisitam ; non v. c. ut nondum sacerdos valide absolvat peccata. Intendit bono com­ muni providere, unde, aiunt, non suppletur iurisdictio, si actus in gravamen fidelium cedat ; ut si censura a putato vel du­ bio iudice imponatur; quod mihi dubium est, nam bonum pu­ blicum postulare videtur ut etiam publice putatus index cen­ suras validas imponat, ne impunita maneant crimina. In errore communi et in dubio positivo ct probabili iuris­ dictionem supplet Ecclesia. 401. Error communis. Error est disconformitas intel­ lectus ct rei, seu indicium falsum. In re nostra falsa persua­ sio de exsistentia iurisdictionis in ministro poenitentiae. Distinguitur ex numero errantium error communis ct par­ ticularis. Communis est error multorum, quaedam generalis existimatio falsa in communitate in qua ponitur actus mi­ nistri, de existentia iurisdictionis in eo. Particularis, error unius aut alterius seu paucorum. Circa limites erroris communis plures dantur sententiae. Hodie distinguitur error communis de iure et communis de facto. Communis dc facto est qui reapse exsistit in multis, putantibus talem sacerdotem habere iurisdictionem, cum non habeat. Communis de iure est qui fundatur in facto de se publico quod ex natura sua inducit quemlibet ad putandum talem sacerdotem habere iurisdictionem, cum ea carcat; seu qui fundatur in facto per se apto ad inducendum omnes in errorem de exsistentia iurisdictionis. LTt si sacerdos publice sedeat in confessionali, quasi spectans poenitentes. Quamvis 294 I>E POENITENTIA reapse pauci fallantur, quia pauci illum vident. Exsistere pot­ est etiam in parva communitate, v. gr. 10 monialium. Hodie sententia generalis, est Ecclesiam supplere iurisdictionem ad confessiones, non solum in errore communi de facto, sed etiam in communi de iure. Nam : n) communis de iure frequens est. Ergo ab Ecclesia attendendus. 6) Ut suppleat in communi de iure eaedem rationes urgent atque in communi dc facto, i. e. bonum commune, periculum ne multae absolutiones dentur nullae, c) Par debet esse condi­ tio eorum qui prius falluntur cx illo facto publico, quando error nondum est communis de facto; quam qui posterius errorem concipiunt, quando iam multi errant et fit error communis de facto. Pro omnibus supplere debet Ecclesia, i/) Si non suppleret in errore communi de iure, innumera dubia et anxietates orirentur in praxi : quot errantes neces­ sarii sint? quot iam errent; quae communitas spectanda sint: civitatis? loci? paroeciae? Ergo practice certum est Ecclesiam supplere in errore communi de iure. Nam si haec doctrina est probabilis, in dubio positivo et probabili certo supplet Ecclesia (c.2O9). Ad errorem communem et supplentiam non requiritur factum continuatum seu habituale, v. gr. quod sacerdos per aliquod tempus ministerium confessionum exerceat, sufficit actus unus, cum periculo ne pluries repetatur et multae den­ tur absolutiones nullae. Parum refert quod populus fallatur cx actu unico aut ex facto habituali12. Hodie ad supplendam jurisdictionem: 1) Non requiritur titulus ullus coloratus, nam c.209 de titulo silet. 2) Supplet Ecclesia, etsi minister mala fide agat. Ipse peccabit, sed cius actus populo pro­ derit. sicut sacerdos in mortali absolvens. 3) Supplet, quamvis pauci ministrum adeant. 4) Etsi aliquis cx adeuntibus defectum potestatis noscat, pro eo quoque supplet ”. 5) Supplet non solum iurisdictionem ordinariam, sed etiam delegatam. 6) Pro utroque foro (c.200). 7) Etiam in errore communi probabili, quia tunc jurisdictio suppleta probabilis erit, et in dubio probabili certo supplet Ecclesia. 402. Aliae supplentiae. Supplet Ecclesia : 1) Si ex­ pleto tempore vel numero casuum pro quo concessa fuit iuris­ dictio fori interni, minister ex inadvertentia adhuc actus no­ vos ponat (c.207 § 2). 2) Si ignorans reservationem peccati cum censura absolvit, nisi haec sit ab homine aut specialisu Haec doctrina, quam primus post Codicem exposui (Cue st tones can6n\· cas 1.201-3), adoptata fuit a plurimis: Wxbnz-Vidau Jus Cati, 11,381; CaprtLLO, Dc Potn. 34! qui eam vocat errfam, in praxi u SJUiCHCr, De Matrisn, 1.3 d.22 q.42 supplentia iurisdictionis. n.401-403 295 sime reservata (c.2247). 3) Probabiliter (practice certo), si ignorans reservat i oticm peccati, etiam sine censura, ab illo absolvitw. In non paucis dioecesibus expresse statuitur ut simplex confessarius qui cx ignorantia vel ex inadvertentia absolvat a peccatis reservatis, valide absolvat. 403. lurisdictio dubia et probabilis. In casibus prae­ cedentibus jurisdictionem supplet Ecclesia, cum certo deest ; congruit ut suppleat quando non certo deest, sed dubia vel probabilis est. Supplentia in primo casu est absoluta ; Eccle­ sia dicit: non habes iurisdictionem, sed ego do tibi : in secun­ do, conditionata : si forte iurisdictionem non habes, ego do. Dubium est mentis haesitatio inter opposita. a) Positivum, quando pro utraque parte rationes sunt, sed assensum non cogentes: negativum, si pro neutra sunt rationes; hoc aequivalet ignorantiae. b) Prudens vel imprudens, probabile vel improbabile, prout solido vel levi motivo innitatur. c) luris, versatur circa exsistentiam, vigentiam, sensum, extensionem legis vel dispositionis superioris; v. gr., dubium utrum valeat absolutio peccati reservati data a confessario ignorante reservat ionem et simul carente jurisdictione ad re­ servata. Facti, circa exsistentiam seu vtrificationem condi­ tionum in tali casu, quae requiruntur ut lex seu dispositio illi applicetur, v. gr., utrum cx propinata medicina ad pro­ curandum abortum, reapse effectus secutus fuerit. d) Obiectivum fundatur obscuritate legis seu disposi­ tionis vel facti; subiectivum est cx defectu subiecti dubitan­ tis. lurisdictio dubia adestt cum dubium est mere negativum; probabilis, quando prudens ratio est putandi iurisdictionem esse, quamvis etiam est ad putandum deesse. Disciplina vigens. 1) In dubio negativo, aut positivo sed improbabili, iuris vel facti, non supplet Ecclesia. Infer­ tur cx c.209 a contrario. Hinc ciui cum tali iurisdictionc ab­ solvit, si reapse iurisdictionem habet, valide absolvit ; secus non, nisi sit simul error communis. 2) Si est dubium positivum et probabile seu fundatum, iuris vel facti, supplet, etsi sit privatum, i. c. unius vel alte­ rius, non publicum; nam canon non distinguit. Sed ut sup­ pleat, dubium iuris debet esse obiectivum, i. e. fundatum in 'psa lege, quae clara non sit aut diversimode a doctoribus in* RXGATiLto, Cuest, 11,243, 296 DE POENITENTIA telligatur : non sufficit dubium quod debetur personali igno­ rantiae subiecti. 404. Resolves: l.° Qui iurisdictionem accepit et de cius cessa­ tione dubitat, valide absolvit” Nam est in possessione, et in dubio melior est conditio possidentis. Mutatio, cum sit res facti, non prae­ sumenda, sed probanda est. 2. ” Ob hanc rationem valide absolvit, qui dubitat utrum limites territorii pro quo eam habeat, transgressus sit. 3. ® E contra, si eram extra territorium, et dubito num iam illud attigerim, nec habeo motivum prudens ad id opinandum, non sup­ pletur jurisdictio. 4.° Si dubium sit num poenitens reservationem incurrerit, quia dubitatur de gravitate peccati aut utrum hoc sub reservation cadat, absolvi potest; nam: a) reservatio est strictae interpretationis; b) con­ fessarius est de se in potestate absolvendi (c.2245 § 4). 5.·° Si peccatum est certo reservatum, sed confessarius dubitat de facultate ad reservata, dubio positivo et probabili, supplet Eccle­ sia; secus in negativo. 6. ° Qui coepit confessionem audire eo tempore aut loco pro quo iurisdictionem habebat, potest poenitentem absolvere extra illud tem­ pus aut locum. Nam inchoata causa, firma redditur jurisdictio c.1725 n.3). 405. Usus licitus iurisdictionis suppletae. Quae di­ ximus, ad valorem absolutionis se referunt. Quid de liciitale? 1) Xon licet, nisi in necessitate, provocare errorem com­ munem, ea intentione ut sic valide quis absolvat. Hoc foret usurpatio potestatis damnata suspensione a divinis (c.2366) 2) Errore praeter suam intentionem orto nequit uti mi­ nister, nisi in necessitate; v. c. ad vitandam infamiam aut scandalum, ut si sacerdos suspensus non possit a confessio­ nibus abstinere sine periculo famae»; si contionator a parocho praenuntiatus populo tamquam confessarius in festo solemni, sine licentiis ad confessiones veniat, et fideles ad confes­ sionale spectent. 3) lurisdictionc negative dubia uti non licet, ob pericu­ lum nullitatis, nisi in necessitate. Quoad confessiones haec regula datur: Potest confessarius absolvere, si iurisdictio ne­ gative dubia est. et aliunde dubia absolutio praeferibilis est nullae. Sic, si urget praeceptum confessionis; si poenitens celebrare aut communicare debet; si obligationem celebrandi habet (S. Alf., 571). ,a Spowéi. Thtol. Mor. tr.9 n.719. ’* VlKMKEKSCH, Epit. IIJS7, et alii putant suspensionem tunc non incurri; nam reapse cum iurisdictione .tb-olvitur, aliter C«msF\ Epit. ΤΠ.569 (cd. 6.· 1946). SUPPLENTIA IURISDICTIONIS. N.403-408 297 In casu iurisdictionis negative dubiae, si sit necessitas absolvendi, excitetur poenitens ad actum perfectae contritio­ nis, et deinde absolvatur sub conditione, in quantum possum Neque tenebitur deinde peccata mortalia sic accusata iterum accusare; nisi certo compcrerit confessarium reapse iurisdictione caruisse. 4) Fidelis licite utitur occasione erroris communis ut ministrum iurisdictione carentem adeat, quamvis ipse id pri­ vatim sciat (Wernz-Vidal, 11,382). Si autem scit ministrum sic illicite agere, iusta causa requiritur, ut ad eum accedat ; ob cooperationem ad peccatum ministri. 5) Jurisdictio probabilis, seu solido motivo innixa, prac­ tice certa est; quia si a parte rei non exsistat, suppletur. Proinde semper ea licet uti. Nam: a) abest periculum nulli­ tatis actus; b) ita praxis timoratorum ab Ecclesia tacite ap­ probata; c) contrarium foret multis scrupulis et difficulta­ tibus obnoxium. Sacramenta propter homines'1'. Potestas ordinis se re­ fert ad sacramenta, sacramcntaiia ct functiones liturgicas; et est a Christo vel ab Ecclesia alicui ordinum gradui adnexa. Unde potestas ordinis alia est imis divini, alia i»n’j ecclesiastici; illa cohaeret cx institutione Christi cum ordinibus qui sunt sacramen­ ta; haec cum ordinibus ab Ecclesia institutis; vel etiam ab Eccle­ sia addita est ordinibus a Christo institutis, ut potestas benedicendi ct consecrandi quasdam res. ’'i·' Potestas ordinis ad absolvendum a peccatis iure divino adnexa est presbyteratui, et nequit delegari, ne a Papa quidem, clericis qui presbyteri non sint (c.210). 406 Delegatio potestatis ordinis (c.210). 407. Jurisdictio in periculo mortis (c.882). In pe­ riculo mortis omnes sacerdotes, licet ad confessiones non approbati, valide ac licite absolvunt quoslibet poeni tentes a quibusvis peccatis ac censuris, quamtumvis reservatis et no­ toriis, etiamsi praesens sit sacerdos approbatus, salvo prae­ scripto c.884.2252, de absolutione complicis, et de onere re­ currendi ad S. Pocnitcntiariam si agitur de censura ab ho­ mine aut specialissime reservata. 408. Jurisdictio in itinere maritimo et aereo (c.883). Maritimum iter arripientes. Dummodo ab Ordinario proprio, vel portus in quo navim conscendunt, vel cuiusvis portus interiecti per quem transeunt, iurisdictionem acceperint, pos­ sunt: fl) Toto itinere confessiones omnium secum navigan­ tium in navi excipere, quamvis navis transeat vel aliquam­ ,T La Croix. 16 pl.· η.119. 298 DE POENITENTIA diu consistat in locis jurisdictioni diversorum Ordinariorum subiectis. b) Quoties navis in itinere consistat, audire confes­ siones turn fidelium qui quavis causa ad navim accedant; tum eorum qui ipsis ad terram obiter appellentibus confiteri pe­ tam. c) Eosque valide ac licite absolvere etiam a casibus Or­ dinario loci reservatis (c.883). lier maritimum (fluviale non attenditur), plus dicit quam meram deambulationem maritimam per aliquot horas sola re­ creationis aut piscationis causa ; indicat excursum quemdam longiorem. Ordinarius in casu non est superior maior religiosi na­ vigantis, sed loci Ordinarius13 ; agitur enim de proroganda jurisdictione ad fideles absolvendos, quae in aliqua cx dioe­ cesibus enumeratis habetur; quasi navis esset dioecesis am­ bulans; quam jurisdictionem Ordinarius religiosus dare ne­ quit pro externis. Omnes navigantes, etiam religiosas, poterit sacerdos ille absolvere. Nam iurisdictio datur a hire, sine limitatione. Obiter ita inlelligitur: l.° Potest sacerdos, quoties navis in portu maneat, terram adire ibique in ecclesia vel sacello confessiones audire eorum qui confiteri petunt eosque absol­ vere etiam a reservatis Ordinario loci ; etiam per tres dies, si tamdiu navis in portu maneat. 2.° Etiam si ad prosequen­ dum iter unam navim relinquere debeat, ut alteram conscen­ dat (trasbordo), si in portu hanc tamdiu exspectare debet. ° In utroque casu idem potest etiam ultra triduum, si loci 3. Ordinarius facile adiri nequeat1’. Difficultas adeundi Ordi­ narium ab ipso sacerdote aestimanda est. Aditus non esset facilis, si ad id necessarium esset longum iter, sumptus mag­ nus, etc. In dubio potest censeri iurisdictio prorogata ultra triduum; nam est latae interpretationis (c.200 § 1); ct simile quid statuitur de dispensatione in dubio de sufficientia cau­ sae (c.84 § 2). · * lurisdictio haec incipit a momento quo sacerdos navim conscendit ad iter aggrediendum, etsi navis nondum e portu solverit ; cessat eo momento quo in termino itineris navim definitive relinquit. Id deducitur ex verbis c.883 toto itinere, non autem eo absoluto; et ipsis ad terram obiter appellentibus (in locis intermediis). De itinere aëreo idem statuit Pius XII, Motu prop. 16 dec. 1947: AAS 40,17. * » CIC 30 iul. 1934: AAS 26,494 20 man 1923: AAS 16,114. CONFESARll RELIGIOSORUM. N.408-410 ARTI C ULUS De 299 Hl religiosorum virorum confessariis Summarium: 1. Sensus verborum—2. Iurisdictio ordinaria et delegata. religione clericali.—4. Confcssarii familiarium.—5. In religione laicali. 3. Τη e r 409. Sensus verborum. Religiosi sunt qui vota publi­ ca in aliqua religione emiserunt (c.488,7.°). Publica vota in­ telliguntur acceptata a competente auctoritate ecclesiastica nomine Ecclesiae (c.1308 § 1). Solemnia, quae ut talia ab Ec­ clesia acceptantur, secus simplicia (§ 2). Religio, societas a legitima auctoritate ecclesiastica approbata in qua sodales vota publica paupertatis, castitatis et obedientiae nuncupant (c.488, I·”)· Quoad confessiones aequiparantur religioni illae societa­ tes virorum vel mulierum ab Ecclesia approbatae, quae re­ ligiones imitantur in vita communi, sed sine votis publicis (c.673) ; non autem Instituta saecularia. Religio clericalis est in qua plerique sacerdotio augentur, secus laicalis. Exempta, subducta a jurisdictione Ordinarii loci (c.488,2.°-4.υ). Omnes regulares, i. e. religiosi religionis votorum solemnium, etiam novitii, sunt exempti; religionis votorum simplicium non, nisi speciali privilegio pontificio exemptionis gaudeant, ut Redemptoristae ac Passionistae ic.615-618). Superiores maiores sunt Abbates monasterii sui iuris, Ge­ nerales, Provinciales et his aequiparati iuxta constitutiones (c.488,8.”). 410. Iurisdictio ordinaria ad audiendas confessiones religiosorum. Hanc habent: 1J’ Loci Ordinarius in qua­ is religione (c.873 § 1 ; 874-875). 2/’ In clericali exempta, superiores quoque iuxta constitutiones (c.873 § 2). 3.° In non exempta solus Ordinarius loci. Delegata. Ad absolvendos religiosos: 1.® Dari potest ab iis qui habent ordinariam. 2.° Dari potest quibusvis sacer­ dotibus saecularibus vel religiosis, etiam alius religionis, etsi non approbatis ab Ordinario loci (c.874 § 1 ; 875 § 1). 3." In laicali exempta superior proponit confessarium, cui jurisdic­ tionem confert Ordinarius loci ubi domus religiosa reperitur (§ 2). 4. * Religiosus qui eam accepit ab Ordinario loci, ne- DE POENITENTIA 300 quit ca licite uti sine licentia saltem praesumpta proprii su­ perioris (c.874 § 1). Delegata ab Ordinario loci ad absolvendos religiosos est territo­ rialis; delegatus nequit ea valide uti nisi intra territorium delegan­ tis; dck-gata a Superiore religioso exempto ad absolvendos subditos suos est personalis; delegatus potest ea uti ubique. lurisdictio quoad religiosos non exemptos iisdem regulis regitur quam quoad alios fideles. 411. Confessarii in religione clericali (c.518). I? Plu­ res deputandi sunt confessarii in singulis domibus pro so­ dalium numero. Oportet autem ut religiosis libertas detur quemvis eorum adire. Iurisdictionem ad audiendas confessiones religiosorum dat Ordinarius loci vel eorum Superior, ut n.410 dictum est. 2“ Confessariis designatis in religione exempta confer­ ri debet potestas absolvendi a casibus in eadem reservatis. In non exempta casus reservati non sunt, praeter papales ct dioecesanos. 3. " Servandae sunt constitutiones quae confessiones sta­ tis temporibus apud determinatos confessorios praecipiunt aut suadent. Si quis autem confessario extraordinario confiteatur, pro illa vice non tenetur ordinario confiteri (Coronata, 544). Su­ perioribus ius est inquirendi num id servetur; non tamen ex­ pedit, nisi forte in casu extraordinario, ut interrogent dc hoc confessarios ipsos. 4. ° Castis exceptus. Religiosus ad suae conscientiae quie­ tem valide et licite confiteri potest cuivis sacerdoti ab Ordi­ nario loci approbato (c.519). Quies conscientiae habetur in omni confessione serio fac­ ta, ad absolutionem recipiendam. Haec conditio, dc re intima ct scrupulis obnoxia, valorem absolutionis non afficit, iuxta plerosque 3. Confessio haec apud sacerdotem non designatum sit per modum actus, habitualiler servanda est regula quae confes­ siones statis temporibus apud determinatos praecipit. Sed si causa permanens adesset, permanens permitteretur exceptio; v. gr., si religiosus diu abest. Sacerdos hic ab Ordinario loci approbatus potest religio­ sum absolvere etiam a peccatis et censuris vi religione reser­ vatis; non autem a reservatis in dioecesi, nisi specialem ha­ beat facultatem. Nam iurisdictio data a loci Ordinario non 1 VsRMTtxsCH, Epit, (cd. 7.a); CArnXLO, 305.312. CONFESSARII RELIGIOSORUM. N.410-411 301 subi icitur reservationibus religionis, sed utique reservationi­ bus dioecesis; e contra, collata a superiore religioso reservationibus dioecesanis non subditur, utique religiosis. Ut hac licentia a Codice concessa religiosus utatur, potest confessaritim ab Ordinario loci approbatum adire vel vocare; tum in­ tra, tum extra domum’, servatis regulis de egressu. Non tamen vi­ detur religiosus habere ius strictum exigendi ut superior talem coniessarium vocet aut licentiam egrediendi concedat alia ratione ac regulae permittant; at licentiam exeundi ad id superior negare non potest’. Ex mente legislationis Superior in hac re facilem omnino se ostendat, maxime in parvis communitatibus ; magisque caveat ne libertatem conscientiae subditorum coarctet, quam curet abusus eorumdem coercere. Revocatur privilegium quo religiosi aliqui solum sacer­ dotibus eiusdem religionis aut a proprio superiore approba­ tis poterant valide confiteri. 5. ° Novitiis in quavis virorum religione unus vel plures confessarii ordinarii designentur; qui in ipsa domo commo­ rentur, si dc religione clericali agatur; secus ad domum novitiatus frequenter accedant. Designentur praeterea aliqui confessarii quos novitii in casibus particularibus adire libere possint nec magister aegre id ferre demonstret. Quater sal­ tem in anno detur novitiis confessarius extraordinarius ad quem omnes accedant, saltem benedictionem recepturi. No­ vitii quoque servent regulam quae praescribat confessionem statis temporibus apud determinatos confessorios faciendam. Sed in casu particulari, ad quietem conscientiae, confiteri pos­ sunt cuivis sacerdoti ab Ordinario loci approbato, et ab illo absolvi etiam a peccatis ct censuris in religione reservatis (c.566). Magister ciusque socius, confessiones novitiorum ne audiant nisi novitii cx gravi et urgenti causa in casibus par­ ticularibus id sponte petant (c.891). Nc misceantur forus internus ct externus; nam magister ct so­ cius regimen externum novitiatus tenent, et dc singulis novitiis ma­ gister ante eorum professionem superiori maiori referre debet; nc ergo periculum sigilli aut usus notitiae in confessione habitae aut suspicio dc hoc oriatur. 6. n Ob easdem rationes, superiores potestatem audiendi confessiones habentes, quamvis possunt subditorum confes­ siones audire, qui id sponte petant, sine gravi causa per mo» CI 28 dec. 1927: AAS 20,61. ’ Schaffer, De Religion. 167. 302 DE POENITENTIA dum habitus ne audiant; neque per se aut per alios ullo modo subditum inducant ut apud se confiteatur (c.518 § 2.3). 412. Confessarii familiarium. Familiares hic intelliguntur qui diu noctuque degunt in domo religiosa ratione fa­ mulatus aut educationis aut hospitii aut infirmitatis (c.514 § !).. Diu noctuque satis veri f icatur, si partem diei et partem noctis ibi transigant; potius attenditur commoratio nocturna, seu ubi quis dormiat. Nec requiritur commoratio continua; sic si famulus aut hospes per aliquot horas vel per diem aul noctem extra domum religiosam versetur, non ideo desinit esse familiaris, dummodo animum ibidem degendi non dese­ ruerit. Animus potius quam factum commorationis specta­ tur : ideo si quis etiam per brevissimum tempus in domo re­ ligiosa degat cum intentione ibidem diu noctuque degendi, iam a primo momento commorationis familiaris est, ut dc domicilio statuitur (c.92). In religione clericali exempta superior iuxta constitutio­ nes habet potestatem ordinariam audiendi confessiones fami­ liarium suorum (c.873 § 2). Tamen non licet ei alumnorum confessiones excipere, nisi illi ex gravi et urgente causa in casibus particularibus sponte id petant (c.891). lurisdictionem delegatam ad excipendas familiarium con­ fessiones dare potest Ordinarius loci ct etiam proprius eorum superior, iuxta constitutiones; quam potest conferre sacerdo­ tibus eiusdem vel alius religionis, et saccularibus (c.875). Durat io.- lurisdictio religiosorum in suos alumnos con­ victores seu internos durat, quamdiu manet eorum subiectio sub religiosorum disciplina. Tempore vacationum extra domum, vel itineris, iuxta quosdam**, cessat seu interrumpitur illa iurisdictio a superiore religioso dat?. Nos distingueremus si vinculum subtectionis alumnorum cum col­ legio penitus abruptum est, quia animus revertendi cessavit, iuris­ dictio etiam exstincta est. Secus, si subiectio manet, quia animum servant redeundi ; idcoquc etiam in itinere et vacationibus extra collegium poterunt alumni absolvi ubique vi jurisdictionis a supe­ riore religioso data: solum intra d io ccesim vi jurisdictionis datae ab Ordinario loci Idem admittit Larraona®, si agitur dc famulis ct scholaribus internis; non autem si dc hospitibus et infirmis, quam­ diu extra domum religiosam versantur. Nos autem putamus etiam hos posse absolvi vi iurisdictionis a superiore religioso concessa, quamdiu manet vinculum cum religiosa domo. Sic etiam Lodos*. * 1 • Sic, ut videtur, Noldix, 340. Apud Comrnrnroriiim fro Religwfif (1929) p.257, Apud Sal T (1943) p 419-426. CONEKsSARll RELIGIOSARUM. N.411-41G______________ 303 Familiares possunt confiteri etiam apud quemcuniquc confcssarium ab Ordinario loci approbatum, quoties velint. 413. Confessarii in religione laicali virorum (c.528). Designandus est ordinarius ct extraordinarius. Si religiosus specialem postulet, etiam habitualem, superior libenter con­ cedat, petitionis rationem non inquirens. Qualitates ct duratio ct extraordinarii frequentia non con­ signantur; ex analogia novitiorum suadetur saltem quater in anno (c.566 § 2.4). in religione non exempta eos designat Ordinarius loci ; in exempta proponit superior, approbat loci Ordinarius. ARTICULUS II’ Pe RELIGIOSARUM CONFESSARUS Summarium : 1. Iurisdictio 5pcc»al;s. -2. Species anorum 3 Ordina­ rius communitatis.—4. Specialis alicuius religiosae.—5. Extraordinarius commu­ nitatis.—Adiuncti.—6. Occasionalis.—7. Graviter aegrotantium.—8. In mortis periculo.—9. Vi Bullae Cruciatae.—10. Confessanorum designatio ct duratio.— 11. Eorum obligationes.—12. Obligationes antistitae. Sodradiixo, Dc rcl igiosarum confcssariis (Torino 1932). 414. Iurisdictio specialis (c.876). Revocata quavis contraria particulari lege aut privilegio, ad audiendas licite et valide confessiones religiosarum, sacerdotes saeculares et religiosi, cuiusvis gradus et officii, peculiari iurisdictione egent; quam confert Ordinarius loci, ubi domus sita est. Non sufficit iurisdictio ordinaria, quam habet parochus pro sua paroecia, et canonicus poenitentiarius pro sua dioece­ si; neque delegata quam alii sacerdotes ab Ordinario acci­ piunt ad confessiones fidelium audiendas. Peculiaris requi­ ritur iurisdictio, ut omnino selectus sit confcssarius qui re­ ligiosas in viam perfectionis ducat. Hanc a iure habent Car­ dinales (c.239 § 1 n.l). Religiosae intelliguntur professae ac novitiae et mulieres associationum instar religiosarum, non autem postulantes (c.876 § 1 ; 675). 415. Species confessariorum. 1? Ordinarius com­ munitatis. 2.a Ordinarius alicuius religiosae. 3." Extraordina­ rius communitatis. *4. Adiuncti. 5.a In gravi infirmitate. 6.‘ In mortis periculo. 7." Occasionalis. 416. Ordinarius communitatis (c.520 § 1). Unicus sit, qui confessiones universae communitatis excipiat. Id prae­ 304 DE POENITENTIA scribitur ad uniformitatem directionis spiritualis, quae superiorissis vetatur; et ad vitandas singularitates, invidias, mur­ mura quae ex confessariorum multiplicitate orirentur. Pos­ sunt tamen plures designari ob magnum religiosarum nume­ rum aliave iusta de causa, ut si sint diversae linguae. Si plures sint, nec Ordinarius numerum aut classem re­ ligiosarum cuique assignaverit, ut plerumque oportebit, uni­ cuique liberum est unum alterumve adire \ 417. Ordinarius alicuius religiosae (c.52O § 2). Si qua ad animi sui quietem et ad maiorem in via Dei progres­ sum specialem confessarium aut moderatorem spiritualem postulet, eum facile Ordinarius concedat; qui tamen invigilet ne hinc abusus irrepant; quod si irrepserint, cos prudenter eliminet, salva conscientiae libertate. Particula et non est copulativa sed disiunctiva, quasi vel; ita ut una ex duabus causis sufficiat, aut animi quies, aut progressus. Casus huius concessionis sunt, v. gr., si religiosa scrupu­ lis agitetur, aut habituali tepiditate laboret, nec ordinarius communitatis eam quietet aut erigat; vel si, ob nimiam fa­ miliaritatem aut aversionem, praecedentem fiduciam erga il­ lum amiserit, aut si extraordinariis viis a Deo ducatur et ex­ pertiore duce indigeat. /tbusus foret, si religiosa confessarium specialem peteret ob ami­ citiam humanam; aut exceptiones multiplicarentur, ita ut confessa­ rius communitatis fere inutilis evaderet. Primus abusus cito nota­ bitur, ct corrigetur negando talem confessarium postulatum et of­ ferendo alios probos et prudentes inter quos religiosa unum eligat. Secundus vix locum habebit, si accurata fiat selectio confcssarii or­ dinarii et extraordinarii domus, ct triennalis duratio ordinarii ser­ vetur. Tandem si religiosae generatim ordinarium communem cum repugnantia adeant, hic mutandus erit. 418. Moderator spiritualis alicuius religiosae per epistolas aut in collocutorio aut confessional!, etc., potest esse sacerdos absque speciali Ordinarii licentia? Disputatur5. Quid dicemus? Quamvis stricte alia res est confessio, alia moderatio spiritualis, et c.518-528 de confessariis, non de moderatoribus agunt; mens c.520 videtur indicare necessita­ tem licentiae, si directio habitualiter in confessionali geren1 Ordinarium habere debent etiam domus non formatae, seu non habentes sex religiosas (C Rcl. 10 ian. 1920; CI 26 ian. 1921; Schaffer, 172). Si ta­ men communitas ecclesia vel oratorio caret et opera pietatis in ecclesia extra domum peragit, non videtur teneri confcssario ordinario, aut saltem ratio est ut dispensetur (Covoxcme, Dc rclig. 28). 3 SOBRADILLO, De relujwmr. confessar. 32; Goykneche, 28. — - CONCESSARI 1 RELIGIOSARUM n.416-419 305 da est; talis enim moderatur practice in confessarium habi­ tualem converteretur. Sed non constat. Director specialis extra confessionale nullibi ante aut post Codicem generali lege prohibitus apparet; sed viderit superiorissa num oporteat ut ipsa interveniat, prae oculis habens c.606 § 1, de eggressu religiosarum e domo, et regulas de commercio epistolari. Codex litteras de conscientia non pro­ hibet 419. Extraordinarius communitatis (c.521 § 1). r\ Tridentino, ses.25 c.10, dc regul. fuit praescriptus, ad tutan­ dam libertatem conscientiae religiosarum. Unicuique commu­ nitati dandus est extraordinarius, qui quater saltem anno ad domum accedat, et cui omnes religiosae se sistere debent, saltem ab benedictionem recipiendam. Secus murmura inter eas orirentur. Rcnitentes possunt a superiorissa etiam poenitentiis cogi. Aegrotae non videntur teneri se sistere extraordinario3. Qui tamen potest clausu­ ram ingredi ad infirmas audiendas, si requiratur· . * Ex canonis redactione videtur debere esse idem qui quater ad domum accedat ; idque expedit, ut religiosae quae velint, in eo habeant directorem aliquatenus fixum. Sed deficienti­ bus idoneis, contra mentem legislatoris non est quod nunc unus nunc alius extraordinarius designetur; imo oportet ut qui communitati exercitia spiritualia tradat, pro illa vice extraor­ dinarius renuntietur. Ad domum religiosam accedere debet saltem quater in anno. Non pluries pro suo arbitrio, sic enim ordinarius peri­ clitaretur; nisi Ordinarius loci id statuat aut permittat. Tempus accedendi iure communi non determinatur; lau­ dabili consuetudine circa quatuor tempora; oportet ut etiam tempore exercitiorum accedat, Ordinario loci id disponente. Quamdiu apud religiosas manere debeat consuetudine dioecesana aut religionis determinandum erit. Alicubi 15 dies, alias plures vel pauciores eidem assignantur ut munus suum expleat8. Si id nor. sit determinatum, prudentiae confessarii relinquitur; hoc prae oculis habito, quod omnes religiosae ei sc sistere debent. Postquam omnes audivit, potest parumper ibi manere, si qua forte velit denuo illum adire. Quamdiu ibi consistat officii causa, omnes religiosae possunt ei confiteri quoties velint. 1 Larraona, Comptent. pro Rciioios. n 25. < C. ReL 6 feb, 1924, ÏJI, n.2g<: AAS 16,404. 1 Ferraris, Bibliotheca V, Moniulcs n.5 n.42.43. 306 DE POENITENTIA Abolita est prohibitio veteris iuris ne ordinarius ad communita­ tem accedat, dum extraordinarius suo munere fungitur; id tamen expedit, ut hic officium libere exerceat, sed expleto munere, extraor­ dinarius recedat, ct directionem religiosarum ne per litteras quidem prosequatur* *. 420. Adiuncti, supplsmentares seu ad casum (c.521 § 2.3). Dicuntur qui designari debent, plures pro singulis domibus, ut ad illos religiosae in casibus particularibus re­ currere possint, quin necessarium sit Ordinarium loci toties quoties adire. Quamvis sunt modo habituali designati ideoque jurisdic­ tione speciali praediti, munus tamen in casibus particulari­ bus tantum exercent. Locutiones in casibus particularibus, in singulis casibus, ad casum, per modum actus et similes, oppo­ nuntur illi per modum habitus seu pennanenter (S. Alf., 359). Illarum ambitus definiri ad amussim nequit; sed generatim hoc iure religiosa uti potest durante causa, dummodo haec permanens non sit; nam confessarius adiunctus nequit in habitualem seu ordinarium religiosae converti sine Ordina­ rii loci licentia. In dubio, libertati religiosae favendum est. Si sine ratione vocetur adiunctus, potest confessio esse levi­ ter illicita, at non invalida. Si qua religiosa aliquem ex iis expetat, non licet antisti­ tae ullo modo petitionis rationem inquirere, ei refragari aut displicentiam ostendere (§ 3). Ex his verbis apparet confessarios adiunctos per se sin­ gulis religiosis dari, idque confirmatur ex motivis propter quae decretum Quemadmodum 17 dec. 1890 illos statuit, ct ex declarationibus. Tamen, iuxta multos gravesque auctores, vo­ rari possunt etiam in casibus particularibus qui totam com­ munitatem afficiant, ut si ordinarius aegrotet, absit aut im­ pediatur, nec Ordinarius loci providerit Confessarius extraordinarius communitatis, co ipso quo sit ex­ traordinarius, recenseri potest inter adiunctos, ideoque vocari in ca­ sibus particularibus, tum alicuius religiosae, tum totius communita­ tis. Ita multi *. Nam: a) all decreti Cum dc sacramentalibus, 3 fcb. 1013. und c.521 S 3, desumptus est, ait: “si qua religiosa extraor­ dinarium confcssarium expetat..."; b) c 521 in § I dc extraordinario agit; in § 2 dc adiunctis; in § 3 clausulam adhibet “ex iis conkssariis", non e.r his, scilicet alludens ad utrosque, non solum ad adiunctos; c) cum c.524 § 1, exigat in extraordinario easdem dotes • Edictum Clementis XI 12 dec. 1708, a Βεχτη. XIV, Const. Pastoralis * jutr Ι7·>4 rab habitum. Hac praescriptiones in Codice non leguntur, sed spi­ ritu legis plerumque commendantur. 1 Vemmeeusch, 1.5^3; SonnAnnxo. n.15*). • Schaffer. 175; £ POEM ΓΕΝ IΙΛ c) Sacerdotis innocentis qua confessorii (c.2363.904). d) Dc sollicitatione, quae memoratur in c.904, et a BeXED. XIV describitur; i. e. ad turpia in confessione vel ad confessionem relata, ut infra exponetur. e} Apud indices seu superiores ecclesiasticos qui contra crimen sollicitationis procedere possunt. Hi solum sunt Or­ dinarius loci, S. Officium et delegati; non Vicarius Gene­ ralis sine speciali mandato (c.2220 § 2) neque superiores re­ gulares (c.501 § 2). 438. Obiectum reservationis. In genere, saltem ex praxi Ecclesiae, sit: peccatum: a) externum; nam quoad in­ ternum deesset utilitas reservationis; b) consummatum, i. e. perfectum in suo genere secundum proprietatem verborum, mera attentatio non reservetur. Sic reservatio sodomiae, non incurritur, si semen extra vas effundatur; c) formale, seu moraliter imputabile; d) grave, ratione materiae et actus tun. externi tum interni. Venialia frustra reservarentur, cum non sit obligatio ea confitendi; e) certum, quia reservatio est odio­ sa. Dubium sive iuris, v. gr., an lex se extendat ad hunc ca­ sum ; sive facti, an peccatum commissum sit ; an grave, etc., rt.servationem aufert. Id de censuris statuit (c.2245 § 4). testatis reservandi. 1. Modus (c.895. 439. Usus 896). a) Locorum Ordinarii peccata non reservabunt nisi re in Synodo discussa; aut extra Synodum, auditis Capitulo Cathedrali et aliquot ex prudentioribus magisque probatis ani­ marum curatoribus dioecesis; et nonnisi comprobata vera reservationis necessitate aut utilitate. b) In religione clericali exempta solus Superior genera­ lis; et in monasteriis sui iuris Abbas, peccata subditorum re­ servare potest, cum consensu vel consilio suorum consulto­ rum, iuxta Constitutiones. 2. Numerus (c.897). Casus reservandi sint pauci omni­ no: Ad summum tres vel quatuor, ex gravioribus et atrocioribus criminibus externis, specifice determinatis. Contrarium legi foret reservare, v. gr., omnia peccata tur­ pia contra naturam; nam sub hoc genere multae continentur species. Item quatuor numeros designare, et sub uno duas species comprehendere, v. gr., bestialitatem et sodomiam. 3. Duratio (c.897). Reservatio ne ultra in vigore maneat quam necesse sit ad publicum aliquod inolitum vitium exstir­ pandum. et collapsam forte disciplinam instaurandam. RESER'\ i io peccatorum Χ.137-4Π______ ______ 319 Durat reservatio etiam vacante sede episcopali, sicut quae­ libet lex dioecesana. 4. Casus non reservandi (c.898). Nutnquam reserventur peccata iam reservata S. Sedi, etiam ratione censurae ; imo regulariter neque ea quae a iure habent censuram etsi nemi­ ni reservatam, ut coactio ad amplectendum statum clericalem vel religiosum (c.2352). 5. Publicatio (c.899 § 1). Statutis semel reservationibus quas vere necessarias aut utiles indicaverint, curent locorum Ordinarii ut ad subditorum notitiam, quo meliori eis modo videatur, eadem deducantur. Idem ob paritatem rationis de Superioribus religiosis sil dictum. 440. Subiectum. Subduntur reservations : l.° Subditi reservantis. 2." Vagi (c.14 § 2) et peregrini7. 3.° Religiosi etiam exempti, si absolvuntur vi iurisdictionis quam dat loci Ordinarius, tenentur reservationibus loci ; non vero si vi iuris­ dictionis quam dat eorum superior. E contra tenentur reser­ vationibus suae religionis, si absolvuntur vi iurisdictionis ab eorum superiore datae ; non autem si vi iurisdictionis quam dedit loci Ordinarius (c.519). Haec doctrina placet quia re­ servatio directe afficit confessarium, cuius iurisdictio limita­ tur pro casibus ab Ordinario loci vel a superiore religioso. Id de peregrinis declaratum est. Voltas tamen ait - Non tenentur religiosi exempti reservationibus loci, cx mente Codicis, ut norma pro omnibus eadem sit, ne implicctur administratio sacramenti *. Haec opinio non placet; magis uni­ formis erit administratio, si illi tenentur reservationibus dioecesis, sicut celeri fideles, quando absolvuntur religiosi vi potestatis ab Or­ dinario loci collatae. Qui diu noctuqne degunt in domo religiosa ratione servitii, edu­ cationis, infirmitatis vel hospitii, non tenentur reservationibus illius religionis; nam Superior Generalis et Abbas in religione clerical exempta solum possunt reservare peccata subditorum (c.896) ; subdi­ ti proprie non sunt nisi religiosi. Quare illi, si absolvuntur vi iuris­ dictionis quam dat superior religiosus, non tenentur neque reser­ vationibus dioecesanis neque religionis. 441. Excusatio. l.to Si peccatum est reservatum profler censuram, excusat a reservatione, quidquid a censu­ ra. 2.° Si ratione sui: 1) in casu papali falsae denuntiationis, ex dictis ignorantia graviter culpabilis a reservatione videtur non excusare; 2) in non papalibus ignorantia non excusat. ’ CI 24 nov 1920: AAS 13,575. * Comment, pro rrlio, (1022) p.69. 320 DE POENITENTIA Nam: a) Peregrini, etiam si peccatum commiserint extra ter­ ritorium reservantis, reservation! subiiciuntur ; cum tamen plerumque eam ignorent et ignorare praesumendi sint, b) Reservatio peccati sine censura, vel non poenalis intra territo­ rium reservantis cadit immediate in ipsum peccatum sine con­ sideratione personae, ita ut simpliciter negetur confessario jurisdictio in illud, c) Sic uniformis fit disciplina de abso­ lutione reservatorum, pro subditis, peregrinis, exemptis, ig­ norantibus, qualem legislator voluit. e conferenda abfolniioiir... (Romae 1^19). 458. Absolutio absolute concedenda est, non neganda neque differenda, si confessarius dubitare nequeat de pocnitentis dispositionibus et hic absolutionem petat (c.886). Cer­ titudo moralis sufficit; in his alia vix haberi potest. Est enim index, qui causam inceptam absolvere debet. Idque r.r iustifia, vi quasi contractus cum poenitente qui in­ tuitu absolutionis peccata confitetur. Aiisoi.i TLo. x 457-459 333 Per sc sub gravi, si ille peccatum mortale confessus est. quia grave damnum pateretur ex negatione vel dilatione, nisi poenitens in dilationem consentiat. Sub levi, si venialia solum accusavit, aut mortalia iam directe remissa. At in hoc casu graviter peccaret confessarius, si semper aut plerumque ab­ solutionem negaret : vel si poenitens negationem aut dilatio­ nem aegre ferat. Qui solum gcnerice se accusat de venialibus aut dc mortalibus iam remissis et interrogatus a confessario renuat se accusare s/>c iifice, non videtur habere ius strictum ad absolutionem; quia con­ fessio gcnerica non sufficit ad contractum implicitum quo confes­ sarius ligatur. Ita plures. Concedi debet, quamvis poenitens sententiam solide pro­ babilem sequi velit contrariam opinioni confessarii. Ilie enim non est iudex opinionum, sed dispositionum poenitentis (S. Ali·'., 604). Dari potest, si sententia illa sit improbabilis, sed speciem seu apparentiam probabilitatis pro poenitente ha­ beat, ita ut in bona fide possit existimari. Conditionals dari potest, et quandoque debet, dubie dispo­ sito, si adsit gravis causa. Nam sacramenta propter homines. Potest in his praesertim casibus: a) in mortis periculo: /n si ex negatione poenitens diffamaretur ; r) si cogeretur apud alium confiteri; (Z) si diu gratia careret: c) si urgeat praeceptum confessionis aut communionis: /) si a sacramen­ ti·» alienaretur ; g) si agatur dc nupturientibus; /i) aut dc pue­ ris aut de rudibus qui raro confitentur. Debet dari in his, praeter E MUNERIBUS CONFESSARII Summarium: l. Officium ministri ac iudicis.- 2. Alia accessoria. § I. Ojjicium ministri ac iudicis Summarium: 1. Obligatio interrogandi. Regulae.—2. Indicium de poemtentis unerntate, de peccatis, de dispositione. -3. Absolutio danda, neganda, diffe­ renda. 461. Munera varia ab auctoribus recensentur. C.888 § 1 tria recenset: ministri, iudicis, medici. Meminerit sacer­ dos in audiendis confessionibus se iudicis pariter et medici personam sustinere, ac divinae iustitiae simul et misericor­ diae ministrum a Deo esse constitutum, ut honori divino et animarum saluti consulat. Munus ministri gencricum est; iudicis et .medici, specificum sa­ cramenti poenitentiae. Iudicis, quia hoc sacramentum institutum est per modum iudicii, et absolutio vel retentio peccatorum est senten­ tia iudicialis (c.870) ; medici, quia institutum est ad vulnera pecca­ torum sananda. Munus iudicis ex natura sacramcntali dimanat; medici, ex cius fine. Quare munus iudicis magis intrinsecum ct essentiale est; me­ dici, quatenus agitur de medicina superaddita absolutioni, potius ad integritatem spectat. Ex hoc duplici munere duplex respectus manat: confessarius est simul minister iustitiae ac minister misericordiae divinae; et duplex finis cius ministerii : ut consulat honori divino ct animarum saluti, Salus animarum immediatus est, honor divinus mediatus: uterque conciliandus. 336 he poenitextIa Qua minister, tenetur procurare validam et licitam adniinistrationem ct susceptionem sacramenti. Qua index, causam cognoscere, dispositionem poenitentis inquirere, sententiam ferre. Cognitio causae, includit obligationem interrogandi quae necessaria sint; et et formandi iudicium. 462. Obligatio interrogandi. Confessarius debet oportuna interrogatione supplere ea quae, cum dictu vel co­ gnitu necessaria sint, prudenter indicet a poenitente omitti. Dictu et scitu necessaria ad integritatem confessionis pro­ curandam, et ad noscendas poenitentis dispositiones, ut ap­ plicet remedia (Rit. t.3 c.l n.16). Obligatio haec est conditionata et secundaria, si et qua­ tenus poenitens prudenter indicetur deficere. Defectus integritatis oritur praesertim: u) ex neglectu examinis; /’) ex verecundia; c) ex ignorantia religionis. Hinc generatim non interrogandi sunt clerici, religiosi, personae piae aliaeque quae ex modo confitendi apparent non deficere. Interrogandi plerumque ru­ des, qui raro confitentur, qui ex modo confitendi vel ex adiunctis censentur peccata tacere. Est grains per se; gravior, si censetur poenitens culpa­ biliter tacere peccatum; sed admittit parvitatem materiae. Sic in longa serte confessionum non est gravis omissio unius vel alterius interrogationis circa numerum et speciem peccatorum : nimis enim durum esset omnes de singulis interrogare; hinc talis omissio leve aut nullum peccatum censetur (Noldin, 387). Si confessarius poenitentem non inlclligat, quia hic ob defectum organicum aliamvc causam res suas modo intclligibili exprimere nequeat, expedit ct sufficit ut. finita accusa­ tione, eum interroget num peccata gravia habeat. 463. Regulae. 1." Confessarius in interrogando de­ bet adhibere diligentiam: a) ordinariam seu mediocrem, non summam ; hanc enim neque ipse poenitens tenetur in exami­ ne et accusatione adhibere: /’) diversam pro capacitate et in­ dole poenitentis ; non de subtilioribus interrogandus est ru­ dis, aeger et qui multa habet peccata; c) proportionalam in­ doli confessionis, sic confessio generalis minorem diligentiam requirit quam ordinaria. *’ 1 *2. Ne nimia.: sint interrogationes, ne confessio fiat odiosa, quamvis integritas forte deficiat. Non dc omnibus in ohuum ministri λ< n'Oicts. χ 461-463 337 quibus poenitens potuit peccare, sed dc iis tantum in quibus probabiliter peccavit. 3.‘ Sint discretae ct casiae maxime circa res turpes; ubi "melius est in pluribus deficere quoad integritatem, quam in uno superaburidàre cum scandalo”. Praesertim ne iuniores de iis quae ignorant imprudenter interroget (c.888 § 2), ut ex cis peccare non discant. Quod si timeatur, fiat interrogatio a longinquo, ut si poenitens illud commisit, discat ; si non com­ misit, non discat (S. Th., hi 1Γ (list.19). Sic, v. gr., pueros non interroget num adfuerit seminis effusio, etc. (S. ÀLF. 632'1. Si modus verecundus interrogandi non occurrat, potius ab interrogatione abstineat. 4? Ne sint curiosae aut inutiles (ibid.). 5/ Sint tempestivae; ante accusationem paucae: a quo tempore poenitens non sit confessus, an bene, an poeniten­ tiam expleverit. Aliae circa statum, professionem vitae, etc., data occasione. Per se praestat poenitentem permittere ut sc explicet, nec inter­ rumpere. Practice, si confessio praevideatur < sse brevis, confessa­ rius cum ne interrumpat, sed interrogationem in finem accusationis relinquat; si de longa agitur, interrogationes necessarias intermis­ ceat, ne quid necessarium confessarius obliviscatur (S. Alf . 629). 5.* Sint aptae, i. c. congruae capacitati, conditioni et sta­ tui psychologico poenitentis. Breves, clarae, determinatae ; non negativae, v. gr.. "non consensisti?”; non disiunctivae; v. gr., "peccasti tecum an cum aliis.'” Numerus peccatorum potius maior quam minor proponatur; v. gr., "peccasti quin­ quagies circiter?” 6. “ Sint benignae, vitans verots asperis, vel quae impa/entiam significent. Si confessarius advertit vel suspicatur poenitentem habere peccatum quod difficile declarat, ei dicat: Ac timeas, ego libenter te interrogabo, tu responde; utique vel non. Causae excusantes ab integritate interrogationis.—l.n Quae poenitentem excusabit ab integritate confessionis, v. gr., in­ firma valetudo, scrupuli, etc. 2." Nocivitas interrogationis, si scilicet non possit fieri sine periculo poenitentis vel confes­ sarii. 3. * Inutilitas, hinc passim non exquirat a poenitentibus utrum hoc vel illud pro gravi peccato habuerit, neque nimis in numerum inquiratur. 4.“ Periculum sigilli ; sic ne inter­ roget ea ex quibus poenitens peccatum alius accusatum suspi­ cetur. Magnus poenitentium numerus per se ab integritate in- 338 DÉ POENITENTIA tcrrogationis non excusat, sicut neque ab integritate confes­ sionis. 464. Indicium de poenitentis sinceritate. , Confessarius dubius de sinceritate poenitentis, duci potest axiomate: Credendum est poenitenti tam pro se quam contra se loquenti. Tunc solum neganda est absolutio, quando confessarius certo sciat poenitentem ex conscientia graviter mala negare peccatum. Resolvet: Confessarius sciens poenitentem commisisse peccatum quod ab eo reticetur vel negatur: a) Si hoc scit propria experien­ tia, ac certo scit poenitentem illud sacrilege negare, nequit cum ab­ solvere. At etiam in hoc casu, si dubium est num poenitens gravi­ tatem peccati perceperit; num hoc iam confessus fuerit; num bona fide putet se habere motivum ad peccatum reticendum; posset eum absolvcrç b) Si illud noverit extra confessionem, ex relatione aliorum, potest eum absolvere; nam potius credendum est ipsi quam aliis, qui forte decepti sunt (Luc.o, d.22 n .21.22). Sed ob sententiam con­ trariam S. Alphonsi, n.631, potest absolutio negari. c) Si illud scit ex confessione complicis vel alius, solum potest poenitentem interrogare generaliter, ne sigillum violetur; particula­ riter de illo peccato, si alias quoque de eodem interrogasset, quia a tali persona committi solet. Si adhuc rem celet, potest dimitti sine absolutione, cum sola benedictione ; quia absolutio esset nulla, et non violatur sigillum, ncc gravamen poenitenti gignitur; sed etiam pot­ est conditionate aut absolute absolvi. Nam per omissionem absolu­ tionis non vitatur sacrilegium poenitentis, et confessarius non tene­ tur uti notitia cx confessione alterius hausta (S. Ali?., 631). 465. ludicium de peccatis. Confessarius debet effor­ mare aliquod indicium de peccatis auditis et de eorum mali­ tia. Defectus vel error hac in re non reddit invalidam con­ fessionem. Ad diiudicandam obiectivam malitiam, requiritur et suf­ ficit quod praeditus habituali scientia, qua sciat inter pecca­ ta gravia et levia, ct inter specifice diversa distinguere, poe­ nitentem audiat et indicet secundum principia communia. Ne­ cessaria non est peculiaris reflexio seu cogitatio; ncc opus est ut expressum ac determinatum indicium ferat de gravi­ tate ac specifica malitia omnium et singulorum, quod plerum­ que impossibile vel valde difficile foret. Ad subiectizam malitiam indicandam, praesumendum est poenitentem apprehendisse peccatum secundum malitiam obieclivam, nisi adsit ratio dubitandi ; tunc interroget ; si res du­ bia manet, relinquatur Deo. Attendere debet ad omnia et singula, eaque intelligere. officium i unicis. n 463-467 339 Si ob linguae imperitiam non intelligit omnia, poeniten­ tem remittat ad alium, si adsit et sine gravi incommodo adiri possit; secus eum potest absolvere. Si ob distractionem, somnum, strepitum aliamve causam, interroget, si sine gravi incommodo possit ; putasne aliquod cx his peccatis fuisse grave?; si poenitens neget, absolvatur; si affirmet, interrogetur quodnam. Interrogatio potest omitti, si ob conscientiam poenitentis iam notam praesumit confessarius peccata non audita esse levia. Imo alias absolvere potest, quin de singulis peccatis non intellectis interroget, quando interrogatio absque gravi molestia fieri nequit. Si venialia tantum accuset, uno alterove intellecto, poenitens absolvi potest. Post efformatum indicium de peccatis, sufficit ea pecca­ torum memoria, qua possit congruam poenitentiam impone­ re; nec opus est ut, cum poenitentiam imponit et poeniten­ tem absolvit, peccatorum recordetur speciatim. 466. ludicium de dispositionibus. Absolutio nequit concedi nisi capaci ct rite disposito (c.87O), secus frustratur sacramentum. Poenitens potest esse certo capax, dubie capax, ut dubie baptizatus aut dubie praeditus usu rationis; vel certo inca­ pax sacramenti, ut amens. Potest esse rite dispositus, dubie dispositus, indispositus. Confessarius nequit licite absolvere, nisi noscat poeniten­ tis capacitatem et dispositionem. Sufficit indicium prudens et probabile de dispositione, i. e. gravi motivo innixum. Sic theologi (D’Annibai.E, 335), et ra­ tio, quia indicium certum vix cfformari potest, cum agatur de dispositionibus mere internis. Hoc indicium prudens non excludit dubium grave in con­ trarium (Genicot, 352). Practice: Si nulla sit gravis ratio contraria, sacerdos potest ac debet absolvere ; si sit, potest, sed non tenetur; nisi urgeat necessitas moraliter sumpta (Cappeli.o, 502), Ergo sacerdos in dubio debet inquirirc poenitentis capa­ citatem et dispositionem. 467. Signa bonae dispositionis praecipua : l.° Spontanea COiifcsJio, ad praeceptum implendum, recuperandam gratiam, ob devotionun. etc. Non semper est signum malae dispositionis coacta con­ fessio, ad placendum parentibus, etc. 2° Assertio poenitentis, quae sincera praesumitur, nisi contra­ rium constet. Si rudis aut induratus peccator sit, curet confessa- 340 DE POENITENTIA rius cum admonere et ad dolorem excitare; et si post hoc asserat ille se esse dispositum, ei credat. Timor rclabcndi, quem pocnitcns vel confessarius habeat, non necessario bonis dispositionibus obstat: sufficit ut hic et nunc doleal et emendationem serio proponat (Luco, <1.14 n.loô). 3.” Modus confessionis: si haec sit candida, humilis, probrosa.4. ° Adiuncta poenitentis: cura adhibita ad vitanda peccata, pra­ vam consuetudinem exstirpandam—sincera promissio adhibendi me­ dia ei iniuncta—accusatio peccatorum culpabiliter reticitorum—molivum speciale confitendi, ut mors parentum, concio audita—adimple­ tio difficilis obligationis—incommodum superatum ad instituendam confessionem—spontanea petitio mediorum emendationis, etc 468. Dubis dispositus est ille contra cuius dispositio­ nem ex positivis indiciis gravis suspicio oritur, quin cx al­ tera parte probabile indicium de dispositione formari possii. Indicia dubiae dispositionis. 1." Confessio coacta. 2.° 'De­ fectus praeparationis, in rudibus non adeo. 3.° Neglectus re­ medii a confessario indicati ad vitandum relapsum. Relapsus frequens nullo adhibito conatu ad cum vitandum. 4." Defectus humilis confessionis. 5.° Conatus se excusandi et studium oc­ cultandi peccata. 6." Negligcntia explendi poenitentiam impo­ sitam. indispositi sunt illi qui certo carent dolore et serio emen­ dationis proposito. Generating qui sine causa excusante gra­ vem obligationem implere recusant (Rit. t.4 c.l n.23). Dubie dispositos et indispositos confessarius ad dolorem et emendationis propositum hortetur. Quae exhortationes efficaciores sunt concionibus. Xec omittendae sunt ob frequen­ tiam poenitendum. S. Fr. Xavier praeoptabat confessiones paucas rite factas audire, quam multas temere properatas '. 469. Absolutio danda, neganda, differenda. 1. ( 'onecdenda est sufficienter disposito et absolutionem petenti (c.886). Per se sub grarei, ex iustitia. Nam eo ipso quod confessarius, etiam non obligatus, acceptat confessionem recipere, ex qua­ si contractu se obligat ad dandam absolutionem quam pocni­ tens dispositus petit. Potest tamen quandoque differri absolutio certe disposi­ to, ad spiritualem fructum poenitentis, v. gr., si hic cum pec­ catis praeteritae vitae accusat tantum unum veniale de quo non doleat. v. gr. levem aversionem quam deponere nolit. Quod tamen raro fiat. Item in testimonium bonae dispositio­ nis, potest confessarius exigere ut ante absolutionem pocni­ tens restituat vel pravam occasionem removeat. Sed pro mero 1 llrxr» XIW Const Affijtolica 26 mn 1740. omen μ tunicis. 5.467-169 341 arbitrio absolutionem non licet differre poenitenti certe dispo­ sito et cani petenti (n.459). 2. Neganda est certe indisposito. Sub gravi. Sed contvssarius curet eum disponere (Nil. n.ll). Dc confessario qui poenitentes imparatos disponere negligit ait Leo XII, Const. Caritate 25 dec. 1825: “Profecto non magis dicendus est paratus ad audiendum, quam ceteri ad confitendum ac­ cedere.” 3. Si confessarius, post diligentem conatum, de dispo­ sitionibus poenitentis dubitat, distinguendum videtur: a) In dubio negativo, nempe ubi nulla solide probabilis ratio suppetit de dispositione, regulariter absolutio differen­ da est, donec per inchoatam emendationem, per studium re­ deundi ad confessarium, etc., videatur adesse bona disposi­ tio. Secus sine proportionata causa, exponeretur sacramen­ tum periculo nullitatis. Sed absolutio conditionata danda est huiusmodi dubie disposito, quoties dilatio eum periculo gra­ vissimi mali exponeret, v. gr., moribundo. Sic enim ei provi­ detur meliori modo possibili ; neque irreverentia irrogatur sa­ cramento. b) In dubio positivo, scilicet, quando est ratio solida pro dispositione, sed simul prudens formido de indispositionv, dari potest absolutio, proportionata de causa, conditionale; \. gr., ad vitandam poenitentis infamiam, vel aversionem a sacramentis; ne diu gratia sacramentali carcat; si urgeat prae­ ceptum confessionis, etc. Nam: 1) Nihil amplius ex confessario exigi potest, nisi ut sine temeritate sacramentum administret, quod satis prae­ stat in casu; nam de dispositionibus internis poenitentis ple­ rumque nonnisi probabilitas haberi potest. 2) Imprudenter exigeret confessarius dispositiones cer­ ias, quae in poenitentibus peccata gravia habentibus morali certitudine probari saepe non possunt. Quare immerito coarclaretur efficacia huius remedii universalis, a Christo institu­ ti primario ad remittenda peccata gravia. 3) Praestantissimi theologi S. Alfonso antiquiores nihil aliud postulant, ut pocnitcns absolvi queat, quam indicium prudens de vius recta dispositione (St \rez, d.32 s.2). Obicitur: 1° Hacc antiquorum doctrina intelligenda est de casu in quo habetur probabilitas dc recta dispositione, sine ratione in contrarium: quae probabilitas tunc acquivalct morali certitudini. Resp Restrictio rciicitur e communi doctorum sententia, iuxta ■piam potest absolvi pocnitcns qui tacet vel negat peccatum quod ccntcssarius scit cx aliorum relatione (n.464). Et speciatim a Luco, 342 DE POENITENTIA d.22 n.49, qui ait: Quando motiva stint ad praesumendum defectum contritionis..., optimum consilium erit, et aliquando necessarium, dif­ ferre absolutionem. Obicitur: 2.” Propositio 1. * ab Innoc. XI damnata: “Non est illicitum in sacramentis conferendis sequi opinionem probabilem dc valore sacramenti, relicta tutiore, nisi id vetet lex, aut conventio aut periculum gravis damni incurrendi”. Resp. Securitas de valore sacramenti intelligenda est iuxta prin­ cipium: Sacramenta propter homines, pro subiecta materia. In re autem nostra, cum agatur de dispositionibus internis poenitentis, quae non facile discernuntur, sola probabilitas sulida exigi potest. Secus confessarii perpetuis anxietatibus exponerentur, aut sacramentum paucissimis reservaretur. Obicitur: 3’ S. Ali·., n.459: Si aeque probabile tantum est poenitentem esse dispositum, absolutio dari non potest, sed requiritur moralis certitudo, saltem late dicta, seu probabilitas cui nihil obstet; vel probabilitas certo ac notabiliter maior de poenitentis disposi­ tionibus ’. Resp. Ubi S. Alfonsus sententiam suam explicat, saepe videtur solida probabilitate contentus. Sic admittit confcssarium absolvere posse poenitentem, qui saepe in eadem peccata relapsus maiorem do­ lorem patefecit per lacrimas, etc., vel sponte accedit ad confiten­ dum (n.460) ; imo, cum qui negat peccatum quod sub oculis confes­ sarii commisit, modo adsit prudens dubium num istud alteri iam confessus fuerit (n.631). Iam vero in his casibus probabilitas est pro et contra dispositiones poenitentis. Unde practicum discrimen inter utramque sententiam vix est (Genicot, 352). § 2. De officiis confessarii accessoriis ° l. Ante confessionem 470. Acquisitio qualitatum. Confessarius acquirere debet qualitates necessarias. Pro intellectu: a) Scientiam, qua possit solvere casus qui communiter occurrunt in loco ubi confessiones excipiun­ tur, ct de difficilioribus saltem prudenter dubitare. Ad scientiam conservandam et augendam, praescribitur omnibus sacerdotibus ne studia, praesertim sacra, intermit­ tant, ct collationes de re morali ; ncosacerdotibus saeculari­ bus examina per triennium, religiosis per quinquennium (c. 129-131.590). b) Prudentiam ad munia confessarii rite obeunda: l.° In interrogationibus faciendis (c.888 § 2). 2.” In iudicio feren­ do de moral itate ac gravitate obiectiva et subiectiva actionum. > Tr.R Haai, Pe orcaeiow, et rccuL p.332. ûfhcia; ante et intra confessionem, n .469-471 345 3.° In dolone excitando motivis accommodatis. 4.° In sugge­ rendis peccatorum remediis. 5.° In praebendis consiliis. 6.° In poenitentia imponenda. 7.° In absolutione danda, differenda, neganda. 8.° In excipiendis confessionibus puerorum ac mu­ lierum, praesertim circa materiam luxuriae. Prudentia naturalis quandoque est, at non sufficit; supernaturalis petenda est a Deo. Ad id iuvat : l.° Puritas intentionis. 2.° Do­ cilitas mentis praesertim in iunioribus, ut consilia doctiorum et ex­ pertorum postulent et sequantur. 3.® Circumspectio in considerandis circumstantiis et applicandis principiis. 4.° Praxis. Pro voluntate: Sanctitas. Status gratiae in confessario requiritur. iuxta probabilem sententiam, non committit tot peccata mortalia quot confessiones audit, sed quot sessiones seu se­ ries confessionum peragit in mortali (n.17). Praeterea oportet ut sit ornatus illis virtutibus quae ad rectum huius ministerii exercitium conferunt. Hae praecipuae sunt caritas, animarum zelus, patientia. Commendantur sacerdotibus preces ante receptionum con­ fessionum, indulgentiis ditatae ’. Resolves: l.° Graviter peccat: a) sacerdos qui certo conscius suae ignorantiae munus confessarii suscipit, quamvis approbatus sit ab Episcopo; dubitans dc propria scientia approbationi acquiescere potest; />) superior scienter approbans ignarum, nisi pro loco remo­ tiori et exiguo, ubi doctior non inveniatur; et qui serio dubitans de aptitudine ia » approbati, cum novo examini non subiicit (c,877 § 2); c) poenitens de industria eligens confcssarium ineptum. 2° In necessitate etiam indoctus potest cas audire; nam defec­ tus scientiae in confessario non obstat valori confessionis, et aliun­ de proximo succurrendum est ea ratione qua fieri possit. Necessi­ tas habetur in mortis periculo, ct quoties pocnitentes aliter diu de­ berent confessione carere. Hinc Ordinarius licite mittet confcssarios minus idoneos, ubi satis aptos habere nequit, v. gr., ad loca exigua et remota. 3“ Si casus difficilior occurrat, quem solvere nesciat, v. gr., de restitutione, poterit tamen pocnitentem absolvere, dummodo hic pro­ mittat peritiorem consulere, vel redire ad cumdem, postquam is li­ bros vel peritiores consuluerit. 4.’ Expedit ut confessarius post confessiones examinet utrum bene egerit necne, quid addere debuisset in interrogando, consulen­ do, etc.; ct in dubiis libros vel doctorcs consulat. ° 2. In confessione 471. Ut pater, debet benigne excipere pocnitentes, studiose eos iuvarc, ut peccata sincere ac libenter confitean1 Pocnit. Enchir, inthilg. n.753. 344 DE POENITENTIA lur, ct post accusationem animos addere ad melius agendum. Meminerit se esse ministrum misericordiae divinae (c.888 § i). Paterna caritas ct mansuetudo coniuncta sit cum paterna quadam gravitate, praesertim erga mulieres; ne transeat in affectum nimium et periculosum. Ne prohibeat coniessarius quominus poenitentes ad alium accedant; si quando id adverterit, ostendat sibi placere, ne­ que de hoc cos directe vel indirecte interroget. Si accedit poenitens qui confessarium suum ordinarium relinquere velit, ne facile id probet ; nam forte levitati poenitentis tribuendum sit; et confessarius relictus offendatur. Ne nimium tempus terat cum devotulis, sinendo eas col­ loquia otiosa aut ad confessionem non pertinentia miscere; frustra praeteritas culpas singillatim referre ; saepius in heb­ domada confiteri, etc. Haec enim confessario incommoda creant, existimationem sacramenti inter fideles minuunt, et impiis occasionem calumniandi praebent. Se attemperet poenitentiam conditioni ; nempe, indoli, ne­ cessitatibus, viribus spiritualibus. 472. Ut medicus, radices peccatorum investiget, con­ grua remedia praescribat, salutaria monita praebeat, relapsum praecaveat. Remedia generalia. 1.” Universale ac praecipuum est humilis ac frequens oratio cum fiducia. 2.’ Frequens propositi renovatio. 3." Cre­ bra confessio et communio. 4." Devotio erga SS Cor lesu, B. V. Ma­ riam et S. loseph. 5." Fuga malorum sociorum ac periculorum et occasionum. 6. Fiducia in Leum, etiam post relapsum. 7.° Volun­ taria poenitentia post lapsum. Remedia specialia contra peculiaria vitia et peccata videri possunt apud auctores de his ex professo agentes (Cappei.i.o, 520-531). Sed tamquam medicus non habet potestatem praecipiendi quidlibet honestum aut proficuum saluti vel perfectioni poenitentis. Hinc: 1. " Sub gravi tenetur absolvere poenitentem alioquin dispositum, qui vult sequi opinionem probabilem, licet oppo­ sita videatur confessario probabilior. 2. ” Curet ut poenitens clare percipiat quid tamquam stricta obligatio, quid tamquam merum consilium propona­ tur. Bene utique agit poenitentes capaces ad perfectiora sti­ mulando; sed hoc agat sicut Christus, ad modum suadentis, non imperantis (Mt 19,21). * Plura ex scientia psychologica et psychiatrica scitu digna OFFtciUM MEUici ac HQCTOK1S. x 471-473 345 a perito confessario ignorari non debent; caute tamen his utendum. 473. Ut doctor debet poenitentes docere scitu neces­ saria, eosque monere. Obligatio docendi. I i muneris tenetur docere poeniten­ tes necessaria ad sacramentum hic et nunc rite suscipiendum, nisi hoc possit differri: 1." veritates de necessitate medii; 2." dispositiones necessarias ad sacramentum cum fructu sus­ cipiendum. Necessaria necessitate praecepti, vel quae cognoscenda sunt ut poenitens cum materiali integritate ac rectitudine con­ fiteatur, possunt differri ; et sic potest poenitens absolvi, dum­ modo de ignorantia forte culpabili doleat et proponat illa, data oportunitate, addiscere. Quae ad sacramenti administrationem non omnino requi­ runtur, confessarius non tenetur vi muneris docere; fortas­ se tenebitur, sicut quivis, c.r caritate; et laudabile est pro adiunctis ut omnem utilem instructionem praebeat. Obligatio monendi. 1. Monendus est qui r.r conscientia erronea putat esse peccatum, quod non est; aut grave, quod est leve. ! laec enim poenitenti valde nocet. Plures tamen poenitentes se accusant de iis quae sciunt non esse peccata, v gr., de non audita missa ob infirmitatem. Qui inutiliter monerentur; sed si utiliter ac prudenter moneri possunt, fiat mo­ nitio. 2. Oui versatur in ignorantia vincibili et culpabili, mo­ nendus est, quia indispositus. Nempe, si poenitens dubitet de aliqua re speciali, ut de liceitate talis contractus; vel si circa graves obligationes ita se gerat, ut non possit non advertere saltem in confuso gravem suae incuriae reatum, v. gr., circa obligationem educandi christiane filios. Caveat tamen confessarius ne. dum ignorantiam culpabilem ex­ plorat, malam fidem inferat pocnitenti. quam non habebat; quare interroget solum in communi et quasi aliud agens, num habeat re­ morsum conscientiae circa aliquam obligationem gravem. 3. /n ignorantia invincibili, v. gr., si poenitens bona fide possidet rem alienam, aut versatur in matrimonio nullo, mo­ nendus est: a) si fructus speretur, et ex monitione non ti­ meantur mala maiora quam ipsum peccatum materiale. Secus taceatur. Nam c duobus malis minus permittendum est, ut vitetur maius, Etsi speretur fructus, licebit tacere, si praevi- 346 DE POENITENTIA deatur tertio grave damnum temporale, v. gr. filiis ex disolutione matrimonii nulli (Lugo, d.22 n.27). b) Etiam quando fructus non speratur, monendus est si e silentio confessarii. praesertim ex absolutione data, se­ queretur damnum commune. Hinc regulariter monendi sunt qui habent administrationem civilem vel ecclesiasticam, quan­ do graviter suo muneri desunt ; nam raro erit ignorantia in­ vincibilis, et plerumque scandalum aderit. Si haec non sint, poterit confessarius monitionem omittere, quae praevideatur non profutura aut maiora mala allatura. Caveat semper ne poenitens existimet confessarium tacentem et absolventem consentire. c) Si poenitens interroget, plerumque docendus ac mo­ nendus est. Nam incipit esse in ignorantia vincibili ; et sic silentium confessarii censeretur erroris approbatio. Sed non est neccsse respondere nisi quod praecise interrogatur. Sic si quis simplici voto castitatis obstrictus interroget num eius ma­ trimonium fuerit nullum; poterit confessarius respondere: fuit validum, tacendo de obligatione non petendi debitum (S. Au?., 616). rf) Si dubitatur utrum monitio profutura sit necne, com­ paretur utilitas et damnum ; gradus timoris et spei ; et eliga­ tur quod praeponderet. Non tamen est gravis obligatio se­ quendi alterutram partem, nisi monitio vel silentium videatur notabiliter plus conducere ad bonum poenitentis vel publicum. In dubio quid praeponderet, praestat monitionem omittere, quia peccata formalia magis vitanda sunt quam materialia; et quia monitio forte suppleri possit alio tempore. " 3. Post confessionem 474. Correctio defectuum. fectus commissos corrigere. Confessarius tenetur de­ 1) Circa valorem sacramenti, v. gr., si non absolvit, vel absolutio fuit nulla, a) Defectus culpabilis reparandus est etiam cum gravi incommodo, si aliter poenitens grave dam­ num passurus sit, v. gr., moribundus ; non autem, si id non timeatur, ut si poenitens alii confcssario denuo confessus est, aut censetur brevi confessurus, b) Defectus inculpabilis re­ parari non debet cum gravi incommodo, v. gr., infamiae sacerdotis, nisi poenitens in periculo mortis sit in peccato mor­ tali. Si nullitas procedit cx defectu confessarii, ipse non peti- CORRECTIO DEFECTUUM n.473-47 I 347 ta licentia poenitentis, potest defectum corrigere, tunc enim sigillum non periclitatur; si ex defectu poenitentis, licentia petenda est. Non licet iterum absolvere, nisi praemissa con­ fessione, si prudenter timeatur novum peccatum grave a poe­ nitente fuisse commissum. Non opus est defectum corrigere, si damnum non fuit, aut ab alio prudenter putetur iam reparatum, ut si poenitens ab­ solutus ab alio fuerit. 2) Circa integritatem. Defectus culpabilis vel incul­ pabilis: a) positive commissus, v. gr., dicendo non esse accu­ sandum numerum et speciem peccatorum reparandus est in confessione; probabilius etiam extra confessionem, si possit sine gravi incommodo, obtenta poenitentis licentia (Bali.ERIXI, 851). Practice, nisi sit damnum tertii, confessarius non tenebitur defectum reparare extra confessionem, quia ab alio confcssario reparabitur, quaerente speciem et numerum ; et quia plerumque incommodum aderit. b) Negative commissus, v. gr., non interrogando de nu­ mero ct specie peccatorum, non nisi in alia confessione re­ parari debet, si possit sine gravi incommodo. Nam obligatio procurandi integritatem per se et directe afficit poenitentem, solum indirecte confessarium, idque in confessione tamquam ministrum. 3) i Circa obligationes poenitentis cum damno eius­ dem vel tertii: Defectus cx iustitia reparari debet, etiam cum gravi in­ commodo, si confessarius poenitentem culpabiliter et positive in errorem induxit, quia fuit causa erroris iniusta et efficax. Ex caritate saltem, non cum incommodo gravi, si inculpa­ biliter, et officium confessarii finitum est; officio nondum finito, ex iustitia, si damnum sit contra poenitentem ; proba­ biliter cx sola caritate si damnum sit contra tertium. Solum cx caritate, si confessarius mere negative se ha­ buit. Resolves: Tenetur ad restitutionem erga poenitentem; a) si cum gravi culpa cum obligavit ad restitutionem ad quam non tenebatur; b) si inculpabiliter cum obligavit, ct errorem in eadem confessione detectum non correxit. Probabiliter non tenetur cx iustitia, si erro­ rem post confessionem detexit. Erga tertium, si cum gravi culpa poenitentem deobligavit a fa­ cienda restitutione debita. Erga nullum, si mere omisit monitionem dc restitutione facienda. Tenetur pariter ad pravum consilium retractandum, v. gr., 348 DE POENITENTIA si poenitentcni immerito exemit ab obligatione vitandi occa­ sionem peccati. 4) Circa alias obligationes sine damno gravi poeni· tentis aut tertii, ut si povnilcntvm immerito exemit ab obli­ gatione ieiunandi, defectus per se reparare debet; quia confessarius tenetur vitare ne causa violandae legis a se posita persistat ; at practice facile erit causa excusans, maxime si confcssarius non fuit graviter culpabilis. Tent pus reparandi. Si poenitens iam discessit, sed praevidetur brevi rediturus, sufficit cum exspectare, ct in confessione defectum reparare. Secus defectus reparari ne­ quit, nisi obtenta pocnitentis licentia; nisi forte agatur de supplenda absolutione omissa ex oblivione. zl R T 1 C U Λ U S X Di; .MODO \GENDI ERGA DIVERSOS POE.XITEXTES Summanum: I. Con *uctuΕ POENITENTIA Revelatio complicis alteri, mediante confessario, passim fieri pot­ est praebendo huic chartulam clausam in qua continetur res denun­ tianda ct nomen complicis, quae a confessario tradatur ei cui de iure competit. Summarium: S. Poena. 1, § 3. Absolutio complicis Lex.—2. Obiectum.—3. Subiectum.—4. Absolutio nulla.— Berardi, De sollicitatione ct absolutione complicis (Faventiae 1907); Chré­ tien', De delictis a confessario vitandis (Parisiis 1929); De Smet, De absolu­ tione complicis ed. 2.· (Brugis 1921). 502. Absolutio complicis in peccato turpi invalida est. praeter quam in mortis periculo; in periculo mortis extra ca­ sum necessitatis est ex parte confessarii illicita, iuxta Con­ stitutiones Apostolicas, et nominatim Const. Benedicti XIV Sacramentum Poenitentiae 1 iun. 1741 (c.884). Complicitas est patratio cum alio eiusdem peccati. Re­ quiritur: a) Formalis, i. e. cum consensu externo manifesta­ to ex utraque parte in idem peccatum; consentire externe re­ gulariter censetur qui externe non resistit ; b) immediata in ipso actu turpi: non sufficit probabiliter alia cooperatio ad peccatum turpe alterius cum tertio, ut si sacerdos suo poenitenti Fabio mandaverit litteras amatorias Domitillae defer-' re1. Haec enim cooperatio Fabii erit forte peccatum contra iustitiam vel caritatem: sed qua talis, non est contra castita­ tem. Sed verba quibus cooperatio petitur et promittitur ple­ rumque erunt graviter et mutuo inhonesta. Obiectum est quodvis peccatum contra sextum, ex utra­ que parte certum, externum, grave, ratione actus tum inter­ ni tum externi. Crave peccatum ratione actus externi est actus de se li­ bidinosus, i. e. qui natura sua tendat ad veneream commotio­ nem excitandam, positus sine causa proportionata, ut tactus in partibus inhonestis ; vel actus in se non libidinosus sed po­ situs cum intentione manifestata excitandi illam commotio­ nem. et ut medium ad provocandum illam delectationem Ve­ neream. ut tactus in partibus honestis positus cum ea prava intentione manifestata, quam sequatur delectatio venerea (Cap­ pello, 417). Resolves: Unde per se non sufficit, v. gr., manus apprehensio, licet interno animo gravis evadat Turpiloquium, in lege compre­ henditur’; s» I facile casus non incurritur, quia dubium erit num * » Cappello. 417: Amor Ruiral, Derecho penal ΤΠ.201. SO 28 mati 1873 AbsoiAJïio com i i.icis, n.501-503 375 ex utraquc parte grave peccatum sit. Si qua regula est discretionis, haec: si colloquia sunt omnino obscena, nec motivum apparet ca ha­ bendi. Sublectum, quaevis persona, femina vel vir, puber vel impuber, etiam persona cum qua sacerdos ante sacerdotium peccavit (Poenit. 22 maii 1879). Contradicit tamen Ballerini, 416; quia plerumque deficit finis legis, quae supponit huiusmodi confessionem esse occassionem ruinae spiritualis poenitentibus; insuper plerumque moraliter certum erit illud pec­ catum iam ab alio fuisse absolutum. Unde videtur posse re­ curri ad epikeiam in casu rarissimo in quo nullus abusus es: sacramenti (Genicot, 335). 503. Absolutio. Extra periculum mortis invalida ; sal­ tem probabiliter quoad solum peccatum complicitatis'. nam a) “sublata... jurisdictione ad personam ab huiusmodi culpa absolvendam”, ait Βενέγι. XIV. ά) Poen. 15 maii 1877 de­ claravit: “Privationem iurisdictionis... esse in ordine ad ip­ sum peccatum turpe, in quo idem confessarius complex fuit.” c) Privatio iurisdictionis, cum sit odiosa, restringenda est ad solum peccatum complicitatis, nisi aliud certo constet. Opinio contraria, quae privationem iurisdictionis extendit ad om­ nia peccata poenitentis complicis, nititur his textibus: a) BenEd. XIV. Const. Sacramentum Poenitentiae, qua declaratur ablata iurisdictio “ad confessionem personae complicis excipiendam" (§ 4,5) ; dicitur sacerdos respectu complicis quasi confessarius non approbatus (§ 5); jurisdictione carere “in huiusmodi peccati ct poenitentis genere" (§ 5) ; b) Const. Inter praeteritos, Bcned. XIV, 3 dec. 1749, § 58: “Quem­ cumque confessarium omni auctoritate ct iurisdictione absolvendi personam complicem in peccato turpi ac inhonesto... privavimus"; c) SO 20 fob. 1867: “Sacerdoti cuilibet omnis facultas ct iurisdictio ad sacramentalcs confessiones personae complicis... excipiendas adi­ mitur; d) c.884: “Absolutio complicis in peccato turpi invalida est." In his textibus, aiunt, privatio iurisdictionis statuitur quoad ip­ sam personam complicem. Prima sententia vere probabilis est et tuta. Quare si poe­ nitens bona fide confiteatur sacerdoti complici, sive pecca­ tum complicitatis accuset sive taceat, alia peccata directe re­ mittuntur, peccatum complicitatis indirecte; ita ut maneat obligatio hoc solum alii confessario confitendi. Integritas confessionis vetat ne poenitens sacerdoti complici con­ fiteatur reliqua peccata, omisso peccato complicitatis quod ille re­ mittere nequit, nisi gravis causa excuset ab integritate. Quare si poenitens in necessitate communicandi vel celebrandi non habeat alium confessarium, posset confiteri sacerdoti complici alia pecca­ ta, rcticito peccato complicitatis. Sed practice melius est ut omittat 376 DE POENtTKNTÎA confessionem, et elicito actu perfectae contritionis, communicet aut celebret. Nulla est absolutio peccati complicitatis, etsi bona fide a sacerdote complice detur, v. gr., quia ignorabat se carere iuris­ dictione in illud, vel quia non animadvertit poenitentem esse suum complicem. Contraria sententia non videtur hodie so­ lide probabilis, quia argumenta quibus nitebatur nunc nihil valent. Nam haec privatio iurisdictionis non est poena, a qua excuset ignorantia. Agitur de lege irritante vel inhabilitante, a qua nulla ignorantia excusat (c.l6 § 1). Privatio iurisdictionis circa peccatum complicitatis, saltem probabiliter, non est perpetua, sed tantum donec illud pecca­ tum fuerit directe remissum ab alio confessario. Nam si iam fuit directe remissum ab alio, deinde non est materia neces­ saria, sed libera, confessionis; idcoque de eo iudicandum est sicut de reservatis ab alio directe absolutis3. Quare post re­ missum directe ab alio confessario potest accusari apud sacer­ dotem complicem, ab coque absolvi. Sed practice melius est ut illud, etsi iam ab alio directe remissum, numquam com­ plici confiteatur (Noldin, 371). Imo S. Poenitentiaria quan­ do dat facultatem absolvendi ab excommunicatione sacerdo­ tem qui suum complicem absolvit, praecipere solet ut hic abs­ tineat ab audiendis confessionibus personae complicis, quan­ tum sine scandalo id possit 29 feb. 1904. Cappello, 419, ha­ bet tamquam longe probabiliorem sententiam quae tenet pri­ vationem iurisdictionis esse perpetuam ex c.884, qui absolute et sine restrictione loquitur, sed nostram agnoscit practice tu­ tam ex c.l5.209. In periculo mortis absolutio peccati complicitatis valet, sed non licet ex parte confessarii, nisi in casu necessitatis. Hi casus c.2367 § 1, indicantur: 1) si nullus alius sacerdos, etiam non approbatus, adest vel vocari potest ; 2) si adest, sed audire confessionem recuset; 3) si alius vocari nequit sine periculo scandali vel infamiae sacerdotis complicis; sed hic sub gravi procurare tenetur ut locus alii sacerdoti pateat, v. gr., discedendo sub aliquo praetextu (Ben. XIV); 4) si mo­ ribundus recuset alii confiteri. Epikcia admittitur in adiunctis extraordinariis, ut in locis mis­ sionum. ubi alius sacerdos praeter complicem non invenitur, nec spes est ut inveniatur; tunc sacerdos licite absolveret peccatum compbcitatis, etiam directe, extra mortis periculum quoque. • D’A.hxipalk, 111,324 not.37; Gemcot, 33S, · X. absolutio complicis. n.503-504 377 504. Poena (c.2367). Incidit in excommunicationem latae sententiae S. Sedi specialissime reservatam : α) Absol­ vens vel fingens absolvere peccatum complicitatis accusatum; b) vel complicem qui hoc peccatum nondum directe remis­ sum tacet; sed ita se gerit, quia ad id a complice confessa­ rio, sive directe sive indirecte, inductus est. Fingit, qui ita se gerit, ut poenitens se credat a peccato absolutum ; non si praemonitum sola benedictione dimittat, etsi adstantes in errorem inducantur. Directe inducit ad tacendum peccatum, qui poenitentem positive et explicite praemonet de illo tacendo, quia confes­ sarius illud scit et declaratio inutilis foret ; indirecte, qui poenitenti suadere conatur actionem illam turpem commissam non esse peccatum, vel non grave ; unde poenitens concludit sc posse illud tacere, et tacet4. Alia inductio indirecta ad tacendum peccatum compli­ citatis censetur quoque, et censura incurritur, si confessarius ante actum turpem cum poenitente patrandum huic persua­ det talem actum non esse peccatum vel non grave ; unde poe­ nitens bona fide illud reticet in confessione apud ipsum se­ ductorem peracta, qui poenitentem absolvit vel absolvere fin­ git 3. Est declaratio extensiva c.2367 § 2. a SO facta, facto verbo cum Sanctissimo. Nullum auctorem novi praeter Ahrendt®, qui ante hanc declarationem talem doctrinam pro­ poneret ut probabilem. Et certe difficile intelligitur; nam si poenitens in illo actu formaliter non peccavit ex persuasione a confessario incussa, decst peccatum complicitatis et abso­ lutio complicis formalis. Quid prohibitionis ct delicti ac poenae implicat haec de­ claratio ? a) Certe non censebitur prohibitum tali sacerdoti un­ quam amplius absolvere suum complicem materialem, etsi hic iam ab alio absolutus fuerit ; licet actum illum turpem in praecedentibus confessionibus tacuerit, quem non reputabit peccatum. Nam id neque dc vero complici formali prohibe­ tur, postquam a peccato complicitatis fuit absolutus ab alio. Z>) Td solum putarem vetitum, ne talis sacerdos suum complicem materialem absolvat in prima confessione quam hic post illum actum peragat. Si tunc confessarius eum ab­ * Poenit. 19 feb 1896: ASS 28,444. ’ SO 16 nov. 1934: AAS 26.634. * In /wj Pontificium (1923) p.22. 378 uE poenitentia solvat vel absolvere fingat, delictum committit et poenam in­ currit. c) Talis absolutio valida est, siquidem poenitens bona fide suo complici confiteatur alia peccata, non actum turpem quem non reputavit peccatum ; nam etiam in casu verae et formalis complicitatis confessarius iurisdictionem conservat in omnia peccata poenitentis, excepto peccato complicitatis7. 505. Resolves: Excommunicationem non contrahit: 1.® Qui audit confessionem sui complicis, sed cum non absolvit a peccato complicitatis nec fingit absolvere. 2. ® Qui absolvit ex inadvertentia aut in quadam mentis perple­ xitate. 3. ° Qui absolvit dubitans num poenitens sit proprius complex, num peccatum complicitatis iam ab alio sacerdote sit directe remis­ sum; sed in his casibus tenetur prudenter investigare, v. gr., inter­ rogando quo tempore peccavit, a quo tempore confessus sit. 4. ® Qui absolvit complicem a quo neque in actu peccati, ncc postea confessarius agnitus est ut complex. Nam non tenetur se dif­ famare; at censuram incurrit, si in actu peccati non fuit cognitus ut complex, v. gr., quia larvatus peccavit, sed utique postea. 5. ® Qui absolvit merito dubitans num poenitens graviter pecca­ verit, etiam quoad opus externum, v. gr., turpiloquio. 6. ® Qui poenitentem dimittit cum sola benedictione, hac de re eum monendo. Tunc enim non fingit absolutionem quoad ipsum poenitentem, quem non fallit; quamvis alii inducantur in errorem. 7. ® Qui poenitentem absolvit a ceteris peccatis, eum monendo, ut peccatum complicitatis confiteatur alii confessario, quia a sc non potest absolvi. Sed, ut supra dixi, id non debet fieri, quia integri­ tate confessionis vetatur; nisi sit causa gravis ab integritate excu­ sans; ct tunc melius est ut omittatur confessio et absolutio, emisso actu perfectae contritionis. * 8. ® Qui ex ignorantia sive inculpabili sive culpabili, modo non sit crassa ct supina, absolvit a peccato complicitatis, v. gr., putando solum peccatum consummatum fornicationis non posse absolvi a sacerdote complice Ut autem ignorantia sit culpabilis, requiritur quod in mentem venerit obligatio inquirendi vel discendi rem, et cognita hac obligatione, neglecta fuerit cura inquirendi vel discendi. 506. Absolutio censurae. In periculo mortis ct in casu urgenti, de quo c.2252 et 2254, dari potest a quovis con­ fessario cum onere recurrendi, ut ibidim statuitur; ct quam­ vis intra mensem sit impossibilis recursus, tamen dc sc sacer­ dotem complicem manet obligatio postea recurrendi. S. Poenitentiaria in casu recursus solet mandare: d) ut sacerdos qui absolvit complicem non audiat amplius eiusdem confessiones. Id autem non sub poena nullitatis imponitur; /.’) ut si poenitens ad suum confessionale redeat, ei manifestet obligationem confitendi alii peccatum complicitatis; c) si eumT Pocntt. 16 mati 1877: ASS 28,441; vid Ret.athw, Cojoj 111,171, SOLLICITATIO. N 504-508 379 deni complicem ter absolvit vel plurcs semel, ut, quam pri­ mum fieri possit, officium confessarii dimittat; i. c. non ul­ tra tres menses, si est simplex confessarius; non ultra sex, si parochus; cT) varias poenitentias. Si sacerdos nequeat officium confessarii dimittere, petat a Poenitentiaria dispensationem ab iniuncto onere. Tempus illud dimittendi solet prorogari ad sex menses vel ad annum ; ac tandem, si sacerdos non fuerit relapsus, solet permitti ut munus confessarii retineat. § 1. Sollicitatio in confessione Summarium: 1. Historia disciplinae.—2. Obligatio denuntiandi.—3. Subicctuin activum, seu quis debeat denuntiare.—4. Subtectum passivum, seu denuntian­ dum.—S. Obicctum scu crimen.—6. Modus denuntiandi.- 7. Causae excusantes a denuntiatione.—8. Obligatio monendi dc obligatione.—9. Denuntiatio calumnio­ si,—10. Poenae.—11. Praxis confessarii.—12. Crimen pessimum. S. AlTONSUS, Dc confess, sollicitant. 14.691; Βλι.ι.εχιμ-Palmieri, HI De solli itat. V, append. n.708 ss; CnitETiEx, Dc delictis a confessario vitandis; De Smet, De absolutonc complicis ct dc sollicitatione; Bkkarui, Dc sollicitatione (opera minora) (Faventiae l‘>05). 507. Historia.—Disciplina haec inchoata fuit a Pio IV. Const. Cunt sicut, 16 apr. 1561. Alia addidit Greg. XV, Const. Universi, 30 aug. 1622. SO 11 feb. 1661 inulta dubia declaravit. Bened. XIV, Const. Sacrament uni poenitentiae, disciplinam hodiernam fere sta­ tuit S. Officium plurcs instructiones dedit. Lex etiam Ecclesiam Orientalem afficit, non vi Codicis (c.l); sed legislationis praeceden­ tis, quam circa Orientales Codex vigentem reliquit (SO 25 apr. 1866: Coll. PF 1282), Bened. XIV, Const. Etsi pastoralis, 26 maii 1742; CPF Instr. 26 aug. 1775 (Coli. 509). 508. Obligatio denuntiandi (c.90-1). Ad normam constitutio­ num apostolicarum, et nominatim constitutionis Benedicti XIV, Sa­ cramentum poenitentiae, 1 i un. 1741, debet poenitens sacerdotem reum delicti sollicitationis in confessione, intra mensem denuntiare loci Ordinario vel S. Officio; ct confessarius debet, graviter onerata eius conscientia, dc hoc onere poenitentem monere. Gregorius XV statuit: "Omnes et singuli sacerdotes, tam saecu« lares quam... regulares... quae personas, quaecumque illae sint, ad inhonesta, sive inter se sive cum aliis quomodolibct perpetranda, in actu sacramentalis confessionis, sive ante vel post immediate, sive occasione vel praetextu confessionis huiusmodi, etiam ipsa confes­ sione non secuta; sive extra occasionem confessionis in confcssionario, aut in loco quocumque, ubi confessiones sacramcntales audian­ tur scii ad confessionem audiendam electo, simulantes ibidem con­ fessiones audire, sollicitare vel provocare lentaverint; aut cum iis illicitos sermones scu tractatus habuerint, in Officio S. Inquisitio­ nis severissime, ut infra, puniantur... Mandantes omnibus confessariis ut suos poenitentes, quos noverint fuisse ab aliis, ut supra sollicitatos moneant dc obligatione ili nuntiandi sollicitantes, scu, ut praefertur, tractantes, Inquisitoribus seu locorum Ordinariis", 380 DE POENITENTIA Bened. XIV accuratius loquitur: “Ad inhonesta et turpia solli­ citare vel provocare, sive verbis, sive signis, sive nutibus, sive tactu, sive per scripturam aut tunc aut postea legendam...” Obligatio denuntiandi iuxta has determinationes statuitur iure’ ecclesiastico; et non est imponenda nisi de ea certo con­ stet ; et poenae non contrahuntur, nisi hoc ius ecclesiasticum violetur. Poterit adesse iure naturali obligatio denuntiandi ex caritate, ad aver tum grave damnum ex abusu sacramenti oriturum, quamvis quaedam ex determinationibus non veri licen­ tur (c.1935 § 2). Quandoque, etsi denuntiatio non sit obliga­ toria nec imponenda, forte consulenda erit. 509. Quis debet denuntiare, a) Ex lege ecclesiastica persona sollicitata etiam impuber, sola. Quamvis alius iam denuntiaverit, aut sollicitationi non consenserit. b) Quivis alius potest delictum denuntiare, ad satisfac­ tionem vel reparationem damni petendam vel scandalum re­ sarciendum. c) Iure naturali quivis qui delictum certo noverit, tene­ tur denuntiare, si id postulet periculum fidei vel religionis vel imminens damnum publicum (c.1935). Hic tamen non obligatur sub poenis sub quibus tenetur denuntiare persona sollicitata. Resolves: Non tenetur denuntiare sc ipsum ipse confessarius sollicitans (SO 17 nov. 1626). Si tamen sponte et sincere se denun­ tiet, mitius tractabitur. 510. Subiectum denuntiandum. a) Omnis ct solus sacerdos, qua confessarius, etsi iurisdictione carens, sollici­ tans; etsi iam a longo tempore sollicitaverit et eius crimen maneat occultum ; etsi in longinquam regionem abierit quam­ vis poenitens malitiam peccati non adverterit et sollicitationi non consenserit, b) Etiam confessarius consentiens et con­ sensum exterius manifestans sollicitationi a poenitente factae, etsi exsecutio turpis actionis differatur; quamvis confessa­ rius in actu turpi partem passivam gerat. De Episcopo non constat ex iure ecclesiastico; stylo S. Officii idem consen­ taneum est ; iure naturali facilius denuntiari debet. Resolves: Non debet denuntiari sacerdos mandans vel suadens vel consulens confessario sollicitationem; neque sacerdos interpres in confessione adhibitus *. 511. Crimen denuntiandum est sollicitatio, seu direc­ ta inductio: turpis, gravis, cum confessione connexa, certa. Vehmfx lSi:h, TJt. yfof 111,603: SO II fcb. 1661 ad 6 et 7, __________ sollicitatio. x.508-511 38 i Turpis i. e. ad peccatum contra sextum; sive perso­ na sollicitata sit vir, sive femina, puber aut impuber; —ad peccandum cum confessario vel solitarie vel cum tertio; — sive confessarius immediate poenitentem sollicitet, sive mediante poenitente sollicitet alium. b) Gravis: actus leviter peccaminosi in genere luxuriae, vel sollicitatio ad hos actus, per se non sunt denuntiandi, nisi ex adiunctis colligatur certo prava intentio progrediendi aut sollicitandi ad gravia (SO 20 feb. 1867). Haec autem inten­ tio praesumitur, si confessarius notus sit vir ad libidinem pronus; si tactus sint pressi vel saepius repetiti; si postea se­ cutum est peccatum grave, etc. Requiritur quod confessarius graviter peccaverit obice li­ ve et subicctive (S. Au?., 683). Obiechve, seu ratione actus qui de se est libidinosus aut ad libidinem provocans aut ex se vel ex adiunctis affectum libidinosum vel pravam intentionem demonstrat ; subiective, seu ratione conscientiae confessarii, scilicet quod non fuerit causa gravis illum actum ponendi ; aut quod sacerdos con­ scientiam peccati gravis habuerit. Ceterum posito actu objecti­ ve gravi, praesumitur in confessario conscientia peccati gra­ vis; et denuntiandus est, nisi contrarium constet. c) Cum confession,e connexa, ut mox explicabimus. Non ergo attingitur hac lege sollicitatio commissa in administrationc alius sacramenti. d) Certa, ita ut constet certo: et de turpitudine, et dc gravitate et de relatione ad confessionem. Sollicitationis modi praecipui: 1.” Per verba aut signa, quae ex sc vel ex adiunc­ tis turpem affectum indicant, et ad turpem affectum provo­ cant. 2.° Per facta eodem modo. 3.° Per scripturam, tunc vel postea legendam. 4.® Per sermones vel colloquia; per tracta­ tus seu consilia, deliberationes, pactiones de re turpi tunc vel postea facienda. Reçoives : 1." Sollicitationem ordinarie continent haec verbis: Tecum contraherem matrimonium, si rioii essem sacerdos. Hisce tuis l>cccalis (turpibus') valde commoveor, ob affectum quo te amo. Haec: Te ex toto corde diligo, possunt habere sensum indifferentem aut turpem; praesumuntur continere sollicitationem, si constet confes­ suri um extra confessionem fovere erga personam illam turpem amo­ rem. 2.” Si confessarius poenitenti dicat : Exspecta me domi, vel eam interroget; Ubi habitas; vel si illam invitet: Ueui sola in domum meam; verba haec sollicitationem continent, si prudenter putari potest nullam causam esse ad haec dicenda, nisi inhonestam. if g) 382 DE POENITENTIA °3. Confessarius laudans in confessione de pulchritudine puel­ lam, ostendere potest vel intentionem rectam, ut vitet quaedam pe­ ricula; vel levitatem et imprudentiam reprehensibilem; vel intentio­ nem libidinosam, quo in casu denuntiandus est. 512. Sollicitationis adiuncta: l.° In actu sacrant en talis confessionis, i. e. ab incepta confessione usque ad absolutio­ nem, quamvis hacc negetur. Etiam cum sollicitatio incipit in confessione et perficienda est postea, ut si confessarius tra­ dat poenitenti in confessione epistolam postea legendam, qua eam ad libidinem provocat (prop. 6 ab Alex. VIII damnata, 24 sep. 1665). ° 2. Immediate ante vel immediate post sollicitati confes­ sionem, i. e. nulla interposita actione, quae ut medium ad sol­ licitationem non referatur; v. gr., cum poenitens iam ad pe­ des confessarii genibus flexis prostat; non, si mere est in­ ter circumstantes confessionale. 3? Occasione confessionis, i. e. quando confessarius in­ vitat poenitentem ad veram confessionem hic et nunc facien­ dam ; vel poenitens ad eam accedit, et hac opportunitate ac­ cessus poenitentis utitur confessarius ad sollicitandum, quamvis confessio non fuerit secuta; ut si poenitentem confessarius ducat ad locum confessionis ibique sollicitet, non secuta con fessione. Non si poenitenti ignaro schedulam tradat alii ferendam, qua hic sollicitatur. Nec probabiliter qui abutitur notitia con­ fessionis, v. gr. fragilitate poenitentis, ad eum postea solli­ citandum. 4.° Praetextu confessionis, falsa allegatione seu colore aut apparentia a confessario data; ut si puerum vocet ad suum cubiculum quasi ad confessionem, sed reapse non con­ fessionem intendat, et ibi statim sollicitet. Vel si sacerdos accedens ad infirmam dicat circumstantibus: recedite, nant eius confessionem, audiam; cum hoc falsum sit. et receden­ tibus omnibus, aegrotam sollicitat. Sic plures : sed, iuxta alios, praetextus adducendus est a confessario ad decipiendum poe­ nitentem, non alios; imo nec sufficit praetextus confictus ab utroque ex condicto, ut alios fallerent2. 5.° Extra occasionem confessionis, in confessionali vel in alio loco ad audiendas confessiones destinato aut electo cum simulatione audiendi ibidem confessionem Simulatio est figura sine re. In confessionali vel loco confessionibus desti­ nato simulatio habetur, si confessarius et poenitens ibi ver> D’Annibale, In Const* “Apostohcac Stdts" η.181; Summula 111,363 not. 19. SOLLICITATIO. N-.Sl 1-514 383 sentur, sicut fieri solet in confessione3; in alio loco electo positiva fictio requiritur; ut applicatio aurium, benedictio, etc. Testes actu praesentes non requiruntur, sat est ut adesse pos­ sint. Resolves: l.° Denuntiandus est confessarius qui in confessio­ ne tradit pocnitenti epistolam postea legendam, qua illum ad libi­ dinem provocat4. Nam sollicitatio sic inchoatur in confessione. Non autem habetur sollicitatio denuntianda, si poenitenti ignaro commit­ tit epistolam ut eam tradat tertio, in qua hunc tertium ad turpia sollicitat; nam poenitens non est complex, ct tertius non est poeni­ tens. Denuntiandus, qui pocnitenti in confessione dicit: Exspecta vic paulisper, ct post breve tempus venit ct sollicitat; nisi iusserit eum exspectare ad aliud negotium ; et inter negotii tractationem eum sol­ licitaverit. Denuntiandus, qui mulierem sollicitat, dum haec post confessio­ nem manus confessarii deosculatur. Qui eam ad sacristiam statim ducit ibique sollicitat. 2. Non est denuntiandus: qui sollicitat postquam confessarius vel poenitens ad alia divertit, v. gr., si priorem poenitentem solli­ citat postquam audivit confessionem alius; vel postquam poenitens iam genuflexit in alia ecclesiae parte. 3. ® Nec denuntiandus, qui poenitentem sollicitat extra locum confessionis, cum hic rogat sacerdotem ut die sequenti confessionem audiat; vel vespere, si id petit mane. Tunc enim sollicitatio non fit occasione confessionis tunc faciendae, sed occasione petitionis. 4. * Nec qui agnoscens in confessione fragillitatcm poenitentis, eum post tempus sollicitat ; quia haec sollicitatio evenit, non occa­ sione confessionis, sed occasione notitiae habitae ex confessione. Sic plures, alia tamen est praxis S. Poenitentiariac. 513. Cui facienda est denuntiatio. Ordinario loci in quo sollicitatio facta est; vel in quo versatur poenitens (non tamen Vicario Generali, nisi de Episcopi mandato); etsi alibi evenerit sollicitatio ; si id fieri nequeat, fiat Ordinario solli­ citantis. Etsi agatur dc religioso exempto. Fieri potest S. Of­ ficio. Non superiori regulari, qui in causis SO se immiscere nequit (c.501 § 2) ; potest tamen provisiones quasdam admi­ nistrativas decernere, ut reum corrigere, alio transferre, a sa­ cro ministerio removere. 514. Modus denuntiandi. Denuntiatio regulariter a persona sollicitata per se ipsum facienda est; ct quidem ore, personaliter. Sed si gravissimis difficultatibus impediatur quominus hoc ipsa perficere possit, tunc vel per epistolam vel per aliam personam sibi bene visam suum adeat Ordina’ 4 SO 11 feb. 1661 ad 15. Prop. 6 ab Alex, VII damnata, 24 sept. 1665, 384 HE POENITENTIA riuin vel S. Officium aut S. Poenitentiariani> expositis om­ nibus circumstantiis (SO Instr. 9 iun. 1922 n.19). In illa epis­ tola vel per illam personam significet persona sollicitata se ha­ bere faciendam denuntiationem cuiusdam confessarii (reticito nomine huius), simul rogans Episcopum ut velit sacerdotem designare qui denuntiationem recipiat, siquidem ipsa ab ad­ eundo personaliter Episcopo impeditur (SO 20 teb. 1866 n.6.7). Has litteras inchoativas denuntiationis mittat sub dupli­ ci involucro (sobre). In interno clauso inscribat : Excmo. ac Rvdmo. D. Episcopo: de secreto S. Officii. Si gravis omnino ac prorsus extraordinaria causa urgeat, denuntiatio fieri poterit etiam per relationem a denuntiante scriptam, dummodo coram loci Ordinario eiusve delegato ac notario, si adsit, iurciurando postea confirmetur et subsigne­ tur. Idem dicendum est de denuntiatione informi, v. gr. per epistolam vel oretenus extraiudicialiter facta (Instr, n.26). Denuntiationes anonymae generat im spernendae sunt, nisi in iis adiunctis et iis elementis munitae quae denuntiationem forte probabilem reddant (c.l924 § 2). Denuntians non tenetur manifestare se prius sollicitasse confessarium ; non interrogetur an sollicitationi consenserit, imo expresse moneatur se non teneri ad consensum forte prae­ stitum manifestandum: si manifestet, nequit in actis notari i SO 20 feb. 1866 n.6.7). luramentum de veritate dicenda praestabit, et in fine dc secreto servando. Denuntiatio recipitur ab Ordinario loci (non a Vicario Ge­ nerali, sine speciali Episcopi mandato), cum interventu viri ecclesiastici, qui notarium agat, quandoque sine notario. Potest recipi ab alio, quem Ordinarius loci aut SO desig­ net; designatus simul instructionem accipiet. Recepta denuntiatione. Ordinarii est procedere necne. Tempus. Denuntiatio facienda est intra mensem a co­ gnita obligatione denuntiandi. 515. Excusatio. A denuntiatione facienda excusat gravissimum incommodum, etsi privatum ; nisi simul prae­ ponderet publicum scandalum vel damnum commune. Résolves: 1 ° Non tenentur denuntiare mulieres, si ministri In­ quisitionis et Vicarii Episcopi in longinquis regionibus degentes sine gravi incommodo adiri nequeunt8. » SO 22 ian. 1727 Col. CPF 30S. sollicitatio. n.514-517 385 2. " Excusatur sollicitatus qui a sollicitante accipit subsidium ne­ cessarium, quod propter denuntiationem amitteret. Item si sollici­ tans est intime amicus aut proxime consanguineus sollicitati. In­ firmus qui ex isto onere sic turbaretur, ut morbus ingravesceret. 3. ” Excusatur persona: a) quae nec personaliter adire potest Ordinarium neque scribere; nisi confessarius pro ipsa rem agere ve­ lit, ad quod per se non tenetur, nec gcncratim id expedit (S. Alt., 699); b) quae ob denuntiationem sc infamaret (id. 681); c) excusat secretum commissum (id. 688) ; d) periculum infamiae aut alius gra­ vis damni personae sollicitatae .* Non excusat incommodum intrinsecum legi, ut verecun­ dia personae sollicitatae. Si haec Ordinario nota quandam diffamationem timeat ex denuntiatione apud ipsum facienda, potest recurri ad Poenitcntiariam, quae delegabit, v. gr., confessarium, ut nomine S. Sedis denuntiationem recipiat eidemque S. Sedi transmittat; vel ad Nuntium, qui potest per se vel per delegatum illam recipere Si poenitens nullo impedimento detentus denuntiare om­ nino renuat, laudandus est confessarius qui eum adiuvet, con­ sulendo Ordinarium vel S. Sedem, ut provideant, suppresso nomine poenitentiss. Quandoque S. Sedes a denuntiatione dispensavit. 516. Cessatio. Obligatio denuntiandi non cessat per spontaneam confessionem sollicitantis, neque ob eius transla­ tionem, promotionem, condemnationem, praesumptam emen­ dationem aliasque id genus causas (SO Instr. 1922 η.21). Cessat: morte sollicitantis (id.). Haec unica causa indica­ tur a SO: qui ceteras omnes ex parte eiusdem sollicitantis excludere videtur verbis supra allatis. Tamen forte possint adhuc admitti aliae causae, quas aliqui ad­ mittebant; v. gr., si de eius emendatione certo constat. Quae cer­ titudo vix haberi potest, nisi forte sacerdos sollicitationem commi­ sisset dum vitam agebat mundanam; et postea exemplarem omnino vitam per multos annos gerat. Si sollicitator iam versatur in certo it imminenti mortis periculo, ut nulla prorsus sit spes quod confes­ siones auditurus sit. 517. Obligatio monendi sollicitatum de denuntiatio­ ne facienda. 1. Urget graviter confessarium cui intra confessionem persona sollicitata manifestavit sollicitationem ab alio factam. Haec tamen obligatio non implicat in confessario obligationem inquirendi utrum poenitentes sollicita4 SO 20 mai 1842: Col. CPF 949. T Facultates, C, Consist. 6 mart. 1^1θ η. 18 (apud Arrkguî, Append.). 1 SO 20 fcb. 1886 7 n.7. THEOL. MOR. 3 13 ti fuerint; imo ordinarie confessarius debet ab huiusmodi in­ terrogationibus abstinere, nisi forte poenitens se accusaverit de peccatis turpibus cum suo confessario commissis. 2. Monitio omittenda erit, si certo constet eam fore in­ utilem, et in ruinam animae poenitentis cessuram, quae in bona fide versatur et monitioni non obediet. Praesertim in­ stante morte poenitens non debet exponi per hanc monitio­ nem aeternae ruinae. 3. Omittenda, si inde timeretur rei divulgatio ; aut si per­ sona sollicitata ob suam simplicitatem nec tunc nec postea sollicitationem intellexit ; nam pro illa esset scandalosa m< nitio, seu potius dif famatoria confessarii. 4. Ipse sollicitans non tenetur sollicitatum monere de obligatione denuntiandi. Nam Greg. XV iubet confessarii ut moneant suos pocnitentes quos noverint fuisse ab aliis sol­ licitatos. 518. Poenae. 1 Contra sollicitantem sunt ferendae sen­ tentiae, pro culpa: a) suspensio a missae celebratione et ab audiendis confessionibus: b) inhabilitas ad eas excipiendas: c) privatio beneficii, dignitatis, vocis activae ac passivae; (Γ) inhabilitas ad haec omnia ; e) degradatio. 2.° Contra sollicitatum, qui scienter omittat denuntiatio­ nem intra mensem, excommunicatio 1. s. nemini reservatam; qui non est absolvendus, nisi postquam obligationi satisfece­ rit, aut se satisfacturum serio promiserit (c.2368). 3. ° Contra falso denuntiantem per se ipsum vel per alios confcssarium de sollicitationis crimine apud superiores, ex­ communicatio 1. s. speciali modo reservata, a qua nequit ullo in casu absolvi, nisi falsam denuntiationem formaliter re­ tractaverit, ct damna, si qua inde secuta sint, pro viribus re­ paraverit ; imposita insuper gravi ac diuturna poenitentia. Praeterea hoc peccatum est reservatum S. Sedi etiam ratione sui (c.2363). Falsa denuntiatio quae hic punitur est iudicialis, ut dic­ tum est n.437. Formalis retractatio, quae effectum denuntiationis iudi­ cialis impediat vel removeat. Per se facienda est Ordinario loci vel S. Officio, et scripto consignanda: in casu urgenti sufficit ut scripta et subscripta a poenitente ad Ordinarium vel S. Officium mittatur, vel coram duobus testibus excipia­ tur. Verba canonis exigunt retractationem factam ante abso­ lutionem censurae, proinde sola promissio retractationis non _____________ SOLLICITATIO, CKIMEN PESSIMUM. N.517-520 387 sufficit, nisi poenitens physice, v. gr., morbo gravi, a retrac­ tatione tunc facienda impediatur. Reparatio damni facienda est pro viribus; si ante abso­ lutionem fieri nequit, fiat seria eiusdem promissio. Gravis ct diuturna poenitentia, v. n.448. Denuntians, ante denuntiationem iudicialem receptam, mo­ neatur de hac poena ct de reservationc. ° 4. Contra confcssarium, qui omittat monere poeniten­ tem sollicitatum de obligatione denuntiandi sollicitantem, poe­ nae non sunt. 519. Praxis. Confessarius: l.° Perpendat: a) indolem personae denuntiantis, an sit fide digna; b) num obligatio denuntiandi sit certa; si tunc nequit indicium sibi efformare, moneat poenitentem ut ad se redeat tali die. Si opportunum sit, petat ab eo licentiam con­ sulendi alium de re. 2." Certo cognita obligatione: a) Moneat poenitentem dc ea, nisi certo praevideat monitionem nocituram, praesertim in mortis articu­ lo. b) Si poenitens renuat denuntiare, nec sit causa excusans a de­ nuntiatione, confessarius laudabiliter operam ei praestabit; eidem significans nomen denuntiantis occultari denuntiato. Si adhuc re­ nuat, eam ne absolvat donec Superiorem consulat, rcticito nomine poenitentis’. 520. Crimen pessimum a S. Officio vocatur quodeumque obscoenum factum, externum, graviter peccaminosum, quomodocumque a clerico patratum, cum persona proprii se­ xus. Si ad S. Sedem deferatur, competentia circa illud spec­ tat ad SO. Tamen iurc proprio tractari potest a loci Ordi­ nario., servatô processu prout in crimine sollicitationis; mu­ tatis mutandis pro rei natura. At ex lege ecclesiastica non est obligatio denuntiationis. Ei aequiparatur, quoad effectus poenales, quodvis fac­ tum obscenum externum, graviter peccaminosum quomodo­ cumque a clerico patratum vel attentatum cum impuberibus cuiusque sexus, et bestialitas. Sic SO Instr. 9 iun. 1922. Ex praxi SO comprehendit etiam actus quoslibet imper­ fectos, ut amplexus, oscula, tactus, aspectus, qui ex libidine peraguntur. Tn foro externo, posito actu externo, voluntas libidinosa praesumitur. Actus illi imperfecti intclliguntur qui de se sunt libidino­ si seu obsceni, i. c. natura sua tendunt ad veneream commo­ tionem excitandam, positi sine causa proportionata, ut tactus • SO 20 feb. 1R«7: ASS 3,501. 388 DE POENITENTIA in partibus inhonestis ; et actus de se non libidinosi, sed po­ siti cum intentione manifestata excitandi commotionem il­ lam 10. CAP U T I V De subiecto sacramenti poenitentiae 521. Subiectum capax illud valide suscipiendi est om­ nis et solus viator, baptizatus, qui post baptismum peccavit. Homo, quia sacramenta propter homines. Hiator, post mortem non est poenitentiae locus. Baptizatus, baptismus est sacramentorum ianua et fundamentum (c.737 § 1). Qui post baptismum peccavit. Ideo dicitur a Tridentino sacramentum poenitentiae secunda post naufragium tabula (ses. 14 c.2). Pec­ cata autem antebaptismalia baptismo delentur, nec sunt ma­ teria confessionis (c.870). Praestanda sunt a subiecto· a) contritio; b~) propositum emendationis; c) confessio; (/) satisfactio. Summarium: 1. Contritio.—2. Propositum—3. Confessio.—4. Examen conscien· tiac.—5. Iteratio confessioni$, —6. Obligatio confitendi. ARTICULUS De I contritione Summarium: 1. Notio ct divisio.—2, Dotes quoad mortalia," 3. Quoad venia· lia.—I. Tempus contritionis.—5. Reviviscentia sacramenti. 522. Contritio est animi dolor ac detestatio de pec­ cato commisso, cum proposito non peccandi de cetero (Trid. ses. 14 de poenit. c.4) Dolor est tristitia seu afflictio, saltem spiritualis, de malo patrato. Detestatio, odium peccati commissi, ita ut voluntas vellet ut commissum non fuisset. Propositum, firma voluntas non amplius peccandi. Dolor et detestatio respiciunt praeteritum, propositum est de futuro. Divisio Perfecta est quae ex motivo caritatis oritur (Trid. l.c.). Imperfecta seu attritio, cx alio motivo superna­ tural!. Perfecta peccatorem iustificat extra sacramentum; im­ perfecta, per se in sacramento baptismi ct poenitentiae. Hinc Caffello, Dr poenit. 417. SUBIECTU.M, CONTRITIO. N.520-523 389 dicitur: /Ittritus vi clavium fit contritus, i. e. aequivalenter quoad effectum remissionis peccatorum. 523. Perfecta est dolor ac detestatio offensae Dei ob summam cius bonitatem seu excellentiam seu complexum om­ nium perfectionum infinitarum; vel etiam probabiliter ob ali­ quod Dei attributum, ut sapientiam, misericordiam, etc.; non autem unice propter beatitudinem nostram. S. AlF., 436, pro­ babile putat non sufficere unum attributum divinum. Sed controversia non est practica ; nam \ idetur Deus amari ob unum attributum seorsim sumptum, sed re vera amatur oh summam eius bonitatem. Ex consideratione Christi pro peccatis nostris patientis facile as­ cenditur ad amorem ipsius Dei ct ad detestationem peccati propter Deum, in quo iam est ratio caritatis ct contritionis perfectae. Item ex consideratione beneficiorum Dei facile assurgitur ad amorem ipsius ut summi benefactoris, idcoquc ad contritionem per­ tectam. Talis consideratio proponitur a S. Ignatio ad amorem divi­ num assequendum. Non habetur contritio perfecta, si motivum doloris est Deus uni­ ce quatenus est bcatitudo nostra. Effectus. 1. Perfecta peccatorem iustificat extra sa­ cramentum. Probatur: l.° Ex testibus S. Scripturae ubi exhi­ betur caritas ut removens peccata, et afferens Dei amicitiam, mansionem et dilectionem \ 2.'° Ex SS. Patribus “. 3.° Ex Trid. ses.14 c.4. 4? Ex damnata propositione 32 Baii: “Ca­ ritas illa, quae est plenitudo legis non semper est coniuncta cum remissione peccatorum’’. 5.“’ Ex Codice: Ad missam ce­ lebrandam et ad communionem recipiendam requiritur status gratiae, et quidem recuperatus per sacramentum poenitentiae, si amissus fuit per peccatum mortale; sed urgente necessi­ tate ct deficiente confessario, sufficit actus perfectae con­ tritionis (c.807.856). 2. In nova lege, ex voluntate Christi, contritio perfecta, non iustificat sine voto sacramenti, i. e. sine proposito con­ fessionis. Manet ergo obligatio peccata confitendi, si fieri pot­ est. Sufficit votum implicitum, quod in vera contritione per­ tecta semper continetur. 3. Iuxta aliquos, remittit ea venialia ad quae formaliter vel virtualiter se extendit. Iuxta plurcs, contritio perfecta de • Io. 14,21-28; I Io. 1,7-13; Ez 18,21. ’ S. August., In I Ioan, tr.3 c.10; scnrn.34 c.3: S. Gbec. M., Homil. in Evang. 11,33-4: ML 76,1241. ML 38,211; 50,607; s*»· 390 t>E POENITENTIA uno veniali necessario se extendit ad omnia, eaque remittit sicut mortalia. Necessitas: l.° Contritio perfecta necessaria est pecca­ tori necessitate medii et praecepti divini ad salutem aeternam, nisi sacramentum recipiatur (Trid. I.c.). Obligat: a) in periculo mortis, si sacramentum recipi ne­ quit; />) si sacramentum vivorum sine confessione recipien­ dum sit ; c) si aliter tentationes graves vinci non possint. 2." Ad sacramentum poenitentiae non requiritur. Nam si requireretur, sacramentum necessario deberet invenire iam factum illud ipsum ad quod faciendum per se et primario fuit institutum, i. e. remissionem peccatorum. 524. Attritio est dolor et detestatio peccati non ex mo­ tive caritatis, sed ex alio inferiori, relationem ad Deum ha­ bente. Trident, ses. 14 c.4, haec motiva revocat ad tria: Ad turpitudinem peccati et ad metum gehennae ac poenarum. Non est vera attritio detestatio peccati in quantum sani­ tati, famae, aliisve bonis huius vitae nocet. Turpitudo peccati est huius foeditas, orta cx oppositione ad sin­ gulas virtutes, excepta caritate; nempe, quatenus opponitur Deo sin­ gulas praecipiente. Sunt quaedam virtutes vocatae universales, quia cis omnia pec­ cata opponuntur, ut caritas, religio, gratitudo erga Deum. Ex moti­ ve carum potest nos poenitere omnium peccatorum. Aliae dicuntur particulares, quia cis solum peculiaria peccata opponuntur, v. gr., castitas. Ex motivo harum solum dc peculiaribus peccatis potest eli­ ci actus doloris. Item turpitudo peccati est huius foeditas, quatenus mortale gra­ tia sanctificante privat, peccatorem reddit servum Satanae, Deo ini­ micum, etc. Metus gehennae est timor poenae aeternae; scilicet poenae damni seu amissae bcatitudinis, vel sensus seu tormentorum. Metus poenarum hic intclligitur sanctionis temporalis a Deo in­ flictae in purgatorio vel in terris in poenam peccati (SuXrez, d.5 s 2 n S) ; quatenus ad detestationem peccati super omnia perveniatur (Bauerini, 65ss.). Effectus. 1. Attritio non iustificat peccatorem sine sa­ cramento. 2. Sufficit ad iustificationeni in sacramento. Haec doc­ trina certa et practice tuta est: d) Ex Trident, ses.12 c.4. b) Ex sententia fere communi (S. Alf., 440). c) Ex catcchismis approbatis, v. gr., Pu X, p.4 c.6 § 4. Nec requiritur amor Dei initialis, qualis ab aliquibus dicitur amor Dei propter bonitatem suam, sed non super omnia. Nam Trident., contritio, n.523-525 391 agens cx professo dc discrimine inter contritionem perfectam et at­ tritionem, docet illam cx caritate, hanc ex motivis inferioribus oriri ’. Manifestatio. Iuxta sententiam communiorem, quae tenet contritionem esse partem essentialem sacramenti, illa debet esse sensibilis; hoc sensu: ut aliquo modo manifestetur, se­ cus non esset signum sacramentale neque pars signi. Satis sensibilis fit per humilem confessionem, per devo­ tam absolutionis receptionem, etc. Attritio formalis vel virtualis extra sacramentum videtur sufficere ad remissionem quorumdam venialium (S. Th., 3 q.87 a.2 ad 3); imo omnium ad quae formaliter se extendat vel virtualiter, v. gr., per petitionem veniae a Deo. Trid. ses.14 c.5 docet haec peccata in confessione “taceri citra culpam, multisque aliis remediis expiari”. Idquc cum divina bonitate congruit. 525. Dotes contritionis cuiusvis circa peccata morta­ lia. Sit vera seu interna, supernaturalis, summa, univer­ salis. o) Vera seu interna, i. e. actus voluntatis peccatum detestantis. Non sufficit mera formulae recitatio sine affectu voluntatis. Hic tamen haberi potest sine sensibili devotione, teneritudine, lacrimis, etc. ; imo cum desolatione, siccitate, taedio, etc. ; dummodo voluntas peccatum detestetur ; nam ta­ lis dolor sensibilis in nostra potestate non est. Iuxta plurium sententiam*4, non sufficit contritio virtualis seu im­ plicita in actu caritatis; quo quis diligit Deum, sed dc peccato non cogitans; quia non est signum sensibile sacramcntale, nisi sit con­ tritio formalis. Iuxta alios sufficit virtualis4; quia qui Deum dili­ git super omnia eo ipso peccatum odio habet. Practice vix fieri potest ut quis accedens ad sacramentum ct dc peccatis accusandis cogitans eliciat actum caritatis, quin simul peccata detestetur. Attritio mere existimata, seu quae poenitenti videtur vera, cum non sit, communius et probabilius putatur non suffice­ re, quia reapse non est dolor. Qui cum ea sola confitetur, re­ missionem peccatorum non recipit, sed sacrilegium non com­ mittit (vide Bai.i.erini, 34ss.). Desiderium habendi dolorem, si reapse dolor non habetur, non sufficit. Sed investiget confessarius utrum vere desit dolor, an so­ lum cius intensitas, aut sensibilitas, quae non requiruntur. Si poeni­ tens velit peccatum relinquere ct suis obligationibus satisfacere, do1 PalmîKrt. Dc pocnit. thcs.25 ss. 4 Suarez. d.20 s.6 n.2; Gautier. 403. • Lugo, d.5 n.92; Ball.· Palm., 33 ssr 392 DE POENITENTIA lor est. Timorati plerumque dolorem habent, quamvis illum non sen­ tiant. Probabiliter est validum sed informe sacramentum quod recipit reus duorum peccatorum mortalium diversae speciei, v. gr., furti d luxuriae, et elicuit attritionem tantum de uno ob specialem illius turpitudinem; dum alterius oblitus est, aut hoc etiam bona fide ac­ cusavit, sed sine congruo dolore (Genicot, 242). Plures existimant per talem confessionem remitti utrumque pec­ catum ; quia, cum poenitens dolet dc uno ex motivo particulari, ut divinam amicitiam recuperet, cius dolor virtualiter sc extendit ad omnia peccata mortalia etiam oblivioni data, quae talem reconcilia­ tionem impediunt (D’Annibale, 111,312). Haec controversia parum ad praxim refert ; quia poenitentes com­ muniter dolorem concipiunt ex motivo universali, etsi a particulari initium poenitendi sumpserint. Ante absolutionem excitandi sunt ad contritionem ex motivo universali. b) Supematuralis: 1) Ratione principii, quatenus sub in­ fluxu gratiae actualis elici debet. De quo tamen poenitens sollicitus ne sit; “facienti quod est in sc Deus non denegat gratiam”. 2) Et ratione inotivi, quod referatur ad Deum, qua­ lia sunt motiva a Tridentino enumerata. Non opus est ut eliciantur distincti actus fidei ct spei, nec reci­ tetur ulla formula. Ceterum qui ad sacramentum sincere accedit, necessario fidem et spem exercet. c) Summa appreliative, quatenus poenitens peccatum mortale aestimet maius malum omni malo quod ad vitandum peccatum subeundum sit; et ideo illud detestatur plus omni­ bus, et paratus sit omnia mala perpeti potius quam denuo peccare (Trid. l.c.). «. Requiritur, nam ut peccator Deo reconcilietur, necessa­ ria est voluntas qua perfecte, efficaciter et absolute aversetur peccatum. Quae deficit, si desit contritio appretiative summa. Nullus certus gradus intensitatis seu vehementiae requi­ ritur; ideoque nec requiritur dolor intensive summus, i. c. qui vehementia superest omnes dolores et amores hominis. Nam Tridvntinum non distinguit inter caritatem plus vel minus in­ tensam. Ad concipiendum dolorem summum, satis est ut poenitens malit generaliter pati quodvis malum quam peccare, quin instituat com­ parationem inter peccatum et mala particularia. Imo haec compara­ tio vitanda est ct a confcssario non proponenda, quia potius phan­ tasiam percutit, animamque perturbat Si comparatio sponte occur­ rat, ne admittatur, sed poenitens dicat : occurrente casu, faciam quod debeam, divina gratia adiutus *. > • S, Th , Quodlib 1 a.9; Scarrz, d.3 s,ç n.g. contritio, n.525-527 393 Nulla duratio determinata requiritur: in instanti elici pot­ est. Oportet tamen ad securitatem a nimia festinatione ca­ vere. Nec requiritur ut sil sensibilis, hoc sensu, quatenus in ap­ petitum sensitivum redundet et in actus sensibiles erumpat, ut suspiria, lacrimas, etc. Id enim neque est in nostra potes­ tate, neque ad perfectionem doloris pertinet, quamvis possit esse indicium vehementis contritionis. Attritio ex solo metu gehennae ac poenarum temporalium potest esse appreciative summa (Gaetier, n.305 ; Ballerini, 68). d) Universalis, i. e. se extendens ad omnia peccata non­ dum remissa, quamvis memoriae non occurrant. Quia nullum sine dolore remittitur, et unum mortale sine alio remitti ne­ quit (Suarez, d.20 s.4 n.22ss.). Explicite universalis est, si poenitens de singulis doleat ex particularibus motivis, v. gr., ex motivo talis virtutis; vel si unico actu cum poeniteat omnium quae actu recordatur. Implicite, si dolet ex motivo universali, v. gr., amoris Dei, metu gehennae. Sufficit implicite universalis dc omnibus con­ fuse conceptus, quin de singulis speciatim doleat (Suarez, 24); quia motivum universale se extendit ad omnia, etiam non distincte memorata. 526. Dotes contritionis quoad venialia. Sit vera seu interna, supematuralis et summa. Ob allatas rationes. Non requiritur universalis, quia unum veniale remitti pot­ est sine aliis. Qui odit mortalia, non ideo necessario odit venialia; quia prae­ cipua malitia peccati mortalis, quae est totalis aversio a Deo, non rejeritur in veniali. Potest quis fructuose dolerc de uno veniali, v. gr., ob malitiam specialem illius, quamvis de aliis non doleat. Sed qui unum veniale detestatur, quia est offensa Dei, virtualiter omnia venialia ct mortalia detestatur (Suarez, d.3 s.8 n.2). Resolves: 1." Graviter peccat qui sciens volens sola venialia confitetur sine ullo dolore. Nam sacramentum reddit irritum. Sed sufficit dolor de peccatis vitae praeteritae, modo haec saltem ge­ netice denuo accusentur. 2.® Si desit dolor tantum de aliquo veniali accusato, iuxta com­ plures, peccatum leve committitur, quia levis irreverentia fit sacra­ mento, nam sacerdos leviter decipitur (LugO, d.14 n.118). Iuxta alios, nullum peccatum committitur, quia confcssarius scit consuetudinem declarandi aliqua venialia, non ut materiam absolutionis, sed ob alias utilitatis, ct ideo putant nullum esse peccatum (vide S. AiX, 449). 527. Tempus contritionis. Dolor praecedere debet absolutionem ; nemo enim absolvi potest sine dispositione. I>E POEKFTEXTIA 394 Per se sufficit ut habeatur post accusationem peccatorum (Ballerini, 124). Suadendum est ut ante confessionem eli­ ciatur. Elicitus ante confessionem necesse est ut tempore abso­ lutionis perseveret. Perseverare censetur, quamdiu non fuerit revocatus et virtualiter maneat in aliquo actu, v. gr., in vo­ luntate confitendi. Determinari nequit tempus huius durationis, quandoque, iuxta aliquos, etiam per plures dies durat (Lugo, 35). Retractatur dolor per novum peccatum mortale. Dolor ve­ nialium non retractatur quoad omnia per novum veniale. In sententia quae tenet contritionem non esse partem es­ sentialem sacramenti seu materiam ex qua, sed meram dispo­ sitionem necessariam ut producat effectum absolutio, in qua sola consistit tota essentia; sat est ut habitualiter perseveret contritio, i. e. semel posita non fuerit retractata. Intervallum inter actum doloris ct confessionis, iuxta ali­ quos, potest esse tantum quantum in iudicio forensi inter dis­ cussionem causae et sententiam (Hurtado, De sacram, in gen. <1.1 diffic.2). Id negat S. AlFons. Sed sicut absolutio differri potest per plures dies post confessionem, idem intervallum videtur admittendum inter dolorem et confessionem. Practice suaden­ dum est ut non multum distent, sed dolor renovetur ante ab­ solutionem, quod apud nos laudabiliter fit per formulam Senor mio Jesucristo recitatam dum absolutio pronuntiatur, et immediate ante confessionem. -n Non requiritur probabilius ut actus doloris elicitus fuerit in ordine ad absolutionem. Sufficit ut confessio sit dolorosa; quod verificatur, si dolor moraliter perseveret, quamvis non fuerit elicitus in ordine ad eam7. Nam Trid. ses.14 c.4 ex­ plicans quaenam attritio disponat ad iustificationem in sacra­ mento consequendam, nihil de tali relatione dicit. Idem patet cx usu fidelium, qui v. gr. in contione actum doloris eliciunt, nihil tunc de confessione cogitantes ; et postea ad confessio­ nem accedunt (Luco, d.14 n.38ss.). Practice eo ipso quod quis vult absolvi, videtur dolor sa­ tis ordinari ad absolutionem : et illa sententia, moraliter cer­ ta, in praxim luto deduci potest (Genicot, 244). I nus actus doloris sufficit pro pluribus absolutionibus, dummodo moraliter perseveret, probabilius si agatur de plui Vemmeexsch, Thtol. Mor. IIT,570. propositum, n.527-529 395 ribus confessionibus omnino distinctis, moraliter certo si de complenda priori (Cappello, 119; Genjcot, 245). Resolves: Si poenitens peccatum omissum confiteatur paulo post absolutionem, valide ac licite absolvitur denuo sine novo dolore; item si peccata accusata ct remissa iterum dic sequenti confiteatur. Sed renovatio doloris semper suadenda est. 528 Reviviscentia sacramenti.—Alia sacramenta, quae substan­ tiam scu essentiam habent independentem a dispositionibus subiccti, facile intclligitur quomodo possint esse valida, sed infructuosa ob defectum dispositionis, ct proinde postea, remoto obice scu posita dispositione reviviscere, seu fructum producere. Sed sacramentum poenitentiae quoad valorem cx sententia communiori dependet a sub­ iccti dispositionibus. Quaestio est de attritione; si quis bona fide confitetur cum attritione non habente omnes conditiones requisitas; nempe quia non fuit vera, sed mere existimata; aut non fuit mmivcrsalis, seu omnia peccata gravia complectens; sed cx motivo par­ ticulari unum peccatum attingit, alia non. Plures sententiae sunt, quas theologis dogmaticis remittimus. Nec res magni momenti practici ; nam fideles dolcre solent ex motivo universali; ct hoc eisdem suadendum est. A R TICUL U S De 11 proposito Summarium: 1. Notio ct necessitas,—2. Dotes quoad mortalia.- 3. Quoad ve­ rnalia. 529. Prop situm est seria voluntas de cetero non pec­ candi. Formale seu explicitum est actus a dolore distinctus. lirtuale scu implicitum in actu doloris continetur. Necessitas. Requiritur sicut contritio, imo contritio non est vera sine proposito, quod in definitione tridentina con­ tritionis continetur. Ideo sufficit implicitum, si dolor in quo continetur sit ex motivo universali. Nani Trid. ses.14 c.4, dé­ clarai attritionem huiusmodi, si voluntatem peccandi exclu­ dat, cum spe veniae, peccatorem disponere ad iustificationcm m sacramento. Iam vero voluntas peccandi excluditur in do­ lore cx motivo universali. Requiri videtur propositum explicitum, si dolor concipia­ tur cx motivo particulari solo; nam tali dolori non est impli­ citum propositum in genere non peccandi de cetero, sed tan­ tum vitandi illa peccata de quibus homo dolet. Casus hic ra­ rissimus erit. Resolves: Practice; a) Suadendum est explicitum; sed si hoc non fiat, non ideo inquietandus est poenitens, modo doluerit ex mo- 396 PE POENITENTIA tivo universali, ut solet, b) Confessarius de dolore dubitans, exigat propositum expiieitum, quo dolor manifestabitur. 530. Dotes circa peccata mortalia. Sit firmtum. uni­ versale, efficax. a) Firtiium, ita ut poenitens sit dispositus ad vitandum peccatum, ct potius omne malum pati aut omne bonum amit­ tere quam Deum graviter offendere. Sed non expedit ut fiat in particulari comparatio cum aliis bonis vel malis. Requiritur et sufficit ut haec firmitas seu talis animus habeatur tunc, quando datur absolutio. Relapsus in idem pec­ catum per se non est signum quod defuerit propositum fir­ mum. At si statim post confessionem idem committatur, sus­ picionem dat deficientis propositi. Timor relapsus seu diffidentia sui ex experientia vitae praeteritae, ex difficultatibus vincendis, etc., imo ipsa pec­ cati praevisio, non significat defectum propositi, qui est actus voluntatis, dum illi sunt actus intellectus, qui actum volunta­ tis non necessario excludunt. Poenitens qui dicit se timere vel praevidere relapsum, interrogetur num velit iterum pec­ care ; si dicat se nolle, excitetur ad fiduciam in bonitate et auxilio divino. Z?) Universale, se extendere debet ad omnia mortalia in posterum vitanda: de celero non peccandi (Trïd. ses.14 c.4). Dolor universalis solum se extendit ad commissa et nondum remissa; propositum universale, etiam ad omnia mortalia non­ dum commissa : unde semper procedere debet ex motivo uni­ versali. Dolor ex motivo universali continet propositum uni\ersale. *:Resolvi· Sufficit tamen propositum generale non peccandi mor­ taliter. Imo imprudenter proponeret confessarius omnes difficultates quae in vitandis peccatis ocurrere possint, ut poenitens distinctum propositum circa illas eliciat ; nam qui vehementibus passionibus agi­ tantur, praesertim contra castitatem, sic exponerentur gravi pericu­ lo non habendi propositum efficax, imo et denuo peccandi. Sed ali­ quando confessarius exigere debet speciale et explicitum proposi­ tum de quibusdam, praesertim ad bonum commune vel tertii perti­ nentibus, ut de scandalo removendo, de vitanda occasione peccati, dc restitutione facienda. c) Efficax est quod voluntatem movet ad adhibenda me­ dia positiva et negativa necessaria ad vitandum peccatum. Re­ quiritur efficax, quia qui vult finem, debet media velle. Sed sufficit efficacia affectiva in praesens, i. c. ut quis ante ab­ solutionem habeat seriam voluntatem adhibendi media vitan­ di peccata. Efficacia effectiva, quae est consequens, non re confessio, n.529-532 397 quiritur; relapsus in eadem peccata, vel ncgligentia medio­ rum quandoque suspicionem ingerere potest defectus propo­ siti efficacis, at non necessario et semper. 531. Dotes propositi quoad venialia. Sit firmum et efficax; non requiritur universale, ut de dolore dictum est, quia unum veniale potest remitti sine aliis. Requiritur propositum non committendi saltem aliquod ex accusatis. Nam nemo potest detestari efficaciter peccatum et simul affectum ad idem servare. Resolves: Practice: l.° Qui confitetur sola venialia, debet sub gravi saltem de uno dolcre et propositum idem non committendi eli­ cere. Nam secus absolutio redditur inanis. 2.° Sat est dolor ct propositum circa unum ex venialibus quae accusantur, etsi alia venialia accusentur vel etiam consulto reticeantur. 3. ° Sufficit dolor de mortalibus aut venialibus vitae praeteritae iam remissis, quamvis de venialibus recentibus non doleat; dummo­ do illa iam remissa denuo accuset saltem generice, ct de aliquo pro­ positum emendationis habeat. 4’ Sufficit dolor ct propositum circa unum veniale, v. gr., unum mendacium, etsi non extendatur ad alia eiusdem speciei, ad omnia mendacia; nam potest esse specialis malitia in illo peccato, quae non sit in aliis. 5. ° Sufficit dolor de multitudine aut frequentia venialium cum proposito ea saltem minuendi. Tunc remittuntur illa in quibus est frequentia (Vermeersch, 579). 6. ” Sat est dolor et propositum circa venialia plene deliberata, quin ad semidclibcrata se extendat. Potest elici universale, etiam circa omnia scmideliberata; nam quamvis vitare haec omnia sine spe­ ciali gratia Dei sit impossibile, propositum potest esse efficax hoc sensu: "quantum in me est, volo numquam peccare venialiter” (Lugo, d.14 n.137). 7. ' Inducendi sunt fideles, praesertim pii, ut in confessione ve­ nialium pauca accusent, sed bene determinata, ex magis deliberatis, iliaque emendare concntur; sic enim maior erit dolor et efficacius propositum; ct in fine generice accusent omnia peccata suae vitae; et melius adhuc praesertim peccata contra talem virtutem vel tale praeceptum. ARTICULUS De III confessione Summarium: 1. Notio, necessitas, dotes.—2. Integritas. § 1. Notio, necessitas, dotes 532. Confessio sacramental is est accusatio proprio­ rum peccatorum a poenitente facta sacerdoti competenti, ad torum absolutionem obtinendam. 398 DE POENITENTIA Tria ergo requiruntur: l.° Ut fiat ab ipso poenitente. 2.u Ministro competenti vel tali existimato. Non est ergo sacramentalis, quae fit scienter non sacerdoti, aut sacerdoti ca­ renti iurisdictione. 3.° Cum intentione saltem implicita obti­ nendi absolutionem. Non igitur est sacramentalis confessio, manifestatio peccatorum meri solatii aut consilii causa. Uti­ que quae in ordine ad absolutionem fit, quamvis poenitens scienter sine dolore confiteatur vel peccatum grave taceat. Necessitas. Probatur: l.° Ex Trident, s.14 c.5 et c.7. 2.” Ex natura iudicii, quod requirit notitiam rei de qua agi­ tur, hic peccatorum ; quae notitia a solo poenitente praeberi potest. Est necessaria necessitate medii, in re vel in voto, sicut ipsum sacramentum. 533. Dotes. Variae a variis recensentur. En praeci­ puas. Sit sincera, secreta, vocalis, integra. 1? Sincera, seu vera; i. e. sine mendacio ac simulatione. Resolves: 1," Grave peccatum sacrilegii committit: a) qui in confessione mentitur circa rem gravem et necessario in ca aperien­ dam ; v. gr., neget peccatum mortale commissum et vi clavium non­ dum remissum, b) Qui peccatum grave ita tegit, ut a confessario non intelligatur ; aut apprehendatur ut veniale, nisi causam iustam illud tacendi habeat, c) Qui falsa peccata gravia confitetur, nisi id faciat cx scrupulis ad maiorem conscientiae tranquillitatem, d) Qui negat aut mentitur circa peccata iam accusata et remissa, quando confessarius dc his aliquid interrogat gravis momenti et necessa­ rium scitu ad munus suum in praesenti confessione exercendum, v. gr., dc consuetudine peccandi. Nam in praecedentibus casibus indi­ cium sacramcntalc in re gravi alteratur, et minister munus iudicis rite exercere impeditur. 2.° Leve peccatum sacrilegii committit, qui mentitur circa ma­ teriam non necessariam, v. gr., neget peccatum leve commissum; aut grave, sed iam remissum, nisi iustam causam habeat restrictionis mentalis; aut qui confitetur veniale non commissum. Nam indicium sacramcntalc in re levi alteratur. At peccaret graviter qui scienter confiteretur unicam culpam venialem, et haec esset falsa; quia deessct materia confessionis, ct absolutio foret nulla. 3’ Grave vel leve peccatum mendacii committit, qui mentitur circa res ad confessionem non pertinentes; prout mendacium in se sit grave, ut gravis calumnia; vel leve, ut fabula quaedam. At sa­ crilegium. saltem grave, non est, nisi forte quia detur absolutio nulla cx defectu dispositionis (Lugo, d 16 n.98). 534. 2.B Secreta, seu facta soli sacerdoti/ aliis non au­ dientibus; ideo dicitur auricularis, seu ad aurem facta. Secreta non requiritur dc necessitate sacramenti, ut quidam dixe­ runt’, sed cx usu Ecclesiae Tridcntinum, ses.14 c.5, ait publicam ’ Vid SvArez. d 21 « 2 n S. __ _ coNpgssio. κ.532-535 399 non fuisse a Christo vetitam ; secretam semper fuisse ab Ecclesia commendatam. Unde leviter peccaret, qui sine insta causa aliter con­ fitentur. lusta causa foret, v. gr., vehemens peccatorum dolor, hu­ militas exercenda, aliorum exemplum, satisfactio Ecclesiae offen­ sae; at semper vitandum est scandalum. Publica confessio numquam est obligatoria. Nam : a) Eam Christus non praecepit, ob gravia incommoda. Verba institu­ tionis (Io 20,233) publicam non exigunt, b) Neque exigitur ex natura iudicii ; quia indicium sacramentale pertinet ad fo­ tum conscientiae et libere subiri debet; unde sufficit illa ac­ cusatio quae a solo poenitente fit soli sacerdoti, qua indoles iudicii servatur; et alius testis de peccato interno non est. c Talis doctrina ex SS. Patribus colligitur2, d) A Tridentino s.14 c.5, asseritur, quod refellit ut calumniam dictum affirmantium confessionem secretam esse alienam a Christi mandato, et initium habuisse a Cone. Late ran. IV. e) Gra­ vissima incommoda ex publica confessione sequerentur: laesio famae, mala temporalia, scandala, etc. Per interpretem confiteri non prohibentur, si velint, qui aliter confiteri non possunt: praecavendo abusus et scandala. Interpres autem obligatione sigilli tenetur (c.903). Confessio per interpretem potest plerumque fieri ita ut interpres peccata accusata non cognoscat. Sic: Interpres faciem suam a pocnittntc avertat. Confessarius indicet interpreti interrogationes poenitenti faciendas. Interpres eas facit lingua poenitentis, qui respondet ad singula confessario nutu capitis, ct numerum per digitos decla­ rat, quantum fieri potest. Alio modo: Confessarius in charta scribit catalogum peccatorum. Interpres iuxta ca ponit singulorum nomina in lingua poenitentis. Poenitens digito indicat confessario quaenam ex illis commiserit et quoties ’. Resolves: l.° Ignarus idiomatis confessarii per signa confitea­ tur meliori modo possibili. Potest etiam, sed non tenetur, interpre­ tem adhibere, ne in periculo quidem mortis (Bai.lf.rini, 4S9ss.). ° Missionarii hortentur poenitentes, quorum idioma ignorant, 2. ut saltem unum peccatum leve per interpretem confiteantur4. 535. 3.° 1'ocalis seu verbis ore prolatis facta. Id non requiritur de necessitate sacramenti, nam ad es­ sentiam satis est ut peccata quovis modo manifestentur; sed vx praxi Ecclesiae, quia confessio vocalis commodior est et a revelationis periculo remotior. ’ S. IrKNACUS, Advets, haeres. 1.1 c.l3 n.7: MG 7.591; S. Cyprian., De lapsis c.28: ML 4,503. ’ D'IIerbigny, Prudens serdccim linguarum confessarius^. cd. 2. * (Paridie 1918). « SO 28 feb. 1633: CPF 6 sept. 1630; Coi. 61. DE POENITENTIA 400 Vocalis adhuc est, et licet, si poenitens porrigat confessario sche­ dulam in qua peccata sua scripsit, ct ante vel post lectionem eidem dicat: de his omnibus nte accuso; vel de peccatis eidem extra con­ fessionem manifestatis dicat: accuso me dc peccatis iam tibi scriptis; vel si confessario, interrogandi utrum de his se accuset, respondeat: utique. A fortiori vocalis erit, si ipse poenitens coram confessario legat sua peccata scripta. Confessio facta per signa aut per solam scripturam sine causa, iuxta plerosque, grave peccatum est5*; iuxta multos levee, quod et nos putamus. Causa rationabilis facile aderit, v. gr., nimia verecundia, linguae impedimentum, alitui incommodum ; quo in casu nul­ lum erit peccatum 7. Tunc si scripto fiat, suadendum est ut ante absolutionem poenitens ore dicat: Accuso me de his omnibus quae scripsi; vel confessario interroganti utrum de his se accuset, ore respondeat: affirmative. 4? Integra, i. e. comprehendens omnia peccata quae ex voluntate Christi sunt declaranda. § 2. Integritas Summarium: 1. Notio et necessitas.—2. Extensio.—3. Materia libera.—4. Con­ fessio venialium.—5. Causae excusantes ab integritate. C 1ST εκ a Zkil, De integritate confessionis (Taurini 1924). 536. Integritas (c.901). Est plena peccatorum con­ fessio, quae declarari debent, ex voluntate Christi. Integritas materialis seu obiectiva est plena confessio pec­ catorum quae post baptismum commissa sunt ct nondum per claves directe remissa. Formalis seu subiectiva, accusatio om­ nium peccatorum quae hic et nunc pro adiunctis accusari pos­ sunt ac debent, secundum iudicium practicum ipsius conscien­ tiae. Quando nulla est causa excusans a plena peccatorum confessione, integritas formalis cum materiali coincidit. 537. Necessitas. Necessaria est iure divino quia hoc sacramentum institutum fuit per modum indicii specialis, in quo remittuntur simul omnia peccata mortalia aut nullum; ideoque minister debet dc omnibus indicare, et proinde om­ nia declaranda sunt. Sic Ecclesia semper intellexit praecep­ tam fuisse a Christo integram peccatorum confessionem (Trid. ses.14 c.5). I Necessaria est semper formalis; quare qui reticet aliquod • • • Cf. Svâbcz, d.2l s.3 n.2-6. Luco» d.15 n.86; Genicot. 270. SvArkz, l.c. INTEGRITAS CONFESSIONIS. N.535-539 401 peccatum mortale quod hic et nunc, omnibus perpensis, ac­ cusare potest ac debet, graviter peccat et confessionem sacri­ legam facit. Et quidem necessaria, ita ut omnia peccata mortalia in eadem confessione declarari debeant; quia si unum non re­ mittitur, nequeunt alia remitti ; cum remissio fiat per infu­ sionem gratiae, quae nullum peccatum mortale secum patitur. Ergo non licet per se confessio dimidiata, i. e. facta par­ tira uni partim alii confessario, quoad peccata gravia. Omnia mortalia eidem et in eadem confessione manifestanda sunt. Materialis non semper est obligatoria ; nam sacramentum institutum est propter homines, ideoque humanum esse de­ bet; Christus ergo noluit ad cius validam et licitam receptio­ nem aliquid exigere quod physice vel moraliter impossibile sit. Reliqua peccata, quae diligenter cogitanti non occurrunt, in universum eadem confessione inclusa intelliguntur, ait Tri­ dent. s.14 c.5. Idem dic de inculpabiliter reticitis alia de causa. Resolves: Integritati non nocet, et licet, mutatio vocis, ves­ tium, etc., ne poenitens a confessario cognoscatur, dummodo omnia peccata accuset. 538. Extensio integritatis. Integritas requirit ut confessioni subiiciatur tota materia necessaria', a) omnia pec­ cata mortalia post baptismum commissa, nondum per claves directe remissa, quorum conscientiam post diligens examen poenitens habeat; ά) eorum species moralis infima, scu cir­ cumstantiae speciem peccati mutantes ; c) numerus peccato­ rum; d) actus externi, quibus interni in ratione peccati com­ plentur (c.901). Non autem effectus peccati, nisi per acci­ dens. Resolves: Peccata ergo accusari debent in eadem confessione: 1.® Omnia gravia post baptismum commissa et nondum remissa. Dc commissis in ipsa baptismi receptione vide n,370. 2° Omnia gravia remissa extra sacramentum poenitentiae, per actum perfectae contritionis, vel per aliud sacramentum cum attri­ tione. 3° Omnia gravia indirecte remissa per sacramentum poeniten­ tiae, quia inculpabiliter reticita fuerunt. Haec autem confitenda sunt non praecise statim, sed in prima confessione quam poenitens sive sponte sive cx praecepto faciat. 539. Species theologica et moralis. Theologica est nota seu quantitas, iuxta quam peccatum dicitur grave vel leve Refertur ad magnitudinem peccati. Moralis, nota secun- 402 1 1" '—-β———- - - · ■ UE ■ I ■* POENITENTIA Il I· ■ -_ _^, |B , -, dum quam pertinet ad unam vel aliam classem. Refertur ad qualitatem. Capita ex quibus peccata specie morali distinguuntur vide in hoc opere (vol.l n.635-38). Accusari debet species muralis infima peccati. Id indicat Trident, ses. 14 c.5 ct can.7 dicens accusanda esse omnia et sin­ gula peccata mortalia. Quod implicite confirmatur a Codice c.901, qui ait debere explicari circumstantias speciem pecca­ ti mutantes. Unde non sufficit dicere: peccavi contra iustiliam; debet dici an per furtum, homicidium, calumniam, etc. Si declarari nequit species infima, declaretur saltem imme­ diate superior ; si ignoretur quale peccatum fuerit, dicatur sal­ tem an mortaliter peccatum sit. 540. Circumstantiae speciem peccati mutantes sunt iliae notae quae actui addunt novam malitiam specie distinc­ tam ab ea quam actus de se ratione obiecti habet; v. gr., cir­ cumstantia loci sacri quoad furtum; voti castitatis quoad for­ nicationem, addit sacrilegium. Declarari debent quae mutant speciem peccati in re gra­ vi, quia totidem species peccati gravis sunt. Bene animadvertit Lugo: non omnia quae iuxta scholasticam doctrinam vera sunt, debent eo ipso aut possunt in uni­ versum ad praxim applicari \ Confessarius prae oculis habeat principium: Tantum pec­ catur quantum apprehenditur. Quare si poenitens, quando po­ nebat actum dc se peccaminosum ignorabat esse peccatum, aut putabat esse leve, non peccavit, aut leviter peccavit. Si ignorabat malitias diversas, ignoratas non contraxit2. Resolves: 1.® Multi species infimas nesciunt. Confessarius tales ne interroget de omnibus distinctionibus theologicis; nam sacramen­ tum reddet odiosum ct se ipsum vexabit. 2° Quoad praeterita, poenitens non tenetur rem confiteri, si eam non apprehenderat ut gravem; nec distinctiones specierum, si illas in actu peccati ignorabat; quoad futurum ne nimius sit confesarius in eis explicandis, quia poenitens aut non intclligct aut eas forte non confitebitur ob difficultatem illas explicandi, vel ob defectum memoriae. Accusari debet species theologica, si peccatum admittit parvitatem materiae, ut in furto; aut si peccatum, de se gra­ ve vel leve, fiat formaliter leve vel grave ob defectum deli­ berationis vel ob conscientiam erroneam. 1 Praefat. ad tractat, de Poenit. 2 SO, Instr, reservata 16 mail 1943, de prudentia confessarii in interro­ gando. 403 INTÉCRITAS CONFESSIONIS, n.539-542 541. Circumstantiae mere aggravantes aut minuentes sunt quae augent vel minuunt malitiam vel magnitudinem peccati intra eamdem speciem theologicam ct moralem ; intra eamdem sphaeram peccati, gravis aut levis; huius vel illius classis. Etsi sint notabiliter aggravantes vel minuentes, probabi­ lius, et practice certo, non est obligatio eas confitendi 3. Nam: a) novum peccatum non constituunt; ά) Nec Trident, ses.14 c.5, nec c.901 enumerantes materiam confessionis necessa­ riam, memorant circumstantias aggravantes, c) Talis confes­ sio foret angustiosa, nam difficile discernitur utrum circum­ stantia notabiliter an leviter aggravet. Resolves: 1.® In furto gravi, v. gr., non opus est ut exprima­ tur quantitas, sufficit dicere: commisi furtum grave. In incestu non requiritur ut exprimatur utrum commissus sit cum consanguinea an cum affini, et quo gradu. Nam probabiliter eadem species moralis et theologica est in omnibus, etsi de primo gradu lineae rectae aga­ *. tur Qui peccavit cum pluribus, v. gr., cum tribus, satisfacit decla­ rando speciem et numerum peccati, v. gr., peccavi 1er, quin dicat : peccavi cum Iribus. 2. ® Fideles solent declarare circumstantias notabiliter aggravan­ tes; quod suadendum est, quia confert ad tranquillitatem, uberio­ rem fructum et directionem. At in materia sexti praecepti plerum­ que ncc interrogandi sunt nec sinendi ut singulas circumstantias ag­ gravantes explicent, ob periculum proprium et confessarii (SO 16 maii 1943). 3. ® Poenitens confessario interroganti dc quadam circumstantia necessaria vel utili ad recte indicandum de statu poenitentis, dc re­ mediis, ctc., sincere respondere debet veritatem. Nam confessarius. ut index ct medicus, ius habet interrogandi quod oporteat ad mu­ nus rite obeundum, v. gr., de circumstantia requisita ad incurrendam irregularitatem aut censuram, dc consuetudine aut occasione pec­ candi. Damnata est ab Innoc. XI propositio 68: “Non tenemur con­ fessario interroganti fateri peccati eiusdem consuetudinem." 4. ® Si confessarius nullam habeat rationem interrogandi, poeni­ tens respondere non tenetur; at praesumptio stat pro confessario, quod legitime interroget. 5.® Species physica, seu mere naturalis aut materialis, rei circa quam peccatum commissum fuit, non opus est ut declaretur, v. gr., utrum res furtiva fuerit vacca an equus. 542. Numerus peccatorum mortalium declarari de­ bet. Omnia ct singula, ait Tridentinum. Peccat ergo qui scienter vel ex culpabili negligentia in­ dicat numerum minorem vel maiorem iusto ; vel qui sciens numerum certum, indicat tantum probabilem per particulam circiter vel similem. Interdum tales poenitentes a culpa cxcu’ S. Τη., Zm ΖΓ dis.16 n.3· a.2. 4 Ballkrini-Palmikri, 208 ss. » 401 PE POENITENTIA santur, praesertim numerum exaggerantes, ob scrupulos, de­ siderium maioris securitatis, aut bonam fidem. Si post diligens examen numerus certus nescitur, expri­ matur probabilis, addita particula circiter, plus minusve, etc. Quam extensionem habent hae particulae? “Plurisve, ait Ulpiants, non infinitam pecuniam continet, sed modicam, ut taxatio haec: solidos decent pbtrisve ad minutulam summam referatur”®. Haec nor­ ma placet Lvgoni, d 16 n.97, qui subdit: Quo maior est numerus qui nominatur, maior intelligi potest numerus verbis plus minus. Sic si dicas: peccavi ter, plus minus, verum erit, si bis aut quater pec­ casti. Si dicas: centies, plus minus, verum non erit si 130 vicibus peccasti; si dicas: millies, plus minus, verum erit licet 1.050 vicibus peccaveris. Id tamen accipiendum est non cum proportione arithmetica. Prac­ tice, monet Gentcot, 251, istae determinationes parum faciunt, quia fidelibus ignotae. Ipsi errorem commissum sponte manifestant, si advertunt. Si postea detegatur numerus certus, et hic sit notabiliter maior, declarari debet in proxima confessione; non autem si sit parum maior, nam censetur comprehensus in particula circiter. Iuxta aliquos, non est iteranda confessio, nisi certo constet excessum pertingere ad quartam partem numeri, etiam magni, qui expressus fuit (Genicot, 251). Si numerus certus, postea detectus, sit notabiliter minor, poenitens ad nihil tenetur, quia minor in maiori manifestato continetur et absolutus fuit. Si neque certus neque probabilis indicari possit: a) Poe­ nitens manifestet consuetudinem peccandi, huius durationem. quoties circiter peccare consueverit in die, hebdomada, mense. b) Si neque id possit, sat est ut indicet statum suum, modum vivendi, quantum temporis, consuetudines et occasio­ nes peccandi. Sic concubinarius : per duos annos concubinam domi habuit eaque ut uxore usus sum. Meretrix: per 1res an­ nos in meretricio mansi et peccavi cum quibusvis quoties oc­ casionem habui. Si postea distinctius recordetur peccatorum non tenetur accuratius ea confiteri. Resolves: Qui habent consuetudinem graviter culpabilem blas­ phemandi, sed singulas blasphemias indeliberate profert, non tene­ tur earum numerum explicare, quia peccata mere materialia sunt. Sat est dicere: habeo consuetudinem blasphemandi inadverlenter, quoties occasio, etiam minima, se offert (Genicot, 252). Imo neque hoc de se neccssc est manifestare, si ei constat nullam blasphemiam advertenter s( dixisse. • Digest. 1.50 iit.16 leg. 192 INTEGRITAS CONFESSIONIS N.542-545 405 543. Actus externi, quibus interni in ratione peccati complentur, declarandi sunt. Nam nomine peccati proprie non intelligitur solum actus internus, ut prava voluntas furandi, »ed etiam externus, qui est illius naturale complementum. Id probatur: a) cx praxi Ecclesiae; b) ex impossibilitate in qua secus versaretur confessarius iudicandi de obligationibus poenitentis, de censuris, etc. ; c) ex propositione 25 ab Alexan­ dro VII damnata (Denz, 1125). Unde non sufficit confite­ ri, v. gr., habui voluntatem furandi, si reapse furtum com­ misisti: sed debes dicere: furatus sum. Nec sat est dicere: posui causam pollutionis per voluntarias cogitationes gravi­ ter turpes, sed declarari debet pollutio secuta. 544. Effectus malus peccati, scilicet qui sequitur post­ quam actus pcccaminostis cessavit, per se non est necesse ut declaretur, quamvis fuerit praevisus et intentus. Sic, si quis venenum homini malitiose propinavit, non tenetur per se, de­ clarare num mors secuta fuerit. Nam hi effectus proprie pec­ cata non sunt, quia non amplius a voluntate dependent; si­ quidem qui causam peccaminosam posuit, nihil iam agit quan­ do sequitur effectus. S. Alphonsus, 1.5 Π.149, docet declarandum esse effectum ma­ lum, si sequitur antequam voluntas prava retractata fuerit, quia haec moraliter perseverans sufficit ut effectus denominetur voluntarius ct pcccaminosus. At sententia contraria probabilior videtur et tuta est. Idque etsi effectus sit in se materialiter novum peccatum ma­ teriale, ut si quis se inebriat praevidens se in ebrietate dicturum res turpes. Hic enim factus est reus ebrietatis ct turpitudinis quando se inebriavit; turpia ei imputantur in causa (c.2201 § 3); sed durante ebrietate nihil voluntarie egit, nec peccavit. Sufficit ergo confiteri causam horum effectuum cum praevisione, ct forsan intentione corumdcm. Expedit tamen ut effectus declarentur. Per accidens quandoque debent declarari, v. gr., ut con­ fessarius sciat an casus sit reservatus, an incursa irregula­ ritas aut censura. V. gr., qui dat medicinam ad procurandum abortum, si hic sequatur, declarare debet effectum secutum, nam tunc solum procuratio abortus producit excommunica­ tionem 1. s. Ordinario reservatam et irregularitatem (c.2350 § 1 ; 985,4.°). 545. Peccata aliunde nota confessario, v. gr. c nar ratione extrasacramcntali poenitentis, aut cx experientia ip­ sius confessarii, accusanda sunt singillatim, an sufficit ac­ cusatio universatim : accuso me dc omnibus quae alias tibi narravi, vel quae tu scis? 406 DE POENITENTIA Generalis confessio sufficit, si confessarius servat di­ stinctam horum peccatorum memoriam. Si confuse recordatur peccata sibi narrata esse multa et gravia, v. gr., contra castitatem, etc., sed numeri et speciei non recordatur, S. Alf., 502, requirit accusationem distinc­ tam, quia secus non accusantur singillatim, ut vult Trid.: om­ nia et singula. Lugo, d.16 n.638 aliique opinantur sufficere accusationem illam generalem. Nam: a) Ita habet usus re­ ceptus. &) Tridentinum nullibi adhibet verbum singillatim c) Aequivalenter habetur accusatio sacramentalis distincta, quatenus posteriori accusatione, relata ad memoriam quam habet confessarius de illis peccatis distincte prius auditis, fit sufficiens notitia, qualis in confessione requiritur, d) Minime requiritur ut confessarius distinctam notitiam peccatorum ac­ cusatorum servet usque ad absolutionem, sive haec statim de­ tur, sive differatur. Cavendum tamen est ne ob illam confusam memoriam quam confessarius servat, omittantur partes notabiles mune­ ris confessarii, ut monere de obligatione relinquendi occasio­ nem peccati, etc. Circumstantiae speciem mutantes non declaratae ulla modo sed a confessorio notae, debentne expresse accusari ? V. gr. si poenitens sit sacerdos vel religiosus, et ut talis, notus confcssario, sc accuset dc peccato turpi, debetne dicere: habeo votum castitatis, aut sum sacerdos vel religiosus? Videretur respondendum affirmative: Nam illa circumstantia est peccatum distinctum, et debet aliquo modo accusari. Sed putarem non esse neccesariam accusationem explicitant, satis accusatur eo ipso quod sacerdos vel religiosus notus confcssario ut talis, ct qui scit se ut sacerdotem vel religiosum cognosci, accuset peccatum turpe.,Nam sic satis manifestat circumstantiam sacrilegii. 546. Permixtio peccatorum. 1. Non obstat integri­ tati, et per se licet, accusare peccatum mortale novum numquam accusatum cum antiquis iam alias accusatis ct remissis, quasi omnia fuissent iam accusata; v. gr., in confessione ge­ nerali; quamvis id fiat cx industria ad dissimulandum tem­ pus quo illud commissum fuit. Etsi initio confessionis praemittatur haec aut similis for­ mula: faciam confessionem generalem totius vilae. Nam pec­ catum quoad substantiam idem est, sive novum sive alias ac­ cusatum. 2. Non licet tamen mentiri circa tempus, si interrogetur poenitens a confessario utrum peccatum sit novum an alias ixthgkitas conh-ssionis. n.545-548 407 accusatum. Hoc mendacium, iuxta multos0, est grave, et red­ dit sacrilegam confessionem, quia revera non accusatur pec­ catum quod commissum fuit, v. gr., heri, sed quod numquam est patratum, v. gr., quod supponitur olim commissum. Sed iuxta alios (Noldin, 281), est leve, et non facit sacrilegam confessionem, quia accusatur peccatum specificum commis.«uni, et solum negatur circumstantia accidentalis temporis, quae ex obligatione declarari non debet ; ct error quem tali mendacio concipit confessarius est accidentalis. Haec senten­ tia solide probabilis est. At suadendum ut peccata gravia non­ dum accusata declarentur tamquam non accusata. Sed videtur grave dicere omnia peccata recentia esse iam accusata, nam sic pervertitur omnino indicium confessarii de statu poenitentis, et gravis poenitentia eliditur ; at si bona tide factum fuit, obligatio confessionem iterandi non videtur esse (Genicot, 254). 547. Dimidiatio confessionis est confessio peccato­ rum facta partim uni confcssario partim alii, vel eidem in distincta confessione. Non licet per sc dimidiare confessionem mortalium non­ dum per claves directe remissorum, ita ut aliqua ex his poe­ nitens confiteatur uni, alia alii ; obstat integritati, quae pos­ tulat ut omnia haec gravia in eadem confessione accusentur. Sed causae excusantes ab integritate possunt dimidiationem permittere. Licet dimidiare quoad materiam liberam. Sic potest quis confiteri primum confcssario ignoto mortalia numquam ac­ cusata ; et postea ordinario venialia et mortalia iam alias per claves directe remissa. Nam materia libera non debet ex obli­ gatione accusari. 548. Absolutio peccati inculpabiliter reticiti et in alia confessione declarati.—Qui peccatum grave inculpabili­ ter omissum accusat, dentio absolvendus est, iuxta plerosque, nec sufficit illud mere accusare; nam confessio non ideo fit ut sacerdos peccata cognoscat, sed ut per sententiam iudiciaIcm directe remittat (Cappello, 183 ; Genicot, 263). Pauci putant requiri confessionem sed non absolutionem horum peccatorum, quia tandem iam sunt remissa, licet indi­ recte, vi prioris absolutionis. Resolves: Ergo iuxta illam communiorem sententiam, si poeni­ tens statim post absolutionem accusat peccatum grave inculpabiliter • Gcnnarî, Quest. mor. η.668. 408 DK DOKXJTKNTIA omissum, iterum absolvi debet. Imo expedit ut nova poenitentia, quamvis levis, ei imponatur, quod tamen obligatorium non est (Arsecur, 587). Haec nova absolutio quae statim post primam ab eodem confes­ sario detur, dissimulate dari debet, ne adstantes suspicentur dc pec­ cato gravi accusato. 549. Peccata dubia. Dubium respicere potest : l.°, commissionent peccati; num commissum fuerit; 2.°, gra­ vitatem; num fuerit grave ratione materiae et deliberationis; °, confessionem; num accusatum fuerit. 3. Peccata serio dubia quoad commissionem vel gravitatem, non tenetur poenitens confiteri ; nam materia necessaria con­ fessionis non sunt nisi mortalia quorum conscientiam habet (c.901). Conscientia autem est indicium certum de peccato. Sic theologi communiter. Peccata positive dubia, i. c. cum ratione solida dubitandi, quoad confessionem, non tenetur confiteri ; stante enim du­ bio, solido num iam accusata fuerint, lex confessionis certa non est, et proinde non obligat. Ita communius Doclores. Aliter S. Alfonsus, n.477, quia obligatione certae non satisfit impletione dubia. Sed in casu obligatio certa non est. Negative dubia quoad confessionem, scilicet si poenitens nullam solidam rationem sibi faventem habeat, quod illa pec­ cata iam confessus fuerit, confiteri tenetur, obligatio enim est moraliter certa. Resolves: Practice, 1 Suadenda est plerumque confessio mor­ talium dubiorum, ad tranquillitatem. 2. In dubio de gravitate ratione materiae: a) Rudes ordinarie inducendi sunt ut peccatum accusent, nam nesciunt mortalia a ve­ nialibus discernere, nisi sint timoratae conscientiae, b) Instructi ple­ rumque hortandi sunt, non obligandi, ut illud confiteantur. 3. In dubio dc gravitate ratione deliberationis plenae: a) Timo­ rati, qui peccare graviter non solent, non tenentur illud confiteri, ipsis enim favet praesumptio, b) Laxi generatim debent peccatum sic dubium confiteri, nam contra cos stat praesumptio, c) Qui me­ diam viam tenent, suaviter hortandi sunt, non obligandi, ut illud confiteantur. 4. Scrupulosi arcendi sunt a confessione peccatorum dubiorum, quacumque ex causa sint dubia (S. Ai.f., 476). 5 Qui in articulo mortis probabiliter indicat sc non esse in sta­ tu gratiae, debet certitudinem moralem acquirere per contritionem perfectam aut per confessionem; in qua tamen peccatum positive dubium confiteri non tenetur (S. Alf., 473). rI Si poenitens, qui confessus est bona fide ut dubium ali­ quod peccatum, postea comperiat illud fuisse certo commis­ sum aut certo grave; iuxta multos (id. 478), debet iterum INTEGRITAS CONFESSIONIS. N.548-551 409 confiteri ut certum. At iuxta complures, sententia probabilis et tuta, quae nobis placet, est illum ad id non teneri 7. Nam: a) illud peccatum confessus est quoad speciem ct numerum prout erat in conscientia et ab eo absolutus fuit : et illa spe­ cies et numerus a parte rei ita erant. I nde integritati satisfe­ cit. b) Sicut qui bona fide accusavit numerum proximum, de­ cem circiter, et postea recordatur undecimi, non tenetur dein­ de hoc accusare (n.542), et tamen hoc implicite ut dubium fuit accusatum; sic qui accusavit peccatum ut dubium, quod deinde comperit certum. Si vero mala fide confessus est ut dubium peccatum cer­ tum, debet hoc dentio confiteri. 5. Dc peccatis in ipso baptismo commissis, aut post bap­ tismum dubium, vid. n.369.370. 550. Peccata erronee putata a confessario ut levia. Si poenitens peccatum grave sincere confessus est, ct postea, cx poenitentia levi imposita, v. gr., comperit illud fuisse pu­ tatum leve a confessario, non tenetur iterum confiteri; nam illud clavibus subiecit, prout erat in conscientia et confessa­ rius voluit absolvere quantum peccatum erat. 551. Materia libera sunt : a) peccata venialia nondum remissa; b) remissa extra sacramentum poenitentiae; c) venia­ lia et mortalia iam per absolutionem directe remissa (c.902). Materia libera non pertinet ad integritatem confessionis; proinde haec peccata possunt reticeri, etiam omnia; et si ac­ cusantur, non opus est numerum et circumstantias speciem mutantes declarare. Confessio venialium: l.° Licita est et utilis (Trident. SCS.14 C.5), Pius XII, Encyc. Mystici Corporis Christi 2f) iun. 1943, repro­ bat doctrinam eorum qui frequentem venialium confessionem dissua­ dent, dicentes potius valere generalem illam confessionem quam sin­ gulis diebus Ecclesia Sponsa Christi cum filiis suis sibi in Domino coniunctis per sacerdotes initio missae facit recitantes Confiteor. E contra maxime commendat Summus Pontifex crebram confessionem venialium, ad maiorem in via Dei progressum; illiusque fructus commemorat: recta sui ipsius cognitio augetur, Christiana crescit hu­ militas, morum eradicatur pravitas, spirituali negligentiae torporique obsistitur, conscientia purificatur, roboratur voluntas, salutaris ani­ morum moderatio procuratur, atque ipsius sacramenti vi augetur ijralia (AAS 35,193). 2. ® Ab Ecclesia non praescribitur directe, quasi omnia vel aliqua venialia faciat materiam necessariam. 3. ° Indirecte praescribitur, quatenus frequens confessio praescri­ bitur quibusdam, ut clericis (c 125), religiosis (c.595 § 1.3"), semiI BAtr.ru ιχι-Ραι..μι eri, 370«.; Γλγγετ.ι.ο 164. 410______________ I ' I- POENITENTI A naristis (c 1367 § 2). Qui canones tamen directe his obligationem frequentis confessionis non imponunt, sed superioribus iniungunt ut hanc procurent. Confessio venialium, si mortalia desint, praescribi­ tur ad iubilaeum lucrandum *. 552. Causae ab integritate materiali excusantes, Aliae sunt physicae, aliae morales. Proinde excusat impossi­ bilitas physica et moralis. 1. Non excusat difficultas vel incommodum ipsi confes­ sioni intrinsecum, ut repugnantia, verecundia, amissio pro­ priae famae apud confessarium; haec enim per se omni con­ fessioni adnexa sunt, et tamen Christus ea praevidens con­ fessionem praecepit. De verecundia extraordinaria postea di­ cetur. 2. Excusat incommodum extrinsecum, quod per acci­ dens confessionem reddit valde difficilem. Nam bonus Do­ minus talem confessionem non praecepit. 553. ssibilitas physica est carentia illorum ele­ mentorum quae necessaria sunt ad plenam peccatorum accu­ sationem. Exempla: Infirmitas extrema, defectus loquelae, defectus temporis, ignorantia vel oblivio inculpabilis. Resolve»: 1° Moribundi, qui nequeunt integre confiteri, ob de­ fectum virium vel memoriae, vel quia periculum est ne deficiant, valide et licite absolvuntur, quamvis confessio non sit integra. Si vires recipiant omissa suppleant. 2. ° Muti debent integre confiteri per signa; si id non possint, manifestent saltem sc esse peccatores, et sic absolvi possunt; ad scribenda peccata non tenentur, sed hortandi sunt. Nam est medium extraordinarium ; minus congruit cum iure poenitentis ad secretam confessionem; omnes excusant ab hoc medio adhibendo cos qui ob labilem memoriam aliter recordari peccata non valent. 3. " Surdi ct surdastri, qui neque ex se omnia explicare possunt, neque confessarium interrogantem intclligcrc, debent confiteri quae memoriae occurrant. Sed confessarius non tenetur generatim eos in­ terrogare, ob nimiam difficultatem et sigilli periculum. Si elata voce vel per instrumentum audire possunt, regulariter inducendi sunt ut veniant ad locum seorsum. Id tamen omitti potest iusta dc causa. gr, quia pro consuetudine regionis decenter fieri non valet, vel quia pocnitenti valde repugnat (BauXRINI, 392). Si confessarius sa­ tis provecta iam confessione surditatem poenitentis advertat, non li­ cet ei alta voce imponere pocnitenti ut redeat, nam adstantes suspi­ cari possent dc gravi peccato accusato (S. \i.f, 644). Id non exten­ ditur, per sc ad casum quo ab initio confessionis advertat surdita­ tem; tunc poenitens ducatur ad sacristiam vel alium locum remo­ tum Surdo imponatur levis poenitentia, si alii adstent. vel ipse poe­ nitentiam indicet, quam confessarius signo approbet. Rexed. XIV, Encyct. Inter praetentos 3 dec apud Periodica dr re nwr... (1(>3‘>) p.5. 17-19 ^77; vid FÂbWaJ, INTEGRITAS CONFESSIONIS. N.551-555 411 4. “ Ignari idiomalis confessorii, qui alium gnarum adire ne­ queant, possunt per interpretem confiteri; sed non tenentur, quia est medium extraordinarium ct periculosum (c.903). Si nolunt per ir.terpretfim confiteri, nec possunt per signa exprimere peccata in specie, ita ut intelligantur, absolvi queunt facta generica confessio­ ne’. I t confessionem non integram faciant, requiritur aliqua con­ fitendi necessitas, v. gr., adimplendi praeceptum, non manendi diu­ tius in peccato mortali, non differendi nimium confessionem, etsi non necessariam. Minor causa sufficit, si aliqua peccata, etsi non omnia, possunt a confessario intclligi. 5. * Ob defectum temporis, imminente praelio, naufragio, etc., possunt periclitantes accusare unum vel alterum peccatum ct absol\i; imo otnnes simul absolvi possunt, dolentes et conlitcntes in ge­ nere se esse peccatores ‘°. 6. ° Ob ignorantiam vel oblivionem inculpabilem excusantur qui post diligens examen peccatum ignorant aut non recordantur; aut cognitum dcin ex oblivione reticent. -Si omittunt ex levi negligentia examinis, absolutio valida est. 554. ssibilitas moralis est quae oritur ex incom­ modo gravi, confessioni exlrinseco, quod ex integra peccato­ rum accusatione oriri potest. Incommodum potest esse dam­ num spirituale vel temporale, proprium vel alienum, i. e. im­ minens pocnitenti, confessario, vel cuilibet tertio. Sufficit prudens damni timor. Ut impossibilitas moralis ab integritate excuset, tria re­ quiruntur: 1." Ut nequeat adiri alius confessarius cui omnia peccata sine periculo damni manifestari possint. 2.° Ut con­ fessio hic ct nunc sit aliquatenus necessaria. 3.° Ut eam tan­ tum peccata vel circumstantiae omittantur quae sine incom­ modo gravi declarari nequeant. Confessio censetur necessaria: Ad implendum praeceptum, ad missam celebrandam, si bacc omitti nequit sine nota aut scandalo; ad non manendum in peccato mortali, etiam per diem unum aut brevius tempus, si id durum sit (Cappfjllo, 171); si sit periculum mortis; si magna sit utilitas confitendi; v. gr., ad lucrandum iubilaeum, ad recipiendam communionem in festo solemni (S Ai.r., 480). 555. Exempla impossibilitatis moralis : periculum scandali vel lapsus poenitentis vel confessarii, violationis si­ gilli, famae poenitentis vel alterius, alius gravis damni spi­ ritualis vel temporalis (Suarez, d.23 s.2 n.7). Resolves: 1" Ob periculum scandali vel lapsus excusatur ab in­ terrogationibus de re turpi confessarius; ct ab accusatione pocnitcns qui propriam vel confessarii fragilitatem noscit. Sed periculum, prae­ sertim in confessario, non est facile fingendum. SO 28 feb. 1633. Pius Xll per C. Consist 8 dec. 1930: AAS 31.710; Pocn. 25 mart AAS 31,170; 36,155 ’ 1944< - 412 DE POENITENTIA 2.* Ob periculum sigilli: a) sacerdos qui nequeat integre con­ fiteri, quin peccata in confessione audita et poenitentem manifestet saltem indirecte; b) poenitens incrito timens ne audiatur confessa­ rius qui elata voce loqui solet ; c) qui timet revelationem sigilli ex parte confessarii, quod periculum vix umquam timendum est. Non autem si timet ne a confessario obligetur ut peccatum suum alii ma­ nifestet, v. gr, ad vitandum damnum tertii; hoc enim incommodum cx obligatione poenitentis oritur (Luc.o, d 16 n.526ss.). 3. ° Ob periculum famae poenitentis: a) qui timet ne ipse ab adstantibus audiatur; b) qui confessionem prolixam facere debet, cum periculo suspicionis multorum peccatorum ; quod saepe non adest, cum multi confessionem valde producant cx scrupulis, loqua­ citate, etc. 4. ° Ob aliud damnum confessioni extrinsecum : a) si ne a longe quidem audiri aut fieri possit integra confessio ob periculum conta­ gii; b) si poenitens ex manifestatione peccati timet odium, persecu­ tionem, etc., confessarii, qui timor vix umquam prudens erit; c) si scrupulis agitetur, non tenetur confessiones repetere quamvis aliqua peccata per oblivionem omiserit; nec debet diutius se examinare. 5. ° Verecundia vere extraordinaria et accidentalis, confessioni extrinseca ob speciales relationes poenitentis cum confessario excu­ sat ab integritate, v. gr., si soror, aut amicus aut superior rem valde probrosam confiteri deberet fratri, amico, subdito, deficiente alio confessario. Hac doctrina caute utendum est ob periculum allucinationis. Poenitens qui multa et gravia peccata confessus est apud con­ fessarium extraordinarium, postquam ea ordinario diu celaverat; et deinde recordatur peccati mortalis in illa confessione cx oblivione praetermissi, per se tenetur hoc peccatum in prima confessione ac­ cusare. Sunt tamen qui putant licere illud tacere ad tempus, si prima haec confessio fiat apud confessarium ordinarium, donec occasio alius confessarii se offerat. Nam repugnantia invincibilis quae hic supponitur contra ordinarium merito dicitur confessioni extrinseca. Casus occurrere poterit praesertim apud religiosas. Sed hodie fere semper aderit moralis possibilities alius confessarii, etiam pro monialibus (Genicot, 262). 6“ Infamia complicis, nempe si poenitens nequit pcccattnn suum confiteri, quin complicem diffamet apud confessarium; iuxta plerosque cum S. Thoma” non excusat ab integritate. Nam: a) Christus universalem confessienem praescribens, eo ipso voluit ut hoc malum postponeretur integritati ; b) probabiliter non peccat qui alterius pec­ catum uni viro prudenti iusta de causa manifestat. A fortiori in casu, quo fama complicis tegitur sigillo sacramentali. Si ergo ma­ nifestatio complicis apud confessarium tunc licita est, fit etiam obli­ gatoria accusatio talis peccati. Iuxta aliosu debet omitti, quia praeceptum naturale servandi fa­ mam proximi praevalet positivo praecepto integrae confessionis; prae­ sertim cum accusatio talis peccati non omnino omittenda sit, sed ad iiiam confessionem differenda. n In IV q.3 n-2 q.*$, Navambcs, Uürwo/γ conjci. c.7 nj. INTEGRITAS CONFESSIONIS N.555-556 413 Alii opinantur poenitentem posse illud peccatum confiteri, sed ad id non obligari (Ferreres, 560). Nobis haec placent : a) Poenitens tenetur, si commode potest, quaerere confessarium cui complex sit ignotus, ut integre confitea­ tur Causae excusantes ab obligatione quaerendi talem confessarium reducuntur ad necessitatem vel magnam utilitatem confitendi sacer­ doti qui complicem noscat. b) Si agitur de materia confessionis libera, non licet per se pec­ catum confiteri cum revelatione complicis, ob praeceptum naturale servandi proximi famam. c) Si de materia necessaria, licet illud peccatum confiteri, ob rationes primae sententiae; sed non est obligatorium, ob damnum extrinsecum famae complicis; ct quia talis confessio specialiter odio­ sa est. Ratio adversariorum quod, si licet, est obligatoria, non va­ let, nam etiam licet poenitenti confiteri peccatum cum verecundia extraordinaria, confessioni extrinseca, sed non est obligatorium. Neque obligatorium est illud confiteri, si sine revelatione com­ plicis possit manifestari species superior peccati, reticita specie infi­ ma aut circumstantia speciem mutante. Sic si femina cum sacerdote peccavit, et non possit manifestare circumstantiam personae sacrae sine periculo famae talis sacerdotis, non tenetur accusare peccatum fornicationis, omissa illa circumstantia. Secus enim teneretur bis idem peccatum confiteri ; nam circumstantia sacrilegii in alia confessione manifestanda esset. 7. " Infamia alius, qui complex non sit, excusat, iuxta dicta de complico. Cavendum ne aliena peccata personarum quae confessario sunt nota manifestentur sine iusta causa, ut saepe faciunt uxores relate ad peccata mariti. 8. ° Multitudo poenitentiam sola non excusat ab integritate. Sic prop.59 ab Innoc. XI damnata; v. gr., in dic magni festi aut indul­ gentiae. Excusat autem, si accedat alia necessitas valde gravis, ur­ gens ct proportionala gravitati praecepti divini integrae confessio­ nis; ut si aliter poenitentes cogerentur carcre diu gratia sacramenlali et communione. 9. ° Reservatio peccati dicebatur excusare ab cius confessione, si ex quadam necessitate fiat confessio apud sacerdotem carentem Juris­ dictione ad reservata. Tunc poenitens accuset cetera; relinquat re­ servatum alii confessario qui possit ab illo absolvere. Casus hodie vix locum habebit; nam vi c.900,2.”, facile confessarius carens fa­ cultate ad reservata poterit illud directe absolvere; et, si est reser­ vatum cum censura, vi c.2254. 556. Confessio peccatorum reticitorum. — Peccata mortalia quae reticita fuerunt ob causam excusantem vel obli­ vionem ; vel gencrice accusata, debent distincte accusari in proxima sequenti confessione, nisi etiam in hac sit causa ex­ cusans. Nam in praecedenti fuerunt indirecte tantum remis­ sa, proinde sunt materia necessaria immediate sequentis ,3. Poenitens tamen non tenetur haec peccata confiteri quam­ primum, vel ante communionem ; nulla enim lege id praeci° Prop 11 ab Alexand. VII damnata; Denzingkx, 1111. 414 DE POENITENTIA pitur, nam est in gratia per confessionem recuperata (c.856r X’cc sacerdos, qui solum tenetur quamprimum confiteri (in 'ra triduum), quando post commissum peccatum mortale, de­ ficiente confessario ct urgente necessitate celebrandi, missam celebravit, non praemissa confessione (c.807) ; non autem te­ netur si post commissum mortale confitetur, sed illud ob cau­ sam excusantem reticuit. Sufficit ergo ut poenitens pecca­ tum reticitum confiteatur in prima confessione quam postea faciat, sive sponte sive cx obligatione, nisi eaedem rationes permaneant confitendi sine integritate materiali. ARTICULUS D i· 'Examine II’ conscientiae Summarium: 1. Notio, necessitas.—2, Diligentia.—3. Praxis confessarii. 557. Examen conscientiae est animi discussio ad re­ colenda peccata confessioni subiicienda (c.901). Necessitas examinis oritur ex praecepto integritatis. Nam regulariter est medium necessarium ad integram peccatorum confessionem. Ideo per sc sub gravi requiritur. Saepe tamen potest non esse necessarium ; sic : u) qui a brevi tempore confessus redit ad confessionem, quia in mor­ tale lapsus est, sine examine noscere potest se nullum aliud habere; ά) qui frequenter confitetur, et quidem sola venia­ lia, examine plerumque non eget. Tamen poenitentes pii hor­ tandi sunt ut de venialibus deliberatis examen peragant, prae­ sertim de frequentioribus, ad maiorem emendationem. Scru­ pulosi, aut examen omittant, aut brevissimum agant, iuxta confessarii directionem. 558. Diligentia.—1.” Requiritur (c.901). 2.” Non exigitur summa, qualis a prudentibus adhibe­ tur in negotiis arduis. Id enim nimis onerosum redderet sa­ cramentum, carnificinam animarum, ut calumniabantur pro testantes a Tridentino reprobati (ses.14, c.5). Sufficit seria, ordinaria, humana, qualem quisque adhibere potest et solet in rebus suis pro conditione sui status et capacitate iudicii. Ergo, etsi quis post adhibitam moralem diligentiam putet se plura peccata reperturum diutius sc examinando, ad id non tenetur (Lugo, d.16 n.592). Sit proporlionata poenitentis conditionibus. Sic: o) pro i ditione conscientiae ct vitae puritate, brevius examen sui- EXAMEN CONSCIENTIAE N 556 560 •115 licit timoratis quam laxis; b) pro proximitate praecedentis confessionis, qui diu non est confessus accuratiore eget ; c) pro instructione, doctus et instructus diligentius sc examinare de­ bet quam rudis et ignarus; <7) pro corporis valetudine, gra­ viter aegrotis levius examen imponi debet ; nam sicut timor gravis damni excusat ab integritate confessionis, ita etiam ab examine longiori. Cavendum ne in periculo mortis constitu­ ti confessionem diutius differant ob timorem difficultatis in examine; confcssarius cos iuvabit, ut res expeditior fiat. Scriptura peccatorum: a) nemini est obligatoria, quia pe­ riculum est ne in aliorum manus veniat, et quia foret dili­ gentia extraordinaria; b) permittenda est cum cautela iis quos iuvet ad pacem vel ad verecundiam vincendam ; c) suaderi potest iis qui a multo tempore non sunt confessi et merito timent ne aliquorum obliviscantur. Methodus esse potest iux­ ta praecepta Dei et Ecclesiae ct obligationes sui status, prout in libris pietatis invenitur; d) dissuadenda scrupulosis. 559.Defectus examinis. Peccat graviter qui praevi­ dens saltem in confuso periculum omittendi peccatum grave, ad confessionem accedit cum nullo aut valde exiguo examine. Rexolvex: 1." Si ncgligcntia fuit graviter culpabilis, tota confes­ sio, utpolc sacrilega, repetenda est, et insuper accusandum ipsum negligentiae peccatum. 2. " Si ncgligcntia fuit levis, confessio valida ct fructuosa est. \d distinguendum utrum gravis an levis fuerit, haec regula ab ali­ quibus traditur, cum discretione applicanda: gravis putari potest, si quis post confessionem operit sc plura peccata omisisse quam di­ xisse 3.° In praxi, qui bona voluntate confitetur, raro peccabit gra­ viter, imo ct leviter, ob defectum examinis; napi ad gravitatem aut ad peccatum negligentiae non advertet. 560. Praxis confessarii. Qui accedunt imparati : a) Per sc theoricc deberent benigne dimitti, ut congruum examen agant ; practice sic agendum est. si speretur hoc modo melius integritati consultum , *iri b) Rudes ct ignari nunquam aut fere numquam sunt dimitten­ di, quia non melius sc examinabunt quam si a confcssario interro­ gentur. c) Etiam doctiores vix unquam dimittendi sunt, quia impa­ rati non accedunt, nisi in re religiosa valde négligentes; ct quamvis imparati veniant, offendentur si dimittantur, nec ad confessionem redibunt. Ergo potius interrogentur a confcssario. d) Populus do­ cendus est dc necessitate ac modo examinis. ’ Catfch Rom, p.2 c.5 n.60, 416 DE POENITENTIA ARTICULUS De iteratione U confessionis Summarium: l. Causae nullitatis cx parte confessarii.- -2, Ex parte poeto tentis.—3. Modus iterandi confessionem.—4. Confessio generalis. 561. Confessio potest esse: a) valida et integra; b) va­ lida sed incompleta; c) involuntarie nulla; cui deest elemen­ tum essentiale, sine culpa poenitentis ; (/) sacrilega, in qua committitur peccatum mortale (c.907). Si fuit valida et integra, nihil debet repeti in subsequenti confessione. Si valida sed incompleta, quia inculpabiliter omis­ sa fuerunt aliqua peccata mortalia nondum directe remissa per claves; haec tantum in proxima confessione accusanda sunt. Si involuntarie nulla, iteranda est, nam nullum pecca­ tum fuit per claves remissum. Si sacrilega, item tota est re­ petenda, ct insuper accusandum sacrilegium. Numquam opus est eam repetere, nisi de cius nullitate aut sacrilegio moraliter certo constet (S. Ai.f., 505). Causae nullitatis. Ex parte confessarii : a) defectus iurisdictionis; b) defectus substantialis formae. Peccata a confessario non intellecta, v. gr., ob surditatem, som­ num, strepitum: a) Si sunt mortalia, repeti debent ea de quibus moralitcr certo constet non fuisst intellecta; nam perinde est ac si ac­ cusata non fuerint ; sed iuxta dicta (n.373), absolutio data post con­ fessionem gcncricam bona fide factam valida est. Si confessarius nullum peccatum intellexit, ct tamen absolvit, absolutio valet, qua­ si data post confessionem gvnericam bona fide factam; nam idem confessarius intelligit poenitentem se accusare saltem quod sit pec­ cator. At si deinde id sciat poenitens, debet iterum omnia illa pec­ cata gravia accusare b) Si poenitens serio timeat nc aliquod pecca­ tum grave non fuerit a confessario perceptum, timorem ci mani­ festet; tunc confessarius, interroget circa materiam quae vix perce­ pit. Idem sponte faciat confessarius, si aliqua non bene intellexit; si serio dubitat num poenitens accusaverit aliquod peccatum grave, potest ante absolutionem interrogare: Putasnc te peccatum grate commisisse ' Si poenitens neget, absolvatur; si affirmet, interroge­ tur: quod? c) Si poenitens post confessionem sciat quaedam peccata gravia non fuisse a confessario intellecta, sed nesciat quaenam haec sint, si confessio fuit prolixa non tenetur illa iterum confiteri, quia dc singulis probabile est ea fuisse rite percepta; secus, probabilius, iuxta aliquos (Cappello, 214). si confessio fuit brevis Practice nunquam tenebitur, nam de nullo constabit moraliter certo tale non fuisse in­ tellectum d) Si confessio sincera fuit et confessarius nesciat discer­ nere gravitatem, speciem aut numerum peccatorum, absolutio valet ITERATIO CONFESSIONIS. N.561-565 417 ct nihil est repetendum, nam confessio fuit integra, ct minister ab­ solvere yoluit quidquid accusatum fuit. 562. Causae nullitatis ex parte poenitentis: defectus doloris et propositi, sine advertentia. Confessio sacrilega est : a) ex voluntario defectu dolo­ ris aut propositi ; Z>) ex negligentia graviter culpabili exami­ nis; c) ex culpabili reticentia peccati mortalis; d) ex menda­ cio in re gravi; c) ex affectata procuratione confessarii in­ docti a quo absolvatur etsi certas et graves obligationes adim­ pleri nolit ; vel confessarii surdastri vel dormitabundi a quo poenitens non intelligatur ; f) ex renuentia adimplendi gra­ vem obligationem. 563. Modus iterandi confessionem nullam aut sacrilegam. 1. Si repetitur apud distinctum confessorium, integre et distincte repeten­ da est; nam secus hic nequit de singulis indicare. 2. Si apud etundem, et hic saltem in confuso recordetur vel pec­ cata vel statum pocnitentis, sufficit accusare in genere iam accusata it addere in particulari omissa et nova mortalia, ipsumque sacrile­ gium. Si confessarius ne confusam quidem notitiam retineat, suffi­ cit probabilius ut confessionem compendio repetat poenitens; ad hoc sat est ut peccata accusata iterum in confuso exponat, dicendo, v. gr., se peccasse contra castitatem, iustitiam, etc.; vel confessarius sic tum interroget’. Confusa notitia sufficiens habetur, si confessarius sciat se de peccatis sacramentaliter indicasse et poenitentiam gra­ vem imposuisse. Hacc cognitio imperfecta et confusa,» coniuncta cum priori distincta, sufficit ut absolutio valide ac licite concedatur, quia indicium sacramentale antea distincte inchoatum nunc valida abso­ lutione completur (Bai.i.erini, 272ss.). Sive apud eumdem sive apud diversum confcssarium repetatur confessio, semper debent a poenitente addi quae forte in prioribus confessionibus integritati defuerint. Praeterea, si priores fuerunt sa­ crilegae, poenitens declaret quoties sacramenta cx tunc sacrilege re­ ceperit; ct num praeceptum annuum confessionis et communionis lae­ serit; sive negligendo, sive sacrilege sacramenta haec recipiendo (c 861.907). 564. Iteratio confessionum intermediarum inter nul­ lam aut sacrilegam, ct eam quae nunc fit. Intermediae om­ nes et singulae non sunt repetendae, si poenitens immemor nullitatis aut sacrilegii eas egerit ; nam potuerunt esse vali­ dae ac fructuosae. Quare interrogetur num putaverit se in his peccasse, num tranquillus eas fecerit ; et si peccatum et sacrilegium ex ignorantia vel oblivione in sequentibus con­ fessionibus omisit, has non tenetur iterare. 565. Iteratio confessionum rudium. Rudes, qui bona fide con­ fessi sunt peccata sine expressione numeri et speciei, non ten-n1 Luco, d.16 n.636; SuÂwiiz» d.22 s.6 r.5 418 DE POENITENTIA tur illas confessiones distincte repetere, iuxta plures; quia cum so­ leant vitam uniformem agere, e confessione unius anni coniici pos­ sunt peccata praecedentium3. Ergo his, si defectum integritatis ad­ verterint, sufficit ut se accusent in universum dc omnibus peccatis annorum praecedentium. Practice vix unquam defectum advertent, nec facile distinctam peccatorum confessionem facere poterunt. Sed si facile possint numerum et speciem exprimere, omissa explicare debent (Luco, d.16 n.578; d.22 n.77), 566. Confessio generalis est ea in qua repetuntur pec cata omnium aut multarum confessionum, i. e. totius vitae aut alicuius spatii temporis. Potest esse necessaria, utilis vel nociva, ideoque imponen­ da, suadenda aut saltem permittenda, vel prohibenda. Necessaria et imponenda est, si praecedentes fuerunt nul­ lae vel sacrilegae. Suadenda iis qui rationabiliter ct quiete dubitant de praecedentium valore : vel etsi non dubitent, mag­ nam utilitatem inde percipient. Permittenda, si parum utilis nec nociva erit; dissuadenda, si inutilis. Prohibenda scrupu­ losis, meticulosis, quibus potius anxietates augeret. Utilitas a S. Ignatio3 et a BenED. XIV 4 ponderatur: maior timor Dei, humilitas, peccatorum dolor, robur ad pro­ pulsandum quidquid ad peccatum provocat, pax, reparatio damni praeteritarum confessionum. Utilis potissimum est: l.” Adultis qui eam nunquam fe­ cerunt, praesertim occurrente speciali opportunitate, ut exer­ citiorum, iubilaei. 2.° Iis qui volunt ad meliorem vitam con­ verti. 3.° lis qui novum statum, ut sacerdotalem, religiosum, suscepturi sunt. Postulantibus praescribitur ut ante ingres­ sum in novitiatum generalem confessionem totius vitae agant, iuxta prudens confessarii indicium (c.541). 4.° Versantibus in mortis periculo, modo vires suppetant. 5.” In dubio fun­ dato de valore praeteritarum confessionum. Plerumque, si facta fuit confessio generalis totius vitae, non expedit eam iterare. Iis qui tranquillae sint conscientiae convenit ut eam instituant ab ultima generali quam fecerunt. Confessarius: a) Eam nemini imponat, si necessaria non est. b} Nec eam postulet a quolibet novo poenitente suo, qua­ si necessariam ad eumdem cognoscendum, hic enim cognosci potest cx confessionibus futuris, c) Si poenitens desiderium illius manifestet, confessarius nequi statim abnuat, quasi de > 3 1 FEa«r»Est 577; Gxmcot, 273. Ejcrcic. espir., Confestôn genera!. Const. Apostohea 26 iun. 1749 $ 17 I*RAECJ'.1'H M CONFESSION IS. N.S65-568 419 scrupulo agatur; neque statim admittat; sed prius inquirat utrum necessaria vel utilis, an nociva sit. 567. Modus: 1. Accurata sit , etsi de non necessaria agatur, secus vix utilis erit. S. Ignatius indicat opportuniorem esse post exer­ citia hebdomadae primae. 2. Praecedat diligens praeparatio ct examen conscientiae. 3. Praestat ut ipse poenitens peccata dicat, et a confessario adiuvetur, ubi opus sit; nisi accedat imparatus aut parum instructus, aut petat ut interrogetur. 4. Ante confessionem, vel initio eiusdem exquirat confessarius cur velit eam facere, hinc patebit necessitas, utilitas vel damnositas. 5. Si appareat necessaria, exploret a quo tempore nullas vel sa­ crilegas fecerit; quoties per annum, etc., confiteri ct communicare consueverit; num hcc tempore aliud sacramentum receperit. Si poe­ nitens sit ignotus, de statu vitae interrogetur. 6. Si sit libera, moneat pocnitentcm nullam esse obligationem repetendi omnia ct singula peccata rite accusata; maneat ergo tran­ quillus poenitens, etsi aliqua reticere velit. 7. Ordinarie expedit praemitti confessio peccatorum ab ultima confessione ordinaria commissorum, praesertim si sint gravia. 8. Post confessionem, confessarius interroget pocnitentcm num· Quid aliud habeat declarandum. Eius fiduciam excitet, moncatque non opus esse ut in alia confessione quidpiam amplius declaret, nisi certo ci constet de culpa mortali nunquam accusata. Neque de prae­ teritis denuo se examinet, sed ea tantum accuset quae sponte in me­ moriam veniant et certo sint mortalia non accusata. Tandem con­ fessarius salutaria remedia suggerat ad spiritualem profectum. Dc satisfactione, n.446-57. ARTICULUS FI Dii OBLIGATIONE SUSCIPIENDI SACRAMENTUM POENITENTIAE Summarium: 1. Praeceptum divinum. -2. 4. Tempus.—S. Modus. Ecclesiasticum.’- 3. Subiectum.— 568. Praeceptum divinum. Certo urget praeceptum divinum confitendi omnia peccata mortalia post baptismum commissa, in mortis periculo vere probabili ; quia si id non fiat, exponitur peccator periculo aeternae damnationis. Haec obligatio adest, etsi iam justificatus fuerit extra sacramen­ tum, per actum perlectae contritionis vel per attritionem cum receptione Eucharistiae vel extremae unctionis bona fide facta. Probabiliter, iuxta aliquos (S. Alf., 663), aliquando in inia. Sed obligatio ex iure divino practice non est asserenda; nam potest homo per contritionem perfectam justificari. 420 DE POEM TEXT ΙΑ Multi tenent peccatorem in culpam mortalem lapsum obligari iure divino: vel ad confitendum etiam pluries in anno, vel ad eliciendam contritionem perfectam, ne diu maneat in mortali ; quia secus nequit diu novum peccatum vitare. Alii hanc obligationem negant1, quia neque theologi neque Ecclesia eam unquam populo significarunt Se----- DE INDULGENT! !S Si praescribatur visitatio determinatae capellae vel aitaris, non sufficit ingredi in ecclesiam, necesse est ad illam capellam vel altare se conferre, aut saltem se sistere in loco ex quo illa conspiciantur u. HM Modus. l.° Si introiri nequit, quia clausa est ecclesia, vel ob multitudinem, visitatio fieri potest ad ianuam. Id monuit S. Poenit. in ultimis iubilacis 12. 2.° Si visitationes iubilarcs processïonali modo fiant, ingredi et egredi debet non solum crux ct clerus, sed etiam populus, quatenus possit,3. 3." Si repeti debeat visitatio, v. gr., ad Portiunculam, non sufficit in ecclesia diu manere ibi recitando preces pluribus visitatio­ nibus respondentes ; toties ingrediendum et egrediendum est. Sacristia stricte non est ecclesiae pars, licet ei adnexa. Sic ex c.512 § 2; 597 § 2, et interpretatio doctorum ad c.1172. Ideo putamus sufficere transitum ab ecclesia in sacristiam vel atrium vel porticum, et vicissim ; suademus ut foras tran­ situs fiat. Si pro diversis indulgentiis visitatio requiratur, haec to­ ties fieri debet. Valet quae fit ad recipiendam communionem requisitam. Tempus. Visitatio requisita ad lucrandam indulgentiam alicui dici affixam fieri potest a meridie praecedentis ad me­ diam noctem quae diem statutum claudit (c.923). Meridies et media nox computari potest iuxta tempus usuale, vel legale vel locale seu solare sive verum sive me­ dium, vel extraordinarium (Poenit. 31 iul. 1934: AAS 26, 341). 600. Oratio ad intentionem R. Pontificis, a) Vocalis. b) Pro lubitu eligenda, nisi determinata praescribatur (c.934). c) Sufficit tunc semel Pater ct Ave cum Gloria, vel alia pro cuiusque devotione”, d) Ad indulgentias toties quoties re­ quiritur in unaquaque visitatione sexies Pater ct Ave cum Gloria (13 ian., 5 iul. 1930: AAS 22,43.363). Intentio R. Pontificis in genere est exaltatio S. Ecclesiae, exstirpatio haeresium, fidei propagatio, peccatorum conver­ sio, pax inter christianos. Quandoque R. Pontifex specialem declarat. Non opus est ut explicita intentionum memoria fiat; sufficit orare in genere “ad mentem R. Pontificis” vel “ad lucrandas indulgentias” (13 iul. 1924: AAS 16,337). u « « H Adrian. Poenit. C. Ind. Poenit, VI, l apr. 1523: Cirv VII 4 apr. 1524. 26 dec. 1050, III: AAS 42,900. 18 oct. 1901: ASS 34.633. 20 sept. 1933: AAS 25.446. acquisitio, x.599-601 441 Oratio cie se separabilis est a visitatione, nisi aliud prae­ scribatur; suadendum est ut oratio requisita recitetur in ipsa visitatione ecclesiae vel oratorii. 601. Orationes indulgentiis ditatae.—1.° Recitari pos­ sunt quavis lingua, modo de fidelitate versionis constet ex declaratione S. Pocnitenliariae vel unius ex Ordinariis loco­ rum ubi vulgaris sit lingua in quam vertitur. Antiquitus sola versione fidelitas erat essentialis (C. Ind d.361. 415). Nunc requiritur testimonium Povnitvntiariai aut Ordinarii loci dc fidelitate. Quidam tamen arbitrantur tale testimonium requiri tan­ tum, si versio sit impressa; non autem si sit manuscripta; nam de manuscriptis talia testimonia peti non consueverunt “. 2. ° Recitatio sit vocalis (c.934 § 1.2), nisi agatur de in­ vocationibus vel iaculatoriis (7 dee. 1933: AAS 26,35). 3.® Sine additione, substractionc aut interpolatione, quae si substantiam orationis alterant, indulgentiae penitus ces­ sant (c.934 § 2) (26 nov. 1934: AAS 25,643). Post hanc declarationem forsan temperanda sunt severiora re­ sponsa eiusdem S. Poenit. ad casus particulares data: 21 iul. 1919: Amittuntur indulgentiae litaniarum, si ita cantentur: a) Semel dica­ tur Kyrie eleyson, Christe eleyson, Kyrie eleyson, Christe, audi nos, Christe, exaudi nos; vel b) per ternas invocationes cum unico Ora l>ro nobis; vel e) dicto semel Agnus Dei (Agnus Dei qui tollis pec­ cata mundi, parce noirs. Domine,' exaudi nos, Domine; miserere no­ bis). (AAS 12,18; 13,163.566). Mutationes substantiales eas putamus quae addunt vel de­ munt clausulam quae ideam completam contineat. Acciden­ tales verba aliqua aliis adiecta ad illa qualificanda, vel maio­ rem affectum exprimendum. Ad corruptionem substantialem indicandam, attendi debet orationis extensio. Sic indulgentiae litaniarum vel rosarii non amittuntur per omissionem unius vel alterius invocationis vel Ave. Non sunt interpolationes orationis, nec indulgentias tollunt jaculatoriae interiectae in­ ter diversas orationes quibus aliqua devotio constat, ut inter decades rosarii, Maria Mater gratiae... vel in statione SS. Sa­ cramenti: Fiva Jesus Sacramcntado. Si quod exercitium pluribus orationibus constet vel eadem repetita, sit moraliter integra recitatio. 4. ” Peculiari eo modo qui praescribatur; sic ante Cruci­ fixum recitatio ‘7;n ego...”; genibus flexis recitatio Sacro­ sanctae, ad obtinendam veniam defectuum in recitando of fiw Cappello. 668; Vermœrsch. Epit. 11,219. 442 DE INDULGENTIIS cio commissorum, non autem ad lucrandas indulgentias pre­ cis illius (Enchir. 737). 5. ° Recitari possunt allernatini cum socio; vel sola men­ te dum ab alio recitantur (c.934 § 3). 6. ° Mutis sufficit si una cum ceteris in eodem loco oran­ tibus mentem et affectum ad Deum attollant; vel si dc pri­ vatis orationibus agatur, eas mente recolant, vel signis ef­ fundant, vel oculis percurrant (c.936). 7.'° Mutilatis, qui actum corporalem cum oratione prae­ scriptum ponere non valent, v. gr.. genu flexionem, sat est orationem pronuntiare (Pocnit. 22 oct. 1917: AAS 9,539). CA PUT I V Indulgentiae quaedam Summarium: 1. Altare privilegiatum.—2. Portiuncula—3 Oblecta ph.— < Via Cruris.—5. Rosaria.—6. Scapularia.—7. Numismata.—8. Plenaria in ir· ticulo mortis. § 1. Altare privilegia!tun Summarium: 1. Not’o classes.—2. Privilegium locale.- 3, Personale.—4 Ces· Mtio.—»5. Altare gregorianum. 602. Altare privilegiatum.—Est illud cui R. Pontifex hoc privilegium adnectit : quod omnes sacerdotes missam in eodem celebrantes, lucrentur indulgentiam plenariam in fa­ vorem illius pro quo missa applicatur. "* Classes. · 1." Pro defunctis tantum, aut pro vivis et de­ functis. Huius indulgentia applicatur vivo aut defuncto pro quo missa applicetur *. Generatim et nisi aliud constet, intelligitur pro defunctis tantum. Bened. XV, 15 iun. 1917: AAS 10,318, sacerdotibus piae unionis Transitus S. Joseph altare privilegiatum personale concessit quoties pro moribun­ do applicent missam. Indulgentia haec moribundis applica­ tur. SO 9 nov. 1922 declaravit: a) Altare privilegiatum pro agonizantibus subsistit, non obstante c.930. b) Indulgentia est quasi pro vivis, per modum absolutionis, c) Qui pro plu­ ribus applicet missam, non est necesse ut determinet cuinam indulgentiam applicet2. 2.“ Locale, tali altari adnexum ; personale, sacerdoti ubi· » ’ C. Ind. 5 aug. 1897: ASS 30,278. Π Monitor? Ècclrsûut, (1023) p.216 ALTARE PRIVILEGIATUM. χ«601-605 443 cumque celebret ; locale simul ct personale, concessum, v. gr., in tali ecclesia sacerdotibus talis associationis, pro defunctis eiusdem. ° Perpetuum ct temporale; quotidianum aut ad certum 3. numerum dierum. I 603. Privilegium locale, (luis concedit Episcopi, Ab­ bates vel Praelati nullius, A'icarii ac Praefecti Apostolici et Superiores Maiores religionis clericalis exemptae possunt de­ signare et declarare unum altare privilegiatum quotidianum perpetuum, dummodo aliud non habeatur, in suis ecclesiis, cathedralibus, abbatialibus, collegiatis, conventual ibus, paroccialibus, quasi paroecialibus: non autem in oratoriis publicis aut semipublicis, nisi sint ecclesiae parocciali unita scu eius­ dem subsidiaria (c.916). Dummodo aliud non habeatur intclligendum videtur ad sensum C. Rit. 4 maii 1688: Possunt declarare altare privi­ legiatum pro omnibus fidelibus, etiam si in eadem ecclesia aliud sit ex alio titulo, v. gr., quia est altare confraternitatis. 604. Qualitates altaris, a) Sit fixum, non sensu liturgico c.l 197 § 1, sed vulgari ; i. e. non mera ara, quae quo­ cumque transferatur ; indulgentia non arae, sed altari inhae­ ret: ita ut ibi maneat, etsi ara alio transferatur (C. Ind. d.286.324). b} In eo nihil aliud inscribatur nisi: /litare pri­ vilégiât um, perpetuum vel ad tempus: quotidianum vel non. iuxta concessionem (c.918 § 1). Altaria ecclesiarum ubi adoratio Quadraginta Horarum habetur, iuxta instructionem elementinam, eo die omnia sunt privilegiata (c.917 § 2). Item ubi habetur ad instar Quadra­ ginta Horarum; i. c. exponitur solemniter SSmum. Sacra­ mentum quavis hora matutina, noctu reservatur; ct sic per triduum (Enchir. 169). 605. Privilegium personale quotidianum perpetuum habent: o) Cardinales ct Episcopi (c.239 § 1 n.10; 349 § 1 n.l); b) Vicarii ct Praefecti Apostolici (c.294 § 1); c) Sacer­ dotes qui votum animarum fecerunt (Enchir. 547); d) Alii quibus S. Poenitentiaria id concesserit. Sacerdotes quarum­ dam associationum eo gaudebant 1er vel quater in hebdoma­ da; quod subsistit pro inscriptis ante 1 apr. 1933; pro cete ris suppresum est3; pro adscripts Piae Unionis Missionalis Cleri restitutum, si hi illud petant a Poenitentiaria per Unio’ Poemt. 20 mart. 1933; AAS 25,1/0. 444 DE INDULGENTIIS nem Missionalcm existcntem apud Cong. Prop. Fid. cum commendati is Ordinarii proprii (1 mai 1943. Illuminari, abr.-iun. 1943 p.3). > -ci’n Qui gaudet privilegio personali ter vel quater in hebdo­ mada, et aggregatus est piae associationi quae etiam tali pri­ vilegio gaudeat, potest utroque uti. nisi in induito aliud ca­ veatur (C. Ind. 27 maii 1839; d.272). In Commenioratiotie Omniiim-Dcftincidrum omnes missae, etiam in altari portatili celebratae et per octavam, privilegio gaudent (Pocnit. 31 oct. 1934: AAS 26,505; c.917). 606. Conditiones ad indulgentiam altaris lucrandam: a) Applicanda est pro eadem anima pro qua missa applica tur ; b) Pro unica4. Si missa pluribus applicatur, oportet de­ terminari cui applicetur indulgentia. Determinatio impossibi­ lis erit in Commem. Defunctorum in missis pro omnibus de­ functis et pro intentione Papae; in his et similibus, relinqui­ tur divino beneplacito, c) Non requiritur missa de Requie, quamvis per rubricas liceat; suadendum ut dicatur de Requie, aut dc feria vel vigilia cum oratione defuncti 5; d) Ratione indulgentiae nequit exigi maius stipendium (c.918 § 2). Recepto stipendio pro missa in altari privilegiato, si haec circumstantia omissa fuerit culpabiliter, sacerdos aliam applicet in illo; si inculpabiliter, sat est ut aliam quamcumquc indulgentiam plenariam pro illo defuncto applicet * Supplentia huius indulgentiae. 607. Cessatio. Non cessat : a) Si altare paulalim de­ struitur et interea reficitur, b) Item si pars destructa non re­ paratur, dummodo adhuc in eo possit celebrari, c) Si altare exsecratur, si restauratur aut de novo construitur ex mate­ ria diversa, aut in alium locum eiusdem ecclesiae transfer­ tur (27 sept. 1723 d.84). Cessat: a) Si ecclesia destruitur; reviviscit vero si ecclesia reaedificatur fere in eodem loco intra 50 annos (c.75). b) Si mutetur locus vel titulus ecclesiae, aut titulus altaris (d.43.52). c) Si privilegium concessum fuit ratione imaginis; si haec et altare penitus destruuntur, quamvis altare sub eodem ti­ tulo reaedificetur; non vero si imago ex maiori parte in novo altari subsistat (Bi· ringer, 1.986). 60S. Altare gregorianum. Vid. n.279 < Pocnit. 6 tuh 1017: AAS 9,440. • SO 19 feb. 1913: AAS 5,122. « C. Ind d.357; 24 mi. 1885: ASS 28,94. 3af ΠΜ pourii set i.A. N.60.Î-610 § 2. Summarium: 1 liunculae. 445 Portiuncula Notio.—2. Disciplina.—3. Aliae indulgentiae ad modum Por- 609. Portiuncula dicitur indulgentia plenaria localis quae acquiritur certo die toties quoties visitando ecclesiam vel oratorium privilegiatum, suetis conditionibus confessio­ nis, communionis et orationis ad intentionem R. Pontificis. Originem et nomen trahit ab illa indulgentia plenaria quam S. Eranciscus Assisiensis obtinuit a.1216 ab Honorio 111, pro visi­ tantibus die 2 augusti ecclesiam S. Mariae .Angelorum; quae appel­ labatur Portiuncula cx parva portione terrae prope Assisium, ubi templum illud exstructum erat. 610. Disciplina vigens. Statuta fuit a S. Poenitentiaria 10 iul. 1924: AAS 16,345. 1. Ad maiorem venerationem Sanctuarii Portiunculae ad Assisium, non poterit acquiri indulgentia diei 2 augusti in ulla ecclesia vel oratorio inde distante infra tria kilométra. Excipiuntur illi fideles qui, viventes in domo cum adiacente ecclesia vel oratorio, impediti sunt physice vel moraliter a visitando illo sanctuario. 2. Concessiones perpetuae huius indulgentiae hucusque factae permanent, sed subiectae praesentibus normis, excepta distantia. 3. Indulta temporalia, scilicet, ad certum tempus, aut sine die vel ad beneplacitum concessa, revocata manent a die 31 dec. 1924. Petitiones quae in posterum fiant non attenden­ tur a S. Pocnitentiaria, nisi afferant commendationem Ordi­ narii loci, perpensis omnibus adiunctis circa opportunitatem et utilitatem concessionis. 4. Si quando concedentur indulta, praeferentur ecclesiae vel oratoria S. Mariae Angelorum aut S. Francisci Assisien­ sis; iisque deficientibus, cathédrales et paroeciales. 5. Ut alicui ecclesiae vel oratorio publico concedantur, opus est ut distent saltem tribus kilometris ab ecclesiis vel oratoriis franciscains aut aliis privilegio f mentibus. Numerus quintus derogatus est a S. Poenit. 1 maii 1939: AAS 31,226, statuente: Omnes ecclesiae cathédrales, paroe­ ciales ceteraeque et oratoria, pro quibus, praesertim in mag­ nis paroeciis, commoditas fidelium, Ordinarii loci indicio, id postulet, poterunt privilegium Portiunculae obtinere, illud a S. Pocnitentiaria postulando, precibus ab eodem Ordinario commendatis. 44mnia haec nequeant recitare, lucran1 Nouvelle Rrvuc Thrologiquc (193S) o 733. via crucis. N.622-625 455 tur indulgentiam decem annorum pro unoquoque Paler, Ave ei Gloria. Si rationabili de causa nequeant crucifixum in manu habere, suf­ ficit ut illum secum habeant quocumque modo (Poenit. 9 nov. 1933 AAS 25,502). e) Infirmi qui sine gravi incommodo nequeunt illa recitare, ple · nariatn lucrantur oscillantes vel aspicientes corde contrito crucifixum ad hoc benedictum, qui a sacerdote vel alia persona porrigatur, reci­ tantes brevem orationem vel iaculatoriam in memoriam Passionis et Mortis Domini. Hacc potest esse: Adoramus le, Christe, el benedicimus libi, quia [·** » <‘ Rit 8 mail 1»2S; Sal T. (1926) [> 282. 3 Nouvelle Revue Thcologtque (1911) p.430» scapui.arta. n.632-634 401 Facultas benedicendi et imponendi.· 1. Obtineri potest ex S. Poenitentiaria vel ex Superioribus religionum quarum sunt propria scapularia diversa. Facultas concessa sacerdotibus quarumdam piarum assodationum non cessavit per decretum Pocnit. 20 mart. 1933. 2. Standum est terminis concessionis, quoad tempus, lo­ cum, etc. (n.616). Facultas commutandi opera ad lucrandas indulgentias praescripta per se non continetur in facultate benedicendi et imponendi scapularia. A Superioribus Generalibus solet utraque simul dari ; at in facultate data a S. Sede non solet memorari illa commutandi facultas. Optandum foret declara­ tio generalis qua exprimeretur facultas commutandi in fa­ cultate benedicendi et imponendi contineri, etsi non fuerit ex­ pressa. Nam saepe sacerdotes ex ignorantia commutant sine facultate. 634. Formula benedictionis. Non sufficit merum cru­ cis signum ; adhibenda est unicuique scapulari propria, sal­ tem verba quae exprimunt benedictionem. Idem dic de im­ positione ac receptione in confraternitatem3. Exsistit etiam formula collectiva pro Quinque Scapularibus, scilicet Carmelitano, Immaculatae Conceptionis, M. Dolorosae, SS. Trini­ tatis el Passionis. Hac formula solum possunt licite uti, qui ad id facultatem specialem habeant ; valide omnes qui facul­ tate gaudent benedicendi et imponendi scapularia ; nam in formula collectiva continetur substantia singularium. Formula collectiva, ut censeo, adhiberi potest etiam quando non benedicuntur omnia illa quinque, sed aliqua cx illis, suppressis iis quae in formula spectant ad ea scapularia quae non benedicuntur. Aspersio aquae benedictae auctoribus communiter4 videtur vali­ ditatem benedictionis afficere; quia benedictio invalida est, si ad­ hibita non fuerit formula ab Ecclesia praescripta (c.l 148 § 2). Hac di rc dubitari potest, nam formula stricte intelliguntur verba, post quae fit aspersio. Sed cum id certum non sit, si omissa fuerit as­ persio praescripta, iteretur saltem sub conditione benedictio ct impo­ sitio. Has putamus validas, quamvis sacerdos non usus fuerit stola et superpclhcco, quae proprie ad formulam non pertinent. Stola gencratim erit alba. Quando scapularia imponenda sunt pluribus, simul benedicuntur formula numero plurali adhibita; potest etiam benedici unicum, quod singulis imponatur, dicendo: Accipe... ’ 27 npr. 1887: ASS 19,558; 18 aug. 1868, <1 421. < YeuucCKSCU. lifnt. 460; Dk Herd., Smrac LUurgiac fra-ris 111,295. 462 PE INDULGENTIIS 635. Modus impositionis. Adhibeatur praescriptus in Rituali. Quando plurcs induendi sunt scapulari, sufficit unum idemque scapulare illis imponere, ita tamen ut primum sca­ pulare, quod deinde quisque ex illis deferat, sit benedictum (d.421), vel loco huius numisma scapulare ferat. Tunc sufficit pronuntiare formam impositionis numero plurali, ante vel post impositionem scapularis vel scapula­ rium, si plura sint, dicendo: Accipite...s Valida est impositio uni tantum humero facta, quamvis non fiat circa collum °. 636. Receptio in confraternitatem. Ad fruendum fa­ voribus scapularium, necesse est ut sacerdos, qui ea imposuit, indutus illis recipiat in respectivam confraternitatem, verbis Ritualis. Ego cx potestate... recipio te (vel vos)..., si talis receptio exigatur. Inscriptio in albo associationis respectivae facienda est, ut de aggregatione seu receptione constet. Imo quando asso­ ciatio constituta est ad modum corporis organici, ut confraternitas, talis inscriptio est ad valorem receptionis necessaria (c.694 § 2). Quando S. Sedes concedit facultatem benedicendi et imponendi Quinque Scapularia, addere solet clausulam ut mittantur ad rcspcctivas associationes vel religiones nomina eorum qui acceperunt sca­ pularia Carmelitanum, M. Dolorosae, et .Ç.S *. Trinitatis, nihil dicens de scapularibus Passionis ct Immaculatae Conceptionis. Quare quoad haec duo inscriptio non est necessaria. SO 23 apr. 1914: AAS 6,307, praevia sanatione omnium defectuum illucusque commissorum circa nominum inscrip­ tionem et transmissionem, declaravit: firma obligatione con­ scientiae inscribendi et transmittendi nomina, fideles ipso facto receptionis in piam associationem censentur rite adseripti, solum ad effectum lucrandi indulgentias et gratias spiri­ tuales, quamvis eorum nomina quacumque ex causa in album associationis non fuerint relata. . I Haec declaratio, etsi primo aspectu videatur opposita c.694 § 2, et proinde ab eo revocata (c.6 n.l), potius censen­ da est interpretatio eiusdem a veteri iure facta, et in notis ad canonem «eumdem citat (Beringer, 11,147): quare in novo iure retinenda (c.6 n.2). 4M • 1 18 apr. 1891: 18 iun. 1898: ASS 23.637; 30,748. 27 sept. 1887; Woutxhs, 546. » SCAΙ·Ι LARIA, w.635-638 463 Per indulta peculiaria saepe conceditur facultas recipien­ di in praefatas associationes sine onere inscriptionis. Privilegia militarium. Omnes militares, sive terrae sive maris (et aeris), possunt sibimctipsis imponere scapula­ ria a competente sacerdote prius benedicta '. Imo, quamvis scapulare numquam fuerit eis impositum, possunt imponere sibimetipsis numisma-scapularc praevie be­ nedictum, ita ut ipso facto respectivis associationibus censean­ tur adscript!. Et quidem in perpetuum, adeo ut numquam egeant sca­ pularia recipere, etsi militiam reliquerint. Tandem, si numisma scapulare amiserint, quovis tempo­ re. etiam post relictam militiam, possunt assumere aliud be­ nedictum, ct sic iisdem beneficiis frui8. Privilegia quorumdam religiosorum. Simili induito gau­ dent quidam missionarii et religiosi facultate praediti ad im­ ponenda simul Quinque Scapularia ct recipiendi in respectivas associationes sine onere inscriptionis. Sic PP. Societa­ tis lesu, tempore missionum ct exercitiorum spiritualium, possunt c suggestu scapularia benedicere formula plurali, quin necesse sit ut ea singulis propria manu imponant, nec nomina inscribantur. Imo quoties in populi concursu scapu­ laria pluribus imponenda sunt. Privilegia Cardinalium et Episcoporum. Cardinales possunt benedicere omnia scapularia a S. Sede approbata, solo crucis signo, sine onere inscriptionis (c.239 § 1,5.°). Episcopi, Vicarii et Praefecti Apostolici idem possunt, sed ritibus praescriptis (c.349 § Ι,ΙΛ’; 294 § 2). Sanatio. Si benedictio aut impositio fuerit nulla, et in­ commodum sit fideles dc nullitate monere, petatur a S. Poenitentiaria sanatio. 637. Subiectum. Fideles omnes; cuiusvis aetatis, etiam pueri, possunt scapularia recipere. Pueri, quibus imponun­ tur, indulgentias lucrantur cum ad usum rationis pervene­ rint (d.280). Sacerdos qui potest ea aliis imponere, potest et sibimelipsi (ibid.). 638. Gestatio scapularis. 1. Sit continua, diu noctuque. Si ad breve tempus dimittatur, v. gr., ad se lavandum, ad opus in fodinis agendum, indulgentiae non amittuntur; si ’ 1 Pius X, 4 ian., 30 mart. 1908: ASS 41,670. Secret. Stat. 22 mart. 1912; Rasôn y Fe t.41 p.227. 464 DE 1NDULGI.M US ad longum, suspenduntur : scd si postea reassumitur, nova impositio non est necessaria (d.379), nisi relictum fuerit ex impietate vel cum animo illud non reassumendi. Quando amittitur vel consumitur, aliud sumatur, etsi non benedictum (ibid.); vel numisma scapulare benedictum. 2. Gestandum ita ut una pars a tergo, altera a pectore pendeat (d.277). Indulgentiae non acquiruntur, si scapulari desit unum ex duobus pannulis, aut si ambo ad unam par­ tem cadant (d.408) ; aut si in bursa aut vesti adhaerens de­ feratur. Ferri potest supra aut infra vestes (d.367). 639. Scapulare carmelitanum. Est omnium antiquis­ simum et notissimum, ac ceterorum exemplar. Eius color tanneus, subobscurus (castano) vel niger. Ex traditione, duo magna privilegia secumfert: quod qui eo indutus moriatur ab inferno praeservabitur; et quod a purgatorio cito liberabitur, praesertim proximo sabbato post mortem; vel eius poenae mitigabuntur (SO 20 ian. 1613), Primum privilegium. Conditiones. 1.‘ Receptio in confraternitatem. 2.' Delatio scapularis cum pietate, i. c. officia vitae christianae adimplere curando. 3.a Delatio praesertim in hora mortis. Secundum privilegium. Vocatur sabbalinum. Conditiones: 1. * Aggregatio in confraternitatem. 2? De­ vota scapularis delatio usque ad mortem. 3.n Observantia castitatis iuxta cuiusque statum. 4.“ Recitatio quotidiana of­ ficii parvi S. Virginis vel officii divini, si quis ad hoc te­ netur. 5. * Observantia ieiuniorum ab Ecclesia praescripto­ rum, ct abstinentiae feriis quartis et sabbatis, excepto die Nativitatis Domini. Officium parvum ct abstinentiae commutari possunt in alia pia opera, iuxta personarum necessitates. Potestas com­ mutandi solet dari a Generali Cannclitano simul cum facul­ tate benedicendi ct imponendi scapulare. . · Commutatio abstinentiae fieri potest a quovis contessario etiam extra confessionem (C. Ind. 14 iun. 1901 : ASS 34,120). Commutatio fieri solet in septem Pater, Ave ct Gloria Viris et pueris, quibus recitatio minus grata est quam femi­ nis, potest commutari in minus, v. gr., in tria Ave Maria, cis commendando ut illa recitent omnibus noctibus, cum lec­ tum petunt. SCAPULARIA. N.638-640 465 Indulgentiae. Summarium a C. Ind. 4 iul. 1908 redactum Plenaria: a) die admissionis in confratcmitatcm ; b) festo B. V. Carmelitanae (16 iul.) aut dominica sequenti, iuxta usum loci; c) eo­ dem dic, quoties confratres visitent ecclesiam vel oratorium publi­ cum, ubi confratcrnitas erecta est; d) una dominica singulis men­ sibus, pro iis qui assistant processioni confratcrnitatis, ab Episcopo permissae; vel si nequeunt facile assistere, visitent ecclesiam vel oratorium confratcrnitatis. Ubi non sit confratcrnitas aut proccsiio, contraires indulgentiam lucrantur visitantes quamvis ecclesiam rei publicum oratorium; e) dic Pentecostes ; f) dic Commemoratio­ nis defunctorum Ordinis (15 nov. vel 16, si 15 incidit in dominicam); j) in mortis articulo. Conditiones: confessio, communio, oratio ad intentiones R. Pon­ tificis. Partiales: 7 ann. ct 7 quadrag. feriis IV ct Sabbatis, visitando ecclesiam vel oratorium confratcrnitatis; 5 an», ct 5 quadrag. semel in mense, dic ab unoquoque electo, sub conditionibus confessionis, communionis ct orationis ad intentionem R. Pontificis. Aliae. Privilegia alia, a) Privilegium Sabbalinum. b) Pracscrvatio ab aeterna damnatione. c) Altare privilegiatum quoties missa applicetur confratribus defunctis. d) Pro omnibus fidelibus, etiam sine scapulari: 1) indulgentia plenaria toties quoties, visitando ecclesiam vel oratorium publicum Ordinis Carmclitani, aut tertii Ordinis regularis vel saecularis; aut his delicientibus, ecclesia ubi confratcrnitas est erecta, in festo B. V. a Carmelo (16 iul.), suetis conditionibus; 2) 500 dictum, deosculando quodvis scapulare carmelitanum (Bened. XV, 8 iul. 1916). 640. Scapulare S. Cordis lesu. Inductum in Gallia a. 1876, approbatum luit cum sua formula benedictionis a Rit. 4 apr. 1900. Est album: unum ex fragmentis defert imaginem S. Cor­ dis lesu; alterum imaginem B. V. Mariae sub titulo Matris misericordiae. Potest illud benedicere et facultatem benedicendi conce­ dere Generalis Oblatorum Mariae Immaculatae. Sacerdotes quoque Societatis lesu illud benedicere possunt. Indulgentiae. Ex Brevi 10 iun. 1900: Plenaria: a) dic receptionis; b) in festis Nativitatis Domini, Cir­ cumcisionis. Epiphaniae, Resurrectionis, Ascensionis, Pentecostes, Corporis Christi, S. Cordis lesu.—Immaculatae Conceptionis, Nati­ vitatis B. V. Mariae, Annuntiationis, Purificationis, Assumptionis, Matris Misericordiae. Conditiones ordinariae. c) In articulo mortis sub conditionibus huius indulgentiae. Partiales: 7 annorum ct 7 quadragenarum in aliis festis Domini et B. V. Mariae universalibus. Conditiones: visitatio ecclesiae et ora­ tio ad intentiones R. Pontificis.—200 dierum semel in die, si recite- 466 DE INDULGENTIIS tur Pater, Ave ct Gloria aut invocatio: Maria, Mater gratiae, Main misericordiae, tu nos ab hoste protege ct mortis hora suscipe,—d) dierum pro quovis opere pietatis aut caritatis. Stationum Romanarum diebus in Missall designatis, visitando quamvis ecclesiam, suctis conditionibus. 641. Scutum S. Cordis lesu. Ortum habuit a S. Mar­ garita Alacoque. Praesertim in peste massiliensi 1720 valde ili vulgatum fuit nomine Detente, quo etiam nunc appellatur Refert historia quoties pestis ante hoc scutum steterit. Ex brevi Pii IX, 20 iun. 1873: 1.® Haec imago proprit scapulare non est ; hinc neque normae generales scapularium ei applicantur, benedictione non eget neque nominum inscrip­ tione. 2.° Non opus est ut habeat verba : “Detente, el Cora· ζύη de Jesûs esta con nosotros”, vel alia. In ultima indu non vocatur scapi lanae albae, cui ad alio modo superpo Indulgentiae pro portantibus c collo p ter, Ave ct Gloria (j Censemus sat ess Summarium: 1. Nur 642. Numisrr ribus Episcopis c< quae scapularibus evolutum fuit usq Qualitates.—M S. Cordis lesu et dec. 1910: AAS . Numisma tale si lesu ct B. Virg, Mi imaginibus imago a' dis et B. V. Maria Benedictio. 1 sunt respectiva s Sufficit signe sacerdote videatv unico crucis sigi obiectis (4 iun. numismata. X.640-643 467 Signum crucis toties repeti debet quot diversis scapulari­ bus numisma illud substituitur. Tutius videtur ut sacerdos 'jenedicturus numisma sibi mente statuat ordinem secundum quem illas benedictiones diversis scapularibus respondentes, impertiri velit. Benedictio dari potest in antecessum, etiam in usum eorum qui scapularia nondum receperunt. Idem numisma valere potest pro omnibus scapularibus. Si sacerdos habeat privilegium benedicendi simul unica for­ mula Quinque Scapularia, videtur posse unico crucis signo benedicere numisma pro his omnibus ; sed cum hoc non sit certum, praestat toties signum crucis repetere. Si facultas benedicendi et imponendi scapulare aliquod non possit exerceri ubi sit domus illius religionis cuius est proprium tale scapulare, ibi non poterit benedici numisma respondens; sed distribui poterunt alibi benedicta. Numisma numquam imponitur, solum benedicitur. Effectus. 1. Potest locum tenere omnium scapularium, quae non sint alicuius tertii ordinis propria. Tamen superio­ res tertii ordinis saecularis S. Francisci permittere possunt in singulis casibus, gravi de causa, ut loco scapularis tertii ordinis feratur numisma *. Ad hoc necesse est ut fideli scapularia fuerint rite im­ posita, salva facultate quorumdam sacerdotum ea benedicen­ di ex suggestu, vel in magno populi concursu, sine imposi­ tione propria manu facienda, ita ut singuli fideles scapula­ ria sibi imponant. Militares possunt numisma rite benedictum assumere cum omnibus gratiis scapularium, quamvis haec sibi non fuerint imposita, nec ipsi in confraturnitatem inscripti fuerint. 2. Numisma habet omnes effectus, gratias ct privilegia scapularium quibus substituitur, non excluso privilegio sabbatino2. Tamen Pius X valde optabat ut fideles scapularia gerant. Usus, a) Sit constans, quamvis non mathematica con­ stantia. b) Non opus est ut geratur ad collum, neque imme­ diato contactu corporis, ferri potest alio quovis modo. Si rumpitur, consumitur aut amittitur, assumatur aliud numisma benedictum. 643. Numisma Miraculosum. 27 nov. 1830 B. Virgo apparuit B. Catharinac Labouré, Filiae Caritatis a S. Vin’ C. Rcl. 22 mart. 1922: AAS 14,353■ SO 16 lorata rrx 2 ISJO3. feb, 1^23, de Sodalitate nostrae Dominae a Bona Rin,S -·. Ο 2 654 479 De ritu et effectibus Summarium : 1. Materia remota ct proxima. -2, forma, 3. hi casu urgenti. I. Locus ct tempus.—5. Effectus. 654. Materia remota, seu substantia ad validam confeclioncm huius sacramenti adhibenda, est oleum olivarum ad hoc benedictum, ab Episcopo vel a presbytero, qui facul­ tatem illud benedicendi a Sede Apostolica obtinuit (c.945). 1. Oleum: a) Sic S. lacobus, Cone. Florent, et Trident. ses.14 c.l de Extr. Unet, b} Est materia aptissima, quia symbolum bonorum quibus homo in exitu vitae indiget, sua­ vitatis et misericordiae\ 2. Oleum olivarum: a) Sic Florent, ά) Traditio, c) No­ mine olei simpliciter intelligi solet olivarum. Sit purum, non ex balsamo aliisve aromatibus confectum. Talis permixtio ali­ cubi in Ecclesia Latina olim viguit-, ct apud nonnullos orien­ tales viget. Haec non afficit valorem materiae, nisi elementa extranea maiori quantitate quam oleum admisceatur. Nec gra­ viter illicita foret, si admisceatur in minima quantitate. 3. Benedictum ab Episcopo: a) Sic Innoc. 1, Ritualia omnia, Florent, et Trident, ά) S. Thom., Suppl, q.29 a.5. Benedictio episcopalis iuxta fere communem sententiam, requiritur ad valorem. Contrariam declaravit temerariam et errori proximam SO 13 ian. 1611, SO 18 sep. 1842 ad du­ bium: an in casu necessitatis parochus ad validitatem sacra­ menti extremae unctionis uti possit oleo a se benedicto, re­ spondit: Negative. Simile quid respondit 15 mail 1878 (Dexzingi-k, n.1628-29). 4. Ex delegatione S. Sedis potest simplex sacerdos oleum benedicere ad hoc sacramentum valide ac licite ministrandum. Talem potestatem habent presbyteri quorumdam rituum orien­ talium, ut italograeci ct maronitae3. Episcopus nequit, sal­ tem hodie, valide concedere simplici presbytero facultatem be­ nedicendi oleum infirmorum, quia concessionem sibi reserva­ vit S. Sedes. 5. Benedictum in ordine ad hoc sacramentum, a) Pecu« Mcr. : 1 n.2; S. G«®cor. M.. Expos. in I Rfy. 1.4 c.5: ML. 70,27«; Catrch Ron. Dc extr. unet., n.5. S. Ixxoc. I, ad Decentium, epist 25: ML 20.S59. Clem. VIII. Instr. Sanctijrimuj 31 aug. 1595. Synod. Liban, a 1736. c.8 Mansi, 38,68. 480 DE EXTREMA t X'CTIOX’E liaris haec benedictio est de praecepto, et quidem gravi. Ser­ vandus est ritus Pontificalis vel aliorum librorum liturgicorum. b) Peculiaris probabilius non est dc essentia benedictio­ nis. Imo multi ct graves auctores putant nihil esse repeten­ dum. si sacerdos per errorem ungeret aegrotum sacro chrisma­ te ■* *. In praxi, extra necessitatem tutior sententia sequenda est; in necessitate, deficiente oleo infirmorum, potest sub conditione ministrari sacramentum chrismate vel oleo cate­ chumenorum. Ad liceitatem oleum debet esse benedictum eodem anno. Benedicitur ab Episcopo in Coena Domini (c.734 § 1). Non videtur grave peccatum usus veteris, si non sit contemptus, et renovatio non diu differatur (Cappello, 62). Non constat de praecepto adhibendi oleum benedictum ab Episcopo loci vel ab eo qui eius vices gerit. Asservatio olei (c.946). Asservari debet : a) Loco nitido et decenter ornato. Plerumque in ecclesia vel sacristia. b) In vase argenteo vel stanneo, c) Diligenter, sub clavi custoditum. d) Non domi nisi ob necessitatem aliamvc rationabilem cau­ sam, accedente Ordinarii licentia (c.735). V. gr., si domus parochi multum distet ab Ecclesia ; vel in casu transcunte, quo praevidetur parochus urgenter fore vocandus. Licentia sufficit rationabiliter praesumpta. Haec omnia sub levi prae­ cipiuntur, secluso gravis irreverentiae periculo. 655. jecto. Materia proxima (c.947) est applicatio olei sub­ Ad valorem: a} Requiritur unctio corporis infirmi. Non valeret sumptio, v. gr., per modum potationis. Sic S. lacobus, traditio, doctrina unanimis. ‘ V b~) Sufficit unica. Multi veteres requirebant ad valorem unctionem quinque sensuum 3 ; doctrina quae tenet unicam sufficere est hodie communis et certa. Patet: D cx praxi Ec­ clesiae latinae et orientalis in quibus varius fuit omnino nu­ merus unctionum, ct variae corporis partes iniunctae®; uni­ cum elementum commune fuit corporis unctio : 2) ex SO 25 apr. 1906, quod statuit ut in casu necessitatis sufficiat forma generalis: Per istam... quidquid deliquisti, quod sup­ ponit unicam unctionem (ASS 39,273) ; et ex eodem SO 9 mart. 1917: cessante periculo singulae unctiones supplendae Laymans, Throl. Mor, 1.5 tr.8 c.2 n.2. * Ct. Suarez. <1.40 5.2 n.lss. • S. GbXC. M, 5*ecram<*nrariwm: ML 70,235. 4 I* ritus. *<.654-655 . 481 ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------2SL sunt, non autem sub conditione (AAS 9,178); quia illa uni­ ca unctio validum constituit sacramentum. Id confirmat c.947 § t c) Sufficit unica in fronte, vel in uno sensu (c.947 § 1); imo in quavis corporis parte. Nam : 1) S. lacobus nullam partem in concreto assignat ; 2) per quemvis sensum, per quodvis organum peccari potest ; nulla ergo est ratio unum praeferendi ; 3) in quavis parte invenitur sensus tactus. d) Quaevis olei quantitas sufficit, etiam una gutta, iux­ ta communissimam sententiam (S. Alf., 709). Nam gutta sufficit ut unctio fiat sensibilis, siquidem oleum valde diffusivum est. Tutius erit, et certe sufficit, intingere oleo extre­ mam pollicis partem ad singulas unctiones speciales, quae sub repetita forma fiunt. Ad liceitatem ex Rituali Rom. t.l n.16, requiritur: a) Unctio organorum quinque sensuum et pedum. Haec ulti­ ma ex quavis rationabili causa omitti potest (c.947 § 3), v. gr., ob temporis penuriam, modestiam, verecundiam infirmi ; huius omissio sine causa peccatum leve aut forte nullum erit (Cappello, 79). Unctio renum, quae ex Rituali ante a.1925 fieri debebat, nunc omitti debet semper; ob modes­ tiam (§ 2). Omissio omnium unctionum, praeter unam, extra neces­ sitatem, est certo peccatum grave; probabilius omissio maio­ ris partis; omissio unius vel duarum probabiliter est levis (Id., 86). 1) Ordo unctionum hic erit: visus, auditus, gustus, odo­ ratus, tactus, gressus. Inversio sine causa, iuxta plures levis est. c) Modus: 1) Ipsa ministri manu, nullo adhibito instru­ mento, nisi in casu necessitatis (§ 4). Ipsa manus indicat tac­ tum physicum immediatum. Usus styli aut penicilli licet in periculo, v. gr., contagii. Extra necessitatem usus instrumen­ ti prohibetur, iuxta Cappello, n.80, sub gravi, sed de gra­ vitate non constat. Minus stricta videtur prohibitio utendi bombico vel gossypio intinctis oleo et ipsa manu directe ap­ plicatis. 2) Pollice dextero. Sic Rituale. Ex probabili sententia, leve aut nullum peccatum est, si unctiones alio digito fiant. Nam c.947 § 4, pollicem non memorat; et minima aut nulla irreverentia est alio digito uti (Cappello, 80). Pollex intin­ gendus est oleo in parte carnea ad singulas unctiones ; si orTHEOL MOB. 3 16 482 DE EXTREMA UNCTIONE gantim sit duplex, ungendum est duplici unctione, sed unica intinctione pollicis. 3) In modum crucis·, ita ut prima huius linea ducatur a parte superiori organi ad inferiorem; secunda a sinistra ad dexteram ungentis. De stricto praecepto sic faciendi non constat. 4) Minister qui assistit, si est in sacris, vel ipse inun­ gens, post quamlibet unctionem, tergat loca inuncta novo glo­ bulo bombacii vel rei similis, cumque in vase mundo reponat et ad ecclesiam postea deferat, comburat, cineresque proiiciat in sacrarium (Rit. n.9). 5) Utrumque organum ungendum est, si adest, incipien­ do a dextero. Caveat sacerdos ne formam prius absolvat quam ambo huiusmodi paria membra perunxerit (Rit. c.l n.17). Haec physica simultaneitas formae ct unctionis non est de essentia sacramenti. Unctio utriusque non videtur sub gravi praecipi ; excusat ab ea quaevis iusta causa, ut difficultas vertendi infirmum. Nares non sunt ambae necessario ungendae, sufficit ut ungatur summitas nasi. Quoad os, inungi potest vel utrumque labium distincta unctione; vel ambo compressa, unctione unica (Cappello, 83). Unctio oculorum fit eis clausis; auricularum in lobulo scu parte inferiori: manuum in palmis; si dc presbyteris agatur, in dorso carum (Rit. n.16); nam palmae consecratae fuerunt in ordinatione; unctio pedum, sive in parte superiore, sive in inferiore (C. Rit. d.2743). Si aegrotus caret aliquo membro, ut manu, ungatur in parte pro­ xima, eadem verborum forma (Rit. n 18). Si caret aliquo sensu, ut caecus a nativitate, tamen organum istius ungendum est. 656. Forma est oratio significans effectum sacramen­ ti. 1) Debet esse, saltem quoad sensum, dcprecativa; mere indicativo non sufficit7. Teste Tridentino, verba S. lacobi: Orent super eum et oratio fidei formam sacramenti desig­ nant (scss.14 c.l de Extr. Unet.}. 2. In Ecclesia latina est : Per istam sanctam unctionem et suam piissimam misericordiam, indtdgeat tibi Dominus quidquid per visum (auditum, gustum et locutionem, odora­ tum, tactum, gressum} deliquisti. Arnen, in orientali varia. Ex his verbis ca tantum essentialia sunt, quae quoad sensum sunt omnibus formis communia, scilicet quae enuntiant actionem un­ gendi et effectum sacramentalcm, sive gencratim abstersionem re­ liquiarum peccati, ut in latina; sive speciatim alleviationcm corpo­ ris ct sanctificationem animae, ut in orientalibus. T 3, Thom·. q.29 a.8 .·. .· jutus. x.055-657 483 Nominatio sensuum, sive gencratim sive spcciatim facta, ad valorem non requiritur, ut constat ex SO 25 apr. 1906: ASS 39,273 et Rituali Rom., n.20. Si pro deliquisti dicatur, ut non raro, dereliquisti, cx inadvertentia, forma erit dubie valida; si ex intentione diversae significationis, nulla (Lehmkuhl, 11,20). Levis vel nulla forte culpa erit omissio verbo­ rum sanciant, piissimam, amen; probabiliter levis tantum omissio totius incisi per suam piissimam misericordiam (Genicot, 422). Nec constat de gravitate, si omittatur singulo­ rum sensuum expressio. 3. Preces Ritualis ante ct post unctionem recitari de­ bent. Omissio omnium extra necessitatem multis videtur gra­ vis; omissio aliquarum, v. gr., vel quae praecedunt vel quae sequuntur, levis censetur (CAPPELLO, 87). Litaniae et psalmi poenitentiales non praescribuntur sed commendantur. 4. Quando sacramentum pluribus ministratur, sacerdos singulis crucem deosculandam porrigit ; recitat semel plura­ li numero preces quae unctionem praecedunt ; unctiones cum rcspectivis formis singulis efficit; preces subséquentes plu­ rali numero semel dicit (Rit. n.21). 5. Grave peccatum censetur eam ministrare, extra ne­ cessitatem, sine superpelliceo et stola.— Nullum sine lumine, nam Rituale c.2, n.l, candelam requirit ad supplendam lu­ cent, si hacc deficiat.—Leve vel nullum, sine ministro. De­ ficiente viro, potest respondere femina, ut in missa. 657. Administratio in casu urgentis necessitatis. In casu necessitatis sufficit unica unctio in uno sensu, scu rec­ tius in fronte, cum praescripta forma breviori, salva obliga­ tione singulas unctiones supplendi, cessante periculo (c.947 § !)· Forma brevior est : Per istam sanctam unctionem indulgcal libi Dominus quidquid deliquisti. si men (SO 25 apr. 1906: ASS 39,273). Necessitas adesse potest cx parte infirmi, vel aliorum vel sacerdotis. Casus necessitatis habetur: 1.” Quando periculum est ne infirmus moriatur ante omnes unctiones peractas. 2.” Quan­ do plures sunt ungendi, et timetur ne aliquis sine unctione decedat, si modo ordinario ministretur. 3.° Quando cx singu­ lis unctionibus periculum contagii oriatur vel augeatur. Con­ tagium tamen caveri potest usu penicilli, etc., ut dictum est. 4.' Quando longior administratio sacramentum exponeret pe- 484 PE EXTREMA unctione riculo irreverentiae, ut in unctione amentis furiosi. 5.” Quan­ do ministro periculum mortis vel contagionis immineat. Periculum cessare censetur in genere, quando post illam unicam unctionem, tempus sit ad singulas supplendas sine tanto incommodo, ut dicitur de baptismo cobato in mortis periculo (c.759 § 1). Rituale c.l n. 12-14, ait: Si periculum immineat ne infir­ mus moriatur, antequam finiantur unctiones, incipiatur a ver­ bis: Per istam. Deinde si supervivat, dicantur orationes prae­ termissae. Si dum ungitur decedat, sacerdos non ultra pro­ cedat ct orationes illae omittantur. Si dubitetur an vivat ad­ huc, sub conditione prosequatur : Si vivis, per istam... Circa hacc, quae clara non sunt, hacc animadvertenda videntur: 1. ° Si dum sacerdos recitat preces ante unctiones, vel antequam eas recitare incipiat, periculum est ne infirmus moriatur sine unctio­ ne, omittantur preces, ct fiant statim unctiones, vel urgente neces­ sitate, unica unctio in fronte. 2. ° Si urgentia mortis superveniat post aliquam vel aliquas unc­ tiones, ungatur in fronte formula breviori, et dein fiant reliquae unctiones. 3. ° Si mors superveniat post aliquas unctiones vel dum recitan­ tur preces praecedentes, statim fiat unica unctio in fronte cum for­ mula breviori, saltem sub conditione; nam probabilius adhuc vivit per pauca momenta. Imo et possunt suppleri reliquae, sub condi­ tione. 4. ° In dubio an adhuc vivat, idem fiat. 5. " Si periculum mortis omnino cessavit post factam unctionem in fronte, iuxta aliquos, reliquae omitti debent, sub gravi vel sub levi ; iuxta alios fieri possunt, quia agitur dc ritu perficiendo. Id placet. 6. ° Unctio supplenda est quoque, si cx oblivione, etc., aliqua omissa fuit in ordinaria administrationc. Et si timeatur nc ob tem­ poris spatium unio debita desit, sacramentum, per se, sub conditio­ ne iteretur. 658. Unicitas sacramenti. 1. Extrema unctio est nutncrice unicum sacramentum, quamvis per plures unctiones conferatur. Nam omnes ordinantur ad unicum effectum (S. Thom., Suppi, q.30 a.l ad 3). 2. Ad valorem sufficit unica unctio sive in fronte sive in unico sensu seu parte corporis, cum forma generali: Per istam sanctam unctionem indulgeat tibi Dominus quidquid deliquisti (c.947). 3. Dubitatur num unica unctio in uno sensu cum forma particulari sufficiat ad valorem; nam formula unctionis uni­ cuique sensui propria solum petit remissionem peccatorum per illum commissorum. EFFECTUS. n .657-660 485 659. Locus. Sit decens quantum fieri possit. In ne­ cessitate etiam in minus decenti ministrari potest, ubi infir­ mus inveniatur; extra lectum quoque (Suarez, d.44 s.2 n.7). Quae paranda sint indicat Rituale t.6 c.2 n.1.2. Tempus. Quavis dic ct hora potest conferri, praefer­ tur tempus diurnum, quia tunc melius possunt servari quae Rituale statuit de clericis convocandis, etc. Praemittatur confessio et Uiaticum, ex generali consue­ tudine Ecclesiae, si tempus et infirmi conditio id permittat (Rit. c.2 n.4). Ex causa rationabili haec possunt recipi post unctionem. Si infirmus peccatum mortale habeat, debet prius in statu gratiae constitui; quod fieri potest per actum perfectae con­ tritionis; sed expedit ut fiat per sacramentum poenitentiae, siquidem hoc recipere debet ante mortem, qui habet peccatum mortale non remissum directe per claves. Viaticum olim ministrabatur ante extremam unctionem; hoc adhuc observatur in pluribus ordinibus, ut olim in Ordine Praedicatorum. Bened. XIV dicit se non improbare morem ut extrema unctio ante Viaticum recipiatur, si aegrotus id postulet cx pio desiderio se melius praeparandi ad Eucharistiam ; sed suadere ut se accommodet usui communi Ecclesiae (De Sy­ nod. (1.8 c.8 n.2). 660. Effectus primarius, seu ad quem ceteri redu­ cuntur, iuxta S. Thom. (Suppi, q.30 a.l), est confortatio ani­ mae aegroti, seu sanatio infirmitatis spiritualis relictae ex peccato originali ct actuali. Secundarius, remissio peccatorum, quatenus huic confortationi obstant. Id suadetur verbis S. Iacobi, Cone. Florent, et Trident. Speciatim: l.° Gratia sanctificans. 2.° Gratia sacramentaiis, seu confortatio illa de qua supra. 3. ° Remissio peccatorum. Est de fide cx Trident, ses.14 c.2, dc Extrcm. Unet. Patet cx verbis Apostoli ct cx forma. Mortalia remittit per se, sed secundario, i. c. hoc sacramen­ tum institutum fuit ad remittenda etiam mortalia; sed in de­ tectu sacramenti poenitentiae, ct actus contritionis. Ad hoc autem requiritur et sufficit attritio habitualis, i. c. semel ha­ bita ct non retractata. Dispositio requisita per se, deficiente confessione, est contritio perfecta; quia extrema unctio est sacramentum vi- 486 DE EXTREMA UNCTIONE vorum, seu primario institutum ad conferendam gratiam se­ cundam seu gratiae augmentum. Sed non necessario et sem­ per requiritur; quia per se, sed secundario, institutum est ad remittenda mortalia. Nequit ergo necessario exigi contritio perfecta, quae iam ex se mortalia remittit. Attritio saltem requiritur, quia sine poenitentia scu dolo­ re peccata non remittuntur. Eaquc sufficere potest, et qui­ dem habitualis, i. e. semel habita ct non retractata; quia ipsa non est materia ex qua sacramenti extremae unctionis, sicut est poenitentiae iuxta communiorem sententiam. Ergo remissionem mortalium recipiet infirmus attritus: a‘) qui non potest confiteri, neque elicere actum perfectae con­ tritionis; b) vel qui nescit se esse in peccato mortali vel putat se esse contritum cum habeat tantum attritionem ; vel qui existimat contritionem perfectam ad extremam unctionem non requiri. 4. ° Remissio venialium. Nam haec facilius remittuntur. 5. ° Abstersio reliquiarum peccati (Trid. c.2). Reliquiaevarie ab auctoribus intelliguntur. S. Thom. : Non intelliguntur hic pravi habitus seu dispositiones ex peccato relictae: sed stricte quaedam spiritualis debilitas. Qua sublata per unctionem, non ita facile trahitur anima ad peccatum, quam­ vis maneant ibi habitus vel dispositiones {Suppi, q.30 a.l), 6. ° Remissio poenarum, nam hoc sacramentum est con­ summatio vitae christianae, ut ait Trident, scu dispositio ad introitum in gloriam. Sed remissio est maior vel minor pro dispositione subiccti, quia unctio operatur per modum medi­ cinae. 7. ° Sanitas corporis, si ad animae salutem expediat. Nam ratio operans numquam inducit effectum secundarium, nisi in quantum expedit ad principalem (S. Thom., a.2). Faxit benignissimus Jesus ut in fine vitae hoc firmissi­ mum praesidium nobis non desit! De ordine Summarium: 1. Natura et divisio ordinum. - 2. Materia ct forma 3. Mi­ nister.—4. Sublectum?—5. Ritus.—6. Tempus ct locus.—7. Causae contra macram ordinationem. Cappello Dc ordine (Taurini 1947); Coronata. De sacramentis vol I, Dc ordine (Taurini 1946); Gasparri, Dc sacra ordinatione (Parisiis 1893); LensERZ, Dc sacramento ordinis (dogmat'cus) (Rornae 1947); Lepic 1ER, Dc sacra­ mento ordinis (dogmat.) (Romae 1 ■.> , Many, De :..,ra ordinat (Par 1905); Solâ Dc sacramento ordinis (Matnti 1953), dogmaticus; VVernz-Vidal, lus Canonicum, De rebus vol. 1 (Romae 1934); Van Rossum, De essentia saeramenti ordin $ (dogmt.) (Friburgi Br. 1914). De natura et divisione ordinum Summarium: lorum. 1. Notio, sacramentum, numerus.—2 Divisio.—3. Notio singu­ 661. Ordo est ritus sacer ex institutione divina cle­ ricos a laicis distinguens, ad fidelium regimen ct cultus di­ vini ministerium (c.948). Distinctio inter clericos et laicos est iure divino (c.197); ct iure divino fit per ordinem quoad substantiam, i. c. per aliquem ordi­ nem, qui sit institutionis divinae; sed ab Ecclesia extenditur ad om­ nes gradus, ita ut per ipsam tonsuram clericus fiat (c.108 § 1), ideo­ que non omnes clerici sunt iuris divini. Sacramentum, ordinis est ritus sacer quo spiritualis po­ testas confertur cum gratia ad digne obeunda munia sacra. Potestas haec potissimum spectat sacramentorum confectio­ nem et administrationem, vel ea quae ad sacramenta refe­ runtur, ut sacra olea ; et cultum divinum publicum. Cum po­ testate ordinis connectitur, saltem radicaliter, potestas juris­ dictionis, quatenus per illam homo fit huius capax. Numerus. Octo ordines ih Ecclesia Latina numerantur: episcopatus, presbyteratus, diaconatus, subdiaconatus, acoly- 483 DE ORDINE Hiatus, exorcistatus, lectoratus et osliariatus; quibus praemit­ titur tonsura, quae proprie ordo non est, nec specialem po­ testatem confert, sed est ad ordines ianua. Quidam septem numerant; scilicet, episcopatum et presbyteratum referunt ad , sacerdotium, quod est primi et secundi ordinis. C.949 septem enumerat; non memorat explicite episcopatum; neque ton­ suram. Afuid Orientales: tonsura exsistit, sed diversa ratione ac forma atque apud latinos. Gcneratim initio primi ordinis confertur *, sed habetur ut peculiaris ritus ab ordine proprie dicto distinctus. Ordi­ nes minores sunt duo vel tres vel quatuor; vel unus, lectoratus, apud graecos. Subdiaconatus inter minores recensetur, ct continet plures minores. Sic apud coptos triplicem comprehendit ’. Diaconatus, presbyteratus ct episcopatus apud omnes exsistunt ct sunt maiores Divisio. Ordines maiores seu sacri sunt presbyteratus, diaconatus et subdiaconatus; minores, acolythatus, exorcista­ tus, lectoratus, ostiariatus (c.949). Omnes sunt quodammodo sacri (c.950) : a) ex ritu, quia per sacramentum vel sacramentale conferuntur; /;) ex potestate sacra quam conferunt; c) ex termino, quae sunt sacrae functiones. Tamen ordinis sacri stricte vocantur 1res priores ex enu­ meratis, quia adnexum habent votum solemne castitatis et ir­ revocabiliter consecrant clericum ad cultum divinum et sta­ tum clericalem, ita ut propria voluntate sola ad statum laicalem redire nequeat (c.211). Sacri ordines, praemisso adiectivo, dicuntur etiam reliqui. Stricte sacri vocantur etiam maio­ res, quia propius ad sacrificium missae accedunt, et antiqui­ tus habiles reddebant ad episcopatum. Hodie ad episcopatum nemo promovetur nisi a quinque annis iam fuerit presbyter (c.331 § 1 n.2). Minores sunt reliqui. Nomenclatura. In iure verba ordinare, ordo, ordinatio, sacra ordinatio, comprehendunt omnes ordines c.949 enume­ ratos; praeterea episcopatum, qui ibi explicite non memora­ tur; et ipsam tonsuram; nisi aliud ex natura rei vel ex con­ textu verborum eruatur. Ordinatio episcopalis vocatur pro­ prio nomine consecratio. Ordo est verum et proprie dictum sacramentum. De fide (Trid. ses.23 c.3). Id negarunt protestantes multi, rationalistae et modernistae, quorum doctrinam damnavit 1 Synod Alexandria Coptor an.1898 s.2 ς } p,2 a.7: Cone, nation. Armenor an. 1011 « 3 c.9 r» S11-S15 ’ Syn. Altr. n.5 I Datura et divisio. n.661-662 489 Pius X in decreto Lamentabili SO 4 iul. 1907, prop.49.50 (ASS 40,476). Episcopatus, presbyteratus ct diaconatus sunt certo sacra­ menta et divinum characterem imprimunt (7'rid. c.4). Reliqui probabilissime, imo, ut puto, certo sacramenta non sunt. Nam non fuerunt a Christo instituta. Prima horum mentio tamquam de re nota fit apud S. Cornelium Papam, circa a.252( in epist. ad Fabium: ML 3,766. At iure eccle­ siastico imprimunt quasi characterem, quatenus physice numquam amittuntur; solum iuridicc amitti possunt, ita ut si quis ad statum laicalcm regressus iterum inter clericos admittatur, ordo semel re­ ceptus non iteretur (c.212). 662. Tonsura clericalis est sacer ritus quo fidelis lai­ cus, per tonsionem capillorum et superpellicei traditionem ct convenientia verba statui clericali adseribitur, et ad ordi­ nes suscipiendos praeparatur (c.108 § 1). Proprie ordo non est nec inter ordines computatur in c.949; sed ianua ad or­ dines. Vocatur prima (c.950), non quia supponat aliam posterio­ rem; sed quia est primus ritus sacer quo quis a populo se­ gregatur et divinis ministeriis mancipatur (c.108 § 1); et praecedere debet omnium ordinum susceptioni. Clericalis ap­ pellatur, quia solis clericis competit ; et clericum facit ; ut distinguatur a monachali, quam recipiunt etiam qui semper laici erunt. Tonsura moiiachalis est quae in professione monachorum con­ fertur. Antiquitus ex consuetudine tonsura monastica pro clericali habe­ batur, ita ut facta inter monachos chori professione, numquam alia clericalis tonsura professo postea daretur**. Consuetudo haec adhuc in quibusdam monasteriis servatur, v. gr., apud Cistcrcienscs reformatos, vulgo Trappcnses, ub: eodem ritu confertur ac tonsura clericalis. Quid dc tonsura monachali post Codicem dicendum cstf 1. ° Codex illa privilegia monachorum, saltem per consuetudinem acquisita, non revocavit ; manent ergo. 2. ° Quia tonsura monastica, ut videtur, non censetur vera ton­ sura clericalis, sed dispensare monachum ab ca recipienda, potest conferri ante inceptum cursum theologicum; non autem sic possunt conferri ordines minores. 3. ° Ob eamdem rationem, non g’gnit effectus iuridicos tonsu­ rae clericalis; et monachus qui, recepta tonsura monachali, redit in saeculum, ut clericus fiat, debet clericali tonsura donari. Si autem monasterio valedicit in ordinibus minoribus, vere clericus est, ct non eget tonsuram clericalem recipere .* • Innoc. Ill, Decretal. 1.1 t.14 c.l 1 ; Molitor, Religiosi itiris capita selecta c.6 n.222 (Ratisbone 1909). • Periodica dc re nwr. cohoh. ct liturg. t.15 p 68 a. 1027. 490 DK ORDINE Ostiariatus. Ritus sacer quo specialis potestas confer­ tur ex officio aperiendi et claudendi ianuas ecclesiae, dignos admittendi, reiicicndi indignos ; collata per traditionem cla­ vium a promovendo dextera tactarum, cum forma Sic age... Lectoralus. Ritus quo potestas datur legendi ex offi­ cio psalmos ct fragmenta S. Scripturae ab Episcopo expli­ canda, ct populum catechizandi ; collata per traditionem Co­ dicis Scripturarum, i. c. Missalis vel Breviarii vel Bibliae, cum forma Accipe... Exorcistatus. Ritus quo datur potestas ex officio dae­ monia eiiciûïidi c corporibus, per exorcismos ab Ecclesia in­ stitutos ; collata per traditionem libri exorcismorum vel Mis­ salis vel Pontificalis, cum forma Accipe... Acolythalus. -Ritus quo potestas traditur serviendi subdiacono in missa solemni, accendendi cereos, praeparandi et porrigendi ampullas aquae ct vini ; collata per traditionem candelabri et urceoli vacui, cum forma: Accipe ccrofcrarium... Accipe urceolum... . ·663. Subdiaconatus. Ritus quo potestas datur ser­ viendi ex officio diacono in missa solemni et epistolam can­ tandi ; collata per traditionem calicis consecrati vacui et pa­ tenae consecratae vacuae, et libri epistolarum, sub forma: Vide... Accipe... Diaconatus. Sacramentum quo traditur potestas ex of­ ficio in missa solemni immediate assistendi presbytero ct cvangelium cantandi ; administrandi baptismum solemnem et communionem, tamquam ministro extraordinario, collata per impositionem manus Episcopi et verba Praefationis: Emitte in eum... Est institutionis divinae et sacramentum (Trid. ses.23 c.6). Quandonam institutum fuerit asseri non potest. Presbyteratus. Sacramentum (Trid. ibid.) quo datur potestas consecrandi Corpus ct Sanguinem Christi, absolven­ di peccata, et alia sacramenta ct sacramentalia, tamquam mi­ nistro ordinario, conficiendi ct ministrandi, praeter confir­ mationem et ordinem ; per impositionem manuum ct verba Praefationis: Da, quaesumus... Institutus fuit a Christo in ultima coena : Hoc facite... (Lc 22,19); qui post resurrectionem Apostolis dedit potesta­ tem peccata remittendi (Io 20,22-23). ’ episcopatus, n’,662-663 491 Episcopatus. Sacramentum quo potestas datur confir­ mandi et ordinandi, per impositionem manuum et verba Praefationis: Comple in sacerdote tuo... Est supremus gradus hierarchiae ordinis, a Christo insti­ tutus (Trid. ses.23 cap.4 c.6.7). In c.949 non memoratur, forte quia implicitus est in presbyteratu, tamquam sacerdo­ tium primi ordinis ; c.950 memorat consecrationem episcopa­ lem sub verbis ordo, ordinare... Quaestio l.n Estne ordo a presbyteratu distinctus? Hoc communiter affirmatur: Quia: a) Ex Trid. ses.23 c.7 Episco­ pi sunt presbyteris superiores, ά) Possunt ordinare et con­ firmare, quod non possunt presbyteri. Iam vero hac potesta­ tes supponunt ordinem distinctum, c) Habent distinctam ma­ teriam et formam. Quaestio 2.Λ Dependet a presbyteratu, ita ut invalide consecretur Episcopus, qui prius non sit presbyter? Senten­ tia communior hoc tenet. Quia: a) Est complementum pres­ byteratus. Ergo hunc supponit. 6) Fautores S. Athanasii in Cone. Sardicensi ordinationem Ischirac reprehenderunt ut irritam, quia non eiiftt presbyter °. Quaestio 3." In consecratione episcopali imprimitur no­ vus character distinctus a presbyterali? Ita, iuxta communio­ rem sententiam. Quaestio 4·.Λ Nomina presbyter et Episcopus. Quando­ que initio vocabulum presbyteri usurpatum fuit pro sacerdo­ tibus primi ct secundi ordinis. Sic S. Paulus, T'it 5,7, pres­ byteros vocat, quos paulo ante Episcopos appellat. S. Pe­ trus Episcopos vocat presbyteros (1 Pet 5,lss. ; Act 20,17 ct 28). Sic antiquissimi SS. Patres °. Nomen Episcopi, iuxta aliquos, quandoque designavit etiam sacerdotes secundi or­ dinis. Praesertim cx inscriptione Epistolae S. Pauli ad Philippcn., ubi dicitur : cum Episcopis et diaconibus. Circa quod S. Chrisost. ait: Nomina adhuc erant communia ’. Sic etiam S. Hieron. \ Multi censent nomen Episcopi semper fuisse proprium ct exclusivum sacerdotum primi ordinis. 1 • 1 • Tmeodoretus, Hist. cedes, 1.2 c.6: MG 82.1005. S. 1res., /Idvcrs, haeres. 1.4 c.26 n.2: MG 7,1053. In Ef^ist. ad Phil, hotn.l n.l: MG 62,183. In Epist. ad TU. 1,5: MI. 26.597. 492 DF. ORDiN’K CAPUT II De materia et forma 664. Ritus tonsurae. Materia remota sunt capilli pro­ prii, non coniae fictitiae. C. Rit. 25 scp. 1846, d.2993, sanavit ad cautelam tonsuram collatam super comam fictitiam. Unde si quis capillis omnino careret, deberet ad S. Sedem recurri. Proxima est capillorum tonsio seu incisio a ministro facta prout in Pontificali describitur. Pontifex cum forcipibus in­ cidit unicuique extremitates capillorum in quatuor locis: in fronte, in occipitio et ad utramque aurem, deinde in medio capite. Ad valorem, ut puto, unica incisio sufficeret. Forma. Quoniam tonsura non est ordo, improprie dice­ tur forma verba: Dominus pars—hereditatis meae—et calicis mei—tu es qui restitues hereditatem meam mihi. Recitari de­ bent a tonsurando; sed non videntur ad valorem necessaria1. De more recitantur etiam ab ordinante (C. Rit. d.2682 ad 3); haec recitatio ex parte tonsurantis non pertinet ad ritum es­ sentialem : nam Pontificale tantum memorat recitationem ton­ surandi. Recitatio fit per partes: primum a tonsurante, dein­ de a tonsurato, ad singulas capillorum incisiones. Ritus accidentalis, accessio in veste clericali et imnositio superpellicei cum verbis relativis; quae facienda est (d.2993\ sed non est essentialis, nam recentissima est. Tonsura diver­ so modo collata fuit pro temporum locorumque varietate. Ritus ostiarialus. t Materia proxima sunt claves eccle­ siae. Sufficit unica, qualiscumqucPractice servetur Ponti­ ficale, ex quo duae claves ecclesiae ordinando tradendae sunt (C. Rit. d.4035). Proxima est clavium traditio ab ordinante facta, quas or­ dinandus dextera tangere debet. Forma, verba traditionem comitantia a ministro pronun­ tiata. Ritus accidentales. Aperitio ct clausura ostii ecclesiae, et campanarum pulsatio ab ordinando facienda, duce archidiacono vel alio qui cius vices gerat, sunt solum de praecepto. Imo etiam ex praecepto non opus est ut claudat et aperiat ostium ecclesiae clavi ; neque ut plures campanas pulset, sut1 > Tomwart. Le Sacrement dc l'Ordrc p 102 (Pariliis 1930). CPP 27 sept. 1843; Coll 984. Rires, n.664-665 493 ficit una; et deficiente campana, vel ex alia iusta causa, sat est ut pulset tintinabulum altaris (d.2682.3315). Ritus lectoratus. -Materia remota est liber lectionum. Qui potest esse Missale vel Breviarium vel volumen S. Scrip­ turae (ibid.). Proxima, traditio huius libri, quem ordinandus dextera tanget. Forma, verba a ministro prolata, dum librum tradit. Ritus exorcistatus. Materia remota est liber exorcismo­ rum, qui potest esse Missale, Pontificale vel Rituale. Proxima, traditio libri ab ordinando dextera tangendi. Forma, verba a ministro proferenda, dum librum tradit. Exorcismos in possessos a diabolo proferre nequit nisi sacerdos, de peculiari et expressa Ordinarii licentia (c.l 151). Ritus acolythatus. Materia remota est duplex: 1.“, can­ delabrum cum candela exstincta ; 2.n, urceolus vacuus. Dc es­ sentia non est ut candela sit exstincta ct urceolus vacuus. Proxima, eorum traditio a ministro facienda. Ordinandus tangere debet dextra candelabrum et candelam ct urceolum. Essentiale non est ut tangat ambo : candelabrum et candelam ; sufficit tangere aut candelabrum aut candelam, et urceolum. Forma, verba traditionem comitantia. In fine horum or­ dinandus, non astantes, dicet, dmen (d.2682). Hoc non re­ quiritur ad valorem. /biimadversio generalis.—Dc essentia non est ut instrumenta tan­ gantur dextera; va’ct ordinatio etsi sola sinistra tangantur. Multo probabilius non requiritur tactus physicus ct immediatus. Preces recitandae. Tn fine ordinationis ordinans iniungit ut promoti ad tonsuram vel minores semel dicant septem psalmos pocnilcntialcs, cum litaniis, versiculis et orationibus. Haec iniunctio recens est, non obligat sub gravi (S. Ai.F., 829) ; imo probabilius nec sub levi ; quia non est verum praeceptum (Cappello, 153). 665. Ritus subdiaconatus. Materia remota est duplex: *1. Calix vacuus cum patena vacua; ad valorem probabilius non requiritur ut vacua sint. Patena ex praecepto sit conse­ crata; longe probabilius ad valorem non requiritur consecra­ tio. 2.a Liber epistolarum, qui potest esse Missale vel Biblia, vel Breviarium. Proxima, traditio calicis cum patena ct libri epistolarum, quae ab ordinando dextera tangi debent. Etsi sinistra tantuni tangantur, ordinatio valet. 494 DE ORDINE Traditio calicis cum patena certe est essentialis. Antiquis­ sima est, et in Decreto pro Armenis Cone. Florentini hacc unica materia memoratur. Traditio libri Epistolarum, longe communius censetur non essentialis3. Aliqui eam censent es­ sentialem, quia Pontificale vocat ordinandos eos qui librum nondum receperunt; ordinatos qui illum receperunt; et quia per verba: Accipe librum... significatur aliqua potestas tunc conferri ordinandis (D’Annibale, 111,290). Ordinandus potest tangere calicem et patenam simul vel successive. Possunt plures simul instrumenta tangere, et ver­ ba pronuntiari super eosdem plurali numero: Videte... Acci­ pite... Forma iuxta aliquos sunt sola verba Videte... quae Episcopus pronuntiat, quando calicem et patenam tradit ; iux­ ta alios, addenda est, ut complementum formae, oratio Do­ mine sancte, quae antiquissima est et vocabatur benedictio subdiaconi (Many, 284). Illa Accipite..., quae profert quando tradit librum, cen­ senda erunt essentialia, prout ipsa traditio essentialis censea­ tur. CC 11 ian. 1711, in casu quo quidam ordinandus librum non tetigit, respondit: supplendum esse per Episcopum, etiam privatim. Ritus accidentalis est impositio amictus, tunicae et ma­ nipuli ; et traditio urceolorum ab archidiacono eiusve vices gerente facta. Nocturnum huius diei iniungitur ordinato in fine ordi­ nationis. Non obligat sub gravi (S. Ali·’., 829) ct probabilius neque sub levi. Est recens iniunctio. Intelligitur nocturnum feriale (9 psalmorum), vel primum festi aut dominicae, prout sit dies ordinationis. Episcopus potest aliud diversum designare. Non requiruntur psalmus Venite exsultemus, hymnus et lectiones; sufficiunt psalmi cum suis antiphonis (C. Rit. d.4042.4117). · . t Defectus corrtcjciidi.—1 ° Si omissa fuit traditio calicis ct patenae cum relativis verbis, integra ordinatio repetenda est, vel saltem tra­ ditio absolute supplenda. Idem sub conditione, si modo dubio posita fuit, v. gr., si defuit contactus physicus. ' ' F· * ’’. 2.° Si omissa vel dubia fuit traditio vel tactus libri Epistolarum, supplenda est, absolute vel conditionate. S 666. Ritus diaconatus, presbyteratus et episcopatus, ex Const. Pu XII, 30 nov. 1947: AAS 40,7, I S. Tuom , q.js η l Λά 3. 4^ ft I TC S. N.6Ô3- Ad auferenda innumera dubia quae ex tanta sententiarum diversitate orta sunt, Pius XII declaravit, et quatenus opus sit, decrevit materiam ct formam essentialem horum trium ordinum. Materia essentialis est sola impositio manuum ministri supra caput ordinandi. Impositio, quae fiat tangendo caput ordinandi tactu physico. Ad valorem sufficit tactus physicus mediatus, v. gr., manibus indutis chirotecis, aut si ordinans tangat caput pileolo aut coma fictitia coopertum. Imo suffi­ cit tactus moralis, i. e. sola manus extensio supra caput, quin manus caput tangat4. In ritu presbyteratus ct episcopatus dicitur essentialis im­ positio manuum (numero plurali). Quid si Episcopus unicam manum imponeret? Valeret ordinatio? De vi huius defectus neque canonistae, neque liturgistae loquuntur; ncc ullam inveni dispositionem S. Sedis. Hoc sig­ num est quod hic defectus non habetur tamquam substantia­ lis. Solus CAPPELLO, quod sciam, quaestionem tangit, qui ait : Si una tantum manus imposita fuerit, non utraque, imposi­ tio valida censetur, ct consequenter ordinatio valida censen­ da est. Utrum iteranda sit integra ordinatio vel saltem sup­ plenda utriusque manus impositio, disputatur. Integra or­ dinatio certe non est iteranda, forte sola manuum impositio (De ordin. 218). Haec scripsit Cappello ante Constitutionem Pii XII; nul­ lum auctorem, nullam S. Sedis dispositionem citat. Alii canonistae, quos consuli, ct ego validam putamus ordinationem sic collatam ; ct sic ordinatum relinqueremus ut ordinem in pace exerceret. At interca suaderemus ut consu­ latur S. Officium.' an aliquid sit supplendum in casu. Nam in diaconatu unica manus Episcopi imponitur; in presbyteratu ambae imponuntur, et haec impositio deinde con­ tinuatur per extensionem solius dexterae. Et cum in Consti­ tutione Pii XII designetur tamquam unica materia essentia­ lis, triplici ordini communis, impositio manuum; pronum est ut sicut ad diaconatum una manus sufficit, ita unica ad pres­ byteratum ct episcopatum sufficiat. Phrasis gracca, quae in ritu ordinationis diaconalis, presbytcralis, episcopalis semper eadem occurrit, haec est: “Episco­ pus... tenens suam manum impositam”, nempe numero sin­ gulari ’. • • I.onos apud Sal T. (1948) p.427-38. HCkTir, Comment, apud Periodica p.9.56. 496 DE ORDINE Sacra Scriptura impositionem manuum saepe memorat. Aliqui textus sc referunt ad ordinationem, alii ad confirmationem, alii ad sanationem. In iis quae ad ordinationem sc referunt adhibetur verbum wantis numero plurali, χεϊρας, semel numero singulari, χεΐρα Inde quis deduceret in Sacra Scriptura referri usum imponendi simul atubas manus. Sed textus sunt in plurali numero, nempe re­ feruntur ad impositionem manuum, non unius tantum viri sed plu­ rium ; idcoquc etsi unusquisque unam tantum manum imposuisset, bene potest adhiberi verbum mantis plurali numero, scilicet wanw plurium virorum. Unicus textus est in quo clare sermo est de im­ positione manuum unius, S. Pauli : “Admoneo te ut resuscites gra­ tiam Dei quae est in tc per impositionem manuum mearum" (2 Tim 1,6). In Ritualibus antiquis graecis, alias invenitur verbum manus in plurali, alias in singulari. In latinis apparet rubrica impositio ttiaiuts, vel manuum impositio *. Ergo ex eo quod Pius XII designet tamquam materiam essen­ tialem presbyteratus ct episcopatus impositionem manuum, erui ne­ quit quod ad valorem ordinationis requiratur utriusque manus im­ positio. Imo vero quoniam ex pluribus citatis documentis antiquis sufficiebat impositio unius manus, idem nunc dicendum est; praeser­ tim cum mens Romani Pontificis fuerit ansam scrupulis auferre. Forma essentialis unica sunt verba applicationem huius materiae determinantia, quae in eadem Constitutione indi­ cantur. Cetera omnia sunt accidentalia. Sed omnia praescrip­ ta Pontificalis Romani servanda sunt. Constitutio valet pro futuro; si quod dubium sit de or­ dinibus receptis ante 28 aprilis 1948, quo illa vigere incepit subiiciatur S. Sedi. Verba illa Praefationis quae in Constitutione declarantur essentialia, non omnia essentialia sunt ; hoc vult Papa signi­ ficare: in illis verbis formam substantialem contineri; sed si verbis acquivalcntibus exprimeretur potestas ct gratia collata, valeret ordinatio. Si aliquis ritus accidentalis omissus fuerit, ordinatio non ideo est iteranda. Supplendi sunt ritus accidentales omissi? Hac de re Const. Pii XII silet; solum ait in ordinatione ser­ vanda esse omnia praescripta Pontificalis. 667. Ritus diaconatus. Essentialis est impositio manus Episcopi supra caput ordinandi cum verbis Praefationis: Emitte in eum... Imponenda est, manus dextera, sed valet quoque sinistra. Ritus accidentalis, traditio libri Evangeliorum vel Missalis vel Bibliae ; vestitio stolae ac dalmaticac ct reliqua, cum verbis respondentibus. • Solâ, De sacramento ordinis n. 104 ed.2.* (BAC 1953). k ' κItus, n .666-668 JΊ 497 Ritus presbyteratus. Essentialis est sola manuum Epi­ scopi impositio prima cum verbis Praefationis: Da quaesu­ mus... Accidentalis, secunda manus dexterae impositio sine tac­ tu, quae est continuatio prioris ; tertia circa finem missae cum verbis: Accipe Spiritum Sanctum...; traditio patenae cum hostia et calicis cum vino et verbis relativis ; unctio manuum, etc. Ritus episcopatus. Essentialis, impositio manuum cum verbis Praefationis: Comple in sacerdote... Accidentalis, reliqua quae in Pontificali continentur. 668. Regulae de defectibus corrigendis. l.° Obliga­ tio est corrigendi, si defectus versatur circa aliquid certo aut probabiliter essentiale. 2. ° Si versatur circa aliquid accidentale, sed magni mo­ menti; ut defectus unctionis, antea dicebatur supplendus. Const. Pii XII de ritu diaconatus, presbyteratus et episcopa­ tus, nihil statuit de supplendis defectibus accidentalibus. Spe­ randum est, ait Genicot, 444, fore ut S. Sedes ad nullam suppletionem rituum unquam cogat. Non videtur constare in hodierna disciplina dc obligatione supplendi defectus acciden­ tales etiam magni momenti, nisi defectus advertatur nondum finita ordinatione. 3. ° Repetitio ordinationis non videtur obligare sub gra­ vi, si cius potestas continetur in ordine altiori '. 4.° Ordinatio inferior omissa vel certo invalida, post sus­ ceptum alium ordinem superiorem supplenda est. Dubie va­ lida non, nam ordo superior eminenter continet inferiorem. Excipe: a) diaconatum, qui probabiliter repetendus est, post presbyteratum, si illius collatio fuit dubie valida. Sic. quia magni momenti est et sacramentum, resolvit SO de quo­ dam presbytero cuius caput Episcopus non physice tetigerat in ordinatione diaconali8. b) Presbyteratum, qui dubie vali­ dus certo repetendus est, etiam post episcopatum; quia 1) ma­ ximi momenti ct sacramentum est; 2) dubium est num episco­ patus contineat presbyteratum; imo num valide conferatur sine praevio presbyteratu. Unde ipse episcopatus dubio pres­ bytero collatus iterandus est, iterato prius presbyteratu. 5. ° Si sit dubium positivum, ct agatur dc re quae a vo­ luntate Ecclesiae pendet, ipsa supplet. Hinc si servata sint Vermeersch. Thcol. .Mor. 111,631. • 20 ian. 1875 ; Coll. 1431. - Λ ? 1 I η 498 DE ORDINE quae secundum probabilem interpretationem essentialia et suf­ ficientia sunt, ordo institutionis mere ecclesiasticae censetur valide collatus (c.ll). Id applicari potest tonsurae et mino­ ribus; non subdiaconatui, quamvis moraliter certum est eum esse institutionis ecclesiasticae; ob opinionem eorum qui ali­ ter sentiunt. Modus·, a) Si defectus fuit circa quid certo vel probabi­ liter essentiale, tota ordinatio repetenda est, absolute vel sub conditione, b) Si circa accidentale, non est iteranda tota; ne­ que adest ut nobis videtur, obligatio supplendi defectum, etsi agatur de re magni momenti, ut est unctio manuum, et tertia impositio in presbyteratu. Tempus. Iteratio ordinationis vel suppletio ritus, sive ab­ solute, sive conditionate, fieri potest etiam extra tempora et secreto, et a quovis Episcopo, etiam distincto ab ordinante (Collect. CPE 1066.2075). Spernendi sunt scrupuli, qui hac in re frequenter occur­ runt. Non videtur Divinae Providentiae congruere ut valor ordinationum pendeat a minimis illis, quae quidam auctores nimis rigidi ad validitatem requirunt. 669. Intentio. Absolutam intentionem habere debet minister conferendi ordines iis quos ordinat, ne cum gravis­ simis incommodis dubia de ordinatione oriantur. Quare, cum Episcopus, iuxta Pontificale, vetat ne quis ad ordines susci­ piendos accedat impedimento irretitus, haec mera prohibitio censenda est ; minime putandus est Episcopus nolle ordinare eos qui cum impedimento accedant. Ordinandus pariter habere debet intentionem absolutam recipiendi ordines, licet forte accedat irregularis vel in pec­ cato mortali. Minus enim malum et minus peccatum erit ordines abso­ lute conferre certo validos ei qui forte est irregularis vel in peccato gravi, quam dubie validos ob conditionem appositam: si non cj irregularis vel indignus. Item minus malum et mi­ nus peccatum est ordines absolute recipere certo validos, for­ te cum irregularitate aut in peccato mortali ; quam dubie va­ lidos ob conditionem appositam si non sum irregularis vel « sum iit gratia. Gravissimum peccatum esset cos conferre aut iccipere absque intentione. MINISTER VALIDUS N.668-670 499 CAPUT III De ministro Summarium} 1. Minister validae ordinationis, ordinarius ct extraordinarius. 2, Minister licitae ordinationis, dimissoriae. § 1. Minister validae ordinationis 670. Minister.- a) Capax est qui potest valide ordinare; legitimus, qui etiam licite, b) Ordinarius, qui vi ordinis; ex­ traordinarius, qui ex sola deputationc Ecclesiae a iure vel per peculiare S. Sedis indultum. Ordinarius potest conferre omnes ordines et semper va­ lide; extraordinarius solum aliquos, ct hos non semper vali­ de, nisi sub quibusdam limitibus (c.951.239 n.22; 957 § 2; 964,1.°). Minister ordinarius validae ordinationis est solus el omnis Episcopus consecratus (c.951). Quod sit solus quoad ordines sacramcntales, est de fide ex Trid. s.23 c.7 ; quoad non saeramentales, doctrina certa. Quoad sacramcntales probatur: l.° Ex S. Scriptura, ubi apparent soli Episcopi ordinantes, et soli potestate ordinan­ di praediti x. 2. ° Ex SS. Patribus: S. Hieron. : “Quid enim facit, ex­ cepta ordinatione, Episcopus, quod presbyter non faciat.’'”2 S. Athanas. ait Ischyram non fuisse presbyterum, quia ordinatus fuit a Colutho, qui Episcopus non erat a. 3. q Ex Concil., v. gr., Nicacn. a.325 c.4... Florent. De­ cret. pro Armen. Trid. scs.23. 4. ° Ex libris liturgicis Ecclesiae latinae et orientalis4. 5. ° Ex communi theologorum doctrina. Omnis Episcopus consecratus est minister ordinarius va­ lidae ordinationis. Etiam haereticus et simoniacus, de quibus controversia per saecula fuit. Nam potestatem ordinis habent receptam per characterem indelebilem. Prob. l.° Ex Conciliis: a) Nicaenum I c.8 ordinationes ab Episcopis novatianis factas declaravit validas; b) Cartha1 Act 6,6; 14,22; 1 Tim 5.22; 2 Tim 1.6; Tit 1,5 ’ Epist. 146 nd Evaiig, n.1: ML 22 J Γ>3* * * 1 Apoloo. contra Arian, n.12: MG 25,270. « DFA'ziNGtK, Rit, Orient. 1,141, fil DE ORDINE ginen. Ill c.38 prohibet reordinationes Episcoporum (Man­ si, 2,680; 20,1209). 2. ° Ex SS. Patribus. S. August. : Ordinati ab schisma­ tico, si ad Ecclesiam redeant, non sunt reordinandi, quia or­ dinatio mansit integra6. S. IIferon. idem dicit de haeretico". 3. ° Ex theologis, S. Thom. hanc doctrinam vocat veram {Suppi, q.38 a.2; In IV dist.25 q.l a.2). Obticies.—Ordinationes ab Episcopis haereticis, schismaticis vel simoniacis factae, ab aliquibus Papis ct Conciliis vocantur irritai, vacuae, vanae, nullius effectus'. .' Rcsp. Sed hoc sensu: quod tales ordinationes, quamvis validae, non gaudent muneribus, honore, jurisdictione. Ipsi reordinationes damnant. Reordinationes, quae referuntur, intclligi possunt dc supplentia ritus accidentalis, aut canonicae institutionis, aut dc collatione juris­ dictionis, ctc. Quandoque fuerunt verae ordinationes iteratae, quia defuit elementum essentiale, aut dc hoc dubium erat. Ordinationes anglicanae declaratae fuerunt nullae a Leone XIII, Const. Apostolicae curae, 13 sept. 1896: ASS 29,193, quia: a) in ri­ tuali anglicano decst forma essentialis; b) ritus non exprimit doctri­ nam catholicam de sacrificio ct saccrdocio; c) deficit intentio con­ ferendi potestatem sacerdotalem proprie dictam. Ordinationes protestantium in Dania ct Suecia, etiam sunt inva­ lidae, saltem ob defectum substantialem formae ct intentionis (Phil­ lips. Com^. Itir. cccl. § 58. Ratisbonae 1875). Ordinationes collalae ab Episcopis orientalibus dissidentibus, a iansenistis et “veteribus catholicis" Germaniae et Helvetiae, genc­ ratim valent; qu:a hierarchia ordinis numquam fuit apud cos inter­ rupta; sunt enim Episcopi valide consecrati". 671. Minister extraordinarius validae ordinationis est qui, charactere episcopali carens, a iure vel a S. Sede per peculiare indultum potestatem acceperit aliquos ordines conferendi (c.951). ‘ A iure possunt tonsuram et minores conferre: 1.” quoad omnes: d} Cardinales a sua promotione in Consistorio, dum­ modo promovendus habeat dimissorias proprii Ordinarii (c.239 § 1 n.22). b) Vicarius ct Praefectus Apostolicus, Abbas vel Praelatus nullius, in proprio territorio, ct durante mune­ re, suis subditis saccularibus, ct, ut puto, religiosis non exemp­ tis (c.964,4.0), sicut Episcopus proprius; cctcris cum legiti­ mis dimissoriis. Ordinatio ab iisdem extra hos fines peracta, irrita est (c.957). Contra Pormtn, 13 c 13 n.28.30; ML 43 70-72. Dial. advrrs. Lucif. n 11.14; ML 13,166-168. ' Urhan. VI. Crfc. VTT. Gratian., c.l q.l c.108.113. Cone. ConrfenfiW.IP (an.860-871) c.4: Mansi, 16,399. • Bf.sed. XIV. Cnnmwt. t 7 FHbtirjd Br. 1000), w Hijtoria de los Paf*as t.8 p.355ss (Barcelona). 502 DE ORDINE 1427, in qua idem conceditur Abbati cistertiensi Cellae S. Ma­ riae. Sed in his bullis conceditur abbatibus, non ut ipsi ordi­ nent, sed ut dent dimissorias pro suis ad quemvis Episco­ pum, sine licentia Episcopi dioecesani1X. § 2. Minister licitae ordinationis 672. Minister legitimus. In genere, quoad ordinatum a Papa est ipse R. Pontifex solus. Talis nequit ad altiorem ordinem ab alio promoveri sine S. Sedis licentia (c.952). Et praecedentiam habet inter alios clericos eiusdem gradus et ordinis (c.106 n.3). ’ · Minister consecrationis episcopalis,—Haec R. Pontifi­ ci reservatur; a nemine conferri potest, nisi constet de pon­ tificio mandato (c.953). Reservatio hacc incepit s.xi ob abusus Metropolitanorum. Mandatum per litteras datur, si consecrandus sit extra Romam; viva voce, si intra. R. Pontifex generatim permit­ tit consecrando ut ipse consecrantem eligat. Ad liceitatem tres Episcopi requiruntur, nisi S. Sedes dis­ penset (c.954). Tunc supplent duo presbyteri. Rarissime per­ mittit S. Sedes ut consecratio fiat sine Episcopis ct presby­ teris assistentibus. Episcopus consecrans, Episcopi vel presbyteri assistentes et consecratus absque apostolico mandato, puniuntur suspen­ sione vindicativa 1. s. ad nutum S. Sedis (c.2370). Episcopi conconsecrantes. Ad auferenda dubia et ad uniformitatem Pius XII, Const. 30 nov. 1944: AAS 37,131, haec declaravit: ° l. Quamvis ad validitatem consecrationis unus Episco pus requiritur et sufficit; tamen duo Episcopi, qui iuxta Pon­ tificale adsunt consecrationi, debent esse Consecratores cum Consecrante ; proindeque in posterum vocandi sunt Conconsacratores. 2? Non solum tangere debent utraque manu caput Electi dicentes: Accipe Spiritum Sanctum, sed facta opportuno tem­ pore intentione conferendi consecrationem episcopalem simul cum Consecratore, recitabunt quoque orationem Propitiare cum integra Praefatione sequenti ; itemque, perdurante uni­ verso ritu, ea omnia submissa voce legent, quae Consecrator 11 Sola, Dc Ordine n.US. * MINISTER tP.GlTIMUS. n.671-673 503 legit vel canit; exceptis precibus praescriptis ad benedictionem indumentorum pontificalium, quae in ipso consecrationis ritu sunt imponenda. Ergo, etsi forsan Consecrator principalis omiserit aliquid neces­ sarium ad valorem consecrationis, hacc valebit, si unus saltem cx Conconsccratoribus omnia necessaria ponat ‘ . Minister aliorum ordinum est Episcopus cuiusque or­ dinandi proprius, vel alius cum legitimis eiusdem dimisso­ riis. Episcopus proprius iusta causa non impeditus ipse per se suos subditos ordinet. Nam munus cius proprium est patres spirituales per ordinationem generare. Sed subditum ritus orientalis sine apostolico induito licite ordinare nequit (c.955). Ne ritus misceantur. 673. Episcopus proprius quoad ordinationem est ille ad quem iure proprio competit ordinare aliquem vel dimis­ sorias ad illius ordinationem dare. Quoad ordinationem saecularium. Hodie unicus titu­ lus sortiendi Episcopum proprium quoad tonsuram est do­ micilium cum origine vel domicilium quali ficatum cum iuramento assertorio animi in tali dioecesi perpetuo manendi. Quoad ulteriores ordines, titulus unicus est incardinatio in tali dioecesi. Sic vitantur querelae antiquae inter varios Episcopos proprios. Episcopus proprius quoad tonsuram saecularium est tan­ tum Episcopus dioecesis in qua promovendus habet vel do­ micilium cum origine ; vel domicilium sine origine, sed quali­ fication per iusiurandum dc animo in dioecesi perpetuo ma­ nendi (c.956). Iusiurandum est assertorium, non promissoriitm: tonsurandus iurando affirmare debet se habere inten­ tionem in dioecesi tali perpetuo manendi ; non tenetur hanc perpetuam commorationem promittere; sicut eam promittere debet sub iuramenlo, quando subdiaconatum suscepturus est ad titulum servitii dioecesis (c.981). lurarc debet tonsurandus, quamvis habeat intentionem petendi cxcard.nationcm, aut religionem ingrediendi. Nam iuramentum hoc semper implicitam conditionem fert: “luro me habere intentionem perpetuo manendi in hac dioecesi, nisi Episcopus êxcardinationem mihi concédai; vel nisi in religionem transire voluero”. lusittraJiditm non est praestandum : l." Si agitur dc cle­ rico promovendo ad ulteriores ordines, qui iam dioecesi• «Àper % « tonos, apud Sal r. (1046) p.324-31. M IM I 504 DE ORDINE primam tonsuram incardinatus est. Casus hic rem nostram non tangit; agimus enim nunc de laico ad primam tonsuram promovendo. 2? Vel dc tonsurando subdito pro servitio alius dioecesis determinatae vel indeterminatae. 3.° Vel de tonsu­ rando subdito religioso, cuius ordinatio iure saecularium re­ gatur. Nam hic suis superioribus religiosis omnino subiicitur quoad destinationem, transitum de una in aliam dioecesim, etc Domicilium definiri potest paroecia vel dioecesis ubi quis com­ moratur per aliquod tempus cum intentione ibidem perpetuo ma­ nendi, nisi quid inde avocet ; vel ubi quis commoratur per decem annos etiam absque tali intentione. Quasidomicilium, paroecia vel dioecesis ubi quis commoratur per aliquod tempus cum animo ibi­ dem manendi per maiorem anni partem, nisi quid inde avocet; vel ubi quis commoratur iam per maiorem anni partem etiam absque tali animo (c.92 § 1) . Divisio: 1) Ex loco: paroeciale, quod habetur in territorio pa­ roeciae vel quasiparocciae ; haec est portio ultima vicariatus vel prae­ fecturae apostolicae in terris missionum, commissa cuidam missionario, qui ibi curam animarum gerat; dioeccsanum, intra territorium alicuius dioecesis, vicariatus vel praefecturae apostolicae, quamvis forte in nulla paroecia vel quasi paroecia (§ 2). 2) Ex eacto unde oritur commoratio: voluntarium seu liberum, quod propria voluntate acquiritur ct relinquitur; hoc semper est pro­ prium ; necessarium seu legale, quod cx dispositione legis vel de­ creti etiam invito imponitur. Hoc potest esse proprium, seu perso­ nae sui iuris, v. gr., clerici in dioecesi incardinationis, incarcérai! in loco carccris; vel mutuatum seu personae non sui turis, quae do­ micilium habet illius personae a qua in exercitio suorum iurium de­ pendet. Subtectum. Quoad rem nostram spectat, domicilium proprium habere possunt: a) viri maiores 21 annis; b) minores emancipati propter matrimonium aut cx parentum concessione3. Legale non proprium sed mutuatum, minor non emancipatus, qui necessario re­ tinet domicilium illius cuius potestati subest (c.93 § 1). Pluralitas domicilii. Quis potest habere simul duo domicilia pro­ pria aut mutuata (c.1216) ; v. gr., hiemale et aestivum; si fere per partes aequales anni degit nunc in una paroecia vel dioecesi, nunc in alia; vel si fere alternis hebdomadis vel mensibus habitat in duo­ bus locis; vel st domicilium habens in uno loco, in alium se con­ fert cum animo redeundi ; sed ob morbum, negotium, etc., ibi per decem annos retinetur; servat prius ct secundum acquirit. Domicilium mutuatum converti potest in proprium, ut si filius minor post adeptam maioritatem in domo paterna vitam prosequatur. 4 missio. Proprium amittitur per cessationem copulativam utrius­ que clementi, i. e. commorationis ct animi redeundi. Mutuatum, si amittat proprium ille a quo quis dependet ; sed, ut dixi, mutuatum potest in proprium converti (vide Regatiu.O, Instil. 1,189-95). Ut adquiratur Episcopus "proprius quoad tonsuram : a) quasidomicilium non valet; b) sufficit domicilium dioece2 Wcinz-Vidau Ius Can. 11,12. MINISTER LEGITIMUS. N.673 505 sanum, etsi forte paroeciale desit ; c) valet domicilium pro­ prium vel legale. » Quaestio. 1/ Quid si ordinandus nullibi domicilium habet? a) Si est aetate maior, potest domicilium dioecesanum acquirere ubi velit: manens ibi aliquandiu, et iurans coram Ordinario loci vel delegato intentionem ibidem perpetuo ma­ nendi, sortietur illum Episcopum proprium (CIC 17 aug. 1919; Regatillo, Interpret, n.468 ed. 3.“). b) Si est minor, poterit obtinere a parentibus vel a con­ silio familiae emancipationem, dummodo 18 annum exple­ verit3, et sic domicilium proprium acquirere, ut supra4. In­ fra hanc aetatem, adeat S. Sedem vel forte poterit tonsura­ ri ab Episcopo quem ipse malit. 2.a Si habet domicilium in una dioecesi ct vult tonsura­ ri pro servitio alius: 1) \rcl acquirat domicilium in hac, ut supra, et sic tonsuretur ab huius Episcopo ; 2) vel obtineat a proprio tonsuram pro servitio alius dioecesis, praevia accep­ tatione Episcopi huius ; et sic per tonsuram a proprio collatam incardinatur in alia ; 3) vel obtineat a proprio tonsu­ ram quasi pro servitio propriae dioecesis, ct deinde petat ab eodem excardinationem (Regatillo, Inst. 1,224-26). MiGUÉLEZ 5 scribit: Non acquirit domicilium ordinandus, qui in aliam dioecesim se confert et ibi per aliquot dies ver­ satur. obtestans coram Episcopo huius loci se velle ex tunc domicilium acquirere ibi, ct iurans coram eodem Episcopo sc habere animum ibidem perpetuo manendi, ut fiat clericus eiusdem dioecesis. Quia, ait, hic non habet elementum corporale domicilii, scu commorationem stabilem ct habitualem, saltem inchoa­ tam; neque elementum spirituale seu animum absolutum ibi permanendi per modum inhabitantis. Opinamur tamen talem ita domicilium acquirere. Nam habet elementum corporale, quod habetur a momento quo quis sc constituit in aliqua dioecesi cum animo ibidem per­ petuo manendi, quamvis hanc commorationem interrumpat usque ad diem tonsurae °. Habet elementum spirituale, scu animum absolutum, siquidem ab Episcopo alius dioecesis iam acceptatus est ut fiat clericus eiusdem. ’ Cnd. hbf>. a.314-318. 4 Wernz-Vidal. !ur Can, 11 12. Rcvista Espan. dc Per. Can, n.15 (1θ5ΟΊ. * D’Axsîbale, 1,83; Sânckez, Pc matrix. 13 d 23 η,2, 506 DE ORDINE Sic Gasparri n.836: Nihil impedit quominus filius sui iuris; vel pater minoris ea praecise mente domicilium in dioe­ cesi figat, ut filius ab Episcopo ordinari possit. Huc spectat responsum C. Cone. 31 ian. 1831. ' Cum vir quidam dioecesis Caietanac non posset filium in seminarium mittere; neque ei patrimonium constituere ob paupertatem; nec Episcopus proprius vellet illum iuvare; cognatus c dioecesi Ter­ racinensi, eidem patrimonium obtulit, ca lege ut ordinandus clero terracinensi acccnserctur. Ordinarius Caictanus dimissorias ei nega­ vit. Recurrit pater ad CC., quae respondit : posse filium recipere ten­ suram in dioecesi Terracinensi, dummodo ibidem domicilium aucto­ ritate patris eligat, et iuramentum praestet iuxta Const. Speculatores. Post Codicem CI 17 august. 1919 respondit: Episcopus proprius illorum, qui nullibi habent domicilium, est Episco­ pus loci in quo fit ordinatio, dummodo ordinandus acquirat praevie domicilium cum iuramento ad normam c.956. Si igi­ tur seminarista sine domicilio rogat Episcopum aliquem ut eum ordinet pro dioecesi sua, et Episcopus annuit, monens ordinandum ut ventat in suam dioeccsim ad acquirendum do­ micilium cum iuramento, quo facto, iuvenis redeat in semi­ narium alienae dioecesis exspectans ordinationis diem; quis negavit talem seminaristam revera domicilium ad ordinatio­ nem sufficiens acquisivisse? Hoc dicimus sistentes in nudo conceptu iuridico domici­ lii ad ordinationem sufficientis, et in rigore iuris. Ceterum ratio habenda est aequitatis, reverentiae Episcopo proprio de­ bitae ac urbanitatis. Quare hunc modum acquirendi domici­ lium dissuademus, nisi adoptetur cum beneplacito prioris Episcopi propriiT. .i Origo. Locus originis dc sc est ille ubi quis natus est. Quis naturaliter nascitur ubi parentes domicilium habent. Unde iuridicc definitur ille in quo, cum filius natus est, domicilium habebat pater, aut quasidomicilium in defectu domicilii ; vel, si filius sit illegiti­ mus aut postumus, ubi domicilium habebat mater. Si agatur dc filio vagorum, erit ipse nativitatis locus; si dc exposito, locus in quo in­ ventus est (c.90). I Si pater erat vagus, mater autem domicilium habebat, quia legi­ time a viro separata, vel quasidomicilium ; locus originis videtur do­ micilium aut quasidomicilium matris, ex analogia postumi (VerMEERSCH, Epii. 1,181). Si expositus postea a parentibus recognoscatur, locus originis erit non locus inventionis, sed ille ubi domicilium, etc., habebat pa­ ter, etc., ut dictum est. Si illegitimus a patre recognoscatur et legitimetur per matrimor Rkc\tii.i.o, Insit 1.19Q his. MINISTER LEGITIMUS. N.673-674 507 nium, locus originis videtur ubi domicilium, dc., habebat pater, quia ille legitimo acquiparatur. C.90 valet etiam dc neophytis, i. c. in adulta aetate baptizatis. Pluralitas originis. Quis potest habere duo loca originis; vide· beet, si pater tempore nativitatis filii habebat duo domicilia. Pluralitas Episcopi proprii quoad tonsurant. Hinc absolute quis potest habere duos Episcopos proprios; scilicet, si habet duo loca originis ct in eisdem duplex domicilium conservat. 674. Episcopus proprius quoad ulteriores ordines est Episcopus dioecesis ubi ordinandus incardinatus est sive per tonsuram; sive per decretum incardinationis sive per posses­ sionem beneficii residentialis in illa dioecesi cum licentia Or­ dinarii qui antea erat proprius; vel cum licentia scripta eius­ dem c dioecesi discedendi in perpetuum (c.l 11-114). Qui iam quovis modo incardinatus est alicui dioecesi, ut ad ulteriores ordines promoveatur non tenetur iusiurandum emittere de animo ibidem perpetuo manendi (c.956). Resolves: l.° Si laicus primam tonsuram recepit ab Episcopo non proprio sine dimissoriis proprii, haec videtur dicenda: a) Pro­ prius ius habet illum reclamandi, cumque suae dioecesi incardinandi, ct ad ulteriores ordines promovendi, b) Si non reclamat ; et sic tonsuratus habebat intentionem se incardinandi in dioecesi ordinan­ tis, in hac manet incardinatus; sed quamprimum emittat iusiuran­ dum animi ibi perpetuo manendi, c) Si talem intentionem non ha­ buit, sed dolo ab Episcopo non proprio tonsuratus fuit, non manet incardinatus dioecesi ordinantis, d) Tunc, non reclamante Episcopo proprio, tonsuratus quaerat alium benevolum receptorem, vel S. Se­ dem adeat, vel ad statum laicalcm regrediatur (c.211 § 2). 2. ° Qui recepit tonsuram ab Episcopo proprio, pro servitio alius dioecesis praevie determinatae mutuo consilio utriusque Episcopi ; per tonsuram ipso facto incardinatur dioecesi pro cuius servitio tonsu­ ratus fuit. Episcopus huius iure proprio ct exclusive ulteriores or­ dines conferre et dimissorias dare valet ad normam c.955 § 1, licet ordinandus in eadem dioecesi nondum domicilium acquisierit (CIC 7 dee. 1931; 24 iul. 1939: AAS 31,321). 3. ° Qui tonsuratus fuit ab Episcopo proprio pro servitio alius dioecesis indeterminatae, incardinatur dioecesi illius Episcopi pro­ prii; ct ab hoc solo potest ad ordines ulteriores promoveri, donec per cxcardinationcm-incardinationcm novam diocccsim ct novum Episcopum proprium acquisierit (c.l 11 § 2; 969 § 2) (Regatillo, In­ terpret. 467). 4. ° Clericus ad statum laicalcm redactus, quamvis physice ordi­ nes susceptos conservat, iuridicc clericus esse desinit (c.211 § 1; 213); proinde diocccsim incardinationis ct Episcopum proprium quoad or­ dines *amisit . Ut rchabilitetur clericus maior, eget licentia S. Sedis; minor, licentia Ordinarii dioecesis, cui per ordinationem incardina­ tus fuit (c.212) Quae licentia non dabitur nisi rchabilitatus alicui dioecesi incardinctur ab initio; nam clericus vagus non admittitur » CC 10 mart. 1923: AAS 16,51. 508 DE QRDIN’E I (al 11 § 1). Ipse Ordinarius qui licentiam dat potest cum incard!· nare suae dioecesi; vel permittere ut alii dioecesi incardinetur Eji-I scopus huius incardinationis erit exclusive proprius quoad ulteric.ru I ordines. Clericus maior rehabilitatus incardinabitur dioecesi a S. Sede I designatae, quae plerumque erit benevoli receptoris. I 5. ° Religiosus in sacris c religione egressus ante professione I perpetuam, si ingressus fuerat in religionem iam clericus, debet rc· I dire ad suam dioeccsim quam conservat (c.585), ct ab huius Episcpo potest ulterius ordinari ; egressus post vota perpetua, dioccesim I amisit, et a quovis benevolo Episcopo receptore potest incardinan suae dioecesi et ad ulteriores ordines promoveri (c.641). I 6. ’ Religiosus in minoribus dimissus co ipso reducitur ad su­ tum laicalcm (c.648.669 § 2). Si tonsuratus fuerat ante ingressum rchabilitari potest ab Episcopo cuius dioecesi per tonsuram incardinatus fuerat, vel dc cius licentia ab alio. Episcopus cuius dioecesi denuo incardinetur potest eum ulterius ordinare. I Egressus (non dimissus) in minoribus ob expletum votorum tem­ pus vel per indultum, non videtur ad statum laicalcm redactus. A I quo poterit ulterius ordinari? Id videtur: Si ordinatus erat ante in- I gressum, ct diocccsim propriam non amiserat per professionem pe *· I petuam, ab Episcopo proprio; si amiserat, vel nunquam habuit, quu I ordinatus fuit in religione, a quovis benevolo receptore (RegaTIUjO, I hist. 1,386). I Vicarius et Praefectus Apostolicus, Abbas et Praela· tus nullius: l.° Si charactere episcopali polleant, Episcopo I dioecesano acquiparantur quoad ordinationem. 2.° Si eo carcant, possunt, in proprio territorio et durante tantum mu­ nere, conferre tonsuram et ordines minores propriis subditis saecularibus ad normam c.956; ct aliis qui dimissorias iure requisitas exhibeant. Ordinatio extra hos fines ab eisdem per­ acta, illicita et invalida est (c.957). 675. Dimissoriae (c.958) sunt litterae quibus Ordi­ narius proprius alteri concedit eumque rogat ut subditum suum ordinet. Sic vocantur ex antiquis dimissorialibus, qui­ bus Episcopus clericum a sc penitus dimittebat, ut alteri dioe­ cesi incardinarctur. Requiruntur quoties aliquis ab Episcopo non proprio ordinatur (c.955 § 1). Etiam ad primam tonsu­ ram (CIC 17 fcb. 1930: AAS 22,195). Quis dat. Pro saecularibus, quamdiu iurisdictionem in territorio retinet: 1.° Episcopus proprius, post captam legitime possessio­ nem dioecesis, licet non consecratus. 2. ” Vicarius Generalis, de speciali Episcopi mandato. 3. ° Vicarius Capitularis post annum a Sede vacante, de Capituli consensu; sine· illo consensu, intra annum, solis arc­ tatis de beneficio recepto vel recipiendo, aut ratione officii MINISTER LEGITIMUS, n.674-675 509 cui ob necessitatem dioecesis sine dilatione sit providendum. Eas ne det ab Episcopo reiectis. Arctati de beneficio recepto sunt qui proprietatem bene­ ficii receperunt, quod determinatum ordinem intra annum suscipiendum requirat, ut antea in Hispania canonicatus exi­ gebat presbyteratum, saltem intra annum recipiendum. De beneficio recipiendo arctati sunt qui ius ad rem (ad beneficium) praesentatione, electione... acquisierunt, sed non ius in re (proprietatem), ad quod certus ordo requiratur, ut presbyteratus ad beneficium paroeciale (c.453 § 1). Officium urgenter providendum posset esse, v. gr., officialis seu indi­ cis ordinarii. Nuntii ct Delegati Apostolici concedere possunt Vicario Capitu­ lari vel Administratori dioecesis vacantis ea omnia quae in potestate ordinaria Episcopi sunt ’. Capitulum Cathédrale ante electionem Vicarii Capitularis potest idem quod hic. 4? Vicarius et Praefectus Apostolicus, Abbas et Prae­ latus nullius, etsi Episcopi non sint, possunt dimissorias dare etiam ad maiores (c.958). Etiam Provicarius Apostolicus in­ tra annum a sede vacante (CIC 20 iul. 1929: AAS 21,573). 5.1’ Cardinales Episcopi septem dioecesium suburbica­ riarum Romae possunt dimissorias dare, ut Episcopi residcntiales (c.961). Qui potest dimissorias dare, potest ordinare ipse, si ne­ cessariam potestatem ordinis habet (c.959). Nam dimissoriarum concessio est actus jurisdictionis ; si ergo qui hanc habet, simul potestatem ordinis habeat, nihil amplius requiritur ut ipse legitime ordinet. Invalide dantur ab excommunicato, suspenso ab officio vel iurisdictionc aut interdicto post sententiam (c.2264.2275. 2283); et a Vic. Capitulari extra limites indicatos. Modus. 1. Dentur post habita requisita testimonia ido­ neitatis. 2. Si, post datas, nova testimonia requirantur, quia in­ ter concessionem et ordinationem ordinandus per sex men­ ses aut, si miles est, per tres in aliqua dioecesi sit commo­ ratus, Episcopus alienus ne illum ordinet, antequam illa nova testimonia recipiat. 3. Si ordinandus hoc tempus transegerit in ipsa dioece­ si ordinantis, hic testimonia directe colligat (c.960). * AftREGUl, Jh. A/. Append. Facultates, 21 iun. 1920. n.l. I UE 0X1)1 NE 510 4. Per se, scripto, sunt enim litterae. Substantia tamen habetur, si ore dentur: Nam est facultas alteri concessa or­ dinandi subditum proprium (Many, n.63). I 5. Ad determinatum Episcopum, vel ad quemlibet in com- I munion.e cum S. Sede; non autem ad Episcopum ritus diver- I si a ritu ordinandi, sine apostolico induito (c.961). | Si ad determinatum dirigantur, ordinari potest clericus ab ipso vel ab alio quem hic designet, vel qui loco illius ordinatiorierri faciat ; nam cum dimissoriae dentur in gratiam or­ dinandi, substantia gratiae est licentia recipiendi ordinatio nem ; persona et qualitas ordinantis est accidens 10. I Efjeclus. Acceptis dimissoriis, quivis Episcopus, etiam titularis, licite ordinat subditum alienum; dummodo dc illa­ rum genuinitate dubitare nequeat: sed nova testimonia ido­ neitatis requiret, si post datas ordinandus in aliqua dioecesi per 6 menses commoratus fuerit ; aut, si miles, per tres. Dimissoriae possunt a concedente vel successore, etiam a Vicario Capitulari limitari, v. gr., quoad numerum ordinum, durationem litterarum, etc. Cessatio. Non cessant resoluto iure concedentis, v. gr. morte, cessatione ab officio, etc. Nam censentur gratia facta ordinando (c.61). Cessant lapsu temporis, conditione non im­ pleta, revocatione, quae fieri potest a concedente vel succes­ sore, etiam a Vicario Capitulari (c.963). 676. Minister ordinationis religiosorum (c.694), 1 Abbas regularis de regimine, non mere titularis, etsi sine territorio nullius, potest tonsuram et ordines minores con­ ferre : a) suis subditis professis tantum ; b) si sit ipse presby­ ter; c) et benedictionem abbatialem legitime receperit. Extra hos fines ordinatio ab eo collata est irrita, revocato quovis contrario privilegio; nisi ordinans charactere episcopali pol­ leat. 2.° Religiosi exempti a nullo Episcopo licite ordinari possunt sine dimissoriis proprii superioris maioris. Superior maior est Abbas Primas bcncdictinorum, Abbas Superior Congregationis monasticae, Abbas monasterii sui turis, Generalis, Provincialis, eorumdem Vicarii, aliique po­ testatem instar Provincialium habentes (c.488,8.‘). Dimissoriae dari nequeunt novitiis; professis temporaliId., n.63; S. Alf., 1.6 n.78$ not.11; D’AnxîiiaiX Summula 111,243. MINISTER LEGITIMUS N.675-676 511 bus solum possunt dari ad tonsuram et ordines minores (c.567 § 2; 964,2.e-3.0)· Si ordinandus pertinet ad provinciam Λ, sed degit in domo provinciae B, solus Provincialis Λ ei dimissorias dare potest; nam est unice proprius, nec Codex vult ut sint plures ad id competentes (c.956). Ante Codicem quidam superiores locales, i. e. unius tan­ tum communitatis, poterant dimissorias concedere. Si hoc ius habebant ex privilegio, conservant ; si ex constitutionibus, abrogatum est, ut videtur ; nisi constitutiones approbatae fue­ rint post Codicem a S. Sede. ° 3. Religiosi non exempli reguntur iure saecularium, icvocato quovis privilegio superioribus concesso dandi profes­ sis temporaneis dimissorias ad maiores. Aliqui non exempti privilegium habent concedendi suis subditis dimissorias. Ad quem mittendae sunt dimissoriae. Ad Episcopum dioecesis ubi sita est domus religiosa ad quam ordinandus pertinet (c.965). Quaedam religiones privilegium habent mittendi suos or­ dinandos ad Episcopum quemcumque. Exceptiones. Superiores religionis exemptae possunt ad alium Episcopum dimissorias mittere tantum : «) dc licentia dioecesani illius domus; b) vel si hic sit diversi ritus; c) vel absens, aut non ordinaturus in proximo sabbato quatuor tem­ porum vel ante Dominicam Passionis vel Sabbato Sancto; ) Metu gravi coactus vel dolo non substantiali decep­ tus valide ordinatur (c.103 § 2); sed onera ordinis sacri non contrahit; nisi, remoto metu, ordinationem ratam habeat sal­ tem tacite, per eiusdem exercitium quo velit obligationibus se subiicere. Secus, praevio processu ad statum laicalem re­ digatur (c.214). Clericus minor etiam propria voluntate laicizari potest (c.211 § 2). 680. Subiectum legitimum seu licitae ordinationis est qui ad normam canonum debitis qualitatibus, iudicio pro­ prii Ordinarii, praeditus sit, neque ulla detineatur irregula­ ritate aliove impedimento (c.968 § 1). Qui irregularitate aliove impedimento detinentur, licet post ordinationem et sine propria culpa exorto, prohibentur sacros ordines exercere (§ 2). -t IjL· Necessitas vel utilitas dioecesis. Nemo ex saecularibus ordinetur, qui iudicio proprii Ordinarii non sit necessarius vel utilis ecclesiis dioecesis (c.969 § 1). Ergo saecularis non debet ordinari unice in proprium commo­ dum, etiam ob solam devotionem. Sic vitatur turba illa antiqua cle­ ricorum qui in otio vitam dissolutam agebant. Religiosi utique ordinari possunt etiam ob solam devotionem Certe, si devoti sunt, etsi mere contemplativi, Ecclesiae valde pro­ derunt 4. ’ Potest tamen Episcopus proprium subditum promovere, qui in futurum, praevia legitima excardinationc et incardinatione, servitio alius dioecesis destinetur (§ 2). Si illum tonsurat ad servitium dioecesis indeterminatae, quia ipse superfluos clericos habet, dum aliae dioeceses iis indigent ; sic ordinatus, ut in aliam transeat, eget cxcardinatione-incardinatione ; si illum tonsurat ad servitium determi­ natae dioecesis, praevio consensu Episcopi huius, per tonsu• Instr. Anne vtrtcnte, 19 iul. 1750. 4 Sic de Cartusianis Pius XI, Const Iniunctum, S ml. 1924: AAS 16,355. suiiiecwm legitimum. x.678-681 515 rain clericus ille manet huic dioecesi incardinatus ; idque etsi domicilium in ea nondum acquisierit (CIC 24 iul. 1939: AAS 31,321). Negatio ordinationis ex in formatu conscientia. Proprius Episcopus vel superior religiosus maior potest suis clericis, ex qua\ is canonica causa, occulta quoque, sed certo sibi nota, etiam extraiudicialiter, ascensum ad ordines interdi­ cere, salvo iure recursus ad S. Sedem; vel etiam ad Modera­ torem Generalem, si agatur de religioso cui ascensum inter­ dixerit Provincialis (c.970). Idem dic de ascensu a statu laicali ad tonsuram. Causa canonica est quae a iure admittitur: delictum, irre­ gularitas, aliud impedimentum, defectus scientiae, vocatio du­ bia, etc. Vetitum hoc per se ordinarie rationem poenae non habet. 681. Libertas ordinationis. Nefas est quemquam, quovis modo, ob quamlibet rationem, ad statum clericalem cogere, vel canonice idoneum ab eo avertere (c.971). Neque iam ordinatus cogi potest ad superiores ordines suscipiendos (c.973 § 2)· Ordines coacti infelicem exitum sortiuntur: a) pro ordi­ nato, quem gravissimis oneribus invitum subiiciunt; ύ) pro Ecclesia, quia coactus non solet esse bonus minister. Hinc processus de nullitate ordinationis aut onerum, seu de reduc­ tione ad statum laicalem (c.214). Coactio ad statum clericalem suscipiendum punitur ex­ communicatione 1. s. nemini reservata, quam contrahunt etiam Cardinales (c.2352). Eam incurrunt tantum qui cogunt ad tonsuram, per quam status clericalis suscipitur; non qui ad ulteriores ordines. Censura non contrahitur nisi effectu se­ cuto, i. e. recepta coacte tonsura. Nemo idoneus ct volens ordinari avertendus est; si suae dioecesi necessarius vel utilis non sit ob clericorum abun­ dantiam, ordinetur pro alia. Educatio in seminario. Curandum ut ad ordines ad spirantes a teneris annis in seminario recipiantur; sed omnes ibi commorari tenentur saltem per integrum theologiae cur­ riculum, nisi Ordinarius in casibus peculiaribus, gravi de causa, onerata eius conscientia, dispensaverit. Extra semina­ rium legitime morantes commendentur pio et idoneo sacer­ doti, qui eis invigilet eosque ad pietatem informet (c.972). Cuius testimonium ad ordines requiretur (c.993,3.°). 516 DF. ORDINE ARTICULUS De II requisitis in subiecto Summarium: 1. Vocatio clericalis.—2. Status gratiae.—3. Propositum pro byteratuin recipiendi.—I. Confirmatio.—5. Mores ordini recipiendo congruen tes.—6. Aetas canonica.—7. Debita scientia.—8. Ordinum infertorum su^cpho 9. Interstitiorum observatio.—10. Titulus canonicus pro ordinibus maioribus. 682. Vocatio clericalis. In genere est quaedam invi­ tatio ad statum clericalem suscipiendum. Duplex distingui potest: a) ecclesiastica seu canonica, quae est invitatio vel admissio ab Episcopo facta ; b) divina a Deo procedens. Ecclesiastica, iuxta omnes, requiritur. Commissio Cardi­ nalium declaravit non esse reprobandum librum canonici La­ ii itton, La vocation sacerdotale ; imo, laudandum, quatenus asserit: l.° Nemo ius habet ad ordinationem antecedcnter ad liberam vocationem Episcopi ‘. I 'ocatio divina est actus divinae providentiae supernaturalis, quo Deus aliquem destinat ad statum clericalem, eique media congruentia praeparat, corporis, animi, externa, et dona supernaturalia ad sacrum ministerium digne obeundum. Vocatio divina requiritur. Est doctrina Ecclesiae, a) Sic S. Paulus, Hebr 5,4: “Nec quisquam sumit sibi honorem, sed qui vocatur a Deo tamquam Aaron”, b) SS. Patres1 *3. c) Doctores: S. Thom., 3 q.27 a.4; S. Ale., Th. Μ. VI,802 d) C.1353: “Dent operam sacerdotes... ut pueros, qui indicia praebeant vocationis ecclesiasticae... divinaeqUe in cis voca­ tionis germen foveant”, e} C. Sacram. Instr, de scrutiniis or­ dinandorum, 27 dec. 1930: AAS 23,120. Vocatio clericalis completa in quo consistitI Omnibus pensatis, haec videntur dicenda: 1.” Vocatio clericalis constat vocatione canonica seu ecclesiastica ct voca­ tione divina. A’e admittantur ad ordines ii in quibus reperitur defectus sacerdotalis vocationis (C. Sacram.). 2.® \7ocatio canonica est externa invitatio seu admissio ad statum clericalem ab Episcopo facta ; haec praesupponit vel praesupponcre debet divinam. 3. ° Vocatio divina est invitatio Dei ad statum clericalem. 4. ” Haec non necessario neque ordinarie consistit in fac­ to aliquo insueto, aut sonoro incitamento, ut contigit Saulo; 1 Secret. Stat. Epist. 2 iul. 1912: AAS 4,485. 'J* ■ S. Cyprian.» Epist. SS ad Com,, n.S: ML 3,828; S. Cyril. Alix., Dt adoratione in et verit. 12: MG 58,182. vocatio n.682 517 neque in instantanés et improvisa decisione desuper descen­ dente; neque in motu quodam sensibili tatis, aut teneritudine cordis, quo quis se ad sacerdotium allectum ct attractum sen­ tiat; quaeque interdum deessc possunt. 5.° Ordinarie consistit in incitatione supernatural!, in­ terna, rationali, quamvis non sensibili, qua quis cogitando se sentit ad sacerdotium destinatum ; quam comitantur recta in­ tentio et idoneitas seu complexus dotum naturae ct gratiae, vitae probitas ct sufficientia doctrinae quae spem fundatam faciant boni sacerdotis. Nam quando Deus aliquem eligit ad aliquod officium, ei tribuit dona seu media ad illud rite ex­ plendum 3. 6. " Haec divina invitatio, quamvis plerumque coniungitur cum spirituali et sensibili consolatione, coexsistere potest cum affectibus sensibilibus contrariis, desolatione, repugnantia, tenlalionibus, timore talem statum suscipiendi. 7. " Ad divinam vocationem dignoscendam opportunus, uno quandoque necessarius, est interventus confcssarii, mo­ deratoris spiritualis vel alius viri prudentis. 8? Admissio Episcopi requiritur; sed: a) Idoneitatem non confert: ideo c.973 ait: “prima tonsura et ordines mi­ nores illis tantum conferendi sunt... quos merito coniicere liceat aliquando dignos futuros esse presbyteros...”. “Episco­ pus sacros ordines nemini conferat quin cx positivis argu­ mentis moraliter certus sit de eius canonica idoneitate”. b) Illa admissio neque est signum certum idoneitatis ; nam Episcopus non est infallibilis, c) Praesupponit canonicam ido­ neitatem ct divinam vocationem. Instr. C. Sacram, ait: “Ne ad tonsuram et ordines minores admittantur qui sacerdotio fungendo non sint apti seu a Deo non vocati." “Quoties Epi­ scopus, antequam quis ad diaconatum aut ad sacerdotium ini­ tietur, pro certo habeat... ipsum sacra revera vocatione esse destitutum, S. Sedem adire non omittat.” Ipse candidatus testificari debet de sua divina vocatione: “cum experiar et sentiam a Deo me esse revera vocatum”. 9. n Ad divinam vocationem cognoscendam candidatus lumen Dei imploret, conscientiam suam sincere aperiat di­ rectori spirituali ct huius iudicio acquiescat. In hunc finem est oratio indulgentiis ditata4. 10. " In dubio ex parte candidati: a) mere subiectivo, ex scrupulis et anxietatibus, dubium spernatur; b) cx pravo ha1 S. Bernard in. Senf.n., Îtnn, 1 de S. Joseph. 1 S. Poenit., Enchir. indidi/. n.711. 518 _ DE ORDINE bit il nondum eradicato, practice pro non vocatione dijudican­ dum est ; c) ex alio capite, ut incertis dotibus, potest tonsu i am et ordines minores recipere, et interea divinam volunta­ tem magis scrutetur; manente dubio, ad maiores ne accedat, seu rectius stet prudentum consilio. Signa vocationis divinae. Extraordinaria, quae raro adsunt, possunt esse tacta miraculosa vel non, prout exce­ dant necne consuetum modum quo natura operatur. Sic vi­ sio, apparitio, vox de caelo, quibus Deus suam exprimit vo­ luntatem, ut S. Paulo, S. Ambrosio, S. Gregorio M. Ordinaria, sunt propensio ad statum clericalem, cum rec­ ta intentione ct idoneitate °. Propensio sit constans. Recta in tentio, propositum procurandi gloriam Dei et animarum sa­ lutem (c.969) ; non merum desiderium ascendendi ad ordineob purum motivum humanum, ut succurrendi familiae, hono­ rem obtinendi, etc. Non tamen peccatur, si finis humanus honestus sit secundarius. Idoneitas: “Corporis et animi orna­ menta”, ait Pius XI ; complexus dotum naturae et gratiae, quae spem faciant boni sacerdotis. 1. Dotes naturae: a) Physicae, bona valetudo, sine hatreditario semine praesertim alienationis mentalis vel prava­ rum inclinationum, b) Intellectuales, ingenium sufficiens ad disciplinas ecclesiasticas addiscendas (Pius XI, ct c.1371). c) Morales, indoles bona (c.1363.1371), proclivitas ad pieta­ tem, amor laboris, animarum zelus, absentia peculiaris pro­ clivitatis ad libidinem, ita ut, experientia teste, possit se con­ tinere (Pius XI). 2. Dotes gratiae: virtutes supcrnaturales, quas candi­ dati ad ordinationem ferre debent, eaedem quae in sacerdote requiruntur. Praecipuae: pietas, castitas, cupiditatis absentia animarum zelus, spiritus disciplinae ct obedientia. 3. Absentia irregularitatis et alius impedimenti. Indicium de idoneitate. Dc ea indicare debet Episco pus. Hinc scrutinia ordinationis praemittenda". Potest tamen Episcopus errare. Unde vocatio tandem a Deo venit non ab Episcopo, ut quidam male aiunt. Episcopus sacros ordines nemini conferat, quin cx posi­ tivis argumentis moralitcr certus sit dc eius canonica idonei­ tate ; secus gravissime peccat ct periculo sc exponit alienis communicandi peccatis (c.973 § 3). 1 Pius XI, Encych Aii catholici nirrn/oh» 20 dec. 1035) AAS 2S,S. • C Sacram., Instr. 27 dec 1930, C Relig., ItiMr. 1 dec, 1931: AAS 23 120; 24,74. VO. VI I<> \ f,-··! 0>'3 219 Sacros ordines hic Cappello, 377, intclligit maiores·. pro ton­ sura ct minoribus cx § 1 sufficit spes fundata vocationis, seu digni sacerdotii ; (|tiia vinculum ct obligationes diversa sunt ; di­ versae conditiones ct discretio. Sed melius intelliguntur omnes or­ dines (c.950). o) Sic rubrica tituli ; &) § 1 non agit solum de maio­ ribus. sed etiam de tonsura ct minoribus; c) in praesenti disciplina inidoncus ad maiores est quoque ad minores; E ORDINI·: mittit; qui fere singulis hebdomadis per aliquod menses spolluit ; qui bis vel 1er in hebdomada per aliquot menses de leclationibus morosis indulget. Si diversa peccata miscentur, minor lapsuum numerus et brevius tempus sufficiet, ut quis dicatur habituatus. Severius agendum est, si agatur dc peccatis cum alia persona, maxime eiusdem sexus. Si hacc postrema cx passione transcunte oriuntur, maior spes emendationis affulget; si cx passione anormali ct permanenti (quo casu affectus ad sexum diversum deest), spes emendationis practice nulla erit. •I. Experimentum lege ecclesiastica non est impositum. Episcopus in ordinatione subdiaconali ordinandis dicit: Si iwque nunc (fuistis) ebriosi, nunc sobrii; si usque nunc inho­ nesti, amodo casti (Pontificale). Tamen doctorcs obligationem experimenti regulariter agnoscunt (S. Ai.i·., 64), quia ordi­ nes sacri ex natura sua et ex canonum praescripto bonitatem praecellentem praerequirunt, quam per se non habet qui re­ cens e vitiorum cocno resurgit, nisi in casu vere extraordi­ nario. 5. Duratio experimenti varia ab Auctoribus designatur. Ferrères: a) de consilio suadet annum saltem probationis; b) de praecepto saltem tres menses; minus difficile permitte­ tur ordinatio post quatuor vel quinque menses ; vix unquam impeditur post sex menses servatae perfectae castitatis (Th. V. 11,819 ed.1950). J Ben*ED. XIV ait: Regula generalis dari nequit; confes­ sarius circumstantias perpendat personae, rerum et casuum; ct meminerit se non solum indicem sed etiam medicum esse, ideoque curam aegroto adhibeat ct remedia praescribat (Dc Synodo 1.11 c.2 n.18). Ver.meERSCii : Attendendum periculum maius vel minus relapsus, aptitudo subiccti, difficultas desistendi ab ordina­ tione absque infamia, vita misera quae timeatur, si desis­ tat, etc. (Th. Μ. 111,32). Tlypcracstesia sexualis gencratim grave praciudicium creat contra sacerdotium suscipiendum, praesertim si accedunt pec­ cata, quae ostendant appetitum plus solito vehementem non edomitum. At non est exigendum quod indolem naturae lap­ sae superet, ne scilicet candidatus ullam sentiat concupiscen­ tiam. Qui enim ante sacros ordines eam superare consuevit, etiam post ordinationem cum divina gratia superabit (Hürth, Dc stat n.18). · .vjB REQUISITA IN SUBIECTO N 688-690 523 Cappello, 413, approbat sententiam quae ccnsct mitius regulariter esse agendum cum religiosis qui vitam a mundi periculis remotam ducunt, nulla ministeria apostolica susci­ piunt neque educationi iuventutis incumbunt. Validiora enim subsidia religio suppeditat. Hodie post Instr. C. Sacram. 27 dec. 1930, ct C. Rclig. 1 dec. 1931 aliquatenus severius quam antea sentiendum est. Dc promovendis ad tonsuram ct mineres simile quid, ser­ vata proportione, dicendum, Turpius eiicitur quam non ad­ mittitur hospes (Fabregas, De castimonia... apud Periodica... (19531 p.121-138). Habituali in aliis vitiis, 'lix tali habitu gencratim non exsurgit tanta obligatio differendi ordinationem in sacris. Excipitur ebriolas, quae: a) facile cum luxuria coniun gitur; b) difficile corrigitur; c) scandala praebet; cDi dedecus toti ordini clericali gignit. 689. Aetas canonica (c.975) Pro tonsura et mino ribus nulla directe assignatur; ratione studiorum, quae re­ quiruntur, debet esse aliquantum matura. Pro subdiaconatu 21 a.; pro diaconatu 22: pro presbyteratu 24; pro episco­ patu 30 completi (c.331 § 1,2.9). Dies nativitatis non computatur (c.34 § 3,3.°). Promotus mala fide ante aetatem est ipso facto suspen­ sus ab ordine recepto (c.2374). Dispensatio a S. Sede rarius tOftceditur pro subdiaconatu, raro pro diaconatu, crebro pro prcsbvtcratu, etiam super defectu unius anni cum dimidio; non ultra; nisi valde gravi et urgenti de causa 690. Scientia (c.976). Ad tonsuram nemo promo­ veatur ante inceptum cursum theologicum ; ad subdiaconatum, nisi exeunto tertio illius anno; ad diaconatum nisi incep­ to quarto; ad presbyteratum nisi post medietatem quarti. Cursus peractus esse debet non privat im, sed in scholis ad id statutis, iuxta rationem studiorum c.l365 determinatam. Ad episcopatum requiritur laurea vel licentia in S. Theo­ logia vel iure Canonico, aut saltem vera peritia (c.331 § 5. De minoribus nihil dicitur. Primo anno Theologiae con ferri possunt, sicut tonsura; ex praxi ct analogia c.978 § 2, qui interstitia inter tonsuram ct minores iudicio Episcopi re­ linquit. Exeunto tortio non significat eo finito et examine approbatorio praebito, sed quod iam ad finern pergat. » 524 DE ORDINE Cum 30 vel 40 circiter dies desinit, ait Cappello, 414. Post Pascha Resurrectionis vel Pentecostes, inquit BlatE Puto post duas tertias anni partes peractas. Nam in Ordina­ tionibus C. Scm. 12 iun. 1931 a. 29: AAS 23,275, de studiis in Universitatibus dicitur: si quis duas tertias scholarum partes omiserit, annus ille non computatur. Ergo a contra­ rio, his completis computabitur, seu cursus iam exiens cen­ setur. Inceptus quartus supponit tres priores completos et cum examine approbatorio13. Inceptus dicitur post inchoatas scho­ las, vel post declaratum apertum curriculum illius anni ; iux­ ta aliquos, etiam antea, post factam inscriptionem seu immatriculationem (Cappello, 414): quod teneri potest. Sic etiam intelligemus inceptum curriculum Theologiae quoad tonsu­ ram. Medietas quarti anni, post completos quatuor menses cum dimidio. In dispensationibus concessis post Codicem religiosis subintelligitur quod postea quadriennium rite compleatur, et interim ne des­ tinentur dispensati concionibus habendis aut audiendis confessioni­ bus aut exterioribus religionis operibus14. Similis restrictio apponi solet in dispensationibus quas C. Sacram, clericis saecularibus con­ cedit. Non vetatur ministerium per modum actus, sed per modum permanentis destinationis, v. gr., ut sit vicarius oeconomus vel coope­ rator. 691. Ordinum inferiorum susceptio (c.977). Ordines qradatim recipiendi sunt: vetantur ordinationes per saltui», i. e. non servata debita successione, seu praetermisso ordine inferiori. Sub poena suspensionis ab ordine recepto (c.2374). Ordo inversus, i. e. a maiori ad minorem, indicatur c.949. Tamen valent omnes ordines, etsi priores omissi fuerint: nisi forte agatur de episcopatu : ad cuius valorem, iuxta pro­ babiliorem sententiam, requiritur presbyteratus. Rexolves: Ordinatus ner saltum non rcordinatur, sed stiscipcr debet ordinem omissum. Si omissa fuit tonsura ante ostiariatum, non constat dc obligatione illam recipiendi ante reliquos ordines. Nam quamvis tonsura est ianua clericatus ct ordinum, tamen qui, ea omis­ sa. ostiariatum recepit, ingressus est in clericatum, etsi non per os­ tium. Qui ritu orientali aliquos ordines suscepit ct postea obti­ nuit a S. Sede indultum suscipiendi superiores ritu latino, n Dc rebus u C. u C. p.l.· p.40l, Consist., 24 mart. Rei., 27 oct. 1923: J 1911: AAS AAS 3,181 IS,549. HEQUISITA IN SUBIF.CTO. n.690-692 525 debet prius ritu latino recipere quos orientali non recepit (c.l 004). Nani in Ecclesia Orientali sunt duo vel tres vel quatuor ordines minores, inter quos recensetur subdiaconatus. 692. Interstitia (c.978) Sunt congrua temporis in­ tervalla inter diversas ordinationes servanda. Eorum finis est: a) ut promoti probentur, antequam ad superiores ordines promoveantur; b) ut in receptis ordinibus, iuxta Episcopi praescriptum, se exerceant (§ 1). Disciplina vigens (c.978): 1." Interstitia inter tonsuram ct ostiariatum ; et inter singulos ordines minores prudenti Episcopi indicio committuntur. 2." Inter acolythatum et subdiaconatum, annus intercedat. 3.° Inter singulos ordines maio­ res trimestre. Haec omnia, nisi necessitas aut utilitas Eccle­ siae iudicio Episcopi aliud poscat. 4.° Inter presbyteratum et episcopatum, quinquennium (c,331 § 1,3.'). 5.° Sine licentia S. Sedis nunquam licet conferre minores cum subdiaconatu, vel duo maiores eodem dic, reprobata quoad utrumque con­ traria consuetudine ; neque tonsura cum aliquo cx minoribus ; neque omnes minores una simul. Annus computari potest naturalis 365 dierum, vel eccle­ siasticus, v. gr., a Sabbato Sancto ad Sabbatum Sanctum. Tri­ mestre, naturale ; vel a Sabbato quatuor Temporum, ad Sab­ batum aliorum quatuor Temporum. Annus et trimestre, moraliter, non mathematice sumenda sunt, cum aliquid iudicio Episcopi remittatur; ita ut defectus paucorum dierum non obstet. Prohibitio conferendi tonsuram una cum aliquo ex mino­ ribus, et omnes minores una simul intelligitur eodem die. Sic Many, 108, iuxta Tridentinum. CC admisit consuetudinem conferendi tonsuram et quatuor minores simul eodem die'1·'. Dispensatio interstitiorum, seu potius remissio, dari pot­ est ab Episcopo ex necessitate vel utilitate Ecclesiae, di­ recta vel indirecta (c.978 § 2). I. e. etiam ea quae immediate afficiat ordinandum, ct in'Ecclesiam redundet, v. gr., ut a servitio militari liberetur. Ex praxi hodierna facile conce­ ditur. A quo Episcopo ? Λ proprio ordinandi, ad quem exspectat dimissorias dare ; nam est actus iurisdictionis, qui exerceri nequit nisi in subditos (Many, 112). Etiam a Vicario Capi'« 31 mail 1597. 13 apr. 1720; Wr.RXz-VttMi., 222, 526 DE ORDINE tulari ct Generali, quamvis dimissorias concedere non pos­ sint, nisi Vicarius Capitularis in casibus c.958 § 1 n.2.3, de­ terminatis; nam de se habent totam potestatem episcopalem nisi quid excipiatur. Quoad religiosos exemptos, nequeunt interstitia dispensa­ re Abbas, Provincialis aut Generalis, quamvis dimissorias dant ; sed Episcopus ordinans, qui quoad causas dispensatio­ nis fidere debet Superiori religioso10. Ordinans de iure est Episcopus territorii ubi est domus ad quam ordinandus per­ tinet (c.965). In iis casibus in quibus iuxta c.966 Superior dimissorias mittere potest ad quemvis Episcopum, hic ordinandum ab interstitiis dispensare valet, ut indicat CC iul. 1589. Privile­ gia habent quidam onlines ut proprii religiosi sine intersti­ tiis ordinentur. V. gr.. Societas lesu1T. Poena. Qui per saltum ad ordines malitiose accesserit, est ipso facto a recepto ordine suspensus (c.2374). Obligatio ordinis exercendi. Antea de hoc exercitio non solebat curari ; nec nunc quoad ordines minores. Striet? obligatio exercendi ordinem inferiorem, antequam clericus ad superiorem promoveatur, non exsistit. Nam etsi c.978 $ 1 ex Trid. ses.23 c.ll dc ref illud inculcet, verum praecep­ tum non exprimit, sed ait : in receptis ordinibus se exercean' secundum Episcopi pracscri Ptum. Ita passim auctores antiqui ct recentiores (Cappello, 421). 693. Titulus ordinationis. Est cautio legitima ah Ec­ clesia requisita tiro congrua sustentatione ordinandi in sacris Pro saecularibus titulus primarius, seu primo ct per scab Ecclesia intentus, est titulus beneficii: subsidiarii, seu in de­ fectu beneficii, tituli Patrimonii, pensionis et ultimo loco ser­ vitii dioecesis ct missionis (c.979 § 1 ; 981). Qualitates tituli. Sit: σ') vere securus. pro tota ordi­ nati vita ; b} vere sufficiens ad congruam eiusdem sustenta­ tionem. iuxta normas ab Ordinario dandas pro diversis loco­ rum ct temporum necessitatibus ct adiunctis (§ 2). Ex pluribus titulis incompletis fieri potest completus (CC 26 oct. 1589). ■ Tn Hispania congrua quantitas ab Episcopis statuta gencratim val­ de antiqua est ct vere exigua ct omnino insufficiens pro tempore TrtJ ses.23 c.ll.13.14; CC 17 man, I fill 1597: 12 sept. 1609. Gure XIII, Litt Apost. Pium ct utile 22 sept. 1582; Lto XII, Br« Plura inter 11 iul. 1826: P«vs XI, Brc\ Paterna 12 mart 19J}: AAS 25,245 « titulus, n.692-694 527 hodierno. Tam exiguo titulo certe intentioni itiris non satisfit; ct ordinandus qui nonnisi talem afferre possit, praestat ut ordinetur ti­ tulo servitii dioecesis. Rccentiorcs Synodi maiorem exigunt. Amissio vel carentia tituli (c.980). a) Si ordinatus in sa­ cris titulum amittat, alium sibi provideat ; nisi indicio Episco­ pi cius congruae sustentationi aliter cautum sit (§ 1). b) Scienter ordinans vel ordinari permittens in sacris subditum sine titulo, citra apostolicum indultum, debet ipse eiusque successores eidem egenti alimenta necessaria praebe­ re, donec congruae eiusdem sustentationi aliter provisum fue­ rit (§ 2). c) Si Episcopus aliquem ordinaverit sine titulo canoni­ co, cum pacto ut ordinatus non petat ab ipso alimenta, hoc pactum omni vi caret (§3). Statuta sub b) et c) antea erant poenae Episcopi delin­ quentis, nunc mera praecepta, quae ad successores transeunt. d) Poena. Ordinans sine titulo incurrit suspensionem ab ordinum collatione per annum, 1. s. S. Sedi simpliciter reservatam (c.2373,3.°). 694. Titulus beneficii. Beneficium est ens juridicum, seu persona moralis non collegialis, a competente auctoritate ecclesiastica in perpetuum constitutum seu erectum, constans officio sacro et iure percipiendi reditus ex dote officio ad­ nexos (c.l409). Qualitates beneficii. Sit: a) verum beneficium ; b) per­ petuum, i. e. inamovibile scu collatum pro semper. Manuale. temporarium scu amovibile sufficit, dummodo collator, vel alii ad quos spectat, se obligent ad non revocandam collatio­ nem (c. 1411,4.°). Ceterum, quoniam Ordinarius loci nequit clericum removere a beneficio cuius titulo hic ordinatus fuit, nisi aliunde eius congruae sustentationi provideatur (c.2299 § 3) ; eo ipso quod Ordinarius admittat tamquam titulum be­ neficium manuale, hoc pro illo casu fit perpetuum. c) Actu ct pacifice possessum ante subdiaconatum, i. e. sine lite de illius proprietate. d) Congruum, deductis oneribus (pensione, tributo, etc.) quibus gravetur. Cessatio huius tituli, a) Dimissio talis beneficii irri­ ta est, nisi exprimatur hoc fuisse titulum ordinationis, eidemque de consensu Ordinarii alius titulus substitutus fuerit (c.1485). b) Beneficio, cuius titulo ordinatus fuit, nequit clericus / 528 DE ORDINE privari in poenam, nisi aliunde eius honestae sustentationi provideatur (c.2299 § 3). c) Illud amittit per poenam depositionis ; quo in casu, si vere indigeat, Ordinarius cx caritate ei providere curet, quo meliori modo fieri potest, nc cum dedecore status cleri­ calis mendicare cogatur (c.2303). Hoc subsidium caritativum Ordinarius dare non tenetur, si clericus depositus non det emendationis signa; ct praesertim si scandalum dare pergat, monitusque non resipiscat ; ideoque privetur iurc deferendi habitum ecclesiasticum (c.2304). 695. Titulus patrimonii. Patrimonium sunt bona cle­ rici propria, unde ordinatus congruam sustentationem habe­ re possit. Haec bona non fiunt ecclesiastica per eorum depo­ sitionem apud Curiam dioccesanam vel alibi, cum hoc liga­ mine: ut pro titulo ordinationis serviant; sed manent laicalia (c.1497); ct mortuo clerico, vel substituto alio titulo, resti­ tuenda sunt ei ad quem pertinent. Qualitates. Sit : a) Vere et actu possessum; non valet ficta donatio, neque hacreditas futura. b) Sufficiens pro tota vita, iuxta taxam dioecesanam. I. e. quod reditus sufficientes ferat. c) Constitutum ex bonis certis et stabilibus, frugiferis; sive immobilibus, ut praediis; sive mobilibus, ut titulis de­ biti publici, actionibus ct obligationibus.—Valet census rcalis, seu ius percipiendi certam summam, adnexum determinatis bonis alius. Sed si census sit redimibilis, debitor promittere debet, modo civiliter valido, se censum non redempturum; aut, si redimat, sc capitale depositurum apud fidelem perso­ nam, ut iterum collocetur in bonis securis et frugiferis.—Va­ let numerata pecunia, quae collocari debet modo tuto et fru­ gifero. Quoniam dc his bonis nequit clericus libere disponere, si ordi­ nandus nulla iere alia habeat, nisi summam necessariam ad titulum patrimonii constituendum, nimis durum foret cum obligari ad con­ stituendum talem titulum. Aequitas postularet ut ei reliquantur bona de quibus disponere possit ct non omnia in titulum destinentur. Qua­ re nisi bonis abundet, ut, praeter titulum patrimonii, satis multa re­ maneant, potius ordinetur ad titulum servitii dioecesis. 696. Titulus pensionis. Pensio est census legitime con­ stitutus aut impositus cx quo honestae ordinandi sustentatio­ ni consulitur. Seu pecuniae quantitas ab alio periodice sol­ venda ad clerici sustentationem. hïijlus N 694-697 Constitui potest super fructibus beneficii ecclesiastici, aut super aliis ecclesiasticis bonis ; aut praestari potest ab aliqua persona morali ecclesiastica, ut capitulo; vel civili, ut muni­ cipio; vel a persona privata (CC 2 oct. 1707; 13 mai 1868’. Potest ergo esse pensio ecclesiastica vel laicalis. Qualitates. Sit certa, sufficiens et perpetua ad vitam pensionarii. Obligatio personalis alendi clericum, quoad provideatur. non sufficit, nisi firmetur congrua cautione natura sua per­ petua vel duratura ad vitam ordinati (CC 7 iun. 170-1; Gas­ parri, n.606). Nec sufficit pensio quae ab Episcopo impona­ tur in favorem clerici, super aliquo beneficio, quia haec ne­ quit esse perpetua neque ad vitam pensionarii (c.1429 § 1). Ad titulum pensionis referri possunt cappellania laicalis et commenda ad vitam cappellani et commendatarii. Ordinatus titulo patrimonii vel pensionis tenetur obedientiam praestare Ordinario suo non minus quam ordinatus titu­ lo servitii ecclesiae. 697. Titulus servitii dioecesis (c.981). Est manci­ patio clerici tali dioecesi, ut ei perpetuo serviat et ab Episco­ po sustentetur. Hodie iure communi recognoscitur tamquam supplciorius, ubi alii tituli desint, pro regionibus hierarchiae ordinariae seu non subiectis Congregationi Propagandae Fidei. Est tamen omnium frequentissimus. Conditiones. Includit contractum bilateralem inter ordi­ nandum et Episcopum. a) Ordinandus debet praestare iusiurandum promissorium quo sc devoveat perpetuo dioecesis servitio sub Ordi­ nario loci, pro tempore, auctoritate (§ 1). Hoc iuramentum non est reservatum, Episcopus potest clerico excardinationem concedere, dummodo alius titulus priori substituatur, v. gr., servitii novae dioecesis. Imo clericus sic ordinatus potest, absque dispensatione, ad reli­ gionem transire; nam hoc iuramentum non constituit impedimen­ tum dirimens ad admissionem in novitiatum de quo c.542,1." Unde clericus in sacris ordinatus ad titulum servitii dioecesis, quoad ingressum in religionem, versatur in eadem conditione qua reliqui clerici in sacris alio titulo ordinati (c.542,2.°). b) Ordinarius presbytero ordinato ad titulum servitii dioecesis debet beneficium vel officium vel subsidium, ad congruam eiusdem sustentationem sufficiens, conferre (§ 2). Conferre debet presbytero, non diacono et subdiacono: nam hi supponuntur interea in seminario degere usque ad 530 DK ORDINE lineni studiorum, et praeterea hodie non facile habentur of­ ficia quae eis committantur. Tamen si subdiaconus vel diaco­ nus ordinatus ad titulum servitii renuant sacerdotium reci­ pere, ad id cogi nequeunt (c.973 § 2) ; et si indigeant, Ordi­ narius, non ex iustitia, sed cx caritate et ob decus status cle­ ricalis, debet eis subsidium procurare, ut dc clerico deposito statuitur c.2303 § 2. Ordinarius, cui iusiurandum fit ab ordinando; et quivicissim debet huic congruam sustentationem procurare, est non solum personaliter ille qui clericum hoc titulo ordinavit, sed eius quoque successores, pro tempore, ut ait c.981 § 2. 698. Titulus missionis (c.981). Est ius percipiendi alimenta cx ministerio cui clericus addicetur in locis Congre­ gationi Propagandae Fidei subicctis. Est suppletorius, in defectu aliorum. Conditiones. Includit contractum bilateralem inter ordi­ nandum et Ordinarium missionis. Requirit: a) ex parte or­ dinandi, iusiurandum perpetui servitii missionis sub Ordina­ rio, pro tempore, auctoritate ; b) ex parte Ordinarii, obliga­ tionem conferendi presbytero sic ordinato beneficium, offi­ cium vel subsidium ad congruam eiusdem sustentationem sufficiens, ut de titulo servitii dioecesis dictum est. Hoc cx iure communi. Ex iure particulari exigi solet: o) iuramentum non ingrediendi religionem, nisi post aliquot servitii annos; fr) ct serviendi tali missioni. Utrumque S. Sedi reservatum ; c) si clericus ex dispensatione fieri velit religio­ sus, ingrediatur, quatenus fieri possit, religionem quae in illa missione laboret, et petat ut ad illam destinetur. 699. Tituli pro religiosis (c.982). a) Pro regulari­ bus, i. e. votorum solemnium, titulus est solemnis professio religiosa, seu titulus paupertatis (§ 1). Hoc est ius ut ex bo­ nis domus vel provinciae vel religionis clericus sustentetur tamquam ex eleemosyna. Hoc titulo soli promoveri possunt qui iam solemnem pro­ fessionem emiserunt. Ex privilegio quandoque hic titulus con­ ceditur professis votorum simplicium. b) Pro religiosis votorum simplicium perpetuorum titulus est mensae communis, congregationis aliusve similis iuxta constitutiones (§ 2); v. gr., vitae religiosae, votorum simplicium, servitii religionis. Necesse est ut iam emissa fuerint vota perpetua; nam inde oritur peculiare vinculum inter professum et religionem, IRREGULARITATES. N.697-700 531 ut ille ex mensa communi vel ex bonis religionis perpetuo sustentetur, qui est finis tituli. c) Pro ceteris religiosis, scilicet, votorum tempora­ lium, idem titulus est atque pro saecularibus (§ 3). Quaedam Congregationes privilegium habent vi cuius re­ ligiosus suos possunt ad ordines maiores promovere titulo mensae communis vel congregationis, etsi nondum vota per­ petua emiserint, sub quibusdam conditionibus. d) Pro sodalibus qui vivunt in communi sine votis religiosis (c.673-681) titulus est ut pro clericis saccularibus, salvis peculiaribus dispositionibus S. Sedis (c.678). Plures societates huiusmodi ex privilegio sodales suos promovent titulo mensae communis vel simili. ARTICULUS De III irregularitatibus aliisque IMPEDIMENTIS Bor.xMNGHAUSEN, Dc irregularitatibus (Monasterii 1863). Irregularitates aliaque impedimenta, de quibus hic agitur, sunt circumstantiae in persona ordinandi vel ordinati exsis­ tentes, quae iure canonico obstant licitae ordinationi ct ordi­ num exercitio; sive in perpetuum (irregularitates), sive ad tempus (impedimenta simplicia); ob specialem indecentiam ad sacrum ministerium aut ob periculum irreverentiae. § I. Irregularitates Summarium: 1. Notio et effectus.—2. Divisio,—3. Constitutio» irregularitas dubia - 4. Subtectum.—5. Excusatio.—6. Multiplicatio.—7. Cessatio.—8. Dispcn satio. 700. Irregularitas (c.983) est impedimentum canoni­ cum perpetuum prohibens ordinum susceptionem, et suscep­ torum exercitium, ob indecentiam vel periculum irreveren tiae in sacrum ministerium. Impedimentum, obstaculum in ipsa persona ordinandi vel ordinati exsistens. Non poena. Nam irregularitates cx defectu multae culpam non supponunt, v. gr., caecitas; ct quae ex delicto oriuntur non statuuntur in poenam illius delicti, sed ob decus sacri ministerii, ne ab indigno ministro exerceatur. Hinc, quia non est poena, non contrahit irregularis novam irregularitatem ob vetitum sibi ordinum maiorum exercitium (c.985,7.0). 1Π· ■ 532 DE ORDINE Canonicum : lege ecclesiastica inductum. Qui solo iure di­ vino, sive naturali sive positivo, arcetur ab ordinibus susci­ piendis vel exercendis; v. gr., mulier, vel vir qui caret voca­ tione aut qui in peccato mortali versatur, non est proprie ir­ regularis, sed incapax aut indignus. Perpetuum. Sic distinguitur ab impedimentis simplicibus, dc quibus c.987. Propter reverentiam sacri ministerii statu­ tum. Indicatur linis huius instituti, qui non est poenalis. Pro­ hibens susceptionem ordinum et susceptorum exercitium. Hic exprimitur irregularitatis effectus. Effectus. l.° Irregularitas non irritat susceptionem et exercitium ordinum (c.968). Posset quidem Ecclesia dare ir­ regularitati vim irritandi, quoad ordines quae sunt ex solo iure ecclesiastico, non divino; sed talem vim non dedit. Unde irregularis valide ordines suscipit et exercet. ° 2. Prohibet ordinum susceptionem. Hic est effectus pri­ marius, directus, immediatus. Reverentia divini ministerii pri­ mo postulat ne quis tali defectu vel macula affectus ordini­ bus initietur. Prohibitio haec se extendit ad omnes gradus a prima ton­ sura usque ad episcopatum inclusive. Hinc irregularitas ab auctoribus vocatur individua. Nam omnes gradus ordinantur ad sacerdotium ; proinde qui arcetur a sacerdotio, arcetur quoque a gradibus qui sunt via et praeparatio ad illud. Quidam putant defectus qui deformitatem afferunt arcere ab om­ nibus ordinibus, cos vero qui impossibilitatem gignunt prohibere tan­ tum ab iis ordinibus suscipiendis quibus quis congrue fungi non possit (D’Annibale, 1,414; Genicot, 464). Haec opinio hodie teneri nequit, quia nemo tonsurari debet qui non habeat propositum ascen­ dendi ad presbyteratum (c.973 § 1). Talis prohibitio primario ct directe afficit ipsum irregu­ larem, cui accessus ad ordines vetatur (c.968) ; etsi irregula­ ritas sit occulta; secundario et indirecte ministrum ordinatio­ nis, cui prohibetur irregularem ordinare (c.973 § 3). Prohibitio in utroque gravis est. Episcopus ordinans non certus de canonica subiecti idoneitate gravissime peccat (c.973 § 3). Qui ad ordines malitiose accedit censura, irregularitate aliove impedimento detentus gravi poena pro adi unctis pu­ niatur (c.2374). A culpa, gravi excusat ignorantia, in advertent i a, metus gravis, scandalum, infamia, aliud incommodum grave. V. gr., si quis irre­ gularitatis suae meminit in ecclesia, quando recedere non potest sine magna admiratione, nec dispensationem petere. Sed cessante gravi irregularitates. x.700 533 incommodo, sic ordinatus debet dispensationem postulare pro exer­ citio ordinis suscepti. 3.° Prohibet ordinum susceptorum exercitium ( c.968 § 2). Hic est effectus secundarius, indirectus, mediatus, qui ex primario tamquam sequela derivatur. Prohibentur irregulari illi actus qui ordinatis unice re­ servantur, non illi actus ordinum minorum qui etiam a laicis exerceri possunt, ut ministrare in missa, aperire ianuas ec­ clesiae, legere in ecclesia, etc. Id plures negarunt1 ; sed con­ suetudo, optima legum interpres, approbat. Sic nemo arcet filium illegitimum a munere sacristae, a serviendo in mis­ sa, etc. Prohibentur actus ordinum maiorum, etiam illi actus or­ dinis subdiaconalis qui, deficiente subdiacono, .exerceri pos­ sunt a quovis, dummodo sit saltem tonsuratus, ut ministrare loco subdiaconi in missa solemni sine manipulo (C *. Rit. d.3832). Non prohibetur plerumque exercitium ordinum minorum, quia or­ dines minores generatim cum peculiari solemnitate ct vestibus sa­ cris corumdem propriis non exercentur. Et ex praxi actus ordinum minorum plcrique exercentur a laicis quibusvis. Aliqui tamen exci­ piuntur, ut benedictio panis et novarum frugum, lectoribus reser­ vata; exorcismorum applicatio. A prohibitione exercitii ordinum irregularis excusatur, si nequit eam observare sine infamia aut sine damno fidelium tale exercitium petentium. Sic cx analogia poenarum latae sententiae in genere (c.2232 § 1), ct censurarum (c.2261.2275.2284) ; quae impediunt or­ dinum exercitium. Si irregularitas cx defectu corporis contracta fuit post ordinationem, non prohibentur illi actus qui rite poni pos­ sunt (c.984,2.0). Sic si sacerdoti amputetur brachium, non poterit missam celebrare, sed utique confessiones audire. Si irregularis bona fide ordines suscepit, facile dispensationem obtinebit ad illos exercendos. 4.° Prohibet receptionem beneficii, et consequenter col­ lationem irregulari faciendam (c.991 § 3). Quia beneficium constat officio sacro et iure percipiendi reditus ex dote. Por­ ro officium nequit ab irregulari exerceri. Antea disputabatur num talis receptio et collatio irregu­ lari facta esset invalida *. Hodie habenda est ut illicita, sed valida, quia Codex nullibi nullitatem illius statuit (c.ll). 5. Prohibet susceptionem dignitatis ct muneris quae sc1 Cf. S. Alf., VII,342; D’Assibaue 1,401. ’ SvAkez. d.U s,2 n.33; Boennikohaüsks, p.l.· c.S § 2. 534 DE ORDINE cumferant exercitium potestatis ordinis ct iurisdictionis, prae­ sertim episcopalis aut quasi episcopalis. Idque tanto rigore, ut dispensatus ab irregularitate, nequeat tamen renuntiari Cardinalis, Episcopus, Abbas vel Praelatus nullius, Superior Maior in religione clericali exempta (c.991 § 3). Irregularitas non prohibet: l.° Susceptionem aliorum sacramentorum praeter ordinem, nec assistendam divinis of­ ficiis. ncc sepulturam ecclesiasticam, ncc actus legitimos eccle­ siasticos (c.2256,2.0), neque in genere cetera sacramentalia. 2. ° Irregularitas superveniens officio, beneficio aut dig­ nitati per se non privat iisdem, nec iure percipiendi reditus Per accidens potest his omnibus privare, v. gr., si agatur de irregularitate cx delicto, quod tali poena puniatur. Privatio autem haec non irregularitati sed delicto directe tribuitur. 3. '1 Non semper nec necessario aufert vel impedit iurirdictionem, sive fori interni sive externi, ordinariam vel de­ legatam : sed solum eam impedit quae connexa est cum exer­ citio potestatis ordinis. Resolves: Episcopus irregularis valide et licite confert beneficia; dispensationes, dimissorias ad ordines, etc., concedit; poenas im­ ponit, dat leges a censuris, in foro non sacramentali absolvit. Cano­ nicus irregularis licite canit in choro horas canonicas. Parochus ir­ regularis licite praedicat, ab abstinentia et ieiunio dispensat. Valide absolvit a peccatis; sed non licite, per se, quia exercet actum or­ dinis prcsbyteralis. 701. Divisio. l.° Ex causa proxima, irregularitas est cx defectu aut e.y delicto. 1 Ex defectu, seu carentia qualitatis ex facto inculpabili, ut cx vitio corporis; vel culpa aliena, ut illegitimitatc nata­ lium ; vel ex propria, sed in qua non praecise culpa conside­ ratur, sed indecentia inde orta, ut infamia iuris. Ex delicto, seu culpa gravi, quae etiam deleta indecen­ tiam inducit, ut homicidio. Ratio excludendi ab ordinibus an­ tea directa erat indecentia; secundaria et indirecta, poena Hodie irregularitas non est poena, nam nulla in libro 5.” Co­ dicis invenitur. Imo aliquae sunt culpae, quae, cum delicta non sint, quia poenam non habent (c.2195 § 1), tamen irre­ gularitatem inducunt ex delicto, v. gr., quaedam usurpatio­ nes ordinis sacri, i. c. positio quorumdum actuum ordinis sa­ cri facta ab eo qui non est ordinatus in sacris, ut cantus Evangelii in missa solemni a non diacono factus. Unde denominatio irregularitatis ex delicto latius se ex­ tendit, etiam ad aliquas culpas quae delicta non sunt. IRkliGL'I.ARITATKS N.700-702 2. ” Ex tempore: Antecedens vel consequens ordinatio­ nem. Haec est totalis vel partialis, prout impediat omnes ac­ tus ordinis recepti, aut non omnes. Partialis est solum irre­ gularitas consequens ex defectu corporis, quae non prohibet illos actus qui rite poni possunt (c.984,2.0). Sic sacerdos man­ cus potes confessiones audire. 3. ° Ex notitia : Publica vel occulta, prout divulgata sit vel facile divulgabitur, aut secus (Gasparri, 222). Publica quoque est, quae, etsi ignorata, ex documentis publicis pro­ bari potest (CC 9 iul. 1881). 702. Constitutio. Nulla viget irregularitas, sive ex defectu, sive cx delicto, quae non sit in canonibus huius ar­ ticuli (c.983). Ergo constitutio irregularitatum S. Sedi reservatur. Nunc ex c.983 censemus consuetudine non posse novam irregula­ ritatem induci. Sed consuetudo in re dubia potest irregula­ ritatem interpretari, eam extendendo vel restringendo, quia est optima legum interpres (c.29). Imo, ut puto, etiam irre­ gularitatem certam abrogare (c.27), quia Codex talem con­ suetudinem non reprobat; dum c contra reprobat c.1041 con­ suetudinem novum impedimentum matrimoniale inducentem vel supprimentem quod iam exsistit. Irregularitas dubia. l.° In dubio curandum est ut du­ bium removeatur. Si est leve, post adhibitam diligentiam, spernatur; idcoque irregularitas habenda est ut exsistens vel non exsistens, prout dubium leve sit contra eam vel pro ea. 2. ° In dubio luris, positivo et probabili, i. e. solido, lex non urget, hinc neque irregularitas exsistit (c.15). Dubium iuris est quod versatur circa exsistentiam, extensionem, in­ terpretationem legis. V. gr., utrum irregularitas ex delicto haeresis (c.985,1.”) se extendat ad omnes haereticos; an re­ stringatur ad cos qui ad sectam haereticam pertinent ; cum lex ipsa sit dubia, irregularitas solum urget eos qui ad sec­ tam pertineant. 3. ° In dubio facti positivo ct probabili, irregularitas cen­ setur non esse. Si agitur de ordinibus suscipiendis, expedit ut ad cautelam dispensatio obtineatur ex S. Sede vel cx Or­ dinario; qui eam dare potest, nisi agatur de irregularitate in qua S. Sedes dispensare non soleat, quae fere nulla est (c.l5). Sed dispensatio stricte necessaria non est 3. Dubium facti est quod respicit existentiam defectus vel ’ Gasparri, 102; Cappello, 439; IUcatillo, Zwh't. Z. C. 1,82. 536 DE ORDINE delicti cui adnexa est irregularitas; v. gr., num Fabius ji! filius illegitimus; num abortus, ab eo procuratus, fuerit sc cutus. Si agitur de ordine iam recepto in dubio facti, sive bona sive mala fide, ille licite exercetur, donec certo probetur ex­ sistentia irregularitatis. 4. ° Si dubium facti postea cesset, et irregularitas eva­ dat certa, petenda erit dispensatio, nisi ante ordinationem ob tenta fuerit ad cautelam. 5. ° Quaevis irregularitas in dubio est strictae interpn talionis, quia liberum iurium exercitium coarctat (c.19). 703. Subiectum. l.° Pro quavis irregularitate est solia baplisatus; non baptizatus incapax est ordinis. Sed in ipso baptismo committi potest delictum irregularitatem inferens; scilicet, si adultus extra necessitatem se sinat ab acatholico baptizari (c.985,2.u). Defectus antebaptismalis manens post baptismum potest irregularitatem gignere, v. gr., illcgitimitas natalium; aut simplex impedimentum, ut infamia facti. 2.° Pro irregularitate ex delicto, soli qui delicti capaces sunt, non infans, amens et similes (c.88.2201 § 1.2). 704. Excusatio. Ignorantia irregularitatum, sive ex delicto sive ex defectu, atque impedimentorum, ab eisdem non excusat (c.988). Agitur de ignorantia quae cadat directe in ipsam irregu­ laritatem vel in impedimentum. I. e. si positum fuit factum iure requisitum ad irregularitatem vel impedimentum, haec contrahuntur, quamvis ignorentur. Quia non sunt poenae, sed cautiones ad tutandum decus status clericalis et sacri mi­ nisterii. I Ignorantia potest indirecte excusare ab irregularitate ra­ tione fundamenti, si hoc sit delictum vel poena, a quibus ig­ norantia excuset propter defectum imputabilitatis (c.2202). Sic laicus vel minorista qui, ex ignorantia legis prohibentis, officium subdiaconi solemniter gerat in missa, directe excu­ satur a culpa et delicto; indirecte ab irregularitate. Multiplicatio. Multiplicantur irregularitates et impedi­ menta ex diversis eorum causis, non ex repetitione eiusdem causae ; nisi agatur de irregularitate ex homicidio (c.989). Resolves: Quis habebit plures irregularitates simul, si, v. gr., $■ illegitimus, et abortum perpetravit. Unicam, si pluries ordinem sa­ crum usurpavit. Sed si post dispensationem ab hac irregularitate iterum ordinem usurpat, de novo fit irregularis. _________ irregularitates, n.702-705 537 Irregularitas ex homicidio multiplicatur pro numero huius delicti. Non multiplicatur ex multiplicatione abortus, ut opi­ natur (Genicot, 461). Nam hoc in c.989 non dicitur. Cessatio. 1) Irregularitas ct impedimentum, etiam iam contracta, cessant: a) cessante lege quae ea constituit, ut de impedimentis matrimonialibus dicitur4; b) dispensatione 2) Irregularitas cx defectu natalium, per solemnem profes­ sionem religiosam. 3) Impedimentum, cessatione facti quo nititur. 705. Dispensatio. Auctor. l.° S. Sedes potest dispen­ sare ab omnibus irregularitatibus et impedimentis. Ab occul­ tis, in foro interno, dispensat S. Pocnitentiaria. A publicis; pro saecularibus C. Sacramentorum ; pro religiosis C. Reli­ giosorum : pro missionibus C. de Propaganda Fide: pro orien­ talibus C. Ecclesiae Orientalis G. S. Sedes non facile dispensat in irregularitate cx bigamia: numquam solet dispensare in orta ex publico homicidio ct publica abortus procuratione, si agitur de ordinandis; dif­ ficile dispensat ordinandos, si haec irregularitas sit occulta. 2.° Ordinarii possunt per se vel per alium suos subditos dispensare: a) Ab irregularitatibus omnibus cx delicto occul­ to, excepta illa ex homicidio ct abortu, aliavc deducta ad fo­ rum iudicialc fc.990). Occultum est delictum, proinde irregularitas quoque, si non est divulgatum, nec habet imminens divulgationis periculum. Materiali­ ter occultum, si lateat factum delictuosum ; v. gr., Petrus occidit Pauhnn, sed hic creditur morte naturali mortuus (latet occissio). Fonualitcr, si divulgatum est factum, sed latet cius imputabilitas; v. gr., si publice scitur Petrus occidisse Paulum, sed creditur casu vel in propriam defensionem occidisse (c.2197). Occultum censeri debet quod adeo pauci ct prudentes sciunt, ut reputari possit quasi nemo sciret ; ct quia res est facti, in aestima­ tione boni viri esse debet". Pauci aestimantur ab auctoribus 4-6 in pago; 7-10 in urbe. Sed potius indoles quam numerus personarum attendenda est. prout sint garridae vel secreti tenaces. Potest esse publicum in uno loco ct occultum in alio. Publicum, quando committitur; occultum post longum tempus, quia oblivioni datum. Longum tempus, si agitur dc dispensatione matrimoniali, cen­ sentur 10 anni; si dc irregularitate, 20’. Occultum censetur, si reus absolutus est definitive, vel ah instan­ tia (dicendo non esse huic locum), etsi iniustc vel cx falsis testi­ bus, ctc.; nisi dc iniustitia publice constet. • CI 2-3 itm. 1918: AAS 10,346. • C.249.251.252.2S7.25R. • D.AnhibalX, I n.242 not.49. BexXD, XIV. Jnstit. 87 n,46; Casparrï, /><■ inatrim. 1,260; D’Ans i»Ai.r, not.56. 538 DE ORDINE Ordinarius ergo potest dispensare subditos suos ab irre­ gularitate ex delicto occulto sive materialiter sive formaliter tantum. | Excipitur: 1) irregularitas ex homicidio et abortu; 2) alia quaevis ad forum iudiciale deducta ; i. e. si delictum delatum est ad iudicium, saltem per rei citationem a iudice facta (c.1725,2.0). b) Dispensare quoque potest Ordinarius ab omnibus ir­ regularitatibus, sive ex delicto sive ex defectu dubiis dubii· facti, dummodo agatur de iis in quibus S. Sedes solet dispen­ sare (c.l5). In dubio iuris irregularitas non urget. Neque ii: dubio facti dispensatio stricte est necessaria, sed suadenda: ut, si postea irregularitas evadat certa, alia dispensatione opus non sit. c) Ab irregularitatibus certis, cx delicto et ex defectu, in casibus in quibus recursus ad S. Sedem difficilis sit, ei simul in mora sit periculum gravis damni, et agatur de dispen- I Λ IRREGULARITATES. X.7O5 . -.Bru ^QL£ 539 genti, si irregularitas sit occulta, potest ordines exercere, quo­ ties illam sine gravi infamia aut scandalo servare nequit, si periculum sit in mora, et nequeat recurre ad S. Sedem, ad Ordinarium vel saltem ad confessarium. Id deducitur cx ana­ logia c.2232 § 1. qui in similibus adiunctis eximit ab obser­ vandis poenis 1. s. Idem dicerem, si casus prorsus extraor­ dinarius occurreret, ad ordines suscipiendos. In his tamen omnibus casibus irregularis debet quamprimum dispensatio­ nem petere. Petitio l.° Exprimantur omnes irregularitates et impe­ dimenta; secus dispensatio generalis valebit etiam pro refici­ tis bona fide, exceptis provenientibus cx homicidio, abortu et quavis ad forum iudiciale deducta. 2.° Numerus homicidio­ rum, non abortuum aut aliorum factorum ex quibus oriun­ tur, indicandus est, sub poena nullitatis dispensationis (c.991 § 1.2:989). Concessio. Nullam formam specialem requirit. Requiri­ tur et sufficit ad valorem externa manifestatio dispensantis quovis modo facta. Potest adhiberi haec forma: Auctoritate tnihi concessa dispenso te super irregularitate quam in­ curristi propter talem causam, v. gr., abortum; in nomine Patris... Dispensans ab irregularitate ex delicto salutarem poeni­ tentiam imponat. Dispensatio sine causa est nulla, nisi scien­ ter concedatur a S. Sede (c.45.84). Vis. Dispensatio generalis ad ordines valet quoque pro maioribus; ct dispensatus potest obtinere beneficia non consistorialia, etiam curata; sed renuntiari nequit Cardinalis, Episcopus, Abbas vel Praelatus nullius, Superior Maior in religione clericali exempla (§ 3). Adnot at io. Concessa pro foro externo scripto consignan­ da est ct in ordinario archivo servanda. Pro foro interno extrasacramcnlali, scripto consignetur et in libro secreto Cu­ riae asservetur (§ 4) ; vel in libro secreto S. Poeni tent ia riae, si haec id praescribat (c.l047). Practice adiuncta perpendantur, nam hacc adnotatio potest esse nimis onerosa aut fere impossibilis; tunc omittenda est, vel detur dispensatio in foro sacramentali. 540 DE ORDINE § 2. Irregularitates ex defectu Summarium: In c.984 sex numerantur: 1. Defectus natalium.—2. Dcfcttus corporis.—3. Defectus sacramenti, seu bigamia.—4. Defectus animi.—5. Defec­ tus famae.—6. Defectus lenitatis. 706. Ex defectu natalium. Sunt irregulares illegiti­ mi, sive illegitimitas sit publica sive occulta, nisi fuerint lé­ gitimât! vel vota solemnia professi (c.984,1.°). Subiectum. Illegitimi. Sunt a) concepti et nati extra ma­ trimonium validum vel putativum, i. e. bona fide ab una sal­ tem parte contractum, donec utraque de nullitate certa eva­ dat (c.1015 § 4); &) aut ex parentibus quibus tempore con­ ceptionis prohibitus est usus matrimonii antea contracti ob solemnem professionem religiosam vel susceptum ordinem sa­ crum (c.l 114). Etsi illegitimitas sit occulta, nam quamvis tunc non es’, ignominia, adsunt reliquae rationes. Nec dicas: in casu ille­ gitimus ad petendam dispensationem deberet se diffamare Nam potest eam petere a S. Poenitentiaria, reticito nomine Illegitimitas quae apparet ex libris paroecialibus censetur publica natura sua. Idem per se dicendum est, si ex regesto civili apparet, nisi ordinandus versetur in regione remotissi­ ma a loco originis. Illegitimitas certa requiritur. Dubie legitimus non censen­ dus est irregularis, quamvis gravia indicia sint contra legiti­ mos natales. Sic, si filius fuit inscriptus in libris paroecia­ libus tamquam legitimus, talis habendus est, nisi contrarium certo probetur ; quamvis uterque coniux, etiam sub iuramento, et publica fama dicat illum esse adulterinum; ideo dispen­ satione non eget (CC 27 ian. 1857). Expositi, aliique quorum parentes ignorantur, iuxta ali­ quos * non sunt ordinandi sine dispensatione ; quia debet con­ stare positive dc legitimitate ; iuxta alios 12, possunt sine dis­ pensatione ordinari, quia prohibitio non est, nisi illegitimi­ tas probetur ; et in dubio standum est pro immunitate ab illegitimitate. Speculative haec sententia placet; practice suaden­ dum ut dispensatio obtineatur ad cautelam. Haec esse solet praxis in Curiis. Illegitimitas et legitimitas censenda est canonica, non mere civilis. H 1 2 Cf. Suarez, <1.1 s.4 n.3. Gasfarri. 236; Cappello, 458. IRHEGC’I.ARITATES EX DEPECTU. N 706-707 541 Illegitimi nequeunt in seminarium admitti (c.1363 § 1). Utique lé­ gitimât! per subsequens parentum matrimonium (C1C 13 iul. 1930: AAS 22,365). Nuntii, Internuntii ct Delegati Apostolici possunt per­ mittere admissionem illegitimorum in Seminarium dummodo non sint adulterini vel sacrilegi; per hanc licentiam tamen non censentur hi dispensati ab irregularitate (ArrEGUI, Append. 21 iun. 1920). Cessatio huius irregularitatis. Cessat : a) Per legitimaifanem. Haec obtinetur: 1) per subsequens parentum matri­ monium, ut ad c.l 116 explicabitur; sed sic legitimatus nequit promoveri ad Cardinalatum, Episcopatum, Abbatiam vel Praelaturam nullius (c.232 § 2,1.°; 320 § 2; 331 § l,2.b). 2) Per rescriptum S. Sedis, quod conceditur pro foro inter­ no a S. Poenitentiaria; pro externo a C. Sacram, pro latinis; a C. Prop. Fid. pro locis Missionum, a C. Ecclesiae Orient, pro orientalibus. Haec legitimatio est minus plena; videndum ad quos effectus se extendat. b) Per solemnem professionem religiosam. Quia haec censetur quaedam spiritualis nativitas et vclut baptismus; unde incepta nova vita, praecedens macula ex defectu natalium evanescit. Per dimissionem professi a religione vel per indultum sâecularizationis irregularitas non reviviscit. Professio simplex in Societate lesu cumdem effectum pa­ rk ex Const. Gregorii XIII, Ascendente Domino, 25 maii 1584. 707. Ex defectu corporis. Sunt irregulares qui secure propter debilitatem, vel decenter propter deformitatem, alta­ ris ministerio fungi non valent. Ad impediendum tamen exer­ citium ordinis legitime recepti gravior requiritur defectus; neque ob hunc defectum prohibentur actus qui rite poni pos­ sunt (c.984,2.°). Patio est reverentia in ministro et in populo. Codex defectus non determinat: attendenda est jurisprudentia. S Sedes petitam dispensationem qpoad multos defectus concessit, etiam sine clausula ad cautelam. Inde tamen non sequitur quod om­ nes illi defectus irregularitatem constituant ; nam stylus est conce­ dere dispensationem petitam, etiam si non sit necessaria. Hodie disci plina circa irregularitates benignior est. In dubio experimentum fiat coram prudenti ct perito viro, qui testimonium perhibeat. En prae­ cipuae : a) Debilitas membrorum. Irregulares sunt qui stare ne­ queunt; qui tremore brachiorum vel pedum sic laborant, ut talicetn ct hostiam secure tenere non possint ; qui ob capitis dolorem sufficientem attentionem in missa celebranda habe- 542 de ordine re non valent. Hodie facile dispensatur ut sacerdos missam celebret sedens. | b) Mutilat io. Sunt irregulares qui utroque vel uno bra­ chio carent, qui in aliquo tali infirmitate laborant, ut secure ac decenter missam celebrare non possint. Tamen unius bra­ chii carentia hodie non semper reputanda est irregularitas ad ordines exercendos, si potest bene brachio artificiali supple­ ri (Cappello, 466). Post bellum plures uno brachio carentes dispensati fuerunt, etiam ad ordines maiores suscipiendos (C. Sacram. 1 iul. 1918: AAS 13,436). Irregularis est qui pollice utroque caret, aut pollice ac in­ dice destris, aut inutiles habet. CC 6 iun. 1863 sacerdotem carentem pollice ac indice sinistré dispensavit, dummodo eos suppleret digitis argenteis deauratis, qui­ bus ad alia non uteretur, reverenter in capsa servatis. Qui tribus ultimis digitis caret, aut debiles in dextra ha­ bet, ut calicem sustinere nequeat ; aut nonnisi separato polii ce ab indice. In hoc postremo casu CC 17 dec. 1843 dispensavit sacerdotem ut celebraret, ita ut ante sumptionem digitos supra calicem abster­ geret. Ad ordines suscipiendos est irregularis qui pollice caret, praesertim dextro; an qui solo indice disputatur; si secure ac decenter hostiam tenere ac frangere possit, non erit. Claudus qui ambulare aut stare sine baculo nequit irre­ gularis est etiam qui tales crurium deformitates habet quae dissimulari non possint, si missam secure ac decenter cele­ brare non valeat.—Carens uno crure aut pede, nisi arte facto suppleri convenienter possit. Irregularis est caecus. Pius X et Benedictus XV aliquos dispensarunt ad ordines suscipiendos. Sacerdoti caecutienti vel caeco facile permittitur missa quotidiana Defunctorum vel B. V. Mariae iuxta normas C. Rit. 12 ian. 1921 : AAS 13,154 Carens oculo sinistro, qui dicebatur oculus canonis, iam non censetur irregularis. Nam facile potest canoncm memo­ riter discere, aut sine magna distorsione legere (C. Rclig. 24 nov. 1924; Regatillo, Interpret. 473). Mutus, qui minime loqui valet; ille qui verba completa pronuntiare nequit ; balbutiens eo gradu, ut non possit pro­ nuntiare nisi lentissime et risum excitando; qui modo omni­ no inintelligibili aut penitus praecipitanter pronuntiat; qui nequit vocem sonore emittere, aut nonnisi adhibito instrumen­ to, irregulares sunt. IRREGULARITATES Ex DEFECTU. X 707-708 543 Surdus omnino, etiam. Sed surditas sacerdotio superve­ niens a missae celebratione non arcet, iuxta communem sen­ tentiam; quia non adeo necessarium est ministrum audire. Non autem surdastri. Castrati non sunt irregulares, ut male aiunt quidam3 (De hermaphroditis, n.678). .Ilii defectus. Sunt irregulares deformes taliter ut horro­ rem vel risum vel magnam admirationem excitent. Sic enor­ miter gibbosi, veri pygmaei, carentes nasu vel labiis; haben­ tes nasum horribiliter distortum, labia corrosa, faciem omni­ no ustulatam, caput ingens valde, etc. ; lepra vel simili morbo laborantes. Qui habitualiter laborant tali morbo, ut celebrare nequeant sine periculo proximo cadendi, aut notabiliter errandi, vel ca­ licem effundendi vel evomendi. Abstemius eatenus est irregularis, quatenus ita abhorreat a vino, ut illud sumere nequeat sine periculo vomitus aliusve gravis incommodi. Animadversiones. l.° In dubio, num in casu particulari aliquis defectus irregularitatem constituat, viri prudentes simul ct periti fodicabunt, praesertim vero Ordinarius ordinandi vel ordinati, cuius erit, si res ferat, dispensare ad cautelam. Experimentum fiat coram magistro caeremoniarum vel alio, ad id dignoscendum, si opus sit. 2.° Ad impediendum exercitium ordinis recepti, gravior requi­ ritur defectus; neque ob hunc defectum prohibentur actus qui rite poni possunt. Nam legitime ordinatus ius habet exercendi ordinem; non ordinatus ius strictum recipiendi ordines non habet. 708. Ex defectu animi. Irregulares sunt qui epilep­ tici, amentes vel a daemone possessi sunt vel fuerunt. Si post ordines tales evaserint et iam liberos esse certo constet. Or­ dinarius potest suis subditis exercitium ordinum receptorum permittere (c.984,3.°). Epilepsis seu morbus caducus memoratur a Gratiano catis.7 q.7 c.l. Est morbus systematis nervei qui manifestatur specialibus crisibus, quae ad intervalla temporis indetermina­ ta producuntur, praesertim, casu in terram, convulsionibus, spumatione, etc. A medicis dicitur incurabilis, adeo ut eo affectus perfecte convaluisse vix censendus sit; hinc irre­ gularitas. Tamen in infantia aut adolescentia contractus for­ san incurabilis non est ; ideo, iuxta graves auctores, si medi­ corum iudicio cessavit, irregularitatem non constituit \ Epilepticus in rigore non est qui unum altcrumve accès’ Doms, Du sense et de la fin du mariage p.33 (Pans 1937). 1 GàSPAKRi, 278; Vkrmkkrsoi, Epit. 11,256. 544 DE ORDINE sum passus est, sed causa habitualis et permanens requiritur, ut pro amentia5; quod manifestatur per actuum frequentiam Adde quod si accessus raro evenerunt et cessarunt, ipsi me­ dici dubitant utrum epileptici fuerint, an alii causae, ut ma­ lae digestioni, tribuendi sint. Ipse Gratianus suadet ut sacer­ dos, qui accessus frequentes patitur, a celebratione abstineat. Si epilepsia sacerdotio superveniet, ct sacerdos raro ea corripiatur, v. gr., semel in mense, sine notabili agitatione, spumatu vel clamore; iuxta plures posset privatim celebrare, adiuncto alio sacerdote ieiuno, qui sacrificium perficiat, si forte epilepticus morbo corripiatur. Haec sententia probabi­ lis videtur (Cappello, 484). I Irregularitatem non constituunt alii morbi aliquatenus si­ miles, ut nervorum excitatio, neurasthenia ; qui tamen quam diu durant, possunt ab ordinum susceptione ac exercitio ar­ cere. Amentes, i. e. qui insaniunt circa omnia, sunt irregulares, etiam in lucidis intervallis ; imo in statu morbi ab ordinibus recipiendis et exercendis iure divino repelluntur. Ratio irregularitatis, etiam post recuperatam valetudinem, est re­ verentia ct dignitas status clericalis et periculum relapsus. Perfecta valetudo vix recuperatur. Hinc dispensatio ad ordines recipiendos iis qui vera amentia laborarunt non solet concedi. Hac in re peritis multum deferendum est. . . Amentibus quadantenus aequiparantur dementes, seu qui insaniunt circa aliqua, fatui, idiotae, etc. Possessi a daemone, qui sunt vel fuerunt, irregulares sunt, quia vix sciri potest an superventura sit possessio; ob offen­ sionem populi et decus clericatus. Possessio intelligitur indicio theologorum et praesertim Ordinarii (c.l 151). Definitur invasio corporis humani viven­ tis a daemone facta. Non est confundenda cum quibusdam morbis physico-moralibus ; ideo medicorum examen et indi­ cium in ea diiudicanda non est excludendum. Epilepsis, amentia et daemonis possessio ordinibus super; ententes Si post ordines epileptici, amentes vel possessi eva­ serint et iam liberos esse certo constet, Ordinarius potest suis subditis ordinum receptorum exercitium permittere. Certitudo haec moralis desumitur cx lapsu temporis, ex peritorum indicio, ex variis circumstantiis. 709. » Ex defectu sacramenti. Irregulares sunt bigami, Dk Mekster, lur. Çau. Cûmfrnd. II, 1926. irregularitates ex defectu, n.708-710 545 qui nempe duo vel plura matrimonia valida successive contra­ xerunt (c.984,4.0). Etsi non fuerint consummata. Bigamia antebaptismalis.—Qui ante baptismum plures habuit uxo­ res, vel unam ante baptismum et alteram post cum, utrum sit irre­ gularis, celebris controversia fuit. S. Hieronymus negabat; SS. Au­ gustinus ct Ambrosius affirmabant. Controversiam diremit S. Inxoc. I, statuens in casu irregularitatem exsistere, quia in baptismo peccata remittuntur, non acceptarum uxorum numerus aboletur *. Id hodie tenendum est, cum c.984,4.0, hac in re ius antiquum referat (c.6,3.®). 710. Ex defectu famae. Sunt irregulares qui infa­ mia iuris notantur (c.984,5.°). Haec irregularitas proxime est ex defectu, remote provenit ex delicto, nam infamia iuris eSt poena delicti (c.2291,4.0). Infamia est diminutio vel privatio famae. Fama in bonum sensum accepta, ut solet accipi, est bona hominum proborum existimatio. “Illaesae dignitatis status legibus et moribus com­ probatus” ’. Fama civilis est bona existimatio apud probos cives, qua quis putatur dignus omnibus iuribus Status; canonica, bona existimatio apud probos catholicos, qua quis putatur dignus omnibus iuribus Ecclesiae. Saepe non cohaerent. Sic duellantes in quibusdam nationibus sunt honorabiles, in Ecclesia in­ fames (c.2351 § 2). Divisio. l.° Infamia canonica et civilis, prout sit priva­ tio famae canonicae vel civilis. 2. ° Iuris et facti. Iuris, seu legalis est quae lege irroga­ tur, per quam societas declarat talem hominem non esse ha­ bendum ut probum et honestum, eumque arcet a nonnullis ac­ tibus legitimis, iuribus, officiis et honoribus quae aliis con­ ceduntur. Facti, seu popularis vel vulgaris, amissio famae apud pro­ bos ct prudentes, orta ex delicto vel poena infamante, aut ex defectu ignominioso et publico, quae a lege non notantur infamia; sed faciunt ut quis bonam existimationem amittat. Unde non est vera poena, sed naturalis sequela delicti, mo­ rum vel poenae. Ideo cius causa debet esse publica. Neutra afficit delinquentis consanguineos vel affines ic.2293 § 4). 3. ° Infamia iuris est latae vel ferendae sententiae, prout incurratur ipso facto commissi delicti, sine interventu indicis aut superioris eam infligentis post delictum; aut a indice vel 4 Gratian., dist.26, c.l.2.4; dist.34 c.3. T Diyrtl. 1.50 t 13 Itg.S. THFXJV MOR. 3 18 546 DE ORDINE superiore necesse sit ut infligatur, patrato delicto, ita ut se­ cus non contrahatur (c.2217 § 1,2.®). Casus infamiae iuris. Haec incurritur solum in casibus iure communi expressis (c.2293 § 2). Nequit ergo constitui nisi a S. Sede. Casus latae sententiae, Septem. Sunt ipso facto infames: 1.” Qui sectae acatholicae nomen dederint vel publice adhaese­ rint (c.2314 § 1,3.°). 2° Qui species consecratas abiecerint vel ad malum finem abduxerint vel retinuerint (c.2320). 3° Qui cadavera vel sepulchra ad furtum vel alium malum finem violaverint (c2328) 4.° Qui violentas manus in personam R. Pontificis, Cardinalis vel Le­ gati Pontificii iniccerint (c.2343 § 1,2.°; § 2,2.°). 5.° Duellantes eorumque patrini (c.2351). 6.° Bigami, qui nempe, stante priori matrimonio, aliud etsi mere civile attentaverint (c.2356). 7.° Laid legitime damnati ob delicta contra sextum cum minoribus infra aetatem sexdecim an­ norum commissa, vel ob stuprum, sodomiam, incestum, lenocinium (c.2357 § 1). Casus ferendae sententiae duo: Declarandi sunt infames: l.° Apostatae a fide Christiana, haeretici et schismatici qui ad sectam non pertineant, si moniti non resipuerint (c.2314 § 1,2Λ) 2.° Clerici in sacris, sive saeculares sive religiosi, qui delictum com­ miserint contra sextum cum minoribus infra aetatem sexdecim an­ norum, vel adulterium, stuprum, bcstialitatcm, sodomiam, lenoci­ nium, incestum cum consanguineis vel affinibus in primo gradu exercuerint (c.2359 § 2). Hacc declaratio fieri potest per sententiam iudicialem; vel per decretum superioris, scripto vel coram duobus testibus latum (g2225) Irregularitas contrahitur solum cx infamia iuris canoni­ ca: ipso facto commissi delicti, si est latae sententiae; post sententiam indicis vel decretum superioris eam infligentis, pa­ trato delict t. si est ferendae sententiae. “Infamibus portae non pateant dignitatum”, ait principium antiquissimum. Cessatio. Irregularitas est dc se perpetua. Sed cessat: a) Per cessationem legis quae irregularitatem constituit: sicut cessante lege quae constituit impedimentum matrimoniale, ces­ sat illud impedimentum iam contractum, v. gr., affinitatis ex copula illicita 8. b) Per cessationem poenae infamiae; quae quamvis per­ petua est dc se, cessabit: 1) per cessationem legis eam consti­ tuentis; 2) per dispensationem. Dispensatio huius poenae vindicativae poterit dari ab Ordinario m casibus occultis1 Sic videtur cx c.2237 £ 2, qui a potestate Ordi­ narii in casibus occultis solum excipit censuras specialissime vel spe­ cialiter S. Sedi reservatas. * CI 2-3 lun. 1>*|S; AAS 10,346. irregularitates ex depectu, x.710-711 547 711. Ex defectu lenitatis. 1.%'j/ irregularis index qui mortis sententiam tulit (c.984,6.0). Ratio quia effusio sanguinis humani aliena est a mansue­ tudine Christi, qui pro se crucifigentibus oravit; quam man­ suetudinem ct clementiam imitari debent eius ministri. Hinc diminutio existimationis apud fideles ratione talis muneris, et quaedam indecentia respectu status ecclesiastici. Irregularitas cx defectu lenitatis seu mansuetudinis Chris­ tianae non incurritur ob factum ante baptismum positum. Subiectum. Judex qui mortis sententiam tulit. Non tamen si coactus hoc munus suscepit, sicut de carnifice dicetur c.984,7.0 ; tunc enim non renuit mansuetudinem Christi imi­ tari. Sententiam exsecutioni mandatam. Secus enim non coope­ ratur morti, quae est irregularitatis ratio. Iuxta aliquos, ex­ secutio non requiritur, quia canon non facit mentionem de effectu secuto. Sententiam i ustam; ex iniusta oriretur irregularitas ex delicto homicidii. Si tribunal quod mortis sententiam tulit est collegiale, pro­ babilius fiunt irregulares tantum qui suffragium dederunt pro morte, effectu secuto; ceteri enim morti non sunt coope­ rati, imo eam vitare conati sunt. lurali irregulares erunt, si vere indices sint et mortis sen­ tentiam tulerint ; quod hodie nullibi fere obtinet. Secus, si so­ lum proferunt indicium de exsistentia facti et de circumstan­ tiis. Fiscalis, qui petit sententiam mortis ex applicatione Co­ dicis poenalis, irregularis non est. Cooperatores indicis neque etiam, ut notarius qui sententiam subscripsit ; nec iudex in­ structor, qui mere probationes et alia praeparat ad senten­ tiam. Neque est irregularis dux belli qui aliquem occidi iubet, nullo consilio militari inito, quia non procedit qua index *. Neque Prin­ ceps qui causas sanguinum alicui committit; nam commissio non tendit directe ad mortem inferendam, sed ad iustitiam administran­ dam. Neque qui per leges poenam mortis certis delictis constituit; nuia hae leges tendunt directe ad publicam tranquillitatem (RR 28 feb. 1678). Utique si indici praeciperet ut talis in concreto morte damnetur (Boexning hausen, p.3.‘ c.l § 1). 2.” Irregulares sunt qui munus carnificis susceperint coranique voluntarii ac immediati ministri in exsecutione ca­ pitalis sententiae (c.984,7.”). » Wovtebs, ΤΛ. M. 11,629. __ 2______ —eMWMBUab·— 548 DE ORDINE Carnifex fit irregularis a momento suscepti sponte mu­ neris, quod vile censetur; cooperatores a momento exsectlionis poenae. Immediati sunt qui in ipso actu exsecutionpartem activam habent, qui reum machinae supplicii suppo­ nunt, qui eum ligant aut tenent ; non autem, probabilius, q·· illum ad supplicii locum ducunt. Voluntarii, seu spontané non coacti seu iussi, quamvis hi libenter mandatum exsecui: fuerint. § 3. Irregularitates ex delicto Summarium: Irregularitates ex delicto sunt septem: 1. Ex debeto cortn fidem.—2. Ex abusu baptismi.—3. Ex abusu matrimonii.—4. Ex homicido d abortu.—5. Ex mutilatione ac suicidio.—6. Ex exercitio medicinae vel ebrv giac clericis vetito.—7. Ex abusu ordinis sacri (c.9SS). Delictum est externa et moraliter imputabitis legis v! praecepti violatio, cui addita sit sanctio canonica saltem in­ determinata (c.2195). Hic latius sumitur: etiam pro quibus­ dam violationibus quae nullam sanctionem habent, v. gr., exer­ citio medicinae clericis vetito. 712. Ex delicto contra fidem. Sunt irregulares apos­ tatae a fide, haeretici ct schismatici. Et sectae atheisticat adscript! (C1C 30 iul. 1934: AAS 26.494). Apostata est qui post receptum baptismum a fide Christia­ na totaliter recedit. Haereticus, qui aliquam veritatem de fidt definitam pertinaciter negat aut de ea positive dubitat. Per­ tinaciter, i. c. sciens eam esse ut talem ab Ecclesia definitam et credendam. Unde ut haeretici non habendi sunt rudes seu ignari in rebus religionis, qui ex pravis lectionibus vel im­ piorum sermonibus negant, v. gr., exsistentiam inferni, di­ vinam confessionis institutionem. Schismaticus est qui renuit Romano Pontifici subesse aut cum membris Ecclesiae ei subicctis communicare (c.1325 § 2). Probabiliter requiritur ad irregularitatem ut alicui secta; acatholicac adhaereant vel adhaeserint Sic probabilis senten­ tia ante Codicem, quae a pluribus post Codicem probabilis censetur \ Communistae illi qui alicui factioni communistac adscript! sur’, et simul doctrinam materialisticam ct antichristianam communisr profitentur, viderentur irregulares, ex decreto SO 1 iul. 11 aug 1949: \AS 41,334.427. At cum canonistac romani societates communisticas non censent esse sectas acalhoticus; illos non dicemus irregulares (Regatillo, Interpretatio n 660-61). Clare Gasfabbi. 464.466 (1893); Gkmcot, 470; Jombabt, Le Sacrt*n> de 1'Ordrc (1^30) p.75. Idem >upponunt VXRxcwwcn, Theol. Afor 111,70$, Creuscx. Epit. lur. Can 11.257. * IRREGULARITATES EX DELICTO. N 711-714 549 Si bona fide sectae adscript! fuerint, controvertitur num sint irregulares. Practice dispensatio obtinenda est, saltem ad cautelam et pro foro externo. Irregularitas manet post conversionem Ante conversio­ nem arcentur a sacro ministerio iure divino; post eam so­ lum iure canonico. Conversi ante pubertatem, probabiliter non sunt censendi irregulares; nam delicti haeresis vel schisma­ tis rei in foro externo non censentur. Ideo cum convertun­ tur. abiuratione non egent, sed sola fidei professione3. Infideles conversi, ut iudaci, mahumetani, irregulares non sunt; quia in c.985,l.°. non memorantur; et id ratio irregu­ laritatis suadet, quae est periculum relapsus ct indecentia. In casu dubii baptismi apostatae, haeretici vel schismatici, irre­ gularitas erit dubia. Suadendum ut obtineatur dispensatio. Sic pra­ xis S. Sedts. 713. Ex abusu baptismi. Sunt irregulares qui extra casum extremae necessitatis baptismum ab acatholicis quovis inudo sibi conferri siverunt (c.985,2.®). Subiectum. Est qui in adulta aetate baptizetur voluntarie a ministro quem scit esse acatholicum. Adultus est post adep­ tum usum rationis, etsi impubcr (c.745 § 2,2.°). Minister acatholicus probabilius hic intelligendus est apos­ tata, haereticus vel schismaticus, non infidelis; nam quando legislator vult infideles comprehendi sub voce acatholicus, sae­ pe id exprimit, v. gr., c.1099 § 1,2."; 13399,1.4.° Necesse est ut minister sit publice seu notorie acatholicus, et proba­ biliter sectae adseriptus. Nam acatholicus in Codice intelligi solet sectae adseriptus (c.l350 § 1 ; 1099. etc.). Aliter CapELi.o, 504. Modus baptismi suscepti nihil refert: sive solemniter sive private; ritu acatholico vel catholico baptizetur. Requiritur ut adultus sinat sc baptizari ab acatholico; i. e. roget vel per­ mittat ; ita ut videatur se sectae adseribi vel favorem ei prae­ stare. Casus extremae necessitatis vix erit nisi periculum mor­ tis, quando desit persona catholica quae baptismum conferre valeat. Ratio irregularitatis est dubia fides vel periculum fidei et communicatio in divinis cum acatholico. 714. â Ex abusu matrimonii. Abusus hic est attenta SO 4 dec 1890; Col. CPI·" 1744. SO 20 iul. 1859; Cone, Plcfiar, sfoncr. Lut. (1899) »i 504 550 UE ORDINE tio matrimonii ciusvc sacrilega susceptio. Irregulares sunt qui matrimonium attentare aut civilem tantum actum ponere ausi sunt: vel ligati vinculo matrimoniali aut ordine sacro aut vo­ tis religiosis, etiam simplicibus et temporaneis ; aut cum mu­ liere iisdem votis aut matrimonio adstricta (c.985,3.0). Non obstante clausula ausi sunt ignorantia irregularitatis ab ea non excusat (c.988). 715. Ex homicidio et abortu. Irregulares sunt qui voluntarium homicidium perpetrarunt aut fetus humani abor­ tum procurarunt, effectu secuto, omnesque coopérantes (c.985.4?). Homicidium est formaliter iniusta hominis occisio, i. e. cum peccato gravi. Ergo irregularitas non incurritur ex oc­ cisione casuali, i. e. quae praevideri non potuit, aut praevi sa non potuit vitari ; etsi id accidat vacando rei illicitae, ut si quis furto vacans casu hominem occidit (c.2203 § 2). Ni­ que incurritur cx occisione in iustam defensionem propriam aut alius, cum moderamine inculpatae tutelae contra iniustum aggressorem (c.2205 § 4). Incurritur si non servetur mode­ ramen, i. e. si quis se defendens voluntarie occidat alium, cum occisio non sit necessaria ad tutelam. Voluntarium, cum hoc verbum adhibeatur, videtur legisla­ tor requirere homicidium voluntarium directe seu in Λ’, i. e patratum ex intentione occidendi, sive tamquam finis sive tamquam medii. Hinc probabiliter irregularitas non contra­ hitur ex homicidio indirecte voluntario seu in causa; ut si quis ponit actionem sine intentione occidendi, negligens in­ quirere utrum ex ea homicidium secuturum sit; aut praevi­ dens homicidium sed negligens media ad illud vitandum. Tale enim delictum non est ex dolo sed ex culpa, et proinde mi­ norem imputabilitatem habet (c.2203) ; et versamur in odio­ sis (Cappello, 506). Requiritur ut mors sequatur ex actione directe occisivo, non ex imperitia vel negligentia curandi vulnus non lethale. Irregulares cx delicto homicidii sunt: a) qui alium occidit in bello evidenter iniusto. Sed iniustitia plerumque subditos latet, b) Ac­ cusatores, testes ct indices scienter iniusti, si sententia capitalis lata et exsecutioni mandata fuit. Abortus est eiectio fetus immaturi, seu qui extra uterum matris naturaliter vivere nequit, quod plerumque accidit ante sextum mensem conceptionis (c.l 115 § 2). Requiritur procuratio voluntaria directa, ut de homicidio 1RREGI I.ARIÏATES EX UEl.ICTO. X 714 715 551 dictum est. Sic non incurrit irregularitatem medicus qui ope­ rationem facit ad sanandam matrem, quamvis cx illa sequa­ tur abortus; utique si eicctionem fetus procuraret ad sanan­ dam matrem, vel ad cius ignominiam vitandam. Requiritur effectus secutus. Irregularitas contrahitur, etsi reum pocnituerit post po­ sitam causam abortus, v. gr., post propinatum venenum, sed ante effectum secutum. Fuit enim vere auctor culpabilis de­ licti abortus, effectu secuto; non obstante poenitentia (Sal Terrae [1945] p.692). Craneotomia vel similis operatio directe occisi va fetus vel matris gestantis ad homicidium refertur. Coopérantes sunt qui concursum praestant in delicto. Va­ rii distinguuntur in c.2209. Applicantes huic irregularitati regulas de cooperatione ad delictum in c.2209 statutas, dicemus: l.° Coauctores seu cor­ rei homicidii aut abortus sunt irregulares. 2.n Mandans etiam. 3.° Qui in consummatione partem non habuerunt, sed ad di­ lictum committendum contulerunt operam, physicam vel mo­ ralem, necessariam, seu talem sine qua illud non fuisset com­ missum, irregulares quoque sunt. Sic potest esse consulens. 4? Qui concursum praestiterunt non ita necessarium, sua imputabilitate non carent, sed ea minor est quam quae auctori delicti competit ; ideoque hos ab irregularitate immunes cen­ seremus. 5.” Idem diceremus de cooperatoribus negativis seu qui cum ex officio tenerentur delictum alius impedire, illud ex ncgligcntia non impedierunt. 6.° Non erit irregularis man­ dans et consulens, si ante effectum influxum suum plene ab­ duxerunt. Quamvis enim irregularitas cx delicto non est poena, ta­ men analogia iuris cx delictis ct poenis desumpta (c.2209. 2231) solutionem indicatam suadet. Praeterea, sicut in poe­ nis benignior est interpretatio facienda (c.2219 § 1), sic etiam in irregularitatibus, quae odiosae sunt, et liberum iurium exercitium coarctant (c.l9). Tandem in dubio utrum concursus praestitus ad homici­ dium vel abortum fuerit necessarius an solum opportunus, qui cum praestitit censendus est irregularitatem non contraxisse, sicut c.2233 ait: nulla poena infligi potest, nisi certo constet delictum commissum fuisse; et c.2245 § 4: in dubio sive iuris sive facti reservat io censurae non urget. Tamen in casu dubiae irregularitatis, praesertim cx homicidio vel abortu, expediret ut obtineretur dispensatio ad cautelam; nam inter 552 1)Ë ORDINF. irregularitates ex delicto hacc gravissima censetur; adeo ut nc in casibus quidem occultis possit ab Ordinario dispensari, si certa sit (c.990) ; utique si sit dubia (c.15). 716. Ex mutilatione ac suicidii procuratione, irre­ gulares sunt qui sc ipsos vel alios mutilarunt vel sibi vitam adimere tentaverunt (c.985,5.°). Mutilatio est abscissio membri quod proprium et distinc­ tum officium seu functionem habet, ut manus, pedis, mem­ bri genitalis; non autem unius alteriusve digiti, auriculae, testiculi unius. Si membra sunt gemina sufficit unius abscis­ sio. Vasectomia duplex non videtur mutilatio ; utique castra­ tio totalis. Non habetur irregularitas si membrum mere lae­ datur aut inutile fiat, dummodo subsistat; ut si quis excaecatur, manentibus oculis. Ex suicidio nova est; probabilius non sufficit merus co­ natus, i. e. positio actuum qui ad exsecutionem delicti natura sua conducunt, quin delictum sit consummatum, sive quia agens consilium suum deseruit, sive ob insufficientiam vd incfficaciam mediorum: ut si quis pro veneno pharmacum innocuum sumat ; requiritur delictum frustratum, seu actus· qui ad exsecutionem delicti natura sua conducunt et ad illud perficiendum sufficiunt; sed ex alia causa praeter volunta­ tem agentis effectum sortiti non sunt (c.2212). Ut si quis su­ mat venenum mortiferum, sed statim medicus ei antidotum propinet. Versamur enim in re odiosa. Planum est non re­ quiri mortem secutam. 716 bis. Ex exercitio medicinae vel chirurgiae cle­ ricis vetito, si exinde mors sequatur (c.985,6.°). Irregu­ laritatem hanc incurrunt soli clerici (c.l 39 § 2), non religiosi laici, quamvis iis quoque prohibetur exercitium medicinae ac chirurgiae (c.592) ; nam versamur in odiosis. Oritur ex exercitio vetito ex quo mors sequatur; proinde non, si clericus artem exerceat in casu necessitatis, aut cx induito apostolico, etsi inde sequatur mors. Mors sequi de­ bet, praeter intentionem, ex illo exercitio, v. gr., ob imperi­ tiam vel negligentiam operantis, non aliunde. 717. Ex abusu ordinis sacri. Irregulares sunt qui ac­ tum ordinis clericis in ordine sacro constitutis reservatum ponunt, vel eo ordine carentes, vel ab eius exercitio poena canonica: sive personali, medicinali aut vindicativa, sive lo­ cali prohibiti (c.985,7.°). IRREGULARITATES EX DELICTO. N.715-717 553 Duplex irregularitas: a) ex usurpatione ordinis sacri; b) ex violatione poenae. Ex usurpatione ordinis. Usurpatio est positio actus ordinis maioris, in quo quis non est ordinatus ; i. e. positio actus non sui; ut si subdiaconus vel laicus solemniter bap­ tizet. Ad irregularitatem tria requiruntur: l.°, ut ponatur actus ordinis; 2/', ordinis maioris; 3.°, ab eo qui tali ordine caret. /Ictus ordinis, non merae jurisdictionis qua quis careat; ut si sacerdos dispenset a ieiunio sine facultate, non fit irregu­ laris. Ordinis maioris. Non ergo erit irregularis laicus qui actus ordinum minorum ponat, ut benedictionem novarum frugum. Ab co qui tali ordine caret. Sic non est irregularis diaconus solemniter baptizans aut Viaticum ministrans abs­ que licentia ct sine iusta causa; erit, si confessiones audiat. Conditiones.—a) Usurpatio esse debet gravis ratione ma­ teriae et malitiae. Ob defectum materiae gravis non erit irre­ gularis, v. gr., minorista qui in choro solemniter cantet Do­ minus vobiscuin. b) Actus debet poni solemniter. Ad id indicandum D’Annibale4 hanc normam tradit: si actus solum potest valide poni ab habente talem ordinem, semper dicitur iolemniter poni; etsi minister ornamentis praescriptis non utatur, nt absolutio peccatorum, extrema unctio, confirmatio, ordinatio. Si actus potest poni valide a ministro inferiori, solemnis erit quando ponitur ea forma quae propria est ordinis actui respondentis. Hinc «i simplex tonsuratus subdiaconum in missa solemni agit absque manipulo, aut ad lotionem pedum in Cocna Domini evangclium sine stola cantat, aut Passionem in Parascevc, non lit irregularis*; quia per omissionem alicuius ornamenti defectum ordinis manifestat, ita ut non censeatur ordinis usurpator. Ex defectu malitiae non fit irregularis qui ponit solem­ niter actum ordinis maioris quem non habet, bona fide, v. gr., nixus auctoritate parochi ad id inducentis. Resolves: 1° Non videtur usurpator ordinis nec irregularis dia­ conus qui benedictionem solcmnem cum Sanctissimo impertitur. Be­ nedictio eucharistica utique reservatur presbytero; a diacono solum potest dari, quando hic communionem ad infirmos defert (c.1274 § 2); sed hoc ultimum indicare videtur in ipso diaconatus ordine contineri potentiam ad impertiendam benedictionem cucharisticam ; quae tamen quoad usum ligatur prohibitione Ecclesiae; sicut poten­ tia exorciszandi confertur in cxorcistatu, quam tamen exercere pro­ hibentur etiam presbyteri, sine Ordinarii loci licentia (c.1151 § 1). In cantu Passionis in Parascevc, qui vices gerit turbae non opus est ut sit diaconus (C. Rit. <1.4044). Ob analogiam non viderem illi­ ‘ Summula 1,411 not.30. * SvArCz, ,42 s.S n.l. 554 DE ORDINE citum quod in necessitate partes Synagogae cantet mere tonsura­ tus, sine stola. 2. ” Neque est usurpator et irregularis presbyter qui sine facul­ tate consecraret ecclesiam, altare, etc., licet invalide id ageret (c.1147 § 1); quia per ordinationem potestatem accepit benedicendi et con­ secrandi universalem; sed quoad usum validum potestas consecran­ di reservatur Episcopo; potestas benedicendi quoad usum licitum in aliquibus rebus Episcopo reservatur (c. 1147 § 3). 3. ° Laicus nequit in missa solemni subdiaconum agere, utique tonsuratus, deficiente subdiacono, insta de causa, absque manipulo, it his limitationibus: a) Jn/e offertorium calicem non abstergat nec in cum aquam mittat, quod aget diaconus, b) Ad infra actionem. calicem non tangat, nec palliant ab eo removeat nec ei imponat. c) Post ablutionem, calicem ne abstergat, quod aget celebrans, sed panno cooperiet et ad mensam deferet (C. Rit. d.4181). Si tamen laicus subdiaconum sic ageret, irregularis non videtur; cum talis functio his limitationibus non sit ordini maiori reservata; imo ncc si haec quae excipiuntur ageret, absque manipulo,' cum ton­ surato permittatur epistolam canere sine manipulo, quod maioris momenti videtur. Ex violatione poenae irregularis est qui ponit actum ordinis maioris sibi prohibitum in poenam: sive personalem, medicinalem aut vindicativam ; sive localem. Personalis est quae directe et immediate afficit perso­ nam: localis, quae personam afficit mediante loco. Persona­ les sunt omnes ; praeter interdictum, quod potest esse perso­ nale et locale (c.2268 § 2). Non erit irregularis, si actus sibi prohibeatur non in poe­ nam, sed quia caret requisitis, v. gr., commendatiliis ad ce­ lebrandum ; vel quia cum irregularitate ordinem sacrum exer­ cuit. B Consuetudo determinat quid sit grave in usurpatione or­ dinis sacri et violatione poenae, ut irregularitas contrahatur (Genicot, 477). 718. Conditiones delicti in genere (c.986). Ut irre­ gularitatem constituat debet esse: a) Grave peccatum forma­ le. Unde quae excusant a culpa gravi, excusant ab irregula­ ritate ex delicio, v. gr., parvitas materiae, bona fides, inadvertentia, etc. b) Post baptismum commissum. Excipitur vo­ luntaria susceptio baptismi ex ministro acatholico (c.985,2.0). <) Externum, secus non est delictum (c.2195 § 1); ncc inde­ centiam inducit, quae est irregularitatis ratio. Potest esse pu­ blicum vel occultum; i. e. etiam non divulgatum nec ha­ bens imminens divulgationis periculum irregularitatem parit (c.2197.) d) Opere consummatum, ut ait c.986, perpetratum, IMI · EPl Μ !·: N T Λ N 717-720 555 seu perfectum secundum proprietatem verborum legis. Secus neque poena incurritur lege statuta (c.2228). Metus gravis non excusat ab irregularitate cx homicidio et abor­ tu. Quia haec delicta sunt contra ius naturale; et in his metus * gravis imputabilitatem minuit, sed delictum non tollit. Et irregulari­ tas non est poena (c.2205 § 2.3; 2229 § 3.3.°). § 4. Impedimenta simplicia Impedimentum est obstaculum temporaneum, iure ec­ clesiastico constitutum, eosdem per se gignens effectus ac ir­ regularitas. Antea dicebantur irregularitates temporales. Potest esse antecedens vel consequens ordines ; generatim considerantur qua antecedentia. Effectus per se sunt iidem atque effectus irregularita­ tum, sed generatim non secum ferunt ipso iure prohibitio­ nem exercendi ordines rite susceptos (c.968 § 2). Numerus. Septem numerantur in c.987. Sunt simpliciter impediti : 719. Filii acatholicorum, quamdiu parentes in suo er­ rore permaneant (n.l). Agitur de filiis catholicis, nam aca tholici sunt irregulares (c.985,l.°). Filii intelliguntur tantum descendentes in primo gradu, non nepotes (CTC 14 iul. 1922: AAS 14.528). Acatholici verius intelliguntur haeretici et schismatici ad sectam pertinentes, non infideles. Sic de filiis iudaeorum Clem. VITI epist. 6 oct. 1593. De reliquis CC 13 feb. 1683 declaravit eos non impediri (Gasparri, 474). Sufficit quod unus ex parentibus sit acatholicus: etsi matrimonium con­ traxerint cum dispensatione a mixta religione (CIO 16 oct. 1919: AAS 11.478). Nati ex parentibus catholicis non vi­ dentur impediti, si parentes in haeresim labantur. Sic aucto­ res ante Codicem (Wernz-Vidal, 256). Filii communislarum non videntur impediti, iuxta dicta n.712. Ratio impedimenti est periculum perversionis filii ct com­ municationis in sacris cum acatholicis. Cessatio. Impedimentum cessat : a) conversione parentum externa et publica ; Z») eorum morte, nam periculum fidei ces­ savit; secus esset impedimentum perpetuum seu irregularitas. 720. Viri uxorem habentes (n.2). Non vidui. Si cum 556 DE ORDINE dispensatione in sacris ordinentur, nequeunt matrimonio uti (c.1114). Hodie ita solet procedi, a) Raro permittitur a C. de Semin, viro ingressus in seminarium, uxore vivente, nisi mulier sponte consen­ tiat idque certo probetur, v. gr., authentico documento; adsit gra­ vis causa; et non sit proximum incontinentiae periculum. Facilius, si mulier de licentia Congregationis Relig. religionem ingrediatur. Si vir velit religionem ingredi et ibi ordinari, licentiam dabit C. Relig. (c 542,1."). Si vir de licentia C. Sem. ingressus est Seminarium, non videtur egere deinceps licentia C. Sacram, ad ordines suscipiendos. b) Praecipui casus, in quibus S. Sedes marito permittit statum ecclesiasticum, sunt: si uxor adulterium commisit, aut virum dere­ liquit ct, obtento divortio civili, novum matrimonium attentavit; si poena carceris perpetui damnetur, si fit perpetuo amens, si coniux aliquis impotentia dubia laborat ; vel certa, sed consequente. Si ambo mutuo consensu velint caste vivere et sanctiorem vitam ducere. c) Consensus uxoris non requiritur, si haec ius ad vitam coniugalcm amisit, aut amentia perpetua laborat. Mulier, quae sponte consentit, per se non tenetur religionem in­ gredi aut votum castitatis emittere; modo absit incontinentiae ptriculum. Si sint vinculo quoque civili ligati, ordinarie exigitur legalis se­ paratio. 721. Rationibus reddendis obstricti ob officium vel administrationem clericis vetitam ; donec, deposito officio ct administrat ione et rationibus redditis, liberi evadant (n.3.°). Motiva legis: a) periculum fictionis, ut sc liberent a reddenda ratione; 6) ne post ordines negotiis saccularibus implicati pergant; c) ne dein a potestate civili molestiam patiantur. Officia et administratio clericis vetita c 137-139. Talia habent, v. gr., magistratus quidam, tutores, curatores, thesaurarii, deposita­ rii aeris publici (Regatillo, Instit. 1,255). 722. Servi proprie dicti ante acceptam libertatem (n.4.°). Servi, qui ut res, non ut 'personae seu subiectum iuris habentur; seu quorum opera penitus sub dominorum arbi­ trio sunt. Xon tamen opus est illa rerum conditione apud romanos vigente, sub qua dominis ius erat servis etiam abuti, illos occidendo, ctc. 723. Ad ordinarium militare servitium civili lege ad­ script!, donec illud expleverint (π.5.Λ). Etiam qui ad mili­ tiam forsan vocabuntur sed nondum vocati sunt ob defectum aetatis, vel quia inhabiles ad tempus sunt declarati (CIC 2-3 iun. 1918: AAS 10,344). ■ Ordinarium servitium ratione obiecti est exercitium armo ium et eorum quae milites quivis agunt. Unde probabilius non PRAEMITTENDA ORDINATIONI. N 720-726 557 sunt impediti qui ex lege destinantur aegrotorum curae, lit­ terariae militum institutioni, servitio religioso; praesertim si non in stationibus militaribus (cuartel) degere cogantur. Servitium ordinarium ratione temporis est illud quod pri­ mitus vocati, ad unum vel plures annos praestare debent (ser­ vitium activum permanens: primera situation de servicio ac­ tivo). Non ergo sunt impediti, qui ad reservationem {reser­ va) transierunt, quamvis forsan ad extraordinaria exercitia vel ad bellum vocabuntur. • In Hispania, ex Conventione 5 aug 1950, a. 12, Status agnoscit clericis et religiosis exemptionem a militia. Scminaristae, postulantes ac novitii tempore pacis servitium milita­ re differre possunt, petendo prorrogationes usque ad presby­ teratum vel professionem (Concord. 1953 a.15). Hinc impe­ dimentum ad ordines propter militiam non habent (RegaTIllo, Inst. 1,236). 724. Neophyti, donec iudicio Ordinarii sufficienter probati fuerint (n.6.°). Ob defectum fidei confirmatae. Ex S. Paulo, ob periculum superbiae (1 Tim 3,6). Neophyti intelliguntur in adulta aetate absolute baptizati, non haeretici conversi qui sub conditione baptizantur. 725. Infames infamia facti, quamdiu haec iudicio Or­ dinarii perdurat (n.7.°). Accidere potest ut infamia facti afficiat innocentem, si ut rei habentur aut dc delicto sunt suspecti (c.1222 § 2). Infa­ mia iuris aut facti non afficit consanguineos aut affines de­ linquentis (c.2293 § 4). CAPUT V De praemittendis s. ordinationi Summarium: 1. Propositum manifestandum 2. Scrutinium - 3 Testimonia, documenta.—4, Examen.· -S. Publicationes.—6. investigationes.—7. Exercita spiritualia.— 8. Fidei professio. 726. Propositum manifestandum. Ordinandi, tum saeculares tum religiosi, per se vel per alium, Episcopo vel cius vices hac in re. gerenti suum propositum ante ordina­ tionem opportuno tempore aperiant (c.992). Pro religiosis vices gerit Episcopi eorum superior maior, cui petitio exhibenda est, ut constat ex Instr. C. Relig. 1 dec, 1931, n.16.17: /VAS 24,74. 558 DE ORDINE Propositum manifestari potest rectori seminarii vel supe­ riori locali, qui munus assument illud exhibendi Episcopo vel superiori maiori ; nisi hi statuerint ut sibi immediate ma­ nifestetur. Manifestandum est ante tonsuram, ordines minores ct sin­ gulos maiores; quoad hos per se ipsos, ct servatis praescriptis C. Sacram. 27 dec. 1930: AAS 23,120. Quoad tonsuram et minores manifestatio fieri potest ore vel scripto, nisi Ordinarius specialem modum praescripserit. Scripto plerumque fit. 727. Scrutinium est inquisitio de ordinandorum qua­ litatibus. Triplex: Primum de moribus et idoneitate, com­ plectitur investigationes, testimonia, publicationes. Secundum consistit in examine dc doctrina. Tertium fit in ipso ordina­ tionis actu, quando Episcopus adstantibus praecipit ut, si quis habeat aliquid contra ordinandos presbyteros et diaconos, exeat et dicat. Est mera caeremonia. De scrutinio instructiones dederunt SS. CC. Sacram, ct Rclig. 27 dec. 1930 ct 1 dec. 1931: AAS 23,120; 24,74; quae quotannis ineunte curriculo alumnis legendae sunt. 728. Documenta (c.993). Saeculares et religiosi qui. quoad ordinationem, iurc saecularium reguntur, i. e. non exempti, haec afferent. 1.® Testimonium baptismi et confirmationis pro tonsu­ ra; ultimae ordinationis pro reliquis ordinibus. 2. " De studiis pro singulis ordinibus c.976 requisitis. 3. “ Rectoris seminarii vel sacerdotis cui candidatus ex­ tra seminarium commendatus fuerit, dc moribus. 4. “ Testimoniales Ordinarii loci, vel 5. ® Superioris maioris, si de religioso agitur. 729. Testimoniales (c.994). Sunt litterae quibus auc­ toritas competens testimonium dc idoneitate ordinandi praebet. Forma. Per se testimonium hoc debet esse scriptum, ut ipsum nomen indicat. Sed ad liceitatcm ordinationis, et ad poenas c.2373,2.Q et 2374, effugiendas, sufficeret orale; nam substantia servatur. Tenor. Per se sufficeret ut qui eas dat testetur sibi non constare de exsistentia irregularitatis aut impedimenti; si mores ordinandi minus honesti sint id significetur vel in tes­ timonialibus vel in litteris privatis. Ί Numerus. Dari possunt pro uno ordine tantum, vel pro pluribus, imo pro omnibus simul. Datae sine restrictione in- PRAEMITTENDA ORDINATIONI. N.726-729 559 telliguntur pro omnibus. Datae pro tonsura, valent pro mi­ noribus; datae pro subdiaconatu probabilius valent pro ce­ teris maioribus, attento c.973 § 3, qui eamdem idoneitatem pro omnibus requirit. Quis dat. a) Pro saecularibus Ordinarius loci in quo or­ dinandus tantum temporis moratus fuerit, ut canonicum im­ pedimentum contrahere ibi potuerit: regulariter pro militi­ bus trimestre, pro aliis semestre post pubertatem. Sed Episco­ pus ordinans eas exigere potest etiam ob brevius tempus, et cb tempus quod pubertatem antecessit. Tempus sit moraliter continuum, i. e. sine magna inter­ ruptione (c.544 § 2). Interruptio magna censeri potest men­ sis, ex analogia c.556 § 1, de interruptione anni novitiatus; imo forsan minor. Episcopus ordinans, etiam alienus cum dimissoriis, illas strictiores exigere potest. Si loci Ordinarius neque per se neque per alios promo­ vendum satis norit, ut testari possit; aut si promovendus per tot dioeceses vagatus sit, ut impossibile vel nimis difficile evadat omnes testimoniales exquirere; provideat Ordinarius saltem per juramentum suppletorium ordinandi, quo iuret se nulla irregularitate neque impedimento ligari. Si post obtentas et ante ordinationem promovendus prae­ dicto tempore in eodem territorio rursus moratus sit, novae requiruntur. Si alumnus alicuius dioecesis A, studia peragit internus in seminario dioecesis B; ita ut per sex menses extra semi­ narium non sit moratus, testimoniales Ordinarii B putamus non requiri, sed sufficere testimonium rectoris seminarii; quod ex c.993 requiritur. Sic resolvit CC 17 mar. 1708; 3 aug. 1709; 17 iun. 1719. Sic Many, n.126 ; qui testatur hanc fuisse praxim in Semi­ nario maiori Parisiensi, et in Collegio Gallico Romae. Eadem praxis est post Codicem in Collegio Hispano b) Pro religiosis non exemptis testimoniales dat supe­ rior maior. c) Pro exemptis testimoniales includuntur in dimisso­ riis, in quibus superior testari debet promovendum esse pro­ fessum et sibi subditum, de studiis et aliis iure requisitis; ncc Episcopus aliis testimonialibus eget (c.995). Poena. Qui subditum proprium absque requisitis testi1 Recatii.i.o. apud Sal 7'. (1930) p 367-72. 560 DÉ ORDINE monialibus ordinet, ipso facto est suspensus ab ordinum col­ latione per annum S. Sedi reservata (c.2373,2.°). 730. Examen. Praevium ac diligens praebebunt sae­ culares et religiosi de ordine suscipiendo. Ad ordines maiores etiam de aliis tractatibus theologicis Modum, examinatores, materiam statuere, Episcopi est (c.996). Sufficere potest unicum pro omnibus ordinibus sacris. Imo, ip­ sum quod candidatus in cursu theologico subierit, si peculiarem re­ lationem ad ordinem suscipiendum habeat (Cappello, 543). Examen recipit pro omnibus loci Ordinarius qui iure pro­ prio ordinat vel dat dimissorias, qui potest illud iusta de cau­ sa committere Episcopo ordinaturo, qui hoc onus suscipere velit (c.997 § 1). Pro religiosis exemptis hoc ius et officium competit quo­ que superiori qui dimissorias dat (c.995 § 1 ; 997 § 2). Imo pro aliis religiosis potest Episcopus ordinans ratum habere examen in religione peractum. Ante Codicem etiam religiosi exempti subiecti erant exa­ mini Episcoporum, nisi speciali privilegio gauderent (Trid. ses.23 c.l2 de refd). Codex modo generali loquitur de iure Episcopi examinandi etiam religiosos, at nihil exprimit de exemptis, unde aliqui concludunt regulares iam esse ab exa­ mine episcopali liberatos (c.615). Adde quod superior regu­ laris in dimissoriis testari debet de omnibus iure requisitis (c.995 § 1 ; Cappello, 542). Alii tamen opinantur regulares etiam nunc episcopali examini subiici (Wernz-Vidal, IV,272). Ordinans alienum subditum saecularem vel religiosum cum dimissoriis, in quibus constat de examine approbatorio, potest huic attestationi acquiescere, sed non tenetur; et si pro sua conscientia censeat candidatum non esse idoneum, eum ne promoveat (c.997 § 2). t hSH Ex analogia c.130 § 1; 131; 459 § 3.3.°; 590.998 § 1; videtur posse Episcopus ab hoc examine eximere candidatum de cuius scien­ tia sibi certo constet. Privilegium, quo aliqui Ordines gaudebant, ut sui reli­ giosi eximantur ab examine subeundo coram ordinante, sub­ sistit (c.4). -1 731. Publicatio (c. 998). Publicanda sunt nomina pro­ movendorum ad singulos sacros ordines, i. c. maiores tan­ ; tum * exceptis religiosis a votis perpetuis, quia hi in paroe­ cia non satis noti praesumuntur. Religiosi a votis tempora1 Webxz-Viual, n.273; Cappello. n.546.S47. praemittenda ordinationi, n 729-733 561 neis solum possunt minores recipere (c.964,3.°-4.°). Unica re­ quiritur. Ordinarius potest a publicatione iusta de causa dis­ pensare. Locus. In ecclesia paroeciali candidati ; et etiam in aliis, si Ordinarius id praecipiat. Si ille plures paroecias habeat, de se in omnibus. Non in paroecia ubi est seminarium, quod est exemptum. Ex analogia publicationum matrimonialium, potest in alia fieri, si aeque finis obtineatur (c.l024.1025). Tempus. Die festo de praecepto inter missarum solemnia, aut alia die et hora quibus sit maior populi frequentia. Substitutio. De venia Ordinarii publicationi substitui pot­ est publica affixio nominum ad valvas ecclesiae per aliquot dies, in quibus unus saltem de praecepto comprehendatur. Sat est dies de praecepto suppressus, si cum magno concursu celebretur, ut de matrimonio dicitur. Si sex intra menses candidatus promotus non fuerit, re­ petatur publicatio, nisi aliud Ordinario videatur (c.998). Ob paritatem rationis non videtur necessaria nova publicatio, si intra sex menses plures ordines' maiores recipiantur. Neque si or­ dinandus per totum tempus inter unam et aliam ordinationem in se­ minario degerit. Est functio parocho reservata (c.462,4.0). Sed si in aliis quoque ecclesiis fiat, ad rectorem pertinebit, nisi aliud Ordi­ narius statuerit (Cappello, 548). Obligatio impedimenta revelandi (c.999). Omnes urget; ante ordinationem, Ordinario vel parocho sunt revelauda. Causae excusantes fere eaedem sunt atque quae excusant ab impedimentis matrimonialibus revelandis, aliquantum gra­ viores. l.° Secretum officii. 2.” Damnum grave impendens ei qui impedimentum noscat vel suis. 732. Investigationes (c.1000). Parocho qui publica­ tionem peregit, et etiam alii, si opportunum videatur, Ordi­ narius committat ut de ordinandorum moribus et vita a per­ sonis fide dignis exquirat. Idem alias percontatione etiam privatas faciet, si id expedire censeat. Si ordinandus post pubertatem semper vixit in semina­ rio, investigatio inutilis erit, et non obligat. Relatio a parocho ad Curiam mittenda est de investiga­ tione ac publicatione ac de eius exitu (c.1000). 733. Exercitia spiritualia. Tempus. Facienda sunt: o) per tres saltem integros dies ad tonsuram et minores ; b) per 562 DE ORDINE sex ad singulos maiores ; c) scd si quis intra semestre plure» ordines sacros suscepturus est, Ordinarius potest exercitia pro diaconatu reducere, non infra triduum; d) iteranda, si qualibet de causa ordinatio ultra semestre differatur, secus iudicet Ordinarius utrum sint iteranda (c.l001 § 1-3). Si maiores omnes vel plures intra brevissimum tempus conferantur, sufficit senarium ante primum ordinem perac­ tum; ceteris ordinibus, si fieri potest, iudicio Ordinarii unus dies recessus praemittatur. Secus exercitia praescripta anti singulos sunt peragenda (C. Sacram. 2 mai 1928: AAS 20,359). Idem dic dc minoribus. Si subdiaconatus conferatur post paucus dies a minoribus, censemus cum Cappello, n 552, aliud triduum suf­ ficere. Locus. Religiosi ea peragent in propria domo vel in alia ad prudens superioris arbitrium ; sacculares in seminario aut alia pia vel religiosa domo ab Episcopo designata. Testimonium. De peractis exercitiis Episcopus certior fiat a superiore domus in qua peracta fuerunt; vel a superiore maiori, si de religiosis agatur. 734. Professio fidei et iuramentum antimodernisticum emitti debent solum ante subdiaconatum, coram loci Ordinario eiusve delegato (c.1406 § 1,7.°). CAPUT VI De ritibus et caeremoniis 735. Ritus proprius descriptus in Pontificali Romano aliisve ritualibus libris ab Ecclesia probatis adamussim ser­ vandus est a ministro ; nec licet eos ritus ulla ratione praete­ rire vel invertere (c.l002). Indultum ut Episcopus ordinet candidatum ritus diversi quandoque, urgente necessitate, conceditur, si desit Episco­ pus eiusdem ritus. Sed tunc ordinans proprium ritum suum adhibere debet. Numquam conceditur ut Episcopus latinus ordinet can­ didatum orientalem ritu orientali; nec viceversa. Codex rituum permixtionem omnino prohibet. Sic Episco­ pus proprius nequit subditum suum ordinare, si sit ritus orientalis (c.955 § 2). Potest dimissorias pro subditorum suo­ ritus, tempus, x 733-737 563 rum ordinatione mittere ad quemcumque Episcopum in com­ munione cum Sede Apostolica, sed non ad Episcopum qui sit ritus diversi a ritu ordinandi (c.961). Missa ordinationis vel consecrationis episcopalis semper celebranda est ab ipso ordinationis ministro (c.1003). Est obligatio gravis, si de ordinibus maioribus agitur, sed colla­ tio intra missam non requiritur ad valorem ordinationis. Ton­ sura et minores extra missam licite conferri possunt. Communio recipienda est ab ordinatis in sacris in ipsa missa ordinationis (c.1005). Sub gravi urget neosaccrdotibus, quia pertinent ad inte­ gritatem sacrificii, quod cum Episcopo concelebrant; reliquos probabilius sub levi. Minoristis non imponitur, sed usus fere universalis est. si intra missam ordinati fuerunt, menti Ec­ clesiae conformis (C. Rit, d.2682). leiunium quatitor temporum omnibus fidelibus impositum (c.1252 § 2), a saec. v vigens, ad ordinationem refertur; ut fideles divinam benedictionem super ordinandos implorent, et hi melius se dispo­ nant ad gratiam recipiendam ‘. De consecratione episcopali Pontificale Rom. ait: Tam consecra­ tor quam electus conveniens est ut praecedenti die iciuncnt. 736. Supplentia ordinum omissorum. Promotus ad aliquos ordines ritu orientali, qui cx induito apostolico velit superiores ritu latino suscipere, debet recipere prius ritu la­ tino ordines quos ritu orientali non recepit (c.l004). - De tempore et loco, adnotatione ac testimonio 737. Tempus. Consecratio episcopalis conferri debet intra missam die dominico aut natalitio Apostolorum (c.l 006 § 1). Quia Episcopi sunt Apostolorum successores (c.329 § 1). Natalitius liturgice et canonice est dies obitus. Natalis S. loannis est 27 dec. Non acccnsentur natalitiis festa Ca­ thedrae S. Petri, S. Petri ad vincula, S. loannis ante Por­ tam Latinam, Conversionis S. Pauli. Apostoli non censentur SS. Lucas et Marcus, utique SS. Matthias et Barnabas (C. Rit. 4304). Missa solemnis non requiritur. Ordines maiores intra missam, Sabbatis Quatuor Tempo 1 S CimsosT. Cfr, A. in c.13, JcL Jpojf. ad verb. Zciuwnnfibiu. 3 564 DE ORDINE rum Sabbato ante Dominicain Passionis ct Sabbato Sancto conferri debent. Gravi dc causa conferri possunt quovis die dominico aut dc praecepto (§ 2.3). Etiam particulari. Non suppresso sed vigenti. Contraria sententia erat antea solida et tuta-; etiam in festo de praecepto universali vigenti, quod ex privilegio non vigeat in loco ordinationis* 3. Tonsura quovis die ac hora conferri potest. Minores do­ minicis et festis ritus duplicis, mane (§ 4), et sabbatis qua­ tuor Temporum, ante Dominicam Passionis ct Sabbato Sancto Reprobatur consuetudo contra ordinationum tempora prae­ cedentibus paragraphis praescripta; quae servanda quoque sunt quando Episcopus latinus ex induito clericum orienta­ lem ordinat, aut e contra (§ 5). Si ordinatio iteranda sit vel ritus supplendus, absolute vel conditionatc, id fieri potest extra tempora et secreto (c.l007), i. e. quovis dic. 738. Locus, a) Episcopus extra proprium territorium sine Ordinarii loci licentia nequit ordines conferre in quoinm collatione pontificalia exercentur (c.1008). Tonsura et minores conferri possunt cum aut sine insignibus pontifica­ libus, i. e. baculo et mitra (c 337 § 2). In loco exempto potest ordinare de sola superioris licentia. In propria dioecesi ordinare potest etiam in loco exempto, cum throno et baldachino, absque ulla licentia (c.337). b) Ordinationes generales (c.1009 § 1) publice celebren­ tur in cathedrali, vocatis et praesentibus canonicis. Si alibi, praesente clero loci, dignior, quantum fieri poterit, ecclesia adeatur. Generales vocantur in quibus complures ordinantur ct omnes vel fere omnes ordines conferuntur. Celebrentur non indicat strictam obligationem, sed convenientiam, ut textus suadet (Cappello, 568). c) Particulares iusta de causa conferri possunt etiam in aliis ecclesiis, et in oratorio episcopali, seminarii aut domus religiosae (§ 2). Vel in quovis oratorio publico, quod iure ecclesiae regitur (c.l 191 § 1). d) Tonsura et minores in oratorio privato, absque pecu­ liari causa, conferri possunt (§ 3). 739. Adnotatio (c.1010). Expleta ordinatione, nomi­ na singulorum ordinatorum ac ministri, locus et tempus or3 CIC 15 man 1936: AAS 28,210; Kecatuj.o, Casos 11,630. 3 CC 28 dec. 1919: Periodica (1940) p.190. LOCUS, ADNOTATIO, TESTIMONIUM. N.737-740 565 dinationis notentur in peculiari libro, in Curia loci ordina­ tionis diligenter custodiendo; et omnia singularum ordina­ tionum documenta accurate serventur (§ 1) (c.1010). Si or­ dinatio fiat in seminario vel collegio exempto, adnotatio fa­ cienda est in libro asservando in archivo eiusdem, ct in Cu­ ria cuiusque ordinati, ut mox dicitur. Obligatio adnotationis incumbit Episcopo ordinanti, seu Cancellario suae Curiae. 740. Testimonium. Singulis ordinatis detur testimo monium ordinationis ; qui si ab Episcopo extraneo cum di­ missoriis promoti fuerint, illud proprio Ordinario exhibeant, pro ordinationis adnotatione in speciali libro in archivo ser­ vando (§2). Detur ab ordinante. Si hic sit Episcopus proprius, obligatio vera iuxta aliquos non est, ct alicubi ex consuetudine in hoc casu non datur. Nolificaiio (c.1011). Praeterea loci Ordinarius, si de seacularibus agatur ; aut superior maior, si de religiosis or­ dinatis cum dimissoriis eiusdem, notitiam ordinationis unius­ cuiusque subdiacoiii transmittat ad parochum baptismi, qui id adnotabit in baptizatorum libro. Ut de impedimento matrimoniali dirimente in ipsa inscrip­ tione baptismali constet. Ordinarius loci hic est proprius or­ dinati, sive ipse eum ordinaverit, sive alius cum dimissoriis eiusdem. Si agitur de religiosis ordinatis sine dimissoriis sui superioris, ius et officium curandi notificationem, ut puto, incumbit tum Ordinario loci, tum Superiori maiori ; ita ut ab alterutro fieri possit. Taxae. l.° Ordines gratis conferendi sunt (c.736). Om­ nes, etiam Episcopi, qui per simoniam ad ordines scienter promoverint vel promoti fuerint, sunt suspecti de haeresi ; clerici praeterea suspensionem incurrunt S. Sedi reservatam (c.2371). 2.° Tamen modica taxa ex titulo expensarum Cancellariae percipi potest (c.l5G7). 3.° Item a parocho, pro pu­ blicatione, testimonio baptismi ct confirmationis, etc. (c.463 § 1). 566 PE ORDINE APPENDIX Causae contra sacram ordinationem. 741. Duplex est classis causarum: l.a Causae quibus impugnantur obligationes ordini maiori adnexae, quas non contraxit clericus, quia ordinatus fuit ex metu gravi aut cum ignorantia onerum (c.214). 2.“ Causae quibus impugnatur va­ lor ipsius ordinationis. In prima classi competens est C. Sacramentorum. In se­ cunda, eadem si valor impugnatur ex defectu distincto a ritu; SO, si cx defectu ritus. Congregatio respecti va decidet utrum causa tractanda sit ordine iudiciario an administrativo. Si or­ dine iudiciali, Congregatio causam remittit ad tribunal dioece­ sis quae fuit clerico propria tempore ordinationis; vel, si haec impugnatur ex defectu ritus, ad tribunal dioecesis in qua or­ dinatus fuit. Appellatio fit ad ordinarium tribunal secundae instantiae. Si ordine administrativo tradetur, S. Congrega­ tio quaestionem dirimit, praevio processu informative Curiae competentis. Ius accusandi valorem ordinationis, seu petendi declara­ tionem nullitatis ordinis, competit aeque clerico et Ordinario cui subsit, vel in cuius dioecesi ordinatus fuit. Ius petendi de­ clarationem nullitatis onerum competit soli clerico (c.19441. Frequcntior est causa nullitatis onerum; et solet tractari ordine administrativo. Ad hanc frequentiam vitandam statue­ runt SS. Cong. Sacramen. et Kelig. in Tnstr. 27 dee. 1930 et 1 dee. 1931, ut ordinandi ante subdiaconatum emittant iusiurandum de spontané itate, quo asserant se nosse onera ordi­ num maiorum ; et se sponte velle eisdem se subiicere. Tn processu iudiciario observentur canones de iudicio con­ tentioso et de causis matrimonialibus, congrua congruis refe­ rendo fc.1995). Pro processu disciplinari Instructionem de­ dit C. Sacram. 9 iun. 1931; AAS 23.457. Si processus sit de nullitate onerum ordini sacro adnexo­ rum. actor probare debet se subdiaconatum suscepisse ex metu gravi vel cx ignorantia onerum. I t metus sit gravis, requiri­ tur complexus precum importunarum vel actuum qui natura sua apti sint ad iuvenem in re adeo gravi intimidandum flnstr. 6). Probato metu gravi vel ignorantia, declaranda est nullitas onerum, et clericus redigitur ad statum laicalcm; nisi vinculi CAUSAE CONTRA ORDINATIOXEM. N.741 567 defensor probet clericum ratum habuisse deinde ordinem re­ ceptum. Ratihabitio habetur cum ordinatus, cessante metu aut ignorantia, acceptat ordinationem cum oneribus, intendens se obligationibus subiiccre, quas saltem confuse scit se non sus­ cepisse. Ratihabitio potest esse explicita, si ordinatus verbis vel scripto manifestet se velle ex nunc obligationibus se subiicere; vel tacita seu implicita in exercitio ordinum, tali ex quo appareat voluntas se oneribus sublidendi. Rota 1 aug. 1928 ait verba c.214 potius exigere videntur ratihabitionem expressam \ Practice, inquit Cappello, 699, ratihabitio vix probari potest contra affirmationem clerici aliud asserentis. Quare defectus ratihabitionis facile admit­ tendus est. Nota.—Non tenetur clericus probare defectum ratihabitionis, sed defensor vinculi debet ratihabitionem probare. Sic ex Instr, art. 66,67 1 RR Decisiones vol.20 ρ.35Ο·51. T1T U L u s VIII De matrimonio Bibliographe Tertullianus, Dc monogamia: ML 2,977. S. Augustinus, Dc bono conitigali, De bono viduitatis, De coniugiù adulterinis, De sancta virginitate: ML 40,373.395.429.451. Gratianus, Decretum. . Rolandus, Stroma scu Summa. Hugo a S. Victore, De sacramentis : ML 176,183. Lombardus, Sentent. 1.4 dist.26-42. S. Raymundus, Disquisitiones de rebus matrimonialibus, tn Sinnntu S. Thomas, in libros Sentent. 1.4 dist.26ss. ; Summa 3 suppi. q.41ss Toannes Andreas, Summa de sponsalibus et matrimonio. S. Robertus Bellarmino, Dc controversiis t.5 (cd. Vivès, Parisiis 1873). Sanchez, De matrimonio (Venctiis 1626). Pontius (Ponce dc Leon), De sacramento matrimonii (Lugduni 1640). Giovine. De dispensationibus matrimonialibus (Neapoli 1863). Feije, De impedimentis matrimonialibus (Lovanii 1874). Rosset, De matrimonio (Sabaudia 1895-96). Cappei.LO, De matrimonio (Taurini 1950). ·; Ballerini-Pai.mieri, Opus thcologicum-moralc, vol.6 (Prati 1900). Chelodi, Ius Canonicum de matrimonio (Viccnza 1947). Coronata, De matrimonio (Taurini 1946). Doms, De sens et de la fin du mariage (Paris 1937). Garcîa Bayôn, Dc sacramento matrimonii (Madrid). Gasparri, De matrimonio (Romae 1932). Jemolo, I/ matrimonio nel diritto canonico (Milano 1941). Muniz, Procedimientos eclesiasticos Derecho parroquial (Sevilla 1923,1925). Payen, Dc matrimonio in missionibus (Zi-ka-wei 1928-29). Regatili.o, Cuestiones Canonicas t.2. Casos de Derecho Canonico t2; lus Sacramentarium (Santander 1928,1931.1949). Schonsteiner, Grundrits des Kirlichen Eherechts (Paderborn 1939) Smet, De sponsalibus cl matrimonio (Brugis 1927). Vermeersch - Creusf.n, Epitome iuris canonici (Mcchlini - Romae 1940). Vromant, lus Missionarium, t.5, De Matrimonio (Rotnac 1931). Wernz-Vidal, Ius matrimoniale (Romae 1946). Summarium: 1. Piacnotioncs.—2. Sponsalia. -3. Praemittenda matrimonio4. Impedimenta.—S. Consensus.—6. Foinia celebrationis.—7. Matrimonium con­ scientiae. S. Tempus ct locus —9. Matrimonium civile.—10. Effectus matrimo­ nii.—11. Coniugum separatio.—12. Matrimonii convalidatio.—13. Secundae nup­ tiae.—14. Orientalium matrimonium. NOMINA. NOTIO N 742-743 569 Summarium: 1. Nomina.- 2 Notio.—3 Institutio, . Fines ct bona.—5. Pro. Favor.—7. Divisio.—8. Potestas in matrimonium. prietatcs. Nomina, notio 742. Nomina, a) Matrimonium venit a matre: 1) a matris nomine ct honore adipiscendo. Nani mulier nubit, ut mater fiat1. 2) Vel a matris munio; ob officium sustentandi et educandi prolem, quod maxime matri competit, cum illa est parvula. Utramque acceptionem habet Catechismus Roma­ nus·. 3) Vel a matrem muniens, ob protectionem quam a ma­ rito accipit mater. b) Connubium, ab obnubendo, quia ab antiquo sponsa velo quasi nube caput tegebat. Nunc etiam velum super utrum­ que sponsum imponitur, in signum pudoris et subjectionis fe­ minae (Gen 24,65). c) Nuptiae indicant festivitatem cum ma­ trimonii celebratione conjunctam. d) Consortium, a commu­ ni sorte mariti et uxoris, e) Coniugium, a mutuo affectu, quia duo sub uno iugo junguntur et fiunt una caro (Catech. Rom. n.4). 743. Notio. Communis canonistarum doctrina duas ma­ trimonii definitiones tradit, unam matrimonii in fieri, ut est contractus, alteram matrimonii in facto esse, ut est vinculum. Hoc quidam hodierni, praesertim civilistarum ideis imbuti, res­ puunt. Eadem res, aiunt, nequit duas definitiones habere, nam de­ finitio est declaratio essentiae rei. Respondemus. Eadem res sub eodem respectu considerata nequit habere duas definitiones, concedo; sub diversu respectu, nego. Vel duae res quae idem nomen habent nequeunt accipere distinctam de­ finitionem, nego. Matrimonium, aiunt illi, iuxta conceptum romanum ct scholasti­ cum, communem etiam inter iuristas ct philosophos Christianos clas­ sicos, non est contractus, sed vinculum inter virum et feminam; ideo­ que unica definitio eiusdem danda est; nempe, quae respondet ma­ trimonio sic dicto in facto. \t in matrimonio certe exsistit contractus, ct vinculum; ct iam a saeculis utrumque vocatum est matrimonium. Quare recte duplex datur definitio: una matrimonii, ut est contractus, seu in fieri; et altera, matrimonii, prout est vinculum, seu in facto. Haec distinctio 1 S. August., Contra Faustum 1.19 c,26: MI/ 42, 3 De ma trim. sacram, n.2. 570 DE MATRIMONIO CI consequens definitio duplex valde opportuna est, si vis erroneas vitare sequelas '■ Inter modernos civilistas sat frequenter dicitur: matrimonium »i<■« est contractus sed institutum. Inter illos eminent Lefevre, Le mariaye civil n'est il qu'un contratf**; y Cicu, Matrimonium, seminarium reifublicae *. Hodie etiam aliqui canonistae’ sentiunt non esse contractum. Ra­ tiones: a) Ita cx iure romano, ex classicis scholasticis, iuristis et phi­ losophis Christianis, b) Quia proprium est contractus ut partes libe­ re determinent obiectum consensus contractualis, extendentes vel restringentes hoc obiectum prout ipsis placeat. Quod in matrimonio non admittitur, quia obiectum consensus matrimonialis a Deo est statutum, et ita ut ab hominibus mutari nequeat. Ergo non est con­ tractus sed institutum seu institutio. Sic Renard, L’Institution c.3 p.191-221 (Paris 1933). At institutum iuris naturalis vocarunt matrimonium ipsi theolo­ gi ct canonistae, qui asserunt esse contractum, antequam reccntioro illi applicarent matrimonio verbum institution, quasi esset novum. Est utique institutum iuris divini, cuius naturam et proprietates, iura et obligationes ab ipso Deo statuta sunt, non ab hominum vo­ luntate. Tamen in concreto talis homo et talis mulier hoc institu­ tum, prout in se est, non amplectuntur nisi fer contractum, ct ipsi matrimonium tale efficiunt. Potest esse quaestio dc nomine. Non renuerem matrimonium vo­ care institutum contractuale, vel contractum rnstitutionalcm, dum­ modo uno vel alio modo vocetur contractais. Et optime dicitur contraclus. Haec denominatio apparet, etsi impraecisa, ut videtur s. VII Communis evasit s. XIII Invenitur in fontibus iuris ecclesiastici, sic in Decretal. 1.4 t.l c.26; tit.4. et passim apud theologos ct canonistas optimae notae. In Encycl. Leonis XIII Arcanum, 10 feb. 1880; in Codice c.1012, ctc. Tandem recentius Rasi defendit in tota historia iuris romani matrimonium habitum fuisse tamquam contractum (Consensus facit nuflias, Milano 1946). Ergo: 1.“ In iure romano, saltem post periodum classicam, ma­ trimonium habetur ut contractus, obligationem gignens, nempe vincu­ lum inter partes, ius ad corpus alterius in ordine ad actus per sc aptos ad generationem. 2." Canonistae ac theologi inde ab oevo medio usque ad nostra tempora unanimiter habuerunt matrimonium ut Jieri tamquam con­ tractum. Gratianus ait utique matrimonium non esse perfectum nisi per copulam, attamen fieri per consensum seu contractum; quamvis non habet perfectam significationem sacramentalcm unionis Christi ct Ecclesia·: msi per copulam; et non nisi per copulam accipit ple­ nam indissolubilitatcm. « ’/* Lombardus, S. Thomas, Scot us, etc., matrimonium in fieri dicunt ’ Gastarri, De rua trim. vol.I n 8 (1932). 4 Apud Nouvelle Revue Historique de Dre-its française et étranger (1902) μ.300-304. a Apud Archivo Giuridico (1021) vol.85 p l 11413. Vide alios apud Wwfc. • G!Mi.x>Î7 Fernandez, I.a histtfuciôn matrimonial (Madrid 1947, cd. 2.1); Garcîa I’ariehena, Sohrt- Iu i J 7j contractual del matrimonio canônico’: MisceÛ nca Comillas n.16 (19S1) p.158-179, ΝΌΤΙΟ. N 743 571 esse contractum, ct fieri per solum consensum. Horum textus et posteriorum vide apud Robleda, Sobre el matrimonio in fieri. RR. Pontifices, inde a medio s. XIX, cum impensius coepit ne­ gari matrimonio indoles contractus, in omnibus prorsus documen­ tis alicuius extensionis hac de re matrimonium habent ct vocant ;ontwlum. Item Rota Romana ct Sacrae Congregationes. Tandem Codex, in c.1012.1015.1084, etc. Insuper aiunt contractum matrimo­ nialem gignere veram obligationem iuridicam ; essentiam huius con­ tractus esse partium consensum; ct solum consensum huiusmodi pro­ ducere \incuhim, seu mutuum ius et obligationi m ad corpora '. Matrimonium in fieri est contractus. I. e. dum fit in concreto, active, causaliter, est contractus legitimus et in­ dividuus maris ct feminae ad generandam ct educandam pro­ lem; et inter baptizatos collativus gratiae. Seu contractus le­ gitimus inter marem et feminam, individuam vitae consue­ tudinem efficiens. Quae definitio desumpta est ex definitio­ ne matrimonii in facto. Est contractus. Nam contractus definitur duorum pluriumve in idem placitum consensus, obligationem inducens ex iustitia commutativa aliquid praestandi s. Atqui in matrimonio, haec habentur: 1) vir et femina; 2) consensus; 3) de dando et acceptando iure in corpus alterius. Ergo contractus est. Legitimus. Quia effici debet iuxta leges divinas et huma­ nas: inter partes habiles ad matrimonium ineundum, debito consensu, et forma praescripta. Individuus: unius cum una, ct in perpetuum quoad vinculum. Maris ct feminae, ob finem ad quem a Deo ordinatur, qui est generatio. Ad generandam ei educandam prolem, qui est finis primarius. Inter baplizatos collativus gratiae; quia elevatus est a Christo ad sacra­ mentum. Est contractus plane singularis. 1) Inter marem et femi­ nam. 2) Inter unum ct unam et in perpetuum. 3) Nequit unquam claudicare, i. e. gignere ius aut obligationem in una tantum parte, ut possunt alii contractus, v. gr., promissio uni­ lateralis futuri matrimonii (c. 1017). Datur ius et obligatio ad copulam in utraque parte ; secus una fornicaretur, dum altera recte uteretur matrimonio. 4) Est contractus naturalis, seu in ipsa natura fundatus, ut dicitur. 5) Nec legislator nec partes possunt in eo quod in aliis contractibus, v. gr., supple­ re consensum, illum dissolvere (c.1081.1118-20). Obiic. 1." Acatholici : Est contractus. Ergo dissolubilis. Quidam catholici : dicitur, sed non est contractus ’ Roblxda, Sobre fl tnalnoionio in fieri: Estud. Eclcs. (enero 1951). • Ihycjto 1.2 t.14 lcg.1; I.uco, Dc iustit. d.22 n.ls. 572 DE MATRIMONIO Responsio vera·. Cone, antec. Neg. conseq. De ratione contradi» non est dissolubilitas. Haec est conditio maximae partis, sed noo omnium contractuum. Conditiones contractuum aliae sunt iuris divini, aliae humani Illae ab homine tolli non possunt ; ct sicut nemo potest emere aut vendere sine conditionibus essentialibus divinis et humanis emptio­ nis ct venditionis; ita ncc contrahere matrimonium non dando ius in corpus, aut dando dissolubile ius. Nam Deus ita decrevit. Obiic. 2.° Omnis res per quascumque causas nascitur per coidem dissoMtur (Decretal. 1.5 t.41 c.l). Atqui contractus nascitur cx consensu partium. Ergo, si matrimonium esset contractus, eodem consensu dissolveretur. Nota: Res in loco citato intelligitur a multis obligatio (Reiffenstuel, lus Canonicum, in hunc locum). Rcsp. Obligatio temporaria dissolvitur per ipsum contrahentem, transeat; non omnis, v. gr., obligatio voti ct iuramenti. Obligatio perpetua ex iure divino, nego. Imo etiam in humanis hoc principium quandoque fallit. Sic Episcopus potest erigere in sua dioecesi no­ vam congregationem religiosam, sed nequit eam exstinguere (c.492. 493). Obiic. 3.° Contractus est duorum vel plurium in idem plantum consensus. I. c. pactum iuridicum in quo partes libere concur­ runt ad determinata iura et obligationes. Atqui in matrimonio iura et obligationes determinantur a Deo. Ergo non est contractus. Rcsp. Idem placitum intelligi potest dc aliqua re eadem statuta ct definita per liberam partium conventionem ; vel dc eadem re insti­ tuta ct definita per superiorem auctoritatem, v. gr. Dei aut Princi­ pis. Sic Fabius ct Livia in idem placitum consentiunt, postquam ipsi hoc idem placitum statuerunt, v. gr., commutare agrum pro domo; quare non in idem placitam consentiant, quando hoc idem placitum ab alio iam statutum est?; quod evenit in matrimonio. Imo in aliis contractibus non possunt partes determinare iura omnia et obliga­ tiones; talis enim libertas a legislatore humano saepe limitatur. Sic in contractu emptionis-venditionis, nequeunt statuere retrovenditionem ultra decennium (Cod. Civ. a.1508). Ergo matrimonium in fieri est verus contractus, seu ac­ tus quo vir et femina ineunt coniugium. Matrimonium in jacto, passive, formaliter est vinculum seu societas per matrimonium in fieri effecta. Con i unet io le­ gitima et individua maris et feminae ad generandam et edu­ candam prolem. Seu maris et feminae coni unctio (legitima) individuam vitae consuetudinem retinens (exigens) (Decrclal 1.2 t.23 c.ll). institutio, n.743-744 § 2. 573 Institutio matrimonii Summarium: 1. Est institutum iuris naturalis ct divini positivi.—2. Essentia 3. Est sacramentum inter baptizatos, nexus inter sacramentum ct contractum.— 4. Materia et forma sacramenti.—5. Minister.—6. Honestas.—7. Status virgini· tatis.—8, Obligatio contrahendi. Grzvmala, Ratio sacra in matrimonio (Romae 1935). 744. Institutio matrimonii Est institutum naturale. Prob. l.° Deus, auctor naturae, vult propagationem et conservationem convenientem generis humani, ut constat ex capacitate generandi et inclinatione naturali maris et feminae ad procreandum. Atqui sine matrimonio haec non habentur, imo ipsa generatio impeditur. Ideo iure romano Lex lulia sub Augusto caelibatum ct filiorum carentiam (orbitatem), ut plagam socialem persequebatur. Nec sufficit generatio: necesse est ut puer per assiduam curam perficiatur quoad vi­ tam physicam et moralem per animi educationem ; qui status perfectus est status virtutis homini ct generi humano conve­ niens. Atqui assidua illa cura nequit haberi sine maritali unione stabili ; cx mutua obligatione ad officia coniugalia (S. Thom., 2-2 q.154 a.2). 2.° Natura exigit amicitiam ct solamen et iuvamen viri ct feminae. Atqui haec, ut oportet, non habentur nisi in ma­ trimonio. 3. ° Consensus generis humani non explicatur nisi quia natura matrimonium postulat. Cum sit institutum naturale, matrimonium etiam inter non baptizatos exsistit (c.1015 § 3). Est institutum positivo-divinum. Prob. Gen 2,24: Hoc nunc est os de ossibus meis; et caro dc carne mea... Haec dicta sunt a Deo vel ab Adamo instinctu divino; ut colligitur cx verbis Christi, Mt 19,4-5: Qui creavit hominem ab initio masculum et feminam creavit cos ct dixit : hoc nunc os ex ossibus meis et caro dc carne mea; propter hoc relinquet homo patrem ct matrem ct adhaerebit uxori suae ct erunt duo in carne una; quod ergo Deus coniunxit homo non separet. Hinc: Habemus: 1) Deus creavit utrumque sexum; 2) illos coniunxit ; 3) in carnem unam; 4) unione indissolubili; 5) in ordine ad procreationem: ( rescite et multiplicamini (Gen 1,27.28). Atqui cx his matrimonium constat. Pius XI, Encycl. Casti comiubii, 31 dec. 1930 ait : Matrimonium non humanitus institutum neque instauratum est, sed divinitus; non ab hominibus, sed ab ipso auctore naturae Deo atque eiusdem na­ turae restitutore Christo Domino legibus est communitum, confir­ matum, elevatum (AAS 22,539). Subtectum. \'ir et femina iure habiles ad nuptias iueun das. Baptizati, si agitur de matrimonio sacramento. Obiectum: a) materiale sunt ipsae personae contrahen­ tium ; b) formale seu ratio sub qua personae attinguntur, est individua vitae consuetudo, i. e. ius et officium mutuum in corpus alterius in ordine ad prolis generationem. Hoc ius et officium est: a) aequale in utraque parte, sal va subicctione mulieris viro, qui caput est mulieris (Eph 5); b) perpetuum, usque ad mortem ; c) cxclusivum, ita ut quae­ vis communicatio cum aliis personis sit peccatum specificum adulterii. Damnata est ab Innoc. XII haec proposito 50): C pula cum coniugata, consentiente marito, non est adulterium (Denz, n.1200). Communio t/iori, mensae et co habitationis non ad essen­ tiam, sed ad integritatem vitae coniugalis spectat ; nani saepe deest, v. gr., in separatione legitima. Unio animorum per amorem non est obiectum contractus matrimonialis, sed conditio ut nuptiae felicem exitum sor­ tiantur. Unio quaedam bonorum neque etiam, sed quaedam dispositio ad onera matrimonii rite sustinenda, quae varia est. iure civili. 745. Essentia matrimonii. In fieri consistit in par­ tium consensu legitime manifestato (c.1081). Est contractus mere consensualis, non realis. I. c. matri­ monium in fieri constat solo consensu, sine copula. 1. a Theoria. Copulae s. IX ab Hincmaro1 initiata, ut videtur; tenebatur saec. XI et XII a multis; a Gratiano, causa 27 q.2, cum schola bononiensi. Matrimonium copula constat, neque est sine ea.—Ex co­ pula oritur sacramentalitas et indissolubilitas ; nam sine ea non datur repraesentatio unionis Christi cum Ecclesia.—Ante co­ pulam sunt sponsi, postea coniuges.—Ratum dissolvi potest ob votum castitatis, captivitatem, etc. ; dissolvitur superve­ niente alio matrimonio consummato. 2. ° Schola Parisicnsis cum Lombardo, Hugone... con­ trarium tenet: Contractus de praesenti, sine copula, est ve­ rum matrimonium; sacramentum, indissolubile5. 1 Aii Rcdulfum : ML 126,l32ss. Sasse tamen aliter huius verba iatcllipt (D? sacram. II p357). JTrrif. 1.4 (list.26.27: ML 192.909«; Dr sacram. p. ! 1 c.3: ML 176.482. ESSENTIA. SACRAM ENTAI JIAS Ν' 744-746 575 3? Schola media. Initiata a Magistro Rolando (postea Alexandro III): Ratum est matrimonium verum; sed non ab­ solute indissolubile, nisi sit consummatum (Decretal. 1.4 t.4 c.3). Haec doctrina sancita fuit ab Ecclesia, et sensim for­ mata est disciplina vigens: Solvitur ratum dispensatione Pa­ pae, data: a) per legem communem (solemni professione re­ ligiosa); vel &) peculiari rescripto (c.ll 19). Hinc duplex indissolubilitas : 1) intrinseca, quam habet matrimonium cx natura sua : 2) extrinseca, quae neque a cau­ sis externis tolli potest. Haec solum in consummato esc (c.ll 18). Intrinseca est in rato, quae sufficit ut dicatur ma­ trimonium indissolubile, licet a Papa per potestatem vicariani potest solvi. Unde non est absolute indissolubile (CaSTiglioS1, I.’essence giuridica dei matrimonio, Roma 1948). 746. Est sacramentum inter baptizatos. Christus au sacramentum evexit ipsum contractum naturalem matrimonia­ lem inter baptizatos (c.1012). Hic asseritur: a) matrimonium esse contractum: &) esse sacramentum ; c) nexus inter contractum et sacramentum. Quod sit contractus manet probatum. Est sacramentum. Prob. l.° .V. Scriptura. Eph 5,22: “Sa­ cramentum hoc magnum est, ego autem dico in Christo et iii Ecclesia”. 1) Est quid sacrum·, nam est signum unionis Christi cum Ecclesia. Ergo sacramentum, saltem late. 2) Significat gratiam : Unio viri et feminae est ut unio Christi ct Ecclesiae. Ideo status sanctus, supernaturalis. Hinc officia: amor mutuus cum reverentia et sublectione mulieris. 3) Amor hic debet esse supernaturalis. Id petit: a) nor­ ma, i. c. amor Christi; b) ratio supernaturalis: vir est caput mulieris, sicut Christus Ecclesiae; c) finis, ut in exercitio matrimonii repraesentent unionem illam et sublectionem. 4) Amor hic esse debet permanens. Ut est ipse status. Ergo matrimonium petit principium huius amoris superna­ turalis, permanentis. Atqui hoc est gratia sanctificans cum iure ad gratias actuales proprias matrimonii. Ergo significat gratiam. 5) Dat gratiam. Id non plene ex S. Paulo probatur, sed innuitur. Nam prae oculis habuit, haec scribens, oeconomiam christianam, ubi sacramenta significantia gratiam, eam con* runt. Prob. 2.° Traditione, a) Ante s. XI ab antiquo dicvba- •··ί 5 4'· r DE Μ \TRIMONTO 576 lur: a Deo institutum, res sacra, coniunctum cum gratia, a Christo sancti ficatum. b) Apud schismaticos pro sacramento habetur. c) Ita Lucius III (1184) in Cone. Veronensi (Decretal 1.5 t.7 c.9). Professio fidei Michaelis Palaeol. in Cone. Lugdunen. II (1274). Decretum pro Armen is in Cone. Floren­ tino (1439-1445). d) Trid. sess.24 c.l, id definit. Est prima formalis de­ finitio. e) Pius XI. Encyc. Casti connubii. Prob. 3.° Theologi a s. x id defendunt ut semper tra­ ditum. Prob. 4.° Ex praxi. In Ritualibus inter sacramenta computatur. Matrimonium in facto potest dici latiori sensu sacramen­ tum, quatenus pro tota vita significat unionem Christi cum Ecclesia. Stricte sacramentum est solum matrimonium in fie­ ri. seu contractus matrimonialis inter baptizatos (Leo XIII. Arcanum 10 feb. 1880). 747. Nexus inter sacramentum et contractum (c.1012 § 2). Sacramentum stricte dictum est ipse contractus seu matrimonium in fieri Non est permanens, ut Eucharistia ; sed transiens, ut ordo; ubi manet potestas, transit sacramentum Hic transit physice contractus, manet vinculum. Vinculum seu matrimonium in facto est res producta per contractum, et sacramentum late dictum; non qua dat gra­ tiam, sed qua significat unionem Christi ct Ecclesiae, et ius ad peculiaria auxilia conservat3. Prob. Eatenus aliquod signum est sacramentum, quate­ nus gratiam significat ct confert ex opere operato. Atqui gra­ tia confertur in actu quo contractus initur, non per vinculum; quamvis ius ad peculiaria auxilia manet quamdiu vinculum perdurat. Inter fideles nequit esse contractus validus quin sil eo ipso sacramentum. Id non ex natura rei; nam ante Christum ita erat contractus sine sacramento, ct nunc inter infideles. Christus, cum ad sacramenti dignitatem evexit matrimo­ nium baptizatorum. naturam contractus non mutavit, sed or­ dinem ; faciens contractum supernaturalem, productivum graBKLLARJH., Dt controv. t.3; Dc mntr.m. control^ c.6; Pius XI, Encyti Casti connubii: AAS 22,583. ’ SACRAMENTAIJTAS. N 746-749 577 tiac inter baptizatos, ipsum contractum qui inter non bapti­ zatos est mere naturalis. Sententiae plures hac in re fuerunt, etiam inter catho­ licos. Veru sententia: σ) Inter baptizatos contractus et sacra­ mentum sunt res inseparabiles, b) Imo una eademque res. r) Duae formalitates seu aspectus diversi, d) Si non est sa­ cramentum, neque erit contractus validus, neque matrimo­ nium; consensus erit nullus, concubinatus. Prob. 1.® Trid. ses.24, c.l, de ref.: a) Matrimonia clandestina sunt vera et rata, i. e. sacramentum, donec Ecclesia aliter determinet. Atqui in clandestinis nulla est benedictio sed solus contractus, b) Christus elevavit in sacramentum ip­ sum ritum matrimonialem qui iam erat. Atqui hic erat me­ rus contractus. Prob. 2.° Pius IX, Litteris /Id /Ipostolicae 22 aug. 1851 damnavit opera Nuytz et expresse hunc errorem: “Matri­ monii sacramentum non est nisi quid contractui accessorium ab coque separabile, ipsumque sacramentum in una tantum nuptiali benedictione situm est”, quae est prop.66 Syllabi damnata. Damnatur quoque prop.73 quae affirmat posse esse contractum matrimonialem mere civilem inter Christianos, et contractum a sacramento esse separabilem (Denz, 1766.1773). 748. Materia et forma sacramenti. Sex sententias enumerat SÂNCHEZ, 1.2 d.5. Communior ct probabilior vide­ tur haec: Materia sunt verba vel signa quatenus tradunt ius; forma, quatenus acceptant. Haec indicatur a Eened. XIV, Const. Paucis 19 mar. 1758. Quidquid sit, in praxi nullum incommodum est timendum, dummodo verus consensus detur ct servetur forma substantialis celebrationis praescripta ab Ecclesia. 749. Subiectum matrimonii, prout est merus contrac­ tus, est quivis homo impedimentum dirimens non habens. Prout est sacramentum, baptizatus, sine impedimento diri­ mente; etiam haeretici et schismatici. Quaestio 1. * 1'itnc sacramentum matrimonium infidelium, si ambo baptizantur? Communior sententia affirmat, cum SAnchez, 1.2 d.9 c.17. Quae hodie, ait Wernz. n.41, unice tenenda est. Prob. 1 " luter baptizatos nequit esse matrimonium quin sit sa­ cramentum (c.1012 § 2). Atqui illi iam sunt Christiani, ct habent matrimonium. Huic argumento responderi potest: Nequit contrahi matrimonium a baptizatis quin sit sacramentum, concedo. Matrimonium contrac­ tu eoi. mob 3 19 :J f » 578 DE MATRIMONIO tum ante baptismum necessario fit sacramentum post baptismum, nego, nisi aliunde probetur. Prob. 2.° Ratio cur ante baptismum non erat sacramentum est, quia personae erant incapaces sacramenti. Atqui per baptismum fiunt capaces. Resp. Distinguo minorem. Fiunt capaces contrahendi novum ma­ trimonium sacramentum, dissoluto priori, conc. Fiunt capaces ut prius matrimonium fiat sacramentum, nego. Prob. 3.° Prior ille consensus matrimonialis moralitcr perseve­ rans, et efficaciter irrevocabilis, cum deinde informatur a baptismo, ipso facto consequitur perfectam significationem gratiae; et acce­ dente nova consummatione, accipit absolutam indissolubilitatcm ma­ trimonii christiani (Wernz, n.41). Resp. Matrimonium, quod est sacramentum, est actus transiens, qui proinde nequit forte postea baptismo informari, ut fiat sacra­ mentum. Prob. 4 * Matrimonium infidelium consummatum post baptis­ mum utriusque, fit omnino indissolubile. Atqui si non esset sacra­ mentum posset a Papa dissolvi. Ergo est sacramentum. Resp. Ab Ecclesia non dissolvitur de facto, ne forte violetur ius divinum; nam utique probabilius est sacramentum; at hoc non adeo certum nobis videtur, ut putat Cappei.lo, n.35. Quaestio 2.· Estne sacramentum si una tantum pars sit baptizata? Sententia communis, cum Sanchez, <16 n.-l... tenet non esse sa­ cramentum, nc in parte quidem baptizata. Prob. l.° Matrimonium est unus et individuus contractus, non quid compositum ex duobus contractibus partialibus. Ergo si in uno non est sacramentum, neque in altero erit. Atqui in infideli non est. Ergo neque in fideli. ··' Prob. 2.° Vinculum debet esse in utroque aeque firmum. Atqui si esset sacramentum in fideli, in eo esset firmius (c.1013 § 2). Prob. 3." Quinque casus novimus recentes, in quibus Papa dis­ solvit matrimonium consummatum inter acatholicum baptizatum, ct infidelem. Atqui si esset sacramentum non posset illud dissolvere (c.l 118). 749 bis. Minister. Sunt contrahentes. Est doctrina communis et certa. Prob. l.° Sacramentum est ipse contractus. Atqui con­ tractum efficiunt soli contrahentes. Prob. 2.° Decret, pro .Irmenis, Conc. Plorent. Consen­ sus mutuus est “causa efficiens matrimonii” (sacramenti dc quo ibi agitur). Atqui consensus ponitur a solis contrahen­ tibus. Prob. 3.° Trid. ses.24 c.l : Matrimonia clandestina sunt vera et rala, quamdiu Ecclesia aliter non determinet. At­ qui ratum solum dicitur sacramentum ; et in clandestinis non intervenit sacerdos, sed soli contrahentes. Prob. 4.” SO 11 aug. 1949; Attenta peculiari natura ll()?si contrahentes, sacerdos autem testis ex officio, hic assistere potest commu­ nistarum matrimoniis... (AAS 41,427). Resolves: Sacramcntalitas est proprietas addita a Christo con­ tractui inter baptizatos, ab coque inseparabilis. Quarc. qui volunt matrimonium contrahere, ut ipsum naturaliter est contractus, quam­ vis eius sacramentalitatein ignorent aut negent, sacramentum admi­ nistrant ct recipiunt, dum actu positivo ct praedominanti voluntatis non excludant intentionem administrandi ct recipiendi sacramentum Sic protestantes sacramentum efficiunt et recipiunt (RR 27 aug. 1910: AAS 2,928.933). 750. Honestas. "Matrimonii honestas ct licitudo taru in se quam in usu probatur: o) Quia est institutum a Deo, ut auctore naturae, et per positivam dispositionem in paradyso. b\ A Christo sua prasentia sancti ficatum in nuptiis Canae4, c) Ab eodem elevatum in sacramentum, rf) A S. Paulo com­ mendatur tamquam honorabile (llebr 13,4); absque peccato: bonum (1 Cor 7,38; 1 Tim 4,3; debitum coniugale redden­ dum est (1 Cor 7,3). e) Ex triplici fine honesto ad quem or­ dinatur5. /) SS. Patres, ut Hieronymus0, Augustinus7, ma­ trimonii honestatem vindicarunt contra haereticos gnosticos ct manichaeos, qui illud daemonio auctori tribuebant. 751. Status virginitatis seu caelibatus ex motivo virtutis per se perfectior est: a) Christus virginitatem prae matrimonio commendavit verbo (Mt 19.10-12) et exemplo; ipsc virgo fuit, virginem matrem elegit, discipulum virginem prae aliis dilexit eique moriens matrem commendavit, b) S. Pau­ lus virginitatem matrimonio praefert (1 Cor 7,1.7.8.32-34. 38-40). c) Trid. ses.14 c.10, id definit contra protestantes. (/) SS. PP. in elogium et defensionem virginitatis prae­ claros tractatus scripserunts. e) Ratio: homo per virginitatem magis removetur a sol­ licitudinibus saeculi, ut liberius Deo vacet, ut ait S. Paulus: supra mundum quodammodo extollitur, et fit quasi particeps angelicae naturae. Notandum : Cum virginitas matrimonio praefertur, comparantur status, non personae, quae in his statibus versantur; nec perfectio­ Leo XIII, Encycl. /Ircanuni. Cotcch. rom., De tnatrini, n. 13-15; Pius XI, Encycl. Casti connitbii. Contra lovin'an. IJ n.3: ML 23,222. T De bono coniugali: ML 40,373. S. IIn:uo\M Contra lovinian ; S. August., De sancta virginit.. ML 23 221; 40.395. 580 HE MATRIMONIO nes quibus hae personae propria virtute praeditae esse possunt. Sunt namque multi coniugati perfectiores caelibibus. 752. Obligatio contrahendi matrimonium. Per se nulla est pro omnibus et singulis. Obligationem affirmarunt quidam cum Fichte, quia per matrimonium constituitur com­ pletum principium generationis et educationis et vitae domes­ ticae; ideoque est complementum quoddam personalitatis hu­ manae. Sed nulla obligatio est constituendi tale principium com­ pletum ; sicut nulla obligatio singulis procurandi procreatio­ nem, quae sine tali obligatione ex ipso instinctu naturae de facto obtinebitur, ut experientia constat. Neque homo non coniugatus, ut perfectus homo sit, eget aliquo complemento, instar hominis dimidiati. Perbelle S. Thomas: In iis quae unicuique necessaria sunt, ipse providere debet ; unde quisque debet cibo potuque uti. In iis quae necessaria sunt multitudini, non opus est ut cuilibet de multitudine obligatio imponatur, neque possibile; et ideo nccesse est ut diversi diversa officia exerceant, sicut in corpore diversa membra diversis actibus ordinantur. Quia ergo generatio non est de necessitate individui, sed speciei, non est necessarium ut omnes actibus generationis vacent; sed quidam ab his abstinentes aliis officiis mancipentur, ut militiae, contemplationi (Summa contra gent. 1.3 c.137). Obiic. Ex eo quod homini aliqua virtus confertur, deducitur obligatio ea utendi. Atqui omnibus datur vis generandi. Si virtus data est ad bonum speciei, sufficit ut multi ea utantur. Multis datur virtus aedificandi et pugnandi, ct tamen non omnes hi tenentur esse constructores aut milites (ibid., c.136). Per accidens obligatio esse potest pro aliquo in casu spe­ ciali ; v. gr., ad vitandam incontinentiam, damnum reparan­ dum vel promissionem servandam. Initio mundi fuit pro pri­ mis parentibus, cum propagatio generis humani a Deo in­ tenta nonnisi per matrimonium recte fieri possit. Neque est obligatio generalis pro genere humano, ut com­ munitati, a Deo imposita. Talis enim lex superflua esset, at­ tenta naturali hominum inclinatione ad matrimonium. Et in­ efficax, cum non obliget determinatos homines ad nuptias. Nec solido argumento vindicatur publicae auctoritati ius duos invitos ad matrimonium cogendi. fines. n.751-753 § 3. 581 Fines, bona Rosciii, I fini del matrimonia. Perfice muni/x (1949) p 370ss,; Boîssard, Les fins du mariait dans la Théologie scolastique : Revue Thom. (1949) p.289-93 753. Fines (c.1013). Cum matrimonium ex Deo sit, finem bonum habere debet. Canon indicat: A) fines operis, scu intrinsecos, i. e. bona ad quae natura sua matrimonium tendit; B) ordinem finium. Finis est id propter quod obtinendum aliquid fit. Finis operis, bonum ad quod assequendum res aut actus natura sua tendit ; sic finis operis eleemosynae est succurre­ re indigenti. Finis operantis, illud quod agens pro lubitu suo intendit; sic si quis eleemosynam dat puellae ad eam sedu­ cendam, seductio erit finis operantis. Finis primarius, ille ad quam opus natura sua prae om­ nibus tendit, et qui naturam matrimonii unice specificat; non est idem ac unicus. Secundarii sunt illi ad quos opus per se quidem ordinatur, sed non principaliter. Fines operis sunt proles, mutuum adiutorium, concupis­ centiae remedium. l.° Proi.es, i. c. procreatio et educatio prolis, nempe ho­ minum qui sint cultores Dei, ut temporalem aeternamque beatitudinem consequantur (Tob 6,22). Procreatio est finis. Prob. a) Ex Scriptura. Prima be­ nedictio Dei hominibus concessa his verbis exhibetur: Cres­ cite ct multiplicamini... (Gen 4,1). Cui benedictioni historia primarum generationum respondet : Adam cognovit uxorem suam Evam, quae concepit ct peperit Cain. Cognovit autem Cain uxorem suam, quae concepit ct peperit Henoch, etc. (Gen 4,1.17...). ’ Divina ordinatio matrimonii ad generationem historia di­ luvii quodammodo demonstratur. Nam iussu Dei ingrediun­ tur arcam Noc, uxor eius, filii ct horum uxores, et anima­ lia bina masculini sexus ct feminini, ut salvetur semen super faciem universae terrae. Post diluvium benedixit Deus Hoc et filiis eius. Et dixit ad cos: Crescite ct multiplicamini... Gen 7,3; 9,1). /») Ex physiologica sexuum dissimilitudine et sexualium organorum conformatione ac fine, ct c.r instinctu sexuali, cuius naturalis fructus est proles. Educatio prolis est quoque finis matrimonii. Quia homo constat corpore ct anima rationali : hinc duplex est eius vita: 582 HE MATRIMONIO physica ct moralis; physica per generationem habetur, sicut in brutis; moralis, consistens in perfectione hominis, quati­ nus homo est, seu in debita facultatum spiritualium institu­ tione, habetur per educationem. Et quoniam parentes filiis utramque suppeditare debent, hinc finis matrimonii est prolis generatio ct educatio ' Educatio debet esse quoad corpus et animam, physicam, intellec­ tualem ct moralem. Proles enim, ne in iis quidem quae ad natura­ lem vitam pertinent, sibi potest providere, multo minus in iis qua' ad supcrnaturalem ; sed aliorum auxilio, institutione, educatione per multos annos indiget. Iam vero iussu Dei ac naturae hoc educan­ di prolem ius ct officium parentibus competit, qui opus naturae ge­ nerando coeperunt. Generatio est finis naturalis per copulam obtinendus a) copula esse debet inter mutuo obligatos, secus deesset cdu catio prolis; b) non est obligatoria; c) saepe est inefficax d) licita est, etiam sine spe prolis. 2. ° Mutuum adiutorium, amicitia, bonorum communi­ catio 12. Multas coniugum praestationes seu officia comprehendit; cohabitationem, communionem mensae, usum bonorum temporalium, vic­ tus acquisitionem ct administrationem, auxilium in variis vitae con­ ditionibus, in exigentiis corporis ct animae, in naturalium faculta­ tum usu, in exercitio virtutum supernaturalium (Pius XI, Casti connubii, p.548). Recentissime quidam mutuum adiutorium aiunt esse complemen­ tum et perfectionem personalitatis utriusque coniugis, ct hoc habent tamquam finem primarium. Mutuum adiutorium est finis matrimonii. Prob. d) Non est bonum hominem esse solum, facia­ mus ei adiutorium simile sibi (Gen 2,28). Ad hoc creavit Deus mulierem. b) Si tantum proles esset finis matrimonii, non esset coniugium inter senes, qui prolem habere non possunt (S. Aug., c.3). ■H 3. ” Concupiscentiae remedium. Post peccatum origina­ le. Quatenus licite satiatur concupiscentia seu proclivitas ad copulam carnalem, per coniugalcm actum. Prob. d) Viduis ct innuptis dicit S. Paulus: Bonum est illis si sic permaneant, sicut ct ego. Quod si non se con­ tinent, nubant ; melius est enim nubere qvam uri (l Cor 7,9). 1 S. mibii. 2 S. Thomas, Aucvst., Summa contra Gmt. 1.7 c.1’2; Pius XI, Encyct. Casti cnDe bono coninç. c.l : MI, 40,374. x.753-754 583 Et viris: Propter fornicationem autem unusquisque suam uxorem habeat (1 Cor 7,2). b) Debuit enim Deus naturali concupiscentiae licitum remedium providere; hoc autem est matrimonium. Ergo finis matrimonii est concupiscentiae remedium. Possunt licite homines concupiscentiae indulgere, dum­ modo id agant modo legitimo et apto ad eam sedandam, i. e. unus cum una, ex mutuo iure ac potestate in corpus alte­ rius (1 Cor 7,9). Pines extrinseci seu operantis, i. e. quos nupturientes in­ tendant. possunt esse alii, ct quidem honesti, v. gr., valetu­ do, familiarium pax, sacramentum recipere. Sed an pruden­ ter quis contraheret ex solo fine sacramenti recipiendi dubi­ tari potest; nam etsi sacramentum gratiam dat cx opere ope­ rato, at caelibatus est status perfectior matrimonio, et maiores gratias habet cx opere operantis. 754. Ordo finium. Finis primarius est prolis generatio ct educatio. Secundarii mutuum adiutorium et remedium con­ cupiscentiae (c.l013 § 1). Primarius dicitur ille ad quem matrimonium natura sua prae omnibus tendit, et qui naturam matrimonii specif icat. Est unicus; quia, ut ait S. Thomas, finis specif icat societa­ tem. Ergo ubi plures sunt fines operis eiusdem societatis, ex iis unus debet esse primarius 3. Secundarii sunt dependentes a primario, ita ut sine pri­ mario illi non sunt constituti sicut vult natura. Sunt essen­ tialiter subordinate primario. Unde si desit primarius, alii duo fines secundarii corruunt, qua matrimoniales, matrimonium esse nequit. V. gr., si impossibilis est ordinatio contractus ad finem primarium, hoc est. ad actus per se aptos ad genera­ tionem. ut in impotente; vel si per voluntatem negatur ius et obligatio ad tales actus. Haec subordinate dicit: negative, quod subordinates numquam possit utilitati et bono subordi­ nates contraire: positive, quod debeat, quantum in se est, Unum huis promovere. At finis primarius et matrimonium exsistere potest, quam­ vis non adeo convenienter, sine secundariis. Sic valet matri monimn, quamvis pars compart i deneget perpetuo ius ad co­ habitat ionem, dummodo ius ad copulam non neget. Proles esi finis primarius. Prob ’ RR 22 Ι/' ian. In S. Scriptura exhibetur Deus creans pro1044: AAS 36,185. 584 »E MATRIMONIO ι toparentes, masculum et femirtam, eos iugens in matrimonium, eis benedicens, ut crescerent et multiplicarentur; ct subinde narrantur generationes (Gen c.4). Item post diluvium bene· I dicens Noesecundarii et filiis cius, crescant etsubordinantur multiplicentur;primasta· Pines operisutessentialiter I l timque generationes proponuntursupponat (Gen 9). ordinationem rio, ita illius ut ordinatio ad secundarios Prob. 2.° SS. Patres, si paucos excipias, qui destina­ tionem matrimonii in remedium concupiscentiae exaggerant1, hanc hierarchiam finium servant. Sic S. Iustinus 5, S. Cle­ mens Alexander c, S. Augustinus t. Prob. 3.° Item doctores scholastici, ut S. Thomas: Mu­ lier praecipue creata est “ut sit homini in adiutorium prolis". Nec opponitur Hugo a S. Victore °. i\ec mutuum adiutorium nec remedium concupiscenItiae sunt fines primarii. Nam: a) luvamcn mutuum et so­ cietas domestica sine matrimonio per se potest esse, licet non adeo perfecta, ά) In natura integra esset matrimonium non in remedium concupiscentiae. Contra Suppi, • De B. significaciôn * Faustum 1.19 c.26: ML 42,365. q.67 a.l; q 44 a.2 ad 1; Sutrtmn l q,92 ad 1. Mariae Virginitate 1; ML 176,864. Vide AhellÂn, El fin > h sacramental del matrimonio (Granada 1939). h nes. n.754-755 585 tialiter subordinati. Nain cx intentione Auctoris naturae et Institutoris matrimonii habent ad servilium primarii: a) na­ turalem aptitudinem ; /?) destinationem ; c) necessitationcm ac submissionem. Mulier praecipue creata est ut sit homini in adiutorium prolis, ait S. Thomas, l.c. ‘‘Ad hoc tantum adnectitur coniugii usui delectatio concupiscen­ tiae sedativa, ut securius et certius obtineatur finis generationis. .Ad hoc etiam, Dei sic disponente ac natura, solatium et mutuum adiutorium inveniunt coniugcs in intima ad invicem conversatione, ut efficacius procuretur prolium educatio" (De Smet, n.83). Causa motiva, praeter finalem, quae etiam in contrahendo vincu­ lo matrimonii magis psychologice et personaliter a sponsis persen­ titur est “mutua coniugum interior conformatio, hoc assiduum sesc invicem perficiendi studium”, quae verissima quadam ratione... etiam primaria matrimonii causa ct ratio dici potest; si tamen matrimo­ nium non pressius, ut institutum ad prolem rite procreandam educandamquc, sed latius ut totius vitae communio, consuetudo, socie­ tas accipitur (Pius XI, Casti connubii p.548). Quae causa motiva non solum fines essentiales non excludit, sed cos in exsecutione promovet. Assecutio finis primarii, qui ultimus est in exsecutione, securius attingitur, si companies ad invicem at­ trahantur ct amore copulentur. 755. Falsae doctrinae. Doctorcs aliqui moderni, etiam catholici, docent finem primarium matrimonii esse mutuum tuum complementum personalitatis humanae ; generationem vero quid accessorium cx tali complemento resultans. Quia homo singularis non est perfectus et completus, sed solum per unionem maritalem, i. e. per commutationem proprieta­ tum sexualium, completur. Id falsum est. Ne confundatur complementum sexuale cum complemento humano, seu ad perfectum esse hominis requisito; quasi homo non coniugatus censeri debeat vehit dimidiatus homo. Complementum sexuale solum requiritur ut unum et perfectum sit principium generationis ct educatio­ nis prolis (Sasse, p.362). Inter rcccntiores, qui a doctrina traditional! recedunt, eminet Dr. Doms, Sinu und Zzvcck der Elie (Breslau 1935). Obiic. 1° Amor inter sponsos nascitur multo antequam erga filios. In actu coniugali motivum amoris sexualis praeponitur molivo procreationis. Ergo unitas vitae seu vita in unum, seu mutua perfectio vel complementum est finis matrimonii primarius. Resp. a) Si argumentum hoc valeret, pari ratione concludere liccrct quod voluptas est finis primarius matrimonii; nam deside­ rium voluptatis nascitur ante amorem coniugalem; ct motivum unio­ nis postponitur in conscientia motivo voluptatis. b) Amor sexualis (t motivum voluptatis saepissime est causa motiva seu impulsiva matrimonii contrahendi coque utendi ; sed hoc 586 DE MATRIMONIO non obstat quominus finis matrimonii primarius in se, seu operti sit proles; sicut non obstant huic fini alia motiva quae ad main monium contrahendum inducant. Ipsum desiderium se complendi st xualiter, ipsa delectatio, ad hoc datur, ad generationem. Obiic. 2." Si finis principalis est procreatio, et ceteri fines sunt eidem subordinati, facta impossibili generatione, fines secun­ darii corruerent. Resp. Si fines secundarii essent purum medium ad primarium. concedo. Si non sunt purum medium, sed habent in se valorem ho­ nestatis et licitae delcctabilitatis in matrimonio, nego. Finis secundarius non est idem atque purum medium, sed qui minoris momenti est quam principalis, et in matrimonio iuvat parum huius assecutionem. Dicitur secundarius ct non medium, quia in si valorem habet honestatis et delcctabilitatis licitae; qui valor reddi’ finem secundarium appetibilem propter se ipsum, dummodo princi­ pali positive non opponatur. Obiic. 3.” Finis primarius copulae, iuxta hodiernam physiolo­ giam non est procreatio. Ergo neque hacc est finis primarius matri­ monii. Proh, antecedens. Iuxta antiquos, generatio fiebat in ipsa co­ pula, permixtione seminum, ideoque finis copulae dicebatur genera­ tio. Sed iuxta modernos, per actum coniugalem nihil fit nisi transla­ tio ct depositio seminis in vas muliebre; quo actu posito, reliqua fiunt opere naturae; in primis unio spermatis cum ovulo. Resp. In ratione causae efficientis, copula est naturalis causa per sc novae vitae. Nam interpositio plurium causarum, quarum una alteram consequitur ex institutione et connexione naturae, non tollit neque essentialiter minuit nexum causalem inter primam actionem et ultimum effectum totius seriei causarum. In ratione causae finalis, finis primarius copulae per se est ge­ neratio. Finalitas ct efficientia non semper coincidunt: Quod />rimum est in intentione, ultimum est in exsecutione, ait axioma. Saepe effectus mediatus, obtinendus per plures causas interpositas, est finis primarius operis; dum c contra effectus prius tempore productus et immediate obtinendus, est finis secundarius, quamvis sit quoque finis operis ct non solum operantis. Ergo finis operis copulae primarius a natura intentus est pro­ creatio, non obstantibus aliis causis et rationibus concurrentibus (Hürth, Dubia matrimonialia: Periodica [1949] p.216-220). Doctoris Donis ct similium doctrina damnata est a SO 1 apr. 1944: “An admitti possit quorumdam recentiorum sen­ tentia, qui vel negant finem primarium matrimonii esse pro­ lis generationem et educationem, vel docent fines secunda­ rios fini primario non esse essentialiter subordinates, sed esse aeque principales ct independentes.’’ Negative (AAS 36,103). In hoc decreto: l." Reprehenditur usus verborum sensu diverso ab eo quem apud theologos communiter habent; quod quidem confusionem et errorem gignit. 2?' Reiicitur aeqitifaratio finium secundariorum mutui adiutorii ct remedii con­ cupiscentiae cum primario generationis. 3.° Asseritur defen- bona, n.755-756 587 dentia secundariorum a primario. 4.° Item essentialis subordidinalio illorum huic. Iterum improbatur a î*io XII in alloc, ad obstetrices, 22 oct. 1951 : AAS 43,835. 756. Bona. Cum triplici fine et cum proprietatibus matrimonii relationem habet triplex bonum a S. Augustino assignatum 10 et a Pio XI in Encyc. Casti connubii explica­ tum: bonum prolis, fidei, sacramenti. Hacc sunt bona *sub slantialia, quae, salvo matrimonii valore, per intentionem ex­ cludi non possunt. 1. ° Bonum prolis, est potestas generandi et educandi filios. Refertur ad finem primarium, ct simul adiuvat ter­ tium, imo ct secundum. 2. ° Bonum fidei est mutua fidelitas, qua coniuges obti­ nent ius mutuum et exclusivum in corpus alterius, ita ut, perdurante matrimonio, sine adulterio violari non possit. Per hoc habent etiam mutuum amorem et solamen, in quo con­ sistit secundus finis. At simul fides multum promovet pri­ mum et tertium. Per adulterium augetur concupiscentia ct minuitur amor, adiutorium, educatio prolis. 3. ° Bonum sacramenti, est firmitas vinculi seu indissolubilitas, maxime in matrimonio consummato fidelium11. Indissolubilitas favet non solum primo ct secundo, sed etiam tertio fini. Nam sublata spe separationis, facile servatur con­ cordia; data spe alius matrimonii, coniuges ad adulteria du­ cuntur. Haec tria bona sunt essentialia matrimonio, si conside­ rentur quoad obligationem suscipiendam in contractu ; ita ut invalide contraheret qui nollet circa ea obligationem suscipe­ re; essentialia non sunt quoad usum et exsecutionem obliga­ tionis susceptae. Sic matrimonium consistere potest sine pro­ le et fide. Resolves: 1. Bono prolis essentiali opponitur intentio, etiam mere interna, vel conditio qua excludatur potestas scu ius et obligatio corrclativa prolem procreandi ct educandi. Invalide contraheret, qui non intenderet sc obligare ad actus generationis et educationis, v. gr., qui contraheret sub conditione non utendi matrimonio nisi onanisticc; aut prolem enecandi; valide contrahit, qui hanc obligationem non excludat, sed solum cius observantiam. 2. Bono fidei essentiali contraria est intentio vel conditio qua excludatur mutua potestas in corpus alterius, eaque exclnsiva ; non * Grati ax.. C.27 q.2 c.10. n S. AvguST.. Dc nupt. 1.1 c. il: ML 44,420. 588 DE MATRIMONIO autem intentio seu propositum violandi ius datum; nec ipsa iuris violatio per adulterium. 3. Bono sacramenti essentiali adversatur intentio vel conditio quae indissolubilitatem excludat, ut si quis intendat nuptias cele­ brare ad temptes, vel eas solvere quoad vinculum ob adulterium, iurgia, etc. § 4. Proprietates essentiales, favor matrimonii Proprietates essentiales sunt notae sine quibus matrimo­ nium consistere nequit: unitas, indissolubilitas (c.1013 §2). 757. Unitas. Stat in eo quod contrahat unus cum una. Prob. Gcn 2,24: Erunt duo in carne una (in carnem unam). Est u) ex iure divino positivo (Gen 2,24) ; b) et naturali Prob. SO 20 iun. 1866: Matrimonium infidelis iam uxo­ rati nullum est.—Prima mulier est vera uxor (nisi fuerit im­ pedimentum), ceterae adulterae et concubinae. — Idque iure naturali et divino.—Xon baptizetur, nisi dimittat omnes prae­ ter primam.—Hanc post baptismum dimittere potest ex pri­ vilegio paulino. Vid. SO 17 aug. 1898; Col. CPF n.1354. Quod dicitur dc viro valet de uxore (Gratian., c.32 q.2 c.2). Unitati opponitur polygamia simultanée seu unio unius cum pluribus. Unius viri cum pluribus feminis est polygynia; unius feminae cum pluribus viris, polyandria. Sed polygoni sumitur pro polygynia. Polyandria est contra ius naturae primarium, i. e. cor. tra finem primarium et contra secundarios. Praecepta primaria dicuntur quae per se nota sunt omni­ bus, et se habent in practicis sicut prima principia in specu­ lativis. Secundaria, quae ex primariis derivantur, tamquam conclusiones immediatae ex principiis per se notis. Contra legem naturae est quidquid ineptam reddit aliquam actionem ad finem a natura intentum. Td duplicitur contingere potest: vel quatenus finis assecutio impeditur omnino, vel quatenus difficilis aut incongrua redditur assecutio. Actio quae omni­ no impedit assecutionem finis principalis adversatur praecep­ tis primariis legis naturae: quae difficilem vel minus con­ gruam reddit assecutionem finis principalis et quoquo modo sit inconveniens fini secundario opponitur praeceptis secun­ dariis. Itaque praecepta prima id praecipiunt quod fini a na- ■ ♦< • ou'-zhr*»· . · proprietates, n.756-757 589 lura intento essentiale est ; ct ideo ita intrinsece bonum, ut oppositum numquam permitti possit, utpote intrinsece malum. Secunda praecipiunt quod est lini congruum, non tamen ab­ solute necessarium, ita ut, mutatis adiunctis, oppositum pos­ sit aliquando permitti (S. Thom., In II7 d.33 q.l a.l). Igitur polyandria est contra praecepta primaria iuris na­ turalis, et est invalida. Nam l.° Mulier pluribus commixta iit infecunda. Testantur meretrices. 2.° Pater est incertus. Hinc decst educatio prolis. 3.° Mulier nequit omnibus fidem servare. Nulla pax, ubi plura capita. Polygynia: a) Est illicita et invalida iure divino. Prob. Mt 19,9: “Quicumque dimiserit uxorem suam... et aliam duxerit moechatur, ct qui dimissam duxerit moecha­ tur.” Si moechatur qui dimissa uxore aliam ducit, fortius et ipsa retenta (Innoc. Ill, Decretal. 1.4 t.19 c.8). Unde: Adulterium, non matrimonium, est secunda unio, quia manet primum vinculum, sive uxore dimissa sive re­ tenta. b) Non est contra principia seu praecepta primaria iuris naturae. Prob. 1? Deus in Veteri Testamento eam permisit. Christus permissionem polygamiae revocavit, reducens matrimonium ad suam primitivam institutionem \ Quare iam illicita et invalida est. Quod sit Christianis illicita iure divino, definitum est a Trident, s.24, c.2. Quod etiam pro gentibus • sit irrita lege divina constat ex decisionibus SO, quod iubet infideles conversos dimittere omnes uxores praeter primam SO 4 iul, 1855; Col. CPF 1113). Prob. 2.° 1) Non tollit generationem nec educationem prolis. Nam unus vir potest sufficere pluribus mulieribus, et proli cx eis habitae educandae. 2) Non tollit totaliter iuvamen et amicitiam. c) Est tamen aliquatenus contra ius naturae. Prob. l.° Opponitur praeceptis seu finibus secundariis. 1) Est contra amicitiam, pacem..., gignit zelotypias inter fe­ minas. 2) Congruit ut vir satisfaciat feminae, quoties illa ra­ tionabiliter petat; quod nequit, si hae plures sint. 3) Par de­ bet esse conditio ct potestas viri et feminae; sicut femina se totam viro tradit, ita debet vir se totum feminae tradere. Prob. 2.° Finis primarius educandae prolis, si non to­ taliter impeditur, saltem detrimentum accipit. » Mt 19,9; Mc 10,11; Lc 16,18. 590 DE MATRIMONIO Prob. 3.° Ex sensu communi. Polyandria solum in in­ fimis populis viguit2, nec fuit primitiva forma unionis se­ xualis, ut aiunt danvinistae. Contrarium historia testatur.— Aliqui casus habebantur ut liciti, sed cum limitatione, v. gr., ubi deerant feminae, quandoque licebat ut varii fratres camdem uxorem haberent.—Hoc fiebat quia femina considera­ batur ut serva : et sicut in aliis familiae serviebat, ita pluri­ bus· viris familiae tradebatur. Polygynia semper ut inconveniens habita est: a) ob zelo­ typias et perturbationes pacis ; ά) ob imparem conditionem viri et feminae, quae ut serva consideratur. 758. Indissolubilitas. Tn alio loco tractabitur (c.11181127), ubi de dissolutione vinculi. Consistit in perpetuitate vinculi matrimonialis. Maior est in matrimonio consummato. Est ex iure naturae secundario ; nam divortium vincula­ re : d) opponitur saltem finibus secundariis. Fini primario educationis prolis, et partim ipsi procreationi, ut experientia testatur ; b} nocet mutuo amori coniugum ; egoismum et adul­ teria fovet: uxorem facit peioris conditionis; c) bonae admi­ nistration! familiae adversatur; r/) item publico bono socie­ tatis, cuius fundamentum est familia, e) Damnata fuit a Pio IX prop.67 Syllabi : “Iure naturae matrimonii vinculum non est indissolubile, et in variis casibus divortium proprie dictum auctoritate civili sanciri potest.” Est quoque cx iure positivo divino: “Quod Deus conitinxit homo non separet” (Mt 19,6). ' 759. Sacramentalitas. Unitas et indissolubilitas fir­ miores sunt in matrimonio Christiano ratione sacramenti. Nam hoc perfectius refert unionem Christi cum Ecclesia; quae unio est unius cum una, ct perpetua. 760. Favor matrimonii. Matrimonium gaudet favore iuris. Quare in dubio standum est pro eius valore (c.101 Ratio. Ius naturale id suadet. Nam hoc postulat bonum societatis civilis et religiosae; ne vera matrimonia invalida declarentur. Tolerabilius est enim aliquos contra statuta ho­ minum dimittere copulatos, quam c&niunctos legitime contra statuta Domini separare (Innoc. HI. Decretal. 1.2 t.20 c.47). Norma illa “matrimonium gaudet favore iuris, quare in dubio standum pro valore matrimonii, donec contrarium probetur" intelligitur ita ut ad excludendum talem favorem non requiratur certitudo ’ Vid. CPF 14 ian 1793: SO 12 iun 18S0; Col. CPF 611,1Q4·» Pavor, n.757-760 591 absolutu dc nullitatc, seu talis quae excludat non solum probabili­ tatem sed etiam ineram possibilitate»! contrarii; at sufficiat certitu­ do moralis de nullitatc, seu quae excludat dubium prudens dc va­ lore. “Nullum tribunal ecclesiasticum ius habet exigendi amplius; sic enim facile laederet ius strictum actoris ad matrimonium” (Pius XII ad Rotam, 3 oct. 1941 : AAS 30,424). Id est ad pronuntiandum pro matrimonii nullitatc, non requiri­ tur certitudo absoluta de nullitatc, seu quae excludat omne prorsus dubium; sufficit certitudo moralis, seu maxima probabilitas de nullitate, quae excludat dubium prudens de valore. Hic favor iuris duo itu portat: 1) Si constat de celebrato matrimonio, semper pro valido habendum est, donec nullitas certo probetur. Sic constans jurisprudentia RR et SS CC. 2) Etsi de celebratione non constet, modo pro se possessio­ nem ostendere possit, standum est pro matrimonio celebrato. Possessio status matrimonii manifestatur tribus verbis: nomine, tractatu, fama. Id est, si mulier nomen habuit viri: tractata fuit ut uxor; publice in societate tamquam legitima uxor reputata est (RR 11 mart. 1930, Dccis. 22,156). “Possessionem ostendere potest [matrimonium], quando coniuncti bona fide putant se in vero et legitimo coniugio vivere, et ceteri nullum ex illa coniunctione scandalum pa­ tiuntur, qui arbitrantur esse legitimum.” Pro exsistentia matrimonii standum non est, quando du­ bitatur dc facto, id est, utrum necne fuerit celebratum, et pro exsistentia non est talis possessio (SO 18 dec. 1872; 24 ian. 1877; Col, CPF 1322.1465). In dubio standum est pro valore matrimonii : a) in foro externo et interno. b) Etiam ubi agitur de matrimonio infidelium, si utra­ que vel alterutra pars ad fidem convertatur (SO l.c.). A for­ tiori ubi agitur de haereticis. Vide tamen n.1047. c) Sive dubium sit iuris, sive facti. Dubium iuris est, quando celebratum fuit matrimonium cum aliqua circum­ stantia quae, iuxta legem probabilem tantum constituit impe­ dimentum dirimens. Sic si frater ct soror infideles inter se contraxerunt, ct ex iure civili suae regionis haec consangui­ nitas primi gradus collateralis non sit impedimentum diri­ mens, matrimonium est dubie validum dubio iuris; quia non certo constat quod talis consanguinitas matrimonium dirimat iurc naturali. 1 deoque habendum est ut validum. Dubium fac­ ti habetur, quando certo exsistit lex quae statuat talem cir­ cumstantiam constituere obstaculum dirimens; sed non con­ stat certo utrum in casu talis circumstantia exsistat. Sic con- 592 DE MATRIMONIO sanguinitas in primo gradu collaterali est certo impedimen­ tum dirimens inter baptizatos. Petrus ct Paula, christiani, in­ ter se contraxerunt, et dubium probabile est num sit frater et soror. Tunc matrimonium est dubie validum dubio facti; it habendum est pro valido, donec certo probetur illos esse fratrem et sororem. Exceptio: privilegium fidei. In re dubia privilegium fidei gaudet favore iuris (c.l 127). I. e. si dubitetur de valore matrimonii in infidelitate con­ tracti, et unus cx coniugibus deinde baptizetur et velit no­ vas nuptias contrahere cum parte Christiana, potest ; nulla per­ acta interpellatione infidelis, etiam absque privilegio paulino; quia in favorem fidei illud matrimonium dubium censendum est nullum ; seu potius pronuntiandum a competente auctori­ tate pro libertate fidelis ad novas nuptias. Haec praesumptio vel consideratio explicatur per impli­ citam dispensationem R. Pontificis, a iure, qua illud matri­ monium dubium in infidelitate contractum sua potestate dis­ solvat, si forte a parte rei sit validum, in favorem fidei par­ tis fidelis. Dissolvitur, non quando datur sententia permit­ tens baptizatum novas nuptias contrahere, sed quando secun­ dum matrimonium contrahitur. Ita fit dissolutio per privile­ gium paulinum (c.l 126). Ratio. Tunc habetur conflictus inter duas causas favo­ rabiles, standum ergo pro causa superioris ordinis; iam vero favor fidei praevalet favori matrimonii (SO 9 dec. 1899: ASS 31,694)10. 761. Praevalentia inter duo matrimonia dubia. An stante positivo ct insolubili dubio de validitate primi matri­ monii, invalidum vi c.1014 declarari debeat secundum matri­ monium. ‘ Rcsp. Affirmative, dummodo causa definiatur ad ordi­ narium tramitem iuris (CIC 26 iun. 1947 : AAS 39,376). In conflictu inter duo matrimonia dubii valons, praeva­ let• primum, respondet CIC. Drusus ct Lucina matrimonium contraxerunt dubie validum. Drusus Lucinam deserens novum matrimonium iniit cum Antonia. Accusavit fiscalis secundum matrimonium dc nullitatc. Huius valor dependet a nullitatc vel valore prioris, qui valor dubius est Index pronuntiare debet pro valore prioris et consequenti nullitatc posterioris. Quoniam CIC apponit clausulam “dummodo causa definiatur ad Exemflut/k “> Micviijn, EI favor iurir: Revista Espafi. In facie Ecclesiae vel coram Ecclesia, quod contrahitur iuxta· disciplinam canonicam. POTESTAS ECCLESIASTICA. N'763-766 597 Publicum, quod palam contrahitur. Occultum late, quod omissis proclamationibus et secreto, coram parocho et duo­ bus testibus, sed sine obligatione secreti. Conscientiae, stricte occultum, coram parocho ct duobus testibus cum obligatione secreti (c.l 104.1105), Clandestinum stricte appellabatur cele­ bratum sine praesentia parochi et testium. Morganaticum, non confundendum cum secreto seu con­ scientiae, est quod initur inter personas disparis conditionis, sub pacto ut coniux inferior (generatim uxor) et proles inde suscepta non integre de bonis et titulis superioris participet. Morganaticum, utpotc initum iuxta leges Ecclesiae, omnes effectus canonicos parit ; restrictio solos respicit civiles, quae per sc honesta ab Ecclesia admittitur, servatis servandis, v. gr., quoad successionem in iure patronatus. Potestas in matrimonium LtiTg, Competenda da Igrcja e do Estado sobre o matrimonio (Porto 1946). Grzymai a. Ratio sacra in matrimonio (Romae. 1935). Potestas Ecclesiae Matrimonium baptizatorum regitur: A) iure divino; B) canonico; C) iure civili quoad effectus civiles (c.1016). 765. Iure divino. Patet. Nam 1) Est a Deo auctore naturae; 2) Deus in V. et N. Testamento dc eo leges tulit. Sic Christus matrimonii unitatem et indissolubilitatem pri­ maevam restituit (Mt 5,31-32; 19,1-9; Lc 16,18; Mc 10,4). Illud elevavit ad dignitatem sacramenti (Trid. ses.24 c.l). Sub hoc respectu Ecclesia utitur potestate magisterii tan­ tum. Unice potest authentice ius divinum interpretari (c.1038 § 1); non autem in co derogare vel dispensare, nisi aliquid ci concessum probetur, v. gr., quoad dissolutionem rati. 766. Potestas Ecclesiae. Iurisdictio in matrimonium Christianorum ad Ecclesiam exclusive pertinet Adversarii Protestantes, dicentes matrimonium esse contractum mere naturalem, non sacramentum, impugnarunt Ecclesiae compe­ tentiam. De Dominis1 negat competentiam Ecclesiae Haec a tem­ pore S. Gregorii M.. ait, aliqua impedimenta condidit per usurpa­ tionem potestatis, quae postea vim habuerunt de facto ob praescrip­ tionem, quia potestas civilis ea rata habuit. Alii rcqalistac ct iansenislae aiunt Ecclesiam posse constituere impedimenta, sed ex principum concessione Mitiores: Ecclesia potestatem habet, quando in 1 De re pubit Christiana (1617) 1.5 c.ll» u r L· r 598 MF. MATRIMONIO societate est unica religio catholica. Tunc principes debent dc iure suo cedere. Sed hodie, cum multae sint religiones, et nulla sit reli­ gio Status, matrimonium saecularizandum est Quidam catholici sen­ tentias non adeo rectas propugnarunt, quae tamen post novas decla­ rationes S. Sedis recesserunt. 4 Ratio potestatis humanae. Matrimonium qua contractus est quid naturale, praecedit societatem : hinc validum luit sine interventu publicae potestatis, modo servaretur ius na­ turale. In societate subordinate publicae auctoritati, ut om­ nis contractus, nisi aliud constet. Xam ius naturale non om­ nia determinat, multa relinquit auctoritati determinanda, v, gr., quoad formam celebrationis, consanguinitatem, etc. Qua sa­ cramentum est res pure sacra, ad ordinem supernaturalem elevata; et inter christianos, si non est sacramentum, neque erit contractus. Probatur Ecclesiae poiestas. l.° Matrimonium est quid sacrum. Atqui res sacrae Christianorum privative ab Ecclesia reguntur... Prob. maior. Leo XIII, .Ircanum: Est incarna­ tionis adumbratio; ideo sacrum non ab hominibus, sed inge­ nite.—^Etiam apud infideles est sacramentum connubii (latet Hinc celebratum semper fuit caeremoniis religiosis.—Est sua vi, sua sponte, suapte -natura sacrum. 2. ” Est sacramentum, ideo res sacratissima, pertinens quodam modo ad Ecclesiae constitutionem. Atqui quae ad confectionem et administrationem sacramentorum spectant, pertinent privative ad ministros Dei (Arcanum). 3. ” Doctrina et praxis Ecclesiae. Canones Apostolorum. PP. Apostolici. Cone, llliberitanum. Trid. s.24 c.12: “Si quis dixerit causas matrimoniales non spectare ad indices eccle­ siasticos, anathema sit.” I. e. omnes causas ad solos indices ecclesiasticos pertinent. Xam verba sunt generalia ; et unica ratio ob quam indices ecclesiastici sunt competentes reperitur in sacramento aut in charactere sacro. Causae vero sacramentales aut de re sacra pertinent ad solos indices ecclesias­ ticos. Sic explicat canonem tridentinum Pius λ’Ι in Epist. ad Episc. Motulenscm. Vid. notas c.1960. Pontifices: Honor. HT et Alex. III (uterque in Decre­ tal.); Bened. ΧΙλ . Singulare, 9 febr. 1749; Pius VI, Const Auctorem fidei propositionem 59 pistoriensium vocat haere­ ticam et contrariam c.3.4.9.12 ses.24 Trid.; damnat prop.50, ubi dicitur hos canones non esse dogmaticos. Pius IX, Syllal· prop.68-71. Leo XIII, . Ircanum : “Dc sacramentis statuere et praecipere, ita ex voluntate Christi sola potest et debet Potestas ecclesiastica. λ.766-768 599 Ecclesia, ut absonum sit plane potestatis eius vel minimam partem ad gubernatores rei civilis velle esse translatam.” Pius XI, Encycl. Casti connubii (Denz . n. 1500.1558.176871.1854). ff! Matrimonium fidelis cum infideli privative ad Eccle­ siam spectat. Prob. l.° Est res sacra. Atqui sacra Christianorum ad Ecclesiam privative spectant. 2.° Est contractus individuus ) dc libertate consensus; c) dc instructione in doctrina Christiana (c.l020 § 2). Quoad impedimenta interrogentur an aliquod habeant im­ pediens (c.l058-1066), praesertim dirimens (c. 1067-1080) ; publicum (ligaminis, consanguinitatis, etc.), aut praesertim occultum, quod frequentius ignoratur. Ideo inquirat, praeter alia, cognomina nupturientium et parentum, unde impedimentum saepe apparet, testimonium baptismi; manifestet contrahentibus quinam gradus consan­ guinitatis ct affinitatis impedimentum canonicum constituant; quod si suspicetur illos impedimentum reticere, adhibeat tes­ tes fide dignos ct iuratos iuxta c.l031 § 1. b) Precibus ad S. Sedem pro dispensatione, arbor genealogica adiungatur. c) Vitetur in precibus aequivoca impedimentorum indi1 C. Sacram, 15 ang. 1936; bistr. de causis nullitatif a.225: AAS 28,313. / 614 DE MATRIMONIO catio; qualis esset, v. gr., si, loco duplicis impedimenti con­ sanguinitatis in secundo gradu (maiori) et in tertio (minori1, diceretur: exsistit impedimentum secundi aut tertii gradus, absque alia explicatione; nam haec formula significare potest secundi mixti tertio, quod est unicum et quidem gradus mi­ noris; ideoque posset esse nulla dispensatio. d) Ad valorem dispensationis impedimentorum gradus maioris requiritur causa canonica iusta seu proporlionata im­ pedimenti gravitati, et reapse exsistens. Causa in precibus ex­ primatur; et obtenta dispensatione, ante eius exsecutionem de causae subsistentia certo constare debet, ut vitetur pericu­ lum dispensationis nullae (c.38.41). e) Aetas superadulta feminae non viduae sunt 24 anni expleti. In testimoniis exprimatur contrahentium aetas ex documento baptismi desumpta. f) Consulitur parochis ut tempore opportuno fideles instruant circa impedimenta, praesertim dirimentia. Curent cos avertere a nuptiis inter consanguineos ct affines, maxime in gradibus proximioribus ; aut saltem inducant parentes prae­ sertim ad impedimenta denuntianda, ut dispensatio obtinea­ tur, si adiuncta matrimonium suadeant; eis significent taxas non esse magnas, proportionari contrahentium facultatibus, pro pauperibus valde exiguas esse. 6. Circa impedimentum ligaminis advigilet parochus ne matrimonium contrahant contra ius, bona vel mala fide, coniugati, quamvis dubium non spernendum sit de valore praece­ dentis matrimonii, imo clara sit cius nullitas. a) Fiant proclamationcs etiam in locis ubi contrahentes degerunt saltem per sex menses post pubertatem, si hoc Or­ dinario videatur (c.1023 § 2) ; neque in eis dispensetur sine legitima causa probata (c.l028) ; nec facile procedatur ad iuramentum supplctorium partium, ceteris probationibus omissis. b) Cautius procedetur in comprobanda vagorum liberta­ te, qui nempe nullibi domicilium aut quasidomicilium habent (c.91); ct eorum qui e loco originis in regiones longinquas migrant post pubertatem, ibique nuptias contrahere inten dunt. De his servetur Instructio 4 iul. 1921. 7. Quoad libertatem consensus, interroget nupturien­ tes utrum libere ac sponte matrimonium intendant; an vi, metu, precibus importunis aut suasionibus compulsi. Nec res­ ponsis negativis sit contentus, sed alias investigaciones per­ agat. Praesertim si ad matrimonium vadunt in remedium PROCESSUS DE STATU LIBERO N 778 615 mali facti, maxime ad poenas civiles vitandas. Animadver­ tant caput vis et metus esse unum e frequentioribus null ita­ tis capitibus. 8. Nisi personarum conditio id inutile faciat, exploret an sint sufficienter instructi in doctrina Christiana, speciatim circa unitatem ct indissolubilitatcm matrimonii et obligationes status matrimonialis. Si ignaros inveniat, eos rudimenta sal­ tem edoceat; si illi discere recusent, non ideo a matrimonio excludendi sunt (CIC 22 iun. 1918: AAS 10,435). 9. Examen huc tendere debet, ut ruinam matrimonii ca­ nonici praecaveat. Avertat nupturientes a conditionibus apponendis, et forte appositas revocari curet. Quoad condilion.es licitas de futuro, praesenti aut praeterito, Ordinarium consulat eiusque stet mandatis. 10. Quoad nullitatem ex defectu formae, casus frequentiores eveniunt cx defectu testium aut legitimae delegationis sacerdotis. Sciant ergo sacerdotes, antequam matrimonio as­ sistant, praescripta c. 1094-1103, circa validam et licitam as­ sistendam, ct responsa CIC 14 iul. 1922, 20 maii 1923, 28 dec. 1927: AAS 14,527; 16,114; 20,61. 11. Ordinariis commendaturi u) Ubi concordato statua­ tur, curent ut parochi in officinam civilem mittant testimo­ nium contracti matrimonii, ut hoc in regesto civili inscri­ batur. b) Si unus vel ambo nupturientes pertinent ad paroe­ ciam distinctam ab ea in qua contrahunt, praeter inscriptio­ nem in libro matrimoniorum et ad marginem libri baptisatorum, si quis ibi fuit baptizatus, parochus matrimonii parocho vel parochis baptismi notified quamprimum matrimonium ce­ lebratum. Hi notas receptas in libris baptizatorum describent i’c.470 § 2; 1103 § 2), et scripto manifestabunt parocho ma­ trimonii adnotationem factam fuisse. Oui non acquiescet, do­ nec notitiam hanc receperit : cuius testimonium documentis celebrati matrimonii alligabit. c) Satagant ut sententia nullitalis matrimonii, firma, aut dispensatio rati cum vetito novorum nuptiarum, si sit, quam­ primum communicetur rectori paroeciae ubi matrimonium in­ scriptum fuit, ut adnotetur in libro matrimoniorum ct bap­ tismorum, si unus, vel ambo, fuerit ibi baptizatus; et paro­ cho vel parochis baptismorum, si alibi. Parochus autem du re sic peracta Ordinarium quamprimum certiorem faciet. d) Advigilent ut baptismus receptus extra paroeciam ori- 616 DE MATRIMONIO gitiis inscribatur, non solum in paroecia vel ecclesia ius cumulativum fonlis baptismalis habente (c.774), ubi quis bapt:· zatus fuit, sed etiam in paroecia originis. Ad hoc parochus vel rector ecclesiae baptismi testimonium scriptum mittet pa­ rocho originis, cum omnibus notitiis requisitis ad eius legiti­ mam administrationem (c.777). e) Praescribant parochis accuratissimam librorum nutri· moniorum ct baptismorum confectionem et scriptionem: in primo describentur statim matrimonia celebrata in paroech: in altero notae c.470 § 2, praescriptae ; et contra négligentes etiam poenis procedent (c.2383)... Moduli in Curiis dioecesanis plerumque acquiruntur ad proces­ sum praevium (expediente). I nsorum. De eo aliqua addimus 779. Examen Tempus. Oportet ut fiat quando nupturientes parocho ma­ nifestant propositum contrahendi, ante proclamationcs. Modus. Fiat interrogando sponsos: a) vel coniundin:, quaedam enim facilius comperiuntur eos confrontando (ce­ reo). Z>) Vel seorsim, idque magis expediet plerumque; nam quae ruborem incutiunt, non bene manifestantur coram alio c) Caute, pro conditione personarum. Prudentia obser­ vanda est circa classem interrogationum, ita ut omittantur quae inutiles censeantur; et circa modum interrogandi, ut contrahentes iure offendi non possint. Itaque quaedam impedimenta expediet ut proponantur non fer modum interrogationis, quasi de eis esset suspicio; sed per rnodvw instructionis, addendo haec esse de quibus nupturientes instrui so­ lent; ut, si quod habeant, sincere et confidenter aperiant. Ubi di occultis agitur, secretum promitti oportet, et iuvamen ad dispensa­ tionem obtinendam. A) Impedimenta impedientia. l.° Cotum (c.1058 Interrogatio de hoc raro occurret; solum quando suspicio sit, v. gr., in personis piissimis ct vitae immaculatae; aut si agatur dc persona bene instructa, quae in morbo aut simili casu propensionem ad vota facienda ostendebat. ° 2. Mixta religio (c.1060). In Hispania interrogatio haet. plerumque omittenda est, quia sectae acatholicae non sunt ct si exsistat impedimentum, publicum erit et aliunde notum Occurrere potest in emigrantibus, qui alibi sectae acatholicae adhaeserunt et dein Ecclesiae catholicae se non reconcilianim Quamvis impedimentum canonicum non constituat, quandoque oportebit unam partem interrogare num altera a fide defecerit, etS' sectae acatholicae nomen non dederit; num adseripta sit societal EXAMEN SPONSORUM N.778-779 617 ,il> Ecclesia damnatae, ut spiritisticac, thcosophicac, ct praesertim massonicac. Qui in casu parochus nuptias dissuadebit ; ct si res sit notoria, matrimonio non assistet, inconsulto Ordinario (c.1065). It) Impedimenta dirimentia. l.° Aetas (c.1067). Ex do­ cumento baptismi constabit, quare de ea non est interrogandum. 2. ° Impotentia (c.1068). Interrogari potest an defectum corporalem habeat quo impossibilis fiat usus matrimonii ad guneratioriem necessarius (c.1068). Si pars dubium manifes­ tet, remittatur ad medicum prudentem et probum. 3. ° Ligamen (c.l069). Dc hoc interrogandum, quando partes parum notae et vitae haud commendabilis aliunde ve­ nerunt. Si de viduis agitur, quorum viduitatis argumentum certum parochus non habeat, quaeret an eis certo constet de coniugis morte et quibus argumentis. Impedimentum, si exsistat, per se cx documento baptismi apparere debet (c.470 § 2). 4. ° Disparitas cultus (c.1070). Ex testimonio baptismi apparebit. Interrogentur, si opus sit, ubi et quando baptizati luerint, ut illud testimonium exquiratur. 5. ° Ordo sacer (c.1072). Rarissime occurret. Suspicio esse posset, si quis e longinquo venerit, ignotus, absque do­ cumentis, studiis ecclesiasticis peractis. Tunc maxima caute­ la a longe interrogandus foret, ut ad rem propius devenia­ tur. Ex testimonio baptismi constare debet. 6. " l otum solem ne (c.1073). Idem dicendum atque de ordine. 7. ” Raptus (c.1074). Plerumque omitti debet haec inter­ rogatio, cum sit impedimentum rarum, et quod facilius dete­ getur quando libertas consensus investigatur. 8. ° Crimen (c.l075). Caute inquirendum, cum sit natu­ ra occultum ct probrosum. Interrogatio omittetur, nisi sit de co positiva suspicio. Erit suspicio impedimenti in prima figura, v. gr., si concubinarii, quorum una saltem pars est coniugata, post viduitatem contra­ here volunt inter se. Aut si recens viduus vult contrahere cum fa­ mula aut alia, cum qua in ultima uxoris infirmitate suspectam fa­ miliaritatem habuit; aut quando canonice coniugatus a tribunali ci­ vili divortium vinculare obtinuit, ct postea, mortua legitima uxore, vult coram Ecclesia unionem civilem cum illa muliere legitimate. Cautius interrogandum est de secunda et tertia figura, quia rariores ct magis horrendae. Suspicio esse potest, v. gr.. si duo inter se suspectam familiaritatem habuerunt, et subito mors violenta coniugis unius partis evenit, cuius auctor ig­ noratur. 618 DE MATRIMONIO Explorator partibus secretum promittat, et dicat: si forte dispensatio necessaria sit, secreto et fictis nominibus petetur Nullum impedimentum criminis exsistere potest inter par­ tes caclibes ; solum quando ambae vel una vidua sit. 9.° Consanguinitas (c.l076.96). Ex legitimis natalibus natura sua publica est, ct facile patebit ex arbore genealogica, quae supra memorata Instructione exigitur. Ex illegitimis oc­ culta esse solet, quando neque ex inscriptione baptismi neque ex regesto civili nomina parentum constant. Hinc caute in­ terrogentur, si inter eos aut eorum progenitores illegitimi nati sunt. Si contraherentcs nullum habent parentem, avum aut pro­ avum communem, consanguinitas inter eos non est. In eodem pari potest impedimentum multiplicari. 10. Affinitas (c.l077.97). Tn eodem pari impedimentum multiplicari potest. Nequit exsistere inter duo caclibes; sed solum inter partes quarum utraque aut una sit vidua. Quando affinitas procedit ex consanguinitate legitima cum de­ functo coniugc alterius partis, impedimentum solet esse publicum, et ex arbore apparet. Si ex illegitima, est de se occulta, ct cauk interrogandum, ut dc consanguinitate dictum est. 11. Publica honestas (c.1078). Est natura publicum, ideo in interrogatione non est insistendum. 12. Cognatio legalis (c.1080). Est natura publicum, val de rarum. C) Defectus consensus. Hoc est caput praecipuum nullitatis, ideoque diligentius inquirendum. ° l. Ignorantia circa naturam matrimonii (c.1082). Nullus erit consensus et proinde matrimonium, si una pars vel am­ bae ignorent matrimonium esse contractum scu societatem permanentem inter virum ct mulierem, ad filios procreandos; aut putent esse meram unionem amicitiae, aut contractum servitii, aut aliud huiusmodi. Ignorantia hacc difficile occurret inter nupturientes, nisi forte in femina valde rudi aut innoccntissima. Si deprehendatur, pruden­ ter a parocho dissipetur, vel potius femina ad matrem aut honestam matronam remittatur, quae etiam dc usu matrimonii eam edoceat. 2. ° Error circa personam (c.1083 § 1). Rarissimus est, idcirco non explorandus plerumque. 3. " Error circa qualitatem personae (§ ). Cum solus er­ ror in personam redundans aut circa conditionem servilem alterius partis matrimonium irritet, isque rarissime eveniat, rarissime inquiratur. EXAMEN SPONSORUM, ETC. N.779-780 619 4. ° Consensus fidus (c.l086). Nullus erit, si pars licet externe consensum matrimonialem manifestet, interna volun­ tate positive excludat intentionem : a) contrahendi ; b) aut dandi alteri ius ad actum coniugalem ; c) aut dandi ius per­ petuum aut exclusivum. Fictio haec exsistere potest in matrimonio mere utilitatis ct vo­ luptatis, aut in cis ad quae pars aliqua non libenter procedit. 5. ° Vis et metus (c.l087). Caput omnium frequentissimum nullitatis. Interrogetur, praecipue femina, utrum plena libertate nubat, sciens et sponte volens; an e contra mota minis et saevitiis a sponso aut ab alia persona. An ad matri­ monium vadat, ut se liberet ab importunis precibus parentum aut aliorum a quibus pendet vel quibus specialem reveren­ tiam debet, ct quorum indignationem timet nisi precibus cedat. 6. ° Conditio contra substantiam matrimonii (c.1092; 1086 § 2). Num contrahere intendant cum conditione vel pac­ to: a) Matrimonio onanisticc utendi, i. e. eo modo quo prolem habere non possint —aut tantummodo certum filiorum nume­ rum, v. gr., unum aut duos —aut abortum procurandi —hut enecandi natos, b) Dissolvendi vinculum post certum tem­ pus, v. gr., post 10 annos, aut sub quadam conditione, v. gr., si felicem exitum non sortiatur, c) Ut partes vel una libere possit adulterare. Duae priores conditiones, contra bonum prolis et indissolubilitatem, frequentiores sunt in personis exquisitae malitiae. Hinc, quam­ vis communiter interrogatio opportuna non sit, non omittenda est inquisitio, quando ob indolem contrahentium suspicio fundata talis conditionis appositae esse possit. Si sub aliqua cx his conditionibus contrahere intendant, moneantur dc nullitatc matrimonii ct dc pec­ cati gravitate. 780. Modus agendi, si detegatur impedimentum, a) Si hoc sit in dis pensabile, parochus moneat statim spon­ gos, et prout adiuncta id suadeant, etiam eorum parentes, ut a matrimonio desistant, b) Si dispcnsdbile, moneantur etiam, ut, si res ferat, petatur dispensatio. c) Si parochus impedimentum noverit cx confessione sacramcntali unius partis, poenitentem moneat ut, aut a nup­ tiis desistat, aut dispensationem petat : si haec monitionem contemnat, non absolvatur; si tamen matrimonium praeferat, ne denegetur ei assistentia, ut non fiat usus notitiae sacramcntalis cum gravamine poenitentis (c.890). d) Si parochus monitionem omisit, non tenetur extra confessionem petere a poenitente licentiam, ut cum extra con- 620 DK MATRIMONIO fessionem moneat, quando id sine scandalo aut gravi incom­ modo fieri nequeat. In praxi incommodum fere semper erit, odiosum enim est poenitenti ut ei memoria peccati accusati refricetur. Unde fere numquam tenebitur parochus talem li­ centiam petere. 781. Doctrina christiana. Examinentur contrahentes an in doctrina christiana sint sufficienter instructi, nisi ob personarum qualitatem haec interrogatio inutilis appareat (c.1020 § 2). Utrum sciant rudimenta fidei et obligationes status ma­ trimonialis: scilicet: l.°, matrimonium esse a Christo eleva­ tum ad sacramentum, ideoque in statu gratiae suscipiendum; °, praecipua fidei mysteria, Credo, Pater noster, Ave Ma­ 2. ria, actus fidei, spei ct caritatis et contritionis, sacramenta, praecepta decalogi et Ecclesiae (Cappkllo, 152). Rudimenta sciri debent etiam iure divino; quo modo enim ca filios edocebunt, si ipsi ignorant? Tamen ipse BENEDICTUS XIV, Di Synodo, 1.8 c.14 n6 ait: hebetes memoriae sufficit ut sciant myste­ ria necessaria, reliqua eraso modo, etsi ea repetere non possint: pa­ rochus autem curabit ut frequenter audiant quae semel erase didi­ cerunt, ne a mente elabantur. Commissio Interpretum interrogata: Si sponsa vel sen­ sus inveniantur ignari doctrinae christianae, critne locus cos respuendi a matrimonio vel differendi matrimonium usque ad instructionem?, respondit: Parochus servet praescriptum c.1020 § 2 (i. e. exploret contrahentes), et dum processum matrimonio praevium peragit, sponsos ignorantes sedulo edo­ ceat prima saltem doctrinae christianae elementa: quod si hi renuant ea discere, non est locus eos respuendi a matrimo­ nio ad normam canonis 1066, i. e. tanquam publicos pecca­ tores3. Haec mitior disciplina periculum concubinatus vel matrimonii civilis arcet. 782. Testimonium baptismi (c.1021 § 1). Exigat pa­ rochus, nisi partes in suo territorio baptizatae fuerint. Nam tunc ipse librum videre potest. Etiamsi sint acatholici. Testimonium : a) Cum notis marginalibus (c.470 § 2) de confirmatione, subdiaconatu, professione solemni, matrimo­ nio, si sint, l·} Recens in ordine ad matrimonium, cum men­ tione dc nullitate praeteriti matrimonii, si declarata fuit (C.1988), aut de dissoluto matrimonio rato. In quibusdam dioecesibus praescribitur ne sit anterius tribus mensibus; in * Bined. XIV, Const Efn mintmr 7 fcb. 1742, 1 1 ; De Synod 1.8 c.14. PROCLAMATIONES N.780-783 621 Instr. C. Sacram. 14 iun. 1941, n.4,C) praecipitur ne sit an­ tiquius semestri ante matrimonii celebrationem. Sufficit ex­ tractum libri paroecialis. c) Etiam vidui tenentur novum tes­ timonium exhibere. Confirmatio. Confirmentur ante matrimonium, si possit sine gravi incommodo (§ 2). Si renuant, non sunt arcendi. Urget solos catholicos. Antea non exigebatur. Merito exigi­ tur, decet enim ut sint in fide confirmati qui prolem ad cul­ tum Dei suscipiunt et educant, qui finis primarius matri­ monii est. Quidam veram obligationem negant (Ch'Elodi, 21). Testimonium confirmationis in c.1021 non exigitur, ce­ terum haec in inscriptione baptismali constabit. Memoratur in citata Instructione, sed quia ipsa confirmatio c.1021 § 2, attenuantibus verbis requiritur, a fortiori id de illius testi­ monio dicendum est. Alia testimonia pro diversis adiunctis exigere debet pa­ rochus: a) testimonium obitus prioris coniugis; ά) documen­ tum authenticum solutionis matrimonii rati a S. Sede con­ cessae vel per solem nem professionem religiosam; c) vel de­ clarationis nullitatis praecedentis matrimonii; d) documentum solutae aut nullae professionis religiosae; e) aut reductionis clerici in sacris ad statum laicalem. Nisi haec iam ex testi­ monio baptismi constent. .4 RTICULUS II Proci, am ationes 783. Proclamationes seu banna sunt publicatio vel edic­ tum quo toti populo futurum matrimonium notum fit, ut si quis aliquod impedimentum canonicum norit, manifestet. Obligatio. Publice a parocho denuntietur inter quosnam matrimonium sit contrahendum (c.lG22). Proclamationes urgent sub gravi. Sic Doctorcs commu­ nissime. Omittere omnes sine dispensatione extra casum ne­ cessitatis est certo culpa gravis; omittere duas etiam proba­ bilius ; omittere unam, probabiliter levis (Sanchez, 1.3 d.5-7). Omittere duas, si moraliter constet nullum impedimentum esse, probabiliter leve peccatum est (D’Annibale, 453). Lex de proclamationibus obligat, etsi parochus aliunde certo sciat nullum exsistere impedimentum. Nam fundatur in praesumptione periculi generalis, ad illud praecavendum; quae urget, etsi in casu peculiari periculum non adsit (c.21). Numquam tamen requisitae fuerunt ad matrimonii valorem, neque potest Episcopus eas ita requirere \ Non suppplentur per publicationes civiles factas pro matrimonio civili2; nam leges civiles plura impedimenta canonica non agnoscunt. Exceptiones. Obligatio bannorum non est: l.° Urgente necessitate contrahendi, cum tempus non est exspectandi banna nec dispensationem petendi. V. gr., si scandalum aut in­ famia timeatur ex dilatione matrimonii. 2° Ob praerogati­ vam regiae dignitatis; quam qui habent censentur notissimi, et impedimenta eorum nota. Ita ex consuetudine universali. ° In matrimoniis inter catholicos et acatholicos prohiben­ 3. tur, nisi Ordinarius pro sua prudentia eas permittat post dispensationem pontificiam impedimenti; et tunc mentio non fiat religionis partis acatholicae (c.l026). Ob scandalum et sa­ lutarem horrorem in haec matrimonia. 4.° In matrimonio con­ scientiae, in quo omitti debent (c.l 104). 784. A quo fiunt. Λ parocho proprio. Est functio parocho reservata (c.462,4.b ; 1023 § 1). Hic potest eas face­ re per alium. 1. ° A parocho domicili aut quasi domicilii contrahentium, aut actualis commorationis, si de vago àgatur (c.94). Ex c.1097 § 1 n.2.3 distingui possunt duae vagorum classes: σ) qui per aliquod temnus in paroecia assident, licet non suf­ ficiens ad quasidomicilium : &) qui nullibi assident, sed sem­ per sunt in transitu. C.l023, quando iubet proclamationes fieri a porocho proprio, videtur ad vagos primae classis se referre; nam aliis difficilis est applicatio legis ut proclamen­ tur in loco ubi actu sunt; quae lex requirit ut minimum octo dies. Ceterum vagi transeuntes in quavis paroecia contra­ here possunt, ideoque quivis parochus potest cos proclamare, si possibile sit. 2. " Si contrahentes pertinent ad diversas paroecias, aut habent plura domicilia vel quasi domicilia, ab omnibus paro­ chis propriis debent proclamari. 3. ° Etiam in aliena paroecia per exceptionem. Scilicet, si pars post pubertatem (14 a. vir, 12 a. femina) per sex men­ ses in alio loco commorata sit, parochus rem exponat Ordi­ nario; qui, pro sua prudentia, aut proclamationes inibi fa­ ciendas exiget, aut alias probationes vel contecturas super sta* 3 Lttco. Rcsfionra Mor, 1.1 dtib.45. CC 12 ian. 1881: Coli. CPF 1,545. PROCLAMATIONS. N.783-785 623 lus libertate colligendas praescribet (§ 2). Imo si suspicio sit de impedimento, parochus etiam pro breviore commora­ tione consulat Ordinarium, qui matrimonium ne permittat, nisi prius suspicio ad normam § 2 removeatur (§ 3). Verba alio in loco § 2 significare videntur alia in paroecia, ut ex contextu apparet. Nam § 1 ait proclamationes esse fa­ ciendas a porocho proprio, i. e. in paroecia propria; et in con­ trapositione addit § 2: si pars alio loco, i. e. sub alio parocho seu in alia paroecia. Gi-nicot, 519, ct intclligit pro alia urbe aut oppido. 1 Recursus ad Ordinarium dc quo in § 2, solum praescri­ bitur, si pars in alia paroecia post pubertatem per sex men­ ses vixerit tnoraliler continuos. Id eruitur ex c.993 n.4, et 544 § 2, qui similem praescriptionem continent de testimo­ nialibus drdinandorum et novitiorum. Sanchez 1.3 d.6 n.6, potius mentem quam litteram Tridentini at­ tendens, ait proclamationem non esse faciendam in paroecia recen­ ter acquisita. Alicubi ex consuetudine fiunt in recenter relicta ct non in recenter acquisita. Sic Romae, si contrahentes nondum in novo domicilio per duos menses vivunt. Alibi, si habent plures pa­ roecias proprias et proclamationes inutiles putantur, quia de absen­ tia impedimenti constat, fiunt in una tantum. Tales consuetudines rationabiles sunt, et si centenariae aut immemorabiles, tolerari pos­ sunt, si Episcopus non censeat exstirpandas (c.5). 785. Numerus. Ter fieri debent (c.1024). Repetendae sunt, nisi aliter Ordinario videatur, si intra sex menses ab ultima matrimonium non celebratur (c.1030 § 2); nam in­ terca potuit impedimentum contrahi. Tempus. Dies dominici aut festi de praecepto tres. Dc praecepto universali aut particulari, non suppresso. Ita aucto­ res ex littera c.1024. Sed cx fine legis, ut notitia matrimonii diffundatur, possentne proclamationes fieri in festis suppressis, si cum magno populi concursu celebrentur? Responsa S. Sedis pro et con­ tra data fuerunt. CC 1823: negative, nisi de licentia Episco­ pi. 7 apr. 1682: fieri posse. Plures, id probabile putant (Gi·:NicoT, 517). Et nos. Nam fini legis satisfit. Dies tres sint continui, i. e. non intercedat dies de prae­ cepto quo proclamatio non fiat. Ita ex littera; sed menti ma­ gis conforme est quod, si duo aut 1res sint dies de praecepto non interrupti, uno cx illis non fiat proclamatio ct differatur ad alium ; ut sit tempus revelandi impedimenta. In hunc finem c.1030 § 1, exigit inter ultimam proclamationem et matrimo­ nium tres saltem dies. 624 DE MATRIMONIO Hora, inter missarum solemnia, i e. in missa paroeciali seu conventual i ; vel inter alia divina officia, etiam vesper­ tina, ad quae populus frequens accedat. Hic mens Codicis ostenditur. Locus, a) Territorium paroeciae; cuius? diximus ubi de parocho qui proclamationes facere possit. &) Aedificium. C.1024 ait in ecclesia. Ordinarie in paroeciali, sed iam anti­ qui monebant non esse inquietandum parochum qui eas fa­ ceret in alia ecclesia intra territorium suum. Nam Tridentinum ait in ecclesia, non praecise paroeciali. Quinimo, ait Gasparri, si in alia aut in oratorio aliquo populus frequentior sit, hoc praeferendum; nam fini melius satisfit. Id dc edicto statuit c.1025. Idem dic, si missa aut contio habere­ tur in campo. Paroeciali acquiparatur filialis cum territorio separato, ita ut in­ colae unius vix ab alterius incolis noscantur, ut in quadam causa Colonicnsi C. Cone, declaravit. Forma. Quam determinant Ritualia aut statuta dioccesana aut usus (Rit. Rom. [1952] t.8 c.l u.8). Ordinarius potest pro suo territorio proclamationibus substituere edictum ad valvas ecclesiae paroecialis vel alius affixum, per octo dies, inter quos duo saltem sint de prae­ cepto (c.l025). Substitutio haec nostris temporibus congruit maxime in magnis paroeciis, ubi multi missam non audiunt vel alibi audiunt. Praeterea magnus numerus proclamationum fastidium gigneret. 786. Dispensationes. Ordinarius potest dispensare, ut omittantur, non solum in dioecesi propria, sed etiam in alie­ na. Si plures sunt Ordinarii proprii, ille ius habet dispen­ sandi, in cuius dioecesi matrimonium celebretur; quod si ma­ trimonium extra proprias incatur dioeceses, quilibet Ordina­ rius proprius dispensare potest (c.l028). Causae ad totalem dispensationem graviores requiruntur, v. gr., urgens necessitas abeundi, periculum ne matrimonium malitiose im­ pediatur, notabile bonum spirituale vel temporale quod cx omissione sequatur, aut malum vitandum, ut molestiae quae viduis provectae aetatis alicubi incutiuntur. Ad partialem leviores sufficiunt, v. gr., periculum incontinentiae, rubor contrahentium disparis aetatis, con­ ditionis. ., nobilitas Ordinarius causam aestimabit; ct in dubio de sufficientia causae licite petitur ct dari potest dispensatio (c.84 § 2) Ut indicetur num causa sit sufficiens, considerari debet causa in se, an maior vel minor sit; et certitudo aut proba­ bilitas maior minorve de absentia impedimenti. PROCI.AMATIONES. N.785-787 62ô 787. Revelatio impedimentorum (c.1027). 1. l·icic­ les tenentur impedimenta, si quae sciant, revelare. Est obli­ gatio: a) iuris naturalis, ex caritate, quae obligat nos ut dam­ na proximo vitemus, quale est matrimonium nullum vel illi­ citum; ex religione, quae irreverentias in sacramenta vitare iubet; b) iuris ecclesiastici ex c.1027; in hunc finem proclamationes et investigationes praecipiuntur. Etiamsi proclamationes omissae fuerint. Nam rationes eaedem suht, nec canon distinguit. Revelentur impedimenta certa aut saltem probabilia. 2. Ante matrimonium, ut vitetur nullum aut illicitum. Si omissa fuit revelatio ante, fiat post; ut matrimonium convalidetur, aut nullum declaretur aut aliter provideatur. Nisi impedimentum sit occultum ct merito supponi possit dispen­ satio fuisse obtenta. 3. Parocho vel Ordinario loci. Posset tamen fidelis cer­ tior impedimenti fiducialiter contrahentes monere ut, aut a matrimonio desistant, aut dispensationem petant. Si annuant, non opus est ut denuntietur. Obligatio gravis est. Causae excusantes a revelatione, a) Secretum sacramentale (c.889) vel officii seu professionale. Si sub tali secreto noscitur impedimentum non debet revelari, v. gr., impotentia a medico. Nam bonum publicum exigit ut cives fiducialiter ad officiales recurrant, quae fiducia deficeret, si illi nota cx secreto officii aperirent. Posset revelari, si ex silentio gra­ vius damnum oriretur. Secretum commissum quidam intclligunt secretum officii; alii secretum consilii seu communicatum alteri ad consilium petendum; alii manifestatum sub expressa conditione silentii. Si intelligatur secretum officii, excusat a revelatione. Si se­ cretum consilii, ct persona cui communicatur est publica ct ratione muneris consulitur, est verum secretum officii, ct ex­ cusat. Si est persona privata, vel publica sed tamquam pri­ vata interrogatur, secretum non excusat a revelatione, quia bonum commune non exigit illius observantiam, et solius pe­ tentis consilium interest secretum servari. Si intelligatur com­ missum secretum manifestatum sub conditione aut pacto si­ gilli, obligat impedimenti revelatio, quia bonum commune pri­ vato praevalet; ct quia pactum secreti hanc clausulam impli­ cat: si potero sine gravi incommodo; si bonum publicum aliud non postulet. . Secretum mere promissum est illud quod sine praevia con- 625 DE MATRIMONIO ditione vel pacto ille cui manifestatur postea servare promit­ tit. Hoc a revelatione impedimenti non excusat, etsi iuramento firmatum; quia non obligat in damnum proximi et ir­ reverentiam sacramenti, quale oriretur ex matrimonio invalidn ve| illicito (GENICOT, 523). b) Grave damnum proprium aut propinquorum, aut pro­ babiliter tertiae personae, ex caritate (Cappello, 173). In quo gradatio facienda est, prout agatur de impedimentis di­ rimentibus aut impedientibus; iuris divini aut humani; dispensatilibus aut secus; iuxta gravitatem impedimenti debet esse motivi gra­ vitas. Non excusat gcnerah»i damnum quod cx denuntiatione obve­ niat sponsis aut tertio, v. gr., infamia coram parocho, si impedi­ mentum infamans denuntietur. Secus lex inanis foret, saltem quoad haec impedimenta. e) Inutilitas revelationis, ut si fidelis sciens impedimen­ tum admonendo sponsos obtinet ut, vel a nuptiis desistant, vel dispensationem obtineant. Vel certo aut prudenter existi­ met revelationem obfuturam bonae fidei contrahentium sine fructu. Vel scit impedimentum esse occultum ct fuisse dis­ pensationem concessam pro foro conscientiae. Si quis a denuntiatione excusetur, debet ex caritate, qua­ tenus possit et fructus speretur, contrahentes monere ut a matrimonio desistant, aut dispensationem petant. 788. Tempus inter proclamationes et matrimonium. Tres saltem dies ab ultima (c.1030 § 1). Computandi iuxta c.34 § 3 n.3. Scilicet, quia terminus a quo designatur (ultima proclamatio), et hic non coincidit cum initio diei, dies ulti­ mae proclamations non computatur, et triduum incipit com­ putari initio diei sequentis. 1 line, si ultima proclamatio facta fuit Dominica, matrimonium in rigore iuris nequit celebrari ante diem lovis. In rigore iuris, dixi: nam ipse c.1030'§ 1, permittit ut cx rationabili causa anticipetur; levis sufficit; levissima, quaevis convenientia, ut tertio dic celebretur. Cau­ sae aestimatio parocho relinquitur. Peractis investigationibus, parochus matrimonio nc assis­ tat antequam omnia documenta necessaria receperit (c.1030 § i). Iteratio proclamationton. Hae repeti debent, si intra sex menses matrimonium contractum non fuerit, nisi aliud loci Ordinario videatur (c.1030 § 2). 789. Testimonium de investigationibus et publicatio­ nibus alibi peractis. Si alius quoque parochus investiga­ tionem aut publicationem fecerit, de harum exitu statim per PROCLAMATION!». Ν.787-790 627 authenticum documentum certiorem reddat parochum qui ma­ trimonio assistere debet (c.l 029). Ut exitus notificetur, canon non exigit triduum ab ulti­ ma proclamatione. Menti canonis, qui verbo statim utitur, sa­ tisfit, si parochus 24 horas exspectet, ut alteri exitum com­ municet (Chelodi, 29). Si testimonium proclamationum vel licentia Curiae ad assisten­ dum matrimonio, vel alia huiusmodi non perveniant tempestive ad parochum matrimonii, et hoc sine notabili incommodo retardari ne­ queat; parochus, si fieri possit, Ordinarium adeat; secus cx cpikcia matrimonio assistere potest, testimonio vel licentia ceterisve diutius non exspectatis, dummodo de statu libero contrahentium moraliter certo sibi constet (Cappello, 180 ct alii). Talc critérium legislatoris apparet ex c.1032, qui exigit licentiam Ordinarii ad assistendum matrimoniis vagorum, sed animavertit: ex­ cepto casu necessitatis; qualis intclligitur ille in quo gravis causa exsistit ad assistendum sine alia mora; et cx c.1045, qui concedit pa­ rocho facultatem amplissimam dispensandi ab impedimentis, quando omnia sunt parata ad nuptias et tunc impedimentum detegitur, et matrimonium differri nequit sine periculo probabili gravis damni, ncc potest adiri S. Sedes neque Ordinarius loci. Iam vero cui licet quod est plus, licet utique quod est minus (Rcg. Tur. 53 in Sexto; De Smet, 1,129). 790. Exitus processus de statu libero. Potest esse ut comperiatur impedimentum : a) dubium : b) certum ; c) nullum. a} In dubio de impedimento: 1."» Parochus rem accura­ tius investiget, interrogando sub iuramento duos saltem tes­ tes fide dignos, dummodo ne agatur de impedimento cx cuius notitia infamia partibus oriatur; et, si necesse fuerit, ipsas quoque partes. 2.01 Publicationes incipiat vel perficiat ; me­ dium enim aptum est dubium dissipandi. 3.° Matrimonio ne assistat, inconsulto Ordinario, si dubium superesse pruden­ ter indicaverit (c.1031 § 1). Ordinarius alias indagationes for­ te praescribet, aut in dubio facti dispensabit ab impedimento iuris ecclesiastici, in quo S. Sedes solet dispensare (c.l 5). b) Si detegatur impedimentum certum occultum, publi­ cationes incipiat vel absolvat ; secus suspiciones et murmura contra famam contrahentium gignere posset. Et rem referat reticens nomina ad loci Ordinarium aut S. Poenitcntiariam. Nomina reticenda sunt, si dispensatio pro foro sacramentali sit concedenda; nam si sit pro interno extrasacramentali, adnotanda est in archivo secreto Curiae (c.l0-17). Si sit certum ct publicum, ct comperiatur ante inceptas proclamationes, ne ulterius procedat, donec impedimentum 628 DK MATRI MON TO removeatur, etsi dispensationem pro foro conscientiae tantum obtentam esse norit. Nam cum publice constet de impedimento, etiam de dispen­ satione publice constare debet, ne matrimonium impugnari possit tamquam nullum. Si dispensatio fuit data pro foro in­ terno extrasacramentali et inscripta in archivo secreto Curiae, nova dispensatio pro foro externo non est necessaria, sed illa publicanda est, quando impedimentum publicum evadat (c.l 047). Si sit certum et publicum, et detegatur post primam aut secundam proclamationem, publicationes perficiat, interea rem ad Ordinarium deferat (c.1031 § 2). Nam si matrimonium sine gravi incommodo differri non possit, nec tempus suppetat recurrendi ad S. Sedem, Ordi­ narius vi c.81 impedimentum dispensare posset. c) Si nullum detegatur impedimentum, nec dubium nec certum, parochus, expictis publicationibus, partes ad matri­ monium admittat (§ 3). 791. Impedimentum parocho vel Ordinario notum. 1° Si sciatur ex confessione sacramentali, nequeunt illi matrimonium impedire (c.890). Si ex confessione sponsi ignorantis, et timeant admonitio­ nem non esse profuturam, cum in bona fide relinquant, nec matri­ monium impediant. 2.® Si ex secreto officii, seu ratione sui minis­ terii, idem putamus; quia tale secretum strictius urget quam obli­ gatio revelandi impedimenta. 3." Si ex alio fente, iuxta communio­ rem sententiam, tenentur matrimonium impedire, quamvis impedi­ mentum sit occultum, donec dispensatio obtineatur (SXnchez, 1.2 d.38 n.6; 1.3 d.15 n.ll). Obligatio manifestandi proprios defectus. 1.® Pars non tenetur manifestare comparti defectus occultos qui nuptias reddunt minus appetibiles, sed non sunt nocivi, praesertim si sint infamantes, v. gr., propriam fornicationem; dummodo contrarium verbo factovc non simulet; et interrogatus dissimulare potest, aut respondere cum re­ strictione late mentali, ct contrahere. Sic usus receptus; ct quia nemo tenetur se infamare, si non laedat ius alterius. Sed si defectus potest postea innotescere, ut fornicatio sponsae, quandoque suadendum est defectum aperire aut renuntiare matri­ monio, ne postea compars conqueratur dc deceptione, ct iurgia oriantur. 2 I11 2“ Non licet dissimulare defectus nocivos, v. gr. syphilim, ste­ rilitatem, gravem infamiam. Obligatio est sincere respondendi aut renuntiandi matrimonio, « alterutra pars instantissime interrogat dc defectu etiam non nocivo, ita ut absentiam defectus exhibeat quasi conditionem sine qua non consensus matrimonialis. Palestra del Clero (1953) p 395-97. | LONGE commorati, vagi, emigrantes, n 790-792 Λ R TICULUS 629 III Processus speciales Summarium: 1. In mortis periculo. —2. Dc iis qui longissime morati sunt — J. De vagis.—4. De emigrantibus.—5. Dc viduis.—<>. Dc militibus. In periculo mortis, v\.777. 792. De iis qui in longissimis regionibus sunt morati. Interrogata Commissio Interpretum: Si pars post adeptam pubertatem plus quam per sex menses commorata fuerit in longissimis et dissitis oris, a quibus, ut habeatur regularis attestatio libertatis status, longius tempus requiritur, cum ta­ men urgeat celebratio matrimonii; sufficitne in casu jura­ mentum partis cum testimonio duorum, vel si non possint ha­ beri duo, saltem unius, qui secum commorati fuerint in illis regionibus? Respondit: Rem remitti prudenti iudicio Ordinarii, qui alias probationes, non excluso juramento supplctorio, prae­ scribere potest ad normam c.1023 § 2 (2-3 iun. 1918: AAS 10,345). De vatiis. Parochus matrimonio vagorum de quibus in c.91 ne assistat, excepto casu necessitatis, nisi re ad Ordi­ narium delata vel ad sacerdotem ab eo delegatum, licentiam obtineat (c.1032). Etsi unus tantum sit vagus. l’o.çi. Qui nullibi domicilium vel quasi domicilium paroeciale habent (c.91). Vagi sunt quoque si solum habent menstruam commora­ tionem in paroecia. Nam canon 1032 provocat ad c.91, ex quo vagi sunt qui nullibi habent domicilium vel quasi domi­ cilium ; quod non obtinetur per menstruam commorationem (C.92). Aliqui contrarium tenent. Momentanee vagi, seu qui stabilem habitationem habere solent, sed nunc per breve tempus absque domicilio aut quasi domicilio sunt, non videntur huic legi subiici. Ita auctores e.r spiritu legis; nam pro his facilis est informatio. Ergo con­ tra, qui hucusque vagi fuerunt et a brevi tempore (paucis diebus) domicilium vel quasi domicilium obtinuerunt, c.r spi­ ritu legis subjiciendi viderentur, 'l'amen non sunt subjiciendi. Necessitas quae a licentia Ordinarii petenda excusat est, v. gr., periculum mortis aut concubinatus, aut aliud grave 630 HE MATRIMONIO motivum procedendi ad matrimonium sine ulteriori dilatione (De Smet. 1,129). De emigrantibus. Instructio C. Sacrani 4 iul. 192! AAS 13,348. 1. Ordinarii in memoriam parochorum revocent non li­ cere, ne sub pretextu quidem vitandi concubinatus aut matri­ monia civilia, illorum matrimoniis assistere, nisi legitime constito de statu libero, servatis de iure servandis (c.1020; 1097 § 1 n.l), et exigant testimonium baptismi, iuxta c.1021. 2. Vi c.l 103 § 2, parochus assistens transmittere festi­ net ad parochum baptismi testimonium initi matrimonii, quod contineat nomina et agnomina coniugum et parentum; con­ trahentium aetatem, locum et diem nuptiarum, testium nomi­ na et agnomina, parochi nomen et agnomen cum paroeciali sigillo. Accurate indicetur paroecia, dioecesis ac locus baptismi coniugum, ceteraque serventur quae ad scripta per publicos portitores tuto transmittenda pertinent. 3. Ad maiorem securitatem, parochi haec documenta pe­ tant et transmittant per Canccllariam dioecesanam. 4. Aliqua horum opificum matrimonia habenda sunt ut vagorum, quibus proinde assistere non licet sine licentia Or­ dinarii (c.1032). Quoad alios emigrantes, etsi vagi non sint, difficulter abest dubium de exsistentia impedimenti; ideoque. cx c.l031 § 1 n.3, parochus ne assistat inconsulto Ordinario, habito prae oculis etiam c.l023 § 2. Hinc iis, nisi in casu necessitatis, potissimum in mortis periculo, ne assistat inconsulto Ordinario. 5. Si parochus baptismi in recipiendo matrimonii testi­ monio comperiat alterutrum esse iam aliis nuptiis ligatum, quantocius rem significet per Cancellariam Ordinarii paro­ cho matrimonii. 6. Ordinarii advigilent ut haec religiose observentur, et violatores ad officium revocent etiam canonicis sanctionibus. Notae. 1. Instructio dirigitur ad omnes Ordinarios locorum; sed maxime illarum regionum quo frequentius opifices emigrant. 2. Sermo fit praecipue dc parochis illarum regionum, sed multa nostris etiam parochis conveniunt. 3. Instructio refertur ad matrimonia opificum emigrantium, sed a pari idem videtur dicendum de emigrantibus qui opifices non sint Parochos europeos hortaremur ut emigrantes invent ut omnia documenta ecclesiastica et civilia opportuna secum ferant. ,J IJ VIoui. x.792-793 631 793. De viduis. Quamvis prius matrimonium sit ir­ ritum aut solutum, non licet aliud contrahere, antequam de prioris nullitatc aut solutione legitime et certo constiterit (c.1069 § 2). Probatio mortis coniugis. De viduitate legitime ac certo constat cx libro defunctorum, cx regesto civili, ex notorictate, ex testibus, 'fune parochus sine recursu ad Curiam potest novis nuptiis assistere. Eum qui certus est certiorari ulterius non oportet (Reg. Tur. 31 in Sexto). Sed si argumenta desint, instituendus est processus de praesumpta morte coniugis, cx quo moralis certitudo acquiratur (SO Instructio a.1868). Instructio S. Officii de praesumpta morte coniugis : AAS 11,199.—1. Ad probationem mortis non sufficit absen­ tia quantacumque, licet legibus civilibus admittatur. 2. Requirendum est mortis documentum authenticum ex regestis paroeciae vel hospitalis vel militiae, vel si haberi ne­ queat cx auctoritate ecclesiastica, requiratur cx auctoritate civili loci ubi supponitur mortuus. 3. Defectus documenti suppletur per depositionem tes­ tium, qui sint saltem duo, iurati, fide digni, oculares, con­ cordes quoad factum et circumstantias substantiales, puta lo­ cum et causam mortis. 4. Quandoque non respuitur unus testis ocularis, si vi­ delicet nulli sit exceptioni obnoxius ct eius depositio gravi­ bus adminiculis fulciatur, aut saltem certo modo constet nihil in cius testimonio reperiri quod non sit verisimile. 5. Si de visu haberi nequeant, sufficere possunt etiam testes dc auditu, qui testificcntur sc tempore non suspecto mortem coniugis cx aliorum attestatione audivisse; si reli­ quae omnes circumstantiae eorum dicto respondeant. 6. Tandem testibus deficientibus, probatio fieri debet re­ currendo ad praesumptiones, conjecturas, indicia et adiuncta, quae simul sumpta possint inservire ad moralem certitudinem gignendam. 7. Coniecturae ct praesumptiones: o) Aliae desumuntur cx persona praesumpti mortui, de quo inquirendum: an esset bonus ct religiosus, uxorem dili­ geret, causam sese occultandi haberet —an possideret bona stabilia vel alia sibi obventura speraret an discesserit an­ nuentibus uxore et coniunctis —an aliquando ct e quo loco scripserit —quae tunc cius aetas, quae valetudo esset. b) Si abierit ob militiam, exquiratur: utrum alicui pug­ 632 DE MATRIMONIO nae interfuerit, utrum ab hostibus captus, num castra dese­ ruerit aut destinationes habuerit periculosas. c) Si abfuit causa negotiationis, inquirendum erit de pe­ riculis, quae in itinere forte fuerint superanda; an solus vel ab aliis comitatus discesserit; utrum in regione, ad quam se contulit, evenerint seditiones, bella, pestis, etc. d) Si arripuerit iter maritimum, inquirendum a quo por­ tu solverit, quo se contulerit, nomen navis, an naufragium acciderit, etc. Etiam potest esse argumentum fama seu rumor sparsus de morte, si a duobus saltem testibus iuratis et fide dignis sit comprobata ; qui praeterea deponant de rationabili ipsius rumoris causa; modo dubium non subsit quod rumor fuerit sparsus ab iis, in quorum commodum inquisitio de absentis obitu instituitur. 9. Demum, ubi opus fuerit, non est omittenda inquisitio per publicas ephemerides; nisi speciales circumstantiae ab hoc medio inquisitionis suadeant abstinere. 10. Haec solet S. Congregatio expendere, et auditis suf­ fragiis theologorum et canonistarum, suum iudicium pronun­ tiat an dc morte coniugis constet; et alteri parti novae nup­ tiae concedi possint. 11. Ex his Ordinarii possunt normam certam sumere ad suum iudicium proferendum. Quod si tamen res incerta ct implexa illis videatur, recurrant ad S. Sedem, actis omnibus cum recursu transmissis aut saltem diligenter expositis. Investigatio haec Ordinarii et mortis declaratio nullas formalitates requirit, neque interventum defensoris vinculi; qui, si opportunum videatur, potest adhiberi. Non requiritur absoluta certitudo de obitu coniugis, ad permittendas novas nuptias ; non requiritur ut excludatur omne dubium; sufficit certitudo moralis, scu maxima proba­ bilitas, quae dubium prudens excludat. Humana enim hu­ mano modo tractanda sunt, ut ait C. Sacram. 29 apr. 1915 ’. 794. De militibus in Hispania. Regulamentum 6 apr 1943. I j, Sed cx Concordato 1953, Protocollo ad a.23 n.4,ft, nor­ mae civiles dc matrimonio militum canonibus 1034-35 accom­ modari debent, proinde prohibitiones civiles debent cessare. Imo, quoniam a dic vigentis Concordati censentur derogata 1 Cf. AAS 7»40.23; 486; 8,101, ubi invenientur causae a C. Sacram ^olutie. instructio fidelium, confessio, communio, n.793-796 633 omnes leges, decreta, ordines, regulamcnta opposita (a.36) pu­ tamus iam ccssase impedimenta militibus posita. Instructio de matrimonio, confessio, communio 795. Instructio duplex statuitur a Codice : a) publica ad populum (c.1018); b) privata ad singulos nupturientes (ç.1033). Instructio publica. Parochus prudenter populum eru­ diat de matrimonii sacramento eiusque impedimentis (c.lOlSC Prudenter. Nam sunt varii auditores. Non tamen sileat. Instructio privata. Danda est a parocho iuxta diversam personarum conditionem. Obiectwn. l.° Natura et sanctitas matrimonii. 2.° Mo­ dus conferendi filiis baptismum in casu necessitatis (c.743). 3.” Obligationes coniugum mutuae. Iuxta aliquos, debet pa­ rochus ignorantes docere de usu matrimonii. Id non adeo decet, si parochus aut confessarius sit iunior. Gencratim, si dc puella agatur, potius remittitur ad matrem aut honestam matronam. 4.° Obligationes erga prolem. Extollat operis dig­ nitatem, exponens quomodo sponsi sint Dei cooperatores in hominum procreatione. Dissuadeat onanismum, praesertim sponso (ubi grassetur). 5.° Dc licitis summarie: licitudo ct iustitia actus coniugalis. Ad procreandum omnia eis licere. Actus generationi non contrarios saltem a culpa gravi excu­ sari, contrarios gravia esse peccata. Modus. Summa prudentia, a) Iuxta diversam persona­ rum conditionem. Unde si sponsi sint sufficienter instructi, sat eris eos ad obligationes implendas hortari, b) Honeste, ne verbum excidat quod piis auribus offendere possit, c) Generatim utrumque sponsum simul instruat parochus; vel prae­ sertim sponsam coram aliis. S. Betxarm., 1.1. Dc mairim. c 19. Εκι.ντιλ ΐΆΚΓ.Μ ι.Μ. χ.796-798____________ 635 nae electionis, quae in minoribus inexpertis et passione agi­ tatis periclitatur. Quoad culpam: 1." Si filiusfamilias insciis parentibus contrahat, graviter per sc peccat, nisi iusta causa excusetur. Sic communior sententia'. Quia: a) sc exponit pcriculo errandi, b) Parentum ple­ rumque interest scire an ct cum qua persona contrahant filii. 2. ° Si contrahat inconsultis parentibus cx iusta causa non pec­ cat; v. gr., si versatur extra domum paternam, ct non potest paren­ tis consulere, nec matrimonium differre sine incommodo gravi; aut si certo sciat parentes iniuste se opposituros matrimonio. Si causa esset insufficiens, leviter peccaret. 3. " Si merum consilium parentum non sequatur, per sc non pec­ cat. Per accidens peccare potest, v. gr., ob contemptum vel irreve­ rentiam. 4. " Si contrahat rationabiliter invitis parentibus graviter peccat: a) contra pietatem, parentes enim graviter offendit; b) plerumque centra caritatem in scipsum, gravi damno se exponens. Si causa dissensus parentum est levis, aut offensio parva, culpa filii levis erit (SAnchez, n.3). 5. ° Ad dignoscendam filii culpam consideranda est iusta causa parentum reluctandi, non absolute, sed comparative ad causam legi­ timam quam filius habeat contrahendi. Nam potest patec habere cau­ sam in sc iustam contrariandi, v. gr., damnum familiae vitandum; ct simul filius graviorem habere contrahendi, v. gr., periculum in­ continentiae. Tunc hic licite contrahit, invitis parentibus. Ncc tene­ tur his causam manifestare, si haec sit infamans aut probrosa. 6. u Causa iusta ut parentes contradicant est, v. gr. : a) disparitas conditionis sponsorum, unde oriretur dedecus familiae, scanda­ lum, odium aliudvc grave damnum; b) mala fama alterius sponsi eiusvc familiae. 7° Iniuste agerent parentes: a) Si filios a nuptiis prohibeant sine iusta causa, b) Si causa maioris dotis sponsam indignam velint filio dare, c) Si velint ei tradere mulierem talis qualitatis cum qua pacifice vivere non possit. )· 8. Parochus attendat etiam leges civiles, quae forsan exi­ gant consensum vel consilium parentum pro matrimoniis filio­ rum ultra aetatem 21 annorum, quae est maior aetas cano­ nica (c.88 § 1). Ius civile hispanuni concordari debet cum c.1034 (Con­ cord. 1953, protocollum ad a.23). CAPUT IV De impedimentis in genere Summarium: 1. Notio et divisio.—2. Auctoritas competens in impedimenti. 3. Dispensatio. A RTICULU S Notio et I divisio Summarium: 1. C apacitas naturalis ct mcapacitas contrahendi.—2. Notio ir · pedi men ti.—3, Divisio.—4. Vis impedimenti. 799. Capacitas naturalis ad contrahendum. Omnes possunt matrimonium contrahere, qui iure non prohibentur (c,1035)· " Potest quis prohiberi: d) iure divino aut humano; b) sib invaliditate aut sub illiceitate tantum. IMPEDIMENTA IN GENERE. N 798-800 637 Ex Concordato hispano, a. 1953, protocollo ad a.23, leges civiles quae impedimenta statuunt, quoad matrimonia inter baptizatos, accommodandae sunt c.1035; quoad matrimonia inter non baptizatos Status non statuet impedimenta iuri na­ turali opposita. Quale est quod matrimonium prohibet iis qui certis quibusdam morbis laborant. Incapacitates mentales. Infirmitas mentis : amentia, cretinismus, idiotismus, delirium tremens, monomania quae in actum influit, ab antiquis dicta dementia. /Irnens est qui circa omnia insanit. Eius actus nihil iuridice valet, est ut dormiens. In periodo incubationis latentis est ut puer infantia egressus. Nihil agere potest nec acquire­ re per se ipsum, nisi in lucidis intervallis, modo brevia non sint nimis (D’Annibale, 1,31). Demens qui insanit circa aliqua. Est ut amens in re circa quam insanit, amens partialiter. Dc incapacitate mentali n.893. Incapacitas corporalis, de qua cum agatur de impedimen­ to impotentiae. 800. Impedimentum. Ut quivis contractus vestitus, matrimonium iniri debet: a) a personis habilibus; 6) debito consensu ; c) legitima forma. Hinc : Notio lata. Est circumstantia exsistens vel in personis, vel in consensu, vel in forma, quae ex lege divina vel hu­ mana invalidum vel illicitum reddit matrimonium, prout con tractus est. Prout contractus est, quia impedimentum directe afficit matrimonium prout est contractus, non prout est sacramen­ tum ; ideoque personam arcet immediate a contractu et con­ sequenter a sacramento. Quare impedimentum non est, v. gr., peccatum mortale. Sic ante Codicem dicebatur impedimentum consanguinitatis, impedimentum vis ct metus, impedimentum clandestinitatis. Notio stricta, ut in Codice sumitur. Est circumstantia in personis exsistens, quae reddit illicitum vel invalidum ma­ trimonium, qua contractus est ; et quae ut impedimentum ag­ noscitur a iure. Non omnes causae quae reddunt illicitum matrimonium, prout est contractus, sunt impedimenta canonica, sed eae so­ lae quae a iure ut impedimenta agnoscuntur. Sic impedimen­ ta non sunt ignorantia doctrinae Christianae, omissio proclamationum, etc. Iam non sunt impedimenta circumstantiae in consensu vel 638 DE MATRIMONIO in forma, quae matrimonium reddunt nullum ; ut error, me­ tus, clandcstinitas. Ideo Codex distinctis capitibus agit de im­ pedimentis (c.2-4), de consensu (c.5), et de forma (c.6). Tamen in quibusdam canonibus (1138 § 1 ; 1971 § 1) vox impedimentum significat etiam defectum consensus aut for­ mae. Hoc a CI 12 mart. 1929 declaratum fuit circa c. 1971 § 1 (AAS 21,170). 801. Divisio, a) Ex Fonte: iuris divini vel humani. b) Ex effectu: impediens, melius diceretur prohibens, est quod continet gravem prohibitionem contrahendi matri­ monium; quod tamen non est nullum, si cum tali impedimen­ to contrahatur. Dirimens, quod et graviter prohibet matrimo­ nium contrahendum et invalidum reddit, si contrahatur (c.1036). c) Ex extensione: absolutum et relativum; prout ob­ stet matrimonio cum quavis persona (votum, ordo...); aut so­ lum cum determinata (consanguinitas, crimen...). d) Ex duration!·:: perpetuum (affinitas, impotentia. J et temporarium (mixta religio, aetas...); prout per sc ipsa cessare nunquam possint, aut secus. e) Ex certitudine: certum vel dubium, prout sine pru­ denti formidine errandi possit cius exsistentia asseri, vel secus. Impedimentum dubium dubio iuris est, si lex ipsa impe­ dimentum constituens quoad exsistentiam, vel extensionem vel interpretationem, dubia sit : an videlicet talem casum cer­ tum afficiat; v. gr., impedimentum impotentiae quoad mu­ lierem utero et ovariis carentem. 1. Impedimenta iuris ecclesiastici in dubio iuris non ur­ gent (c.15); reapse cx voluntate legislatoris non exsistunt. Pro his valet axioma: Impedimentum dubium, impedimen­ tum nullum Impedimentum dubium dubio facti est, si lex impedimen­ tum constituens est certa, sed dubium utrum verificetur ca­ sus sub illa lege comprehensus. Ex gr. certa est lex consti­ tuens impedimentum consanguinitatis in secundo gradu (c.1076); sed dubium est factum an Petrus ct Paula, filii il­ legitimi, sint ita consanguinei. 1. Impedimentum dubium dubio facti reapse exsistit vd non, prout objective factum veri ficetur necne. In dubio facti non valet axioma: Impedimentum dubium, impedimentum nullum. IMPEDIMENTA. N 800-802 639 2. In dubio facti circa impedimentum iuris divini, ur­ gendum est impedimentum, et non permittendum matrimo­ nium; v. gr., si dubitetur num Petrus et Paula sint frater et soror; num prius matrimonium Petri sit solutum (c.1069). Excipitur impedimentum impotentiae dubium dubio facti, v. gr., si dubitetur num Petrus testiculis careat. Tunc ma­ trimonium non est impediendum (c.1068 § 2). 3. In dubio facti circa impedimentum iuris ecclesiastici potest Ordinarius dispensare, dummodo agatur de impedi­ mento in quo Rom. Pontifex dispensare solet (c.l5). f) Ex facilitate dispensationis: gradus maioris et mi­ noris. Impedimenta gradus minoris dispensantur sine causa, i. e. licet causae allegatae sint falsae (c.1054). Sunt: consan­ guinitas in 3.° gradu collaterali; affinitas in 2.° gradu colla­ terali ; publica honestas in 2.° gradu ; cognatio spiritualis, adul­ terium cum promissione vel attentatione matrimonii, etiam ci­ vilis. Cetera sunt gradus maioris (c.1042), etsi solum sint im­ pedientia. 802. Ex probatione: publicum et occultum, protit pos­ sit vel non in foro externo probari (c.1037). Codex duplicem dat notionem publici et occulti. In delictis, ratione notitiae (c.2197); at ex declaratione Cl, in c.1933 § 1 (data, ut audi­ vi, arca a.1921 sed non promulgata), delicta quae sub actione cri­ minali cadunt sunt publica, etiam sola ratione probationis. Ergo diam in delictis admittitur duplex notio publici et occulti: una, ra­ tione notitiae quam dat Codex ; altera, quae in tribunalibus adopta­ tur, ratione probationis. Nam cx c.1933 § 1, solum cadunt sub iudicio criminali delicta publica; ct ex Coinmis. Interpret., talia censen­ tur, quae probari possunt (Recatillo, Inst. 11,643). Aliam notionem publici ct occulti dat Codex in impedimentis, ra­ tione probationis. Publicum quod probari in foro externo potest ; se­ cus est occultum. Potestne admitti in impedimentis notio publici ct occulti etiam ralionc notitiae?—Id puto. Contrarium Cappello, 200, mordicus tenens notionem c.1037 datam. Rationes. l.ft S. Poenitentiaria solum dispensat in impe­ dimentis occultis. Atqui haec cx eius stylo sunt, non solum quae in foro externo nullo modo probari possunt (omnino occulta), sed etiam quae, etsi absolute probari possint, sunt tamen paucis iisque secreti tenacibus nota (simpliciter occul­ ta). Nec potestas S. Pocnitcntiariac per Codicem imminuta est. Stylus S. Poeni t. probatur ex Bened. XIV, Inslit. 87 640 DE MATRIMONIO η .44.45 ; S. Alfonsi, n.llll; D’Annibaijî, 1,242; Gasparri, 11,260 (ante Codicem). Ita auctores passim post Codicem. Idem Gasparri, n.210 (cd.1932) discussam quaestionem sic absolvit : “Ex hucusque dictis apparet hodie duplicem impe­ dimenti publici et occulti haberi acceptionem : novam a Co­ dice inductam, antiquam a S. Pocnitentiaria retentam. Or­ dinarii in usu facultatum vel in dispensationibus matrimo­ nialibus unam vel alteram sequi possunt, prouti casus feret." Ante Codicem, si agebatur dc dispensando impedimento, publicum et occultum sumebatur ex notitia aliorum; occultum erat quod noscebatur a paucis, v. gr., 7 aut 8 in civitate; 4 aut 5 in oppido. Si de convalidando matrimonio in forma ca­ nonica, notio sumebatur cx probatione, ita ut si publicum erat quatenus probari poterat, renovandus esset consensus forma canonica (Wernz-Vidai., 147). Fortasse haec norma hodie observari posset. Si impedimentum constat ex pluribus elementis, et unum cx his occultum est, censetur impedimentum occultum. Sic impedimentum criminis, si publicum sit adulterium sed occul­ ta promissio matrimonii, occultum erit. In disciplina orientali publicum definitur quod ex facto publico oritur, vel alio modo probari potest in foro interno (Pits XII. 12 feb. 1949, c.27). Publicum et occultum natura vel facto. Publicum na­ tura est quod nititur facto de se publico, quod constare so­ let, ut consanguinitas cx legitimis natalibus, ordo. Natura oc­ cultum, quod nititur facto quod solet esse secretum, ut con­ sanguinitas ex illegitimis natalibus, crimen. Publicum vel oc­ cultum facto est, prout reapse passim cognoscitur vel secre­ tum manet. Distinctionem admittit c.1971 statuens: promoter iusti­ tiae potest matrimonium accusare in impedimentis natura publicis. Et magis expresse CI 28 dec. 1927: AAS 20,21, de­ clarans: Verba pro casibus occultis c.1045 § 3, intelligenda sunt etiam de impedimentis natura sua publicis ct facto oc­ cultis. Unde occulta censentur quae sunt natura sua publica sed facto occulta, i. e. nota paucis et discretis personis, v. gr., 3 vel 4 in oppidulis; 7 vel 8 in urbibus. Publicum in uno loco, occultum in alio. Occultum adhuc censetur si publice noscitur ubi contractum est impe­ dimentum ; ignotum est ubi nupturientes degunt. Nam nul­ lum scandalum adest in eo quod matrimonium ibi celebretur, POTESTAS ECCLESIAE IN IMPEDIMENTA. N 802-804 641 foret autem periculum scandali, diffamationis, etc., si suspen­ deretur’. I Quidam in longinquas regiones confugiens ibi ad matrimonium venit cum impedimento dirimente subdiaconatus publico in sua pa­ tria, et mala fide. Parochus, omnibus ad nuptias paratis, impedimen­ tum detexit, et ut casum occultum dispensavit. Dein S. Congrega­ tionem de Sacram, interrogavit valcretnc dispensatio. Consultor (ut mihi dixit) respondit: Valet. Publicum uno tempore, occultum alio. Etiam censetur oc­ cultum, si alias publicum fuit, sed post tempus oblivioni da­ tum. Longum tempus pro dispensando impedimento oblivio­ ni dato censetur decennium 4. Publicum materialiter, occultum formaliter, est pu­ blicum qua factum, occultum qua impedimentum. V. gr., si cognoscitur factum criminis adulterii cum promissione ma­ trimonii inter Mutium et Liviam ; sed nescitur huiusmodi fac­ tum criminosum constituere impedimentum. Hodie tale impedimentum censendum est publicum. Sic CI 25 iun. 1932: AAS 24,284. 803. Vis impedimenti. Impedimentum etiam in una tantum parte exsistens matrimonium dirimit vel impedit (c.1036 § 3). Est sequela individuationis matrimonii. Individuatio est proprietas qua matrimonium est unus idemque actus iuridicus bilateralis, qui aut pro utroque con­ trahente valet, aut pro neutro; vel pro utroque licitum aut pro utroque illicitum est. ARTICULUS II Auctoritas competens ad impedimenta constituenda Summarium: 1, Potestas Ecclesiae declarandi impedimenta iuris divini, et statuendi impedimenta iuris ecclesiastici.—2. Potestas S Sedis, Ordinarii, con­ suetudo—3. Principis civilis.—4. Subiectum impedimentorum ecclesiasticorum ct civilium.—5. Cessatio. 804. Impedimenta iuris divini statuere ad solum Deum pertinet ; sed legislator ecclesiasticus supremus potest eadem, ut impedimenta iuris quoque ecclesiastici, sancire, v. gr., im­ pedimentum voti, impotentiae, etc. Declarare authentice impedimenta iuris divini, impedien­ tia et dirimentia, supremae tantum auctoritatis ecclesiasticae • Bened. XIV’, hutit. 87 n.46; Gasparri, 210. • Hexed. XIV. n.47j ΓΓΑννι raij5, n.242 not.56. Tiitnu vor 3 31 642 DE MATRIMONIO est, scilicet Romani Pontificis ct Concilii generalis (c.1038 § 1). Sic. c.l068 § 1, declarat impedimentum impotentiae esse iuris naturalis. Impedimentum mixtae religionis quandonam sit iuris divini c.l060 declarat. 805. Impedimenta iuris ecclesiastici. l.° Ecclesia pot­ est constituere impedientia et dirimentia, etiam distincta ab illis quae referuntur in Lev 18,6-20. π) Hoc definivit Trid. c.3 ct 4 contra protestantes, b) Sic etiam Pius VI, Const. Auc­ torem fidei, prop.59.60, contra pistorienses (Denz., n.1559-60). 2. ° Haec potestas est propria ct nativa Ecclesiae, non ei competens per usurpationem aut per concessionem auctorita­ tis civilis, o) Sic idem Pius VI ad Archiep. Treviren. 1782 (Palmi eri, De ma trim, p.275). &) Syllabus prop.68.69. 3. ° Hanc potestatem semper exercuit Ecclesia. Sic in Conc. Illiberitano circa a.300. Hanc praxim Ecclesiae nemo unquam negavit. ' 4. ° Datio huius potestatis datur a Leove XIII in epist. Novae condendae, 8 fcb. 1893, ad Episcopos \renctos: πΊ Ouoniam ad Ecclesiam exclusive spectat sacramentorum adminis­ tratio. nulla alia potestas praeter eam indicare potest de con­ ditionibus requisitis ad matrimonii celebrationem, de contra­ hentium capacitate et aptitudine et de aliis circumstantiis e quibus pendeat illius licita et valida celebratio... Z>) Christus commisit Ecclesiae, non solum indicium rerum fidei, sed etiam gubernatio rerum quae ad vitam moralem Christiano­ rum spectant. Iam vero matrimonium in mores maxime in­ fluit (ASS 25,461). Potestas privativa S. Sedis. Constituere impedimenta impedientia ct dirimentia pro baptizatis per modum legis ge­ neralis vel particularis reservatur supremae auctoritati eccle­ siasticae (c.1038 § 2). ■ '^· Potestas Ordinariorum. Ordinarii et Concilia particu­ laria possunt: l.° Etiam per legem, aliquas circumstantias celebrationis prohibere: v. gr., nc matrimonium contrahatur vespere, ne sub conditione. Idque cx causa iure communi in­ nixa: nam tunc ius novum non condunt, sed vigens urgent (Bexed. XIV, De Syn. 1.8 c.14 n.5). " 2. Vetitum scu interdictum imponere (c.1039). Vetitum scu interdictum est prohibitio matrimonii in casu particulari. Hodie S. Sedes frequenter imponit vetitum contrahendi novum matrimonium, quando prius declaratur nullum cx capite impotentiae, praesertim relativae; et quando POTESTAS CIVILIS IN IMPEDIMENTA N.804-806 643 Papa dissolvit matrimonium ratum, maxime eorum qui vasectomiam passi sunt et deinde matrimonium contraxerunt. Ordinarii vetitum imponere possunt: a) Intra suum ter­ ritorium omnibus ibi actu commorantibus, etiam non subdi­ tis; b) extra territorium suum solis subditis; nam non est lex sed praeceptum, c) In casu peculiari, non per praecep­ tum generale, d) Ad tempus, e) lusta de causa, ut est suspi­ cio impedimenti, periculum rixarum, etc., eaque perdurante; sine qua invalidum est, nam non datur ei potestas. /) Solum sub illiceitate. Sub invaliditate solus R. Pontifex potest ma­ trimonium interdicere. Consuetudo nequit impedimenta inducere neque abroga­ re; reprobatur quae hoc intendat (c.1041). Ad servandam uni­ formitatem hac in re necessariam. Potestas principis civilis. Quoad matrimonia paptizatorum hic nequit impedimenta instituere, ne per mo­ dum quidem praecepti, ut n.769 expositum est. Ecclesia semper habuit ut valida matrimonia contracta contra leges civiles, nisi hae fuissent ab ipsa canonizata-c, i. e. approbatae. Sic S. Callixtus (217-222) permisit matrimonia inter mulieres patritias ct viros inferioris conditionis, non obstante lege romana; ct servorum matrimonia (Wernz-Vidal, 476). j Quoad matrimonia infidelium: l.° Nihil potest contra ius divinum. 2.° Nihil contra bonum commune. ° 3. Potest impedimenta rationabilia statuere. Ita omnes ante s. xvm et hodie: Prob. a) Praxi. SO 20 sep. 1854; CPF 5 dec. 1631 ad Missionarios in Indiis: Polygami qui baptizentur dimit­ tant uxores praeter primam, nisi haec impedimentum natu­ rale vel civile habeat. Simile quid 26 iun. 1820 (Coi. CPF 71,744.1104). ' ' ·'’’ b) Ratione. Legislator potest contractum irritare, si ma­ teria ct forma sunt sibi subicctac, ct subditi capaces irrita­ tionis. Atqui id evenit in matrimonio infidelium. Nam ius divinum quoad multa non est determinatum, ergo eget deter­ minari, prout bonum publicum postulet. Atqui apud infideles a solo principe civili determinari potest. Ergo hic impedi­ menta constituere valet. Ex Concordato hispano a. 1953, protocollo ad a.23, ius ca­ nonicum observandum est (n.770). 806. : 644 DE MATRIMONIO 807. Subîectum impedimentorum. Impedimenta iuris divini obligant omnes, etiam infideles. Nam leges Christi, v. gr., de monogamia, non distinguunt inter baptizatos ct non baptizatos. 2. ° Declarationes iuris divini ab Ecclesia factae infide­ les quoque tenent. Non quod hi Ecclesiae subiiciantur, sed quia verae sunt et de iure divino agitur. 3. ° Ecclesiastica directe tenent fideles; nonnisi indirecte infideles, quatenus cum fidelibus contrahant. 4. ° Ecclesiastica, quae nituntur vinculo naturali vel ci­ vili in infidelitate contracto, quod Ecclesia ut impedimentum habet, obligant infideles quando baptizantur, v. gr., consan­ guinitas, cognatio legalis. 5. ° Quae nituntur vinculo mere ecclesiastico non obligant infideles quando convertuntur, v. gr., impedimentum crimi­ nis ante baptismum commissi. Nam: a) Vinculum hoc in infi­ delitate non contrahitur, b) Etsi contraheretur, per baptis­ mum deleretur ’. Affinitas ex matrimonio infidelium inter infideles con­ tracta estne impedimentum canonicum, quando hi aut unus ex illis baptizantur? Hac de re agemus cum de impedimento affinitatis (n.885). Meo quidem iudicio, utique. 6. ° Haeretici et schismatici: a) Qui ad nullam sectam pertinent, et qui a fide catholica defecerunt, sine dubio im­ pedimentis ecclesiasticis tenentur. Ne ex defectione sua prae­ mium reportent. ά) Qui pertinent ad sectam : iuxta sententiam hodie se­ quendam, etiam tenentur. Antea res controvertebatur. Prob. l.° Ex declarationibus: a) Bened. XIV Const. Matrimonia, 4 nov. 1741 : In provinciis belgicis matrimonia clandestina acatholicorum valent, nisi obstet aliud impedimen­ tum canonicum. Singulare nobis, 9 feb. 1749: ludaeus et hae­ retica contraxerunt cum impedimento canonico. Matrimonium declaratur nullum. SO 28 mar. 1860 ad Vicar. Apost. de Ga­ les: Matrimonia haereticorum celebrata cum impedimento mere ecclesiastico sunt nulla (Col. CPF 1188). Prob. 3.° Ex Codice, a) Canones obligant omnes bap­ tizatos (12.87). b) Supremae potestatis est impedimenta fro baptizatis constituere (1038 § 2). c) A contrario. Acatholici haeretici vel schismatici a forma excusantur (c.1099 § 2); ta­ lis excusatio ab impedimentis nullibi statuitur. • CPF 23 aog. 1852; Col. CPF 1079. subiectum impedimentorum, n.807-808 645 Obiic. l.° Plura damna quam utilitas est, si impedimen­ tis ecclesiasticis adstringerentur. Resp. α) Facta : S. Sedes eos impedimentis ligavit. b) Contemptus Ecclesiae oriretur, si contumaces generaliter eximantur, c) Si sunt in mala fide, sibi damna tribuant ; si in bona, non aliter tractandi sunt quam catholici ; qui non pec­ cant, sed invalide contrahunt, et eorum matrimonium erit putativum, d) Difficilis conversio, si in haeresi eximantur et in Ecclesia non. Obiic. 2.° Ignorantia generalis. Resp. Non peccant ignorantes, sed ignorantia a lege di­ rimente non eximit (c.l6 § 1). 808. Subiectum impedimentorum civilium. Sunt tan­ tum infideles seu non baptizati. Nam circa hos Ecclesia iuris­ dictionem directe nullam habet; utique princeps civilis. At tenentur indirecte baptizati his impedimentis, quando contra­ hunt cum infidelibus; sicut indirecte tenentur non baptizati impedimentis canonicis, quando cum baptizatis contrahunt ? Forma celebrationis, iure civili praescripta, et aliae con­ ditiones consensus non tenent baptizatos, iuxta communem sententiam0; quia contractus uno momento perficitur una vel altera forma solcmni ; et impossibile est utramque simul ob­ servare. Ergo, praestito consensu sub una, ct proinde per­ fectum iam contractum impossibile est iterum inter easdem personas celebrari. Ergo celebrandum est aut forma canonica aut civili. In hoc conflictu ius Ecclesiae praevalere debet, quia matrimonium est quid religiosum cuiusdam subditi Ec­ clesiae, cui exclusive talis res a Deo commissa est. Quoad impedimenta maior est discrepantia inter auctores. *1 seni. Impedimentum civile partis infidelis indirecte afficit fidelem ’. Nam: a) Ut valeat matrimonium, unaquaeque pars debet esse ca­ pax iure suo. Atqui pars infidelis inhabilis nequit fieri capax ab Ec­ clesia. b) Impedimenta directe afficiunt personam, non contractum. At­ qui in infidelem Ecclesia potestatem non habet. 2* sent. Impedimentum civile partis infidelis indirecte afficit fidelem, sed potest ab Ecclesia dispensari. Sic pauci. Nam eo ipso quod Ecclesia acquirit competentiam exclusivam in contractum, eam acquirere debet in omnia quae ad contractum re­ • Oncun. De rcgxm. matrim. fidelem inter et infidelem: Ephcni. Theologicae Lovan*rn. (1933) p.46-62. T D’/\nnibale. 111,429; Vlaming, Praefert, iur. matrint. I,|OS (1919-21); CirusEs, Epit. Iur. Can, 11,297 (1940); Gasparry, De matrim. in I.· et 2.® ed., n.297 (1900) hanc defendit; in 3.· (1904) n 306; 1167 eam retractavit Post Codicem (1932) ad eam dem rediit Onclin, e.c. A 646 DE MATRIMONIO quiruntur, ut est capacitas contrahentium; idcoquc ab impedimento civili potest infidelem indirecte dispensare. Huic argumento respondetur· Dispensatio est actus iurisdictio­ nis. quam Ecdcs’a non habet in infidelem. 5/ sent. In casu matrimonii inter fidelem ct infidelem cessat potestas Status imponendi impedimenta seu impedimentum civile non exs‘stit *. Nam: a) Causae matrimoniales baptizatorum pertinent exclusive ad Ecclcs:am (c.1960), etiam matrimonium inter fidelem ct infide­ lem. Atqui potestas cxchisiva indicandi supponit potestatem exclusivam leges ferendi, iuxta illud: lus fori sequitur ius condendi leges. Ergo impedimenta civilia nihil valent in matrimonio infidelis cum fideli. b) Ex praxi. Ecclesia, iuxta auctores, quando dispensat ab im­ pedimento disparitatis cultus ct aliorum quae sint in parte fideli nunquam attendit impedimenta civilia partis infidelis. Sic responsum SO 20 sept. 1854 videtur praescindere ab impedimento civili pro par­ te baptizata (Coll. CPF 1104; Payen, 202). Mihi, si res in sc ipsa inspicietur, plus placeret prima opinio, quod videlicet, ut matrimonium inter fidelem ct infi­ delem valeat, utraque pars debet esse capax iure suo; ct proin­ de impedimentum civile partis infidelis indirecte afficit fide­ lem; quae ideo nequit valide contrahere cum infideli civili­ ter inhabili, nisi haec a competente auctoritate civili fiat ha­ bilis per dispensationem. At, attenta Ecclesiae praxi, ultimam sententiam praefero; iuxta quam, quando agitur de matri­ monio inter fidelem ct infidelem, sola Ecclesia competens est, non solum quoad celebrationis formam, sed etiam quoad ipsam partium capacitatem ; ita ut impedimenta civilia infide­ lis tunc vim non habeant, et solum considerentur impedimen­ ta naturalia ct canonica. Resolves: 1.® Quoad formam ct conditiones ct circumstantias consensus exclusive competens est Ecclcs'a. 2.° Ecclesia potest im­ ponere parti fideli impedimenta ct conditiones quae indirecte affi­ ciant infidelem. 3.° Impedimenta iuris civilis probabilius vini non habent, quando agitur dc matrimonio inter infidelem ct fidelem. 4." Sed quoniam contraria opinio sua probabilitate non caret, ante matrimonium infidelis civiliter incapax dispensetur ab impedimento per auctoritatem civilem. At matrimonium sine tali dispensatione celebratum, habendum est ut validum, sed quatenus fieri possit ad cautelam convalidctur. . ' % 839. Cessatio impedimentorum. a) Abrogatio seu to­ talis suppressio : ct derogatio seu supressio partialis impedi­ menti reservatur S. Sedi (c.l040). b) Consuetudo abrogatoria vel derogatoria reprobatur » WKRhte-ViDAL, 52; Vromant, 1,202; Dr Smet. 438, etc. ■ dispensatio impedimentorum n 808-811 647 (c. 1041). Unde talis consuetudo, etiam centenaria et imme­ morabilis. si exsistebat, suppressa est; futura nequit induci (c.5;27§2). ARTICULUS De III dispensatione impedimentorum Summarium: 1. Notio ct d;v;sio.—2. Potestas dépensant!', S. Sed «.—3. Ordîn*rH·—4. Nunt’’—5. Parochi, confessarii. samrdot s matrinion:o assi?tentis.- — 6. Cessafo impedimenti ob incommodum.—7. Sub:rctum d’«pensationis.—8. In­ terpretat o ct usns facultatum.—9. Causae dispensation's.—10. Petitio.—11. Con­ cessio.—12. Adnotatio. laxae. 810. Dispensatio est relaxatio impedimenti in casu particulari (c.EO). Divisio: 1) Ad matrimonium contrahendum vel convalidandum. 2) Pro foro externo; i. c. coram facie Ecclesiae, in re plerumque publica. Pro foro interno, seu coram Deo ct in conscientia, in re secreta. Pro interno sacramenlali, quae da­ tur intra confessionem; sive extrasacranicntali, extra confes­ sionem. 3) In forma gratiosa, seu immediate et directe orato­ ribus data; et in forma commissoria, qua alteri personae com­ mittitur ut dispensationem concedat ; haec persona dicitur ex­ secutor dispensationis; voluntarius, si eius arbitrio dispensa­ tio relinquitur; necessarius, si ei imponitur ut dispenset (c.54). In forma gratiosa nonnisi principibus dari solet a S. Sede. Ordinarius pro casuum diversitate dispensat in forma gra­ tiosa aut commissoria. Parochus ct confessarius in forma gratiosa. § 1. Potestas S. Sedis 811. Auctor dispensationis. Cum agatnir de lege ge­ nerali per se sola S. Sedes potest in impedimentis dispensare (c.81.1040). R. Pontifex: 1? Nequit dispensare in impedimentis iuris divini absoluti, seu quod ab humana voluntate non pen­ det, v. gr., impotentiae; utique in impedimentis iuris divini conditional!, seu orti cx voluntate humana, ut voti, matri­ monii rati; cum causa ad valorem dispensationis requisita; nam dispensat in lege divina (c.84\ ° 2. Potest dispensare in omnibus impedimentis iuris ec­ clesiastici valide sine causa; licite cum causa (c.84). 648 DE MATRIMONIO Quoad factum. 1.· Nunquam dispensat in impedimentis certis iuris naturalis absoluti, ut est, v. gr., consanguinitas in primo gradu lineae rectae. Dispensat saepe in impedimentis iuris naturalis conditionati, ut est votum. 2.° Nunquam dispensat in impedimentis dc quibus controvertitur num sint iuris divini absohiti, v. gr., consanguinitatis in primo gradu collaterali. 3.° Nunquam dispensat in quibusdam im­ pedimentis iuris ecclesiastici, scilicet, in episcopatu; vel extra pericu­ lum mortis in crimine coniugicidii publico, 4,° Rarissime in presby­ teratu ct affinitate in linea recta, consummato matrimonio. 5.* Raro in impedimento criminis coniugicidii si machinatio est occulta; disparitatis cultus extra loca missionum, aetatis, diaconatus et subdiaconatus, professionis solemnis. 6.° Crebrius in ceteris impedimentis iuris ecclesiastici. Organa fer quae dispensat. Pro foro externo, dispensat per S. Officium in disparitate cultus et mixta religione, ct in aliis impedimentis quae cum his conjungantur1. Per C. de Sacramentis in reliquis pro Ecclesia latina (c.249) ; per C. Ec­ clesiae Orientalis pro orientalibus, salvo iure S. Officii (c.257) ; per C. de Religiosis, quatenus haec a voto castitatis dispensat (c.251). Pro foro interno sacramentali et extrasacramentali per S. Poenitentiariam (c.258). Pro cxtrasacramcntali censetur data dispensatio, si est in forma gratiosa, ct quando in rescripto aliud non dicatur (c.202). Quaenam dispensationes peti ct dari possunt pro foro in­ terno? a) Occtdta ad sensum S. Poenitentiariae. i. e. quae paucis ct secreti tenacibus noscuntur, v. gr., 3 vel 4 in oppi­ dis; 7 vel 8 in urbibus; b} etiam natura publica et facto oc­ culta; c) non autem materialiter publica, licet formalitcr oc­ culta (CIC 28 dec. 1927; 25 iun. 1932: AAS 20,61; 24,284). § 2. Ordinariorum potestas Summarium: 1. OrcFnaria.—2. In mortis periculo, in casu perplexo.—3. Ur­ gente necessitate.—4. Facultates quinquennales.—5. Decennales pro America latina. 812. Potestate ordinaria. Ordinarii locorum dispen­ sare possunt: A) In impedimentis dubiis dubio facti, si de iis agatur in quibus S. Sedes dispensare solet (c.l5). B) In voto non reservato (c.1313). Reservata sunt vota religiosa et votum privatum perfectae castitatis et ingredien­ di religionem votorum solemnium- absolute emissum post 18 aetatis annum (c.1039). ' Can 247; CIC 27 iun 192S; AAS, 20,75. i-otestas ordinariorum dispensandi n.81 1-813 649 813. In mortis periculo. Urgente mortis periculo, locorum Ordinarii—ad quietem conscientiae, vel ad prolem legitimandam—dispensare possunt super forma celebrationis et super omnibus impedimentis iuris ecclesiastici, publicis vel occultis, etiam multiplicibus; exceptis impedimentis presbyte­ ratus ct affinitatis in linea recta, consummato matrimonio —proprios subditos ubique, alienos quoque in proprio terri­ torio commorantes—remoto scandalo et si agitur de cultus disparitate aut mixta religione, praestitis consuetis cautelis (c.l 0-13). 1. ° Urgente mortis periculo, a) Non requiritur articulus mortis, sufficit periculum, i. c. ille rerum status in quo, cum quis constitutus est, ipsum et superesse et occumbere utrum­ que est vere graviterque probabile (D’Annibale, 1,38). b) Pro­ babili seu prudenter existimato, non requiritur certum, c) Ex causa interna (morbo, senio) ; aut externa, v. gr., si milites ad praelium vocentur ; si quis debet gravem operationem chi­ rurgicam subire, d) Nihil refert utrum impedimentum sit in periclitante an in altera parte; v. gr., in impedimento ordi­ nis, nihil refert utrum periclitetur subdiaconus, an mulier cum qua contrahit (SO 1 iul. 1891 ; Coi. CPF 1758). c) Facultas haec videtur dari solum pro casu quo non sit tempus commode et secure ad S. Sedem recurrendi. Quia ca­ non ait urgente mortis periculo; et sic SO 20 feb. 1888. Ta­ men iuxta sententiam probabilem, datur etsi sit tempus re­ currendi. Nam: 1) In c.1043 nulla fit mentio de huiusmodi recursu; dum c contra de eo mentio fit in c.1045 circa casum perplexum. 2) In mortis periculo talis recursus fere semper impossibilis aut valde difficilis est. 3) Haec lata interpreta­ tio facultatis suadetur ad pacem ct tranquillitatem in conce­ denda dispensatione ; ct quia illa est potestas ordinaria, ct proinde latae interpretationis (c.200 § 1). Neque obstat ver­ bum urgens, cx textu et contextu. Sic etiam Cappello, 231, et alii. 2. * Causae, o) Tranquillitas conscientiae. &) Prolis legitimatio. a) V. gr.. ad vitandum scandalum, periculum peccandi, implendam obligationem, damnum reparandum... b) Lcgitimatio prolis natae vel nasciturae, quae per subsequens matrimonium legitimatur; hinc prolis naturalis, vel spuriae, non adulterinae vel sacrilegae (c. 1051). Imo, iuxta aliquos, dispensatio concedi potest ad consu­ lendum legitimation! prolis sacrilegae vel adulterinae ; nam 650 DE MATRIMONIO etsi talis prolcs per (ale matrimonium non Icgitimatur, ta­ men, eo contracto, obtineri potest legitimatio per specialem concessionem S. Sedis (Fer re res, Der. Sacram. 413.489). Id nobis videtur admissibile, si agatur de prole sacrilega habita a religioso votorum solemnium, aut a subdiacono aut diacono, nam aliquando Icgitimatur per rescriptum S. Sedis; non autem dc adulterina, quae numquam Icgitimatur, quam­ vis pro aliquibus effectibus ab hoc vitio dispensat. ° 3. Materia dispensationis, a) Omnia impedimenta etiam publica, etiam impedientia (haec a Leone XI11 ct Pio X non includebantur) iuris ecclesiastici, ύ) Etiam multiplicia et cu­ mulata in eodem casu. Nam c.l043 ait etiam multiplicibus; ct ex c.l049 § 2, qui gaudet induito generali dispensandi su­ per diversis impedimentis, potest dispensare super iisdem in eodem casu concurrentibus. Excipiuntur ordo presbytcralis et affinitas in linea reda consummato matrimonio. Hacc exsistit inter socerum ct nu­ rum; inter socrum ct generum; inter privignum et novercam (hijastro y madrastra) ; inter privignam et vitricum (hijaslra y padraslro). Consummato matrimonio. Nam affinitas oritur etiam cx rato inter unum ex coniugatis ct consanguineis al­ terius ; ct hoc impedimentum cx matrimonio rato dispensari potest. Exemplum: Petrus ct Paula filium habent Andrcam, qui matri­ monium contraxit cum lacoba. Jacoba erit nurus Petri (primus gra­ dus lineae rectae). Si consummatum fuit matrimonium inter An­ drcam ct lacobam, hoc impedimentum inter Petrum ct lacobam ne­ quit dispensari. Petrus contraxit matrimonium cum Paula vidua, quae cx primo matrimonio filiam habet Philippam. Philippa erit privigna Petri (Aijastra), primus gradus lineae rectae. Si matrimonium inter Petrum ct Paulam fuit consummatum, nequit dispensari impedimentum in­ ter Petrum ct Philippam. Si autem matrimonium inter Andrcam ct lacobam, in primo casu; aut inter Petrum ct Paulam, in secundo, non fuit consummatum, illa impedimenta affinitatis in primo gradu lineae rectae dispensari possunt. In dubio dc consummatione, pro foro interno standum est attestationi partium ; pro externo praesumitur consummatio, si coniugcs etiam per brevissimum tempus cohabitarunt (c.1015 § 2; vid. n.763). . Datur etiam facultas dispensandi super forma celebratio­ nis ut contrahatur, v. gr., coram solis duobus testibus, aut POTESTAS ORDINARIORUM DISPENSANDI. N.813 814 651 coram solo sacerdote, vel cum uno teste ; ex. gr. si ageretur dc re secreta, aut timeatur poena civilis, etc. Cautiones duae: a) Vitetur scandalum. 50 20 febr. 1888 ad id media quaedam ind'cabat: Si dispensetur d'aconus vel subdiaconus vel solcmniter nrofessus, ct pnst matrimo­ nium convalescat, Ord:narius coniugcs indicat ut in longinquas regio­ nes abeant, ubi sint ignoti ; quod si id Feri nequeat, imponat cis exercitia spiritualia ct alias poenitentias salutares, ct genus vitae ap­ tissimum ad excessus reparandos, ct bonum exemplum praebendum. 6) In dispensatione mixtae religionis ct disparitatis cul­ tus consuetae cautiones praestentur (c.l061). Cum haec im­ pedimenta plerumque sint iuris divini, ob periculum perver­ sionis (c.1060), sine his cautionibus non disnensatur; dispen­ satio imnodimenti sic concessa non valet (SO 14 ian. 1932: AAS 24,25). ζ 51 desit omnino tempus praestandi formatter cautiones lex ec­ clesiastica non urget, ct matrimonium shic illis contractum valebit. Idem d:c si pars cathobca sit bene disposita ct spondeat se conditio­ nes servaturam, nuamvis aratlrdira 'Harum ndimplemcntum promit­ tere renuat (SO 2 apr. 1899; Col. CPF 2042). 3. ° Subieclitm dispensationis. o) Subditi diocccsani ra­ tione domicilii vel quasi domicilii, quamvis versentur extra territorium ; imo quamvis ct dispensans et subditus dispen­ sandus versentur extra suum territorium (c.l043). Non enim agitur de exercenda iurisdictione contentiosa seu iudiciali, quae extra territorium exerceri nequit : sed dc voluntaria seu non iudiciali, quam quis exercere valet extra territorium ex­ sistens aut in subditum absentem (c.201). b) Extranei (vagi et peregrini) intra territorium dispensantis. 4. ° Ad contrahendum et ad convalidandum. Id c.l043 ex­ presse non dicit, sed cx eius mente deducitur; ct cx c. 1045ubi ad utrumque datur facultas pro matrimonio in casu per­ plexo. Ad sanandum in radice facultas non datur, nam est re­ medium valde extraordinarium, quod S. Sedes sibi reservat (c.l 141); praeterea raro erit necessaria in periculo mortis, cum Ordinarius tam amplas facultates habeat dispensandi in impedimentis ct forma. 814. Potestas in casu perplexo. Perplexus dicebatur ille casus in quo, cum omnia parata essent ad nuptias, impe­ dimentum detegebatur; ct nec tempus erat oblinendi dispen­ sationem, nec matrimonium sine magno incommodo poterat differri. In his angustiis, quid agendum?, ideo vocatur ea- 652 DE MATRIMONIO sus perplexus. Ordinarius loci habet pro casu perplexo eas­ dem facultates ac pro periculo mortis (c.l045). Non tamen ad dispensandum in forma, nam de hac canon silet; nec ne­ cessarium est, nam agitur de casu in quo matrimonium modo ordinario contrahendum est. Aliter Ahrens, S. Poenit. theo­ logus x. Conditiones ut sit casus perplexus: 1. * Impedimentum detegatur cum omnia sunt parata ad nuptias. 2.“ Non sit tem­ pus recurrendi ad S. Sedem. 3. * Matrimonium nequeat dif­ ferri sine probabili gravis mali periculo. l.a Clausula cum omnia sunt parata ad nuptias aliqua am­ plitudine intelligenda est; non praecise quod impedimentum detegatur ipso nuptiarum die vel praecedenti; sed etiam an­ tea; si videlicet matrimonii dies designatus est· omnia iam ante aliquot dies parata ; sed tunc impedimentum detegitur. Sanchez, n.4, ut tunc Episcopus dispensare posset, re­ quirebat in contrahentibus bonam fidem, i. e. ne scienter im­ pedimentum occultassent et mala conscientia in casum perple­ xum se coniecissent. Sed CI 1 mart. 1921 : AAS 13,178, be­ nignius respondit: Clausula Quoties impedimentum detegatur cum iam omnia sunt parata ad nuptias intelligi debet non sen­ su stricto ; scilicet, quod impedimentum antea omnino igno­ tum fuerü et tunc resciatur; sed potius eo sensu quod quam­ vis antea cognitum, tunc solum ad notitiam parochi aut Or­ dinarii sit delatum. Ratio est quia, quamvis fraus sua ne­ mini patrocinari debet, in casu malum etiam publicum atten­ dendum est, scandala, murmurationes· etc., quae cx dilatione matrimonii sequi possunt. 2? Tempus recurrendi ad S. Sedem censetur non esse, si nonnisi per telcphonium aut tclegraphum recurri possit1. Haec non sunt ad hoc negotium media apta. Tempus neces­ sarium ad dispensationem pontificiam obtinendam per episto­ lam pendet ex distantia, viis, etc. ; pro Hispania erunt fere 20 aut 30 dies. Pro multis impedimentis recurri potest ad Nuntium, sed hoc non est obligatorium. 3.a Non requiritur periculum certum; sufficit probabile, quod prudenter cx dilatione timeatur. Nec requiritur malum gravissimum, sed grave, i. e. notabile; v. gr., infamia contra­ hentium aut familiae, scandalum, murmura ct suspiciones; damnum in bonis fortunae· ut si convivium iam est paratum; molestiae, si invitati a longe venerunt, timor poenae, discor­ 1 Periodica dc re nwr, can. (1027) p.l; Ius Ponti/, (1927) £asc.4 p.147. > CI 12 nov. 1922: AAS 14.662. POTESTAS ORDINARIORUM DISPENSANDI. n814 815 653 diae familiares, etc. In dubio de gravitate mali valide ac li­ cite petitur ct datur dispensatio (c.84 § 2). Pro convalidando damnum esset, v. gr., si coniuges absque scandalo aut infa­ mia separari nequeant ; et cohabitare non possint sine periculo incontinentiae, quod fere semper aderit. Ad casum perplexum videtur reduci ille in quo omnia ad matrimonium requisita iam fuerunt expleta, dispensatio S. Se­ dis petita, et computato tempore quo venire solet, dies cer­ tus designatus est pro nuptiis, et tamen interea dispensatio non venit. Censerem cum Vidal, n.413. Episcopum posse tunc dispensare, maxime si impedimentum sit occultum. Nam ra­ tio eadem urget, et ubi eadem est ratio, eadem debet esse iuris dispositio. Tunc post dispensationem a se datam Ordinarius statim S. Sedem de re moneat (c.204 § 2). 815. Potestas Ordinariorum pro aliis casibus urgen­ tis necessitatis. Ad quaestionem: An vi c.81, collali cum c.1045, Ordina­ rius dispensare valeat ab impedimentis matrimonialibus intra fines eiusdem c.81, etsi nondum omnia parata sint ad nup­ tias; CIC respondit: Affirmative (27 iul. 1942: AAS 34,241). Vi c.81 Ordinarii dispensare possunt a legibus generali­ bus Ecclesiae, quando difficilis sit recursus ad S. Sedem ct simul in mora sit periculum gravis damni, ct dc dispensatio­ ne agatur quae a Sede Apostolica concedi solet. Igitur tres circumstantiae concurrere debent, ut Ordina­ rius dispensare possit in lege ecclesiastica generali: 1) diffi­ cilis recursus ad S. Sedem : 2) periculum gravis damni in mora; 3) lex dispensabilis. Applicantes haec ad dispensationes matrimoniales, ct prae oculis habentes c.1045 dicemus: 1) Difficilis recursus ad S. Sedem est- quando per viam ordinariam, qualis plerumque est postalis, nequit tempestive ac secure ct sine gravi incommodo, v. gr., sine periculo se­ creti, recipi dispensatio c Curia Romana. Tempus sine anxie­ tate aestimandum est. Non sunt modia apta ad dispensationem petendam ct ac­ cipiendam telcphonium ct tclegraphum, haec proinde censen­ da sunt quasi non essent. Neque est medium ordinarium ct proinde neque obligatorium iter personale Romam, ad obtix nendam dispensationem. Non censetur difficilis recursus ad S. Sedem, quando 654 DE MATRIMONIO recurri potest ad eam per Legatum Pontificium in regione, etsi alia media desint Ad hoc autem haec requiruntur: l.° Quod Ordinarius possit facile communicare cum Legato. 2.° Legatus item cum S. Sede. 3." S. Sedes cum Legato aut Ordinario. 4.° Et qui­ dem secure et prompte, ut dispensatio mature perveniat. Si quid horum deficiat, nequibit dici facilis recursus ad S. Se­ dem, sed difficilis; et Ordinarius dispensare poterit vi c.81. Difficultas recursus, periculum damni in mora, damni gravitas, ab Ordinario aestimanda sunt cum quadam am­ plitudine et sine anxietate. Nam: a) Agitur de casibus plus minus urgentibus; b) Facultas c.81 concessa est ordinaria, ideoque latae interpretationis (c. 197.200 § 1). r) Sicut licite petitur, et licite ac valide conceditur dispensatio in dubio de sufficientia causae (c.84 § 2); sic quoque in dubio de diffi­ cultate recursus, dc periculi exsistentia, de gravitate damni. Etsi Ordinarius in hac prudenti aestimatione erraverit, dispensatio ab eo concessa valida et licita erit ; quia tandem in hoc dubio positivo et probabili suppleret Ecclesia Juris­ dictionem, quae defecerit (c.209). Si, facto iam recursu ad S. Sedem, urgentia supervene­ rit, Ordinarius valide ac licite dispensat; sed postea dc con­ cessa dispensatione S. Sedem statim moneat (c.204). Ordinarii adhuc dispensare possunt vi c.81. si recursus ad S. Sedem difficilis quidem est, at non est difficilis recur­ sus ad alium qui potestatem dispensandi habeat, v. gr., ad Nuntium Apostolicum (Sal T. 1949 p.103). Pro orientalibus tamen aliud statuit Pius XII, Motu prop. 12 feb. 1949, cap.2 c.35 § 4: AAS 41,97. 2) Danimini grave quod ex mora dispensationis sequa­ tur potest esse privatum vel publicum ; temporale, ut oecono­ micum ; vel spirituale, ut infamia, periculum incontinentiae. Sit proportionatum materiae (c.84 § 1). Non requiritur cer­ tum. Sufficit prudens probabilitas circa gravitatem damni, imo circa exsistentiam periculi (c.84 § 2; 1045 § 1). 3) Lex dis pensabilis. Codex quoad dispensationem· etiam in mortis periculo, excludit impedimentum ortum cx presby­ teratu ct cx affinitate in linea recta, consummato matri­ monio. Nuntii habent facultates dispensandi ab omnibus impe­ dimentis—exceptis provenientibus ex affinitate in linea rec· • CIC M lun. (947: AAS, 39,J7) Easdem facultates habet quivis sacerdos qui, deficien­ te parocho vel delegato, matrimonio assistit in periculo mor­ tis ad normam c.l098 n.2. Potestas haec valet pro utroque foro. c) Confcssarius idem potest, sed solum pro foro sacra­ mentali. Ad quae impedimenta sc refert haec confessarii potestas: ad occulta tantum· an etiam ad publica? Aliqui eam restringunt ad impedimenta natura et facto oc­ culta ’. Id enim postulat natura fori sacramentalis ; quia con­ tradictio est inter impedimentum dc sc publicum, seu quod natura sua ad forum externum pertinet, et dispensationem pro foro sacramentali datam. Alii cam non restringunt2, quia verba canonis sunt generalia ; ct ex dispositionibus Codicis ct regulis Theologiae Moralis conflictus inter utrumque fo­ rum vitari haud difficulter potest. Ceterum omnem vitare conflictum, legislatoris humani non est. Nonne praeferen­ dus est cxccptionalis conflictus, qui c.1047 possibilis suppo­ nitur, ne moribundus damnationi aeternae aut aliis gravissi­ mis malis exponatur? Nos hanc secundam sententiam ab antiquo propugnavi­ mus. Potestas pro foro sacramentali concessa potest se ex­ tendere ad vinculum publicum, sed solum cum effectu in foro interno. Sic vi Bullae Cruciatae confessarius potest absolve­ re a censuris, etiam per sententiam iudicialem impositis. Sic in Const. Pii XII, 25 dec. 1950, de iubilaeo pro toto orbe, n.VIII,2, datur confcssariis facultas absolvendi a censuris 1 (ÙprtLiX), 238; Vidal, 428, ’ Ahrendt apud Nouvelle Revue Thiol. (1920) p.261. k 658 UE ΜΛΤΚΙ.ΜΟΧΊΟ publicis, sed cum effectu in solo foro interno (AAS 42,85363). I. e. solutum vinculum publicum in foro interno, a "arte rei iam non amplius exsistit; v. gr., censura, impedimentum; sed in foro externo, coram societate, homo sic absolutus ab hoc vinculo sc gerere debet tamquam ligatum, donec vincu­ li cessatio probetur aut legitime praesumatur (c.2351). Hinc confessarius de se valide posset dispensare ab impedimentis publicis in periculo mortis, si opus fuerit. In periculo mortis confessarius: a) Si detegit impedimentum publicum, remittat poenitentem ad paro­ chum qui dispenset in foro externo; si parc chus adiri nequit, ipse confessarius dispenset in foro externo; non qua confessarius, sed ut quivis sacerdos qui, deficiente parocho vel delegato, matrimonio assistere potest. Ad hoc petat a poenitente in confessione ut sibi manifestet impedimentum extra confessionem. b) Si impedimentum sil dc se publicum, sed per accidens occul­ tum, ncc relationem habet cum peccatis accusatis, ncc cius manifes­ tatio pocnitenti odiosa sit, idem fieri posset. Si odiosa esset impedi­ menti divulgatio, permittat ut saltem in archivo secreto Curiae adnotetur. c) Si impedimentum dc sc publicum sed per accidens occultum, relationem habet ad peccata accusata, confessarius dispenset, exigen­ do a poenitente promissionem petendi dispensationem pro foro ex­ terno, si res divulgetur. d) Si secretum est, sine periculo divulgationis aut scandali, dis­ penset, sine obligatione petendi novam dispensationem pro foro ex­ terno. Sic conflictus plerumque vitantur. · ,_ Ratio agendi parochi. l.° Expedit ut habeat testimonium scrip­ tum medici de urgenti mortis pcriculc, aut secus testimonium duo­ rum testium. Si hoc documentum scribi nequeat ante matrimonium, scribatur postea Deficientibus medico et testibus, sufficit parochi aut sacerdotis assistentis testimonium, ut dispensationem tranquille concedat. 2. ° Data dispensatio pro foro externo, statim Ordinario notificetur (v. gr., intra triduum) ct in libro matrimoniorum adnotetur (c.1046). Data pro foro intento extrasacramcnlali, adnotetur in ar­ chivo secreto Curiae, ct si dein impedimentum evadat publicum, non nova dispensatio pro foro externo petenda est, sed divulganda quae in archivo secreto prostat, ct inscribenda in libro parocciali (c 1047) 3. · Quoniam in tanta urgentia processus dc statu libero instrui non potuit ante matrimonium, oportet instruatur postea, ncc inscrip­ tio fiat in libro parocciali. nisi praevio Ordinarii mandato. Sed circa hoc ct alia serventur instructiones diocccsanac, si quae sint. 4* D'spensatio in fora sacramentali data, null bi est adnotanda; et nova dispensatio pro foro externo petenda est, si postea impedi­ mentum evadat publicum (c.1047). Χ.ΠΗΗ 819. Ratio agendi confessarii. 820. In casu psrplexo (c.1045 § 3). Parochus; sacerdos non delegatus qui matrimonio assis- POTESTAS PAROCHI ETC DISPENSANDI. n.818-820 659 tit, quia prudenter aestimatur parochus vel delegatus per men­ sem defuturus ; et confessarius, iisdem facultatibus gaudent ac Ordinarius ; sed solum pro casibus occultis, in quibus ne loci quidem Ordinarius adiri potest, vel nonnisi cum peridilo violationis secreti. Duae conditiones requiruntur: l.“, ut casus sit occultus: 2.‘, ut neque S. Poenitentiaria neque Ordinarius loci adiri possint, aut nonnisi cum periculo secreti. 1.‘ Casus occultus, iuxta multos, est synonimum impedi­ menti occulti, sed ad sensum S. Poenitentiariae, i. c. quod sci­ tura paucis et discretis personis. Iuxta alios differt ab impe­ dimento occulto ad sensum c.l037, quod probari potest in foro externo: casus occultus est idem atque secretus, seu non di­ vulgatus nec habens imminens periculum divulgationis. Sive sit synonimum impedimenti occulti sive non, in c.1045 § 3 accipi debet pro re secreta et non divulgata, ncc habente im­ minens periculum divulgationis, quamvis a paucis ct discre­ tis personis noscatur impedimentum. 1.° Ex stylo S. Poenitentiariae, quae nequit dispensare nisi pro re fori interni : “modo res sit occulta” ; et occultum sic ipsa intclligit. Iam vero in casu perplexo parochus, sacer­ dos assistens, ct confessarius considerantur tamquam substi­ tuti Poenitentiariae ad dispensandum. Ergo idem possunt at­ que illa. 2. ° Ex mente legislatoris, quae fuit casum perplexum tol­ lere; quod non obtineret, si casus occultus intelligeretur im­ pedimentum occultum sensu stricto. 3. ° Ex analogia. Similis locutio adhibetur in c.2237 § 2: In casibus occultis Ordinarius dispensare potest a poenis 1. s. Atqui ibi casus occultus est non divulgatus (c.2197 n.4). Et in c.990 § 2: Confessarius dispensare potest in irregularitatibus cx delicto in casibus occultis, i. c. non divulgatis. 4. ° Ex auctoritate. Ciielodt, Ius matrim. n.44; De Smet, De Sponsalibus ct matrim. 793, etc.; Gasparri, De matrim. 1,26 (ante Codicem) desumit ex D’Annibale, n.242 not.94, hanc regulam practicam dispensationis: “In summa occultum accipere debemus quod adeo pauci ct prudentes sciunt, ut reputari possit quasi nemo sciret.” 5? Ex commissione Interpretum, 28 dec. 1927: Verba “pro casibus occultis”, c.1045 § 3, intelligenda sunt non tan­ tum de impedimentis natura sua et facto occultis, sed etiam natura sua publicis et facto occultis (AAS 20,61). 660 DF. MATRIMONIO Idem die, si impedimentum vel casus sit publicum in m regione et occultum in alia, ubi matrimonium celebratur. Non vero si sit materialiter publicum seu qua factum; formcliler occultum, qua impedimentum (vid. n,802). 2.“ conditio est ut neque S. Poenitentiaria neque Ordina­ rius loci adiri possit, aut nonnisi cum periculo secreti. Dc impossibilitate recursus diximus n.815. Periculum secreti oriri potest ex ipsa rei natura, ex ma­ litia hominum, ex circumstantiis, ut censurae civilis littera­ rum, etc. Secretum de quo in casu, est sacramentale, vel offi­ cii, vel consilii vel mere naturale, si huius revelatio cedent in infamiam vel aliud grave damnum nupturientium, v. gr, si agitur dc impedimento criminis. Etiam intelligitur de se­ creto servando erga ipsum Ordinarium, v. gr,, si sponsi sint cius consanguinei vel affines ct agatur dc rc infamante. 821. Potestas delegati a parocho ad assistendum ma­ trimonio. Potcstne dispensare in casu perplexo? Sic censeo, si neque parochus adiri possit. Nam l.°: potest parochus, ct confessarius ct sacerdos non delegatus, qui as­ sistit in periculo mortis et extra mortis periculum, quando nequit Ordinarius vel parochus vel delegatus assistere, ct ta­ lis conditio per mensem duratura praevidetur. Ergo si nen delegatus ad assistendum potest dispensare, a fortiori dele­ gatus ad assistendum (c.1044; 1045 § 3). 2.° Eaedem rationes urgent pro delegato ct pro paro­ cho, i. c. vitare casum perplexum. Atqui ubi eadem est ratio eadem debet esse iuris dispositio. Ceterum, facultas dispensandi potest a parocho delegari, nam est ordinaria (c.l99 § 1.3). Polentas parochi in impedimento publico. In casu gravissimae necessitatis, si neque S. Sedes neque Ordinarius adiri possit, potcritnc parochus in impedimento publico dis­ pensare? Non videtur, nam talis potestas non est ei expresse concessa (c.83). Sed improbare non audemus parochum qui in talibus adiunctis matrimonio assisteret, ob cpikeiam aut suppositam cessationem impedimenti in illo casu. Nam lex ecclesiastica non obligat cum incommodo tanto3. 822. Cessatio impedimenti ob incommodum. Cessatne, si dispensatio peti aut obtineri nequeat ; neque matri­ monium sine gravissimo incommodo possit differri? * ÎH CArriXLO. 236; Gennami. Contultazioni morati 127; Gasfaiu, 247 (u· tz Codicem)· subiectum dispensationis, n 820-823 661 En nostra sententia: α) Ob simplicem impossibilitatem obtinendi dispensationem, nisi simul concurrat gravis neces­ sitas, non cessat, b) Si damnum commune inde sequere­ tur, v. gr., in bello, persecutione, lex non urget ; ex benigna mentis legislatoris interpretatione, c) Si in casu particulari lex vergeret in detrimentum animarum, v. gr., in casu mori­ bundi concubinarii, cessaret impedimentum. Item, si matri­ monio iam inito, detegatur impedimentum dirimens, et mu­ lier, quae sola conscia sit impedimenti, cogatur ad debitum reddendum, urgente periculo gravissimi mali. Tamen in his casibus, post matrimonium dispensatio ad cautelam petenda est, si fieri possit, et renovandus consensus (Cappei.i.o, 199). 50 27 ian. 19-49 respondit: in circumstantiis in quibus Sina a communistis occupata invenitur: l.° Habenda esse uti valida matrimonia sine forma canonica et cum quovis impe­ dimento iuris ecclesiastici, a quo dispensari solet. 2.° Matri­ moniis cum impedimento disparitatis cultus applicanda sunt statuta a SO circa cautiones acquipollentes. Iuxta graves doctores, leges mere ecclesiasticas vim non cxseiunt, quando in integro territorio gubernatio ecclesias­ ti’a iuxta leges Ecclesiae fieri non potest (Periodica [ 19491 p.189). § 5. Subiectum dispensationis 823. Subiectum. l.° Incolae ct advenae (c.91). I. e. qui habent domicilium vel quasi domicilium in paroecia vel dioecesi, etsi extra diocccsim versentur (c.201). 51 nupturientes sunt cx diversa dioecesi ct impedimen­ tum correlalivum, v. gr., consanguinitatis, sufficit dispensa­ tio ab uno Ordinario data. Nam si unus Ordinarius dispen­ sat Titium, hic iam non est iuridice consanguineus Caiae, proinde neque Caia Titii. Si est absolutum, ut votum, ct ex­ sistat in utroque, dispensatio danda est ab utroque Ordina­ rio pro suo cuiusque subdito. Ordinarius potest dispensare etiam vagos ct peregrinos qui in suo territorio actu versan­ tur. Unde melius dicitur: in relativis sufficit ut unus dispen­ setur; eo ipso compars dispensata manet, hi absolutis debet dispensari uterque, si uterque habet impedimentum. 2.° Peregrini ct vagi. Nunc certa est sententia. C.1313 n.l, id statuit dc votis; c.874 dc absolutione; c.1043-1045 dc dispensatione in mortis periculo ct casu perplexo; idem di­ citur de facultatibus a C. Sacramentorum concessis; et a pari de omnibus, nisi aliud dicatur (Regatuxo, Inst. 1,171), 662 DE MATRIMONIO °3. Infideles directe nequeunt ab Ecclesia dispensari, cum non sint cius subditi. Indirecte? l.a sent. Ballerini, 916; Gasparri, ed. a. 1904 n.306: In correlativis dispensatio data fideli valet pro infideli indirecte (si tale impedimentum civile in illa natione sit). Nam correlativum nequit esse in una tantum parte. Si tollitur ab Ecclesia pro fideli, durum est quod adhuc persistat. In absolutis probabiliter valet, iux· ta Ballerini ct Gasparri. 2.tt Gasparri, 256, post Cod. : Non valet, nain ut con­ tractus valeat utraque pars debet esse habilis suo iure. Haec sententia mihi plus placeret, si res in se ipsa con­ sideretur. Nam in consanguinitate, v. gr., est: a) vinculum naturale sanguinis, quod dispensatione non destruitur; b) vinculum iuridicum fundatum in naturali (impedimentum), quod in casu duplex est : canonicum ct civile. Dispensatio vinculum tollit in utroque (iuridicum), sed in suo ordine: i. e. dispensatio Ecclesiae facit ut non sint canonice consan­ guinei ; sed civiliter consanguinei manent. A fortiori in ab­ solutis, v. gr., aetatis: si Paula rhristiana 12 a. ex dispensa­ tione contrahat cum iudaeu 16 a. ubi ad valorem requiran­ tur 18 a. Sed attenta Ecclesiae praxi, primam praeferrem. Nam, ut aiunt auctores, Ecclesia, quando dispensat fidelem, non at­ tendit ad impedimenta infidelis; proinde censetur ca dispen­ sare, si sint. Vel potius dicerem impedimenta civilia vim nul­ lam habere, quando agitur dc matrimonio inter infidelem ct fidelem, ut supra dixi (808). § 6. Interpretatio et usus facultatum 824. Interpretatio. Fiat iuxta genuinum sensum indulti, proprietatem verborum, stylum Curiae (c.49). Facultas generalis, ordinaria vel delegata, censetur privi­ legium praeter ius; ideo late interpretanda, non tamen ex­ tensive (c.66 § 1 ; 68). Ad singulos casus facultas recidit in ipsam dispensationem ’ ; ideo stricte (c.85). Nam generalis est pro bono publico; ad casum concretum pro privato. Ge­ neralis est quae non determinat in concreto personas dispen­ sandas. Potest esse generalis, etiam si ad paucos casus vel ad unicum restringatur, dummodo non determinetur persona dispensanda. Hoc deducitur ex c.66.85.1051, L 3 t.4 c.36 in Strio, INTERPRETATIO ET USUS FACULTATUM. N.823-825 663 825. Usus. l.° Si petatur dispensatio c S. Sede, Or­ dinarius suis facultatibus ne utatur, nisi cx gravi urgentique causa, ct statim monita S. Scdc. Ne utatur, nam S. Sedes manus quasi apposuit. Nisi... quia tunc moraliter fit causa diversa (c. 1048; 204 § 2). 'I'amen usus facultatum contra praescriptum huius canonis non esset invalidus. 2." In facul­ tatibus non comprehenditur facultas dispensandi reges et re­ giae stirpis principes (C. Sacram. 7 mar. 1910: AAS 2,147). 3. ° Cumulatio dispensationum sine limitatione admittitur intra ambitum facultatem cuiusvis, modo habeat facultates generales, non pro uno vel pro pluribus personis determina­ tis in individuo scu in concreto. Id est, qui habet indultum generale dispensandi super certo quodam impedimento, v. gr., criminis in prima figura ; vel super pluribus diversae speciei, ut consanguinitatis ct affinitatis, potest dispensare super iis­ dem in eodem casu occurrentibus ; etiam si haec sint publi­ ca et multiplicia; sive impedientia sive dirimentia; nisi in ipso induito aliud expresse praescribatur; sive ad matrimo­ nia contrahenda sive ad convalidanda (c.l049). Non autem habet locum cumulatio dispensationum, si dis­ pensans habeat indultum tantum ad casus particulares concre­ tos; v. gr., si habeat ab Episcopo facultatem dispensandi Pe­ trum ct Paulam ab impedimento voti ; et a S. Sede ad dispen­ sandum eosdem in impedimento consanguinitatis. 4. " Si cum impedimento vel impedimentis publicis, su­ per quibus quis potest dispensare cx induito, concurrat aliud super quo non possit, pro omnibus S. Sedes adeatur (c.1050). Etsi unum sit impediens, alia dirimentia.—Etsi possit dispen­ sare in dirimentibus. a) Solum agitur de publicis, b) In quibus quis dispen­ sare possit cx induito, c) Hinc potest dispensare, si habet potestatem a iure, v. gr., in voto non reservato, in impedi­ mento dubio facti, d) Potest dispensare si cum occulto, quod cx induito possit dispensare, concurrat publicum in quo dis­ pensare nequeat. Tamen dispensatio data contra canonem non esset nulla; nam deest clausula irritans (c.l 1). Si post obtentam a S Scdc dispensationem, detegatur impedimen­ tum super quo possit ille dispensare, tunc potest sua potestate uti; nam iam non est concursus impedimentorum. Si post petitam sed nondum obtentam dispensationem detegatur impedimentum publicum super quo Ordinarius cx induito dispensare potest, pro eo etiam re­ currendum est ad S. Sedem? iuxta Vidai., n.419, utique; iuxta alios, cx spiritu ct mente legislationis videtur Ordinarius sua potestate uti posse. Hoc nobis non placet. 6(>4 DE MATRIMONIO Si concurrit impedimentum publicum cum occulto, a C. de Sacramentis petenda est dispensatio super publico, rcticito occulto; ct dcin a S. Pocnitentiaria super occulto, facta mentiunc dispensatio­ nis antea obtentae super publico. 826. Legitimatio implicita prolis. Per dispensatio­ nem impedimenti dirimentis ex potestate ordinaria vel dele­ gata per indultum generale, non per rescriptum in casibus particularibus, conceditur eo ipso legitimatio prolis natae vel conceptae, excepta adulterina vel sacrilega (c.1051). Quando S. Sedes, ut solet, dat rescriptum dispensationis in forma commissoria necessaria, ut illam exsequatur Ordi­ narius: in hac dispensatione includitur eo ipso legitimatio prolis? Gasparri, n.407 (post Codicem) negat, quia talis fuit et est praxis S. Sedis; et ad hoc videtur referri clausula “non vero per rescriptum in casibus particularibus”. Legitimatio prolis quando fit? a momento fulminatae dispen­ sationis etsi matrimonium non sequatur; an per matrimonii cele­ brationem ? Primum tenet sententia quae dicitur communis. Gasparri, 358; Cappeelo, 291, etc. ... Nam: a) Sic littera c.1051: "Per dispensatio­ nem super impedimento dirimente concessam... conceditur quoque eo ipso legitimatio prolis...” b) Secus canon locum vix haberet quoad prolem conceptam sed nondum natam : quia si nascitur post matri­ monium, legitima nascitur (c.ll 14), idcoque legilimaiionc non eget c) Talis erat communis doctrina ante Codicem’. Liceat tamen mihi aliter opinari : in casu non legitimari prolem ipso facto dispensationis, sed per celebrationem matrimonii vi tafil dispensationis (Recatili.o, Sal T. [ 1933] p.838ss.). Nam: a) C.1051 supplet vim, quam de se matrimonium non ha­ bet, legitimandi prolcm spuriam (c.ll 16) ct intuitu matrimonii legi· timationem implicitam in ipsa dispensatione concedit, si matrimonium contrahatur. b) Si ante matrimonium legitimarctur, proles spuria melioris conditionis esset quam naturalis, quae non legitimatur per solum propositum parentum contrahendi matrimonii, quamvis parentes sint habiles ad contrahendum sine dispensatione. Dispensatio illa impe­ dimenti dat capacitatem contrahendi; ct matrimonio contracto sup­ plet vim legitimandi prolcm spuriam, quam potestatem' matrimonium de se non haberet. ' J9| c) In sententia contraria, quid dc conditione prolis, si matrimo­ nium post dispensationem non contrahatur? Solutiones difficiles dantur. d) Iuxta De Smet, in antiquo iure legitimatio non sortiebatur effectum ipso facto fulminatae dispensationis matrimonialis cum de­ creto legitimationis, sed dcpcndcntcr a matrimonio secuto. Revera Rota antiquitus asseruit Filii inccstuosi efficiuntur legiti­ mi per subscquens matrimonium, accedente dispensatione Pontifias *. 3 ’ CtovtNr, Dc disp. matrim. t.2.66; Gasparri, 1,403 (1904). Decisiones tw compendium re doctae decis. 166.280. Verba Filii legitimati Per sub sequens matrimonium (Venedis 1754). INTERPRETATIO ET USUS EACUÏ.TATUM. K.825 827 665 Classicus Carcîa dc incestuosis ait : Ista legitimatio non fit per Papam absque matrimonio, sed ratione matrimonii ct respectu illius dependenterque ab illo {Dc benef. p.7 c.2 n.40). 827. Dispensationes implicitae. 1. Dispensatio ab im­ pedimento consanguinitatis, vel affinitatis in aliquo gradu valet, licet in petitione ct concessione error circa gradum ir­ repserit; dummodo gradus revera exsistens sit inferior. Nam plus sent per in sc continet quod est minus (RI 35 in Sexto) ; aut licet rcticitum fuerit aliud impedimentum eiusdem spe­ ciei in aequali vel inferiori gradu (c.1052). Datur videlicet dispensatio implicita in casu a multiplicata con­ sanguinitate vel affinitateIdque licet reticentia impedimenti fuerit malitiosa; nam canon non distinguit, ut alias distinguit Codex inter reticentiam bonae ac malae fidei, v. gr., c.991 § 1, dc dispensatione irregularitatum. Ratio talis dispensationis implicitae videtur esse, quia consanguinitas vel affinitas multiplicata facile non advertitur; ideo ne matrimonium sit nullum, implicite dispensatur. 2. Data a S. Sede dispensatio super matrimonio rato, vel facta permissio aliarum nuptiarum ob praesumptam coniugis mortem, sccumfert dispensationem impedimenti ex adul­ terio cum promissione vel attentatione matrimonii (c.1053). Quia tale impedimentum in his casibus frequens est, ct generatim occultum ct ignotum. Nc ergo secundum matriir'Miium nullitcr con­ trahatur, dispensatio datur implicita. Processus dc praesumpta coniugis morte et permissio alia­ rum nuptlartim ob talem praesumptionem fieri potest a S. Sede vel ab Ordinario. Sive a S. Sede sive ab Ordinario talis permissio fiat, sccumfert implicitam dispensationem ab illo criminis impedimento, ut declaravit CIC 26 mar. 1952: AAS 44,496 (Regatu.i.o, Interpretatio n.5O5). Modus utendi potestate. In usu potestatis ordinariae Or­ dinarius stricte non tenetur servare stylum Curiae Romanae, sufficit quod dispensatio quovis modo convenienti exprima­ tur. In usu potestatis delegatae clausulis rescripti ct stylo Curiae Romanae sc conformare debet. Clausulae aliquae sunt substantiales seu irritantes, aliae accidentales. Substantiales sunt quae ambitum potestatis concessae determinant: v. gr., “pro foro sacramentali”, ct generatim quae ferunt particulas conditionales si, dummodo aliasve eiusdem significationis (c.39). Accidentales, quae indicant modum utendi induito, vel continent aliquod monitum, praeceptum, etc. Si non serven­ tur substantiales, usus indulti invalidus est ; si omittantur ac• CIC R iul 104R· AAS 4O,3R« di- 666 DE MATRIMONIO cidentales, usus erit illicitus at non invalidus. In dubio non censendae sunt substantiales ; sic saepe ablativus absolutus, aliquando indicat conditionem, alias modum, etc. Si facultas detur pro foro externo, valet quoque />ro in­ terno. Si pro interno, valet pro cxtrasacramentali, nisi sacramentale exigatur. Si non determinetur, valet pro utroque (c.202). Dispensatio informis, v. gr., oralis vel per telegra­ ph um data, valet. 828. Potestas dalegandi et subdelegandi. Ordinaria et delegata a S. Sede est delegabilis vel subdelegabilis, nisi aliud caveatur. Delegata ab Ordinario ad universitatem cau­ sarum potest subdelcgari ad singulos casus ; delegata ad ca­ sum concretum nequit subdelcgari, nisi delegans id permit­ tat (c.l99). Vicarius generalis non indiget subdelcgatione, ut exerceat facultates delegatas Episcopo vel Ordinario loci; nam haec ipsi quoque competunt (c.66 § 2). 829. Cessatio. Potestas ordinaria cessat amisso offi­ cio. Delegata, expleto mandato, elapso tempore, expicto nu­ mero casuum, cessante causa finali, revocatione delegato di­ recte intimata, renuntiatione a delegato directe intimata, re­ nuntiatione a delegante acceptata ; non vero resoluto iure de­ legantis, nisi aliud caveatur, aut nisi sit delegata ad casum determinatum ct res sit adhuc integra. Delegata a S. Sede in forma commissoria necessaria, ut solet, non cessat per vacationem Sedis ; nam tunc delegatus potius est merus exsecutor dispensationis a S. Sede datae. Si data est facultas pro foro interno, actus dispensatio­ nis per inadvertentiam positus, elapso tempore vel expleto numero casuum, valet (c.207). Nam tales inadvertentiae fre­ quentes sunt, ideo eas ius sanat, ne multi actus nulli po­ nantur. § 7. Causae dispensationis 833. Necessitas. Quoniam dispensatio est vulnus le­ gis, semper causam requirit. Si superior dispensat in lege sua, causa non requiritur ad valorem, nam ipse est dominus legis; sed ad liccitatcm, quia debet esse prudens administra­ tor seu dispensator rei suae. Si dispensat in lege altioris su­ perioris, causa requiritur ad valorem ; quia dominus legis non censetur velle dare aliis facultatem dispensandi sine causa. Haec debet proportionari gravitati legis seu impedimenti. Sed ad vitandos scrupulos ct cavillationes in aestimanda cau- CAUSAE DIS FEN SATIONIS N.827-831 667 sa, in dubio dc sufficientia aut dc exsistentia causae licite petitur, ct potest licite ct valide concedi dispensatio (c.84). Sed ipse dominus legis non vult dispensare valide sine causa. Excipitur dispensatio ab impedimento gradus minoris, quae valida est etsi omnes causae finales seu motivac allega­ tae sint falsae. Haec dispensatio nullo subreptionis vel obrep­ tionis vitio irritatur: i. e. valet, etsi in precibus sit reticen­ tia veri quod debebat declarari ; vel expressio falsi. Censetur, dari sine causa, vel potius causa semper haberi (c.l054). CoQnitio causae ad liccitatem dispensationis requiritur, auia sine tali cognitione imprudens esset dispensator. Ad va­ liditatem non. nisi facultati dispensandi apponatur clausula: SÏ exposita vera esse repereris, aut similis: quads hodie ap­ poni non solet, sed haec: si vera sint exposita (c.40.1054). Divisio, α) Molivae seu finales, quae determinant su­ periorem ad dispensandum seu a quibus substantia vel exsis­ tentia dispensationis dependet: inipulsivae quae solae non suf­ ficiunt, sed aliis adicctac faciunt ut facilius et citius dispen­ setur. b) Sufficientes vel non, prout sint impedimento proportionatac aut secus. Plures impulsivae possunt facere unam motivam; plures insufficientes unam sufficientem: Singula quae non prosunt, simul collecta iuvant. c) Canonicae, quae in iure aut stylo Curiae Romanae admittuntur; aliae rationabiles, quae inter ordinarias non re­ censentur. In hodierna praxi S. Congr. de Sacram, haec di­ stinctio non fit ; solum requiritur causa impedimento proportionata. rf) Honestae vel infamantes, prout delictum aut diffa­ mationem nupturientium continent vel secus. Causae canonicae communiores potioresque enumerantur a CPF in Instructione 9 maii 1877 Coli. 1470. 831. Causae honestae. Angustia loci: a) Absoluta circiter 300 familiae, seu 1.500 incolae (Dataria 30 aug. 1847). Incolae sint catholici. Nam Ecclesia abhorret a nuptiis cum haereticis ct publicis peccatoribus (c.l065.1066). Praeter an­ gustiam requiritur ut non sit in loco vir paris conditionis ac­ ceptus feminae; si sit vir paris conditionis sed non acceptus, valet angustia; expedit enim ut matrimonia libenter fiant. Non requiritur ut femina quaerat virum nam hoc contra pu­ dorem ct honestatem est. b) Relativa. Cum in loco magno non invenitur vir. Ita 668 DE MATRIMONIO cx fine legis, ut matrimonia libenter fiant. In precibus di­ catur esse relativa. Huc recidit paucitas virorum ratione belli, militiae... Angustia refertur ad locum domicilii feminae, quod non possit ea deserere, ut a viro alibi ipsa quaeratur. Angustia quasi-domicilii, aiunt non sufficere, si alibi domicilium ha­ beat. Locus hic non intelligitur paroecia, sed coetus habitan­ tium distinctus ratione nominis et gubernationis, uti pagus: vel distantiae, v. gr., vicus (CC 8 mart. 1884: ASS 16,543). Est angustus etsi parum distet ab alio distincto, v. gr., alius municipii. — In suburbiis requiritur distantia ab urbe 1.000 pasuum seu 1.500 metrorum, i. e. circiter 1/3 leucae. Angustia valet potius pro femina, cui difficilius est vi­ rum invenire; sed quandoque pro viro, v. gr., si nequit e loco exire, ob suum officium medici conducti, etc., vel quia viduus prole onustus eget alia uxore et nulla melior inveni­ tur quam consanguinea. Valet maxime in impedimentis con­ sanguinitatis et affinitatis. Angustia loci inter causas leviores censetur; gravior est angustia locorum viri et mulieris; adhuc gravior, si oratrix extra locum nu­ bere nequeat sine speciali difficultate. Proinde haec causa, sive simul cum abis, sive aggravata peculiaribus circumstantiis, sufficit etiam pro gradibus propinquioribus consanguinitatis (C. Sacram. 1 aug. 1931: AAS 23,414). Aetas superadulta feminae. Est 24 annorum expleto­ rum. Causa haec per se non valet pro vidua ’. Simul requi­ ritur ut non inveniat virum paris conditionis cui nubat. Va­ let etsi antea habuerit sed recusaverit. Pro vidua invocari potest aetas florens (25 a.), iunior (30 a.), vel provectior, si periculum sit incontinentiae (Cappello, 261). Defectus dotis. Si consanguineus vel affinis paratus est ad mulierem dotandam vel sine dote ducendam; et illa sine tanta dote non possit nubere extraneo paris conditionis in proprio loco ubi ipsa commoratur. Dos hic late intelligitur bona fortunae quibus onera matrimonii sustinere possint. Dos haberi debet actu; mera spes dotis dispensationem non ex­ cludit, v. gr., si mulier habitura sit dotem post mortem pa­ rentum. Si dos sit insufficiens, et oratrix dixerit simpliciter se carere dote, dispensatio tamen valet (CC 4 iul. 1722). Lites super successione bonorum magnae quantitatis. Si non sit qui velit causam suscipere propriis expensis, nisi 1 C. Sacram.. Inat 14 iun. 1941 n.5 r: AAS 33 207. causae dispensationis, n.831 C69 vir qdi illam mulierem ducere vult. Nam bonum publicum postulat ut lites exstinguantur. Paupertas viduae numerosa prole onustae, si vir ta­ lis pollicetur illam alere. Numerosa censetur 3 vel 4 filii. Causa haec dicitur etiam bonum prolis. Bonum pacis, inter regna et principes, vel inter priva­ tos, consanguineos praesertim et affines. Periculum fidei. Pe­ riculum matrimonii civilis vel mixti vel coram ministro acatholico. Periculum incestuosi concubinatus vel incontinentiae. Periculum damni spiritualis. Remotio gravium scandalorum Periculum vitae. Excellentia meritorum erga Ecclesiam. Con­ servatio illustris familiae. Conservatio bonorum in familia no­ bili. Praerogativa regiae dignitatis. Convalidalio matrimonii, etsi contractum fuerit in confidentiam dispensationis (Gasparri, 312). Haec est cx gravioribus. Causae infamantes. Periculum incontinentiae. Copula cum consanguinea vel affini vel alio impedimento laborante Proles legitimanda. Est ex urgentioribus. \'alet etsi copula sit habita spe dispensationis2. Copula occulta utiliter quan­ doque allegari potest, ad corroborandum periculum inconti­ nentiae, scandali, etc. At pro foro externo non exprimatur, nisi caute ct de oratorum consensu. Nimia suspecta familiaritas, cum periculo scandali aut dif­ famationis. Cohabitatio periculosa sub eodem tecto, quae fa­ cile impediri non possit. Infamia mulieris orta ex suspicione copulae cum consanguineo vel affini; quamvis suspicio sit falsa. Causae non canonicae. Dataria in formulis a.1901 com­ memorat 28 causas. Pleraeque cum iam expositis conveniunt. Attentis his formulis et praxi Curiae Romanae, sequentes addi debent. *!. Si oratrix alterutro vel utroque parente sit orbata. 2.” Si sit illegitima. 3.® Si infirma, deformis above defectu detenta. 4.° Si ab alio deflorata. 5.° Si orator sit infirmus. 6.° Si viduus numerosa prole oneratus, cui quaerat bonam matrem; seu bonum prolis ora­ toris vidui. 7.° Si vir aut mulier adiutorio egeant 8.° Si omnia pa­ rata sint ad nuptias. 9.° Propositum contrahendi divulgatum, vel pertinacia in proposito. 10. Boni mores utriusque 11 Convenientia matrimonii. 12. Munificentia oratorum erga bonum publicum. 13. Bo­ num parentum, vel alterutrius, adiutorio indigentium. 14. Mutuum auxilium in aetate provecta. 15. Copiosa eleemosyna seu componen­ da, quam oratores solvant in opera pia. Haec causa allegari nequit ’ SO 25 iun 1885; 18 mart 1801; Col CPK 1635.1749 670 DE MATRIMONIO apud S. Pocnitcntiariam, quae dispensationes gratis omnino conce­ dit; neque apud Episcopum facultate dispensandi munitum. § 8. Politio dispensationis Ii 832. Petitio. Impedimenta non constituuntur ut dis­ pensentur, sed ut observentur. Hinc parochus impeditos aver­ tere curet a matrimonio. Id monet C. Sacramentorum 1 aug. 1931 maxime de impedimento consanguinitatis in secun­ do gradu collaterali mixto cum primo (tios y sobrinos car­ nales). At si ob graves causas contrahere nihilominus velint, locus erit dispensationem petendi (AAS 22,413). Quinam petere possunt. Omnes fideles eam petere et ob­ tinere possunt. Excipiuntur: a} Excommunicati ct interdicti post sententiam condemnatoriam vel declaratoriam, qui ne­ queunt ullam gratiam pontificiam valide consequi (c.2265 § 2: *). 2275,3.' b) Apostatae a fide, haeretici et schismatici, ad sectam acatholicam pertinentes ; quia de corpore Ecclesiae non sunt (c.87). Tamen utrique valide dispensantur a S. Sede, si in rescripto mentio fiat dc censura vel de acatholicitatc (c.36 § 2). Per quem. Ipsi contrahentes possunt eam petere per se ipsos vel per alium. Quivis potest petere ct impetrare dispen­ sationem pro alio etiam sine huius assensu ac notitia; ct quam­ vis ipse possit dispensatione concessa non uti, dispensatio ta­ men valet ante cius acceptationem ; nisi aliud ex appositis clausulis appareat (c.37). Sic, si Episcopus dispensat Fabium ab impedimento, etiam si hic dispensationem non petierit, ct ignoraverit petitionem ab alio factam ct concessionem, Fabius eo ipso factus est habilis ad contrahendum valide, ct valide contrahit matrimonium. Pro foro externo non solet neque expedit ita peti ct concedi dis­ pensatio, inscio dispensato. Pro interno non raro sic petitur ct con­ ceditur; praesertim ad sanandum in radice matrimonium invalide contractum si sponsi versantur in bona fide, a qua non oporteat eos deturbari, quia contristarentur vel periculum esset separationis, ctc Tunc dispensatur quin dispensationem noscant dispensati, neque ante neque post matrimonii sanationem. > i · Fideles generatim non recurrunt per se ipsos, quia mo­ dum ignorant, a) Si agitur de dispensatione apostolica pro foro externo, solet parochus vel preces redigere et ad Curiam dioccesanam mittere; vel saltem huic elementa indicare, ut in ea preces redigantur et per agentem precum Romam mittan­ tur. Sic regulariter fieri debet, quia praxis Curiae Romanae PETITIO DISPENSATIONIS N.831-832 671 est ut pro foro externo nulla supplicatio admittatur, nisi ab Ordinario confecta vel saltem commendata. b) Si agitur de dispensatione apostolica pro foro inter­ no, recursus plerumque fit per confessarium, qui nomine ora­ torum dispensationem directe petit a S. Poenitcntiaria. Pos­ set confessarius litteras clausas Ordinario tradere, ut hic eas Romam mittat. Posset etiam, remoto periculo sigilli, tacitis nominibus, Ordinario committere ut ipse preces conficiat et ad S. Poenitcntiariam deferat. c) Si agitur de dispensatione episcopali, recursus fit re­ gulariter per parochum pro foro externo, per confessarium pro interno. rf) Si agitur de dispensatione cx Nuntio obtinenda re­ cursus fit generatim sicut quando agitur dc dispensatione apostolica pro foro externo vel interno. e) Ordinarius competens ad preces recipiendas est Or­ dinarius loci domicilii vel quasidomicilii vel menstruae com­ morationis nupturientium ; pro vagis, Ordinarius actualis com­ morationis (c.1097 § 2) ; si agitur de matrimoniis mixtis, Or­ dinarius partis catholicae (c.1964). Si nupturientes pertinent ad diversas dioeceses, preces re­ gulariter exhibeantur Ordinario sponsae per huius parochum; nam coram hoc est matrimonium regulariter contrahendum (c.1097 § 2). Sed si impedimentum exsistit tantum in spon­ so, v. gr., impedimentum voti, vel ipse solus est catholicus, exhibeantur Ordinario sponsi a parocho eiusdem (c.1097 § 2). /id quem dirigenda est petitio. Ad eum qui habeat com­ petentiam ad dispensandum: i. c. ad S. Sedem, ad Ordina­ rium loci, vel ad Nuntium Apostolicum. Si ad S Sedem di­ rigatur, non opus est in precibus indicare S. Congregationem ad quam spectet concessio. Agens precum, qui Romae solet esse, cas deferet ad competens dicastcrium. Si agitur dc dispensatione episcopali, et sponsi sunt di­ versae dioecesis, sufficit eam petere ab uno Ordinario com­ petente, si impedimentum sit correlativum, ut consanguinitas; nam dispensata una parte ab Ordinario suo, impedimentum cessavit pro utroque: si autem impedimentum sit absolutum, ut votum castitatis, ct inveniatur in utroque contrahente, pe­ titio dispensationis ad utrumque Ordinarium e€t dirigenda; si in uno tantum inveniatur, ab Ordinario eiusdem. Modus. 1.'· Dispensatio peti debet plerumque nomine sponsorum, non nomine parochi aut confessarii; nomine 672 DE MATRIMONIO —---------- ----------------- —------- — ■ ■■■ ■■■■ ■ ■■■— —·Γ utriusque sponsi, si uterque est catholicus et impedimentum correlativum ; nomine unius partis, si ipsa tantum impedimen­ to afficitur; nomine partis catholicae, si altera est acatholica. Tamen si impedimentum est correlativum, sufficit ut una pars dispensationem petat, nam ea dispensata, impedimentum pro utraque aufertur. 2. ° Petitio et concessio regulariter scripto fient. Si ore· tenus fiant, concessio scripto consignetur, ut de ea constet. 3. " Usus telegraph i ct telephonii, quando urgeat necessi­ tas. non prohibetur sed neque obligatorius est. Si illa media adhibeantur, non licet omittere mentionem causae motivae, neque alia elementa necessaria .* 4. ° Lingua. Per se admittuntur apud Curiam Romanam latina, italica, gallica, hispana, anglica, germanica et lusita· na2. Sed ecclesiastici melius latina utentur. In recursu ad S. Poenitcnt. quaelibet adhiberi potest. 833. Libellus supplex pro foro externo. Pro SS. Con­ gregationibus preces solent dirigi ad ipsum Papam, et sic in­ cipiunt: Reatissime Pater; exterius: in involucro (sobre) sic diriguntur: AU’Emincntissimo Cardinale Secretario dei S. Officio. Palazzo del S. Officio. Roma.—AU’ E minent issimo Cardinale Prefetlo della S. Conarcgadone dei Sacramen­ ti. Palazzo delle Congregazioni, Piazza S. Callisto. Roma. Vel simpliciter: Sacra Congregatione del S. Officio.—Sacro Congreaationc dei Sacramenti. Tamen inscriptio externa etiam lingua propria oratorum redigi potest. Partes libelli. Post inscriptionem : “Beatissime Pater" hae sunt: 1. * Introductio, ubi indicantur oratorum nomina et co­ gnomina, dioecesis, etc. 2." Expositio impedimenti ct cau­ sae dispensationis. 3? Petilio. 4? Clausura, cum verbis Et Deus, etc., loco et data. Subscriptio non solet poni a petente, sed a suncriore preces commendante. Exprimenda in libello. Iuxta Instructionem CPF 9 maii 1877 : Coi. 1470. ct stylum Curiae haec sunt. 1.” In introductione, a) Nomen ct cognomen oratorum, distincte ct sine abbreviationibus. In Hispania exprimi solet utrumque cognomen, paternum et maternum. Aetas, conditio ct alia id genus non sunt necessario ex­ primenda, nisi cx alio capite requiratur; v. gr., si aetas ut causa dispensationis proponatur. * Secret. Stat., 10 dec. 1891; Col. CPF 1775: Cappcijo, 272. * Pius X> Const Sapienti consilio 2^ hm. 1^08. Ordo servandus Normae pertil c.6 n.S, PETITIO DISPENSATION IS. N 832-833 673 />) Dioecesis domicilii aut quasi domicilii oratorum, vel actualis commorationis, si de vago agitur. Nomen paroeciae non est de necessitate indicandum, etsi tamquam causa allegetur angustia loci. c) Religio exprimi debet, quando una saltem pars est acatholica quia tunc dispensatio impedimentorum spectat ad S. Officium (27 ian. 1927: AAS 20,75). ' 2. In expositione : a) Impedimenta omnia in sua specie intima: 1) In voto castitatis, utrum sit privatum an religiosum; simplex an solemne; temporale an perpetuum; in qua religione emissum. 2) In crimine adulterii, utrum fuerit cum mutua promissione matrimonii, an cum attentatione matrimonii canonici aut civilis.—In coniugicidio, quis ct quomodo mortem intulerit. 3) In consanguinitate, utrum sit illegitima; si nihil dicatur, prae­ sumitur legitima. Gradus: utrum aequalis an inaequalis. Numerus: utrum unicus an multiplex. 4) In affinitate: Linea, utrum recta an collateralis; si recta, an consummato matrimonio. Gradus aequalis an inaequalis.—Numerus; si multiplex, ex qua causa, utrum ex multiplicata consanguinitate unius cum coniuge defuncto alterius; an ex pluribus matrimoniis successivis unius cum consanguineis defunctis alterius. 5) In publica honestate: utrum ex matrimonio nullo, an ex pu­ blico concubinatu. Num copula praecesserit necne nativitatem puellae, ut non sit periculum ne pater cum propria filia contrahat. Convenit manifestari num vivat compars matrimonii invalidi vel concubinatus. 6) In cognatione spirituali, unum orta sit cx administration? baptismi an ex patrinatu ; ex baptismo solemni an privato. 7) In cognatione legali, quae sit legislatio respcctivac nationis ct qua difficultate dispensetur in foro civili impedimentum ex adoptio­ ne ortum. /’) Causa petendi, una vel plures. 3.“ In petitione: 1) Supplicatio. Utrum dispensatio pe­ tatur ad contrahendum, an ad convalidandum matrimonium. Si nihil dicatur, praesumitur peti ad contrahendum. 2) Conditio oratorum oeconomica: an sint divites, pau­ peres, miserabiles, aut quam componendam offerant. 4. " In clausura. Formula: Et Deus, etc., nihilo addito.— Data, locus. — Commendatio precum ab Ordinario facta ct huius subscriptio. Ab oratoribus non subscribuntur. Arbor gcnealogica mittatur separata, quando de impedi­ mento consanguinitatis aut affinitatis agitur (C. Sacram. 14 iun. 1941 n.5: AAS 33,297). Libellus pro foro externo, si agitur de dispensatione quae petitur ex Xuncialura, eodem fere modo redigitur, lingua vul­ gari. Inscriptio erit : Excelentisimo y Reverendisimo Senor. -, 674 - . Γ ~π~πτ -I· <1 a ■ —— «a- - DE MATRIMONIO In fine ad calcem paginae scribitur: Excmo. y Rvnio. Sr. ΑΊι;ιcio Apostôlico en Espana. Si dispensatio episcopalis petitur, eodem modo, mutati: mutandis, conficitur libellus. 834. Libellus pro foro interno ad S. Poenitentiariam mittendus easdem partes habet. Inscribitur interius Emi­ nentissime Domine; exterius: AU’ Eminentissimo Cardinal: Penitenziere Maggiore, Via della Conciliazione—Palazzo dei Convertendi—Roma. Aut simpliciter Sacra Penitenzieria, Via della Conciliazione—Palazzo dei Convertendi—Roma. In fine: Sacrani Eminentiae Purpuram reverenter deos­ culor. Vel alia similis formula. Mittendus ad Ordinarium vel ad Nuntium, inscribitur ut pro foro externo. In libello pro foro interno sacramentali ponuntur nomina ficta, v. gr., Fabius, Livia. Omittantur ea omnia ex quibus oratores dignosci possint, ut aetas, paroecia, etc. Ante clausuram scribatur: Dignetur Eminentia Festra rescribere ad... (nomen, cognomen ac locus). Pro foro interno extrasacfamentali nomen, cognomen el locus oratorum exprimi debet, ut dispensatio in archivo se­ creto Curiae episcopalis adnotetur (c.l047). Modulos vide in appendice n.1008-11. § 9. Concessio dispensationis 835. Modus. Gencratim fit per simplex rescriptum. In forma gratiosa vel commissoria. In forma gratiosa dici­ tur. si Ordinarius vel Nuntius vel S. Sedes dispensationem directe tribuit oratoribus; et si ad alium mittatur, huic con­ cedens solum iniungit ut gratiam concessam dispensatis no­ li ficet. In forma commissoria, si concedens non tribuit di­ recte oratoribus dispensationem, sed alteri mandat ut conce­ dat. In forma commissoria necessaria, si exsecutori commit­ titur merum exsecutionis ministerium, i. c. imponitur neces­ sitas dispensationem concedendi, prout in rescripto contine­ tur. In forma commissoria voluntaria, si exsecutoris arbitrio relinquitur concessio. Formula: Pro tuo arbitrio et conscien­ tia indicat exsecutorem necessarium, et ex urbanitate poni­ tur. Formula: Preces ad te remittimus cum opportunis facul­ tatibus exsecutorem voluntarium significat. Dispensationes super impedimentis occultis concedi solent sive a S. Sede sive ab Ordinariis in forma commissoria necessaria; su- concessio dispensationis, y.833-837 675 /•rr publicis a S. Sede in eadem ; ab Ordinariis in forma gratiosa. Forma concessionis attendenda est, ut dc valore dispensationis indicetur. 836. Effectus. Rescriptum in forma gratiosa effec­ tum habet a momento datae, i. e. subscriptionis. Sed cum hoc ignoretur, practice attenditur dies; momentum ipsum at­ tenditur in solutione matrimonii rati, quae etiam vocatur dis­ pensatio. In forma commissoria effectum sortitur a tempore exsecutionis (c.38). Non ergo requiritur notitia neque accep­ tatio rescripti, ut effectum sortiatur (Regatillo, apud Eas causas matrim. IV Semana de Der. Can. [Salamanca 1953J p.401-419). Conditiones hic intclliguntur clausulae sub quibus dispen­ satio conceditur, definientes ambitum gratiae aut modum con­ cessionis. Essentiales seu ad valorem requisitae, sunt vere conditiones, i. e., factum seu circumstantia actui adiecta ex cuius exsistentia aut inexsistentia valor dispensationis pen­ det. Accidentales, praescripta ad liceitatem observanda, v. gr., imposita salutari poenitentia. Essentiales sunt tantum quae exprimuntur particulis si, modo, dummodo vel similibus (c.39). Ablativus absolutus quandoque conditionem continet, alias merum praeceptum, admonitionem, etc., quod ex natura rei et cx contextu eruen­ dum est. In dubio non est reputandus ut conditio essentialis (c.ll ; 1680 § 1). Servanda quoque sunt ad valorem ea quae natura rei vel ius ad valorem praescribunt ; sic, si facultas dispensandi detur pro solo foro sacramentali, in confessione exerceri debet (201-203). 837. Veritas precum est carum conformitas cum ob icctiva rcalitate dc iure exprimenda. In omni dispensatione subintelligitur, etsi non expressa, conditio si preces veritate nitantur, i. e. si vera sint exposita (c.40). Tunc preces veri­ tate nituntur, cum neque reticetur verum quod exprimi de­ bet, neque falsum exponitur. Requiritur et sufficit ad valo­ rem dispensationis veritas essentialis. Excipiuntur dispensa­ tiones impedimentorum gradus minoris, quae valent, quamvis fuerint subreptio aut obreptio seu falsitas in causa motiva (c.45.1054). Veritas precum exsistere debet in rescriptis formae gra­ tiosae, tempore datae; in rescriptis formae commissoriae, tem­ pore exsecutionis (c.41). Sic, si petitur dispensatio impedimenti, allegatur tamquam causa legitimatio, prolis, et conceditur in forma gratiosa; proles debet esse 676 ί·Κ -MATRIMONIO saltem concepta tempore datae; si conceditur in forma commissorw, tempore exsecutionis; tunc quamvis tempore datae proles nondum esset nata vel concepta, valet dispensatio, si tempore exsecutionis proles nata vel concepta est. In rescripto resumuntur breviter preces. Si in hac re­ sumptione ex errore memoratur unica causa eaque falsa, re­ scriptum tamen valet; dummodo in precibus aliqua vera fue­ rit allegata (RR 17 dec. 1934; Decis. vol .26 p.793). Subreptio est reticentia veri quod exprimi debet ; obreptio. expositio falsi. Utraque est substantialis vel accidentalis, prout rescriptum reddat nullum vel non. Subreptio substantialis est tantum reticentia eorum quae ex stylo Curiae ad validitatem exprimenda sunt (c.42 § 1). Praeterea attendenda sunt quae iure communi ad validitatem exprimi debent. V. gr., si dispen­ satio negata fuit a Vicario Generali, et deinde petatur ex Episcopo, omissa mentione denegationis, committitur subrep­ tio substantialis (c.44 § 2). Obreptio substantialis est, si om­ nes causae motivae allegatae sint falsae ; non autem si ex alle­ gatis una saltem sit vera (c.42 § 2). Subreptio et obreptio in una tantum parte rescripti aliam non infirmat, si plures dispensationes in eo includantur (§ 3). Utile non debet per inutile vitiari (RI 37 in Sexto). Substan­ tialis rescriptum invalidât, etsi bona fide committatur. Sub­ reptio et obreptio non reddunt invalidam dispensationem im­ pedimentorum gradus minoris, etsi unica causa finalis in pre­ cibus exposita falsa fuerit (c.l054). 838. Subreptio circa negationem dispensationis. " Si dispensatio negata fuit ab una S. Congregatione, in­ 1. valide conceditur ab alia aut a loci Ordinario, etsi potestatem habente, sine assensu S. Congregationis quacum agi coeptum est. Potest vero valide concedi a S. Pocnitentiaria pro foro interno (c.43). 2. ’ Si dispensatio negatur ab Ordinario proprio, orator eam ne petat ab alio Ordinario, nisi facta mentione denega­ tionis; et tunc secundus Ordinarius illam ne concedat, nisi habitis a priore rationibus denegationis (c.44 § 1). Canon hic continet meram prohibitionem, non irritationem dispensatio­ nis contra cius praescriptum concessae. Non prohibetur talis recursus ad cumdem Ordinarium, vel ad suc­ cessorem, vel ad alium Ordinarium proprium, si orator plurcs ha­ beat, vel ad S. Sedem, vel ad Nuntium; vel ab Ordinario non prt>prio ad proprium vel ad alium alienum. 3. ” Si negatur a \ icario Generali, invalide conceditur ab CONCESSIO DISPENSATIONIS. N.837-841 677 Episcopo; nisi fiat denegationis mentio. Si ab Episcopo ne­ gata fuit, nequit valide concedi a Vicario Generali, etiam facta denegationis mentione, nisi de eiusdem Episcopi consensu 839. Error in rescripto. Error in nomine personae cui vel a (pia conceditur, aut loci in quo ipsa moratur aut rei de qua agitur, rescriptum non invalidât, dummodo iudicio Ordinarii nulla sit de persona vel re dubitatio (c.47). Dubi­ tatio haec videtur esse ea sola quae substantialia respiciat ; nam quae mere accidentalia spectet despicienda est. Judicium Ordinarii, iuxta aliquos* 1, requiritur solum ad liceitatem exsecutionis vel usus rescripti ; quia est actus intellectus qui a quo­ vis prudenti poni potest. Iuxta alios ad valorem, ex voluntate legis­ latoris, tamquam conditio sine qua non3. Tandem non constat quod Ordinarii indicium sit necessarium ad valorem. Imo, si error adeo manifestus est, ut nullum sit motivum dubi­ tandi dc quo agatur, putarem cum Cappei.lo, 277, ne ad liceitatem quidem requiri Ordinarii indicium; lex enim inutilia non praecipit: /:k»i qui certus est certiorari ulterius non oportet (RI 31 in Sexto). Neque requiritur in errore loci, qui fere numquam momentum ha­ let; et c.47 dicit tantum “dummodo, iudicio Ordinarii, nulla sit de ipsa persona vel de re dubitatio"; id non dicit de loco. Minus vide­ tur requiri Ordinarii indicium, si agitur dc rescripto pro foro inter­ no sacramcntali ; nam hoc non debet Ordinario ostendi, sufficit quod error corrigi posit ab eo cui rescriptum datur 840. Interpretatio. l.° Rescriptum dispensationis in­ terpretandum est iuxta propriam verborum significationem et communem loquendi modum, mentem rescribentis, cx textu et contextu, locis parallelis aliisque adminiculis c.18 memo­ ratis. 2. " Non debet ad alios casus praeter expressos extendi (c.49). Salvis dispensationibus implicitis quoad impedimenta consanguinitatis et affinitatis, dc quibus c.1052 (n.827). 3. ° In dubio rescriptum est strictae interpretationis, quia dispensatio impedimenti plerumque opponitur legi in com­ modum mere privatum (c.85.50). 841. Sanatio. SI preces sanandae sint, quia post carum trans­ missionem sed ante rescripti expeditionem vitium substantiale dete­ gitur, novae mittantur, monito supfriorc de defectu. Si sanandum sit rescriptum, petatur novum vel impetretur rescrip­ tum perinde valere, cum effectu rctroactivo, quasi primum validum fuisset. Superior adeundus ille erit qui prius rescriptum dedit, aut altior, non inferior; qui superiorem corrigere nequit. Posset tamen inferior dispensationem concedere, si ad id potestatem habeat ; sed 1 Ojrri, Comment. in Cod. Tur. Can. I p.239. 1 MtCiutXS, Normae Generales II p.244. 678 DE MATRIMONIO ab ca concedenda abstineat, nisi casns urgeat, et monito quam pri­ mum superiore de concessa dispensatione (c.204). 842. Exsecutio. Dispensatio a S. Sede concedi solei in forma commissoria neccessaria, ideoque exsecutione in­ diget. Rescriptum dispensationis in forma gratiosa exsecutione non eget. Debet Ordinario impetrantis praesentari, non ad exsecutionem sed ad quaedam comprobanda, in his tantum casibus: 1) si id in rescripto praecipiatur; 2) si agatur de rebus publicis, v. gr., dissolutione matrimonii rati ; 3) si quae­ dam conditiones comprobari debeant (c.51). Tempus praesen­ tationis, si in rescripto non determinetur, arbitrio impetran­ tis relinquitur, modo fraus et dolus absit (c.52). Exsecutio est libera seu voluntaria, si rescriptum est in forma commissoria voluntaria. Tunc exsecutor pro suo pru­ denti arbitrio et conscientia potest dispensationem concedere vel negare (c.54 § 2). Erit obligatoria, si rescriptum sit in forma commissoria necessaria. Tunc exsecutio negari nequit, nisi in his casibus: 1) si manifeste nullum sit propter subrep­ tionem aut obreptionem ; 2) si exsecutori constet conditiones appositas non esse impletas ; 3) si impetrator iudicio exse­ cutoris adeo indignus videatur, ut concessio dispensationis alios offenderet (c.54 § 1). Hic casus vix locum habet, quan­ do de dispensatione impedimenti agitur, quia nemo a matri­ monio arcetur ob suam personalem indignitatem. Exsecutio pro foro externo, in dis pensationibus S. Sedis. Exsecutor est Ordinarius qui testimoniales litteras dedit vel preces ad S. Sedem transmisit; etiamsi sponsi tempore exsecutionis faciendae, relicto illius dioecesis domicilio vel quasidomicilio, in aliam dioeccsim discesserint, non amplius reversuri ; monito tamen Ordinario loci ubi matrimonium contrahere cupiunt (c.1055). Dispensationes Episcopo seu Ordinario commissas, nisi aliud expresse cautum fuerit, exsequi potest Vicarius Gene­ ralis; et sede vacante, Capitulum ac Vicarius Capitularis (c.198; 368 § 2; 435). Item dispensationes, sede vacante, Vi­ cario Capitulari remissas exsequi potest Episcopus successor eiusque Vicarius Generalis. In genere successor in officio potest exsequi dispensationes praedecessori commissas, nisi fuerit electa industria personae (c.58) ; quod hac in re vix umquam eveniet. Substitutus exsecutoris. Exsecutor potest alium pro suo CONCESSIO DISPENSATIONIS, n.841-842 679 prudenti arbitrio sibi substituere; nisi substitutio fuerit pro­ hibita, aut substituti persona praefinita. Si tamen fuerit elec­ ta industria personae, exsecutor nequit alteri committere nisi actus praeparatorios (c.57). Industria personae eligitur ex­ presse, v. gr., rescriptum exsequaris per te ipsum, personali­ ter; vel tacite, ut si dicatur: tibi committimus negotium gra­ ve et arduum, prudentia tua confisi. Quaedam tamen clausu­ lae huiusmodi vim dubiam habent, et forte ad urbanitatem ponuntur. /Ictus praeparatorii sunt, v. gr., recognitio authenticitatis rescripti, conditionum investigatio, verificatio causae, partium auditio, etc. Ceterum in rescriptis dispensationum matrimo­ nialium non solet eligi industria personae nec prohiberi sub­ stitutio. Proinde exsecutor potest sibi alium substituere. In dubio utrum commissio sit personalis an realis, i. e. adnexa officio, utrum substitutio permissa; praesumitur realis et cum iure substitutionis. Tempus exsecutionis. Ad huius valorem requiritur ut exsecutor prius receperit rescriptum, eiusque authenticitatem et integritatem recognoverit, nisi praevia cius notitia ad illum fuerit auctoritate rescribentis transmissa (c.53). Sic, poterit ad exsecutionem procedere, si S. Sedes per telegraphum dicat : iam est dispensatio concessa, procede ad exsecutionem, antequam rescriptum recipias. Non autem si privatus quidam annuntiet: iam est expeditum rescriptum. Si indebite ante receptionem et recognitionem rescripti hoc fuerit exsecutioni mandatum, iteretur exsecutio postquam receptum et re­ cognitum fuerit. Si amissum aut destructum ante receptionem et re­ cognitionem, petatur aliud in forma vidimus. Si essentiali defectu la­ boret, aliud rogetur in forma perinde valere. Modus exsecutionis. 1.” Exsecutor recognoscat authenticitatem ct integritatem rescripti. Hac facile apparent ex si­ gillis et subscriptionibus. 2. ^ Vcrificet causam, utrum scilicet haec adhuc subsistat an cessaverit ; nam si causa cessavit ante exsecutionem rescrip­ ti, hoc vim non habet (c.40.41). 3.° Procedat ad mandati normam, i. e. iuxta commissio­ nem necessariam aut voluntariam. 4.° Servet conditiones in rescripto appositas. Essentia­ les ad validitatem dispensationis; accidentales, ad lievitatem. 5. ° Servet procedendi formam. Quandoque nulla praescribitur specialis; tunc servandum est ius commune; ad valorem vel liceitatem, prout hoc praescribat Alias 3 680 DE MATRIMONIO specialis forma in rescripto imponitur: utrum haec substantialis sit an accidentalis ex verbis determinandum est Furi limitatio pertinet ad formam substantialem (c.55). 6.° Fulminet dispensationem scripto pro foro externo (c.56). Ut probari possit: nam in foro externo res fieri di­ cuntur, cum innotescunt. Scriptura ad solam liceitatem requiritur; et quidem pro sola ful­ minatione dispensationis non pro actibus praeparatoriis. In neces­ sitate fieri potest exsecutio per tclcphonium aut telegraphum, sed de ea documentum postea conficiatur et asservetur. 7.^ Legitimet prolem, seu declaret legitimam prolem iam natam vel conceptam, si talis potestas in illo rescripto par­ ticulari sibi detur (c.1051). 8?’ Mentionem faciat indulti apostolici in dispensatione (c.1057). Haec mentio ad solam liceitatem requiritur. 9.° Instrumentum fulminatae dispensationis ad parochum sponsorum mittatur, qui eam sponsis et testibus manifestabit et adnotabit in libro paroeciali (c.1046). Effectus fulminationis. Oratores manent dispensati a momento quo exsecutor dispensationem fulminavit, non prius. Hoc prae oculis habeant parochi. Nam accidit quandoque ut cu­ ria episcopalis parocho annuntiet pervenisse iam rescriptum, ut pa­ rochus informet num causa subsistat; parochus autem, accepto hoc nuntio, ac subsistente causa, statim matrimonio assistit sine vera fulminatione dispensationis. Matrimonium sic celebratum erit nul­ lum, ct convalidandum post fulminationem. Alias parochus sciens dispensationem venisse ad Curiam, matri­ monio assistit antequam illius fulminationem acceperit. Tunc, si ful­ minatio reapse facta fuit ante matrimonium, valet dispensatio et ma­ trimonium ; quamvis notitia fulminationis ad parochum vel ad ora­ tores nondum pervenerit; secus non (c.37.38). . Exsecutio pro foro externo in dispensationibus epi­ scopalibus vel aliis. Dispensatio episcopalis pro foro exter­ no non solet concedi in forma commissoria. Exsecutor, si tor­ te sic concedatur, erit plerumque parochus ; qui poterit alium sibi substituere, ut supra dictum est. Tempus, modus et alia, ut supra, mutatis mutandis. .4 ,· Exsecutio pro foro interno datur in casibus occultis; pro foro sacramentali vel extrasacramentali. Pro foro interno sacramentali. Exsecutor est confessarius in rescripto indicatus, i. e. sacerdos approbatus ad audiendas confessiones in loco ubi fit exsecutio. Ad audiendas confes­ siones mulierum, si dispensanda sit mulier; virorum, si dis­ pensandus sit vir. Haec approbatio requiritur ad valorem CONCESSIO DISPENSATIONIS. N.842 681 dispensationis. In mortis periculo omnes sacerdotes iurisdic­ tionem ad confessiones audiendas habent (c.882), ct proinde omnes possunt eligi ad exsequendam dispensationem. Con­ fessarius nequit alium exsecutorem sibi substituere, iuxta c.57, sine venia poenitentis ; obstat enim sigillum sacramcntale. Idem dic plerumque, si agitur de dispensatione danda in foro extrasacramcntali, ob secretum servandum. Modus. Responsum S. Poenitentiariae sub duplici opercu­ lo (sobre) mittitur ; in exteriori scribitur nomen, cognomen et locus, quae in precibus indicata fuerunt, in interiori gene­ ratim: Prudenti viro confcssario ex approbatis per latorem eligendo. Qui in operculo exteriori indicatur, aperit operculum ex­ ternum; internum tradit clausum pocnitenti, indicans ei ut operculum non aperiat sed clausum tradat confessario quem ipse eligat, ut hic dispenset. Electus aperit rescriptum, legit, et in confessione, si eam rescriptum exigat, dispensat et poe­ nitenti manifestat quid ipse praestare debeat. Formula dispensationis quaccumque valet, modo exprima­ tur impedimentum a quo poenitentem dispensat ; mentio fieri debet de auctoritate apostolica vi cuius dispensatur. Ex stylo Curiae haec posset esse: “Dominus Noster I. Christus tc absolvat ct ego auctoritate ipsius te absolvo ab omni vinculo ex­ communicationis et interdicti in quantum possum ct tu indiges.—In­ super auctoritate apostolica mihi commissa dispenso tc super im­ pedimento criminis ex adulterio ct fide data proveniente, ut co non obstante, cum muliere, quam ducere intendis, contrahere possis. Eadem auctoritate prolem susceptam legitimam declaro (si possit legilimari, sacrilega ct adulterina non legitimatur, c.1051 ; et potestas legilimandi confcssario detur).—Deinde ego te absolvo a peccatis tuis...’’ Potest sermone vulgari dispensatio pronuntiari. In impedimento criminis dispensatio exsequenda est respectu utriusque complicis (Poen. 15 nov. 1748); sive ab utroque idem con­ fessarius eligatur, sive diversus. Nam etsi, uno dispensato, eo ipso al­ ter dispensatus est, non tamen est aequum quod unus tantum poeni­ tentiam accipiat. Si idem eligatur, hic utrumque dispensat. Si diver­ sus, prior confessarius post dispensationem uni datam, rescriptum clausum pernitenti suo tradat; hic suo complici, hic secundo confcssa­ rio. Secundus confessarius litteras destruat post exsecutionem stal:m, i. e., intra triduum, ne pro foro externo adhiberi possint, quod fieri debet in omni rescripto pro foro sacramentali ; sed potest ser­ vari transcriptum, debitis cautelis, ne sigillum periclitetur. Si timeatur ne altera pars confessarium adire recuset, id in pre­ cibus exprimatur, ut huic incommodo occurratur. Pro foro interno extrasacramentali. Exsecutor erit sacer­ dos in rescripto designatus, quamvis forte non approbatus y •À. ·- 682 DE MATRIMONIO ad audiendas confessiones ; nisi id requiratur. Exsecutio fieri potest intra aut extra sacramentum. Dispensatio multiplex. Si una exsequenda est in foro externo, altera in interno, praecedat quae pro foro externo datur, sed id ad valorem non requiritur. 843. Clausulae. Diversae sunt pro diversitate fori, pauciores hodie quam antiquitus. I. Ex C. Sacramentorum. l.n Servatis canonicis prae­ scriptis. Est essentialis vel mere praeceptiva, prout praescrip­ tiones afficiant valorem dispensationis vel solam liceitatem. 2? Si vera sint exposita. Est essentialis, sed iuxta dicta de subreptione ac obreptione (n.837). 3. " imposita oratoribus salutari ct diuturna poenitentia. Ponitur (piando dispensatur impedimentum criminis. Est mere praeceptiva. Quaenam censeatur salutaris, gravis et diuturna vid. n.5O4. Poeni t. 8 apr. 1890; Col. CPF 1725. Poenitentia haec est iuridica, in poenam culpae admissae coram Ecclesia; non sacramentalis, in satisfactionem pro peccatis coram Deo. 4. n Dummodo nullum scandalum intercedat. Essentialis est, ct ponitur (piando agitur dc impedimento criminis. Scan­ dalum est praeveniendum, si cx matrimonio orietur, v. gr., si crimen sit divulgatum; removendum, si iam exsistat; v. gr., per publicam poenitentiam. 5. “ Decernendi ac declarandi legitimam prolem suscep­ tam Non respicit valorem neque liceitatem dispensationis, sed novam facultatem addit. Apponitur, (piando allegata fuit tam­ ipiam causa proles legitimanda, vel copula habita. Exsecutor duplicem actum distinctum ponere debet in exsecutione re­ scripti: primum, dispensationis ab impedimento; secundum, legitimatiûnis prolis. Si hic omissus fuerit, novum decretum edat prolem legitimando. Quod poterit agere etiam successor in officio. 6.· Denovalo consensu privatim coram parocho ct testi­ bus prudentibus. Apponitur quando oratores bona fide ma­ trimonium contraxerunt cum impedimento dirimente. Privatim, ne scandalum aliudve incommodum oriatur. 7. · Post baptismum ab oratore (vel oratrice) susceptior, ct haeresim duratam; vel Postquam pars in sinum Ecclesiae Catholicae recepta fuerit. Essentialis est, quia C. Sacramen­ torum nequit dispensare cum acatholicis (c.247 § 3; 249 § 1). 8. * Dummodo nullum dubium subsit quod coniux possit CONCESSIO DISPENSATIONIS n 842-844 683 ewc proles ab altero contrahentium genita Essentialis. Poni tur ubi agitur dc impedimentis affinitatis in linea recta et publicae honestatis. II. Ex S. Officio. 1.® Dummodo cautum sil conditio­ nibus ab Ecclesia praescriptis... ; ct dummodo negne ante π<· que post matrimonium coram parocho catholico initum partes adeant ministrum acatholicum. Ponitur quando dispensatur impedimentum mixtae religionis aut disparitatis cultus. Clausula de cautionibus est essentialis. Etiam illa de non adeundo ministro acatholico, quatenus respicit actualem in­ tentionem nupturientium. Si iam adierunt, additur clausula respiciens absolutionem a censuris (c.2319 § 1.1.“') et saluta­ rem poenitentiam. Absolutio est pro foro externo, ideoque dan­ da est extra confessionem, ore vel scripto; nisi forte censura fuerit secreta. III. Ex S. Poenitentiaria. l.n Confessario legitime approbato ct ab oratore electo. Essentialis. Electus habere de­ bet licentias ad confessiones in loco ubi fit rescripti exse­ cutio. 2. “ Audita prius eius confessione. Adhibetur in rescrip­ tis formae commissoriae. Essentialis. Requiritur confessio sacramcntalis, non absolutio. Dispensatio fulminanda est ante absolutionem, non tamen ad valorem. Si poenitens non sit dispositus, differenda; nisi necessitas urgeat (Poen. 19 maii 1834; 4 iun. 1839). 3. “ In actu sacramentalis confessionis. Intclligitur ut praecedens. 4. " Sublata occasione peccandi. Praeceptiva. Intclligitur occasio voluntaria, quae auferri possit; si sit necessaria, auf< renda est animo, eam remotam faciendo per media apta. 5. " Iniuncta salutari (vel etiam diuturna) poenitentia Praeceptiva. Vide supra. 6. “ Dummodo impedimentum sit occultum Essentialis. Vid. n.802.820. 7. “ Praesentibus a te laeeratis vel combustis post exse­ cutionem. Praeceptiva. Destructio fiat intra triduum ab ex­ secutione. Servari potest litterarum transcriptum (copia). 844. Emendatio exsecutionis. Si exsecutor in exse­ cutione quovis modo erraverit, potest exsecutionem repetere (50 § 1). Etsi error fuerit substantialis, non videtur necessaria rescripti conservatio ad illum corrigendum, nisi dc rescripti authentia ct in­ tegritate comprobanda agatur Si defectus fuerit accidentalis, itera· 684 DE MATRIMONIO tioni locus non est; neque, ut videtur, locus est supplchtiac defectus; nam negotio linito, mandatum exspiravit. Potest tamen impetrator supplentiam accidentalem accipere, v. gr., poenitentiam imponendam In casu invalidae exsecutionis vel dispensationis, ob rationes spe­ ciales fortasse oporteat dissimulare, ut coniuges in bona fide relin­ quantur; aut petere sanationem matrimonii in radice. Effectus dispensationis. Ea concessa in forma gratio­ sa, vel exsecutioni validae mandata, si fuit concessa in for­ ma commissoria, impedimentum removet. Ablatum impedimentum non reviviscit, quamvis oratores a ma­ trimonio contrahendo desistant, et interea cessaverit causa dispen­ sationis. Nam per dispensationem facti fuerunt iuridice habiles ad contrahendum, et non possunt iterum inhabiles fieri, nisi per novum actum legislatoris. Dispensatio enim impedimenti non habet tractum successivum ct effectum quasi per partes; sed effectum indivisibilem, qui totus simul producitur; idcoque semel facta non cessat, quam­ vis eius causa motiva totaliter ante matrimonium cessaverit (c.86). 845. Cessatio rescripti. Datum in forma gratiosa non cessat per vacationem S. Sedis aut dioecesis. Neque etiam da­ tum in forma eommisoria necessaria (ut solet) ; utique da­ tum in forma commissoria voluntaria, si res adhuc sit inte­ gra, i. e. si nondum positus est ullus actus praeparatorius ex­ secutioni, ut verificatio conditionum (c.61). Si tamen datum fuit in forma commissoria voluntaria ab aliqua S. Congre­ gatione vel a Poenitentiaria vi facultatis ordinariae quam ha­ bent, quae non requirunt specialem interventum R. Pontifi­ cis, facto verbo cum Sanctissimo, tunc per mortem Papat non cessat; nam illae facultates ordinariae conservantur va­ cante sede, et illa dicasteria nunquam vacant3. § 10. Adnotatio dispensationis, laxae 846. Adnotatio. Dispensatio pro foro externo conces­ sa a parocho vel a sacerdote qui vi c.1044 dispensant, debet ab his notificari Ordinario loci statim, ct adnotari in libro matrimoniorum (c.1046). Obligatio noti fica tioni s urget sub gravi, non tamen sub poena nullitatis dispensationis. Statim intelligitur intra duos vel tres dies. Adnotatio fiet in libro parocciali. Agitur enim dc impedimento publico. Dispensatio pro foro interno non sacrantentali, super im­ pedimento occulto, adnotetur in libro qui asservandus est in archivo secreto Curiae; nisi aliud ferat S. Poenitentiariac rescriptum ; nec alia dispensatio pro foro externo est neces * Pivs X. Const. Pacante Scdc 25 dec. 1904 tit.l c.4. adnotatio dispensationis, taxai- n.844-847 685 saria, etsi postea occultum impedimentum publicum evaserit (c.1047). Expresse solum agitur de dispensatione concessa a S. Poenitentiaria. Sed ratio urget etiam pro concessa ab Or­ dinario, parocho vel alio sacerdote: scilicet ne matrimonium valide contractum possit impugnari tamquam nullum. Dispensatio pro foro sacramcntali nullibi est adnotanda; et nova dispensatio pro foro externo erit necessaria, si impe­ dimentum publicum evadat (c.l047). 847. Sumptus varii. Occasione dispensationum plu­ res sumptus faciendi sunt: componenda, taxa, retributio agentiae, expensae transmissionis et sumptus exsecutionis. Componenda seu compositio est quantitas ab oratoribus solvenda Curiae Romanae, iuxta conditionem eorum, natu­ ram impedimenti et gravitatem causae. In pias causas impen­ ditur, ideoque rationem habet eleemosynae, Taxa, summa pe­ cuniae, determinata pro singulis impedimentis, ad stipendia officialium et onera dicasterii solvenda. Retributio pro agen­ tia seu expeditore ab ipsa Congregatione determinatur. lixpensae postales, chartae, etc., variae sunt. Retributio pro ex­ secutione etiam a S. Sede determinatur. In ipso rescripto in­ dicatur componenda, taxa retributio pro agentia et pro exse­ cutione. Quinam solvunt. Oratores divites solvunt componen­ dam, taxam, agentiam, exsecutionem et expensas. Quasi pau­ peres non componendam, sed taxam et aliquid amplius et re­ liqua; pauperes taxam, agentiam, exsecutionem et sumptus: si miserabiles sunt, nihil. S. Sedes facile condonat ex toto vel ex parte taxam pauperibus, inio et quasi pauperibus (GaSparrt, 278, post Cod.). Parochus conditionem oeconomicam nupturientium Ordi­ nario manifestabit et quantum possint dare. Si illam ignoret, testimonium accipiat duorum ; sed non est cum rigore pro­ cedendum. Hodie pauperes censendi non sunt qui reditus fundatos non habent, sed ex professione vel officio vel in­ dustria personali pingues habent proventus; unde more divitum vivere possunt; ut medici, advocati, etc. (Wernz, 613). Valetne dispensatio in forma pauperum, si oratores pau­ peres non sunt? Hodie valet, a) Ita Const. Sapienti consilio1, b) Tunc fraus recidit non in causam molivam, sed impulsivam ; nam paupertas non est ratio concessionis, sed gratuitae 1 29 ιυη. 1908. Normae commun, c.ll n.3; AAS 1,55. * 686 DE MATRIMONIO concessionis. Excipe si concedatur ab Episcopo habente fa­ cultatem dispensandi solos pauperes (CC 26 apr. 1863). Graviter peccant qui ita mentiuntur, ct generatim ad restitutio­ nem erga C. Sacrament, tenentur (Pocn. 1 dec. 1852). Si dispensatio necessaria est ad vitandum scandalum, et nupturientes solvere iura nolunt, etsi possint, Ordinarius in petitione id notet ; obtenta dispen­ satione, ipse viderit oporteatne nupturientes dc obligatione aliquid solvendi monere (Const. Sapienti l.c.). Expensas matrimonii causa factas generatim uterque aeque sustinere debet, nisi conventio aut consuetudo aliud postulet. Si unus dispensationem obtinet, et alter post legitimam ma­ trimonii promissionem iniuste ab eo resilit, hic a iudice cogi potest ad integras solvendas (c.1017 § 3). Taxae dioecesanae. Ordinarii eorumque officiales oc­ casione dispensationum pro pauperibus nihil exigant; pro non pauperibus exigere possunt tantum modicam praestatio­ nem titulo expensarum Cancellariac, reprobata contraria con­ suetudine, nisi S. Sedes expresse eis permiserit plus exigere ; si illegitime exegerint, tenentur ad restitutionem (c.1056). Non prohibentur exigere sumptus pro praevio processu ad comprobandum impedimentum eiusque causam, etc., qui ge­ neratim in taxis dioecesanis assignantur. Si dispensant vi facultatum quinquennalium, nupturientes qui solvendo pares sint aequam oblationem in favorem S. Sedis solvant. Si dispensant cx potestate ordinaria, possunt taxam exigere pro gravitate impedimenti ac oratorum facultatibus; ct quod receperunt non tenentur ad S. Sedem mittere, sed retinere possunt ad onera mensae episcopalis sustentan­ da,, etc.; non obstante c.1056, qui solum respicit exsecutio­ nem dispensationum S. Sedis, et concessionem cx potestate delegata (Gaspar ri, 405). CAPUT V De impedimentis impedientibus Sunt quae matrimonium contrahendum reddunt illicitum, at non invalidum (c.1036 § 1). Post Codicem manent impe­ dimenta voti, mixtae religionis et cognationis legalis. impedimentum voti n.847-848 687 Impedimentum voti Ï Summarium: 1. Conditiones ad impedimentum 2. Votum virginitatis, cas­ titatis perfectae, non nubendi, cessatio.—3. Suscipiendi ordines sacros, amplec­ tendi statum religiosum. Votum est promissio deliberata ct libera Deo facta de bono possibili et meliori (c.l307). Dc voti natura, divisione, cessatione ac commutatione, vide vol.2. 848. Impedimentum voti. Votum matrimonio oppo­ situm per se illud non irritat, sed prohibet tantum. Quia vo­ tum est promissio, matrimonium traditio, quae promissionem vincit ; nam per promisssionem alteri factam non amittitur rei dominium, unde adhuc potest vovens corpus suum alteri valide tradere in matrimonium (S. Thom., In IV d.38 q.l a.3 q."3 sol .2). Conditiones, a) Votum sit certo validum. In dubio iuris impedimentum non exsistit (c.l5), scilicet quoties ex senten­ tia probabili non valet votum, v. gr., si emissum fuit ex metu levi iniusto. In dubio facti, v. gr., num quis verum votum emiserit, an merum propositum, a parte rei impedimentum exsistet necne, prout reapse votum exstiterit vel non. In du­ bio facti per se voti observantia non urget, nec impedimenti. Expediet tamen dispensationem ad cautelam, obtinere, cum dc impedimento mere impediente agatur; si de dirimente age­ retur. dispensatio praevia obtineri debet. b) Externum. Etsi secretum sit, gignit impedimentum, dummodo exterius prodeat ore, scripto aliisve signis, sive sit votum publicum, nempe religiosum, sive privatum. Ex mere interno, iuxta aliquos (Cappello, 296), non oritur impe­ ■ dimentum proprie dictum; quia: a) Ecclesia non attingit actus mere internos; b) etsi cos possit attingere, non censetur velle ut votum mere internum sua lege matrimonium impediat, quod natura sua ac­ tus externus, publicus et socialis est. Practice quaestio parvi momen­ ti est, nam quamvis votum mere internum non constituat impedimen­ tum ecclesiasticum, tamen licitam celebrationem matrimonii iure na­ turali per se impediret. Quo iure votum impedit matrimonium. a) Iure ecclesiastico semper ex c.l058. b) Iure naturali, quamdiu matrimonium impediat voti observantiam, vel proximum periculum violationis illius in­ ducat. 688 DE Mat* Ri ΜΟΝΙΟ Prout est iuris naturalis, impedimentum urget etiam infi­ deles; nam hi capaces sunt voti validi. Prout iuris ecclesias­ tici, infideles non tenet, quamdiu hi in infidelitate maneant, quia subditi Ecclesiae non sunt. Sed si post votum factum baptizentur, impedimento ecclesiastico tenebuntur, quia hoc ab Ecclesia sancitur ad vitandam iuris divini violationem. Prout est iuris divini, urget haereticos ct schismaticos. Et prout est iuris ecclesiastici. Nam hi subditi sunt Ecclesiae, quae leges de impedimentis erga eos quoque urget (n.807). Dubitat tamen Cappei.i.o, 297, quia Ecclesia talem actum re­ ligionis forte non recognoscit. Pota matrimonia impedientia sunt quinque: votum sim­ plex: 1) virginitatis: 2) castitatis perfectae; 3) non nubendi: 4) suscipiendi ordines sacros; 5) amplectendi statum religio­ sum (c.1058). 849. Votum virginitatis. Virginitas materialiter est carnis integritas, quae in femina consistit in abstinentia co­ pulae carnalis; in viro in abstinentia pollutionis. Hanc tan­ tum materialem virginitatem exigit Ecclesia in feminis, quae velum virginum accipiunt1 ; quae solemnis consecratio hodie reservatur monialibus, i. e. religiosis votorum *solemnium . Virginitas mere materialis non est virtus. Formaliter est ab­ sentia copulae in femina vel pollutionis in viro, cum proposi­ to ab eis perpetuo abstinendi. Sic virtus est. Addito voto, ha­ betur status virginitatis. Quamvis virginitas est ntrique sexui communis, solae mulieres vocari solent virgines, quia illae solae a natura habent signaculum virginitatis, quod est hymen integer, seu membrana ad ostium va­ ginae posita. De conceptu virginitatis vide hoc opus vol.11,296-97. Qui tali voto obstrictus contrahit, graviter peccat (c.1036 § 1 ) ; quia, ut supponitur, voluntatem habet illud violandi per matrimonii consummationem; et quia sibi impossibilem red­ dit cius observantiam, cum debitum reddere teneatur, si alter coniux petat. Matrimonio inito, vovens nequit prima vice de­ bitum petere; quia sic directe votum violaret, cuius observan­ tia adhuc possibilis est. Post amissam virginitatem per pri­ mam copulam, iam petere potest debitum ; quia obiectum voti non amplius est possibile. Reddere semper tenetur, etiam pri­ ma vice : quia altera pars nequit iure suo privari. Pontifiait, Do bened. ct conster. virq. XIX,138. Pus XII, Const. 5>orua Christi 21 nov. 1950: AAS 13,1. IMPEDIMENTUM VOTI. N.84$-8j1 689 Soluto matrimonio, vovens, si adhuc virgo manet, aliud matrimonium inire nequit; secus potest. Post Codicem aliqui censent voventem posse etiam prima vice debitum petere cx benigna Ecclesiae dispensatione, attento c.1111; iuxta quem utrique coniugi, ab ipso initio matrimonii, aequum ius et officium est quod attinet ad actus proprios vitae coniugalis (Gas­ par ri, 429-31). Opinio haec nobis non placet; c.l 111 agit de iure et obligatione iustiliae; vovens et ius et obligationem retinet, proinde iustitiam non violat debitum exigendo. Sed violaret religionem; nam per vo­ tum usum sui iuris sibi interdixit. 850. Votum castitatis perfectae. Castitas est virtus quae delectationem veneream aut excludit omnino aut mode­ ratur. Excludit pro eo qui extra matrimonium vivit ; mode­ ratur, pro eo qui vi\ it in matrimonio. Prior dicitur perfecta; voveri potest a caelibe, a viduo vel vidua, a coniuge de con­ sensu alterius Altera vocatur imperfecta seu coniugalis, quae excludit tantum delectationem illicitam ; voveri potest solum a coniuge, etiam sine alterius consensu. Impedimentum im­ pediens est solum votum simplex castitatis (§ 2). Qui ligatus tali voto contrahit matrimonium, graviter pec­ cat; quia vel voluntatem habet votum violandi, consumman­ do matrimonium ; vel se constituit in impossibilitate morali illud observandi. Celebrato matrimonio, potest et tenetur debitum reddere comparti petenti. Petere nequit iuxta sententiam communio­ rem. Aliter Gasparrj, n .429-31, cuius rationes nihil suadent, ut dictum est de voto virginitatis. Soluto primo coniugio, vo­ vens nequit secundum inire, si votum fuit perpetuum aut eius tempus nondum elapsum, ncc dispensatio obtenta. Poenae: l.° Professi votorum simplicium perpetuorum, matri­ monium contrahentes, vel actum civilem attentantes, omnesque cum cis idem facientes, incurrunt ipso facto in excommunicationem Or­ dinario reservatam (c.2388). 2.° Religiosi, viri vel feminae, contrahentes matrimonium, etiam mere civile, ipso facto sunt a religione dimissi (c.646 § 1,3. *). Vir qui id agat fit irregularis (c.985,3.°). 851. Votum non nubendi scit caelibatus pro obiecto habet abstinentiam a matrimonio contrahendo. Si vovens nup­ tias init, graviter peccat; quia ponit actum directe voto con­ trarium. Celebrato coniugio, potest petere et reddere debi­ tum; nam hoc non est voti obiectum. Soluto matrimonio, per sc nequit novum celebrare, si votum fuit absolutum et per­ petuum. 690 DE MATRIMONIO Cessatio impedimenti. Cessat, cessante voto (n.1226 3-7 Quatenus iuris divini est. cessat seu non exsistit impt dimentum, si in aliquo casu speciali observantia voti compa tibilis sit cum matrimonio; quod eveneri potest in voto vir ginitatis et castitatis, non autem in voto caelibatus. Sed qua­ tenus iuris ecclesiastici impedimentum est, quamvis in casu speciali nullum oriatur ex matrimonio periculum violandi vo­ tum, non cessat ; nam lex lata ad praecavendum periculum generale urget, etiamsi in casu peculiari periculum non ad­ sit (c.21). 852. Votum suscipiendi ordines sacros. Ordines sa­ cri, quando adicctivum postponitur substantivo, significare solent tantum, ordines maiores (c.949). Et ante Codicem so­ lummodo votum suscipiendi ordines maiores constituebat im­ pedimentum matrimonii ; nam minores recipere poterant etiam coniugati. Nunc vero ordines sacri in canone videntur intelligi omnes, etiam tonsura; quia coniugatus nullum ordinem recipere potest (c.987,2?’) ; unde per matrimonium impossi­ bilis fit voti adimpletio. Quidquid sit, qui votum suscipien­ di minores fecerit, dispensatione indiget ut matrimonium con­ trahat. Casus hic hodie vix unquam eveniet; quia ordinan­ dus propositum habere debet ascendendi ad presbyteratum (c.973 § 1). Qui hoc voto ligatus matrimonium contrahit, peccat. Con­ tracto matrimonio, potest debitum reddere et petere. Dissoluto coniugio, per se tenetur ordinari, nisi debeat prolem sus­ tentare vel alia obligatione teneatur, aut res sit iam nimis difficilis, ut solet. 853. Votum amplectendi statum religiosum. Status religiosus est stabilis in communi vivendi modus, quo fideles, praeter communia praecepta, evangelica quoque consilia ser­ vanda suscipiunt per vota publica obedientiae, castitatis et paupertatis, secundum constitutiones a competente auctoritate ecclesiastica approbatas, in aliqua societate ab Ecclesia appro­ bata (c.487.488,l.°). Impedimentum oritur ex voto ingrediendi sive Ordinem, seu religionem votorum solemnium ; sive Congregationem, seu religionem votorum simplicium. Vovens peccat matrimonium ineundo, quia hodie status matrimonialis constituit impedimentum dirimens ad ingres­ sum in religionem (c.542,1.0). Inito matrimonio, potest de- ■rie IMPEDIMENTUM MIXTAE RELIGIONIS. N 851-854 691 biluin et reddere et petere. Soluto consortio, per sc tenebi­ tur religionem ingredi, nisi alia obligatione detineatur, aut res nimis difficilis sit, ut plerumque eveniet. Votum ingrediendi in societatem vitae communis sed sine votis publicis, de qua in c.673, iuxta Cappello impedimen­ tum non constituit ; quia tales societates non sunt proprie religiones. Mihi videtur impedimentum esse, quia ex c.677 status matrimonialis constituit impedimentum dirimens ad in­ gressum in has societates, sicut in proprie dictam religionem. Idem forsan dici potest de voto amplectendi institutum saecu­ lare, si hoc sit incompatible cum matrimonio. Impedimentum cognationis legalis (c.1059). Explica·· bitur deinceps, quia in Hispania est dirimens. Impedimentum mixtae religionis Summarium: 1. Impedimentum.—2. Dispensatio.—3. Actus prohibiti, —4. Obii. Poenae. —7. Alia gationes pastorum animarum.—5. Obligationes coniugum -6. Γ_____ matrimonia vitanda. Ter IIaar, Di» matrimoniis mixtis (Taurini 1931). I i I I i I 854. Impedimentum mixtae religionis est quod exsis­ tit inter partem catholicam et partem sectae haereticae vel schismaticae addictam (c.1060). Catholica hic censetur omnis et sola quae hic ct nunc Ecclesiae Catholicae adseripta est, etsi fidem abiccerit, aut in haeresim vel schisma incurrerit, sed nulli sectae nomen dederit. De his postremis agit c.1065. C.1060 severissime prohibet ubique matrimonia mixta. Se­ verissime. Ob periculum communionis in sacris cum haerctico, perversionis, acatholicac filiorum educationis, et indifferentismi seu aequiparationis omnium religionum x. Prohibitio duplex est: a) cx iure divino plerumque, quo­ ties praedicta mala adsint, praesertim periculum perversionis partis catholicae; b) ex iure ecclesiastico fundato in prae­ sumptione periculi communis semper. Ideo lex urget, etsi in casu particulari ius divinum cesset, cessante periculo (c.21). Cessatio. Impedimentum cessat: 1.” Per conversionem partis acatholicac ante matrimonium. 2." Per dispensationem, quam Ecclesia nequit valide concedere, si sit proximum per­ versionis periculum, quod removeri nequeat ; nam dispensa1 Leo XIII. Arcanum: Pivs XI, Casti connubii. 692 DK MATRIMONIO ret in iure divino. Dispensat vel indultum concedit dispen­ sandi S. Officium (c.247 § 3). 855. Dispensatio (c.1061). Conditiones: 1.“, iustae ac graves causae; 2.“, cautiones; 3.", moralis certitudo de cau­ tionum implemento. 1. α Iustae ac graves causae, cum de re valde gravi aga­ tur. Gravior causa requiritur cum mulier est acatholica, ob maiorem influxum in familiam. Tales sunt: bonum reipublicae christianae, magnum bonum privatum, ut spes conver­ sionis, paucitas catholicorum in regione, ubi non inveniatur com pars catholica acceptabilis. 2. a Cautiones: 1) a- parte acatholica praestandae dc amo­ vendo a coniuge catholico perversionis periculo; 2) praestan­ dae ab utroque de universa prole catholice tantum baptizan­ da et educanda. Si proles sit adulta, nequit baptizari invita; parentes tamen eam inducant ad catholicum baptismum. Cau­ tio est talis promissio in pactum deducta, ut prudenter eius exsecutio exspectari possit (SO 30 iun. 1842; Col. CPF 951). 3. a Moralis certitudo de cautionum implemento. Cautiones sunt iuris divini2. Unde remitti nequeunt — Neque circa carum necessitatem bona fides est permittenda, parochus moneat etiam in bona fide versantes, etsi periculum sit ut peccatum materiale fiat formale 3.—Exigendae, si fieri potest, etiam in mortis periculo (c.1043). Ut constet de ces­ satione prohibitionis divinae. Regulariter in scriptis exigantur (c.1061). Serventur in archivo paroeciali vel dioecesano vel utroque. Tusiurandum non requiritur. Cautiones praestandae sunt ab utraque parte, sub poena nullitatis dispensationis, nisi saltem implicite praestentur. Et ad mentem. Mens est: Etsi S. Sedes e praxi immemorabili exegerit et nunc stricte exigat ut cautiones ab utraque parte per formalem promissionem explicite praestentur, tamen dis­ pensatio non erit invalida, si utraque pars illas saltem impli­ cite praestiterit ; i. e. cos actus posuerit, c quibus concluden­ dum sit et in foro externo constare possit partes cognoscere obligationes adimplendi conditiones et manifestare firmum propositum illis obligationibus satisfaciendi4. Exempla cautionis implicitae: u) Ex parte catholica. Pa­ rochus animadvertit utrique contrahendi requisita ab Eccle- Secret. Stat nnv. 1853. » SO 3 iun. 1871; Coi CPF 1362. « 13 tan. 1932; 10 man 1941; AAS 24,25; 33,294. J IMPEDIMENTUM MIXTAE RELIGIONIS. N.854-856 693 sia. Pars catholica insistit acatholicae ut promittat impletionem requisitorum, secus a matrimonio desistet. In his acti­ bus continetur implicita cautio, b} Ex parte acatholica, cautio implicita aut aequipollens haberi potest in promissione seria amplectendi catholicam fidem, vel in adseriptione inter cate­ chumenas. Ordinarius indicavit utrum haec et similia cautio­ nes implicitas contineant. In casu urgentissimae necessitatis posset matrimonium permitti sine cautionibus ; v. gr., in periculo mortis, si pars catholica sit bene disposita, et spondeat se conditiones serva­ turam, quamvis acatholica illarum adimplementum promittere renuat (SO 12 apr. 1899; Coi. CPF 2042). Cautio de universa prole catholice tantum baptizanda et educanda se .refert tantum ad prolcm post nuptias nascituram, non ad natam ante eas. Et ad mentem. Mens est, ut quamvis cautio haec non sit obligatoria quoad prolem ante nuptias natam, inculcari debet nupturientibus obligatio iuris divini qua tenentur hanc quoque catholice educandi (16 ian. 1942: AAS 34,22). Obligatio coniugis catholici.—Hic tenetur prudenter cu­ rare conversionem acatholici (c.1062). Non imponitur haec obligatio ut conditio ad dispensatio­ nem, neque exigitur cautio de cius observantia, ut antea. 856. Actus prohibiti. Etiam obtenta dispensatione impedimenti, coniuges nequeunt, ante vel post matrimonium coram Ecclesia initum, adire per sc vel per procuratorem mi­ nistrum acatholicum, uti sacrum, ad matrimonialem consen­ sum praestandum vel renovandum (c.1063 § 1). Nam vetatur communicatio in sacris cum acatholicis tc.1258). Uti sacer est minister cum religiosam caeremoniam explet, v. gr., si coniuges in templo recipit ct alloquitur sa­ cris vestibus indutus (17 feb. 1864; Coi. CPF 1247). Si pa­ rochus certe noverit sponsos hanc legem violasse aut viola­ turos esse, eorum matrimonio ne assistat, nisi ex gravissimis causis, remoto scandalo, et consulto prius Ordinario (§ 2). Resolves: Parochus interrogatus a sponsis eos moneat de gravi peccato ct dc censura quam incurrunt. Non interrogatus, si in aliquo casu particulari inutilis sit monitio et nullum scandalum, silere potest. Non improbatur quod, lege civili iubente, se sistant co­ ram ministro acatholico, tamquam mere officiali civili, ad actum civilem tantum explendum effectuum civilium gratia (§ 3). 694 DE MATRIMONIO 857. Obligationes pastorum animarum (c.1064). 1. ° Ante nuptias, fideles a mixtis quantum possunt de­ terreant. Proponant rei gravitatem, damna spiritualia et tem­ poralia, inter haec, periculum ne sponsa deseratur et sine spe novi matrimonii. 2. ° Inter nuptias. Si eas impedire non possunt, omni studio curent ne contra Dei et Ecclesiae leges contrahantur. 3." Post nuptias in proprio vel alieno territorio celebra­ tas, vigilent ut promissiones impicantur. 4. ° Quoad formam, parochus requirat et excipiat contra­ hentium consensum ; sed omnes sacri ritus prohibentur. Si ex hac prohibitione graviora mala praevideantur, Ordinarius potest aliquam ex consuetis caeremoniis ecclesiasticis permit­ tere, exclusa semper missae celebratione (c.l 102). Extra ec­ clesiam per se celebrentur, in loco honesto. Ratio huius se­ veritatis est ut fideles horrorem erga matrimonia mixta con­ cipiant. Publicationes ne fiant ; nisi Ordinarius eas opportunas duxerit, remoto scandalo, praevia dispensatione apostolica im­ pedimenti. et omissa mentione religionis partis acatholicac (c.l026). Saepe nupturientes putant dispensationem ab impedimento secum ferre dispensationem a forma. Pars catholica credit, sicut ipsa ne­ quit valide contrahere nisi coram parocho, ita neque acatholicam posse nisi coram ministello acatholico. Parochus doceat catholicam ut haec acatholicam moneat non requiri praestationem consensus coram ministello aut magistratu civili, utique coram parocho aut sacerdote delegato. 858. Obligationes coniugum post indebitam celebrationem ma­ trimonii. Si illicite contraxerunt, moneantur dc peccato, dc obliga­ tionum observantia, maxime dc prole catholice educanda; si vere poenitentes id promittant, possunt ad sacramenta admitti (Greg. XVI, 30 apr. 1841 ; Coi. CPF 920). Si invalide, separentur aut matrimonium convalidcnt, praestitis cautionibus Pars catholica prius ab excommunicatione absolvatur si opus fuerit Si acatholica non vult conditiones promittere, potest tamen in favorem catholicae aut prolis legitimandae sanatio in ra­ dice obtineri, dummodo absit perversionis periculum. Idem dic. si acatholica renuit consensum forma canonica renovare (22 dec 1916: AAS 9,13). 859. Poenae: 1." Catholici contrahere audentes matrimonium mixtum sine dispensatione, ipso facto sunt ab actibus legitimis eccle­ siasticis et a sacramentalibus exclusi, donec ab Ordinario dispen­ sentur (c.2375). μ éj 2 ° Excommunicationem l.s. Ordinario reservatam incurrunt ca­ tholici : «) Qui matrimonium ineunt coram ministro acatholico, uti sacris addicto, b) Vel cum pacto cxplicito vel implicito ut omnis IMPEDIMENTl'M MIXTAE RELIGIONIS. N.857-860 695 vel aliqua proles educetur extra Ecclesiam catholicam, c) Vel scien­ ter liberos suos acatholicis ministris baptizandos offerre praesumunt. d) Parentes vel eorum locum tenentes qui liberos in religione aca­ tholica educandos vel instituendos scienter tradunt. Hi dc quibus b) c) d) sunt praeterea suspecti de haeresi (c.2319). 860. Alia matrimonia vitanda. 1? Absterreantur fideles a matrimonio cum iis qui notorie catholicam fidem abieccrunt, etsi ad sectam non transierint ; aut cum adscrip­ ts societatibus ab Ecclesia damnatis (c.l065 § 1). Non agitur de impedimento ecclesiastico, sed dc cavendo periculo, quod iure naturali cavendum est. Parochus his nuptiis ne assistat, nisi consulto Ordinario; qui pro adiunctis assistentium permittere poterit, dummodo urgeat gravis causa, satis indicio Ordinarii cautum sit catho­ licae educationi universae prolis et remotioni periculi perver­ sionis coniugis (§ 2). 2.° Si publicus peccator aut notorie censuratus recuset prius confiteri aut cum Ecclesia reconciliari, parochus eius matrimonio ne assistat, sine gravi causa ; de qua, si fieri pos­ sit, Ordinarium consulat (c.1066). Compars digna poterit licite cum indigno contrahere? Contrahen­ tes sunt simul et subiecta et ministri sacramenti: qua subiec Ium de­ bet quisque illud recipere in statu gratiae; qua minister: a) ne mi­ nistret indigne, i. c., in peccato; sed quia non ministrat cx officio, ct minister est quasi per consequens, a gravi excusatur; b) ne mi­ nistret indigno, ob cooperationem in peccatum ex caritate vitandum; sed quia caritas non obligat cum incommodo gravi, fere semper a culpa excusabitur (D’Annibale, t.3 n.462). De communistis. SO 10 iul. 1959: AAS 41,334. Quoad matrimonium (SO 11 aug. 1949: AAS 41,427). Attenta peculiari natura sacramenti matrimonii, cuius mi­ nistri sunt ipsi contrahentes, sacerdos autem testis ex officio, hic assistere potest communistarum matrimoniis iuxta nor­ mas c.1065,1066. Sed quoad matrimonia eorum de quibus in n.4 decreti 1 iul. 1949 serventur praescripta c.1061.1102.1109 §3. Ergo l.° Matrimonia illorum qui pertinent ad factionem communisticam, quin tamen communistarum doctrinam materialisticarn et antichristianam profiteantur, reguntur normis c.1065-66; non sub­ jiciuntur impedimento mixtae religionis. 2. ° Matrimonia eorum qui profitentur quidem doctrinam materialisticam et antichristianam communistarum, sed nulli factioni communisticac sunt addicti, iisdem nonnis reguntur. 3. ° Matrimonia illorum qui nomen dederunt factioni communisticac, ct simul communistarum doctrinam materialisticarn ct anti­ christianam profitentur, reguntur nonnis c. 1061.1102.1109 § 3. Hoc 696 DF. MATRIMONIO est, censentur tamquam contracta inter personam catholicam ct per­ sonam sectae acatholicac adseriptam, seu matrimonia cum impedi­ mento mixtae religionis (c.1060). ■ Tamen graves canonistae romani opinantur communistas, etiam n.3, non teneri impedimento mixtae religionis, quia cdmmunismus non censetur secta religiosa (Lodos. Sal T [1950] p.865). CAPUT VI De impedimentis dirimentibus Dirimentia sunt quae et graviter prohibent matrimonium contrahendum, et impediunt quominus valide contrahatur h .1036 § 2). Summarium: 1. Impedimentum aetatis.- 2. Impotentiae.—3. Ligaminiv- 4 Di spari tatis cultus.—5.—Ordinis sacri.—6. Professionis religiosae.—7. Raptus 8. Criminis.—9. Consanguinitatis.—-10. Affinitatis.—11. Publicae honestatis— 12. Cognationis spiritualis.—13. Cognationis legalis. ARTICULUS I M P ED I M E N T U M I A ET A T I S 861. Aetas requisita. Vir ante 16 annos, mulier ante 14 completos matrimonium validum inire nequeunt (c. 1067·. Suppressa est exceptio: nisi malitia suppleat aetatem. Anni sint solares; sicubi, ut in Sina, computentur luna­ res (28 dierum et aliquot horarum), addendus est mensis lu­ naris ‘. Anni computandi sunt iuxta c.34 § 3,3.p, dies nativi­ tatis non computatur; sic puella nata 1 ian. 1942 non poterit nubere nisi a die 2 ian. 1956. Aetas opportuna. Aetas minima necessaria non ubique erit opportuna, in tanta conditionum varietate. Hinc curent animarum pastores a matrimonio avertere iuvenes ante aeta­ tem qua, secundum regionis mores, iniri solet (§ 2). Ex altera parte, pro morum integritate oportet ne acias matri­ monii nimis differatur. Ecclcsiac mens apparet ex eo quod in mulie­ re actas superadulta censetur 24 a., quae ut causa dispensationis quorundam impedimentorum admittitur. Quo iure est impedimentum? Erit iuris naturalis, quate­ nus defectus aetatis implicct defectum discretionis sufficien­ tis ad consensum matrimonialem praestandum ; qui defectus ‘ SO 7 maii 1S90; Col CPF 1730. 4 * • ·χ> .· —* ,μ: ii IMPEDIMENTI M IMPOTENTIAE X 860-862 697 post pubertatem non praesumitur (c.1082 § 2). Secus est iuris ecclesiastici : actualis potentia generandi vel copulam exer­ cendi non requiritur. Aetas provecta. Nulla matrimonium impedit. Aetas ma­ tura ad generati oiicm. Viri ab anno aetatis 14 ad 18; mulier ab a. 12 ad 15 vel steriles sunt, vel gencratim nonnisi debi­ lem prolem gignunt (Antonelli, 728-30). Matura aetas ad generationem pro viro est circa 24 a.; pro femina circa 20. Potentia generandi deficit in muliere ab a. 45 ad 50. In casibus rarissimis etiam octogenariae ge­ nerarunt. In viris potentia generandi gradatim minuitur ab a. 50; nonnulli etiam a. <80 ct 90 genuerunt, at non sine prolis detrimento (Cappello, 336). Cessatio impedimenti. Quatenus est iuris ecclesiastici impedimentum cessat: a) lapsu temporis. Sed matrimonium ex hoc capite nullum non convalescit tractu temporis ; nisi, cognita nullitate, renovetur consensus (c. 1133-1335) ; b) dis­ pensatione, quae raro conceditur. 1 M PEDI MENTUM IM POTENTIAE Summarium: 1. Apparatus genitalis viri ct feminae.—2. Γunctiones.- 3. Im­ potentia generandi.—4. Impotentia coeundi.—5. Divisio impotentiae . Impedimentuni 7 Multer excissa. 8. Vasectomia.- 9. Stcrilizatio.—10. Herma­ phroditae -11. Modus agendi parochi et confessarii. Deus qui hominem creavit ct propagationem generis humani vo­ luit, duplicem sexum fecit ; ut per utriusque matrimonium et conlunctionem obtineret quod voluit. 862. Apparatus genitalis viri his constat: 1) Virga seu pene; 2) testiculis; 3) aliis glandulis; 4) canalibus defe­ rentibus semen ad vesiculas; 5) vesiculis seminalibus; 6) ca­ nalibus deferentibus semen ad extra. 1) l irga scu penis erectilis seu membrum virile est instrumentum mechanicum copulae. 2) Testiculi, seu didymi, duae glandulae forma fere ova­ li, bursa inclusae quae vocatur scrotum. In testiculis sunt multi canaliculi scu tubi seminiferi ubi oriuntur corpuscula microscopica appellata nemaspermata, quae sunt germen mas­ culinum necessarium ad generationem. Canaliculi paulatim m pauciores confluunt, et cum c testiculo exeunt efficiunt de­ cem ad quindecim (canales), qui iterum iunguntur et consti­ tuunt epididymum, didymo adhaerentem. 698 DK MATRIMONIO 3) Aliae glandulae stint prostata, Cooper..., segregantes quaedam liquida quae semini virili iunguntur, nec tamen re­ quiruntur ad generationem. 4) Canales deferentes semen ab epididymo ad vesiculas sunt duo. 5) Vesiculae seminales sunt duae bursae, ubi semen as­ servatur. 6) Canales deferentes semen ad extra, duo, ubi liquida a glandulis supra dictis segregata semini miscentur. Sferma seu semen virile est substantia liquida, colore al­ bido (blanquecino), aliquantum densa. Ut sit fecundum ha­ bere debet sfermatosoida, seu nemaspermata, seu plurima cor­ puscula in liquido se moventia, ut parva animalia. Haec sunt cellulae quae constant : u) capite seu parte turgidiori vel am­ pliori ; ά) cauda seu parte longiori ; c) segmento medio. Iuxta quosdam physiologos, testiculus (didymus) non elaborat nisi nemasperma solidum; pars liquida seminis segregatur in epididymo, et in aliis glandulis; sed alii physiologi aiunt testiculum etiam par­ tem liquidam segregare. Hinc iuxta illos priores, solum illa microscopica nemaspermata constituerent semen virile, quod vir necessario habere debet ut sit potens ad contrahendum matrimonium; ct corrueret distinctio ab Ecclesia semper admissa inter impotentiam coeundi et impotentiam generandi. Nam, iuxta sententiam hucusque communiter admissam, ut vir sit potens non sufficit quod in copula possit eiacularc qualemcumquc humorem, sed requiritur ut eiacularc possit humorem in testiculis elaboratum. At in primis certum non est quod testiculi elaborent solum ne­ maspermata solida Praeterea in formula illa “semen in testiculis elaboratum" vox testiculi non restringitur ad didymum, sed exten­ ditur ad epididymum. Nam licet didymus ct epididymus realitcr duae res distinctae sunt, tamen unum quid moraliter constituunt, quia in­ ter se cohaerent et in eodem scroto continentur. In doctrina autem canonica non sensus medicus specificus adhibetur, sed sensus com­ munis. Ergo dato ct non concesso quod in didymo solum elaboren­ tur nemaspermata, ct in epididymo accederet prima pars liquidi; tamen hoc liquidum semper considerari deberet ut “semen in tes­ ticulis elaboratum"; ct quamvis hoc spermatozoidis carcat, adhuc per cum potest dici copula perfecta ct consummari matrimonium, ct vir potens esse (RR 25 apr. 1941 ; Decis. 33,284). Spermatozoïdes sunt valde mobiles, maxime in actu co­ pulae ; cauda facit ut dc loco in locum transferantur. Nimius calor motum impedit, qui non recuperatur ; hinc sterilis fit copula, si aqua 50’ calida subito tangat totum spenna. Etiam frigus mobilitatem tollit, sed haec recuperatur. Item acida et alcalina fortia; ideo sterilitas saepe adest, si liquida canalis deferentis sint nimis acida vel alcalina. IMPEDIMENTUM IMPOTENTIAE N.862 699 Spermatozoida segregantur a viro a pubertate usque ad annum fere septuagesimum ; imo etiam postea ; sed in adeo senibus raro mobilia sunt et fecunda. Apparatus genitalis feminae. .1 pparatus externus con­ stat: 1) vulva; 2) vagina; 3) hymene; 4) glandulis vulvo-vaginalibus. 1) Vulva est pars omnino externa habens ostium cum duabus plicaturis pellis maioribus et duabus minoribus inte­ rius, quae vocantur labia maiora et minora. Intra eam est clytoris, velut quidam penis minimus sine foramine, cuius of­ ficium est augere voluptatem copulae. 2) Vagina, seu tegumentum gladii, vas muliebre, est tu­ bus fere cylindricus, organum copulae mulieris, qui per par­ tem superiorem utero i ungitur. 3) Hym.cn, membrana in virginibus exsistens inter vul­ vam et vaginam, quae in actu copulae plerumque rumpitur, et tunc dicitur mulier amisisse virginitatem. Aliquando adeo elastica est membrana, ut permittat introductionem penis sine laceratione. Lacerari quoque potest ob alias causas, quin mu­ lier id sentiat. Unde integritas hymenis, quamvis in foro ec­ clesiastico censetur signum inconsummati matrimonii, quan­ doque, rarissime, probatio certa non est. E contra hymenis laceratio non semper est argumentum certum amissae virgi­ nitatis. Hymen in parte media parvum foramen habet. 4) Glandulae vulvo-vaginales humorem viscosum segre­ gant, qui ab antiquis vocabatur semen femineum, sed non est ad generationem necessarius, ut hodie omnes agnoscunt. Apparatus internus constat: 1) utero; 2) tubis falloppianis; 3) ovariis. 1) Uterus seu matrix est bursa membranacea ubi fetus evolvitur. Formam habet fructus piri inversi, seu cuius pars latior est superior ; sine petiolo, sed cius loco in ima parte foramen clausum habet, os uteri, quod in coitu aperitur. 2) Tubae falloppianac sunt duo canales, instar tubarum, qui e lateribus superioribus uteri ad ovaria ascendunt, qui­ bus contiguae sunt cx parte ampliori tubae. Non tamen ova­ riis adhaerent, sed per contractionem fibrarum ovariis iun­ guntur cum ovulum femineum maturescit, ad illud recipien­ dum et deferendum in uterum. Quandoque ovulum extra tu­ bam cadit, non in uterum sed in aliam cavitatem peritonea­ lem; et si illuc venit semen virile, habetur conceptio extraute­ rina seu ectopica, periculosa. In tubis plerumque fit ovuli fecundatio. Tubas Gallenus vasa spermatica vocat. 700 DE MATRIMONIO 3) Ovaria sunt binae glandulae supra uterum ad dexte­ ram et sinistram illius positae, (piae conficiunt ova. In eius substantia corticali ova plurima inveniuntur cum multo liqui­ do. Ova habent cellulas cpitelialcs et ovulum, quod est dtmentum essentiale generationis cx parte mulieris. Ex ovulis unum tantum plerumque fecundatur semine virili. Ovulatio et subsequens menstruatio seu fluxus sangui­ neus quem gencratim habent mulieres, incipit cum pubertate et in nostris regionibus plerumque perdurat usque ad 45-50 annos aetatis. Aetas qua cessat vocatur menopausis seu aetas critica, quia infirmitatibus obnoxia est. Hinc ad conceptionem requiruntur: a) spermatozOida viri, quae ad tubas falloppianas vel saltem ad uterum veniant, b) ovulum femineum, quod illis iungatur. 863. Functiones: a) In viri testiculis elaboratur (sperma) cum spermatozoidis seu cellulis vitalibus; b) conser­ vatur in vesiculis seminalibus, quae per canales testiculis sunt coniunctae ; c) eiaculatur per penem, qui eo momento eri­ gitur; IMPEDIMENTUM IMPOTENTIAE N 865 703 5. ° Laborantes epididymiti quae est atrophia vel schlerosis epididymi talis quae occludat canaliculos deferentes se­ men e testiculo ad vesiculas seminales (RR 20 mart. 1939; Dccis. vol.31 p.167 ; 25 oct. 1945; Periodica 15 iun. 1946. A fortiori si ipsi epididymi exstirpati fuerunt. 6. ° Laborantes infantilismo, seu defectu evolutionis or­ ganorum sexualium, tali qui eos reddat velut pueros. Non sunt impotentes, qui frangere nequeunt hymenem durum; nam hic instrumento facile frangitur. Nec moribun­ di viribus destituti sine spe valetudinis, ut possint actum coniugalem exercere. Sic praxis Ecclesiae. Nec qui spermatozoidis carent; hi enim ad verum semen non sunt essen­ tiales (RR 6 dec. 1932; 28 mar. 21 iun. 1924; Dccis. 15,117). Femina est impotens: 1) Si carcat vagina, vel incipien­ tem ct abnormalem habeat, ut penetrari nequeat. 2) Si vaginam habeat nimis arctam absolute vel relati­ ve, modo per media licita ct non valde periculosa arctitudo tolli non possit. At posita possibilitate penetrationis vaginae ct seminatio­ nis intra eam, non requiritur ad hoc ut mulier sit potens quod semen in vaginam naturali modo effusum possit ad ute­ ri collum pervenire. Sic Signaturae Apostolicae hacc causa delata fuit: Mulier N. va­ ginam habet sanam, sed retroversam ab utero, ita ut possibilis sit pe­ netratio membri virilis et effusio seminis in vaginam, sed impossi­ bilis transitus spermatis a vagina in uterum. Signatura 27 iun. 1931 resolvit. l.° Non constat de matrimonii nullitatc. 2? Nec dc inconsummationc. Proinde non est locus dispen­ sationi super rato. 3) Vaginismo laborans, si morbus est insanabilis. IIic consistit, in hyperesthesia seu maxima excitabilitate vulvae, seu in vitio quo vagina contactum non tolerat, ct ad contac­ tum occluditur. Per se mediis licitis sanari potest. Impotentia generandi provenire potest ex defectu vaginae aut organorum antcvaginalium vel postvaginalium ; impoten­ tia coeundi cx defectu vaginae vel organorum antcvaginalium tantum. Non est impotens quae habet vaginam desinentem in saccum cx parte proxima utero; ita ut semen intra eam receptum refluere cogatur. Hac tamen dc re dispares fue­ runt sententiae rotales2. Frigiditas in femina non attenditur; nam ad generatio2 6 fcb. 1933; Dccis. 7t$7. Affirmavit impotentiam 17 apr. 1926; negavit 17 det, 1926; Dec's. 17.131; 49,406. 704 PE MATRIMONIO nem non requiritur erectio organi feminei, libidinis excita­ tio nec excretio humoris vulvo-vaginalis (25 feb. 1930; Decis...) 866. Divisio impotentiae. 1. ® Perpetua, est quae toll· nequit per media naturalia et honesta, aut sine gravi pericu­ lo mortis. Temporanea, quae secus. 2,<1 Antecedens vel consequens matrimonium. In dubio: l.a sententia: Praesumitur antecedens: Nam a) Res praesumitur nunc esse sicut antea fuit, nisi probetur mutatio, b) In re praesenti non valet principium: “actus prae­ sumitur validus, nisi contrarium probetur”: nam defrauda­ tur compars et proles. 2? Pars quae petit declarationem nullitatis probet impotentiam antecedentem. 3.“ Naturalis praesu­ mitur antecedens; nam naturalia sunt de se perpetua, ct sem­ per praesumuntur inesse; accidentalis praesumitur consequens; nam de se natura facit potentes; nisi brevi post celebratio­ nem dubium oriatur, quia tam brevi non praesumitur mu­ tatio (Sanchez, 1.7 d.103). . : 3. " Naturalis est quae procedit ex ipsa constitutione dcfectuosa corporis a nativitate; accidentalis, superveniens na­ turae, ex causa intrinseca (morbo), vel extrinseca (operatio­ ne, maleficio, etc.). 4. ° Absoluta, circa omnes alterius sexus, ut in eunucho relativa circa unum vel plurcs, ob membrorum improportionem, aversionem scu defectum excitabilitatis circa determi­ natum... 5. " Viri vel mulieris vel utriusque. Alteri nata vel non 6. " Organica, pendet cx vitio vel laesione organorum gc nitalium ; functionalis ex perturbatione functionum, praeser­ tim ob perturbatum systema nerveum, stantibus organis in­ tegris. Haec vix unquam erit perpetua. 867. Impedimentum. 1." Impotentia consequens ma­ trimonium non dirimit, quod est indissolubile semel valide contractum. 2.° Antecedens temporanea neque etiam ; nam non est impotentia ad copulam simpliciter, sed pro tempore. 3. b Antecedens perpetua; ex parte viri vel mulieris; ab­ soluta vel relativa ; alteri nota vel ignorata, est impedimentum dirimens (c.1068 § Γι. Xam deest obiectum contractus matri­ monialis, quod est ius ad copulam coniugalem. 4. " Si impedimentum sit dubium, sive dubio iuris, sive dubio facti, matrimonium non est impediendum (§ 2). Nani: IMPEDIMENTI M IMPOTENTIAE. N.865-868 705 o) Natura facit potentes. Ergo potentia praesumitur. 6) In casu est conflictus inter ius certum, quod de se omnes ha­ bent ad matrimonium, ct periculum probabile turpiter viven­ di; illud praevalet. 5. Sterilitas matrimonium nec dirimit nec impedit 3). Patet ex dictis. Ecclesia matrimonium permittit quantumvis senibus. Ratio est quia matrimonium est actus externus, publiais, socialis, proinde quae substantiae eius adversantur debent esse externa, talia quae in foro externo cognosci et probari pos­ ant. Porro, num semen sit necne proli ficum, occultum, inter­ num est; quod plerumque in foro externo nequit probari. 868. Mulier excis sa; i e. utero et ovariis carens, estne impotens ? Resp. Speculative. l.“ sent.; Est impotens3. 2.° Est po­ tens \ Rationes ini potentiae. 1) lix modo loquendi iuris Pa­ pae aiunt matrimonium consummari, quando copula habetur cum omnibus elementis ex utraque parte ad prolem necessa­ riis. Atqui in casu desunt elementa ex parte feminae. Ergo haec nequit consummare, est impotens. Rcsp. RR. Pontifices indicant adesse impedimentum, so­ lummodo quando habetur impotentia coeundi (Decretal. 1.4 1.15). 2) Ductores omnes requirebant ad consummationem co­ pulam de se generationi aptam, iuxta cognitionem sui tem­ poris; hinc plures requirebant seminationem femineam hu­ moris vaginalis; alii non. (Vide catalogum apud Antonelli, Dc conceptu impôt, et st erili t. n.19.21). Rcsp. Concors conceptus consummationis non in hoc stat, quod uterque necessaria omnia generationi subministret, sed in eo quod vir vaginam cum eiaculatione seminis penetret. Sic S. R w.mundus, Summa, tit. de impotentia coeundi. S Thom , Supplcm q.58 a. 1 ad 3; Hosti ensis, Summa, De frigidis n.6; Sanchez, De matrim. 1.7 d.64 n.8. 3) /:.r analogia. Sixths V, Cum frequenter 27 iun. 1587 nulla declaravit matrimonia eunuchorum in Hispania frequen­ tata. quia etsi possint membrum erigere et vaginam penetra­ re, non possunt seminare. .1 pari: mulier quae potest pene­ trari et nihil aliud, cur. erit potens? 11.139; Bucceroni, Theol, Mer. Î.V.958; Cappem.o, 3S9, etc 4 D'Annirale, III 113; Gasparri, 522; Ferreres, Dc vascctonria... dc mu (ritr.onio mulieris cxcissac n.253, etc. 7HEOL MOR 3 23 706 DE MATRIMONIO Resp. Illatio non est certa. Potuit Deus plus in viro quam in femina exigere, et ad id exigendum rationes sunt: a) Defectus in viro patent, non sic in femina. Ovula, v. gr., primum s. XIX inventa sunt. Non videtur Deus providentissimus in ancipiti reliquisse valorem matrimonii per tot saecula, b) Copula cum eunucho concupiscentiam non sedat, sed plus irritat ; utique cum eunuchissa. Hinc Sixtus V ait cx copula eunuchorum nullam utilitatem provenire, sed po­ tius tentationis illecebras et incentiva libidinis. Quod non ac­ cidit in copula cum eunuchissa: Hinc physiologi generatim analogiam inter testiculos et ovaria negant. Vir satiatur pro­ pria seminatione, ut in femina sana ; eunuchissa sedatur hu­ morem vaginalem fundendo, quem antiqui seminationem fe­ mineam dicebant. Ideo Sixtus V non appellat ad impossibilitatem generan­ di, contra eunuchos, sed ad incentiva libidinis. Nec sincere adversarii dicunt Sixtum V dicere matrimonium eunuchi non valere, quia generare non potest. 4) Responsa S. Sedis. Resp. In his causis, praeter defectum uteri erat defectus faginae, quae aut deerat aut nimis exigua erat ; hinc nequi­ bat copula haberi, aut non apta ad sedandum. 5) Finis primarius matrimonii in casu haberi nequit. Resp. S. Bonav., In 4 dist.31 a.l q.3: Non tantum prop­ ter prolem matrimonium institutum est, sed etiam in reme­ dium concupiscentiae ct in signum; et ideo quamvis non sit sibi hoc bonum, possunt esse alia. Et ideo senibus permitti­ tur. Per copulam cum eunuchissa habetur ordinatio ad finem primarium ex parte actionis humanae de qua n.864. Rationes potentiae. 1) Matrimonium et copula permit­ titur feminis post aetatem criticam, senibus, etc. Atqui hi ge­ nerare nequeunt. Post aetatem criticam saepe feminae ova­ riis carent, aut atrophiata habent. Ergo, deberet praesumi im­ potentia, nisi contrarium probetur. Atqui Ecclesia talia ma­ trimonia habet valida obiective, non praesumptive tantum. 2) In sententia opposita esset illicita copula cum praegnante; nam post praegnationem uterus clauditur, ita ut se­ men ingredi nequeat. 3) Responsa S. Officii, iuxta quae matrimonium excissae non est impediendum (Coi. CPF 1733.1907). In causa Ove tensi (Gijôn) femina, cui ovaria et uterus Matriti penitus exstirpata fuerunt, ut testatur ipse chirur- IMPEDIMENTUM IMPOTENTIAE. N 868-869 707 gus, voluit nubere, ut concubinatum desereret. Interrogata C. Sacrani, respondit, 20 iul. 1909: Matrimonium non esse impediendum (Ferreres, De vasectomia). Conclusio. Theorice non constat de impotentia mulieris excissae. Potius nobis videtur potens. Practice mulier excis sa, tamquam potens est habenda, et matrimonium eiusdem non impediendum. Nam potentia est proprietas naturalis, proinde praesumenda, nisi certo probetur impotentia (c.1068 § 2). Atqui stantibus sententiis contrariis, impotentia est du­ bia, dubio iuris. Ergo matrimonium non est impediendum. 869. Vasectomia, in viro est operatio qua canales se­ men deferentes a testiculis ad vesiculam seminalem, resecan­ tur aut ligantur, ita ut non possit ad extra eiaculari. In fe­ mina est resecatio vel alligatio oviductus seu canalis deferen­ tis ovula matura ab ovariis ad matricem. Praesertim consideratur in viro ; cuius canales ligantur, vel cultro secantur sensu longitudinali vel transversali. Re­ moto cultro, vulnus per contractionem fibrarum cito claudi­ tur per se ipsum, ita ut iam sint velut duo muscula. Hic vasectomiacus potest membrum erigere, et vaginam penetra­ re in eaque humorem a prostata segregatum emittere, et aliqualem forte sedationem quandoque habere ; sed non vere se­ minare. Mulier nequit ovulum ad fecundationem necessarium praestare. Illicita est, nisi ad salvandam vitam. Quia a) coniiciuntur viri in gravissimum periculum peccandi, nam testiculi segre­ gare semen pergunt, nec est canalis, quo hoc effundatur. b) Societas nequit subditos privare iure naturali disponendi de proprio corpore in ordine ad generationem, c) Ita Pius XI, Casti connubii et SO 21 mart. 1931 (AAS 23,118). Facit virum impotentem? 1? Vasectomia simplex, qua unus tantum canalis resecatur, non ; nam adhuc per alterum potest semen in penem transire, et copula coniugalis haberi. 2.° Duplex? Primum inquirendum est utrum sit irrepa­ rabilis. Medici, qui in clinicis ex mandato Gubernii huic ope­ rationi incumbunt ; testari solent vascctomiam vi legis per­ actam in Germania irreparabilem esse. Alii e contra asserunt redintegrationem inter testes ct penem esse facilem (Cappel­ lo, 378). Bene notat Gasparki, I, append., talem medicorum dissensum cessare posse in casibus particularibus, si atten­ datur modus quo operatio facta fuit. Supposita vasectomia perfecta et irreparabilis constituit 708 di: matrimonio impedimentum impotentiae? Auctores communiter affirmative respondent 5. Nam a} iit impossibilis copula coniuga/is, i. < emissio veri seminis virilis intra vaginam, b) Ex paritate cur eunuchis, qui quandoque possunt membrum erigere, vaginam penetrare et humorem similem seminali emittere, et tamen sunt impotentes. Quidam tamen, ut Vermeersch ° negant; quia cx medicorum testimonio vasectomiacus potest obtinere finem matrimonii secundarium, concupiscentiae remedium, sicut sterilis. Iam vero, iuxta Doctores cum S. Thoma, ma­ trimonium valet “etiamsi vir generare non possit vel mulier concipere”, dummodo possint sedationem concupiscentiae ob­ tinere. Mihi speculative omnino videtur tenenda sententia quat impotentiam affirmat; ct ad rationem oppositam respondeo; valere quidem matrimonium, si possit obtineri finis secunda­ rius, non autem primarius ; sed dummodo ille obtineri valeat per copulam coniugalem, quod illi doctores supponunt; quam vasectomiacus habere nequit. Praeterea vasectomia libidinem auget, quae dubito num revera per copulam aliquatenus se­ detur, potius augetur : parochi germani conqueruntur de ad­ aucta immoralitate ex quo talis operatio imposita est. Practice, cx responso SO in Germania hae normae obser­ vantur: d) Si vasectomiacus operationem subiit ob morbum vel lege constrictus, parochus recurrat, si sit tempus, ad Or­ dinarium: qui declaret impedimentum dubium, ut securius matrimonio assistat, ά) Si operationem subiit sponte, anime excludendi prolem in matrimonio, parochus per Ordinarium recurrat ad S. Officium. De illo responso SO ait RR 25 oct. 1945 (Periodico 15 iun. 1946). SO non respondet ad quaestionem iuris: an possit admitti ad matrimonium vir vasectomiam bilateralem passus totalem ct irreparabilem ; simpliciter declarat in casu sterilizationis iniqua lege impositae matrimonium non esse im­ pediendum ad mentem § 2 c.l068. Id est, si adsit dubium facti de perfecta ct insanabili impotentia. Romanus Pontifex pluries concessit ad cautelam dissolu­ tionem matrimonii tamquam non consummati, in quo locum habuerat actus coniugalis, sed in copula, ceteroquin rite per acta, solum defuerat semen in testiculis elaboratum; sive quia testiculi plene atrophizati erant, sive quia canales obstructi Matrimonia talia dissolvit pluries ad cautelam,, quia non ί'.Λ3ΓΑπ<ιι. t'unEREs. Dr vascctotnia... 21; Viml 232, etc. • Thfol. .Mor t.4 i).4i (c) si infans infi­ delium in periculo mortis, illis invitis, baptizetur; c) si paren­ tes vel tutores desint, aut ius in illum amiserint, vel exerce­ re nequeant, et simul eorum intentio praesumi non possit (ibid.). Ab acatholicis nati ct in Ecclesia catholica baptizati, qui ab infantili aetate in haeresi vel schismate aut infidelitate vel sine ulla religione adoleverunt, impedimentum disparitatis cul­ tus habent cum parte non baptizata (C1C 29 apr. 1940: r\AS 32,212; Pius XTI, 1 aug. 1948: AAS 40,305). Praesumptio validi matrimonii. Si pars tempore con­ tracti matrimonii tamquam baptizata communiter habebatur aut cius baptismus erat dubius, standum est pro valore ma­ trimonii ; donec certo probetur una pars fuisse baptizata al­ tera non ; salvo privilegio fidei (§ 2). Dubium dc baptismo potest esse : n) antecedens vel subsequens matrimonium ; fr) dc facto baptismi vel dc cius valore. Ante matrimonium: 1." Si una pars est certo baptizata, al­ tera dubie; haec baptizetur sub conditione; si nolit baptizari, obtineatur ad cautelam dispensatio impedimenti. 2.” Si una non est baptizata, altera dubie, haec baptizetur conditionate, ct obtineatur dispensatio. 3.” Si utraque est dubie baptizata. baptizentur ambae, ct dispensatio non requiritur. 4? Si una 716 DE MATRIMONIO tantum est baptizata, altéra non ; baptizetur illa, aut petatur dispensatio. Ceterum ante matrimonium, in dubio probabili iuris vel facti, baptismus praesumitur validus; sive agatur de dubio circa valorem baptismi recepti, sive circa factum baptismi post diligentem investigationem (SO 14 iul. 1880; Coi. CPF 1536). Post matrimonium. Ante Codicem vigebat idem princi­ pium ; baptismus dubius dubio probabili iuris aut facti prae­ sumitur validus, et iuxta hoc de valore aut nullitate matri­ monii pronuntiabatur (loco citato). Nunc e contra, in dubio de baptismo matrimonium semper praesumitur validum; do­ nec certo probetur una pars fuisse valide baptizata, altera non ; tunc matrimonium pronuntiabitur nullum. In Ecclesia Orientali nullum est matrimonium inter per­ sonam non baptizatam et baptizatam (Pius XII, c.60.61). 875. Dispensatio. Quoad dispensationem et reliqua eadem observentur quae de mixtis nuptiis dicta sunt (c.l07b Invalida est dispensatio ct invalidum matrimonium contrac­ tum, etiam ante Codicem, inter partem catholicam et partem non baptizatam, si sola pars acatholica cautiones praestiterit; nisi catholica eas saltem implicite dederit (SO 1 mai 1941: AAS 33,294). Excusatio.· Sicubi paucissimi sint christiani, ita ut in­ ter se contrahere nequeant; ct aliunde dispensatio peti non possit, impedimentum cessat vel dispensatum censetur, ma­ nente obligatione cautionum (4 iun. 1851 ; Coi. CPF 1062). .4 R TICULU S Impedimentum ordinis V sacri et professionis religiosae 876. Impedimentum ordinis. Invalide matrimonium attentant clerici in sacris (c.1072); i. e. Episcopus, presby­ ter. diaconus ct subdiaconus. In Ecclesia Orientali, hodie iidem (Pius XTT. 12 feb. 1949; c.62: AAS 41.89). Conditiones: 1,:' Ordo sacer sit valide susceptus. 2* Li­ bere, i. e. absque metu gravi ct cum notitia obligationis ser­ vandae perfectae castitatis et caelibatus. Secus ab hac obliga­ tione immunis est clericus, nisi post ordinationem, remoto metu, ct acquisita illa notitia, ratam habuerit ordinationem, saltem tacite per ordinis exercitium, volens per talem actum impedimentum ordinis et professionis, n 876 7'7 obligationibus clericalibus se subiicere. Metus et detectus no­ titiae ac ratihabitionis probandus est per processum c.199398; et iuxta Instructionem C. Sacrani. 9 iun. 1931 (c.132. 124: AAS 23,457). " ' . Ratio impedimenti : a) Status caelibatus perfectior est matrimoniali (Trid. ses.24 c.10). /’) Ut clerici liberius vacent divino ministerio hominumque saluti (1 Cor. 7,32). c) Ut maiori veneratione atque auctoritate apud fideles gaudeant, sicque illorum ministerium efficacius sit. d) Doctrina et exemplum Christi et Apostolorum et laudes quibus SS. Pa­ tres virginitatem clericorum extollunt (S. Th , 2-2 q.152 a.4). Radix. In subdiaconatu emittitur tacite votum solemne castitatis, quod matrimonium dirimit. Unde oritur impedi­ mentum? Ultimo quidem ex iure ecclesiastico. Sed imme­ diate? l.n sent.: Ex ipsa ordinatione, etiam sine voto. Ipsa ordi­ natio ex iure ecclesiastico facit clericum inhabilem ad matri­ monium. 2? Immediate ex voto; ct, eo mediante, cx ordine; quatenus Ecclesia statuit se non admittere ad ordines sacros, nisi eos qui votunt emittant. 3." Immediate ex utroque; ex ordinatione, quae sola sufficit ad impedimentum, etsi votum non emittatur: ct ex voto, quod vim matrimonium irritandi habet iure ecclesiastico1. Haec communior est et plus placet (S. Tu., In II' dist.37 q.l a.l, etc.). Dispensatio, a) Episcopis numquam concessa fuit ; b) presbyteris, rarissime: generales dispensationes tamen ob causam publicam quandoque datae fuerunt; sic a Iulio 111 a. 1554 omnibus presbyteris anglicis, qui tempore schismatis matrimonium attentaverant, ut anglos ad Ecclesiam catho­ licam revocaret. Pius V11 a.1801 tempore revolutionis galli­ cae multorum coniugia revalidavit. Sacerdotibus in casibus particularibus ob privatam causam quandoque data est dispen­ satio; sed in praesenti nemini datur'-; c) diaconis et subdiaconis hodie non adeo difficile (c. 1043-1045). Depositus, degradatus, vel redactus ad statum laicalem non eo ipso liberatur ab obligatione caelibatus (c.213 § 2; 2303 § 1 ; 2305 § 1 ). Quandoque S. Sedes concedit presby­ teris reductionem ad statum laicalem; sed semper cum clau­ sula; firma lege caelibatus et sine spe rcadmissionis ad sta1 Romp. VIII, 1.3 4.15. r un. in Sexto. Poeni t. 18 apr. 1936: AAS 28 242. l' 718 DE MATRIMONIO Ium clericalem. Imo neque hanc reductionem concedit iis qui matrimonium civile prius contraxerunt. Poenae: l.° Clerici minores licite matrimonium contrahunt, sed eo ipso a statu clericali decidunt ; nisi matrimonium fuerit nullum ex capite vis et metus (c.132 § 2). 2.° Maiores, si nuptias attentant: a) ipso facto privantur omnibus officiis (c.188,5.°); b) fiunt irregu­ lares ex delicto (985,3.°) ; c) ipsi et qui cum eis contrahunt, incurrunt excommunicationem 1. s. S. Sedi simpliciter reservatam; ct post inutilem monitionem degradentur (c.2388 § 1). Iure civili hispano declarantur nulla matrimonia a clericis in sa­ cris et a solemniter professis sine dispensatione pontificia, contracta vi legis 28 iun. 1932, quae abrogata est; effectus civiles sortientur solum quoad coniugem bonae fidei et filios (Ordo 12 mar. 1938). 877. Impedimentum professionis religiosae. Matrimonium dirimit ratione voti castitatis: a) professio solemnis religiosa ; b) aut simplex, cui speciali induito apostolico talis vis concessa est, ut in Societate lesu (c.l073). Dispensatio non datur in sensu composito professionis, i. e. dum quis religiosus solemniter professus maneat; sed utique in sensu diviso, dum religiosus esse desinat per indultum saccularizationis (0.640,2.·°). Suntne duo impedimenta impedimentuum ordinis sacri et professionis solemnis religiosae, an unicum? Duplex, a) Ratione subiecti: impedimentum ordinis ne­ queunt contrahere mulieres, utique impedimentum voti. b) Ratione motivi: ordo dirimit matrimonium ratione minis­ terii sacri exercendi ; professio solemnis, ratione castitatis. c) Ratione necessitatis voti. Ordo sacer impedimentum gig­ nit, etsi ordinandus votum excludat; professio solemnis non gignit impedimentum, si profitons sua voluntate excludat vo­ tum d) Ratione effectus: ordo non dissolvit matrimonium ratum antea contractum; professio solemnis dissolvit (c.1119). r) Ex Codice, qui tamquam duo impedimenta distincta illa recenset. Neque unum absorbet alterum, si ambo in eamdem per­ sonam cadant; ita ut tunc unicum sit; v. gr., in subdiacono religioso solemniter professo. Nulla est ratio hoc asserendi. Sic, si talis religiosus saecularizctur, cessat votum religio­ sum ct impedimentum voti ; quis tamen negavit manere impe­ dimentum ordinis? Si redigatur ad statum laicalem, et proin­ de cesset impedimentum ordinis, quis negavit subsistere ta­ men impedimentum voti religiosi? Ergo clericus in sacris, solemniter professus in religione, IMPEDIMENTUM RAPTUS, n.876-878 719 duplici impedimento dirimente ligatur. Quare, ut possit ma­ trimonium contrahere, duplici eget dispensatione. Poenae: l.° Professi attentantes matrimonium, etiam mere ci­ vile, ipso iure a religione dimissi sunt (c.646 § 1 n.3). 2.” Ipsi ct cum cis matrimonium attentantes incurrunt excommunicationem 1. s. S. Sedi simpliciter reservatam (c.2388 § 1). Hanc poenam non in­ currunt professi votorum simplicium in Societate lesu, quia haec vota, licet matrimonium irritant, solemnia non sunt. hire Hispano de matrimonio solemniter professi idem statutum est quod de coniugio clerici in sacris. ARTICULUS VI » > Impedimentum Ά raptus 878. Raptus ut delictum est: a) violenta vel dolosa ab­ ductio impuberis alterutrius sexus ad pravum finem ; b) vel mulieris invitae, etiam maioris, matrimopii vel explendae li­ bidinis causa (raptus violentiae) ; c) vel abductio mulieris mi­ noris consentientis, sed insciis vel contradicentibus parenti­ bus vel tutoribus (raptus seductionis, seu fuga). C.2353-54. Ut impedimentum, violenta vel dolosa mulieris invitae abduc­ tio vel retentio matrimonii causa (c.1074). Abductio est rap­ tus proprie dictum, retentio est sequestratio. a) Abductio, translatio de loco tuto ac libero ad non tutum, ubi mulier sub potestate raptoris maneat.—Nihil re­ fert utrum eam violet vel non. b) Detentio, custodia in loco ubi mulier commoratur vel ad quem ipsa libere accessit (c.l074 § 2). c) Violenta, per coactionem vel metum gravem ; vel do­ losa, per fraudem (CC 24 apr. 1858; 18 iun., 27 aug. 1859). d) Mulieris, non viri, ut aliqui opinabantur. Nam: l.° Trident, sess.4 cap.6 de ref. solum loquitur de rapta et raptore. 2.° Leges de insolitis non danturi 3.° Mens est fa­ vere libertati debilioris. 4.° Sic c.1074.—Cuiusvis conditionis, etiam meretricis; Codex non distinguit. Sed mulier sui iuris, perditis moribus, praesumitur volens abducta. e) Invitae, non consentientis in abductionem aut reten­ tionem ; vel consentientis quidem, sed non intuitu matrimo­ nii. Si consentiat in utrumque, etiam blanditiis seducta, im­ pedimentum non est; etsi parentes reluctentur (27 aug. 1664). Abductio violenta vel dolosa, etiam post sponsalia, impedi­ mentum constituit; nam hodie ex sponsalibus non datur ac­ tio ad exigendum matrimonium. f) Intuitu matrimonii (c.1074 § 1), non libidinis, furti.., Tiï __ DE m ath i;mon io causa, ut quidam aiebam. Iu dubio praesumitur rapta intuitu matrimonii, quia est minus malum; et in favorem libertati' eiusdem \ Impedimentum est inter virum raptorem et muliere: raptam, quamdiu ipsa in potestate raptoris fuerit ; sive sit raptus proprie dictus sive sequestratio; non raptus seducti' nis. Si raptus committitur per mandatarium, impedimentum hunc non afficit sed mandantem. Si unus sine mandato ra­ piat, ut rapta alteri nubat, impedimentum non est. Adest, etsi rapta, dum est sub potestate raptoris, in matrimonium lib­ re consentiat. Ratio impedimenti: d) tueri libertatem consensus; b) an­ tiquitus praesumere consensus defectum; et in odium tanti facinoris, sed hoc est accessorium (Trid. ses.24 c.6; SO I? feb. 1901 ; Coi. CPF 2101). Cessatio. Cessat si rapta a raptore separata et in loco tuto ac libero constituta in matrimonium consentiat (§ 2). Ide dispensatio in hoc impedimento rarissime conceditur. Sic SO 15 feb. 1901 ad Episcopos Albaniae, ubi raptus grassabatur (Coi. CPF 2101). inter infideles non urget hoc imoedimentum. nisi fuere ex iure civili regionis; utique inter fidelem et infidelem, sive rapta sive raptor sit fidelis (W'Ernz-Vidal, 310). Poenae: Exclusio ab actibus legitimis ecclesiasticis, latae sen­ tentiae; ct aliae ferendae sententiae (c.2353). A R T IC U I. U S I M P E r> I M E N T U M 1' 11 C R I M INIS Summarium: 1. Figurae tres,—2. Multiplicatio, ignorantia. 3. Dlipeniattx Cagnasso. Pr impedim. crim, Angelicam | 1950] p.247-66. Notio. Est inhabilitas ad matrimonium orta inter eos qui certis in adiunctis complices fuerunt in delicto adulterii vel coniugicidii. Vocabatur criminis enormitas, quia nullum crimen tam directe matrimonii sanctitati et coniugum incolu­ mitati opponitur, quam haec duo. Tres, vel si vis, quatuor figurae sunt. ' 879. 1.' Figura: Adulterium cum promissione vel at­ tentatione matrimonii (c. 1075,1."). Adulterium sit; a) verum, i. e. copula perfecta coniuga» Gasfarrt. 641; RR 16 nov l‘»37; Dec’s, vol.29 p 676. ΙΜΡΕΙΙΙΜΙ-Ν'Π .V. CRIMINIS n 878-870 721 ti cum muliere non sua vel vicissim. Sufficit si una pars sit coniugata, ct matrimonium ratum. -Nun adest impedimcn tum, si adulterium sit existimatum, i. c. subjective putatum sed non objective verum ; quia vel alter coniux mortuus est. nesciente altero, vel matrimonium nullum. /;) Formale ex utraque parte: utraque sciat alterutram saltem esse coniugatam. Nam si vir ignorat matrimonium mu­ lieris aut mulier matrimonium viri: 1) Non fit iniuria eidem matrimonio ab utraque parte, si una nescit alteram esse con­ iugatam. 2) Nec est periculum ne simul mortem coniugis machinentur, propter quod fuit institutum impedimentum. Ignorantia facti, i. e. de exsistentia matrimonii, inculpa­ bilis vel leviter culpabilis, ab impedimento excusat ; crassa vel supina, i. e. si nulla aut fere nulla diligentia adhibita est ad inquirendum, iuxta Sanchez, 1.7 d.79 n.9, cum communi sen­ tentia, non excusat; quia gravis culpa fuit. Iuxta multos ex­ cusat quia: 1) Decretal. 1.4 t.7 c.l, simpliciter dicit: si una pars sit inscia matrimonii, non est impedimentum. 2) Reg. lur. 13 in Sexto: “Ignorantia facti, non iuris excusat.” • 3) Deest ratio legis, ne coniugicidium machinentur. Id prac­ tice tenendum est, nam de re odiosa agitur. Affectata, i. e. deliberate quaesita ad liberius adulterandum, non excusat, iuxta omnes, quia scientiae aequi paratur (c.2229 § 1). Si adul­ teri dubitent num alter coniux vivat, impedimentum contra­ hunt, si reapse vivit : nam praesumitur vivus, donec mors probetur ; si mortuus erat, impedimentum non est, quia ne­ que adulterium. c) Consummatum, i. c. perfectum copula completa, quae constat penetratione membri virilis in vaginam mulieris cum seminatione intra eanidem. Non sufficit copula attentata aut onanistica nec tactus turpis. At si copula fuit, in foro exter­ no praesumitur consummata seu perfecta (CC 18 mar. 1803: ASS 26,14). Promissio matrimonii : a) Pera, seu contractus quo ve­ lint se ad contrahendum obligare ; non merum desiderium aut propositum contrahendi. Planum est talem contractum esse nullum. b) Seria, ex animo contrahendi. Iuxta aliquos sufficit. ficta, modo fictio non manifestetur, nam ansa machinationi daretur. Non sufficit quia: 1) Promissio simpliciter est vera. 2) Agitur de re odiosa. 3) Non est periculum mutuae machi­ nationis. Sed in foro externo praesumitur vera. c) Externe manifestata ct acceptata Si pars interne con- 722 DE MATRIMONIO sentiat in acceptationem, sed consensum non manifestet, iuxta multos, impedimentum adest, nam: 1) Qui tacet, consentire videtur (RT 43 in Sexto) in re favorabili. 2) Taciturnitas cum amore caeco est virtualis acceptatio, hinc occasio machi­ nationis. Probabilius non est impedimentum. Nam: 1) In casu acceptatio nocet acceptanti, cum impedimentum inducat. 2) Matrimonium promissum non est bonum, quia invalidum. 3) Fundamentum Reg. lur. 43, est praesumptio, quae non valet, nisi quando non datur ratio tacendi, et in casu datur. Nam in hac re caeci amoris, si consentiret, sponte manifes­ taret. c) Mutua cum repromissione. Minor ansa machinationi daretur, si non esset mutua. Non tamen requiruntur sponsa­ lia ; sufficit privata promissio (fidem sibi mutuo dederunt). d) Absoluta, vel quae ad eam reducatur. Conditionata non sufficit, si conditio deficiat ante adulterium; nam deficit concursus adulterii cum promissione. Sic si Petrus dicit: Pro­ mitto tibi matrimonium, si patruus meus me heredem relin­ quat; moritur patruus, illunique heredem non relinquit; dein­ de adulterant ; non est impedimentum. Si conditio deficit post adulterium, sed ante mortem coniugis, v. gr. : Promitto, si fiam heres; deinde adulterant ; postea moritur patruus, non relicto illo herede: iuxta aliquos sufficit promissio sic con­ ditionata; nam est vera fides data, coniuncta cum adulterio; ct datur machinationis ansa. Sed non sufficit; quia: 1) Est promissio contingens, non dat spem certam matrimonii. 2) Hinc non magnam praebet machinationi ansam. 3) Agitur de re odiosa. Si conditio verificatur ante mortem coniugis, sufficit talis promissio, nam transit in absolutam. e) Libera, non metu extorta, aut cum dolo vel errore substantiali data vel obtenta. Sufficit privata (RR 6 apr. 1935; Dccis. xg\27 p.263). /) Promissio matrimonii ineundi post mortem coniugis. Nam: 1) Sic ante Codicem (c.6,4.e). 2) Contractum ante mor­ tem est attentatum, et c. 1075,1.°, distinguit inter promissio­ nem ct attentationem. 3) Promissio matrimonium attentandi ante mortem coniugis est minus incentiva coniugicidii. Nec requiritur quod complices in promissione matrimonii addant expresse clausulam post obitum coniugis; nam simplex pro­ missio matrimonii intelligitur de matrimonio vero post con­ iugis mortem (RR 24 feb. 1939; Decis. vol.31 p.124). g) Cum notitia eiusdem matrimonii habita ab utraque IMPEDIMENTUM CRIMINIS N.879-&80 723 parte, si promissio praecedit adulterio; secus promissio non est formaliter iniuriosa eidem matrimonio. At si promissio facta sine illa notitia confirmetur post adulterium, cognito iam matrimonio, impedimentum adest (Cappello, 485). Attentatio matrimonii est actus quo duo conscii im­ pedimenti ligaminis consensum coniugalem de praesenti vere et serio sibi praestant, invalide quidem. Non requiritur for­ ma canonica, sufficit actus mere civilis. Nexus sive adulterii cum promissione, sive adulterii cum attentatione, verificari debet stante eodem legitimo matrimo­ nio. Nihil refert utrum promissio vel attentatio antecedat, co­ mitetur aut sequatur adulterium. Si de praesenti contrahunt, putantes coniugem mortuum esse; deinde sciunt illum vivere, et tamen contubernium prosequuntur; in­ curritur impedimentum ; nam id aequivalet matrimonio attentato post scientiam ligaminis. Ita fere omnes. Si matrimonium sibi promittunt putantes coniugem esse mortuum; postea sciunt illum vivere, et ta­ men adulterium committunt, iuxta aliquos impedimentum exsistit; iuxta alios non. Ergo practice non, nam est dubium iuris, in quo lex non urget (c.15). Si, rogante coniuge moribunda dc filiis sollicita, maritus adul­ ter matrimonium promittat complici, ait De Smet, 659, non esse im­ pedimentum ; nam promissio non est iniuriosa matrimonio, cum ipsa uxor id desideraverit; et deest machinationis periculum. Mihi con­ trarium videtur; quia: 1) Lex data ad praecavendum periculum ge­ nerale urget, etsi in casu particulari periculum absit (c.21). 2) Uxor in casu adulterium ignorabat; si sciisset, forsan matrimonium illud respuisset. In sc promissio videtur iniuriosa, nisi ob uxoris igno­ rantiam. I I I 880. 2.a Figura: Adulterium cum coniugicidio. Vo­ cantur utrumque simul. Adulterium, ut supra; sine promissione aut attentatione matrimonii. Coniugicidium : n) occisio effectiva veri coniugis, non merum attentatum, b) Mors secuta ex illa machinatione, non ex imperitia medicorum, aut incuria mortui, c) Patratum ab tmo sine conspiratione sui complicis in adulterio; opera phy­ sica i. e. actione materiali ; vel opera morali, i. e. instigando alium ad occidendum. V. gr., si unus cx adulteris gladio oc­ cidat coniugem proprium vel alterius; aut tertiam personam instiget ad hoc, quae homicidium reapse perpetret, d) Cum intentione contrahendi cum eo. Nam lex intendit coniugicidium vitare spe matrimonii. Hacc intentio, patrato coniugicidio, in foro externo praesumitur. Intentio mere interna, iuxta communem sententiam, non sufficit; de facto semper manifestatur explicite, vel ex circumstantiis colligitur.—Iuxta 724 plures, aliis negantibus, requiritur intentio complici mani­ festata. Conexio. l.° Occisio et adulterium committantur stant eodem legitimo coniugio. 2.° Adulterium praecedere debe * mortem : nam post mortem coniugis committi nequit. Si positio causae mortis praecedat adulterio, v. gr., pro­ pinatio veneni, sed mors post adulterium eveniat, iuxta com munem doctrinam, est impedimentum. Plerique hoc intelligunt de causa tum physica, ut est vulnus, veneni propinatio; tum morali, ut mandatum (Ballerini, 673) ; alii hoc conce­ dunt de causa morali non de physica; quare si adulterium committatur post vulnus, vel venenum propinatum, impedi­ mentum non gignitur; utique si post mandatum mortis. Nam 1) Coniugicidium non eo momento patratur quo coniux mo­ ritur, sed quo ponitur causa. 2) Adulterium commissum post causam positam de facto non influit in coniugicidium, ad quod vitandum praesertim impedimentum constitutum est. Sic Cappello, 492. Sed si quid valerent hae rationes, pro utra­ que causa aeque valerent. Tamen, stante controversia, impedimentum non exsistit. Sic si Fabius venenum propinat uxori Faustae, deinde adul­ terat cum Livia ; postea moritur Fausta, Fabius potest ma­ trimonium cum Livia celebrare. Etsi causa moralis (mandatum, consilium) retractata fue­ rit ante mortem, si tamen retractatio non innotuerit homici­ dae, impedimentum incurritur; secus si innotuerit; nam tunc non mandanti vel consulenti sed exsecutori imputandum esset homicidium. 881. 3.'1 Figura: Coniugicidium solum, a) Vera con­ iugis occisio, non merum attentatum, sine adulterio nec pro­ missione aut attentatione matrimonii. &) Mors secuta cx vera et mutua utriusque complicis conspiratione. Ad hoc requiritur: 1?, ut actio ab utroque po­ sita sit lethalis; 2.°, cooperatio seu conspiratio utriusque, ope­ ra physica vel morali. Physica est actus materialis quo mors infertur, ut si unus victimam apprehendat ct teneat, alter fe­ riat. Moralis, est influxus unius in voluntatem alterius; vel utriusque in voluntatem tertii, ut hic coniugcm occidat, man dato, consilio, precibus. Est impedimentum, quamvis catib moralis retractata fuerit, si retractatio non innotuit homicidal Laudatio vel approbatio subsequens coniugicidii non suf­ ficit. quia in illud non influit (c.2209 § 7). Consensus unius IMPEDIMENTUM CRIMINIS. N.880-882 725 in necem ab altera patrandam, vel antecedens approbatio ne­ cis impedimentum parit, si efficaciter in illam influit, qua suasio vel consilium; quod tamen non est facile admitten­ dum ; consensus mere internus sine externa approbatione aut reprobatione non sufficit. c) Intentio matrimonii saltem in uno complico. Td col­ ligitur ex fine legis, vitandi machinationem animo contra­ hendi. Cessante fine, lex cessat (S. Th., /h /P’ d.37 q.7 a.2). Non est impedimentum, si coniux occidatur ad vindictam, libidinem, etc. Non requiritur haec intentio in utroque, iuxta communem sententiam, quia si in uno habeatur, sufficienter ansa datur machinandi coniugicidii. Quidam tamen illam in utro­ que requirunt ; quia lex requirit mutuam cooperationem, et cx fine legis. Talis intentio, iuxta plures, manifestari debet complici: iuxta alios, cuicumque; iuxta quosdam, manifestatio non re­ quiritur. Cum sit dubium iuris, impedimentum non erit nisi intentio matrimonii complici manifestetur, quocumque signo vel indicio, ut per litteras amatorias, etc. (S. Ai,F., 1034). Quae intentio, in foro externo praesumitur, posito coniugicidio mutua opera patrato. Ratio impedimenti est: 1.” fides coniugalis ct coniugum incolu­ mitas tutanda; 2.° crimen puniendum. Disputatur quaenam sit pri­ maria; et num impedimentum sit magis inhabilitas quam poena. In Codice non inter poenas sed inter inhabilitates recensetur; ab Ec­ clesia vero statutum est ad illos fines simul obtinendos; qui fuerunt ct sunt interpretationis norma (c.18,6). 882. Multiplicatio impedimenti fieri potest inter duos ratione matrimonii et delicti. Pro numero matrimoniorum quibus fit iniuria: l.° Impe­ dimentum ex adulterio cum promissione vel attentatione ma­ trimonii multiplicatur: a) quando ambo adulteri sunt coniugati, idque sciunt ; b) si unus coniugatus adulterat cum alia, eique matrimonium promittit; mortua uxore, ducit non illam com­ plicem, sed tertiam personam ; et stante hoc secundo matri­ monio, iterum cum prima complice idem crimen commitit. 2.” Ex solo coniugicidio, (piando ambo sunt coniugati, et utriusque coniux ab eis mutua opera occiditur. 3." Ex coniugicidio cum adulterio, si ambo sunt coniugati et uterque coniugem suum occidit. Pro numero delictorum, diversorum quoad speciem; non ex eodem repetito, durante eodem matrimonio; v. gr., non 1 726 DE MATRIMONIO cx iterato adulterio cum promissione, inter easdem personas Ita possunt cumulari, duo, quatuor, sex, etc. ... Sic, si post­ quam duo coniugati contraxerunt impedimentum primae figu­ rae, mutua opera suos coniuges occidunt. Ad dispensationem obtinendam, multiplicitas exprimenda est ; sed potius quam numerus, exponantur omnes circum­ stantiae casus ; nam dc numero saepe disputatur. Ignorantia impedimenti disputabatur utrum ab eo ex­ cusaret, ob eiusdem indolem poenalem. Ex praxi Datariae non excusabat ; hodie certe non excusat : nam ignorantia legis in· habilitantis ab ea non excusat (c.l6 § 1 ; RR 26 mart. 1934: Decis. vol.26 p.105). Infideles impedimentum non urget, etsi post crimen convertan­ tur1. Si adulterium cum promissione vel attentatione matrimonii com­ mittatur inter fidelem et infidelem, impedimentum exsistit (ibid.).— Si coniugicidium patravit infidelis sine cooperatione fidelis adulteri, non est impedimentum: non ex farte infidelis, qui a lege ecclesias­ tica non ligatur; neque ex parte fidelis, quia non est homicidii reus Si coniugicidium fuit mutua opera patratum, incurrunt. Dispensatio. l.tt figura facile dispensatur: est impedi­ mentum gradus minoris (c.1042 § 2,5.°).—Data a S. Sede dispensatio matrimonii rati, vel facta permissio novi matri­ monii ob praesumptam coniugis mortem hanc dispensatio­ nem secumfert (c.1053); quia tunc impedimentum saepe adest, et ignoratur. 2.a et 3.a figura, si coniugicidium fuit publicum, dicebatur rarissime vel nunquam dispensari, ob scandalum ; etiam ad matrimonium convalidandum ; si occul­ tum, ex causa gravissima dispensatur, facilius ad convalidan­ dum. S. Poenitentiaria imponit vel iubet salutares poeniten­ tias imponi.—In quavis figura, ut sit publicum impedimen­ tum, ncccsse est ut omnia eius elementa publica sint.—In mor­ tis periculo et in casu perplexo, omnes figurae dispensari possunt vi c.1043-1045. Adulterium et homicidium generatim sunt delicta fori mixti; ideo illorum probatio in foro civili facta valet pro ecclesiastico (RR 4 aug. 1925; Decis. 17,329). Poenae: Speciales non sunt; sed tantum statutae in adultero? (c.2357 § 2) ; bigamos (c 2356) ; homicidas (c 2354). i 1 CPF 23 aug. 1852; Coi. 1070. IMPEDIMENTUM CONSANGl INITATIS. N .882-883 727 1 Μ 1’ EDI Μ ENT UM CONSANGUIN1T AT IS Summarium: 1. Notio, divisio, supputatio.- 2. Impedimentum --3. Dispensatio» 883. Consanguinitas (c.96) est quasi participatio eius­ dem sanguinis ; vinculum personarum ab eodem stipite pro­ ximo descendentium, per carnalem generationem. Légitima, vel illegitima, prout ex matrimonio vel cx fornicatione oria­ tur. Perfecta vel imperfecta prout communicent vel non in eodem sanguine ex parte patris simul et matris. Stipes est persona a qua, tamipiam a radice vel trunco communi, reliquae, de quibus agitur, descendunt. Constare solet duabus personis, patre et matre, sed quandoque constat unica, si haec non cum una sed cum pluribus prolem genuit. Linea, series personarum, quarum aliae ab aliis descendunt (recta) ; vel omnes a communi stipite (collateralis') ; est de­ scendens vel ascendens prout computatio a genitoribus ad ge­ nitos fiat, vel e contra. Gradus, distantia cognatorum inter se vel a communi stipite. Computatio. In linea recta, tot sunt gradus quot genera­ tiones: inter patrem et filium, primus, etc. In collaterali, si ambo latera seu tractus sint aequalia, tot gradus quot gene­ rationes in uno latere ; si inaequalia, quot generationes in la­ tere longiori ; pars remotior trahit ad se proximiorem. Sic duo fratres sunt consanguinei in primo gradu; patruellis ct sobrinus in secundo. Civilis computatio in linea recta coincidit cum canonica; m collaterali summantur gradus utriusque tractus, ascenden­ do ab una persona ad communem stipitem ct inde ad alteram descendendo, stipite non computato. Sic inter fratres est se­ cundus gradus, inter patrucllem ct sobrinum tertius; inter consobrinos quartus (primos carnales). Consanguinitas est simplex vel multiplex, prout personae unum vel plures communes stipites habeant. Sic in triplici casu: l.° Si duae personae consanguineae prolem inter se habent ; haec proles eiusque descendentes duplicem consan­ guinitatem habebunt. Sic Petrus ct Paula consobrini (pri­ mos) habent filios; hi filii eorumque descendentes dupliciter consanguinei erunt. Casus hic practici momenti non est in novo iure. ° 2. Si quis prolem genuit ex personis inter se consan- 728 DE MATRIMONIO guineis. Sic Petrus contraxit primum cum Paula, deinde cun. Posa, sorore Paulae: descendentes primi matrimonii dupli cem consanguinitatem habebunt cum descendentibus secundi 3.” Si plurcs inter se consanguinei contrahunt cum plu­ ribus inter se consanguineis. V. gr. Petrus et Paulus, fratres, contrahunt cum Rosa ct Martha, sororibus; descendentes ex utroque matrimonio erunt dupliciter consanguinei. N. 1012-13. 884. Impedimentum: l.° In linea recta exsistit in­ ter omnes ascendentes et descendentes legitimos vel natura­ les. 2." In collaterali usque ad tertium gradum inclusive 3. ' Multiplicatur tantum quando communis stipes multiplice­ tur; non, ut antiquitus, per multiplicitatem viarum quibus a communi stipite descenditur (c.l076 § 1.2). Ratio impedimenti. 1." Honor et reverentia parentibus et con­ sanguineis debita, quae actibus venereis deturpatur. 2* Periculum inhonestae conversationis, si inter eos matrimonium contrahi posse * Maior extensio unionis ct amicitiae inter familias diversas. 4* Pe­ 3. riculum prolis defectuosae inter consanguineos, quod experientia tes­ tatur (S. Thom., 2-2 q.154 a.9). Origo. In l.° gradu lineae rectae est iuris naturalis. Ita communis consensus SS. Patrum et populorum; nam matri­ monium haberet perpetuam turpitudinem, tum in fieri, tum in usu ; quod est critérium nulli tatis ex iure naturae a Sua­ rez datum1. In reliquis lineae rectae idem non constat; plu­ rcs cum S. Thom., In 4 d.40 q.un. a.3 opinantur esse iuris ecclesiastici. In l.° gradu collaterali multo probabilius est iuris natu­ ralis ob indecentiam 2, sed secundarii ; nam filii Adam soro­ res duxerunt. Hinc nunquam matrimonium permittatur indu­ bio (non spernendo) dc consanguinitate in aliquo gradu lineae rectae, aut in 1.” collaterali (c.l076 § 3). Sed, celebrato ma­ trimonio in infidelitate inter fratrem et sororem; post eorum conversionem, quia dubium est iuris, S. Off. respondet non esse inquietandos3. In dubio facti num sint frater et soror, post matrimonium non sunt separandi, nam hoc praesumitur validum (c.1014). In reliquis gradibus impedimentum est iuris ecclesiastici. Infideles non urget, nisi ex iure civili suae regionis.—Si una pars sit fidelis, altera infidelis, impedimentum exsistit. Dispensatio. In linea recta et l.° gradu collaterali non 1 De legib. 1.2 c.10 n.4. 5 Sânchcz, 1.7 d.52 n.ll. 4 13 dec. 1916» apud Gasparmi, 70S. · i impedimentum affinitatis, x883-885 729 conceditur, ne in casu quidem dubio. In reliquis cum causa proportionata conceditur.—Si gradus sit inaequalis, in preci­ bus etiam gradus proximior exprimatur ; v. gr., in 3.° mix­ to cum 2.°; quamvis gradus reapse est remotior, scilicet 3."' ; id non ad valorem, sed ex stylo Curiae. Si concurrat 1.’*’ cum 2.° (tio y sobrino carnales) debet exprimi l.u", secus dispen­ satio censetur subreptitiaDe hac ultima dispensatione In­ structio C. Sacram. 1 aug. 1931, praesertim ad Ordinarios Hispaniae data, monet ut severiores sint in precibus admit­ tendis et commendandis ad dispensationem obtinendam, nisi gravi causa nitantur (AAS 23,413). Impedimentum in 3? gradu collaterali est gradus mino­ ris (c. 1042 § 2.1.°). Dispensatio in aliquo gradu valet, licet in petitione vel concessione error circa gradum irrepserit, dummodo gradus exsistens sit inferior, aut licet reticitum fue­ rit aliud impedimentum eiusdem speciei in aequali vel infe­ riori gradu (c.1052). Datur in casu dispensatio implicita per impedimentum reticitum (n.827). \ b' I· INITATIS Summarium: 1. Affinitas, origo, supputatio. * satio. 2. Impedimentum.—Dispen­ 885. Affinitas (c.97) Est vinculum ex matrimonio ortum inter unum coniugem ct consanguineos alterius. Ori­ tur ex matrimonio valido, sive rato tantum, sive rato ct con­ summato. Viget tantum inter virum et consanguineos mulie­ ris; ct inter mulierem et viri consanguineos; non iam inter consanguineos viri et consanguineos mulieris; affinitas non parit affinitatem. Ex quo matrimonio oritur affinitas? Ex matrimonio cliristiano, sine dubio; nam hoc est ratum, i. e. sacramentum. An etiam cx legitimo, i. c. valido inter infideles? 1. “ sententia. Non oritur ex matrimonio infidelium. Nam c.97 ait: affinitas oritur ex matrimonio valido, sive rato tantum sive rato et consummato. Iam vero ratum est solum matrimonium inter baptizatos (c.l015 § 1) ’. 2. ’ Negat oriri affinitatem cx matrimonio infidelium voit consummato, quia antiquitus cx eo non oriebatur publica ho4 Pius V. Const. Sanctissimus 20 aug 1566. ’ Vermeersck. Epit. 1,190; Dr Smet, 431; Caffeilo, 538. 730 PE MATRIMONIO nestas 2, quae tamen nascebatur ex matrimonio valido baptizatorum non consummato. Affirmat oriri affinitatem ex matri­ monio valido consummato infidelium; quia ex hoc, iuxta de­ clarationem SO 26 aug. 1891, oritur vinculum naturale, quod Ecclesia tanquam impedimentum habet pro suo foro (Coli. 11.1766). Sic Vidal, Ius Matrim. 367. 3. ® Negat illam oriri ex matrimonio duorum infidelium: affirmat oriri ex matrimonio inter infidelem et partem bae­ ticatam, quae vel ante matrimonium vel saltem stante matri­ monio baptizata fuerit. Nam quamvis tale matrimonium non est ratum seu sacramentum, tamen Ecclesiae potestati subiicitur. Sic Michiels, De personis p.225-39. 4. ® Affirmat oriri ex omni matrimonio infidelium vali­ do, etsi non consummato; quamvis inter infideles effectus canonicos non sortitur, quandiu infideles manent, tamen eos producit, si convertantur3. Haec sententia placet. Nam: 1) Ex sententia communi, vinculum affinitatis, saltem in aliquo gradu, est natural:, proinde ex matrimonio infidelium oritur, et ab Ecclesia de­ bet agnosci, quando infideles, inter quos exsistat, baptizan­ tur. Sic in omni natione alicuius culturae agnitum fuit; ha­ bentur nomina aliquorum graduum propria; in codicibus ad­ mittitur et iuridicis effectibus donatur. 2) Ecclesia rediit nunc ad conceptum romanum affini tatis, iuxta quem haec oriebatur etiam ex matrimonio infi­ delium. 3) Saltem ex matrimonio consummato infidelium iam ante Codicem nascebatur; adeo ut in primo gradu lineae rec­ tae multi putarent affinitatem constituere impedimentum ma­ trimoniale dirimens cx iure naturali. Nunc quoque, si socer et nurus infideles (affines in l.° gradu lineae rectae cx ma­ trimonio infidelium) baptizentur, et deinde velint inter se matrimonium contrahere, sine dubio Ecclesia hoc non per­ mittet; imo, ut puto dispensationem ab impedimento difficilli­ me concedet. SO 20 sept. 1854 decrevit: infideles affines in ° gradu collaterali, qui ex iure civili est impedimentum di­ l. rimens, post baptismum dispensentur ab impedimento ct re­ novent consensum (Coll. CPF 1104). 4) Haec doctrina confirmata fuit a Pio XII, Motu prop 12 feb. 1949 circa matrimonia orientalium, c.4 n.19: “Al’f: nitas... oritur cx matrimonio valido, etsi non consummato" 1 SO 26 sept. 1S37; Col. CPF 857. ’ OjKTT!, Comment. Cod. lur. Can. p 77s$; Rf.GatîLLO, Injtit. 1.198. !MPEPLMENTUM AFFINITATIS. x.885-886 731 Non adhibet clausulam c.97 § 1 : sive rato tantum, sive rato ct consummato, qua nitebamur auctores sententiae alius. Ergo ratum in c.97 significat non consummatum, sicut saepe antiquitus et nunc : dispensatio super rato. Computatio affinitatis (c.97 § 3). Computatur ex con­ sanguinitate unde procedit; ita ut qui sunt consanguinei unius coniugis, sint affines alterius in eodem gradu et linea. Multiplicatur: 1) Sicut consanguinitas ex qua procedit; 2) per successiva matrimonia cum pluribus consanguineis in­ ter se (§2). . /r Sic Marcus per primum matrimonium cum Lucina fit affinis huius sororibus Liviae et Turturac; per secundum matrimonium cum Livia novam affinitatem cum Turtura contrahit. 886. Impedimentum. L° In linea recta est impedi­ mentum in quolibet gradu. 2.” In collaterali usque ad secun­ dum inclusive. 3.° Multiplicatur: a) multiplicata consangui­ nitate ex qua procedit; 6) iterato successive matrimonio cum consanguineo coniugis defuncti (c.l077). Sic, a) dupliciter consanguinei unius sunt dupliciter affi­ nes alterius; b) successive coniugatus cum duabus sororibus habet duplex impedimentum cum tertia sorore. Inter duos caelibes nequit exsistere affinitas. Quo iure. In primo gradu recto, iuxta aliquos 4, dirime­ bat iure naturali; nam in omni populo culto sic affines con­ siderantur ut parentes ct filii. Iuxta alios, iure mere eccle­ siastico5. Sic iam SO 4 sept. 1743 declaravit non dubitan­ dum dc potestate Pontificis dispensandi in l.° gradu recto etiam cx copula licita °. Ex c.1043 est iuris ecclesiastici. Ratio impedimenti. L* Reverentia inter affines nam affinitas quamdam similitudinem cum consanguinitate habet, quod natura in­ sinuat et omnes fere populi culti confirmant. 2.“ Caritas et amici­ tia inter plures familias dilatanda. 3. * Amoris carnalis refrenatio inter affines, spe matrimonii sublata. Oritur impedimentum etiam ex matrimonio infidelium, iuxta dicta in n.885. Sed infideles, quamdiu in infidelitate ma­ nent, impedimento canonico non tenentur, si cum infidelibus contrahunt, nisi idem impedimentum iure civili statuatur; te­ nentur, si contrahunt cum fidelibus. Sic Fabius ct Livia, infideles, matrimonium contrahunt. Ex hoc matrimonio oritur affinitas inter Favium ct Lucinam 4 Beli.akm.. Dc mairim. 1.2 c.l8 not.?. • Benkd. XIV, De Syuod. 1.9 c.l3. • Gaspar ni, 792 (1904). 732 DE MATRIMONIO sororem Liviae. Mortua Livia, Fabius contrahere vult cum Lucina infideli. Quamdiu Fabius ct Lucina maneant infide­ les, contrahere possunt, nisi iurc civili impediantur; sc *'_· !T Impedimentum oritur: 1.® Ex matrimonio invalido, etiam non consummato. An ex invalido ob defectum consensus, disputatur. Anti­ quitus non oriebatur cx sponsalibus nullis ob defectum con­ sensus1; nunc oriri videtur. Nam: n) c.1078 non distin­ guit ; b) in schematibus praeparatoriis dicebatur oriri ex ma1 L 4 t.l cam. in Sexto, ïaîI’EOIMEXTI Μ 1’1'BI.ICM' 1 Irihioniû rato nullo, dummodo non sit nullum ex defectu con­ sensus, quae clausula suppressa fuit; c) natura publicae ho­ nestatis hodie est omnino diversa. Ex matrimonio more civili sine cohabitatione non oritur. Nam neque figuram matrimonii coram Ecclesia habet, neque concubinatum implicat (CIC 16 oct. 1919; 12 mari. 1929; AAS 11,479; 21,170). ° E.r publico vel notorio concubinatu. Concubinatus ta 2. cubare) hic intelligitur viri et mulieris sexualis conversatio, quae licet animo maritali careat, vitae tamen maritalis instar fovetur. Haec conversatio debet esse continuata, similis ma­ trimonio, et distincta a conversatione simpliciter fornicaria. Potest esse cum pluribus simul, et non requiritur ut ambo simul vivant sub eodem tecto; quamvis plerumque ex hoc concubinatus discernitur; neque ut mulier retineatur expen­ sis concubinarii. Potest esse etiam inter coniugatos. Frequens et publicum commercium cum meretrice non est proprius concubinatus. ·ι»·» s: Publicus est si iam divulgatus est vel facile divulgabitur; notarius noiorietate iuris, post sententiam quae transiit in rem indicatam; vel post confessionem delinquentis in indicio; notorictate facti, si publice notus est ct in talibus adiunctis com­ missus, ut neque celari neque excusari valeat (c.2197). Publi­ cum hic sumitur sensu c.2197, quia agitur de delicto publico, quod constituit impedimentum; non sensu c.1037, de impe­ dimento publico, quod potest probari in foro externo. Si publicum sit factum cohabitationis sed ab omnibus pu­ tatur verum matrimonium forsan quis dicat impedimentum non esse: nam concubinatus est publicus qua faction, sed oc­ cultus qua delictum; i. c. formaliter occultus (c.2197,45). Sed dicerem esse impedimentum ; quia ratio impedimenti non stat m delicto, sed in tali conversatione quae matrimonium imi­ tetur; quae conversatio in casu publica est. Idem dicerem si concubinatus qua talis esset publicus in uno loco, ubi com­ missus fuit; ct occultus in alio, ubi unus cx concubinariis velit ducere filiam alterius; secus absurdum haberemus quod in primo loco esset impedimentum et non in secundo. Extensio. Matrimonium dirimit in 1 “ ct 2.° gradu recto inter virum et consanguineos mulieris et \ icissim. Ratio: a) naturalis indecentia ut quis contrahat cum propinquis personae publice sibi tam intime coniunctae ; b) periculum inhonestae conversationis cum his spe matrimonii contrahendi; r) periculum connubii cum propriis filiis aut nepotibus. 734 _________ l)E MATRIMONIO 888. Multiplicatio. Quamvis Codex hac de re silet, videtur impedimentum multiplicari pro numero matrimonio­ rum et concubinatuum quibus una pars cum consanguineis alterius fuerit successive coniuncta. Sic Celsus invalide con­ traxit cum Caelia; dcin in concubinatu vixit cum huius filia Agnete; duplex impedimentum habebit cum Ulpiana, Agnetis filia. Nam: a) Similiter multiplicatur affinitas; b) de multi­ plicatione impedimenti criminis Codex silet, et tamen ab om­ nibus admittitur; c) lacunae supplendae sunt ex legibus si­ milibus (c.20). Tamen non omnino constat. Idem videtur, si primum oriatur ex concubinatu, deinde ex matrimonio nullo inter eosdem. Infideles, si inter se contrahunt, hoc impedimento iuris eccle­ siastici non ligantur, nisi iure civili exsistat. At oritur impedimentum ex matrimonio nullo vel concubinatu in infidelitate habito, pro Christianis? Haec videntur dicenda: 1.· Si post baptismum utriusque perdurat matrimonium nullum vel concu­ binatus, impedimentum certe adest. 2.° Si perdurat, sed unus tan­ tum baptizetur, est dubium, practice non exsistet. 3.° In ceteris ca­ sibus practice non exsistit impedimentum. Cessatio, Absorbetur impedimentum publicae honestatis a super­ veniente affinitate, si matrimonium nullum aut concubinatus in con­ jugium validum convertatur? Hoc mihi videtur; nam: a) vinculum affinitatis fortius est, et ob idem motivum statutum impedimentum publicae honestatis inter easdem personas, quae quasi affinitas vo­ catur; b) iure antiquo, iuxta graves auctores2, impedimentum pu­ blicae honestatis cx matrimonio rato, cessabat superveniente affi­ nitate per consummationem. Tamen hodie aliqui, probabilius, ut Cap­ pello, n.553; vel certo, ut Gasparri, n.748 (post Cod.) censent non absorberi, quia Codex silet ct sunt impedimenta diversa. Practice dicendum est absorberi (c.15). Hinc cessat impedimentum publicae honestatis, si matrimonium nullum vel concubinatus ex quo illa pro­ cedit, convertatur in matrimonium validum. Dispensatio. In primo gradu conceditur gravi de causa; in secundo est gradus minoris (c.l042 § 2 n.3), proinde etiam sine causa (c.1054). In petitione et exsecutione verificari de­ bet clausula dummodo copida cum matre non antecesserit na­ tivitatem filiae vel similis ; ne pater cum propria filia con­ trahat. Dened. XIV, Dc Synod. 1.9 c.13 n.4; Gasparri, De matr. n.S19 (ante Cod.). lQ(< I IMPEDIMENTUM COGNATIONIS SPIRIT. ET LEGAL N888-890 --------------■ ARTICULUS Impedimentum 735 ■ 1 ■—■> XI cognationis spiritualis et legalis 889. Cognatio spiritualis, qua impedimentum, est pro­ pinquitas personarum ex baptismo orta. Etiam cx confirma­ tione cognatio nascitur, sed non impedimentum (c.l079). Impedimentum. Oritur ex baptismo: a) valido; b) etiam mere privato (c.762 § 2) ; non ex dubio aut sub conditione iterato, nisi in utroque idem fuerit minister aut patrinus (c.763 § 2); c) non cx solis baptismi caeremoniis (c.762 § 2); . Certe est impedimentum etiam pro matrimonio canonico Xam c.1080 canonizat legem civilem quoad impedimentum cognatio­ nis legalis. Id est, illam legem quam det potestas civilis quoad ma­ trimonia suae competentiae, admittit canon quoad matrimonia cano­ nica. Atqui potestas civilis habet competentiam quoad matrimonia non baptizatormn, et circa haec in Hispania statuit impedimentum cognationis legalis. Ergo in Hispania exsistit hoc impedimentum, etiam pro matrimonio canonico. Ratio huius normae est quia fundamentum huius impediment stat in familiaritate quae per adoptionem contrahitur; quae fami­ liaritas est magis vel minus stricta iuxta diversas leges civiles, a quibus unice pendet adoptio sive pro infidelibus sive pro fidelibus Ergo in Hispania impedimentum canonicum gignit. Sententia contraria omni probabilitate caret. I.ex hispana 17 oct. 1941 faciliorem reddidit tramitem adoptionis expositorum; sed impedimentum matrimoniale quoad hos non sus­ tulit. Xam in ipsa lege vocatur adoptio et easdem conditiones re­ quirit eosdemque parit effectus ac adoptio quae in Codice civili ad­ mittitur (a.6). Si in una natione adoptio constituit impedimentum in (dia non; poteruntne qui tale impedimentum habent nup­ tias contrahere ubi impedimentum non est? Res resolvi debet ex iure international!, potius quam ex c.13.14, de vi legum ecclesiasticarum erga vagos et peregri­ nos. Iam vero statutum personale, seu complexus legum re­ spicientium statum personarum, ut maiorem aetatem, capacita­ tem ad matrimonium, etc., personam requitur. quocumque haec vadat. Quare qui adoptionem hispanam contraxerunt, sectimferunt impedimentum dirimens, ubicumque velint ma­ trimonium inire; qui adoptionem gallicam habent, impedimen­ tum impediens habebunt ubicumque, etsi in Hispania contra­ hant, etc. Dispensatio. In paternitate difficilius, in fraternitate ct affinitate facilius conceditur. Dispensatio concessa pro foro civili a civili auctoritate non valet pro foro ecclesiastico; nam quamvis impedimentum cognationis legalis idem est materialiter in utroque foro, quoad suam existentiam et extensionem ; et norma impedimenti ec­ clesiastici desumitur ex iure civili; formaliter tamen diversum e etiam detecto errore, contraxisset. Cum vo­ luntas feratur in obiectum prout cognitum, error semper in voluntatem influit, sed non omnis error consensum reddit nullum. Consensus deficere potest ob errorem: nulla enim volun­ tas errantis est {Digest 1.39 t.3 leg.20). Error facti. 1) Circa personam matrimonium irritat (r. 1083 § 1): nam est substantialis: consensus fertur in per­ sonam distinctam ab illa cum qua contrahitur. Etsi sit con­ comitans *. Talis error fuit in lacob qui, volens ducere Rachclem, per fraudem contraxit cum Lia (Gen 29). 2) Circa qualitatem personae, etsi dans causam, non irri­ tat (§ 2) : non iurc naturae, nam substantia seu persona non deficit; ab intellectu absolute, non conditionate proponitur, et « RR 16 apr. 1913; Dccis. 5,242. 746 DE MATRIMONIO sic a voluntate acceptatur; neque iure positivo, Ecclesia nulli· talem cx tali errore non sancit, quia innumerae orirentur quaestiones cum publico animarum damno. Résolves: Valet ergo matrimonium, si quis velit ducere virginem, sanam, honestam, divitem, et cx errore ducat defloratam, leprosam, meretricem, pauperem ; nisi qualitas ut conditio sine qua non posita fuerit (Analecta cedes. [1907] p.239). Excipe·. l.° Si error qualitatis redundet in errorem per­ sonae. 'l’une esset substantialis. Id evenit, si versatur circa qualitatem uni personae propriam, quae persona praecise in­ tenditur per illam qualitatem, v. gr., si quis velit ducere pri­ mogenitam regis, ct offeratur secundogenita, primogenitam sc simulans. Nam indifferens est quod persona, cum qua quis contrahere vult, designetur proprio nomine vel per qualita­ tem individualem ; qua deficiente, persona non est eadem. Error qualitatis redundans in personam locum habere potest, quando haec persona est ignota comparti et absens; et loco illius offertur praesens alia. Quod si quis cognoscit hanc mulierem prae­ sentem quae se iactat primogenitam regis et id credens eam ducit, non est error qualitatis redundans in errorem personae, sed sim­ plex error qualitatis dans causam contractui, qui non officit valori matrimonii (20 iun. 1932; vol.24 p.232). 2.° Si error versetur circa conditionem servilem: Id iure ecclesiastico statuitur ob inaequalitatem, incommoda ct dif­ ficultatem in exercitio iurium coniugalium. Requiritur: a) ser­ vitus proprie dicta unius partis, qualis erat iure romano, quo servus ad proprietatem domini pertinebat, ab eo vendi pote­ rat, etc. Hodie solum apud populos incultos viget. Non est propria servitus colonatus, glebae adseriptio. ά) Libertas al­ terius. c) Error vel ignorantia servitutis ex parte personae liberae. Infideles haec Içx non tangit. Sed si pars fidelis est li­ bera, infidelis serva, matrimonium non valet; si vice versa, probabilius est validum, secluso impedimento disparitatis cul­ tus (Gasparri, 804). 3. ° error recidat in conditionem sine qua non, ut di­ ximus, appositam explicite vel implicite; i. e. ut ex adiunctis constet consensus conditionatus. Non irritat matrimonium error circa futuras actiones vel prae­ sentes intentiones compartis, i e., si pars falso putat compartcm habere tales intentiones; vel posituram vel omissuram esse tales ac­ tiones; v gr., non se inebriaturam; ideoque contrahit. Neque error circa causam, etsi declaratam, quae movet ad matrimonium (25 nov. 1933; vol.25 p.593). error, x.897 747 Error iuris. Circa matrimonii naturam consensum irri­ tat, ut dictum est. Simplex error circa proprietates matrimo­ nii essentiales, etsi det causam contractui, consensum non vi­ tiat (c.1084). Simplex, qui est actus intellectus, qui in eodem termina­ tur; non voluntatis excludentis aliquam proprietatem. Ille consensum directe et immediate non afficit; nec intentionem implicat excludendi proprietatem ; nam contrahens intentio­ nem generalem habet ineundi nuptias validas, prout a Deo institutas et ab omnibus initas. Adest unicus actus voluntatis matrimonium reapse volentis; alia voluntas: non contraxis­ sem, si scissem indissolubilitatcm, est interpretativa. Matri­ monium iudaeorum valet, non obstante eorum persuasione dc liccitate libelli repudii. Valent matrimonia haereticorum, in­ fidelium, etc., qui admitttunt dissolubilitatem ct polygamiam, aut sacramentalitatem reiiciunt; etsi proprietatem essentialem positive excluderent, si interrogarentur aut cogitarent ; * at­ tendendum est, non quid facerent, sed quid re vera faciant; hoc unum ad consensum refertur. In casibus particularibus, num fuerit simplex error an etiam vo­ luntatis intentio examinandum est. De se praesumitur simplex error, non intentio excludendi proprietatem essentialem, aut conditio; nam censendi sunt nupturientes voluisse contrahere valide, prout matri­ monium in se est. Idque etiam ubi viget divortium vinculare ac polygamia; tum ob favorem matrimonii, tum quia nupturientes sup­ ponendi sunt gencratim, dum contrahunt, ne cogitare quidem dc vinculi solutione aut aliis nuptiis; ct multo min.us haec ita cogitare ac velle, ut secus matrimonium excluderent. VijvERBERG, De errore circa indissol. ct. unit.: Euntes docete t.2 (1949) p.84-102; Hürth, Defect, consens. Periodica [1948] p.209-26. Error circa matrimonii validitatem potest esse iuris, si, v. gr., contrahens putat valere matrimonium inter con­ sanguineos, aut e contra non valere inter affines in 3.n gra­ du; vel facti, si re vera scit non valere inter consanguineos usque ad 3.utn gradum; valere inter affines in 3.° gradu; sed putat in casu consanguinitatem exsistere cum reapse non sit; aut non exsistere, cum sit. Dupliciter contingit: a) si quis putat se valide contrahe­ re, cum invalide contrahat ob impedimentum sibi ignotum ; b) si putat se invalide contrahere, cum tamen nihil matri­ monio obstet. In a) verus consensus coniugalis exsistit, quamvis ineffi» CPF 23 aug. 1852; Coli. 1079; SO 11 mart. 1868; Coll. 1327. 748 DE MATRIMONIO cax ob impedimentum seu incapacitatem personae. Tn b) con­ sensus adhuc haberi potest, et matrimonium potest valere, ut mox dicimus. 898. Scientia aut opinio nullitatis matrimonii consen­ sum matrimonialem necessario non excludit (C.1085Y I. e. cer­ titudo aut persuasio nullitatis matrimonii non necessario con­ sensum excludit. Quaestio est de casu in quo matrimonii nullitas, vera vel mere putata, procedat aut cx impedimento dirimente, aut ex defectu formae legitimae, aut ex vitio substantiali consensus alterius partis, aut ex vitio irritante consensus proprii, quod sit ex iure ecclesiastico tantum, v. gr., cx errore circa condi­ tionem servilem. Tn his casibus, si quis contrahat cum no­ titia certa vel probabili, aut persuasione impedimenti seu vi­ tii substantialis, non inde necessario concludendum est ex­ clusum esse ab eo verum consensum matrimonialem. Sive vi­ tium a parte rei non exsistat, sed mere putetur exsistere: sive reapse exsistat. Si vitium re vera non exsistit, matrimo­ nium potest esse validum, non obstante illa persuasione seu opinione nullitatis. Si exsistit illud vitium, matrimonium uti­ que nullum erit cx tali vitio; sed adhuc potest exsistere con­ sensus matrimonialis de se naturaliter efficax matrimonii, at iuridice inefficax ob illud vitium seu impedimentum. Canon practici momenti est praesertim pro matrimonii sa­ natione in radice;· nam si per talem scientiam aut opinionem nullitatis matrimonii consensus non fuit exclusus, nec dein­ de revocatus, matrimonium sanari potest in radice, sine con­ sensus renovatione (c.l 139 § 1). v ·. Speculative difficile explicatur quomodo sub certa scien­ tia vel intima persuasione nullitatis matrimonii contrahendi possit quis consensum matrimonialem dare. Potestne quis serio velle quod scit vel putat impossibile? Placet haec ex­ plicatio: Sub scientia aut opinione nullitatis matrimonii potest dari consensus matrimonialis pro nunc, i, e. pro tempore quo con­ trahitur. Quia, etsi mala fides intersit, contrahens potest esse ita dispositus, ut quantum in se est tradat et acceptet ius coniugjde vero voluntatis actu ; vel quia contemnit legem ir­ ritantem ; vel quia aliqua ratione absurda ab ea se excusat: vel quia putat rem in posterum posse componi ; vel quia di­ recte contra legem agit, vclut dicens: sic statutum est sed >· SCIENTIA NULLITATIS N.397-S% 749 ego quantum a voluntate mea pendet volo tradere et acceptare ius coniugale 3. a) Sic praxis Ecclesiae, quae saepe sanat in radice ma­ trimonium mala fide initum, et quidem initum [>ro nunc, ut solet contrahi, b) Rota 27 aug. 1910 (vol.2,313) ait: communis persua­ sio in Germania est matrimonia mixta ante magistratum ci­ vilem celebrata non valere; et tamen S. Offic. ea valida de­ claravit praesumptione iuris, praescindens a contraria et er­ ronea populi opinione, c) C. Prop. Fid. Instr, ad Vic. Apost. Constantinop. 1 oct. 1785 de armcnorum matrimoniis scribit: Qui volunt veram sponsam ducere, sed cx errore putant ma­ trimonium ante solum indicem tureum non valere ; ita tamen ut, si scirent id sufficere, vellent illud sic contrahere, valide contraxerunt ; nam de vero, legitimo, interno ct mutuo con­ sensu dubitari nequit (Coi. 580). Ergo in casu scientiae aut opinionis nullitatis matrimo­ nii, utrum consensus vere matrimonialis exsistat necne, res est facti, in singulis casibus examinanda ct decidenda. Si nup­ turientes volebant fieri maritus et uxor, quantum in se erat, consensus exstitit; inefficax aut efficax matrimonii validi, prout objective exstiterit vel non impedimentum vel defectus formae; quod si matrimonium fuit nullum iure ecclesiastico, sanari potest in radice, absque consensus renovatione. Sic durante recentiore bello hispano, in regione a communistis occupata, innumera matrimonia contracta fuerunt coram auctoritate civili aut militari, aut solis testibus, absque parocho vel sacerdote delegato, qui haberi non poterant (c.1098). Contrahentes multi quid­ quid religiosum erat contemnebant, nec unquam coram sacerdote contraxissent; alii ex errore putabant tale matrimonium non valere; sed quoniam aliter contrahere non poterant, ita contrahebant, parati ut, occasione data, rem cum Ecclesia componerent ; alii animum co­ ram parocho comparendi forte non habebant. Haec matrimonia, se­ cluso alio impedimento, pronuntiavi valida; nam consensus matri­ monialis erat, nupturientes volebant fieri maritus ct uxor; forma autem ordinaria tunc cos non obligabat. Plures sic coniugati se se­ pararunt et novum matrimonium contrahere voluerunt, contenden­ tes primum fuisse nullum. Id impossibile indicavi (Sal T. (1938], p.145.294). Decisio S. Officii. Quae doctrina confirmata fuit a SO 9 iun. 1943 in responsis ad Vicarium Generalem Tarraco­ nensem: 1) Quid sentiendum dc his matrimoniis? 2) Quate1 practices solutiones non parvi pendet Rodrigo, etsi speculative, psy­ chologicam existentiam consensus non videt possibilem sub «cientia aut opinione nullitatis matrimonii (De relatione inter matrimonii nulhtatem et nullitatem consensus matrimonialis n.61.95ss (( ornillas 1945). 750 DZ MATRIMONIO nus valida censeantur, utrum procedendum sit via gubemativa, vel potius judiciali, quoties aliquod dubitandi solidum fundamentum adfuerit. AVv/>. a) Quoad impedimenta: firmis iis de quibus c.l990, pro ceteris casibus fiat processus regularis, b) Quoad consensum: praesumitur ad fuisse consensus requisitus pro validitate; quod si in casibus particularibus oppugnetur, fiat regularis processus ad normam iuris. c) Quoad defection for­ mae: fiat regularis processus, habita ratione etiam c.l098 (de forma extraordinaria: Sal T. [1944] p.87). § 5. Fictio et reservatio 899. Fictio. Internus animi consensus semper prae­ sumitur conformis verbis vel simis in celebrando matrimo­ nio adhibitis (c.1086 S 1). Nam dc iure ita debet esse, ct de facto ita esse solet. Nomo malus nisi probetur. Fictio seu simulatio est ca agendi ratio qua quis unum interne vult, et aliud declarat. Quadruplex est : prolatio ver­ borum aut simorum quae consensum significant, sed 1) sine animo contrahendi : 2) aut cum animo excludendi ius ad ac­ tum coniugalcm. vel ad prolem : 3Ί aut excludendi aliquam proprietatem essentialem matrimonii : 4) aut cum intention non implendi obligationes susceptas. Tres priores sunt fictio­ nes strictae, praesertim prima ; ultima dici potest reservatio Totalis est illa nua excluditur animus contrahendi aut non sc obligandi: partialis, nua excluditur ouadantenus ius ad ac­ tus conjugales, vel unitas vel indissolubilitas vel sacramcntalitas matrimonii. Fidio stricta totalis matrimonium reddit nullum, quia deest consensus internus seu actus voluntatis matrimonio es­ sentialis, vel tollitur obiectum contractus (c.l086 § 2). Ficte consentiens: 1.· Pcccn» graviter. nis’ nh errorem vel me­ tum. contra veritatem et iustîtiam; et nrobnbiliter contra religio­ nem’; qtlia sacramentum simulare videtur Contrarium nutat pro­ babilius SÂNCUCZ (1.4 a.16 n 1). 2.° Si damnum nequeat abter repa­ rare, et possit sire incommodo rmvi, consentire tenetur; praesertim si in iudicio fictionem non probavit. Probatio fictionis difficilis est. Non sufficit so’a affir­ matio iurata unius ncc utriusque ; nam simulatio unius alte­ rum latet. Probari potest, si concurrant: σ') confessio simu1 ScHMAhiceurBKi t.4 Lt n.268. lUUir CONSENSUS FICTUS. N 898-900 751 lands facta tempore non suspecto, i. c. quando nondum in­ tendebat matrimonium impugnare tamquam nullum ; praeser­ tim si confessio est iurata ct statim post matrimonium eli­ cita; b) manifesta causa simulandi, ut metus gravis iniustus, diffamatio vitanda, etc. ; e) circumstantiae antecedentes, con­ comitantes et consequentes, ut si pars subito fugiat aut reli­ gionem ingredi intendat. ; nam non tam cito eum matrimonii poenituisset. locus affinis est fictioni, consensum excludit (CC 14 dec. 1889 : ASS 22,529). Fictio stricta partialis. l.° Si alterutra pars positive actu voluntatis excludat omne ius ad actum coniugalcm, vel essentialem aliquam matrimonii proprietatem, matrimonium irritat (§ 2). Nam sunt duo actus contrarii qui se elidunt: contrahendi et excludendi ius, aut negandi ius cxclusivum ct perpetuum, quale necessario est ius matrimoniale ’. 2.° Si excludatur sacramentalilas: ‘'volo matrimonium, sed non sacramentum", illud valet; nam cum in matrimonio principale sit contractus, accessorium sacramentum in conitigio Christiano, omnia in co aestimari debent cx contractu ; * qualitas sacramcntalis ei adiccta fuit a Christo nec ab intentione contrahentium dependet. Sed si voluntate praevalenti excludatur: uo/o matrimonium, non sacra­ mentum; ct si matrimonium sine sacramento esse nequeat, nec ma­ trimonium volo, hoc non valet (Gasparrt, 827). 900. Reservatio mentalis habetur, quando contrahens manifestat externe consensum, ct habet quidem intentionem internam contrahendi ct dandi ius ad actus conjugales per­ petuum et cxclusivum ; sed simul habet propositum non adim­ plendi obligationem, abutendo matrimonio ad evitandam pro­ lem vel adulterando, vel prolem enecando. Hac duae intentiones non se elidunt. Potest quis habere intentionem contrahendi ct sc obligandi, cum firmo proposito obligationem violandi. Quare talis reservatio matrimonium non irritat ; nam adimpletio obligationis ad essentiam contrac­ tus non perlinet, sed contractui iam facto supervenit. Bonum prolis et fidei non ad esse matrimonii, sed ad usum perlinet; esse rei ab usu non pendet ; idcoque propositum vitandi vel necandi prolem aut adulterandi coniugium non tollit (RR 15 iul. 1933; vol.15 p.451.456). Bonum autem sacramenti (bidissolubi/itas) distinctionem inter obligationem ciusque implementum non admittit; ma* Lugo, Dc Sacratn. <1.8 n.8; PR 15 iul. 1933; vol.25 P.4S1. > RR 27 aug 1910; 10 itin. 1912; Dccir. 2.313 4,289. 752 DE MATRIMONIO trimonium enim potest esse sine prole et sine fide, sed sine inseparabilitate numquam invenitur. Quare quando agitur de intentione contraria indissolubilitati. ulterius non inquiritur utrum contrahens excluserit obligationem, an potius obliga­ tionis exsecutionem (S. Thom., Suppi, q.43 a.3). Quoad prolem. “Sine intentione prolis matrimonium ess< non potest, quia haec ex ipsa pactione causatur, ita quod si contrarium huiusmodi exprimeretur in consensu qui matri­ monium facit, non esset matrimonium : et sic accipiendo pro­ lem, proles est essentialissimum in matrimonio (S. Thom, In II7 (1.31 q.l a.3; Pius XI, Casti connubii). Sunt hodie qui dicant consensum matrimonialem non esse nulliim, si excludatur ius ad prolem, per pactum procurandi abortum vel. prolem aut semen necandi. Nam ex c.1086 § 2 bonum prolis excluditur tantum, quando excluditur “omne ius ad actum coniugalem”. Atqui si datur ius ad copulam perfectam, etsi fiat pactum enecandi semen aut prolem, iam non excluditur ius ad actum coniugalem. Rcsp. Exclusio iuris ad prolem est exclusio matrimonii, quia proles procreanda et educanda est finis primarius, qui potissimum distinguit matrimonium a ceteris societatibus. Instant. Finis contractus non est de essentia contractus eiusdem. Rcsp. Finis non est dc essentia contractus; at est de essentia ordinatto ad finem primarium essentialem, qualis est in matrimonio procreatio prolis. Sic essentiam matrimonii significat c.1082: socie­ tas permanens... ad filios procreandos. Haec ordinatio non est intelligcnda ita ut possit de facto finis primarius obtineri ; sed sic ut intentio contrahentis excludere ne­ queat ordinationem societatis coniugalis ad cum finem; seu illud ius illamque obligationem quae “cx ipsa pactione coniugali causan­ tur’’; ius nempe et obligationem, quae, ita accepta, sunt “essentia­ lissimum in matrimonio". Romano, De capite simulationis totalis: Monitor Ecclesiasticus t.75 (IPSO) p.52-53; Giaquinta. De simul, part, ob exclusionem boni prolis: Ephcm. lur. Can t.4 (1948) p.131-47; Graziani, Atto pos tivo di voluntà... contra matrimomi substantiam: Dintto Eccles, t.61 (1950) p.411-27. ~ 901. Probatio simulationis partialis quoad prolem et fidem difficilior adhuc est quam probatio simulationis tota­ lis, quia in illis distingui debet exclusio iuris a voluntate non servandi obligationes. Quae voluntas non irritat matrimonium et ob rationem psychologicam potius praesumitur animus non implendi obligationes quam iuris exclusio; quia vulgo sola intenditur transgresio obligationis (RR 16 ian. ; 2 mar. 1933; vol.25 p.17.103). Exclusio iuris vel proprietatis essentialis matrimonium irritans haberi potest per simplicem actum voluntatis, mani­ festatae vel non ; aut per modum conditionis externe prola- vis et metus, n.900-902 753 lae, vel pacti. Si probatur pactum vel conditio expressa, et haec ad totam vitam coniugalem se extendant, v. gr., semper abutendi matrimonio ad omnem prolem evitandam ; aut adul­ terandi quoties libuerit; censetur exclusum ius; ideoque ma­ trimonium censendum est nullum ; si autem desit tale pactum aut talis conditio, pro valore standum est, quamvis contrahen­ tes matrimonio abusi fuerint per totam vitam coniugalem; nisi certo probetur ius ipsum fuisse exclusum 4. § 6. Vis et metus .Summarium: 1. Notio ct divisio.—2. Metue irritans, inconsultus.—3. Revcreattalis.—I. Quo iure dirimat.—4. Probatio et purgatio metus.—5. Obligatio ex nictu orta. 902. Vis est actus ab extrinseco procedens, passo rcnitente; seu maioris rei impetus qui repelli non potest1; seu coactio vel violentia quae potentias externas adigit ad agendum vel non agendum, voluntate reni tente, aut actum non ponente. Vis ipsi voluntati inferri nequit. Est absoluta vel relativa, prout quis omnino invitus et re­ luctans eam patitur vel non ita. Influxus. Absoluta actum reddit iuridi.ee nullum, quia actus hu­ manus non est, cum voluntas desit (c.103 § 1). Metus dicitur instantis vel futuri periculi causa animi trepidatio (ibid.); seu vacillatio voluntatis ex apprehensione mali imminentis orta, quae quasi vult et non vult. Hic est metus passive scu in patiente consideratus; active sumptus est causa metus, seu minitatio vel apprehensio mali voluntatem perturbans, eamque moraliter compellens ut velit quod secus nollet. Metus passive potius attenditur, i. e. prout effectum habet in persona cui incutitur. Divisio: a) Ex magnitudini·; : est gravis vel levis, prout Vehementer vel parum animum perturbet ; absolute gra­ vis, qui cadit in virum constantem, i. e. quem vir constans et fortis rationabiliter concipit, recte aestimans malum et pe­ riculum obiectivum, ut metus mortis ; seu qui concipitur cx malo tanto quod sufficit ad expugnandam voluntatem viri aequis sensibus praediti, cumque trahendum ad matrimonium quod aversatur 2. Absolute gravis est quoque qui cadit in mu­ lierem constantem ’. Relative, qui gravis est attentis circum« 15 tui., 7 iun., 2 mart. 1933; Dccis. 33 p.451; 41,352; 13,107. ’ Diorst. 1.4 t.2 lcg.2 (Paulus). ’ RR 12 apr. 1933; vol.25 p.236. Panormitanus, in c·^ 1-1 ' 4 *n Sexto; RR 24 maii 1932; vol.24 p.20I, 754 DE MATRIMONIO stantiis sexus, aetatis, infirmitatis, etc.; i. e. influens non tam ex mali realitate obiectiva, quam ex dispositione patien­ tis; sive per defectum, in temerarios quaelibet audentes ; sive per exaggerationem, in pusillanimes et credulos. Uterque metus gravis aequiparatur ; malum enim non influit nisi iuxta subiecti apprehensionem et dispositionem (14, 16 iul. 1932; vol. 24 p.316.320). Quaedam mala sunt gravia pro omnibus, ut mors, exsilium; ali­ qua gravia pro quibusdam viris, v. gr., senibus, rudibus; non pro aliis, ut militaribus, sic quaedam minae; e contra pro militaribus gravia quae pro ceteris levia sunt, v. gr., diffamatio circa fortitu­ dinem, ut habeantur imbecillo animo; quaedam gravia pro feminis, levia pro viris, etc. Gravis est qui oritur etiam ex timore amissio­ nis magni lucri, ad quod quis ius quoddam habet, ut exhereditationis; etiam ex malo incerto sed probabili. Ut sit gravis requiritur: 1) quod malum quod timetur sit grave, vel tale existimetur ; 2) certo immineat aut indicetur eventurum; 3) vitari non possit nisi ponendo actum. Gravitas mali sit absoluta vel relativa pro timente, attentis eius con­ ditionibus, aetate, sexu, etc. A iudice aestimanda est. Immi­ nentia sit sibi vel suis parentibus aliisve valde propinquis (14, 15 mar. 1933; vol. 25 p.135.143). Reverentialis est metus offendendi eos a quibus quis pen­ det vel quos revereri tenetur, ut parentes, magistros, supe­ riores... Levis censetur si est merus timor displicendi, sine alio malo; gravis, si cum timore alius mali coniungatur: ut si accedant minae, licet non graves, aut verbera, objurgatio­ nes aut saltem preces importunae (9 maii 1933 ; vol.25 p.298). b) Ex causa: Ab extrinseco, a causa libera incussus; ab intrinseco, a necessaria, ut morbo, tempestate. c) Ex natura IURIDICA, ab extrinseco est iustus vel iniustus, prout quis habeat vel non ius illum incutiendi, /ustus quoad substantiam seu quoad id quod exigitur et minatur; et quoad modum seu quoad circumstantias quibus exigitur et minatur, si ius habeat metum incutiendi, et tali modo; vel iustus quoad substantiam tantum, iniustus quoad modum, si ius habeat metum incutiendi, sed non tali modo. Sic si Martianus officio iudicis cogit Fabium, ut filiam violatam dotet aut uxorem ducat; metus iustus est. Si minatur carcerem, nisi eam ducat, sed sine processu : quoad substantiam erit ius­ tus, quoad modum iniustus. Si minatur mortem, nisi eam du­ cat; iniustus quoad substantiam. d) Ex intentione: Consultus seu directe incussus ad extorquendum consensum matrimonialem ; non consultus, seu metus, x.902-903 755 indirectus, ad alium finem ; v. gr., si pater mortem mina­ tur stupranti filiam, nisi cum ea contrahat matrimonium, metum consultum ei incutit in ordine ad matrimonium ; si autem mere ad vindictam minetur, et stuprator ut eam vitet matrimonium ei offerat, metus est inconsultus. 903. Metus matrimonium irritans. Est qui sit simul gravis ab extrinseco et iniustus (c.1087). 1. Gravis absolute vel relative ; sive malum immineat ti­ menti, sive suis. Etiam reverentialis, si sit gravis. Sic RR locis cit. Hic in foro externo praesumitur levis; tamen prae­ sertim in puellis facile evadit gravis; in quo iudicando RR attendit indolem timidam, inexpertam... timentis; severam, duram metum inferentis4. 2. Ab extrinseco, i. e. a causa libera, ab homine; secus nullius ius vere violatur. Non irritat metus ab intrinseco in­ cussus seu ab ipso metuente conceptus, vel cx sui animi per­ turbatione, vel ex causa naturali : ut est metus mortis ob mor­ bum vel naufragium. Nec sufficit metus supernaturalis ab in­ trinseco, seu periculum mali supernaturalis, ut aeternae dam­ nationis, in meditatione conceptus 5. Hic tamen matrimonium irritare potest, si ab alio iniuste incutiatur. Sive incutiatur a comparte, sive a tertia persona. Sic sem­ per RR. Metus suicidii sponsi ordinarie non aestimatur gravis. Nam: a) huiusmodi minae suicidii. si nolit mulier ei nubere, saepe sunt potius iactationes, quam verum propositum ; b) cx rcali suicidio sponsi, non semper, rationabiliter saltem, reformidat sponsa grave malum (14 dec. 1931 ; vol.23 p.494). 3. Iniustus. Ante Codicem in genere existimabatur me­ tus tantum iniustus quoad substantiam matrimonium dirime­ re. Nunc dicendus est dirimere etiam iniustus quoad modum tantum; “si nempe pars malum aliquod reipsa meretur, sed non illud quod timet et quo impellitur ad nuptias; aut si ma­ lum, quod meretur et quo impellitur, ei comminatur persona incompetens; aut illud comminatur persona competens, sed non servato ordine iuris”; c.1087 enim loquitur absque ulla restrictione de metu iniuste incusso (31 mar., 6 maii 1933; vol. 25 p.174). Metus iustus ct iustc incussus est qui incutitur lege vigente in quibusdam regionibus Amcricac Septentrionalis. Ibi vir, si violavit mulierem, cogitur illam in matrimonium ducere, si ipsa velit : secus ♦ 26 feb. 1910; 30 apr. 1918...; Dccit 2,68: AAS 0,571. Vid. Ci«n.onr, 118 not4. 1 H mart., 9 maii, 21 iun. 1933; vol.25 p.l 35.268 390. 756 DE MATRIMONIO in carcerem detruditur stuprator. Matrimonium cx hoc metu ar­ ceris contractum valet; quia poena iusta est, quoniam agitur de di­ licto fori mixti (ecclesiastici ct civilis), in quo etiam potestas laicalis competens est (c.210S). Ex timore poenae legis metus est ab in­ trinseco et non irritat (23 feb. 1934; vol.24 p.82). Metus inconsultus seu indirectus irritat matrimo­ nium? Ante Codicem ex sententia communi non irritabat' Talis fuit semper jurisprudentia RR 20 mart. 1911; 11 tan. 1912 (Decis. 3,123; 4,22). Post Codicem eadem sententia a multis retinetur. At non pauci contrariam propugnant7. Nam: a) Adest violentia et iniustitia. b) C.1087 ait: In­ validum est matrimonium initum ob vim vel metum gravem, ab extrinseco ct iniuste incussum, a quo ut quis se liberet eli­ gere cogatur matrimonium. Atqui hoc locum habet etiam in metu inconsulto. Sic Gasparri, n.856 (an. 1932) narrans historiam redactionis huius canonis. Et Wynen, ponens in causa Dicien, apud RR 5 dec. 1933, testimonio Card. Gasparri innixus, ait con­ troversiam esse iam a Codice solutam: Metus inconsultus ma­ trimonium irritat (vol.25 p.608). Nostra sententia, metus inconsultus non irritat. Nam: *1. Qui ex metu inconsulto matrimonium eligit tamquam re­ medium mali maioris, potius sponte quam coacte agit; et si coacte, potius metu intrinseco quam extrinseco; nam nemo exigit matrimonium; ipse se coniicit in hanc altcrnativam: aut matrimonium, aut tale malum. Proinde non verificatur illud: “quod ut se a metu liberet, cogatur (ab alio) eligere matrimonium”. ** · ° 2. Per c.1087 controversia non est soluta. Ex narratio­ ne Card. Gasparri apparet quomodo prima intentione pro­ positum fuit ut resolveretur iuxta sensum traditionalem; sed attenta auctorum divergentia, acceptata fuit formula, quae utramque sententiam complectebatur. Id sensu obvio signi­ ficat redactores Codicis noluisse controversiam dirimere. Ipse \’idal, unus e redactoribus, sententiam traditionalem sequitur Quod rcdactio canonis non sit clara patet cx disputatio­ nibus posterioribus. Nec considerandus est Gasparri in illa narratione tamquam Praeses Commissionis Pontificiae ad re­ digendum Codicem, ut ait Wynen, sed ut doctor privatus, SXnchrz, 1.4 d 12; Dom. Soto, In IV Sent, d.29 q.l a.3, etc. Wttxfr, Jiu Decret IV.265 (a.1911), qui ait sententiam contrariam solide probabilis non videtur. Abler Lugo, Dc instit. d.22 s.7 cum paucis. 1 RodrÎgvez. José, Lar causas matrimoniales, trabajos de la IV Semana dc Der. Can. (Salamanca 1953) p.344-47. e metus, n.903 757 qui librum scripsit. Si unica interpretatio legitima canonis esset haec quae a Wynen praetenditur, quare idem Gasparri, Praeses Commissionis Pontificiae Interpretum non dedit, ut talis Praeses, authenticam interpretationem, quae contrariam excluderet ? ° 3. Sententia nostra confirmatur a Pio XII, Motu prop. 12 feb. 1949, de matrimonio apud Orientales, c.78: “Metus matrimonium dirimit, qui sit gravis, extrinsecus et iniuste in­ cussus ad extorquendum consensum”. Et nota Papam inten­ disse uniformem reddere disciplinam orientalem et latinam, ut ipse admonet. Ergd** nullo modo licet Tribunali declarare nullum matri­ monium ex metu inconsulto s. Metus indirecte tantum influens, i. e. qui directe incu­ titur ad removendum obstaculum matrimonii ab incuticnte metum intenti, controvertitur an matrimonium irritet; v. gr., si filius absterretur ab ineundo matrimonio cum muliere ama­ ta, ut indirecte cogatur ducere sibi invisam. Communior sen­ tentia negat ; et hoc videntur exigere verba Codicis : ob me­ tum initum. In hoc tamen dubio standum est pro valore (RR 24 iul. 1930; vol.22 p.422.444). Metus actualis debet esse, i. e. exsistens tempore cele­ brationis. Non irritat antea incussus sed qui tunc iam cessa­ vit. At metus actualis oriri potest sive ex minis actualibus, sive ex praecedentibus (quod plerumque evenit), quae virtualiter perdurent celebrationis tempore. Imo minae semel adhibitae ad consensum extorquendum praesumuntur virtualiter perseverare usque ad celebrationem, nisi contrarium pro­ betur. Id peculiariter dicendum est dc minis atrocibus, prae­ sertim adhibitis contra personas infirmiores. Quare nihil mi­ rum si quandoque declarandum sit nullum matrimonium ob minas atroces semel factas ac non iteratas (25 feb. 1933: vol.25 p.97.101). Metus reverentialis. Est qui oritur ex timore displi­ centiae, indignationis eorum qui nobis praesunt ; quae si gra­ vis et diuturna praevideatur, malum grave constituere pot­ est °. Est simplex, si malum quod timetur est mera offensio seu displicentia vel indignatio parentum vel superiorum. Qualificatus, si alia mala accedant, etsi non gravia, ex parentis Rfgatili.o. EI micdo indirecto en el matrimonio: Revista EspafioU de Der. Can. (1*>46) n.l p.49-65. • 30 maii, 25 iul., 4 aug., 20 dec. 1928; vol 20 p.222.309.357.508. 758 DE MATRIMONIO vel superioris offensione. Per se simplex est levis, ct magis ab intrinseco quam ab extrinseco provenit; qualificatus gravis esse potest: nam in eo alia veluti impulsio accedit, qualis est minae, licet non graves, verbera, obiurgationes aut saltem pre­ ces repetitae et instantes (20 ian. 1928; vol.20 p.14 ; 31 mar. 1933; vol.25 p.166). Ad gravitatem sufficit ratio agendi patris, qui, etiam sine minis, filiae, v. gr., constanter renuenti, imponit matrimo­ nium; nam etsi minae actu desunt, sunt tamen virtute; cum filia nec resistere posset nisi rationabiliter timendo periculum saltem paternae indignationis gravis et diuturnâe certo incur­ rendae. Magna et diuturna indignatio sufficere potest; mag­ na sed parvi temporis etiam ; praesens vel futura, sive certa sive probabilis (22 maii 1933; vol.25 p.319). Quod iniustitiam “parentes iustitiam non laedunt, si filiis aliquod matrimonium proponunt, et ad convincendos filios in­ certos, utuntur consiliis et persuasionibus, exponendo cir­ cumstantias objectivas matrimonium suadentes” 1011 . Imo, "li­ cite adhibere possunt etiam modicam coactionem et paternam vel maternam increpationem. Sin autem confugiunt ad pre­ ces tam importunas, ut constituatur vera vexatio filii vel filiae; vel si instanter exigunt matrimonium ineundum cum persona in quam filius odium habet, iniuste agunt”. Hac doctrina innixa RR censuit non fuisse iniustum me­ tum quem mater intulit filiae, quam cogebat exire de domo sua, ct quaerere matrimonium, ut vitaret inhonestam conver­ sationem cum marito sororis suae (21 iul. 1928; vol. 20 p.312.313). 3 j Ergo, si filius incorrigibilis cogatur a parentibus per minas ad matrimonium, tamquam unicum medium obtinendi eius correctionem, metus tanti mali non videtur matrimonium irritare; parentes enim ius habent procurandi filiorum correctionem, etiam adhibita puni­ tione. Irritaret autem, si eum cogerent ad contrahendum cum tali, si filius non cum hac, sed cum alia contrahere vellet. Metus non irritans. — Nullus alius metus, praeter gra­ vem iniustum, matrimonium irritat, etsi det eidem causam (c.l 087 § 2). 904. Quo iure dirimit metus matrimonium? Iuxta multos iure ecclesiastico u. Nam : a) Iure naturae non plus libertatis ad matrimonium requiritur quam ad alios contrac­ tus; qui, etsi metu gravi initi, valent (c.103 § 2). 10 11 16 np. 1932; vol.24 p.146. ■ Sâmchez, 1.4 d.14 n.2; Lvco, d.22 n.115.120; Gasparri, 854. metus, n.903-905 759 Quod de genere statuitur, non applicatur speciei valde singulari, qualis est matrimonium. b) Dolus non dirimit matrimonium. Ergo nec metus. Resp. Dolus directe afficit intellectum, metus volunta­ tem. Dolus non substantialis est quid antecedens et occasio, qua deceptione posita, contrahens tamen plane vult rem, ita ut in consensu nulla sit infirmitas; metus defectum intrinse­ cum in consensum refundit (Lugo, 173). Iuxta alios dirimit iure naturali12. Quia in aliis contractibus iniustitia reparari potest per rescissionem contractus: at in matrimonio reparari nequit ita, quia hoc est indissolubile. Haec sententia nobis plus placet. Iuxta primam, matrimonia infidelium cx metu gravi iniusto contracta valent, nisi aliud iure civili statuatur. Inter fidelem et infidelem, si metus cadit in pariem fidelem, non valent; si in partem infidelem utique. 905. Probatio metus Necessaria est, hic enim non praesumitur, cum sit peccatum. Difficilis, quia metus est in­ ternus. Probatur. l.° Ex factis et indiciis scu circumstantiis an­ tecedentibus, concomitantibus et subsequentibus ; quae coniuncta moralem certitudinem metus gignant. Ante matrimonium attendenda sunt : a) Indoles patientis ct incutientis metum ; b} aversio animi antecedens erga compartem praesumptionem metus gignit ; eo fortiorem, si cum illa aversione iungatur propensio ad aliam personam, a qua per auctorem metus pars retrahitur; c) minae, saevitiae, pre­ ces importunae ; etsi persona resignata consentiat, etiam spe assuescendi matrimonio aegre acceptato (25 feb. 1933; vol.25 p·96)· In matrimonio : a) status animi, adventante iam die, non curando necessaria, amicas non invitando, etc....; b) tristitia, lacrimae ipso die, titubantia in consensu praestando, moestitia in convivio... Post matrimonium: iurgia, saevitiae, separatio... Inconsummatio matrimonii est classicum signum invitarum nup­ tiarum ”. 2.” Ex testibus. Admittuntur familiares, cum de re in­ tima agatur (c.1974). Duo omni exceptione maiores plenam probationem metus M S. Τπομ., Suf>pl. q.47 a.3; Vidal, 502. « 2 apr. 1917; 27 iul. 1918: /VAS 10,70.213; 11,122; 7 aug., 23 nov. 1929; Dtcis, vol.21 p.396.497. EXPRESSIO CONSENSUS. N.905-909 760 DE MATRIMONIO faciunt, quamvis alii libertatem affirment. Axioma est: Plus valent duo metum affirmantes quam mille negantes, dummo­ do illi rationes sui testimonii proferant, et in favorem negan­ tium non sint coniecturae (7 aug. 1924; vol.16 p.342). Confessio metum inferentis omnibus testibus praefertur (2 ap. 1917, 25 feb. 1929: AAS 10,70; 11,428). 3.·° Confessione patientis tempore non suspecto fac­ ta, i. e. quando ignorabat locum esse posse declarationi nullitatis, aut de ea petenda non cogitabat (2 iul. 1918: AAS 11,192). Tandem attendatur effatum: Singula quae non prosunt unita iuvant (19 ian. 1927; vol.19 p.ll). 906. Purgatio metus est cessatio vitii matrimonii, seu huius convalidatio cessante metu. Purgatur’. Renovato con­ sensu, postquam pars conscia erat nullitatis (c.l 136) et metus causa cessavit. Renovatio haec spontanea fieri potest verbis, signis, per copulam ultroneam maritali affectu habitam; per cohabitationem : a) cognita nullitate; b) diuturnam iudicio prudentis, stante opportunitate renuendi et reclamandi separationem; c) spontaneam, cessante metus causa {Decretal. 1.4 t.l c.25.30i. Si nullitas matrimonii fuit publica, matrimonium convalidandum est forma canonica. Metus autem publicus est, qui in foro externo probari potestM. Dispensatione pontificia cessare posset vitium matrimo­ nii ex metu initi, iuxta sententiam quae tenet nullitatem pro­ cedere ex iure mere ecclesiastico. Sed Ecclesia nunquam dis­ pensat, ob periculum violandi ius naturale. 907. Obligatio ex metu orta. Auctor metus tenetur damna reparare. Si fuit unus ex nupturientibus, et pars in­ nocens velit matrimonium inire aut convalidare, ille ad id tenetur; dummodo damnum aliter reparare non possit. Pars culpabilis nequit matrimonium de nullitate accusare, nempe non potest petere a iudice declarationem nullitatis, et nullitatem defendere in iudicio; sed potest nullitatem denuntiare Or­ dinario loci aut fiscali, i. e. nullitatem manifestare his; ut si casus boni vel mali publici intersit, fiscalis petat et defendat in iudicio declarationem nullitatis. E contra, pars metum pas­ sa potest matrimonium accusare (CIC 17 iul. 1933: AAS 25,345). Romano, D *· x 761 Expressio consensus 908. Expressio consensus. Consensus internus exter­ ne manifestari debet, ita ut ab altera parte satis inteUigatur. •‘Intentio mente retenta nihil in humanis contractibus ope­ ratur.” Praesentia. Ad valide contrahendum nccesse est ut con­ trahentes sim praesentes per se vel per procuratorem (c.1088 § 1). Non valet iam matrimonium per litteras aut nuntium, ut ante Codicem valebat (RR 19 ian. 1910; vol.2 p.19). Hoc praescriptum applicatur etiam matrimoniis acatholicorum, quamvis hi ad formam canonicam celebrationis non tenentur (SO 30 iun. 1949: AAS 41,427). Verba ad solam liceitatem requiruntur, sed ad valorem nccesse est ut iuxta usum exprimant consensum coniugalem. Signa aequi pollentia ex usu sunt capitis inclinatio ad propo­ sitionem alterius, manus contrectatio, traditio annuli, etc. 909. Pei- procuratorem. Procurator est qui manda­ to domini huius negotium explet. Per procuratorem matri­ monium contrahi potest, sicut quivis contractus. Ad valorem procuratoris requiritur: a) speciale mandatum ad contrahendum cum certa ct determinata persona, b) Sub­ scriptum a mandante, et vel parocho, aut Ordinario loci in quo mandatum fit, vel a sacerdote ab alterutro delegato, vel a duobus saltem testibus. Si mandans scribere nesciat, id in ipso mandato adnotetur, et alius testis addatur, qui scriptu­ ram subsignet; secus mandatum irritum est. Idem ex parita­ te rationis dicendum est, si scribere nequeat (c.1017 § 2). Unde non valet mandatum subscriptum a solo notario civili ; quamvis, ex civili legislatione, ad negotia civilia sola notarii subscriptio sufficiat, c) Non revocatum tempore matrimonii, nec caducum per lapsum mandantis in amentiam; licet sive procurator sive alia pars lapsum ignoraverit; quia in matri­ monio nequit suppleri consensus partis, sicut in aliis nego­ tiis. d) Impletum per procuratorem ipsum, exclusa facultate delegandi etiam de mandantis consensu (c.1089). e) Probabi­ lius munitum indicatione diei, mensis ct anni (c.l659 § 1 ; 1894,4."). Procurator debet designari a mandante ipso, ita ut hic eiusdem designationem alii committere non valeat1. Hoc, ut capite metus. Monitor Ecclcs. 1.75 (1950) p. 146-152. 9 iul., 23 nov., 13 dec. 1929; vol.21 p.257.500.546. 1 CI 31 maii 1°48: AAS 40,302; Lodos, apud Sal T (1948) p.667. 762 ΠΕ MATRIMONIO puto, requiritur ad valorem procuratoris. Nam omnes solcntnitates et conditiones mandati procuratorii in c.1089 consig­ natae valorem eiusdem afficiunt. Quare ergo non etiam ivimcdiala designatio mandatant per ipsum mandantem? Prae­ sertim cum ne ipse quidem mandans possit valide permittere procuratori ut munus suum per alium expleat (§ 4). Ita in iure orientali (PiUS XII, c.79). Ceterum mandans potest de­ signare plures procuratores in solidum, ita ut quivis cx his matrimonium illius nomine contrahat; vel indicato ordine, ita ut in defectu Petri contrahat Paulus, etc. Ad liceitatem dioecesana statuta senentur, v. gr., ut man­ datum sit in Curia recognitum. Modus contrahendi per procuratorem erit forma ordinaria Ritua­ lis, requisito ct excepto consensu a parocho vel sacerdote delegato, coram duobus testibus, quorum neuter sit procurator; per verba Ri­ tualis, cum naturali mutatione, i. e., mentione facta procuratoris Sic iuxta Mannule Toletanum·. Sciiora N. jQuereis por legitimo esposo al Sr. N . ansentc, representado aqui por N. ...—Seiior N., en nombre y representation del Sr. N., ausenle, jqueréis a la Sra. N. por su legitima esposaP Quae caeremoniae omittendae vel mutandae sint, consuetudo vel statuta dioecesana indicabunt; secus, meo iudicio, ex Manuali Tole­ tano omitti oportet: Admonitio: "Mirad, hermano..." ; requisitio : “J'o os requiero..." et fortasse benedictio: "y yo, de parte de Dios..." vel dicatur: "este matrimonio entre N. y N., representado por su procurador N., bendigo...” Quae sequuntur: ritus ct caeremoniae benedictionis nuptialis, tra­ ditio arrharum ct annulorum, sponsorum in ecclesiam introductio, missa, in Manuali Toletano ponuntur ut separatus ritus, qui praesen­ tia sponsorum personalem requirere videntur. Quare hacc omitten­ da censemus: servanda pro ratihabitione matrimonii, quae in His­ pania laudabiliter observatur. Hacc ratihabitio fieri solet eo dic quo coniuges iunguntur. His ante parochum et duos testes praesentibus, legitur authenticum exem­ plar inscriptionis matrimonialis. Parochus illos interrogat an ratihabeant matrimonium iuxta inscriptionem lectam celebratum; cos benedicit ex Rituali deinde benedicuntur ct traduntur arrhae et an­ nuli, et si tempus sinat, missa nuptialis celebratur. In matrimoniali inscriptione exprimetur : procuratoris nomen et cognomina, mandati locus et data, ct coram quibus id datum fuerit Si ratihabitio matrimonii facta fuit, in libro vel ad calcem aut mar­ ginem inscriptionis adnotabitur, ciusquc notitia ad parochum matri­ monii transmittetur. Matrimonium per procuratorem celebratum pa­ rocho baptismi utriusque coniugis notificandum est, ut in libro baptizatorum adnotetur (c.470 § 2): Parochus qui ei astitit illud coniugi absenti significet, ut hic sciat se iam esse coniugatum (RecaTiuo, Casos 11,708). ’ ' *’· / Per interpretem contrahi potest (c.1090). Ad licitam as- sistcnliam parochi matrimonio per procuratorem vel interpre- 4 U a* l* M ft CrÀC ‘ si» i conditio, n.909-911 763 tem requiritur: a) iusta causa: ά) ut constet dc authenticitate mandati vel de interpretis fide ; c) Ordinarii licentia, si tempus suppetat (c.1901). Conditio aliaeque circumstantiae Summarium: 1.1Conditio, classes, expressio, probatio.—2. Vis.—3 Modus.— 4. Pactum dc continentia.—5. Causa, demonstratio, terminus, 6. Perseverantia consensus. 910. Conditio.· -Est circumstantia matrimonio appo­ sita ex qua eius valor pendet. Species n.774. Liceitas. Per se matrimonium, sicut quivis contractus, potest sub conditione iniri. Moderni Codices hanc excludere solent. Orientales sub conditione contrahere nequeunt (Pius XII, c.83). Neque c.1092 neque Instructio C. Sacram., 14 iun. 1941 dc in­ vestigationibus antcmatrimonialibus prohibent conditiones licitas ct honestas. Dc his, ait Instructio, parochus Ordinarium consulat eiusque stet mandatis. Admoneat contrahentes, ubi oporteat, ne appo­ nant conditiones aut intentiones quae matrimonium irritent; ct si eas apposuerunt, retractent (n.9). Si pars, vel ambo, declaret se apposuisse vel apponere velle con­ ditionem licitam ct honestam de praesenti, praeterito vel futuro, ex qua valor matrimonii pendeat, caute inquirat quo modo velint cer­ tiores fieri de eius adimpletione; si modo inhonesto, cos retrahat a conditione ponenda vel inducat ad eam retractandam; secus matri­ monium cis impediat ; si modo honesto velint dc implemento con­ ditionis certiorari, ct parochus eiusdem aequitatem agnoscit, Ordi­ narium consulat eiusque stet mandatis (ibid. Allegat., 1, n.17). Dissuadeantur etiam conditiones honestae, nisi : o') ex gra­ vi causa, quia dubiis ansam facile praebent et a praxi Eccle­ siae alienae sunt; b) de licentia Ordinarii, et servatis statutis dioecesanis, si haec iure particulari praescribantur; c) condi­ tio manifestetur in actu celebrationis coram parocho et testi­ bus, vel antea ; ita ut in foro externo probari possit, et ab ulraque parte acceptetur, et in libro matrimoniorum inscri­ batur. Purificatio, i. e. impletio, vel deficientia conditionis notificetur parocho, qui eam in libro referat. Conditio posita, inscia vel contradicente compartc, per sc est gra­ viter illicita ct reparationi damnorum obnoxia. Secreta effectum in fero externo non habet, nisi probetur. Ante matrimonium revocata vi caret. 911. Matrimonium conditionatum habetur, cum quis in celebratione matrimonii vel ante celebrationem declarat, vel 764 DE MATRIMONIO mente retinet, matrimonium quod celebrat vel celebraturum est habendum esse pro valido, si talis adsit circumstantia: se­ cus pro nullo. Tunc autem matrimonium erit validum vel nullum, prout id quod conditioni subest exsistit seu veri ficatur vel non (c.1092 n.4). In quo casu, usus coniugii prohibitus est, ante­ quam constet de eventu a quo pendet eius validitas; continet enim periculum fornicationis (RR 25 nov. 1933; vol.25. P-592). Expressio conditionis,-—Hacc exprimi solet particulis si, modo, dummodo vel similibus. Sed ut discernatur utrum cir­ cumstantia apposita contractui sit vera conditio aut quid di­ versum, recurrendum est, ex nota iuris romani regula, ad con­ trahentis et conditionem apponentis voluntatem, neque insis­ tendum in verbis quibus sit usus (RR 12 ian. 1933; vol.2? p.8). Voluntas interpretativa··. “Non contraxissem si scissem hoc, etc", non facit actum conditionahim ; nam talis voluntas in rerum natura non exsistit, ac proinde nihil operatur”. Talis voluntas fuisset, si agens talem rem scivisset, sed reapse non exstitit (27 mai 1933; vol.25 p.333). Conditio potestativa de re agenda vel omittenda tractu successivo vel perpetuo, est de praesenti : si habes intentio­ nem vel proposition id agendi vel omittendi. Conditio de uno actu ponendo, v. gr., dc conversione, etiam probabiliter (1 feb. 1937; vol. 29 p.57). Sic si pars comparti dicat : Contraho tecum, dummodo numquam in posterum te inebries, haec conditio censetur de praesenti i. e., ji serio promittis te nunquam inebriaturum Si compars id serio pro­ mittat, matrimonium ab initio subsistit absolute; nec cius valor pen­ debit ab adimpletione talis promissionis. Tria probanda in conditione. Qui contendit matrimo nium suum fuisse nullum ob conditionem dc praeterito vel de praesenti appositam ct non impletam, tria debet probare: «) conditionem fuisse appositam ; b) non revocatam ; c) non impletam. Quoad appositionem, non confundenda est conditio appo­ sita cum inquisitione circa anleactam vitam alterius contra­ hentis; in qua inquisitione, si pars erraverit vel decepta fue­ rit a compartc, id valori matrimonii non obstat. Quod non sit revocata facilius probari potest; quia semel apposita praesumitur perseverare. Disputatum fuit utrum con­ ditio semel apposita censenda sit exstincta per falsam ccrtitu- conditio n.911-913 765 dinem seu persuasionem partis supervenientem de exsistentia eventus seu qualitatis seu adimpletionis. Commissio specia­ lis Cardinalium in causa Versalliensi, a.1918 decidit: falsa ; certitudo subsequens non destruit conditionem appositam, sed i consensus eidem conditioni subordinatus manet, non obstante subsequent! certitudine, quae simul esse potest cum virluali voluntate conditionata (AAS 10,300; RR 12 ian. 1933; vol.25 ί P-7). I. e. contrahens non censendus est recessisse a conditio­ ne apposita per hoc quod falso putaverit hanc conditionem esse verificatam. Purificatio intelligenda est iuxta veritatem rei, non iuxta persuasionem. Nimirum, in casu mulier apposuit conditionem: contraho lecum, ft non vixisti in Concubinatu. Vir sub fide honoris iterum iterumque illi asseruit se hac labe esse immunem. Mulier hac assertione cer­ tior facia de tali immunitate contraxit. Sed post nuptias vir patefetii mulieri se amasiae adhaesisse ct adhuc adhaerere. Hinc mulier petiit declarationem nullitatis matrimonii ob conditionem non adim­ pletam. Commissio Cardinalium resolvit matrimonium fuisse nullum. 912. Conditio de futuro turpis ea intelligitur quae continet incitamentum ad peccatum. Habetur, non solum si eventus, cui validitas consensus subiicitur, sit futurus atque turpis, v. gr., si occidas inimicum meum; sed etiam si sit praeteritus vel praesens, de quo tamen constare non possit nisi per turpem actum futurum ; v. gr., si sponsa est apta ol generationem, quae habilitas constare debeat per experi­ mentum coniugalc. Nam si haec habilitas investiganda sit me­ diis licitis ante usum matrimonii, conditio est honesta et de praesenti (25 nov. 1933; vol.25 p.584). 913. Vis conditionis. Quaedam conditiones vitiantur, i. e. censentur non appositae; aliae vitiant consensum, seu nullum reddunt; aliae neque vitiantur neque vitiant (c.1092). l.° / itiatur seu censetur non apposita, cônditio de fu­ turo necessaria vel impossibilis vel turpis, sed non contra matrimonii substantiam (n.l). Nam in re gravissima contrahentes praesumuntur noluisse valo­ rem pendere a re impossibili, vel ridicula vel inhonesta; sed potius ioci causa aut instar modi conditionem adiecisse. Sed praesumptio veritati cedit, si conditio probetur serio apposita; quod facilius eve­ nire potest in eo qui rem possibilem putabat. Serio apposita conditione; si haec sit necessaria, matrimo­ nium ab initio valet ; quandoque tamen cx intentione illam ponentis significat circumstantiam temporis a quo matrimo- s; 766 DE MATRIMONIO nii valor incipiat: Contraho tecum, si pater meus moriatur, i. e. a momento mortis. Si sit impossibilis (si lunam tangas), matrimonium nullum est. Si turpis (si fratrem occidas), va­ lor suspenditur donec verificetur eventus, quem exspectare nemo tenetur, quia illicitus est. ° 2. titiat consensum conditio de futuro contra matrimo­ nii substantiam (n.2). Tales sunt quae iuri coeundi, aut bonis prolis, fidei, sacramenti adversantur. Conditio contra bonum prolis: Si debitum non petas, aut reddere non tenear; si generationem vitemus; si matri­ monio non utamur, sumi potest sensu turpi, v. gr., per onanismum, abortum, sterilizationem ; vel honesto per castitatis observantiam. In utroque casu, si apponatur tamquam vera conditio de futuro in perpetuum, ita ut ex eius adimpletione pendeat va­ lor matrimonii; consensus erit nullus, quia perpetuo erit pen­ dens, et deficiente conditione corruit matrimonium. Sed con­ ditio de perpetua abstentione a prole aut usu matrimonii, quamvis primo aspectu videatur de futuro, reapse potius est cie praesenti, i. e. si promittis non uti matrimonio, aut habes animum eo non utendi. Si sit vera conditio de futuro non in perpetuum, sed v. gr. abstinendi post secundum filium, idem dic; nam antequam con­ ditio huius abstentionis impicatur, matrimonium verum, ab­ solutum, nondum est : et ut fiat absolutum exspectari debet in perpetuum, i. e. nunquam fiet absolutum. Ergo conditio de abstinentia, aut de prole vitanda, si vera conditio est, po­ tius de praesenti quam de futuro censeri debet: Si promittis aut habes animum vitandi prolem, abstinendi ab actu coniagali. Iam vero sic accepta, sensu turpi, si excluditur ius ad ac­ tus coniugales, matrimonium irritat (c.1086 § 2) ; si vero con­ trahens intendit tus dare et matrimonium contrahere, sed ea conditione vult tantum ut altera promittat abusum, erit po­ tius modus inhonestus, et matrimonium valebit, quasi diceret: contraho, sed abutemur matrimonio. Quaenam fuerit de facto intentio, in foro interno ex contrahen­ tis confessione constabit; in externo ex adiunctis colligetur. Appo­ sita haec circumstantia sine limitatione praesumitur ius excludere; secus, si cum limitatione apponatur, v. gr., Si prolem vitemus post secundum filium (11 apr., 14 iun. 1933; vol.25 p.229.367). Si clausula Si matrimonio non utamur intendat ius exclu­ dere, vitiabit dc nullitatc consensum ; si solum iuris exerd- conditio, n.913-914 767 tium, potius erit matrimonium cum pacto continentiae, de quo infra dicemus. Bonum prolis intelligitur physicum, non morale aut reli­ giosum, i. e. quod eius vitam mere naturalem spectat, non institutionem moralem ct religiosam. Sic auctores omnes et praxis Ecclesiae; quae, quamvis pactum de educatione acaiholica prolis semper reprobavit, et excommunicatione punit (c.2319 § 1 n.2), numquam propterea matrimonium putavit nullum. Contra bonum fidei, i. e. contra unitatem matrimonii conditio si mihi liceat adulterare aut aliam mulierem sumere; est contra substantiam, si vere unitas excludatur, et non so­ lum intentio eam servandi. Praesumitur non excludi unitas sed tantum observantia fidelitatis (SO 6 apr. 1843; 9 dec. 1874; Col. CPF 965,1427). Contra bonum sacramenti seu contra indissolubilitatcm. Contraho tecum, donec ditiorem inveniam, donec fidelitatem serves; in genere omnes conditiones resolutoriae consensum irritant, exceptis quae ex iuris dispositione matrimonium ra­ tum dissolvunt : donec Papa dispenset super rato, aut hoc per solemnem professionem dissolvatur. Practice: 1) In singulis casibus videndum est utrum sit inten­ tio excludendi ius vel officium conjugale, et tunc matrimonium irri­ tatur; an intentio non adimplendi officia coniugalia, ut plerumque accidit, et sic matrimonium valet. 2) Nihil interest an conditio con­ tra substantiam sit turpis vel honesta; bona vel mala fide apposita; an nullitas matrimonii intendatur expresse; an coniugcs nullitatcm sciant vel ignorent; an vera conditio in pactum deducatur vel non. 914. Non vitiatur neque vitiat, sed matrimonium sus­ pendit, conditio de futuro licita, v. gr., si pater convalescat. Ante vcrificatam conditionem contrahentes non sunt vere coniugcs, ideoque actus solutis prohibiti etiam illis prohiben­ tur. Uterque tenetur verificationem conditionis exspectare aut non impedire. Si ante verificationem una pars, altera in­ scia vel invita, cum tertia contrahat, hoc matrimonium vali­ dum, sed illicitum erit. Deficiente conditione, culpabiliter vel inculpabiliter, con­ sensus conditionatus deficit. Impleta, etsi ignoretur impletio, coniugium ipso facto valet cx nunc, absque nova celebratio­ ne, ct per fictionem iuris retrotrahitur ad momentum cele­ brationis quoad effectus; idem dic si revocetur post matri­ monium conditio. Tunc, si fuit publica vel apposita in actu matrimonii co- 768 DE MATRIMONIO ram parocho et testibus, revocatio notificanda est parocho, ut scribatur. Si occulta, sufficit privata revocatio, quin paro­ cho notificari debeat; quae revocatio praesumitur, non tamen praesumptione iuris et de iure, ut antiquitus, si contrahen­ tes actum coniugalem libere ponant. Si ante veri ficati on em pars in perpetuam amentiam inci­ dat, aut impedimentum dirimens superveniat, conditio nihil operatur, matrimonium non fit absolutum, nihil valet. De praeterito vel praesenti si sit, matrimonium valebit vel non, prout conditio veri ficata fuerit vel secus: Si pater tuus mortuus est; si tu es virgo. Si impossibilis et serio apposita, matrimonium non ex­ sistit; sed videtur praesumenda pro non adiecta, quia ridicu­ la : v. gr., si fuisti regina. De turpi minus constat, v. gr., si occidisti inimicum meum. Antiquitus impossibilis habebatur pro non adiecta; turpis secus iuxta plerosque, cum S. Tho­ ma, quia ad peccatum non inducit (In IV d.29 q.un. a.3 ad 3' 915. Modus. Est adiectio oneris contractui matri­ moniali. Est circumstantia contractui apposita, quae illum sup­ ponit iam factum cique addit aliquam obligationem iustitiae ab utroque contrahente vel ab uno adimplendam. Exprimi solet per particulam ut, v. gr., contraho tecum, sed ita ut ha­ bitemus Matriti. Modus ergo est pactum contractui matrimoniali additum. Contractus matrimonialis est principalis; modus, accessorius. Matrimonium est anterius modo, si non prioritate temporis, nam poni possunt simul ; at saltem prioritate naturae, nam modus supponit exsistentem contractum matrimonialem. Saepe difficile distinguitur modus seu pactum a conditione. Auc­ tores ambigue loquuntur, verba conditionem ct pactum indistincti adhibentes. Modus per se nunquam vitiat de nullitatc consensum ma­ trimonialem, nec proinde matrimonium, nam supponit hoc exsistens, ct solum ei addit novum onus. 916. Pactum de continentia perpetua. Unice discu­ titur utrum modus seu pactum quo contrahentes se obligant ad non utendum matrimonio, coniugium faciat nullum. Si hoc pactum stipulantur post matrimonium, nihil ei nocebit: nam hoc semel contractum est indissolubile. Sed si tale pac­ tum ineunt ante matrimonium vel in ipso matrimonio: * sententia. Multi gravissimi auctores, praesertim an­ 1 tiqui, opinantur pactum continentiae perpetuae repugnare MODUS, PACTIM DE CONTINENTIA N.914-916 769 substantiae matrimonii ; quod proinde reddit nullum1. Inter hos eminet Sanch'EZ, 1.5 d.10, cuius argumenta favorabilia et contraria subséquentes doctores vix non nisi repetunt, qui sententiam suam vocat multo probabiliorem. Ratio. In eodem consensu dare ius ad usum matrimonii et simul imponere compart i obligationem iustitiae nunquam utendi iure dato, contradictionem implicat, ait Wernz. Facere pactum non consummandi matrimonium est, non solum sc obligare ad non consummandum, quam obligationem potest quis contrahere per votum ; sed se obligare erga alium, i. e., dare alteri ius exigendi abstinentiam. Hinc qui vult matrimonium contrahere ct simul cius inconsummationem pacisci, vult : quatenus matrimo­ nium contrahit, ut ambo sibi mutuo dent ius ad consummationem; et simul quatenus inconsummationem paciscitur, non dare alteri ius ad consummationem. Quae duo contradictoria videntur. 2.a sent. Maior modernorum pars opinantur pactum non utendi matrimonio, in ipsa celebratione huius vel ante eam initum et non retractatum, non opponi substantiae matrimo­ nii, ideoque hoc non irritare2. Hanc opinionem tuentur quo­ que non pauci ex antiquis; quae, ait Bened. XIV multam habet probabilitatem, quamvis ipse in contrariam inclinat (De Synodo 1.3 c.22 n.12). Ratio. Hi distinguunt ius radicale, quod ambo contra­ hentes sibi mutuo tradunt ; et exercitium huius iuris, cui re­ nuntiant per pactum non utendi matrimonio. Traditio iuris et renuntiatio exercitii per pactum separabilia sunt ; non so­ lum post matrimonium, ut omnes concedunt, sed etiam ante celebrationem et in celebratione matrimonii ; sicut apparet in dominio rerum temporalium (Lehmkuhl, 11,690). Respondetur: Tn matrimonio coniuges non sibi tradunt ius proprietatis seu dominium corporum, sed solum ius usus corporum quoad actus per se aptos ad generationem (c.l081 § 2). Tam vero sibi dare ius ad usum per consensum matri­ monialem, et simul auferre idem ius ad usum, per pactum continentiae, contradictionem implicare videntur. Ad rem Hexed. XIV: Matrimonii substantiae non repugnat matrimo­ nio non uti, sed uti non posse. Quando continentia promitti­ tur ante matrimonium (vel in ipsa huius celebratione), inquit Sanchez, impeditur omnino translatio potestatis in corpora, et proinde matrimonium. Attentis igitur argumentis intrinsecis utriusque sententiae ScHMAl.zc.RUEnKR. Ius entes. 1.1 1.5 n.l I'»; WersV. Ius D.cf.l IV..ÎÛ2; Urach, Theol. Λ for. Π,845. 2 Vidal, lus mal rim* 521; Genicot, 621; Baller in i-Palal, VI,225s. THEOL. MOR. 3 25 770 * PE MATRIMONIO et auctoritate extrinseca doctorum a quibus propugnatur, utraque solide probabilis est. Ipsa S. Sedes non ausa est decidere circa valorem matri­ monii cum pacto continentiae perpetuae. Sic C. Concilii (27 iul. 1907: ASS 50,494); RR 9 aug. 1929; 22 maii 1934 ag­ noscit rem esse controversam (vol.21 p.419 ; vol.26 p.313). Pactum de continentia periodica. Valebit matrimo­ nium initum cum pacto continentiae periodicae, seu non uten­ di eodem nisi diebus infecundis, iuxta methodum doctoris Ogino ? Gasparri, n.900. et plerique hodierni affirmant. Nos autem probabiliorem putamus sententiam quae in nullitatem inclinat, si reapse sit vere pactum quod excludat ius ad usum; propter easdem rationes atque quando de pacto continentiae perpetuae agitur. De essentia matrimonii est quod ambo contrahentes mu­ tuo sibi tradant ius in corpus quoad actus generationis, et ius perpetuum ac continuum. Et sicut pactum continentiae per­ petuae ex nostra opinione destruit ius ad usum matrimonii, quod ius est huic essentiale: sic pactum continentiae perio­ dicae opponitur continuitati huius iuris, quae etiam essentia­ lis est matrimonio. Sic Sanchez, n.5: Si exsisteret pactum abstinendi ab usu matrimonii statis diebus, v. gr., feriis sex­ tis, matrimonium hoc censeo nullum; quia tale pactum est contra matrimonii substantiam, i. e. contra totalem corporum traditionem. RR vacillantor loquitur (14 iun. 1933; vol.25 p.367). Pius ΧΤΓ in allocutione ad obstetrices, 29 oct. 1951, de continentia in periodis gencsicis ait: Si in matrimonii cele­ bratione unus saltem e contrahentibus intentionem habuis­ set restringendi ad tempora sterilitatis ipsum ius matrimo­ niale, et non solum usum iuris ; ita ut alter coniux aliis die bus non haberet ius exigendi actum coniugalem, matrimo­ nium esset nullum. Sed si limitatio actus ad dies sterilitatis se refert, non ad ius ipsum, sed ad usum iuris, valeret matri­ monium (AAS 43,835). Resolves: 1. Contra valorem matrimonii non est merum desi­ derium aut propositum, ante celebrationem vel in celebratione ma­ nifestatum. continentiae temporalis aut perpetuae. 2. Pactum continentiae perpetuae prius matrimonio vel simultaneum huius celebrationi quo contrahentes cx itis lilia se obligent ad non utendum, ita ut neque pars possit usum exigere neque compare teneatur reddere, matrimonium irritat. ALIAE circumstantiae. x.916-918 771 3. Idem dicerem de pacto continentiae temporalis aut periodicae, tudein sensu accepto. 4. Cum matrimonium tali pacto contractum saepe sit dubie va­ lidum, quia dc mente contrahentium dubitatur, non licet illud sic contrahere, nam exponeretur periculo nullitatis. 5. Si matrimonium fuit ita contractum, post facium censendum .-st validum, nam gaudet favore iuris, et in dubio standum est pr» valore, donec contrarium probetur (c.1014). 6. Sed ad assecurandum valorem realem in foro interno, partes quae sic contraxerunt, debent consensum renovarc, sine huiusmodi pactis et restrictionibus. 917. Coniugiunt U. Mariae V i ruinis: a) fuit verum matrimo· ilium. Sic unanimis fere sententia. Evangelium vocat S. losephum patrem lesu putativum (Lc 3,23), coniugem simpliciter Mariae (Mt 1,18)b) Virgineum. Est de fide. Alaria ad Angelum : Virum non cognosco, quae verba indicant habitualem intentionem non cognos­ cendi carnaliter virum. Praesens in Scriptura saepe adhibetur pro futuro; et etiairf in vulgari sermone: “Jamas hago yo esto" (Itare). c) Iuxta aliquos, fuit matrimonium cum voto castitatis praece­ dente, et certitudine de perpetua observantia voti. Iuxta Vidal, n.521 not.47, cum modo, seu pacto castitatis, qui matrimonium non vitiat, sed eius usum excludit. S. Thomas rem sic explicat : B. Maria, antequam contraheret, di­ vinitus noverat idem propositum S. loseph, manendi virgo (In IV <1.30 q.2 a.l ad 2). 918. Causa est circumstantia apposita, quae indicat motivum contrahendi. Exprimitur per particulam quia vel si­ milem: “Contraho tecum quia nobilis es.” Demonstratio est expressio qualitatis, quae in persona contrahente intenditur. Indicatur per verbum qui vel quae: "Contraho tecum, quae filia principis es.” Causa et demonstratio, etsi a parte rei deficiant, matri­ monium nec vitiant nec suspendunt, nam solum indicant con­ trahentis opinionem ; extrinsecae sunt consensui. Non con­ traheret forte, si sciret rem ita non esse ; sed haec est vo­ luntas interpretativa, de facto x-rilt. Excipe: σ) si error sit personae vel qualitatis in perso­ nam redundantis, aut servitutis (c.1083); &) si apponatur ut conditio: “duco te, quia vel quae tantam dotem affers” (si af­ fers); quod discernetur, non tam cx verborum cortice, quam ex animo aliunde manifestato. Terminus vel dies est momentum quo incipit aut cessat effectus: a quo quando incipit, ad quem, quando cessat. Terminus a quo est ut conditio suspensiva; ad quem ut rcsolutixa, matrimonium vitiat (cf. n.774). 1 S. August., De nuptiis 1.1 c.ll: ML 44,420. Vide lectione* Breviarii pçr tutam Octavam Patrocinii S. loseph. 772 DE MATRIMONIO 919. Perseverantia consensus. Etsi matrimonium invalidum fuerit ob impedimentum (vel defectum formae), consensus praestitus praesumitur perseverare, donec de eius revocatione constiterit (c.l093). Etsi pars ignara impedimenti, ob dissidia, prompta esset ad solvendum matrimonium ; non enim quaeritur quid face­ ret, sed quid agat ; etsi eadem separationem a toro et cohabitatione petat; quamvis ambo nullitatem cognoscant, sed in matrimonio manent. Si unus vel ambo postulant declarationem nullitatis, post duas sententias favorabiles, consensus censetur revocatus; nam dissensus qui, pendente causa, erat conditionatus, abso­ luta causa fit absolutus, cum coniuges soleant sententiae fa­ vorabili se conformare et non raro novas praeparent nuptias, quo implicite prior consensus retractatur (CC 5 dec. 1863). Si sententia fuit nullitati contraria, et deinde matrimonium ex alio impedimento reperiatur nullum, consensus non censetur revocatus (Bened. XIV, Litt. 12 sept. 1750). Perseverantia consensus fundamentum est sanationis ma­ trimonii in radice (c.l 139.1140) ; quod invalide contractum ob impedimentum, nequit sanari in radice, i. e. sine renova­ tione consensus, nisi quatenus consensus antea praestitus per­ severet. Perseverat non physice seu psychologice, nam est ac­ tus transiens, sed moraliter geu iuridice, ut n.891 declara­ tum est. CAPUT VIII De forma celebrationis matrimonii Summarium: 1. Potestas Ecclesiae imponendi formam.—2. Forma canonica. 3. Liturgica.—4. Ius hispanum. 920. Forma intrinseca constitutiva matrimonii ut sa­ cramenti, ut diximus (n.748), probabiliter sunt signa qua manifestativa acceptationis iuris in corpus alterius; ut contrac­ tus, est consensus manifestatus. Hic agitur dc forma estrinseca seu de celebrationis modo ; quae alia est canonica seu iuridica, matrimonium respiciens qua contractum ; alia liturgica, qua sacramentum. Canonica substantialis sunt solemnitates ad matrimonii valorem requisitae; accidentalis, ad so­ lam liceitatem. Liturgica semper est accidentalis, nam eo ipso quod contractus valeat, inter baptizatos validum est sacra­ mentum. FORMA CANONICA N.919-922 773 921. Potestas Ecclesiae ad imponendam formam iuridicam pro volore matrimonii etiam a pluribus Praelatis et Theologis in Cone. Tridcntino ante caput Tametsi negata fuit. Sed probatur: 1.° Ex facto. Formam imposuit in Cone. Tridentino. Et quamvis caput Tametsi non sit definitio dogmatica sed lex I disciplinaris, Ecclesia in condendis legibus universalibus ita I infallibilis est, ut nequeat quidquam statuere contra fidem et bonos mores. Atqui infallibilis non esset, si in statuenda forma matrimonii limites suae potestatis transgressa fuisset, aliquid decernendo contra doctrinam Christi dc valorc ma­ trimonii. 2. ° A priori. Christus elevavit ad sacramentum ipsum contractum matrimonialem legitimum inter baptizatos. QuiI nam autem sit contractus legitimus reliquit Ecclesiae determi­ nandum; quae sicut per impedimenta facit personas inhabiles ' ad contractum legitimum; ita per exigentiam formae facit ut 1 contractus inter personas habiles non sit legitimus, nisi tali forma fiat. § 1. Forma canonica Summarium: 1. Historia -2. Fonna ordinaria: quis potest matrimonio assis­ tere, testes,—3. Competentiae limites.—I. Jn paroeciis personalibus.—5. Delega­ tio-/). Supplentia potestatis.—7. Assistentia licita.—8. Forma extraordinaria— 9. Subiectum formae canonicae. 922. Historia. Ante Tridcntinum solus consensus mutuo ma­ nifestatus absque ulla forma substantiali matrimonium efficiebat, quamvis accidentales solemnitates ct caeremoniae religiosae non omittebantur; quare matrimonia clandestina valida fuerunt, sed illi­ cita. Tridcntinum capite Tametsi' formam ad valorem servandam praescripsit: a) celebrandum est, coram proprio parocho aut Ordi­ nario loci aut sacerdote delegato, et duobus testibus. b) Iurisdictio parochi et Ordinarii erat personalis: valide assis­ tebat matrimoniis suorum subditorum ratione domicilii vel quasidomicilii ubicumque; invalide matrimoniis non subditorum, etiam in sua paroecia. c) Sufficiebat praesentia parochi mere passiva. Hinc valebant matrimonia ex inopinato contracta (J>or sorpresa) in quibus nuptu­ rientes cum duobus testibus sc sistebant coram parocho non praemo­ nito, subito dicentes: Contrahimus, non interrogati a parocho. Reformatio generalis inducta fuit a Pio X per decretum Ne te­ mere C. Cone. 2 aug. 1907, quod valere coepit 19 april. 1908: o) competentia parochi est territorialis; parochus intra suum terri­ torium valide assistit quibuscumque matrimoniis; extra illud, nullis; t) assistentia ad valorem sit activa, i. e., libere requirat ct excipiat parochus contrahentium consensum; r) lex ad universos catholicos extenditur; d) ad licitam assistendam, requiritur, nisi dc vago aga1 Ses.24 c.l Pr ref. m'atrim. 774 DE MATRIMONIO FORMA CANONICA N.922-925 775 tur, ut celebretur coram parocho domicilii, quasidomicilii aut men­ struae commorationis alterutrius contrahentis; aut alibi de eorum licentia; e) parochus investigabit statum liberum contrahentium (AAS 40,235). Codex hanc disciplinam, paucis mutatis, retinet. a parocho sint exempta etiam quoad matrimonium ; neque rector Seminarii (c.l368). 3) Cardinales, Legati pontificii, ut Nuntii, etc., neque Episcopi residentiales extra territorium suum. 923. Forma ordinaria. Ad matrimonii valorem re­ quiritur ut contrahatur coram parocho, vel loci Ordinario vel sacerdote al alterutro delegato, et duobus testibus; iuxta re­ gulas in canonibus sequentibus expressas, et salvis exceptio­ nibus de quibus in c. 1098.1099 (c.1094). Quis valide assistit. 1) Parochus, qui ut testis qualifiedtus nomine Ecclesiae consensum excipit. Est sacerdos cui paroecia collata est in titulum ; 2) quasi parochus, qui in ter­ ris missionum territorium aequivalens regit; 3) vicarii paroeciales plena potestate praediti, i. e.: a) curatus seu qui paroeciam regit personae morali, ut capitulo, pleno iure in­ corporatam (c.471) ; b) oeconomus, qui vacantem administrat (c.472-73) ; c) adiutor parochi impotentis, si hunc in omni­ bus supplet (c.475) ; d) substitutus absentis (c.474) ; de quo CIC 14 iul. 1922; AAS 14,527 haec resolvit: l.° Valide assistit substitutus absentis ultra hebdomadam, post Ordina­ rii loci approbationem, non ante. 2.° Substitutus parochi re­ ligiosi post Ordinarii loci approbationem, etiam ante appro­ bationem superioris religiosi. 3." Substitutus parochi qui re­ pentina et gravi de causa discedere coactus est, ante appro­ bationem Ordinarii, donec hic postea monitus aliter statuat. Probabiliter substitutus a parocho relictus absque Ordinarii approbatione pro absentia non ultra hebdomadam2; etsi prae­ ter intentionem absentia ultra hebdomadam protrahatur. Ne­ queunt tamen substituti valide assistere, si ab Ordinario vel parocho talis potestas sit excepta (c.474). 4) Capcllanus militaris, si id S. Sedes statuat. Sic in Hispania. 5) Capcllanus, seu rector pii loci a parocho exempti (c.464 § 2), si ei plena potestas paroecialis commissa fuit (CC 25 ian. 1908: ASS 41,109). 6) Loci Ordinarius. Nequeunt potestate ordinaria valide assistere: 1) Vica­ rius cooperator (c.746.1096 § 1) (CIC 31 ian. 1942: AAS 34,50). 2) Capcllanus collegii, carceris, hospitalis, etc., nisi haec 924. Testes. Saltem duo requiruntur: «) cuiusvis ge­ neris, modo actu rationis usu gaudeant et testandi capaces sint: viri vel feminae; acatholici, excommunicati et infames, extra necessitatem illicite adhibentur. Haeretici possunt ab Ordinario tolerari ex gravi causa, dummodo absit scandalum (SO 19 aug. 1891 ; Col. CPF 1765). &) Non requiritur, sed expedit, ut ante matrimonium determinentur et rogentur, quia in inscriptione matrimoniali eorum nomina constare debent. c) Neque ut formaliter tamquam testes assumantur. Nam lex solum exigit ut matrimonium coram testibus contrahatur; et eius finis, celebrationem testandi, obtinetur etiam per tes­ tes non formaliter adhibitos. Sic CPF 2 iul. 1827 ; Coi. 794. d) Neque opus est ut intentionem habeant munere tes­ tium fungendi, dummodo videant et intelligent; neque ut nupturientium intentionem praevie noverint ; satis est ut actu advertant matrimonium celebrari. e) Valide assistunt, quamvis contrahentes putent eos non Alesse, si vere hi matrimonium intendunt, ut praesumitur. Ceterum sponsi eo ipso quod volunt contrahere valide, prae­ sumuntur implicite velle ut quilibet praesentes sint testes (RR 11 mar. 1929; Decis. 21,152). f) Etiam qui casu, dolo, metu inducuntur ; nam libertas in assistendo solum requiritur ad valorem in teste qualificato, i. e. parocho vel sacerdote delegato (c.l095 § 1 n.2). Praesentia testium quali ficati et simplicium requiritur: o) simultanea (CPF, 1. c.) ; &) physica seu corporalis, non suf­ ficit per telephonium aut telegraphum aut per telcvisioncm ; haec enim duo importat locutio coram parocho ct duobus... testibus; c) moralis; seu talis, ut saltem cx circumstantiis percipiant matrimonium celebrari, quod fieri potest quamvis quis visu aut auditu carcat. \;alct matrimonium, si parochus ac testes idioma contrahentium ignorent, ct interpres cis ver­ ba consensum exprimentia explicet ; secus vis possibile foret per interpretem contrahi (c.l090). 2 Rkcatillo, Instit. 1,616.628. 925. Competentiae limites. l.° A die adeptae cano­ nicae possessionis beneficii iuxta c.334 § 3; 1444 § 1, vel initi officii. ■U 776 DE MATRIMONIO Episcopus residcntialis ac parochus proprius verum beneficium habent, ciusque capiunt possessionem. Qui eis aequiparantur solum habent officium, cuius possessionem non capiunt, quia ut proprium non habent, sed vicarium; quod officium ineunt quando, iatn expic­ tis praerequisitis, datur eis libera potestas functiones eiusdem exer­ cendi; quarum prima esse potest ipsa assistentia vel concessio de­ legationis ad matrimonium. Competentia desinit, quando beneficium aut officium amit titur; suspenditur, si fuerint excommunicat!, interdicti vd suspensi ab officio post sententiam condemnatoriam vel declaratoriam (c.1095 § 1 n.l). Suspensio generali modo lata implicat totalem suspensio­ nem ab officio; suspensio a iurisdiclionc assistentiam matri­ monio non prohibet, quae actus iurisdictionis proprie non est, sed testis auctorizabilis seu instar notarii (c.2278 § 2; 2279 § 1.2 n.l). Interdictum, quo competentia suspenditur, est tan­ tum personale (c.2275). 2. ° Intra fines dumtaxat sui territorii, in quo matrimo­ niis etiam non subditorum valide assistunt (n.2). Competentia est mere territorialis. Loca exempta ab Or­ dinarii loci vel parochi jurisdictione, ut domus et ecclesiae regularium, seminaria, quamvis non sunt dc territorio Epis­ copi vel parochi, in territorio eorum sunt ; idcoque parochus valide in illis matrimonio assistit3. Valide quoque assistit pa­ rochus in oratorio suae iurisdictionis quod iacet intra alie­ num territorium. Etiam in ecclesia paroeciali pluribus paroe­ ciis communi, sive stabiliter sive ob peculiaria adiuncta (Sal T. [1948] p.186). 3.to Dummodo neque vi neque metu gravi constricti re­ quirant excipiantque contrahentium consensum- (n.3\ Si parochus omnino surdus requirat consensum, sed ver ba quibus hic exprimitur non audiat, adhuc matrimonium va­ lebit : si in decursu totius actus sponsi aliud signum visibile consensus prodant ; quod ipse percipiat, v. gr., ultroneam tra­ ditionem aut admissionem annuli 4. Requiritur assistentia haec activa, ut matrimonia cx inopinato vitentur ; non tamen opus est ut parochus antecedentcr fuerit rogatus. Assistentia activa praestanda est etiam in matrimoniis in­ ter partes catholicam ct acatholicam (c.ll02 § 1); revocat est hoc canone facultas alicubi concessa passive assisten·'1 matrimoniis mixtis illicitis (CIC 10 mar. 1928: AAS 20,120 Metus assistentiam invalidans est gravis, iniustus et enn1 • C. Sacram., 13 mart. 1910 ad 8: AAS 11,103. RR 22 anr. 1927; Drew. 17,139. forma canonica, n. 925-926 777 sultüs, i. c. ad cani extorquendam directe a nupturientibus vel ab alio incussus. Nam in odiosis versamur et metus ge­ neratim non invalidât actus (c.103 § 2). Dolus illam non in­ validât; nam in c.1095 § 1,3· * ’, non memoratur. Eadem valent de sacerdote delegato. 926. Paroeciae personales. Sunt illae ad quas subdi­ ti pertinent, non ratione territorii (hae territoriales sunt), sed ex alio titulo, v. gr., familiae (gentilitiae), nationis (nationa­ les), ritus (mozarabicae, etc.), professionis (castrenses). Pos­ sunt esse pure personales, quae territorium non habent ; ct mixtae, ad quas pertinent fideles ex alio titulo, sed intra de­ terminatum territorium degentes, ut paroecia S. Mariae de la Corticcla in cathedrali Compostcllana pro fidelibus aliarum nationum, intra vicariatum forancum compostellanum degen­ tibus. Et duae paroeciae mozarabicae Toleti, ad quas perti­ nent descendentes ex Christianis qui Toleti sub ditione ara­ bica vixerunt. Reguntur concordia cum parochis latinis a Iulio III, 9 mart. 1553 confirmata; et alia 14 iun. 902 inita (Ferreres, Der. Sacramental n.793). Competentia parochorum- personalium. Quoniam decretum .Ve temere solum loquitur de paroeciis territorialibus, inter­ rogata CC respondit 25 ian. 1908 (ASS 41,111): quoad per­ sonales nihil esse immutatum (ad λΠΙ). 1." Censenda est competentia cumulativa cum parochis territorialibus, non exclusiva. Nam 1) responsum nihil est immutatum hunc sensum habet: parochi personales compe­ tentiam quam habebant non amiserunt (id quaerebatur) ; mi­ nime vero significat territoriales illam non acquisivisse in subditos paroeciarum personalium. 2) Competentia exclusiva esset derogatio exorbitans a iure communi, iuxta quod paro­ chi territoriales intra suum territorium valide assistunt ma­ trimoniis etiam non subditarum. 3) Exclusiva noceret subdi­ tis personalibus, qui nullibi possent valide contrahere nisi co­ ram suo parocho ; dum ceteri possunt coram quovis. Sic Wernz-Vidal, 535; Chelodi, 131; Cappello, 667®. 2. ° Parochi personales territorium cumulativum cum aliis habentes, intra illud valide assistunt matrimoniis suorum subditorum personalium (ad VIII), ct ut videtur etiam non subditorum (Wernz-Vidal, 535). 3. ” Habentes, praeter territorium proprium ct subditos In Indiis Orientalibus parochi stricte personales, "attentis peculiaribus cirrum«tantiis”, habent iurisdictionem exclusivani (C. Sacram. 2 iun, 1910: AAS 447). ni DE MATRIMONIO territoriales, etiam in territorio alius paroeciae nonnullas per­ sonas et familias sibi subditas, intra hoc valide assistunt tan­ tum matrimoniis subditorum personalium (ad. IX). Jurisdictio castrensis non est exclusi va sed cumulati va cum Or- linario et parocho territoriali. Tamen in stationibus (cuartcles) aliisflue locis reservatis militibus, Ordinarii locorum et parochi potesta­ tem exercebunt secundario. Quare ad vitandos conflictus necessaria est concordia (C. Consist. Instrue. II, 23 apr. 1951: AAS 43,562). In Hispania jurisdictio Vicarii Castrensis et capellanorum est. a) personalis circa subditos suos ubique ; b) ordinaria, scu adnexa officio vi Conventionis cum S. Sede ; c) paroccialis; d) cumulative cum Ordinariis ct parochis territorialibus, at cum iure praeferenti Vicarii et capcllani in locis exercitui reservatis. Hinc etiam in his locis potest iure proprio Ordinarius ct parochus territorialis valide assistere matrimoniis subditorum castrensium et non castrensium. At non est cumulativa jurisdictio parochi circa suos paroecianos cum capcllano; ideo nequit capellanus valide assistere matrimoniis sub­ ditorum territorialium, c) Ergo possunt subditi castrenses eligere ad matrimonium vel capellanum suum vel parochum territorii. Matrimonium regulariter celebrabitur coram parocho sponsae, nisi iusta causa excuset (convent. 5 aug. 1950: AAS 43,80). Si sponsa est subdita castrensis, et sponsus subditus jurisdictionis ordinariae, regulariter celebrabitur coram capcllano castrensi. 927. Delegatio. Auctor. Qui potestatem ordinariam habet ad assistendum matrimonio, potest eam delegare. Non solum parochus et loci Ordinarius (c.1095 § 2), sed etiam vicarius curatus, oeconomus, substitutus, adiutor. Vicarius cooperator id potest solum, si facultatem generalem assisten­ di habeat cx dioecesanis statutis, litteris Ordinarii aut paro­ chi commissione. Sacerdos delegatus subdelegare potest, tan­ tum si delegans id sibi permittat (CIC 20 mai 1927: AAS 16,114; 20,61). ' ’-· Limites: Ad valorem delegationis requiritur o) ut con­ cedens ipse non habeat competentiam suspensam ad validita­ tem. Nemo potest plus iuris transferre in alium quam sibi competere dignoscatur (RI 79 in Sexto'). b) Ut exerceatur in territorio concedentis (c.l095 § 2). c) Ut detur sacerdoti determinato, non diacono. Deter­ minatus est idem atque definitus, concretus; non vagus, disiunctivus, etc., ut si dicatur: delego unum de vobis. Deter­ minatio facienda est a delegante, aut ab eo approbanda est quae ab aliis facta fuit. Sic non valet, si parochus nupturien­ tibus dicat : delego sacerdotem quem vos eligatis; sed ab his electus debet deinde ab illo approbari.—Invalida esset dele­ gatio si parochus superiori religioso diceret: Delego, ad ma­ trimonium dominica proxima ineundum, illum sacerdotem FORMA, DELEGATIO N.926-927 779 qiinit tu mittas ad missam celebrandam °.—Non opus est ut delegatus notus sit deleganti.—Determinatio fieri potest per nomen, per officium, vel alio modo, voce vel scripto.—Non est idem determinatus ac unicus. Delegari possunt plures ad idem matrimonium, v. gr., sacerdotes omnes talis communi­ tatis, quamvis delegans ignoret quot et quinam sint. Sed plu­ ralitas delegatorum facile ansam dubiis praebet (RR 16 mai 1929; Docis. 21,194). i Quousque extendi potest haec delegatorum pluralitas? ad omnes sacerdotes cuiusdam civitatis, communitatis...? Est qui neget valo­ rem delegationis adeo amplae quoad sacerdotes delegatos (Periodi­ ca (1949) p.195) ; quia haec potius est delegatio generalis, quae non valet (c.1096 § 1). Ratio haec nos non convincit. Delegationes hoc canone relectae sunt generales ratione matrimoniorum, non ratione sacerdotum de­ legatorum : nulli sacerdoti determinato dari potest delegatio genera­ lis ad assistendum omnibus matrimoniis, quae occurrant, nisi vica­ riis cooperatoribus pro sua paroecia. Hic est canonis sensus. Quando delegantur plures, delegatio fieri potest «n solidum, vel successive. In solidum, cum quivis ex designatis, Petrus, Paulus, Andreas, assistere potest, sine ullo praeferentiae ordine. Successive. cum ordo determinatur; ita ut, deficiente primo, assistat alter... Si designatio plurium fit tempore diverso, assistet prius designatus, nisi huius designatio revocata fuerit. Sed ordinis altcratio assistendam non reddit nullam (c.205-6; Instil. 1,373). Meminerint parochi Nuntios ct Episcopos quoque extra suam dioecesim indigere delegatione ad valide assistendum matrimoniis. Quare, si quando assistere habeant, ct licentia parochi aut Ordinarii non fuit petita, ipse parochus eam scripto det; nc matrimonia nulla contrahantur, ut non raro evenit. d) Ad matrimonium determinatum, nomine contrahen­ tium, aut eorum officio, aut hora et loco celebrationis, aut aliis signis ; etsi delegans nupturientes personaliter non co­ gnoscat. Potest idem delegari simul ad plura matrimonia de­ terminata. Sufficienter determinatam indicavi delegationem, si parochus sacerdoti dixerit: delego te ad matrimonia omnium concubinariorum qui nunc in mea paroecia sunt, quamvis parochus quot ct qui­ nam illi sint ignoret; sicut sufficienter determinati sunt sacerdotes, si superiori religioso dicat : delego ad tale matrimonium omnes sacer­ dotes tuae communitatis. Nam concubinarii sunt pares concrcti ct determinati concubinatu ipso (Sal T. 1939 p.787 ; 1952 p.352). Non valent delegationes generales, v. gr, ad omnia ma­ trimonia quae hoc anno celebrentur ; nisi agatur de vicariis cooperatibus pro paroecia cui addicti sunt. His expedit om• CI 20 mail 1923: AAS 16,115. 780 ERROR COMMUNIS, DE MATRIMONIO nino ut generalis delegatio detur, ct absque ulla restrictione: quod Synodus Ovetcn. parochis inculcat (const.773). Delegatus episcopalis ad universitatem negotiorum iuxta c. 199 § 1. non habet eo ipso delegationem generalem ad assis­ tendum matrimoniis, nec potest ei dari talis delegatio’. Idem dic de delegato generali a Vicario Capitulari pro absentia re­ licto. Ordinarii locales Amcricae latinae dare possunt delega­ tionem generalem, ad assistendum matrimoniis, sacerdotibus qui, ratione missionum ad populos, aut alius exercitii pieta­ tis. in longinquas regiones pergunt a paroeciali sede dissi­ tas ; iisdem missionibus perdurantibus, absente Ordinario vel parocho vel vicario cooperatore (C. Consist. 26 mar. 1949 n.3: AAS 41,189, usque ad 31 dec. 1959). Optandum ut eadem facultas concederetur Ordinariis to­ tius orbis, et sine illis clausulis restrictivis. e) Concessio sit expressa, i. c. manifestata scripto, ver­ bis vel aliis signis, v. gr., si parochus praeparet necessaria ut Fabium assistat, eum in caeremoniis adi uvet, cum nullus a parocho licentiam assistendi petierit. Non valet tacita, qua parochus videns alium assistere non prohibet, cum possit. Nec praesumpta seu interpretativa de futuro, i. c. quae non data est, sed putatur fore ut daretur si peteretur. /) Valet licentia data, etsi ignorata et non accepta· la a delegato. Ante Codicem iuxta sententiam communiorem non valebat. Etiam post Codicem idem tenent graves aucto­ res. Cappello, 675 ; Wernz-Vidal, 538 ; Gasparri, 952. qui pro certo habet quod nullam efficaciam sortitur delegatio, nisi a delegato cognita et acceptata sit. Imo eam dem doctrinam tenet RR in Pompeiana, 30 iul. 1941, 25 mai. 1942, 5 ian. 1943; Neo-Eboracen. 2 mar. 1944; Ovetcn. 30 iun. 1948. In prima ponens Wynen asserit rem esse sufficienter certam, ut tribunal possit declarare matrimonii nullitatem, si sacer­ dos assistens delegationem ignoravit et non acceptavit (Decis. 33,744-50; 34,412; 35,5). At nos pro certo habemus licentiam seu delegationem ig­ noratam et non acceptatam valere ; ita ut valeat matrimonium coram sacerdote delegato, qui delegationem ignoravit et non acceptavit, nec ipse petivit, nec scit fuisse ab alio petitam 'b". Nam : a) Ex c.37 rescriptum quis impetrare potest pro 7 CIC 25 ian. 1943: AAS 35.58; Regat π.τ.ο, Interpretatio 554. 7 hlB Hanc doctrinam primus forte post Codicem propugnavimus uf ctrten in Ephcmer. Sal Terrae [1923] p.445-52. s.927-928 781 alio praeter eius assensum, ct valet ante eius acceptationem. Ex c.38, rescripta in forma gratiosa effectum habent a mo mento concessionis; in forma commissoria, a momento exse­ cutionis. Idem dic dc concessione orali, etiam a parocho fac­ ta; nam de concessionibus oralibus, desunt in Codice normae, quae proinde supplendae sunt ex similibus (c.20). Ergo a momento quo delegans vel exsecutor signum ex­ ternum dat concessionis, delegatus habilis fit ad assistendum, quamvis nec delegatus delegationem petierit, nec alius, scien­ te delegato; neque hic delegationem noverit. 3) Hanc doctrinam tenent praecipui commentatores c.37 38s. Illi auctores adversarii et RR innituntur unice doctrina antiqua, cum haec iam per c.37.38 evidenter, ut nobis vide­ tur, exclusa sit ; quos canones et praeclaros doctores cos ex­ plicantes ne memorant quidem, ut puto cx inadvertentia Nu­ per tamen eadem RR in Patavina 4 mai 1950; illam inadvertentiam corrigens, validum declaravit matrimonium celebra­ tum coram sacerdote reapse delegato, qui tamen nec delega­ tionem ipse petierat nec sciebat fuisse ab alio petitam, et con­ cessionem ignorabat. Tamen plerumque non licet matrimonio assistere ante no­ titiam concessae delegationis, nisi morali certitudine praesu­ matur licentia iam esse concessa. g) Sit voluntarie data. Metu tamen gravi iniusto aut dolo extorta valet (c.l03 § 2). Λ) Delegatus ne sit post sententiam excommunicatus vel interdictus; alii contrarium tenent, quia c.1095 illud dc solo parocho et Ordinario statuit. Ad liceiTatEM delegatio ne concedatur, nisi expleto pro­ cessu de statu libero comprobando (c.1096 § 2). Nulla causa specialis requiritur ad delegandum ; nam in canonibus nulla indicatur. 928. Supplentia jurisdictionis. Jurisdictionem ordinariam vel delegatam ad assistentum matrimonio, quae fortc desit, supplet Ecclesia: 1.® In errore communi. 2.° In dubio positivo ct probabili iuris aut facti. In errore communi circa potestatem ordinariam supplet, 'falis error exsistit, quando sacerdos falso putatur habere ofVan Hove, Dc rescriptu n.l 18; MichietJ, Nonnae ycncr. ].'C p 334 (cd. 2.·); Rodrigo, Protect. Thcoloqico-moral. Comillcnscs t.2 n.767-74; Ci· γογλάμ-Staffa, Comment. ad lib. prim, CIC vol.2 p.315 (Romae 1042). Vide RrcATnxo, Nulidad del matrimonio por deferto de format La5 causas matri­ • moniales (Trabajos dc Ia cuarla semana dc Der. Can ) p.401 -419 (Salaman­ ca 1953). 782 PE MATRIMONIO ficium cui a iure adnexa est potestas assistendi matrimoniis cum tamen tale officium non habeat. V. gr., si putativus pa­ rochus, oeconomus, substitutus, matrimonio assistit, supplet Ecclesia. Doctrina haec iam a saeculis est communis (San­ chez, 1.3 d.23 n.60). Non requiritur error communis de facto, seu quod multi reapse errent circa legitimitatem seu exsistentiam officii in tali sacerdoti; satis est error communis de iure; nempe quod ponatur fundamentum erroris, nempe quod talia facta vel sig­ na dentur quae de se periculum creent gignendi errorem in omnibus qui ea percipiant, quamvis hi paucissimi sint. Quae sententia nobis videtur tuta in praxi. Sic etiam Cappello, 671 Quoad errorem communem circa potestatem delegatam, ad quaestionem; an praescriptum c.209 applicandum sit in casu sacerdotis qui delegatione carens matrimonio assistit, CTC respondit: Affirmative (26 mar. 1952: AAS 44,497). Id est: supplet Ecclesia. Quod suppleat potestatem delegatam, in genere, doctrina erat iam antea communis, moraliter certa et tuta in praxi Quod suppleat potestatem delegatam habitualem, i. c. sacer­ dotis qui sine delegatione matrimoniis assistere solet, ut vica­ rii cooperatoris, capellani aut alius qui parochum adiuvan consuevit, doctrina communis quoque erat et ad praxim re­ ducebatur. Ergo nihil novi edicit CT in sua generica responsione: quod c.200 applicandum est in casu sacerdotis assistentis ma­ trimonio sine delegatione. Sicut nihil novum edicit cum eodem dic respondit canones de potestate iurisdictionis ordinaria et delegata applicari quoque potestati domi nativae. Haec enim doctrina communis erat, quam nos in praxi semper observa­ vimus (Inst. I. C. I 380Y Sed difficultas est qua extensione applicanda sit matri­ monio dispositio generalis c.209 et praesens responsum CTC Plures asserunt rem iam esse decisam : Ecclesia supplet in quovis casu, etsi agatur de sacerdote qui sine delegatione assistit unico matrimonio singulari. Delchard in commentario ad praesens responsum CIC * susti­ net doctrinam WlLCHES1*, qui affirmat supplentiam iurisdictionis quoad assistentiam matrimoniis, etsi agatur dc iurisdictionc dele­ gata ad unum tantum casum, in sacerdote qui non assistit liabitualiter matrimoniis, neque munus aliquod stabile exercet in paroecia, Nouvelle Revue Throjogique (1952), p 1087-90. u De errore communi (Romae 1940). ERROR COMMUNIS. N.928 783 sed ad singulare matrimonium invitatus est, nec ad hoc delegatio­ nem habuit. Nititur Wilchcs his argumentis: a) Textibus Iuris romani, b) Tex­ tibus quibusdam iuris canonici antiqui (Gratiani, C.3 q.7 c.l ; Decre­ tal. 1.2 tit.27 c.24). : ■ , c) Hac consideratione: Boni communis tantum interest supplen­ tia iurisdictionis mille falso delegatorum, quorum unusquisque uni matrimonio assistat, quam unius sacerdotis qui sine delegatione as­ sistat mille matrimoniis. Si in hoc secundo casu supplet Ecclesia, quare non suppleat in priori? d) Addit Delchard: Matrimonium est actus iuridicus indolis sodalis et intéressé publici. Ergo publici boni Ecclesiae interest quod Ecclesia suppleat, etiamsi agatur de unico matrimonio seorsim sumpto. Nos distinguimus: Si agitur de sacerdote qui habet mu­ nus stabile iuvandi parochum in suo ministerio, vel qui habitualiter matrimoniis assistit, ut vicarius cooperator, sacer­ dos paroeciae adseriptus qui per turnos, quasi vicarii coope­ ratores, servitium praestat, supplet Ecclesia. Non autem si agitur de alio sacerdote, qui talia servitia habitualiter non praestet, sed ad matrimonium singulare solummodo venit. Nam: 1) Ratio supplendi est periculum damni commu­ nis vitandum ; quod exsisteret si fideles, scientes talem ac­ tum iurisdictionis a sacerdote tali exerceri, ad eum recurre­ rent, cum tamen iurisdictione careat. Tale periculum quoad matrimonium exsistit quando agitur de sacerdote qui paro­ chum habitualiter adiuvat : aut qui solet matrimoniis assiste­ re, non autem si de alio sacerdote qui tantum ad singulare aliquod matrimonium venit. 2) Si suppleret Ecclesia etiam in matrimonio singulari, annihilaretur c.1094, qui ad valorem matrimonii exigit prae­ sentiam Ordinarii loci aut parochi aut sacerdotis delegati. Hac in re Ecclesia a Concilio Tridentino usque in praesens rigo­ rem disciplinae in dies adauxit. Hodie exigit delegationem qualificatam : nempe expressam, etc., datam sacerdoti deter­ minato ct ad determinatum matrimonium, exclusis delegatio­ nibus generalibus, nisi agatur de vicariis cooperatoribus pro paroecia cui addicti sunt; secus delegatio est nulla (c.1096 § 1). Hic c.1094, inquam, hodie plus inculcatus quam unquam in nihilum redigeretur, si Ecclesia in quovis casu singulari suppleret. Nam sacerdos qui iurisdictionem ab Ordinario vel parocho non accepisset, eam semper ab Ecclesia acciperet. Quia ex una parte voluntas ct mandatum iuris est quod ma­ trimonia publice celebrentur: in facie Ecclesiae, praesertim ad ianuam Ecclesiae aut ante altare ; ct quo magis publice eo melius. Aliunde populus plerumque ignorat quod ad ma- 784 DE MVTRLMONIO trimonii valorem requiratur delegatio; putat quemlibet sacer­ dotem matrimonio assistere posse. Tam vero, ignorantia haec in errorem transit communem etsi dc unico matrimonio aga­ tur, si vident talem sacerdotem (non delegatum) matrimonio assistentem. Vix ergo ullum matrimonium esset invalidum, si in quovis casu particulari suppleret Ecclesia iurisdictionem. 3) Et tamen C. Sacram, in Instructione de scrutinio ad matrimonium, 14 iun. 1941, parochos admonet de nullitatis periculo dicens: Praecipui casus nullitatis ob defectum for­ mae proveniunt ex defectu delegationis in sacerdote. Addis­ cant ergo sacerdotes, antequam matrimoniis assistant c.10941113, de valida ac licita assistentia (AAS 33,305 n.10). Vix ulla esset ratio tam inculcatae admonitionis, si in quovis casu Ecclesia iurisdictionem suppleret. 4) Illa nostra doctrina et distinctio inter casum habitua­ lem ct casum singularem admittitur a RR: 1 feb. 1937; 24 mai 1939. Decis. vol.29 p.60; vol. 31 p.312-14. Percurrimus omnes sententias rotales ab a. 1909 ad a.1943, ct in omnibus, nulla excepta, declaratur nullum matrimonium, quoties de­ fuit delegatio in casibus singularibus; quamvis aliquando ce­ lebratum fuerat cum solemnitate; ut in Pompeiana, 30 iul. 1942; 5 ian. 1943, coram Episcopo non proprio; ct in Ovetensi 30 iun. 1948. E contra, eadem Rota, 2 mai 1936, de­ claravit validum matrimonium cui astiterat sacerdos non de­ legatus, qui tamen habitualiter matrimoniis sine delegatione assistebat: quia in illo errore communi supplevit Ecclesia (vol.28 p.278-85). Nihil decidit CIC dc hac quaestione; nam solum respon­ det ad dubium genericum ; num suppleat Ecclesia delegatio­ nem ad assistendum matrimoniis in errore communi. Respon­ sum affirmativum ab illa datum, sic generice conceptum, ab omnibus fere antea admittebatur ; sed necesse est illud enu­ cleate explicare. Ad rationes oppositas respondetur : a) Textus iuris romani in rc nostra nihil probant. Nam non constat quod ageretur dc aliquo qui tantum ad casum singularem potestate usus fuerit an dc alio qui habitualiter officium exerceret. Etsi de hoc constet, leges iuris ro­ mani non semper a iure canonico admissae fuerunt. b) Gravissimi decretahstac s XIII doctrinam adeo amplam er­ roris communis rciiciebant. Sic Innocentius IV, Apparatus ad De­ cretales 1 1 t.3 c 22 ; et Ioannes Andreas, In Decretales 1.1 t.3 c.22. Et quamvis postea aliqui auctores, ut Panormitanus, In Decretales 1.1 t.3 c22 in illam inclinabant, haec tamen non praevaluit. Nota: Tunc temporis locus huic quaestioni quoad matrimonium FORMA CANONICA N 928 785 locus non erat ; nani inrisdictio sacerdotis ad valorem a Concilio Tridentino cap. Tametsi primum requisita fuit. c) Obiieitur: Ecclesiae, seu boni communis, aeque intersunt nulle matrimonia nulla coram mille sacerdotibus delegatione carentibus contracta ac mille coram uno sine delegatione. Ergo sicut in hoc altero casu supplet Ecclesia, etiam in priori supplere debet. Rcsp. Illusoria videtur obiectio. Primum: non censetur adeo crave damnum quando in multis locis distribuitur quam si in uno loco totum concentratur. Sic maior quantitas requiritur ad gravita­ tem furti quando haec aufertur cx multis dominis quam si ex uno. Praeterea, si non suppleret Ecclesia in casu sacerdotis habitualiter assistentis matrimoniis sine delegatione, numerus matrimoniorum nullorum in toto mundo multo maior esset, quia multi sunt nuclei hniusmodi, sicquc damnum publicum censeretur, d) Instant. Matrimonium est institutum iuris publici ; et valor aut nullitas, etiam unius tantum, intéressé publici est; ideoque de­ bet Ecclesia iurisdictionem supplere. Rcsp. 1) Numquam hoc censuerunt tribunalia ecclesiastica, et ipsa RR quae talia matrimonia singularia coram sacerdote non dele­ gato contracta semper declaravit nulla, ut diximus, b) Si nullitas unius matrimonii interest boni publici, ideoque supplere debet Ec­ clesia, quare exigitur in c.1094 inrisdictio ad valorem, cum talis iurisdiclio semper suppleatur? ideoque ille canon penitus destruitur. r) Aiunt mentem CIC fuisse quod etiam in casibus singularibus suppleat. At hoc ipsa non exprimit, tantum generali modo respondet c.209 applicari etiam sacerdoti qui sine delegatione matrimonio assistit; quod iam apud omnes antea constabat; explicationem non praebet Praeterea difficile creditu est quod suo responso pessumdet gra­ vissimam legem quae iurisdictionem exigit ad valorem matrimonii; ct jurisprudentiam constantem ct universalem tribunalium, praeser­ tim RR quae talia matrimonia semper declaravit nulla (Potnpeiaiia 30 iul. 1942; 5 ian. 1943; Neo-Eboracen. 2 mar. 1914; Ovcten. 30 iun. 1948) **. Quas sententias RR. dare non potuit, nisi de nullitatc esset certa; nam in dubio standum est pro valorc (c.l014). Quid ergo dicent adversarii dc innumeris matrimoniis quae per tales sententias declarata fuerunt nulla? Si reapse nulla fuerunt, corruit adversariorum doctrina, quae ea valida putat. Si fuerunt va­ lida errarunt tribunalia quae illa declararunt nulla, cum gravissimis sequelis. Dicet· Quae contracta fuerunt ante praesens responsum CIC fue­ runt nulla; quae in posterum contrahentur valebunt. At hoc, ob ra­ tiones supra allatas, vix cogitari potest. Ad tuendam doctrinam nostram, quae est Rotae, alii canonistae alia via incedunt, dicentes in his casibus singulari­ bus ordinario errorem communem non esse, ideoque Eccle­ siam non supplere. I laec videtur ipsius Rotae tendentia in Carthaginensi 1 feb. 1937 n.5; et S. Jacobi de Chile 23 dec. 11 Decir, vol 31 ρ.·1Ο8; vol. 35 ρ.1· ; * ! 786 DE matrimonio 1942 {Decis. vol.29 p.60 ; vol.34 p.843 et in Oveten. 30 iun 1948). Haec doctrina P. Cappello, n.671 (ed. 3. *). Bidagor, Decanus Facultatis lur. Can. in Universitate Gregoriana, accedens ad cos qui impossibilem putant erro­ rem communem in matrimonio singulari, et ad illos qui indi­ cant in casu singulari non intervenire bonum publicum seu commune, in eadem sententia perseverare videtur, etiam post responsum CIC, quam nos tuemur12. Concludimus. l.° Nostro quidem iudicio, Ecclesia non supplet in casu singulari sacerdotis non delegati ; sive quia tunc error communis non exsistit ; sive quia deest ratio boni publici, quae est causa supplendi ; et aliunde destruitur c.1094; et labefactatur constans tribunalium jurisprudentia. 2. ° Ex responso CIC non deducitur quod in casibus his singularibus suppleat Ecclesia jurisdictionem. 3. ° Ideoque casus huiusmodi resolvendos putamus sicut hactenus sunt resoluti : Minime mutanda sunt quae semper certam habuerunt interpre lationem. Equidem, salvo meliori iudicio S. Sedis, desiderarem ut hac in re legislatio canonica mutaretur; ita ut iurisdictio ad assistendum matrimoniis non requireretur ad valorem sed ai solam liceitatem. Ita tamen ut severae sanctiones imponeren­ tur sacerdoti qui sine iurisdictionc assisteret. Quot matrimo­ nia nulla vitarentur ! quot angustiae ! At haec mutatio a solo Romano Pontifice fieri potest. Usus erroris communis non excluditur, etsi aliquis sciens defectum iurisdictionis, errore communi utatur; et iusta de causa licet errore communi uti, tam sacerdoti quam fideli (RR 22 nov. 1927; Decis. 19,456). ° In dubio positivo de probabili, iuris vel facti, cir­ 2. ca exsistentiam iurisdictionis supplet Ecclesia (n.448). 929. Assistentia licita requirit: l.° Ut parocho vel Ordinario loci constet de statu libero contrahentium, ad nor­ mam iuris. 2.” Et de domicilio vel quasidomicilio vel menstrua commoratione alterutrius contrahentis, vel si de vago agatur, actuali commoratione in loco matrimonii. 3.° Secus, habeatur licentia parochi vel Ordinarii domicilii vel quasidomicilii vel menstruae commorationis alterutrius contrahentis ; nisi aga­ tur de vagis actu itinerantibus, qui nullibi commorationis se° Monitor Ecclesias. (1952) fasc.3 p.417. forma canonica, n.928-929 787 dem habent; aut gravis necessitas a licentia petenda excuset (c.1097 § 1). Ad hunc effectum domicilium, quasidomicilium ct men­ strua commoratio aequiparantur, nihil horum praefertur; sic de domicilio ct quasidomicilio quoad sepulturam declaravit CC 2 iun. 1917 (AAS 10,326). Processus de statu libero spectat ad quemvis ex his pa­ rochis, nam quivis horum aequum ius matrimonio assistendi habet (c.l020 § 1). Si de matrimonio vagorum agitur, etsi menstruam com­ morationem in paroecia habeant, eget parochus Ordinarii li­ centia (c.1032). Menstrua commoratio requiritur immediata matrimonio, non sufficit quae olim habita est; moraliter continua et ma­ trimonii tempore subsistens, breves absentiae unius aut alte­ rius diei non obstant, nec supplendae sunt (Cappello, 675). Nihil refert quod contrahentes in alienam paroeciam per men­ sem se contulerint ad vitandum parochum proprium, vel maio­ res taxas. Ad id ius habent. Licenda ut alienus parochus assistat intra suum territorium non est delegatio; nam parochus alienus habet potestatem ordinariam valide assistendi omnibus matrimoniis etiam non subditorum suo­ rum, intra proprium illius territorium; sed est venia ut potestate sua erga non subditos utatur. Dari potest ore vel scripto vel signis; expresse vel tacite; sufficit rationabiliter praesumpta, sed tunc ex­ pedit deinde parochum proprium moneri ; sat est generalis, v gr., quam sibi dent pro semper parochi eiusdem urbis. Gravis necessitas quae a licentia petenda excusat, quam­ vis parochus proprius hanc esset negaturus, est quodvis no­ tabile incommodum, parochi vel nupturientium, ut iter lon­ gum vel asperum, periculum matrimonii civilis (n.787). Parochus praeferendus ex regula generali est sponsae, nisi iuxta causa excuset (§ 2). Iuxta aliquos (Wernz-Vidal, 542), regula haec est obligatoria ; nam ut aliter fiat causa iusta re­ quiritur. Iuxta alios non, sed solum manifestat legislatoris desiderium (Chelodi, 135). Hoc sentio; nam § 1 n.3, dici­ tur: ut parochus alienus matrimonio assistat, requiritur li­ centia parochi vel Ordinarii alterutrius contrahentis, non di­ citur sponsae. Iuxta omnes, levis causa ab hac regula excu­ sat, ut maior commoditas, minores sumptus; et tunc paro­ chus sponsi non eget licentia parochi sponsae. Sed regula, quamvis iure Codicis non sit obligatoria, talis iure dioecesano fieri potest. f 788 DE MATRIMONIO Matrimonia catholicorum mixti ritus in ritu viri et co ram eiusdem parocho sunt celebranda. Sanctio. Parochus qui sine licentia iure requisita matri­ monio assistit, emolumenta stolae non facit sua, eaque pro­ prio contrahentium parocho remittet (§ 3). Poena propri non est, sed iuris declaratio ; quod per se ipsum vini habe­ ret quamvis lex nihil diceret (Cappei.i.o, 689). Obligatio est iustitiae, ante sententiam urgens. Emolumenta stolae intelli· guntur honoraria quae parocho qua tali ex matrimonii cele­ bratione in illa paroecia obveniunt ; non missae stipendium, dona facta ex amicitia, etc. Hoc valet, etsi per delegatum matrimonio assistat parochus alie­ nus. Iura stolae tunc /><’r se ad parochum pertinent (c.-K)3 § 3); s: hic illegitime ca delegato cesserit, delegatus restituet. Non autcw respicit haec sanctio parochum sponsi qui, parocho sponsae postpo­ sito, sine causa assistit; nisi aliud iure particulari caveatur; neque parochum alienum qui gravi de causa a licentia petenda excusatur; neque qui matrimonio vagorum absque Ordinarii licentia assistit Si plures sunt parochi proprii ct omnes illegitime postpositi, haec videntur tenenda: o) emolumenta remittenda sunt parocho sponsaeb) si haec plures habet parochos proprios, inter cos dividantur, n> r. excluso parocho menstruae commorationis, qui ius etiam assistendi habet, ideoque quoad hoc est contrahentium proprius; c) practice id Ordinarius determinet. * AJ * Si parochus alienus qui illegitime sine licentia astitit, emolumen­ ta nupturientibus condonavit, iuxta aliquos tenetur ea proprio pa­ rocho compensare, nam ius huius laesit; iuxta alios non: neque iun ecclesiastico, quod intelligitur de solis emolumentis perceptis; nequ< iure naturali, nam alium non impedit neque a bono in quod iam ius habebat, neque medio iniusto a bono in quod nondum habebat ius Certe talis parochus monere debet sponso ut proprio parocho illa tradant, qui ius habet ea exigendi (Cappei.i.o, 689). 930. Forma extraordinaria. /n periculo mortis, si haberi vel adiri nequeat sine gravi incommodo parochus wl Ordinarius vel delegatus, validum ct licitum est matrimonium coram solis testibus (c.l098,1.°). Periculum cx quavis causa, ut morbo, praelio: —sufficit ut alterutri immineat ; —moraliter aestimandum; error in aes­ timatione periculi valori nuptiarum non officit, nisi fuerit om­ nino imprudenter indicatum aut prorsus fucatum;—nulla causa requiritur a ca­ tholicam et acatholicam.- I. Annotatio matrimonii.—5. Probatio. 932. Forma liturgica. Constat ritu celebrationis et solemni nuptiarum benedictione. In celebratione, extra casum necessitatis serventur ritus in ritualibus ab Ecclesia approba­ tis praescripti aut laudabili consuetudine recepti (c.l 100). Etiam in secundis nuptiis. In Hispania et forte in America latina communiter adhibetur Manuale Toletanum, huiusque usus legitimus est (c.l 100). 2.® Quamvis non est obligatorium Rituale Romanum in Hispania et America hispana, licet eo uti (C. Rit. 30 aug. 1892; d.3792). Per accidens tamen, si ex eius usu scanda­ lum aut admiratio gignatur, non debet adhiberi. 3.’° Ncc licet rubricas utriusque in eadem functione mis­ ceri (d.3654). Benedictio ct traditio annutorum ct arrharum etiam in Toletano potius pertinent ad ritum celebrationis matrimonii quam ad solemnem nuptiarum benedictionem. Nam haec vetatur tempore feriato (c.l 108 § 2) et quando sponsa est vidua, si in alio matrimonio bene­ dictionem recepit (c.l 143); et tamen non prohibetur tunc annutorum ct arrharum benedictio (d.2743.3531). Imo cx decreto 3531, etiam in Toletano benedici debent arrhae ct duo annuli, etsi non sequatur »· CI 30 iul. 1934: AAS 26,494. FORMA LITURGICA. X 931-932 793 missa pro sponsis. Tamen ex Toletano arrhae ct annuli benedici non debent in secundis nuptiis viduae, quae in primis benedictionem solemnem accepit. Quare probabilis videtur opinio quae in his secunJis nuptiis benedictio arrharum et annulorum omittit. Ergo si taxae sint distinctae pro matrimonio cum vel sine velatione; et illud absque hac celebretur, benedictio arrharum et annulorum non est omittenda; unius vel duplicis annuli, prout Rituale Romanum aut Toletanum adhibeatur. Si plures simul matrimonium ineant, requisitio et excep­ tio consensus, ac formula Ego coniungo vos... pro singulis repeti debet ; benedictiones annulorum et reliqua fieri pos­ sunt in communi (SO 1 sept. 1841; Col. CPF 938). Non constat de praecepto, saltem gravi, supplendi ritum matrimonialem, si, v. gr., matrimonium contractum fuit co­ ram solis testibus, sed id suadetur (Gasparri, 1033). Benedictio nuptiarum solemnis. Curent parochi ut sponsi eam accipiant ; dari potest etiam postquam diu vixe­ rint in matrimonio, sed solum in missa, servata speciali ru­ brica, excepto tempore feriato (c.l 101 § 1). Differt a sim­ plici: Ego vos in matrimonium coniungo... Non est de prae­ cepto sed de consilio (d.3922). Datur intra missam votivam pro sponsis, vel saltem cum huius oratione. Quis dat. Solemnis benedictio nuptiarum exclusive spec­ tat, per sc vel per alium, ad parochum qui valide ac licite potest matrimonio assistere (§ 2). Si datur postquam coniuges alium parochum proprium alibi sortiti sunt, hic ius ha­ bet illam dandi ; nam hic et nunc matrimonio valide ac licite assisteret, si iam non fuisset celebratum (Muniz, Der. Pa­ rr oq. 284). Ritus matrimonii inter partes catholicam et acatholicarn. Exquiri debet consensus (c.l 102 § 1). Revocata fa­ cultate alicubi concessa passive assistendi matrimoniis mixtis illicitis (CIC 10 mar. 1928: AAS 20.120). Prohibentur omnes sacri ritus. Etiam vestes sacrae : ma­ trimonium celebrari debet extra Ecclesiam ; potest in sacristia vel oratorio privato1. Si ex hac prohibitione graviora mala praevideantur. Ordinarius potest aliquam ex consuetis caere­ moniis ecclesiasticis permittere, exclusa semper missae cele­ bratione (§ 2); etiam missa privata prohibetur, si ex adiunctis appareat complementum caeremoniae matrimonialis. Graviora rost niatrinioniuni ablati sunt licite testiculi, probabili­ ter potest debitum reddere et petere. Nam res licita est in matri­ monio, et per accidens nequit semen emittere. A fortiori femina cui licite ovaria exstirpata fuerunt. Idem possunt sive vir sive femina qui culpabiles fuerunt; saltem post poenitentiam1. 3. ® Ne cohibeat mulier seminationem sine causa proportionata, quia sic generatio minus facile habetur. Potest quoque peccare contra iustitiam, quia ipsa tenetur procu­ rare marito illam completam voluptatem quae actui coniugali natu­ ralior inest ; quae, iuxta physiologos, maxima est, quando ambo se­ minant durante actu, simul *. Quare videtur graviter peccare, saltem si consulto ct frequenter id agat *. Confessarius interrogatus mulie­ rem hortetur ne seminationem cohibeat. 4. ® Mortale est quaevis actio qua mulier semen receptum ex­ pellere conatur, ad impediendam generationem, saltem ob pravam intentionem, etsi illa actio effectum non sortiatur. 5. ° Non peccat quae statim post copulam surgit, ambulat aut mingit. Quia parietes vaginales illico inter se cohaerent, et vaginam claudunt, ita ut semen receptum ordinarie non emittatur. 6. ® Lotiones vaginales non licent statim postcopulam, quia con­ ceptionem impedire possunt; licent post aliquod tempus, v. gr., post duas vel tres horas. Lotio uteri non videtur licita, nisi postquam certo constet copulam fuisse infecundam: non intra duodecim ho­ ras, ob periculum eiiciendi semen; non ultra ob periculum fetum ciiciendi. 7. ® Nequit mulier impedire ascensum seminis in uterum, v. gr., adhibito medicamento quo os uteri claudatur, ct fecundatio ovtili impossibilis fiat. 8. ® Licita est copula naturali et convenienti modo facta, etsi ’ 3 ■ 4 Sânchez. 1.9 d.19 n.4ss. Genicot, 6S7. Capellmann, n.3; Cappello. Berardi, Praxis confessarii. THEOL MO». 3 834 ηε MATRIMONIO proptcr indispositionem organorum mulier semen retinere nequea: nam per accidens eiicitur. Copula in qua semen ad os vaginae deponitur licet, s alio modo perfectiori exerceri non potest; quia iuxta recen­ tem physiologiam cx ea potest haberi generatio. Non licet $· perfectior modus possibilis est, quia solum rarissime et per accidens generatio sequitur. Sic Cappello, n.796. Talem copulam tamquam probabiliter licitam habet Gemcot, n.657, si nullo modo per penetrationem copula haberi potest, et simul remanet vera probabilitas fecundationis; se­ cus grave peccatum est, quia erit copula onanistica. Ambae sententiae seriam difficultatem offerunt: nempe talis copula non est consummativa matrimonii ; et quoniair fit cum seminatione extra vaginam, tamquam onanistica re­ putanda videtur. Praeterea, liceretne semen, sic effusum ad os vaginae, colligere et per siphunculum in organa interiora immittere. Nonne sic fieret fecundatio artificialis propr? dicta, a Pio XII improbata in allocutione ad medicos 29 sept 1949 (n.991)? Licet actus coniugalis iis qui ob senectutem aut indispositionec semen plerumque extra vas effundunt modo adsit probabilis sp« seminandi intra vaginam. Nam ius habent ad copulam, ct positr licite conatus facere ad illam rite perficiendam, quamdiu probabit» sit spes. Quod si in huiusmodi conamine semen extra effundito: hoc per accidens evenit (Sanchez, 1.9 d.17 n.24). · Copula dimidiata, seu qua vir vaginam penetrat sed pa­ rum, v. gr., pro dimidia aut tertia parte, semen in ea depo­ nendo, sine proportionata causa non licet ; quia conceptio dif­ ficilior redditur (SO 1 dec. 1922). \zide n.763. Abruptio copulae ante seminationem non licet sine iusta causa, etsi non sit periculum effundendi semen extra vas, ut actus impudicus. Licet, si fiat ex gravi causa et excluso pe riculo seminationis extra vas; v. gr., ne seminatio noceat va­ letudini ; aut ex pudore aut ad vitandum scandalum, si de­ prehendantur coniugcs in actu copulae. Nam rationem habet actus impudici, qui inter coniuges licet iusta de causa. At plerumque in copulae abruptione adest proximum pollutionis periculum. Quodsi gravis causa sit eam abrumpendi, licet quoque cum periculo seminandi extra vas, dummodo talis pol­ lutio non intendatur, nec consensus in eam detur. Si vir, qui recte copulam perfecit, non seminet nisi pe­ culiariter se excitet, v. gr., ex sua constitutione vel ex copulae frequentia, sc retrahere potest, quin se excitet pecu- USUS MATRIMONII n.972-973 835 liari modo; exclusa prava intentione et periculo pollutionis; maxime si altera pars facile consentiat; vel iusta causa non sc excitandi detur, v. gr., nimia defatigatio. Si unus sine consensu alterius se retrahat, graviter pec­ cat, quia ius huius in re gravi violat (Sanchez, d.19 n.3). Licita est abruptio, etsi pollutio praevideatur, si gravi de causa fiat, ut in exemplis supra allatis. Nequit vir sine iusta causa, etiam de consensu mulieris, et secluso pollutionis periculo, se retrahere ante seminatio­ nem, quando mulier iam seminavit vel adeo excitata est ut effusionem humoris impedire nequeat (Sanchez, n.4). Quia sic pollutionem feminae provocat. Amplexus reservatus. Nomen inventum a Paul Chanson, auctore novae tendentiae circa copulae abruptio­ nem 6. Dicitur copula coniugalis habita cum proposito absti­ nendi a seminatione tum intra tum extra vas muliebre. 973. Legitimus amor coniugalis, ait, est non solum passio et virtus, sed etiam ars quae exigit peritiam et tcchnicam. Sponsi, ut plene adimpleant finem amoris ct matrimonii, qui exigit humanizationem ac sanctificationem operis carnis, debent discere usum amoris cum dominio, ita ut concordet mutua traditio totalis personarum cum armonia communitatis coniugalis. Debet praeterea assecurari inter coniugcs dominium instinctus, et iuvari solutio problematis de con­ tinentia coniugali. Nam ars amandi stat praesertim in augenda durationc copulae et consequenter in retardanda sedatione plena, quae habetur per seminationem. Hoc implicat dominium sui praesertim dominium ultimae phasis actus coniugalis, quae est consummatio per seminationem. Hoc dominium vocatur continentia amorosa, distincta ab ascetica hucusque nota. Continentia amorosa est fructus praecedentis initiationis ; afferre potest remedium honestum simul et sedans sponsis, qui cx causis le­ gitimis volunt natalitatem restringere. Licebit cis copulam habere abstinendo a seminatione; se retrahendo ante eam, ita ut vi dominii acquisiti vitetur ciaculatio extra vas feminae, nisi illa per accidens eveniat. Hucusque coniugcs qui gravi dc causa continentiam servare de­ berent, cogebantur aut ad castitatem perfectam, aut ad continen­ tiam periodicam iuxta methodum Ogino; aut contenti esse debebant actibus mutuis incompletis, qui per sc proxime in pollutionem non influunt. At per amplexum reservatum fovetur amor coniugalis ct mutuum adiutorium, ct sedatur quadamtenus concupiscentia; et ge­ neratio emittitur vel restringitur, ita ut nihil fiat contra finem ma­ trimonii primarium. Haec doctrina a quibusdam cum plausu accepta fuit; quasi mag­ num ct proficuum inventum; ab aliis cum quibusdam restrictioni­ bus admissa; ab aliis improbata. • L'art d'aimer (Parii-Bruxelle· 1948); Art d'aimer et continence coniugale. 836 DE MATRIMONIO SO 12 aug. 1950 monuit Archiepiscopuc Parisien, ut illa opera Pauli Chanson a commercio removerentur; et 30 iun. 1952 Monitum publicabit in AAS 44,546, quo duo abu­ sus reprehenduntur: a) minuta et inverecunda descriptio ac­ tuum vitae coniugalis, qualis a non paucis scriptoribus fit: b) spcciatim descriptio, laudatio ct commendatio amplexus re­ servati. Monitum ad tres personarum classes dirigitur: a) ad me­ moratos scriptores (inter quos eminet Chanson), ut ab huitistnodi agendi ratione desistant ; b) ad Pastores, praesertim Episcopos, ut circa haec advigilent ct remedia apponant ; c) ad sacerdotes, ne ita loquantur quasi lex Christiana contra am­ plexum reservatum nihil habeat objiciendum. Quoad primum abusum nihil aliud agit nisi statuere for­ males prohibitiones circa quaedam principia dircctiva, quae Pius XIΓ exposuit in allocutionibus ad patres familias gallicos et ad obstetrices italas, 17 sept., 20 oct. 1951 °. Ob motivum pudoris; invcrccundiam illam SO denuntiat. Pudor enim est naturalis tutela honestatis. Omnes psy­ chologici spiritual istae concordant in damnanda quavis reve­ latione eorum quae ad vitam sexualem spectant, in iuniorum conventu. Dr. Biot scribit: scio esse personas quae ob huiusmodi analyses sensationum voluptuosarum pudorem amise­ runt T. Quoad amplexum reservatum per se ipsum seu ex obiecto, seclusis fine operantis ac circumstantiis, non est intrinsece malus ; est actus incompletus, copula abrupta, quae potest esse licita, si hae conditiones verificentur : n) absentia periculi pro­ ximi pollutionis normaliter praevisi ac voliti ; b) causa proportionata, ut remedium concupiscentiae, periculum sanitatis in seminatione; r) temperantia, ne dominetur voluptas; d) ne ex intentione coniuges excludant fines matrimonii; et ut om­ nes leges divinas observent8. Animadvertunt tamen auctores plerumque adesse periculum proximum pollutionis ·. Obiectiones ex parte legis christianae. l.n Difficultas adimplendi omnes conditiones requisitas ad liceitatem cuius­ vis actus venerei inter coniuges; quae difficultas multo maior est in amplexu reservato, quia in hoc gravius periculum est quaerendi voluptatem per se ipsam, augendi concupiscentiam, • AAS 43,730-34.835-54. 7 Apud Limitation des naissances p.289-91. ’ Genicot-Salmans-Gortebeckt, Thcol. Mor. 11,666 (Bruxellia 1951); Firreres-Mondrîa, ThcoL Mor. 11,1075 (Barcinone 1950). * Antoneixu Afrdicina paster. 111,849-53. USUS MATRIMONII. N.973-974 837 tl periculum proximum pollutionis; praesertim in praxi ha­ bituali amplexus reservati ,0. 2. “ Illa initiatio ad acquirendum dominium sui quoad se­ minationem cohibendam ; ct imperium in instinctum sexua­ lem, plerumque sunt illusoria, requirit exercitium difficilium virtutum Christianarum. 3. a Initiatio saepe intenditur per sola media naturalia, inefficacia ad compescendum impetum instinctus”. 4. “ Exaggeratur valde valor et momentum voluptatis car­ nalis, adeo ut appareat quasi finis in se (Pius XII). 5? Periculum in oblivionem dandi finem primarium ma­ trimonii, qui est procreatio. 6.a Omnium maxima obiectio; periculum gignendi in so­ cietate ac familia sensum adversum fini primario ac sancti­ tati matrimonii. Conclusio. Si iusta causa suadeat limitationem prolis, suadenda est potius continentia ascetica, aut saltem periodica; non autem continentia amoroso, in amplexu reservato exsis­ tens ”. Liceilas actus coniugalis ratione finis 974. Finis copulae sit honestus. 1) Copula certo liI cita est, si intendatur finis primarius vel secundarius: nem­ pe, ad generandam prolem, ad sedandam concupiscentiam, ad mutuum amorem fovendum, ad reddendum ius comparti. , 2) Probabilius, si intendatur finis extrinsecus honestus, dum­ modo fines intrinseci positive non excludantur; v. gr., ad va­ letudinem conservandam, ad delectationem quam auctor na­ turae ipsi copulae adnexuit. 3) Leviter illicita est, si ponatur ob solani voluptatem, quemlibet alium finem honestum positive excludendo. Sic intelligenda est propositio 9 ab Innocentio XI damnata: Opus coniugii ob solani voluptatem exercitum omni penitus culpa caret ac defectu veniali (Denzinger, 1159). Resolves: 1° Practice sufficit quod coniuges copulam tamquam sibi licitam apprehendant ; quod ut plurimum fit, et nulla culpa erit. 2’ Xeccsse non est ut in usu matrimonii generatio intendatur; imo iusta de causa coniuges desiderare possunt ut generatio non sequatur, v. gr., si constet mulierem abortum pati aut prolem mor­ tuam edere; dummodo nullo medio utantur ad generationem impe* I * Tanquexf.v, Sïno/w 77i. Mor, Supplctn. ad Matrim. n,47. u P1VS XII. alloc, ad pn 1res familias gallos 18 sept. 1951; AAS 43,730. Regatillo. apud Sal Ter. (1933) p.103-11. 838 usus matrimonii, n.974-976 DE MATRIMONIO dicndani. Ex tali desiderio vitandi prolem licet iusta dc causa u$w matrimonii restringere ad dies agenesicos seu infecundos. ° 3. Graviter peccaret qui ad coniugem suam accedit mente aie tera, i. e. sc delectando cogitatione turpis actionis cum alia perso.. Nulla culpa, saltem gravis, apparet in eo qui, ut ad actum conitiplem se excitet, delectatur in re licita praesertim coniugalis, v gr, sola pulchritudine alius feminae (Sanchez, 1.9 d.17 n.6). At liact , delectatio periculosa est. § 3. Liceitas actus coniugalis ratione circu rnslan tiaru ni 1 I I I Summarium: 1. Tempus.—2. Morbus.—3. Locus.—I. Situs. 975. Tempus. Licita est per se copula quovis tempore: nulla lex determinatum tempus statuit nec limitat. Licet etiam tempore sacro, nempe diebus de praecepto, ieiunii et absti­ nentiae. At his diebus commendari potest, tamquam opus poe­ nitentiae. Licet die communionis, at ob reverentiam suaden­ dum est ut omittatur ante communionem, aut paulo post eam. Potest illicita esse aliquo tempore ob periculum abortus aut morbi gravis. ° l. 'I empore menstruationis per se licita est. In Levitico 20,18ss. prohibebatur sub poena mortis; forte quia in re­ gionibus Asiae calidissimis mulieres copiosos fluxus patiun­ tur, et saepe pars sanguinis iam omnino corrupti in vagina manet; unde oriri potest viro ex tali copula gravis morbus1. Aliquod periculum irritationis esse potest, sed hoc malum non est adeo grave ut copulam impediat. Si fluxus esset perpe­ tuus, leviter peccaret qui temere, ac inconsulto medico, co pulam haberet, ob maiorem genitalium irritationem; crescen­ te periculo, obligatio abstinendi gravis esse potest. Tandem hoc tempore abstinentia commendanda est. ° 2. Tempore praegnationis per se licet. Illicita esse pot­ est, si periculum abortus inducit. Quod praesertim accidere poterit cum saepius aut nimio impetu habetur. Gravius pe­ riculum erit intra tres vel quatuor primos praegnationis men­ ses, praesertim eo tempore quod fluxui menstruo respondet. Hinc, nulla culpa erit in copula moderata tempore praegna­ tionis habita, nisi sit vitium organicum in muliere, de quo me­ dicus consulendus est. Imo in nimia frequentia raro erit cul­ pa gravis ; nam de gravi abortus periculo vix constabit. De­ nique commendanda est abstinentia vel moderatus usus, prae1 Eschbach, Disp. phys. theol p.I22. ! 839 sertim duobus primis mensibus praegnationis; et a septimo mense. 3.” Tempore purgationis post partum copula quandoque graviter culpabilis fieri potest ob irritationis periculum, prae­ sertim duabus primis hebdomadis post partum ; leviter illiciIa erit duabus vel tribus subsequentibus. Quare inconsulto medico non tenetur uxor debitum reddere intra sex hebdomadas post partum. 4.° Tempore lactationis copula licet; nam lac non corrumpit, ut veteres putabant. Lac quidem forte minuetur aut deterius fiet, si nova praegnatio contingat; sed tunc recurri potest ad lactationem artificialem; aut urgente necessitate infans ad asilum deferri. Per accidens illicita esse potest ob nimiam uxoris debilitatem. 976. Morbus, a) Graviter illicita erit copula, si ex ea . grave ac proximum periculum vitae aut sanitatis alterutri coniugi immineat. Quod rarissime certo constabit, ita ut exinde gravis abstinendi obligatio oriatur. Neque sub gravi prohi­ benda est copula mulieribus quibus medici praedixerint fore I ut in proximo partu moriantur ; nam haec praevisio non raro I peritissimos fallit; et ipsa conceptio et partus evolutio incer­ tae sunt. b) Si una pars laborat morbo contagioso, pensanda sunt gravitas morbi, probabilitas contagii, et necessitas copulae. Qui phtisi laborant, arcendi non sunt a copula sub gravi, quia periculum contagii exiguum est. At frequens coitus ipsi phtisico graviter nocere potest. Morbo venereo laborantes, prae­ sertim syphilide, iuxta quosdam nunquam copulam habere possunt cum parte incontaminata. Sed cum absit proximum mortis periculum, non censemus copulam esse absolute pro­ hibitam, si altera pars de contagii periculo praemoneatur, et haec consentiat; et aliunde gravis necessitas urgeat, v, gr., in­ continentiae periculum. c) /linentia. 1) Utriusque partis copulam impedit; quare amentium curatores eam interdicere debent ; nam proles con­ venienter procreari et educari nequit. 2) /linentia unius co­ pulam per se illicitam non facit ; nisi amens sit mater et pe­ riculum adsit ne furore correpta abortum aut feticidium com­ mittat. (/) Ebriositas illicitam facit copulam, quia damnosa pro­ li erit. e) Morbi cardiaci contagiosi non sunt, sed copulam, 840 DK MATRIMONIO usus praesertim impetuosam, illicitam facere possunt, ob mortb periculum. Quare haec non licebit, nisi de consilio medici >· magna cum moderatione. /) Ratione damni prolis. Quod proli conceptae infera tur, v. gr., ex morbo matris, potest esse copula illicita ab pe­ riculum abortus vel contagii. Nulla est stricta obligatio absti­ nendi a copula eo quod proles non concepta nascetur morbi da, aut mortua. Nam, ut ait S. Thomas, Suppi, q.6-1 de pro't leprosorum, “melius est sic esse quam penitus non esse". Mcr bonum prolis; proinde uti actu coniugali ct deliberate semper se subtrahere officio primario eiusdem absque gravi causa, peccatum esset contra sensum ipsum vitae conitigalis. 6. Ab hac praestatione eximere possunt etiam diu, imo semper, seria motiva qualia non raro occurrunt : mcd'ca, cugcnesica, oeco­ nomica, socialia. Hinc observantia temporum agcnesicorum licita esse potest ; sine causa, est inordinata. 7. Si in alif|tio casu, ex una parte periculum est in conceptione; cx alia, observantia dierum agcnesicorum sufficientem securitatem 1 Alloc, ad obstetrices 29 oct. 1951: AAS 43.S5O. 858 PE MATRIMONIO non praebet, aut alia de causa excludenda est; tunc st. secundum vestrum indicium prudens et experientiam, adiuncta absolute exigunt exclusionem maternitatis. error et iniustitia esset maternitatem sua­ dere; ac dicite ne in istis quidem casibus extremis licere sterilizationem, onanismum aut abortum; solum restat abstinentia; hacc erit heroica at non impossibilis: Detis impossibilia non iubet; sed iubendo monet et facere quod possis ct petere quod non possis *. Hodie plurimis de causis exercetur heroismus cx necessitate; quare non exerceatur ad implendam Dei legem cum divina gratia? (AAS 43,835). Ergo continentia periodica licet iustis de causis. Sufficien­ tes possunt esse: vitare praegnationem periculosam, separa­ re partus nimis frequentes matri nocivos; paupertas aut an­ gustia oeconomica cum difficultate notabili alendi et educan­ di iuxta statum suum prolem numerosiorem ; periculum pro­ lis infectae aut defectuosae; pax et concordia inter coniuges, etc. Insufficientes sunt: mera voluptas sine onere prolis, seu egoismus; avaritia, ne expensae augeantur prolis causa; stu­ dium procurandi proli iam natae sustentationem et educatio­ nem cum maiori abundantia et luxu. Non licet continentia periodica sine iusta causa. Iuxta sententiam fere concordem, leve peccatum est ; de gravi non constat. Quidam tamen quaerunt nonne mortaliter peccent qui per longum tempus et sine ulla bona ratione finem pri­ marium matrimonii practice excludunt ®. Ex memorata allocutione Pii XII forte hoc videretur in­ ferri ; nam dicit uti actu coniugali et deliberate semper sc subtrahere officio primario eiusdem, absque gravi causa, pec­ catum esset contra sensum ipsum vitae coniugalis. At de pec­ cato gravi in conscientia non constat. Nam a) talis erat sen­ tentia fere unanimis; b) aliud videtur deordinatio contra sen­ sum vitae coniugalis, aliud grave peccatum in conscientia; c) ipse Pius XII agnoscit frequentes esse causas ab omni culpa excusantes. Praxis confessarii. 1. Continentia periodica licite proponi pot­ est iis coniugibus qui iustam causam habent abstinendi ; atque in ge­ nere inquietandi non sunt qui eam servant (Poenit. 17 iun. 1880). 2. Etsi iusta causa desit, confessarius licite potest eamdem caute insinuare, saltem tamquam minus malum, onanistis quos frustra len­ taverit ab hoc crimine avertere (Poenit. ibid.). 3. Extra hos casus eam ne proponat. 4. Non omnibus indiscriininalim, nec publice proponi oportet, 1 ’ S. Augustinus, Dc natura et gratia c.43 n.50: ML 44,271. Collectanea Mechlinen. <1935) p.647; Genicot, 668. CONTINENTIA PERIODICA. N 859 $d singulis coniugibus ct privatim; nam practice aestimatio matri­ monii minueretur, eiusque fini primario noceretur. 5. Ne proponatur ut certa et infallibilis methodus vitandi con­ ceptionem; nec ita ut confessarius videatur illam approbare aut com­ mendare, sed tamquam ultimum remedium. 6. Si agitur dc vitanda prole aut partu periculoso, dicat coniugibus nullum esse remedium omnino tutum, nisi absolutam conti­ nentiam. Si haec difficilis aut periculosa sit, proponi potest conti­ nentia periodica; sed solum sub directione periti ac probi medici. T I T ULUS IX l) e s a c r a ni e niai i b u s Summarium: L Notio.—2. Effectua.—3. Benedictio, consecratio, exorcismus 4. Minister.—5. Ritus.—6. Subiectum.—7. Ustis. 999. Notio. Sacramentalia sunt res aut actiones, quibus Ecclesia, in aliquam sacramentorum imitationem, uti solet ad obtinendos ex sua impetratione effectus praesertim spiritua­ les (c.l 144). Res: aqua, sal, oleum benedictum...; vel actiones: unctio­ nes, aspersiones... haec sunt praecipua sacramentalia; nam per actiones fiunt res sacramentales. Quando benedictio est constitutiva, ipsa res benedicta est sacramentale; quando mere invocativa, sacramentale est benedictio. Quibus Ecclesia utitur. Publica Ecclesiae auctoritate in­ stitutae et adhibitae; i. e. per ministros suos. Unde privatum signum crucis... non sunt sacramentalia de quibus Codex. In aliquam sacramentorum imitationem: Non ad aequali­ tatem. Non sunt ex toto aequalia, nec ex toto diversa; pos sunt analogice dici sacramenta, seu ut, ait Hugo sacramenta minora l. Imitatio non est aeque perfecta ct evidens in omnibus. Sacra menta: a) sunt signum sensibile gratiae; b) constant rebus ct ver­ bis. In quibusdam sacramcntalibus haec manifesta sunt, v. gr, in ordinibus minoribus, consecratione Ecclesiae... Sacramenta operan­ tur e.r opere operato, independenter a dispositione ministri, quia me­ rita Christi ibi operantur, ct Christus est minister principalis; sa­ cramentalia quasi ex opere operato, ex impetratione Ecclesiae; ipsa est principalis ministra, minister ea nomine Ecclesiae ministrat. Sa­ cramenta a Christo sunt instituta; sacramentalia ab Ecclesia Christi Effectus. 1.” Non collatio gratiae sanctificantis, vel ac­ tualis ex opere operato; nec directa remissio peccati mortalis aut venialis; sed mediantibus actibus virtutum quae in sacramentalium receptione exercentur; nec probabilius remis­ sio directa poenae temporalis (Suarez, Dc sacram, d.15 s4 n.9). ' .’I » Dt Sacram. 11 p.9 c.7 MI. 176,327. NOTIO, MINISTER... SACRAΜΕΝΤΑΙ.Π Μ Χ.999-1000 861 "2. Effectus varii, praesertim spirititales. Non idem in znnibus: excitare pios sensus (ut in aspersione aquae)—con­ ciliare gratiam actualem seu auxilium ad novum statum (v. gr,. inordinatione, benedictione Abbatis...) — conferre stabilem dedicationem cultui divino (in consecratione ecclesiae...)—tu­ telam contra daemones procurare: directe per exorcismos; in­ directe benedictione cerei, rosarii, numismatis... — favorem kmporalem ad melius Deo serviendum... Effectus in singu­ lis melius ex orationibus adnexis noscitur. Efficacia impetrationi Ecclesiae tribuitur; nam dum sa1 cramentalia peragit, vel eorum usum sancit, formaliter vel I virtualiter postulat ut effectus indicati concedantur. Eslne effectus infallibilis? a) In consecratione et benedictione constitutiva, ita; nam res manet cultui dicata; b) in aliis aliquis effectus saltem indeterminatus obtinetur; nam oratio Ecclesiae frusiranca non est; c) effectus talis, definitus, non semper obtinetur; .il quia non oportet ; vel quia subiectum, cui applicatio est facien­ da, dispositum non est. Constitutio, mutatio, abrogatio, interpretatio au then· lira sacramentalium, qua eorum conditiones, effectus, etc., de­ finiuntur, reservatur S. Sedi (c.l 145). 1000. Minister. Legitimus est clericus cui ad id poI testas collata sit, quique competente auctoritate ecclesiastica non sit prohibitus eamdem exercere (c.l 146). Clericus, non laicus; ergo benedictio quam pater filiis suis aut abbatissa monialibus tribuit, non est sacramentale ; sed mera oratio aut gratiarum actio privata. Clerici, pro gradu hierarchiac ordi­ nis quem quisque habet, alia et alia conficere possunt; ct pro maiori vel minori potestate quam Ecclesia extra ordinatioIncm eis confert. ! Ipsa Ecclesia potestatem, quam in ordinatione confert, aliquan­ do a iure ligat, quoad usum licitum; sic prohibet exorcistis exorcis­ mos pronuntiare ; vel etiam quoad usum validum. Sic in ordinatione prcsbyterali confert sacerdotibus universalem potestatem benedicen­ di ct consecrandi aras, calices, etc. ; et tamen consecrationes quoad lalorem reservat Episcopis (c.l 147 § 1). Etiam in poenam delicto­ rum usum potestatis receptae prohibet, v. gr., excommunicatis et inlerdictis (c.2261.2275). Potestas benedicendi ct consecrandi, etsi sit ordinaria, scu a iure adnexa officio, nequit delegari, nisi id fuerit iure vel induito concessum (c.210). Sic parochus potest benedicere sa­ cram supellectilem pro ecclesiis et oratoriis sui territorii ; sed nequit hanc potestatem delegare. Superior religiosus idem benedictiones et consecrationes, n.1000-1003 862 863 DE SACRAMENTALIBUS potest pro ecclesiis et oratoriis propriis, et potest delegare sacerdotes suae religionis (c. 1304,3.°-5.'V). In potestate delegata, clausula de consensu Ordinarii loci non afficit valorem benedictionis, v. gr., rerum pietatis; qui consensus ad liceitatem sufficit rationabiliter praesumptus1. 1001. Ritus. In sacramentalibus conficiendis seu ad­ ministrandis accurate serventur ritus ab Ecclesia probati (c. 1148 § 1). Consecrationes ac benedictiones, sive constitu­ tivae sive invocativae, invalidae sunt, si adhibita non fuerit formula ab Ecclesia praescripta (§ 2). Quamvis omittatur ex ignorantia. , . Benedictiones quae de praecepto vel publice in ecclesiis aut ora­ toriis publicis coram populo ad id congregato dantur, extra missam, cum superpelliceo et stola dentur, stando et capite detecto, manibus innetis, cum ministro deferente vas aquae benedictae et aspersorio, et formula Missalis vel Ritualis. Ad benedicenda ea ad quae specialis benedictio non habetur, ad­ hiberi potest benedictio ad omnia; vel signum crucis super rc, cum formula In nomine Patris..., dein res aspergitur aqua benedicta. Stola et superpelliceus, quando requiruntur, non sunt ad valorem necessaria; nam non pertinent ad formulam. Color stolae, si indicatur in Rituali, ille sit. Si non indi­ catur: a) potest esse ille quem natura rei postulat, i. e. Sanc­ tus vel Mysterium in cuius honorem datur benedictio; ά) li­ cet semper color diei ; exceptis absolutionibus et exorcismis, quae violaceum requirunt ; c) licet albus, quando natura rei alium non postulat. En regula Ritualis: In omni benedictio­ ne extra ecclesiam sacerdos saltem superpelliceo et stola tem­ poris convenientis utatur, nisi aliter notetur (tit.9 c.l n.6). Aspersio aquae benedictae in benedictionibus quandoque praescribitur, alias non. Si praescribatur, communiter docent doctores eam requiri ad valorem3. Hoc tamen mihi dubium est, non enim videtur stricte pertinere ad formulam, quae intelligitur verba. Praeterea Rituale post singulas benedictiones addit: Deinde aspergatur aqua benedicta; quasi diceret: iam est facta benedictio, sed ad complementum seu integritatem eiusdem aspergatur4. 1002. Subiectum. Prohibentur sacramentalia recipe­ re: a) Excommunicati vitandi ct tolerati post sententiam (c.2260 § 1); ά) personaliter interdicti, post sententiam C. Indulg. 14 iun. 1901: ASS 24,124. Vkrmkkksch, 11,466; M. AntoRana, (1942) 191. • Rxcatiixo, Lat tndulfftncias n.108. 1 apud I lusi raciόη dtl Citra (c.2275 n.2); c) catholici matrimonium mixtum sine dispen­ satione contrahentes, donec ab Ordinario dispensentur a poe­ na (c.2375) ; d) puniti privatione sacramentalium (c.2291 n.6). Catechumeni admitti possunt etiam ad sacramentalia pu­ blica, ut impositionem cinerum, traditionem candelarum et palmarum (d.4352). Acatholici, privatim, extra ecclesiam, vi­ tato scandalo ac irreverentia, videntur quoque posse admitti ; nec videtur obstare CPF 1761 : Col.438. Abusui. Parochi praesertim et Ordinarii locorum advigilent ne in cultum divinum, sive publicum sive privatum aut in quotidianam fidelium vitam superstitiosa ulla praxis inducatur; et ne personae rudes aut malitiosae sacramentalibus utantur in finem pravum; aut superstitiosa intentione, qualis foret si eis tribuatur infallibilis ef­ fectus alicuius curationis, aut secura futurorum cognitio per deter­ minatas preces aut per tactum alicuius rei benedictae (c.1261 § 1). 1003. Benedictio. Est invocatio divini nominis a com­ petente ministro facta super res aut personas, ad impetran­ dum bonum, vel specialem deputationem cultui divino con­ ferendam. Consecratio est benedictio peculiaris, quae fit per unctionem cum chrismate seu oleo sacro. Species benedictionis et consecrationis: l.° Ratione ministri : reservatae vel non, prout solum a determinato mi­ nistro, vel a quovis dari possint. Benedictiones possunt esse reservatae E. Pontifici, ut benedictio pallii archiepiscopalis ; vel Episcopis, ut benedictio Abbatis; vel certis religionibus, ut scapularis carmelitani. Vide Rituale tit.9 De Benedictio­ nibus. 2. ° Ratione subiecti vei. obiecti, cui applicatur; per­ sonalis, realis vel localis; ut benedictio virginis, paramento­ rum, coemeterii ; consecratio manuum presbyterorum, calicis et patenae, ecclesiae. 3. ” Ratione Formae: verbales vel reales, prout solis ver­ bis conficiantur, vel etiam actione, v. gr., aspersione. 4? Ratione ritus: solemnes et privatae, prout fiant pu­ blice et cum pompa, v. gr., cum ministris, sonitu Campana­ rum, cantu, luminibus, populi concursu, etc. ; vel privatim, sine his. 5.° Ratione effectus : constitutivae vel invocativae. Di­ stinctio haec est de solis benedictionibus (c.l 149 § 2); nam consecrationes omnes sunt constitutivae. Constitutivae sunt illae per quas res vel personae fiunt sacrae, i. e. divino cul­ tui deputatae (c.1497 § 2); seu mutatur natura iuridica illa­ rum, et constituuntur in esse sacro vel religioso; sic bene- 864 DE SACRAMENTALIBUS exorcismus n.1003-1004 865 dictio Abbatis, oratorii publici. Mere invocativae, per quas n·vel non proprium adhibeantur, etiamsi in dominio privato­ vel personae in suo statu quidem manent, et rogatur Deus v: rum sint (c.l 150). aliquid speciale bonum concedat personis benedictis vel relxCanon se refert ad res sacras; sacrae autem non fiunt per be­ nedicta utentibus, v. gr., benedictio infantium, aquae lustralis. nedictionem mere invocativam, qualis videtur benedictio aquae et Minister consecrationum. Ad valorem, est solus Epis­ canddanim; unde non videtur prohibitum his uti ad exstinguen­ dam sitim, vel ad vulgarem illuminationem. Contrarium docet Vercopus consecratus; vel clericus cui iure vel induito apostoMEERSCH, 468. lico potestas consecrandi collata sit (c.l 147 § 1). Sic Cardi­ Celerum rebus sacris uti contra praescriptum canonis ve­ nales, etsi non sint Episcopi, possunt ecclesias, altaria, cali­ niale non excedit, nisi sit scandalum aut contemptus. Falsam ces consecrare (c.239 § 1,20). Vide Indicem Codicis, verb materiam scienter supponere sacramentalibus, grave sacrile­ Consecratio. Quidam missionarii presbyteri idem possunt cx gium est. induito. Exsecratio seu amissio consecrationis aut benedictionis Minister benedictionum in genere est quivis presbyter constitutivae, vid. in Indice, verb. Exsecratio. exceptis iis quae R. Pontifici aut Episcopis aliisve reserun­ tur (§ 2). Benedictio reservata quae a presbytero detur sint 1004. Exorcismus est adiuratio imperativa daemonis necessaria licentia, illicita est, sed valida; nisi in reservatio- j ne noceat. Soleinnis, qui fit forma Ritualis ad daemonem e ne S. Sedes aliud expresserit (§ 3). Sic valet benedictio pacorporibus obsessorum expellendos. Simplex, qui fit ad com­ ramentorum sacerdotalium facta a quovis presbytero sine de­ pescendum illius malignum influxum. bita licentia. Minister legitimus exorcismorum in obsessos. Nemo Diaconi et lectores illas tantum valide et licite benedictio­ etsi potestate exorcizandi praeditus potest exorcismos in ob­ nes dare possunt, quae ipsis a iure permittuntur (§ 4). Hae sessos legitime proferre, nisi de peculiari expressa Ordina­ in Codice non determinantur, sed in Pontificali, Rituali et rii licentia. Quae tantum concedatur sacerdoti pietate, pru­ Missali. dentia ac vitae integritate praedito. Hic autem ad exorcismos Diaconus potest : n) benedicere cereum paschalem (quae non procedat, nisi postquam diligenti prudentique investiga­ proprie benedictio non est) ; b) dare benedictiones quae oc­ tione comnererit exorcizandum esse revera a daemone obsescurrunt in baptismo et communione, quando haec sacramen­ 1 sum (c.l 151). ta administrat5 ; non tamen salem et aquam, nisi sal defice­ Agitur hic de exorcismo solemni, ad eiiciendum daemo­ ret (C. Rit. d.3684). Lector, panem ct omnes fructus novos, nem. Privatus, ad eius tentationcs vel vexationes repellen­ privatim vel publice. das, a quovis peragi potest. Benedictio tnensae in Rituali non refertur; quare, ut puto, dari Subiectum. Exorcismi proferri possunt, non solum in potest etiam a laico. Solet quidem inseri in Breviario, ubi dicitur: fideles et catechumenos, sed etiam in acatholicos ct excom­ Sacerdos benedicturus mensam... Sacerdos dicit... Hoc tamen, ut municates (c.l 152). credo, quia supponitur agi de communitatibus in quibus aliquis sacer­ dos adest, qui pronum est ut mensam benedicat. Sed puto cam be­ Minister exorcismorum aliorum, qui occurrunt in bap­ nedicere posse hac eadem formula etiam laicum ; sicut pater potest tismo et in consecrationibus et benedictionibus, est idem mi­ filios benedicere. nister horum rituum (c.l 153). Subiectum benedictionum sunt imprimis catholici; at flari possunt etiam catechumenis; imo, nisi obstet Ecclesiae prohibitio, etiam acatholicis, ad obtinendum fidei lumen vel una cum illo corporis sanitatem Çc. 1149). Usus. Res consecratae vel benedictae constitutiva benedictionc reverenter tractentur, neque ad usum profanum • Rit. t.2 t.4 c.2 n.10; CIC 13 iul. l‘»3O. AAS 22,365. TH KOI. MOI. 3 866 APPKNDICFS APPENDIX I 1005. Media noche solar media en las capitales de Espana relacionada con la hora oficial 12, 0, 0. Como ahora la hora oficial en Espana va adclantada una hora con respecto a la hora intcrnacional del meridiano de Grumuch. los numeros aqul indicados hay que aumentarlos en una hora. H. Albacete ............. Alicante................ Almeria................. Avila...................... Badajoz................. Barcelona ............ Bilbao .................. Burgos.............. Caceres.................. Cadiz.................. Castcllôn............. Ceuta .................. Ciudad Real ... . Côrdoba... ........ Coruna.............. Cuenca.............. Gcrona .............. Granada.............. Guadalajara............ Huelva .................... Hucsca ................... Ibiza......................... Jaén......................... Las Palmas............. Leon......................... Lcrida....................... Logrofio................... Lugo......................... Madrid................... Mahon .................. Malaga ................... Melilla .................... Murcia................... Oren sc ................... Oviedo ... .............. Palencia................... Palma................... Pamplona .............. Pontcvcdra....... . Salamanca......... 4 12. 12, 12, 12, 12, 11, 12, 12. 12. 12, 12, 12, 12, 12, 12, 12, 11, 12, 12, 12, 12, 11, 12, 12. 12, 11, 12. 12. 12, 11. 12, 12, 12, 12, 12, 12. 11, 12, 12, 12. M. S. II. 7, 25= 1, 1, 55= 1, 9, 52= 1, 18, -17= 1, 27, 52= 1, 51, 18=12, 11, 42= 1, 14, 49= 1, 25, 29= 1, 25, 11 = 1, U0, · 9= 1, 21, 00= 1, 15, 44= 1, 19. 7= 1, 33, 34= 1, 8, 32= 1, 48,42 = 12. 14, 24= 1, 12, 39= 1, 27, 48= 1, 1, 38= 1, 54, 00= 12, 15, 10= 1. 1, 30= 1, 22, 16= 1, 57, 30= 12, 9, 47= 1, 30, 14 = 1, 14, 45 = 1, 43, 5= 12, 17, 41= 1, 12, 00= 1, 4, 31 = 1, 31, 27= 1, 23. 22= 1, 18. 8= 1. 49, 24= 12, 6, 34= I, 34. 35 = 1, 22. 40 = 1, M. S. 7, 1, 9, 18, 27, 51, 11, 14. 25, 25, 00, 21. 15, 19, 33, 8, 48, 14, 12, 27, 1, 54, 15, 1, 22, 57. 9. 30, 14, 43, 17, 12, 4, 31, 23. 18, 49. 6. 34, 22, 25 55 52 47 52 18 42 49 29 11 9 00 44 7 34 32 42 24 39 48 38 00 10 30 16 30 47 14 45 5 41 00 31 27 22 8 24 34 35 40 μEB1A nox, n.1005-1006 H. 1 1 San Sebastian............... Santa Cruz.................... Santander .................... Segovia ........................ Sevilla .......................... *· Sorici· ··· ··· ·♦· ··· ··· Tarragona ................... Tcruel............................ Toledo......................... Valencia......................... Valladolid .................... Vitoria ......................... Zamora............................ Zaragoza ... ... M. 12. 12, 12, 12. 12, 12, 11. 12. 12. 12. 12. 12, 12, 12. S. 7. 4, 15, 16, 23. 9, 54. 4. 16. 1. 18, 10. 23. 3. 867 Η. 56 = 1. 57 = 1. 13 = 1. 30 = 1. 58 = 1. 52 = 1. 31 = 12. 26 = 1. 6 = 1. 30 = 1. 54 = 1. 41 = I, 1 = 1. 31 = I. Μ. 7. 4, 15, 16, 23. 9. 54, 4, 16. 1. 18. 10. 23. 3, S. 56 57 13 30 58 52 31 2(> 6 30 54 41 1 31 APPENDIX II 1006. Ecuaciôn dei tiempc o diferencia entre la me dia noche solar verdadera y la media. DIAS MESES 1 M. Enero ................................. Fcbrcro................................ Marzo .................... ......... Abril ................................... Mayo.................................... Junio.................................... Julio..................................... Agosto ............................... Scpticmbrc.......................... Octobre .............................. Novicmbrc.......................... Diciembrc .......................... 11 S. M. 21 M. S. 7,28 11. 1 + 3. 0 14,21 13,54 -I- 13, 31 7,24 +12, 33 10,14 1,12— 1,13 + 4, 4 — 2,54- 3,43— 3.34 — 2,24 — 0,39 4- 1.29 5.15 6.14 4- 3.35 5,10 3,11 4- 6, 14 0, 6 — 3. 14— 6,46 — 10, 10 — 13, 7—15,15 -16,21 — 15, 58— 14,10 — 11. 4- 6,54— 2, 3 ADVERTENCIAS Para avcriguar la hora de la media noche solar verdadera en un punto en cierto dia, bastari sumar o restar, scgùn »el tiempo dei ano. de la hora solar media, que se halla en cl /Kpcndice I, los minutos y segundos indicados en el Apéndice II. Asi en Madrid el l.° de agosto la media noche solar verdadera sera 12 h., 14 m„ 45 s. 4- 6 m., 14 s =12 h.. 20 m., 59 s. Anadiendo una hora que actualmente se adelantan los rclojes, sera a Jas 1 h., 20 m., 59 s. El 1 * dc novicmbrc sera 12 h., 14m., 45 s - 16 m ,21 s. = 11 h., 868 appendices 58 m., 24 s. Anadiendo una hora por cl adelanto dc los rclojes, re· sultarâ 12 h., 58 m., 24 s. Para los dias intermedios entre e! 1, el 11 y el 21 de cada mes, la tabla II darâ los numéros aproximados. APPENDIX III * /···· ····· SP â T? i S? ° i ...... ο ? x· ? ····· > B ο * ; *=— r 1 ····» 1 •'Ullio... Abril... Mayo... Mano.· IVbrcro. Encro... •Φ··· 1007. Hora de la aurora en las capitales de Espana el 15 de cada mes. Albacete...... 5,52 5,31 4,50 3,55 3, 5 2,42 2,59 3,41 4,19 4,50 5,19 5,45 Alicante....... 5,46 5,25 4,46 3.53 3, 3 2,42 2,a9 3,39 4,1a 4,44 a,12 5,38 Alméria........ 5,52 5,32 4,54 4, 3 3,17 2,56 3,13 3.aü 4,24 4,a3 a, 19 5,44 Avila 6, 6 5,42 5, 0 4, 0 3, 6 2,38 2,a6 3,44 4,2/ 4,a9 a,31 a,a8 Badajoz....... 6,12 5,51 5,10 4,16 3,25 3, 3 3,20 4, 4 4,39 a,10 a,37 6, 3 Barcelona.... 5,39 5,15 4,32 3,43 2,39 2, 9 2 28 3,15 4, 0 4,32 5, 6 5,33 Bilbao ....... 0, 1 5,35 4,a0 3,46 2,46 2,10 2 33 3,26 4,15 4,al 5,27 5,aa Burgos.......... Û, 3 5,39 4,54 3,52 3, 6 2 24 2,44 3,33 4,23 4,55 a,30 0,a6 Caceres........ 6,10 5,49 5, 8 4,13 2,23 3, 0 3,17 3,a8 4,37 5, 8 a,37 6,2 Cadiz............ 6, 6 5,47 5, 9 4,18 3,33 3,11 3 29 4, 6 4,39 a, 7 a,33 a,a8 Castellon...... 5,45 5,24 4,41 3,44 2,53 2,28 2,48 3,29 4, 9 4,41 5,11 5.3/ CiudadReal. 5,58 5,37 4,56 4, 1 3,11 2 48 3, a 3.47 4,2a 4,a7 a,2a ο,οΟ Cordoba....... 6, 3 5,42 5, 3 4,10 3,20 2,59 3,16 3,a6 4,32 5, 1 a,29 5,55 Coruna.......... 6,23 5,53 5, 9 4, 7 3, 7 2,33 2,54 3,49 4,36 a,10 a,49 6 b Cuenca..........5,a4 5,33 4,50 3,53 3, 2 2,35 2 aâ 3.38 4,18 4,50 a.20 a.46 Gerona.......... 5,37 5,13 4,28 3.26 2,30 1,58 2,18 3, 8 3,aa 4 29 454 6.30 Granada....... 5,57 5,37 4,59 4, 8 3,22 3, 1 3 18 3,56 4,29 4,57 a,23 549 Guadalajara.. 6, 0 5,36 4,53 3,54 3, 0 2,31 2 50 3,38 4,21 4,53 5,26 5,33 Huelva.......... 6,10 5,50 5,12 4.21 3,3a 3 14 3,31 4. 9 4,49 a,10 a,37 6,2 Huesca......... 5.50 5,30 4,42 3,39 2,43 2,11 2 31 3,22 4 9 4,42 5,17 5,43 Jaén 5,59 5,38 4,59 4, 6 3, 6 2 55 3,12 3,52 4,28 4,a9 5,25 a.a Icon.'.’.·...’.’.... 6.11 5,46 5, 3 3,57 2,58 2,22 2 44 3,37 4,27 5 2 4,38 6 4 Lérida . 5,46 5,22 4,37 3,35 2.41 2 6 2,28 3,17 4, 3 4,38 a,13 a,38 Logroiîo...... 5,59 5,34 4.50 3,47 2.50 2,18 2 38 3 28 4,18 4,50 a 2a 5,a2 Bugo............. 6,19 5,53 5, 8 4, 4 3, 4 2,29 2 al 3,44 4,33 a, b 5,4a 6,13 Madrid........ 6, 1 5,39 4 56 3,59 3, 7 2,42 3, 0 3,44 4,24 4,a6 a,27 5,a3 Malaga.......... 5,53 5,40 5, 2 4,11 3,25 3, 5 3 22 3,59 4,32 5, 0 a,26 5,5 Muraa.......... 5,49 5,28 4.49 3,56 3 6 2 45 3 2 3 42 4,18 4.47 a la 5.41 Orense ... 6,20 5,56 5,12 4, 9 3,13 2,41 3 1 3,ol 4,38 o,12 3,47 6,13 Ovœdo......... 6,14 5,47 5, 2 3,58 2.58 2 22 2,44 3,38 4,27 5, 3 5,39 6, 8 Palencia...... 6, 6 5,42 4,57 3,55 2,59 2,27 2 47 3,37 4,25 4,57 5,33 a,59 Palma ........ 5.34 5.14 4.31 3,34 2,43 2 18 2,37 3,19 3,a9 4,31 4. 4 527 Pamplona..... 5.55 5,30 4.45 3.43 2,42 2, 7 2 29 3,21 4,10 4.46 5,22 a,48 Pontevcdra... 6.24 5,59 5,15 4,12 3,15 2 43 3. 3 2,a4 4.4 a,15 5.51 0.17 Salamanca.... 6,10 5,46 5, 3 4, 4 5,10 2,41 3 0 3,47 4,31 5, 3 a,36 6, S. Sébastian. 5,58 5,31 4,*16 3,44 2,41 2 7 2,28 3,22 4,11 4,47 a,-4 a ,51 Sta. Cruz 6,34 5,43 5,56 5,14 4,45 4.33 4 46 5,11 5,32 5,48 6, 7 6,27 FORMULAIS PRECUM. N.1006-1008 869 3 'i. Santander.... 6, 5 6,39 5, 4 3,49 2,48 2 13 2,34 3,30 4,18 4,54 5,31 5,59 Segovia....... 6, 2 5,38 4,55 3,56 3, 4 2,33 2 54 3,41 4,24 4,58 5,30 5,57 Sevilla........ 6, 7 5,46 5, 8 4,17 3,30 3. 0 3,26 4, 5 4,38 5, 6 5,34 5,59 Soria .. .. 5,57 5,33 4,49 3,47 2,52 2.20 2 40 3,29 4,17 4,50 5,24 5,50 ùrragona · 5,42 5,18 4,35 3,36 2,42 2 12 2,31 3,19 4, 2 4,35 5, 9 5,36 ïeruel... 5,50 5,29 4,46 3,49 2,58 2,34 2.51 3,34 4,14 4,46 5,16 5,42 Toledo........ 6, 0 5,40 4,57 4, 0 3, 9 2 45 3, 1 3,45 4,25 4,57 5,27 5,53 Valencia ... 5,47 5,26 4,44 3,50 2,58 2,34 2 53 3,34 4,14 4,44 5,14 5,40 1 aJIadolid 6, 6 5,42 4,59 3,58 3, 2 2 30 2,50 3,35 4,25 4,58 5,32 5,58 Vitoria. . 6, 0 5,34 4,49 3,53 2,46 2,11 2 29 3,27 3,44 4,49 5,26 5,53 Zamora . 6. 9 5 46 5, 3 4, 0 3, 6 2,35 2,55 3,44 4,29 5, 2 5,38 6, 3 / -agozu . 5,51 5,27 4,44 3,42 2,46 2,14 2,34 3,24 4,10 4,44 5,18 5,44 NOTA.—Por cl adelanto actual de la hora oficial, a cstos nu­ meros hay que afiadir una unidad. APPENDIX 1\ Preces Pro foro interno 1008. Ad S. Poenilentiariani pro petendis mandatis. Emmo. ac Rvdmo. D. Cardinali Pocnitentiario Maiori. Emme. Princeps : Numerius excommunicationem S. Sedi specialissime re­ servatam contraxit ob attentatam complicis (viri aut feminae) absolutionem (bis, ter...). Ab hoc peccato et censura adnexa absolutus fuit ad normam c.2254; urgente nimirum necessi­ tate. Nunc vero Numerius ad istud Sacrum Tribunal recur­ rit, ut mandata recipiat, ea fideliter exsecuturus. Numerius est (vel non est) parochus, oeconomus, aut alir vicarius paroccialis; aut officium audiendi confessiones habens. Velit Eminentia Vestra responsum mittere ad infrascriptum. Eminentiae \ estrae Reverendissimae Sacram Purpuram deosculor. Locus, dies, mensis, annus. Subscriptio. Vide n.1052. 870 APPENDICES FORMULAE PRECVM Ad petendam dispensationem irregularitatis ob abor­ tum, similiter rediguntur preces. Non petuntur mandata, sed petitur dispensatio super irregularitate. 1009. Ad petendam dispensationem super impedi­ mento criminis occulto. 2. N.1008-1010 871 Pro foro externo 1010. Dispensatio super defectu aetatis ad presby­ teratum. Beatissime Pater: Eminentissime Domine : Fabius, vivente uxore, adulterium commisit cum Livia so­ luta, qui mutuam fidem sibi dederunt de matrimonio ineun­ do post coniugis mortem; quod impedimentum est occultum, tam ex parte adulterii quam ex parte fidei datae. Postea vero idem Fabius intuitu promissi matrimonii mor­ tem uxori intulit; non quidem actione directa, sed scienter omissa diligentia debita in remediis adhibendis, dum uxor graviter aegrotabat ; quod omnino manet occultum. Una Li­ via hoc scivit, quae in rem consensit, non tamen mortem ma­ chinata est. Nunc poenitentia ductus iam crimen coram Deo luit; sed cum duos filios habeat cx Livia, natos post mortem uxoris, ex qua nullum filium suscepit; volens tam filios légitimant quam Liviae honorem reparare, publice diffamatae, apostolicam dispensationem enixe deprecatur pro foro interno, su­ per impedimento quod in casu adest, una cum legitimatione prolis. Dignetur Eminentia Vestra iubere ut responsum ad me infrascriptum mittatur. Burgos (Esparia), calle dei Cid, n.47 ; 30 maii 1956. Eminentiae Vestrae humilis et addictissimus servus. N. N. N. Preces hac Romam mittantur sub hac directione : Emmo. v Revdmo. Sr. Cardenal Penitenciario Mayor.—Via della Conciliazione.—Palazzo dei Convertendi.—Roma. Martialis Atienza Maldonado, hispanus, diaconus dioece­ sis Legionensis, ad pedes Sanctitatis A^estrae provolutus, haec exponit: ' * * Orator, natus 15 martii 1932, obtenta Licentia in Sacra Theologia, nunc studio Turis Canonici vacat, et maxime do­ let quod, cum sui condiscipuli iam ab anno praeterito Missae Sacrificium offerant, ipse propter solum aetatis defectum nondum sit presbyter ordinatus. Accedit piissimorum parentum devotio, qui vehementer cupiunt missam a filio suo celebratam quamprimum audire ; cum sint infirmae valetudinis, et timeri possit ne mors im­ mineat. Cumque circa finem mensis Martii currentis anni ordi­ nes generales in hac dioecesi conferendi sint, orator a Sancti­ tate Vestra postulat dispensationem super defectu aetatis duo­ decim circiter mensium, ut presbyter ordinari possit. Et Deus, etc. » Legione 2 ianuarii 1955. Scribantur preces in charta solida (papel de barba), ex utraque fade, si una non sufficiat.—In parte superiori, ante Beatissime Pa­ ter relinquatur inaius spatium, v. gr., trium digitorum. Post Beatissi­ me Pater, spatium maius quam inter duas lineas; ad sinistram scri­ bentis sit margo duorum vel trium digitorum; ad dexteram minor.— Post Et Deus, etc. nihil aliud additur. Est formula.—Post datam sit spatium sufficiens ut Episcopus ibi suam commendationem appo­ nat (vel Vicarius Generalis aut Capitularis).—Orator non subscri­ bat preces, quae subscribentur ab Episcopo vel Vicario.—Scribi possunt manu, vel potius machina. Preces non subscriptae mittuntur ad Curiam dioeccsanam, cum separatis litteris ad Episcopum vel Vicarium, rogando ut hic velit eas commendare, subscribere ac Romam mittere. Sic rediguntur preces pro foro externo ad S. Sedem, ui qua cumque re agatur. Pro casibus, mittantur ad Episcopum vel Vicarium cum precibus testimonium aetatis, studiorum, infirmae valetudinis, etc. FORMULAE PRECUM 872 873 N.1011 appendices 1011. Dispensatio super impedimentis consanguini­ tatis. Nupturientes ipsi vel parochus lingua vulgari Vicarium Generalem rogant ut velit eis dispensationem obtinere: I Oratores vere pauperes el miserabiles sunt, qui ex suo lantum labore vivunt ; et cum impares sint oblationis solven­ dae, dispensationem implorant gratis omnino. Et Deus, etc. N. 5 iulii 1956. N. N. limo, ac Revdmo. Dno. Vicario Generali Dioecesis N. N.. N. N. domicilium habens in... filius N. N. N. et N. N. N, annos natus... : et N. N. N. domicilium habens in... filia N. N. N. et N. N. N. annos nata... matrimonium contra­ here volunt ; sed obstat impedimentum consanguinitatis in se­ cundo gradu aequali lineae collateralis, a quo dispensari ex­ optant. Causas allegant aetatem superadultam feminae 26 anno­ rum, quae hucusque nulli nubere potuit ; et angustiam loci qui ultra ducentas familias non numerat. Insuper admonent oratores esse pauperes, qui ex suo tan­ tum labore vivunt. Quare Dominationem Vestram Illustrissimam rogant ut velit processum instruere ad dispensationem super memorato impedimento obtinendam. Et Deus vitam Dominationis A^estrae Illustrissimae ac Reverendissimae ad multos annos sospitem servet. ··· Vicarius Generalis. Notanda. 1. Ad dispensationes super impedimento consangui­ nitatis et affinitatis, mittitur arbor genealogica. 2. Ordinarii locorum solent habere vi quinquennalium faculta­ tem dispensandi super impedimentis gradus minoris; pro utroque ioro, interno et externo. 3. Nuntii Apostolici vi suae pagellae dispensare possunt ab om­ nibus impedimentis iuris ecclesiastici, pro utroque foro; exceptis impedimentis affinitatis in linea recta, consummato matrimonio, or­ dinis sacri et solemnis professionis religiosae. Et sanare in radice. 4. Pro foro interno ad Nuntium recurri potest directe, lingua vulgari, nominibus fictis, sicut ad S. Poenitentiariam : Excmo. y Revdmo. Sr. Nuncio Apostôlico en Espana. Excelentisimo y Reverendisimo Serior: Fabio... y Tulia Medina del Campo, 2 iunii 1956. N. N. N. Vicarius Generalis preces Romam mittendas redigit: Beatissime Pater: Infrascriptus Ordinarius dioecesis N. ad pedes Sanctita­ tis Vestrae provolutus haec exponit: Oratores N. N. annos natus... et N. N. annos nata viginti sex, volunt matrimonium contrahere. Sed obstat impedi­ mentum consanguinitatis in secundo gradu aequali lineae col­ lateralis. Quare a Sanctitate \restra supplices postulant dispensa­ tionem super memorato impedimento. Causae allegatae in processu in formati vo in hac Curia con­ fectae sunt : aetas superadulta feminae visinti ct sex annorum, ct angustia loci, qui ducentas familias non excedit. Sirvase V. Excia. Rvdma. enviar la respuesta al infrascrito. Es gracia que el recurrente espera alcanzar de la notoria bondad de V. Excia. Revdma., cuya vida guarde Dios muchos anos. Toledo, calle de Padilla, n. ..., a 18 de agosto de 1946. N. N. 4. Pro foro externo expedit ut ad Nuntium recurratur per Cu­ nam dioeccsanam, sicut ad SS. Congregationes. 3 874 appendices 875 ARBOR GENEALOGICA. N.1012-1013 APPENDIX V Arbor genealogica 1012. Arbor genealogica est schematica delineatio generationum ab uno stipite descendentium, ut oculis appa­ reat gradus consanguinitatis aut affinitatis qui forte exsi­ stat inter partes quae volunt matrimonium inire. Modus ducendi arborem. Scribuntur super nomen sponsi nomina parentum eiusdem ; super nomina horum rursus no­ mina parentum suorum ; denique super hos postremos nomi­ na parentum utriusque. Idem fit de sponsa. Si inter nomi­ na ascendentium utriusque sponsi usque ad proavos inclusi­ ve (bisabuelos) nullum invenitur nomen commune, sponsi non habent impedimentum consanguinitatis : Rufus Marta Proavi Marcus Petra Cletus Ioanna Felix Monica Proavi Proavi Proavi Petrus et Fabia sunt consanguinei in 3.° gradu. Petrus et Angela, in 3/ cum 2.° = 3.k’ Petrus et Pia in 3.° cum l.°=3.°. Antonius et Angela in 2.'°. Antonius et Pia in 2.° cum 1.· = 2Λ Paulus et Pia in l.°. 1013. Consanguinitatis impedimentum multiplex. Adest, cum multiplex est stipes communis utrique sponso tc.1076 §2). Multiplex in linea collaterali erit in triplici casu : 1.° Si aliquis ex communibus ascendentibus prolem ge­ nuit ex persona sibi consanguinea. 2. ° Si quis prolem habuit ex duabus personis inter sc consanguineis. Proles ex uno matrimonio duplicem consan­ guinitatem habet cum prole ex altero. 3.° Cum duo inter sc consanguinei prolem habent ex dua­ bus inter se consanguineis; v. gr., duo fratres cum duabus sororibus. Proles unius coniugii duplicem consanguinitatem habet cum prole alterius. lu‘ casus. Quis prolem habuit ex persona sibi consanA*· loseph Agnes Paulus Rita guinea, w Schema I Parentes Antonius Carolus Maria Linus Petrus Ad detegendum gradum consanguinitatis, sumitur stipes communis, seu nomen commune quod sit in serie genealogica utriusque sponsi, et ab hoc stipite descenditur in una serie usque ad sponsum, in altera usque ad sponsam : Communis stipes Maria Aloisius Flavia Fabianus Alexander Anna Fabianus et Anna sunt consanguinei in 2.° et in 3.° du. ex duplici stipite communi Lino et Carolo. Cletus-Rosa Schema 11 Petrus Pia Paulus Flavia Antonia Felix Angela Antonius Petrus Fabia lacobus Robertus Marius Magdalena -· 876 ARBOR CENEAI.OOICA. N.1013-1014 APPENDICES Marius et Magdalena sunt consanguinei in 2.° et in 3.‘, ex duplici stipite communi Felice ac Petro. 2ua casus. Multiplicatur consanguinitas quando quis pro­ lem habuit ex duabus personis inter se consanguineis. Exem­ plum: Petrus contraxit prius cum Martha, deinde cum Ro­ so rore Marthae. Filii ex primo matrimonio et ex secundo du­ plicem habent consanguinitatem: in l.b gradu, quia sunt filii eiusdem patris; et in 2.° quia filii duarum sororum. Duos habent stipites communes : eumdem patrem et eumdem am maternum. Filii ex primo matrimonio et nepotes secundi, aut vicissim, sunt consanguinei in 2.b mixto cum primo ex una linea (patruus et sobrinus); nam Petrus est pater unius et avus al­ terius ; sunt etiam consanguinei in 2.° mixto cum 3? ex alia linea nam pater Marthae ac Rosae, est avus unius ct proavus alterius. Petrus contraxit prius cum Martha, postea cum Rosa con­ sobrina (amitina) Marthae. Filii ex priori matrimonio et ex secundo sunt consanguinei in l.°, ex parte patris, Petri; et in 3.° mixto cum 2/° = 3.°, ex parte matrum. Habent duos stipites communes : eumdem patrem et eumdem proavum ma­ ternum. Nepotes primi matrimonii et nepotes secundi sunt consan­ guinei in 2.·° ex una linea, quia habent eumdem avum, Pe­ trum ; et non habent consanguinitatem cx altera linea, quia sunt in 4 A gradu. Filii ex primo et nepotes ex secundo sunt consanguinei in l.° mixto cum 2.° = 2.°; nam Petrus est pater unius, avus alterius. Ex altera linea sunt in 3.° cum 4.° = 4.°; proinde consanguinei non sunt. Linus Petrus = Martha Paulus Petrus = Rosa Claudia t Rufus Rita Lucas Anna 877 3“· casus. Multiplicatur quando plures inter se consan­ guinei matrimonium contrahunt cum pluribus inter se con­ sanguineis, ut duo fratres cum duabus sororibus. Proles unius et alterius matrimonii habent duplicem consanguinitatem. 1014. Affinitas. Ad eam comperiendam ducitur arbor coniugis defuncti et illius personae cum qua contrahere in­ tendit secundas nuptias coniux vivus. Si haec persona est frater, patruellis (tio), sobrinus aut consobrinus (primo car­ nal) defuncti, aderit consanguinitas in l.°; aut in 2.° cum l.° = 2.° ; aut in 2.° collaterali. Si novus sponsus habet duplicem consanguinitatem cum marito defuncto, idem habebit duplicem affinitatem cum vidua. Si vidua contraxit secundas nuptias cum fratre aut sobri­ no coniugis defuncti; ct tertias inire vult cum alio fratre aut sobrino eiusdem, duplicem affinitatem habet cum hoc ultimo fratre vel sobrino prioris coniugis defuncti, in primo aut in secundo gradu collaterali. DE DELICTIS ET POENIS r 1 Exponimus in hoc breviori tractatu ca sola quae utiliora sunt coniessariis: i. Notiones de delicto.—2. De poenis, remediis poenalibus et poenitentiis.—3. De censuris latae sententiae in singula delicta statutis. ι Λ Lega, Dc delictis et pornis (Romae 1910). HouwXCK, Dir Kirchlichen Strafoesetze (Mainz 1899), Amor Rüihal, Derecho Penal de la Iqlesia (Santiago). Cn’ROTTi, De consummatione delictorum (Romae 1936). Coste A. Coronata, Institutiones I. C, vol. 4 (Taurini 1935). CnrtODî, De delictis et poenis (Tridenti 1920). Ferreres, Derecho sacramental y penal (Barcelona 1918). Michi ELS, De delictis et poenis vol.l (Lublini 1934). PisTOCni, I Canoni penali (Torino-Roma 1925). Regatillo, Institutiones I. C. vol. 2 (Santander 1951). In.. Interpretatio et iurispmdentia Codicis I. C. (Santander 1953) Rodrigo, Praelectiones Thcolofjico-ntorales 1.2 (Santander * 1944). Rodenti, De delictis et poenis (Romae 1941). Sole, De delictis et poenis (Romae 1020). Vermeersch-Crkusen, Epitome I. C. vol.3 (Meehliniae-Romae 1946). Wernz-Vidal, Ius Canonicum vol.7 (Romae 1937). DKljerUM, NOTIO CONDITIONES. N.1015-1016 883 Violatio legis. Cuius legis? Per se et directe ecclesiasticae; nam ius puniendi societati competit ad reddendam efficacem legem eiusdem. Hinc c.2198: Delictum quod unice laedit Ec­ clesiae legem, natura sua sola ecclesiastica auctoritas perse­ quitur. Ergo delictum in Ecclesia est violatio legis ecclesias­ ticae. Summarium: 1. Notiones.—2. Subiectum delicti Etiam violatio legis divinae, naturalis vel positivae, potest esse felicium. Sicut in societate civili declaratur delictum ct punitur vioI otio huius legis, ut homicidium ; a fortiori id agit Ecclesia, statuen­ do leges poenales pro violatione divinae legis. Tunc vere violatur . Itt ecclesiastica, quae firmat divinam; et huius violatio constituit ' delictum ecclesiasticum; quod quatenus offendit legem divinam est I peccatum; quatenus ecclesiasticam, delictum, quod est institutum -ere ecclesiasticum. Qua peccatum subiicitur foro interno; qua de I lictum, externo. Notiones Imputabilitas moralis. Imputabilitas est proprietas actioI nis vi cuius haec potest attribui alicui tamquam proprio auc­ Summarium: 1. Notio delicti.—2. Qualitas, quantitas, gradus.—3. Diviso. tori. a) Physica, illa qua actus potest alicui attribui non hu­ 1015. Delictum in se a priori est actio vel omissio legi mano modo operanti, i. e., sine libertate aut sine advertentia opposita, perturbans ordinem socialem. Non omnes transgres­ ad regulam morum, ut amenti blasphemia. b) Moralis, qua at­ siones legis ordinem socialem perturbant: non actus mere in­ tribui potest scienter et libere agenti, c) Politica seu legalis terni, neque externi leves; neque omnes externi graves. Nor­ qua potest attribui ut responsabili coram societate de violato mam ergo ad discernandam quaenam violationes legis cen­ ordine sociali ; et proinde violatio legis punibilis est. seantur turbare ordinem socialem dabit legislator. Quomodo? Ut violatio legis sit delictum, debet esse moraliter impu­ Statuendo poenam seu sanctionem. Hinc a posteriori defi­ tabitis, id est, procedere a libera voluntate cum advertentia nitur. intellectus ad illius malitiam ; ita ut delinquens fiat reus pec­ Delictum ecclesiasticum seu crimen est externa ct mora­ cati coram Deo ct in conscientia. Nam homo subiacet legi poe­ liter imputabilis legis violatio, cui addita sit sanctio canoni­ nali ob suam naturam moralem, quatenus operatur modo hu­ ca, saltem indeterminata (c.2195). Triplex elementum in eo mano. Nequit ergo esse politice responsabilis, id est, coram est: a) obiectivum, externa legis violatio; b) subiectivum, do­ societate, ad poenam, quin sit responsabilis moraliter seu in lus vel culpa; c) legale seu iuridicum, lex poenalis. conscientia coram Deo. Externa violatio, i. e., quae non solis actibus intellectus Imputabilitas politica objective, seu in actu considerata, et voluntatis perficitur, sed membris corporalibus; et ita ex­ ■ oritur cx prohibitione vel praescriptione publicae potestatis terius prodit, ut si quis adfuisset, sensibus percipi ab eo jx)sub poena; quia actus vel omissio censetur ab eadem aucto­ tuisset. Non est idem interna atque occulta; quae, etsi exte­ ritate perturbativa ordinis socialis, ct proinde delictum ; unde rius prodeat, tamen a nemine noscitur; unde dantur delicta nascitur punibilitas seu criminali tas. occulta, sed non mere interna. Lex poenalis est quae aliquid praecipit vel vetat, statuta poena in transgressores. Externa requiritur quia: delictum consummatum (c.2228). saepe praebet scandalum, inquietudinem gignit. Hi effec­ nes f. S. per legem aut praeceptum comminatae, postquam tus reparandi sunt per poenam. Poena in statu comminatio­ 896 SrniECTCM ACTI WM. N 1023-1028 DE POENIS delinquenti infligantur per sententiam aut decretum, censen­ tur ab homine (Regatillo, n.836). 6.° Ex modo eam incurrendi : latae sententiae est poena determinata quae incurritur ipso facto commissi delicti ; fe­ rendae sententiae, quae a indice vel superiore infligi debet, etsi in lege vel praecepto sit statuta. Intelligitur f. s. nisi ex­ presse dicatur esse 1. s. vel ipso facto, ipso iure contrahi, ve! similia verba adhibeantur, ut in c.2369: sigillum sacramentalem directe violantem manet excommunicatio specialissiw reservata. Est 1. s. nam verba simpliciter, specialiter, sfecia­ lissime reservata solum applicantur censuris 1. s. Poena f. s. benignior est (c.2241 § 2). 1026. Applicatio poenarum. Tn poenis decernendis servetur aequa proportio cum delicto (c.2218). Aequa pro­ portio in genere fit a legislatore, condente poenam: in con­ creto a indice vel superiore poenam applicante. Attendenda sunt: Imputabilitas, scandalum, damnum; ideo attendi debent: obiectum ct gravitas legis, aetas, scientia, in­ stitutio, sexus, conditio, status mentis delinquentis, dignitas offensi et delinquentis, finis intentus, locus, tempus, etc. Quae excusant ab omni vel a gravi imputabilitate, excu­ sant a qualibet poena, in foro interno ; et etiam in externo si in hoc foro excusatio probetur. 1027. Interpretatio. l.° In poenis benignior est in­ terpretatio facienda fc.2219 § 1). Agitur de casu dubio: o) In dubio facti, ut si dubitetur an delictum commissum sit, an consummatum. Z>) Tn dubio iuris; an poena sit 1. s., an per­ petua, an suspensio totalis, etc. In neutro casu poena impo­ ni potest, aut nequit imponi poena gravior. Non in dubio facti, quia poena ex delicto dubio non oritur (c.2222 § 2). esset inhumana; non in dubio iuris, quia nulla poena sine lege certa. 2.” in dubio de iustitia poenae, haec servanda est in utro­ que foro (§ 2). Videtur exceptio numeri praecedentis. Sed praevalet praesumptio pro superiore: a) Td exigit aestimatio auctoritatis, ut eius exercitium praesumatur iustum: secus illa auctoritas pessumdarctur. b) Nemo bonus index in causa propria, c) Si subditus de iustitia poenae dubitet, confugiat ad superiorem. Si poena esset substantialiter iniusta et inva­ lida, quamvis in foro interno non obligaret, forte observanda esset in foro externo, ad vitandum scandalum, diffamationem auctoritatis, etc. 897 °3. Non licet poenam de persona ad i>crsonam, aut de casu ad casum transferre, quamvis par vel gravior adsit ratio. Non valet hic argumentum a pari neque a fortiori Poenae non excedunt proprium casum. Nam delicta saepe puniuntur, non quia peccata atrociora, sed quia frequentiora sunt. Sic suspensio a con­ terendo certo ordine non prohibet conferre ordinem inferiorem nec superiorem (c.2279 n.6). De subiecto activo poenae Summarium: 1. Quis potest poenam imponere merus poenarum. 2. Ambitus potestatis 1028. Subiectum activum poenae (c.2220). 1. Qui potest legem ferre aut praecepta iurisdictionalia imponere, potest legi vel praecepto poenas adnectcre. Secus potestas illa saepe esset ineficax. Possunt ergo poenas statuere: 1/’ S. Sedes pro tota Ec­ clesia. 2." Ordinarius loci pro sua dioecesi ; non tamen Vica­ rius Generalis sine speciali Episcopi mandato ; quamvis est loci Ordinarius, et potest praecepta iurisdictionalia imponere. 3.” Concilia plenaria vel provincialia, pro sua ditione. Non autem Metropol i ta pro tota provincia ecclesiastica, nisi tem­ pore visitationis dioecesis suffraganeae, aut in casu appella­ tionis a sententia stiffraganei ; qui casus rarissimi sunt. 4.” Su­ periores regulares iuxta suas constitutiones. 2. Qui iudiciali tantum potestate pollent, solum possunt poenas legitime statutas iuxta ius applicare. Sic officialis seu index dioecesanus, seu provisor. Ita vi­ tatur nimium arbitrium et abusus iustitiae. Index potest pu­ nire ipobedientias et irreverentias coram tribunali commis­ sas, ct comminari poenas ad frangendajn rei contumaciam: sed quia ius id ei concedit (c.l540.1845). Ambitus potestatis (c.2221). Qui habet potestatem legislativam, potest intra suam iurisdictioncm poena munire: a) Legem propriam. Secus inefficax esset potestas, b) Legem praedecessoris. “Is qui in ius succedit alterius, eo iure quo ille uti debebit’’ (Reg. Tur. 46 in Sexto), c) Legem superio­ ris in territorio vigentem ; aut potest poenam huius aggrava­ re. Sic Episcopus potest legem pontificiam poena munire Quia est addere legem poenalem, quam ipse ferre potest ; h THint. MOR. 3 : 4 3 898 I)K poenis quia debet urgere non solum leges proprias sed etiam supe­ riorum. (Γ) Valet poena munire legem divinam. Tunc haec ii* simul lex ecclesiastica ; peccatum evadit delictum. Sed legem superioris et divinam poena munire potest, aut poenam im­ positam aggravare, solum ob peculiaria adiuncta. Ne sine cau­ sa manum apponat legi superioris. 1029. Numerus poenarum (c.2224). 1) Ordinarie tot poenae quot delicta (§ 1). Est cumulatio poenarum materia­ lis. Quia lex efficaciam habere debet contra singulas praeva­ ricationes. Et haec cumulatio poenarum locum semper habet in poenis 1. s. 2) Sed si ob numerum delictorum nimius esset poena­ rum infligendarum numerus, prudenti iudicis arbitrio relin­ quitur: d) aut poenam omnium graviorem infligere; addita, si res ferat, poenitentia vel remedio poenali; b) aut poena? intra quosdam terminos moderari, pro delictorum numero et gravitate (§ 2). Nam cumulatio materialis tunc esset inhuma­ na, et poenae vilescerent. 3) Si poena constituta sit tum in conatum delicti, tum in delictum consummatum; hoc commisso, infligi tantum de­ bet poena in consummatum statuta (§ 3). Datur poenae absortio; quia conatus est inchoatio delicti consummati, et ad hoc ut medium ordinatur. Sic provocatio ad duellum et duellum ipsum (c.2351). CAPUT III De subiecto passivo poenae Summarium. 1. Subiectum in genere.—2. Locus poenae.- 3, Delictum puni bile. -4. Causae influentes in poenam: ignorantia, cbnctas, culpa lundica, ment» debilitas, passio, metus, artas.—5. Cooperatores.—6. Forum poenae.—7, Impoti tio.— 8. Poena delicti frustrati vel attentati. 1030. Subiectum passivum [ enae in genere (c.2226 § 1). Est: d) baptiza tus: doli capax; c) subiectus legi vel praecepto poenali : non exemptus a poena. Peregrini. Quoad c) legibus generalibus tenentur ubique omnes pro quibus latae sunt (c.l 3 § 1). Ergo etiam poenis. Legibus particularibus alicuius territorii solum tenentur illi qui ibi habent domicilium vel quasidomicilium et simul ibi­ dem actu commorantur (§ 2). Ergo etiam poenis. Hinc peregrini (c.l4) extra suum territorium praetermit­ tentes legem poenalem: 1) Non tenentur poena lata pro suo SUBIECTUM PASSIVUM. x. 1028-1031 899 territorio; 2) ncc poena lata pro territorio ubi actu commo­ rantur. Delinquentes intra proprium territorium,, possunt ab Or­ dinario proprio puniri, etsi inde exierint (c.l566 § 2). Tenentur legibus suae dioecesis versantes extra eam, quan­ do earum transgressio in proprio territorio noceat ; v, gr., pa­ rochus absens qui nolit synodo assistere. Ideo etiam poenis illarum legum tenentur. .· > Non tenentur legibus nec poenis proprii territorii ; quam­ diu ab eo absunt; etsi illae vigeant in territorio suo et in illo ubi actu sunt. ‘ 1* * Tenentur legibus et poenis territorii ubi sunt, quae respi­ ciunt ordinem publicum vel sine scandalo violari nequeunt. Quaenam hae sint disputatur. Tenentur praeceptis Ordinarii sui extra territorium, ideo­ que poenis per praeceptum impositis ; praeceptum enim ossi­ bus haeret. Vagi tenentur legibus generalibus ct particularibus terri­ torii ubi actu sunt (c.14 § 2) ; proinde etiam poenis. Exempti a poenis. Eximuntur (c.2227 § 2), nisi expres­ se nominentur: a) Cardinales ab omni poena; nominantur in Const. Vacantis Apostolicae Sedis, circa electionem R. Pon­ tificis 8 dec. 1945 et in c.2332; /?) Episcopi a suspensione et interdicto 1. s. Poena solum a R. Pontifice infligi aut declarari potest contra supremos duces Statuum, horum filios ct filias, eosvc quibus ius est proxime succedendi. Orientales tenentur censuris; a) Const. Sacramentum poeniten­ tiae, Benedicti XIV, 1 iun. 1741 ‘, i. e. contra absolventes compli­ cem et contra omittentes denuntiationem sacerdotis sollicitantis in confessione; b) latis contra addictos sectae massonicae vel similibus d in materia dogmatum3; c) specialissime reservatis3. 1031. Locus poenae (§ 4). Poena iam contracta reum ubique tenet, etiam resoluto iure imponentis; i. e. etsi cesset aut potestatem amittat ille qui poenam imposuit nisi aliud expresse caveatur ; ut si Episcopus dicat : “ad beneplacitum nostrum”, cessabit poena, cum ipse cesset. Delicium punibile (c.2228). Poena lege statuta non in­ curritur nisi ob delictum consummatum secundum proprieta1 Bkxed. XIV, Const. Etsi Pastoralis 26 tnaii 1742, R 9 n.5. 1 CPE 6 aug. 1885. ’ SO 21 iul. 193-1: AAS 26,500. Μ DE POENIS tem verborum legis; frustratum et attentatum possunt mino­ ri poena puniri. 1032. Causae influentes in poenam (c.2229). Saepe in lege adhibentur verba tcchnica, quae declarant diversam dispositionem animi qua lex violatur; alia se referunt ad in­ tellectum : scienter, studiose, temere, consulto, quae plenam cognitionem exigunt ; alia ad voluntatem ; praesumpserit, ausus fuerit, quae plenam spontaneitatem requirunt. 1033. Ignorantia (c.2202) hic est carentia notitiae le­ gis in subiecto capaci. Oblivio, carentia cognitionis alias ha­ bitae. Error, falsa rei notitia. Saepe pro eodem sumuntur error et ignorantia *. Inadvcrtentia, quasi ignorantia actualis, momentanea, seu defectus applicationis mentis ad rem quam habitualiter quis scit. Hinc quae dicuntur de ignorantia, va­ lent quoque de errore et inadvcrtentia (§ 3), et de oblivione. Divisio. l.° Ex obiecto: a) ignorantia facti, est quae versatur circa eventum vel terminum actionis, ut si quis per­ cutit clericum, ignorans esse talem; b) iuris, circa legem, i. e. circa praescriptum ; vel circa poenam. 2? Ex subiecto: vincibilis vel invincibilis, prout adhi­ bita diligentia depelli potest vel non. Physice vel moralitcr in­ vincibilis, prout nullo modo depelli potest; aut non potest depelli cum morali tantum diligentia, i. e. cum ea quam pru­ dentes in negotio alicuius momenti adhibere solent. 3? Ex obligatione: culpabilis vel inculpabilis, prout sit obligatio eam deponendi, aut non. °· 4. Ex gradu NEGLIGENTIAE : tr) simpliciter culpabilis, si defectus diligentiae ad eam deponendam est grave vel leve peccatum; b) crassa vel supina, si negligentia summa, “cum magno excessu”; c) affectata, si voluntarie quaesita ad libe­ rius delinquendum. Haec est voluntaria in se; reliquae in cau­ sa, i. e. : in negligentia eam deponendi. Crassa vel supina dif­ ficile discernitur a simpliciter gravi. Influxus. In genere: a) Ignorantia legis, inculpabilis tollit imputabilitatem. Nam abest dolus et culpa, b) Culpabi­ lis illam minuit, non tollit. Nam dolus abest, sed non culpa, c) Ignorantia solius poenae non tollit imputabilitatem sed aliquantum minuit. Nam est dolus, siquidem lex cognoscitur; sed dolus minor est; quia qui novit legem, non poenam, et le­ gem frangit, minorem perversitatem habet quam qui utram♦ Pigcsto 1.22 t.6 Irg.l. CAUSAE IN Ι·Ί,VENTES. x. 1031-1033 901 que novit; hic enim utrainquc spernit; ille tantum spernit legem. Tamen ignorantia talis poenae potest a poena excusare (c.2229 § 2.3), ob naturam specialem talis poenae. J) Ignorantia affectata imputabilitatem non minuit; imo iuxta aliquos auget imputabilitatem. Nam delictum fuit voii tum in se, et ignorantia quaesita ut medium delinquendi. At­ tio delictiva, quando ponebatur, apprehensa erat ut probabi liter delictiva. et volita ut a parte rei erat. Ergo in ipsa poI sitione actus fuit etiam dolus. t’) Ignorantia leviter culpabilis non attenditur. De mini­ mis non curat pravior; quae a gravi imputabilitate excusant, excusant quoque a poena (c.2218 § 2). Quoad poenas l. s. a) Ignorantia affectata legis vel poe­ nae numquam a poena 1. s. excusat (§ 1). b) Si lex habeat verba praesumpserit, ausus fuerit, stu­ diose, temerarie, consulto egerit, vel similia ilia ignorantia quaevis, etiam crassa ignorantia legis vel solius poenae et quaelibet imputabilitatis imminutio ex parte intellectus vel vo­ luntatis, ut metus levis, eximit a poena (§ 2). c) Si lex verba illa non habet: ° l. Ignorantia crassa non eximit a poenis 1. s. : graviter culpabilis eximit a medicinalibus, non a vindicativis (§ 3.1. » Nam medicinales sunt ad frangendam rei contumaciam, ideoque solum in contemnentes censuram feruntur; iam vero in sola crassa videtur dari contemptus requisitus. In vindica­ tivis contemptus poenae non requiritur ad contrahendum poenam. Oblivio vel inadvertent ia excusat a poena, sicut ignorantia habi­ tualis (c.2202). At ubi agitur de censura quam delinquens optime no­ vit, vix fieri potest ut ad eatn nullatenus advertat, saltem dum ad delictum committendum sc accingit. Neque ad cam incurrendam re­ quiritur ut in actu physico peccati, \ gr., duelli, de ea cogitet. 2?’ Ebrietas, omissio diligentiae debitae in praevidendis vel vitandis effectibus criminosis actionis de se non delictivae (culpa iuridica), mentis debilitas, impetus passionis, si actio sit graviter culpabilis, a poenis 1. s. non excusant (2.°). Ebrietas studiose quaesita ad delinquendum, et passio ad hoc excitata, videntur aequiparari ignorantiae affectatae, nam im putabilitatem non minuunt (c.2201 § 3; 2206). 3? Metus gravis, si delictum vergat in contemptum fidei aut ecclesiasticae auctoritatis vel in publicum animarum dam­ num, non eximit a poenis I. s. Si delictum sit contra legem mere ecclesiasticam, metus I X’ I ()02 l»E POEMS gravis: a) generatim tollit imputabilitatem el poenam; Z>) sed si vergat in contemptum fidei, ut violatio templi; vel ccck siasticae auctoritatis, ut receptio excommunicat! vitandi; con­ secratio episcopalis sine canonica provisione ; vel redundet in publicum animarum damnum, ut absentia parochi tempore pestis, non tollit imputabilitatem, nec a poenis 1. s. eximit (c.2205 § 2.3) ; eximit tamen ab his metus gravis, si lex ha­ beat verba praesumpserit, etc. Quid si actus sit intrinsece malus, i. c., contra legem na­ turalem, ut abortus? Metus imputabilitatem minuit. Sed ex­ cusat a poenis 1. s.? 1'tique, nisi actus intrinsece malus ver­ gat in illa mala de quibus supra n.3 4 * Mater quae ex metu procuret sibi abortum, effectu secuto, excommunicationem 1. s. non contrahit; utique inaritus nu­ tum incutiens (c.2350.2209 § 3; 2231). Resolves: Sanctiones mitiores, ut poena aliqua vel poenitentia, si res ferat, imponi possunt iis qui a censura 1. s. iuxta § 3 n.l ex­ cusantur. 1034. Aetas (c.2230). a) Infantes et habitualiter amen­ tes poenis non tenentur, quia censentur delicti incapaces. b) Impuberes excusantur a poenis 1. s. et potius puni­ tionibus educativis quam censuris et poenis vindicativis gra­ vioribus corrigantur. Puberes vero qui eos ad delictum in­ ducunt vel cum eis concurrunt, iuxta c.2209 § 1-3, i. e., ita ut secus non deliquissent, poenam legis incurrunt. Quamvis impuberes sunt viri usque ad 14 annos com­ pletos; feminae, usque ad 12 (c.88 § 2); tamen quoad poenas 1. s. utrique probabiliter intelliguntur usque ad 14 a. Sic auc­ tores ante Codicem 5 et multi post Codicem6. Nam: a) sexus femineus mitius tractandus est (c.2218 § 1); b) c.1648 § 2 in omnibus exigit aetatem 14 a. ut possint in iudicio agere per se ipsos ; c) in puella non evolvitur intellectus et volun­ tas citius quam in puero, sicut evolvitur sexus. 1 laec senten­ tia practice tenenda est. 1035. peratores (c.2231). Quamvis in lege non nominentur, tenentur eadem poena ac agens principalis : man­ dans, coauctores, cooperatores necessarii seu illi sine quorum opera delictum non fuisset commissum, nisi lex aliud statuat; ceteri non ita, sed poena arbitraria puniendi sunt, nisi lex 4 · SO 9 apr. 1951: (AAS 43.217 a Rkiffenstuxl, 1.4 t.33 n.S • Cappfllo, 17; Solk, 120. CAI SAE IN l'IJ ENTES. N.1033-1037 903 peculiarem constituat. Cooperatio quandoque punitur ut de lictum per se stans, sic quoad duellum (c.2351 § 1). 1036. Forum poenae 1. s. Poena. I. s. l l Delinquen­ tem delicti sibi conscium ipso facto in utroque foro tenet. 2) Sed ante sententiam declaratoriam a poena servanda reus excusatur, quoties eam servare nequit sine infamia. Sententia declaratoria non infligit poenam, sed declarat delictum fuisse commissum,-et sic indirecte poenam incursam. j Critérium noscendi quando poena sine infamia servari nequit a) Poena positiva, seu quae in facto consistit, seu sine facto rei vel alterius subiri nequit, generatim non potest servari sine infamia ante sententiam, b) Negativa, quae privet iure Quaesito, ut beneficio, item. Nam etsi consistit in privatione, secumfert factum proprium vel alie­ num, aut saltem omissionem, ut exsecutioni mandetur, c) Negativa, quae iure quaerendo privet, ut inhabilitas ad beneficia, potest ge­ neratim servari sine infamia ante sententiam. 3) Ante sententiam declaratoriam, in foro externo nemo potest eiusdem poenae observantiam exigere, nisi delictum sit notorium. Neque legitimus superior ; qui tamen potest pro sua pru­ dentia sententiam declaratoriam dare; imo debet ad instan­ tiam; vel ex officio, si bonum commune id exigat (c.2223 § 4), et postea potest poenae observantiam exigere. 4) Sententia declaratoria habet effectum retroactivum ad momentum patrati delicti. Sic, si quis ipso facto privatur beneficio et post mensem datur sententia declaratoria, debet se spoliare vel ab exsecu­ tore sententiae spoliari fructibus a die quo deliquit. 1037. Impositio poenae f. (c.2233). Nulla infligi potest, nisi certo constet de delicto commisso et non legitime praescripto. Praescriptum est delictum quod ob lapsum tem­ poris iam puniri non potest. Dc praescriptione actionis poe­ nalis vel criminalis c. 1701-5. Modus eam imponendi : «) Per sententiam iudicialem \el per praeceptum particulare (Regath.t.o, last. 11,846-7). b) Si agatur de censura, praemissa reprehensione ac mo­ nitione, ut reus a contumacia recedat ; dato congruo tempo­ re ad resipiscendum, si prudenti indicis vel superioris arbi­ trio res id ferat: contumacia persistente, censura infligi potest. Monitio est intimatio qua index vel superior reo aniniad vertit eum censuram incursurum, nisi resipiscat aut parcat. Non est necessaria, qwando quis violavit praeceptum peculia- 904 _____________ UE IDEN IS ri censura f. s. munitum 7, quia ipsum praeceptum monitio­ nem continet. In monitione talis censura memoretur (c.2168 § 2; 2176); non sufficit comminari in genere poenas aut censuras. Nam talis censura contemnenda est, ut infligi possit; et concreta plus movet ad resipiscendum quam generica8. Requiritur monitio ad valorem censurae? Negant aliqui’, quia id Codex non dicit; et quia de contumacia aliunde constare potest Affirmant pleriquc quibus adhaeremus. Nam dc ratione censurae est ut supponat delictum et contumaciam. /Xtqui nisi praecedat monitio contumacia non est, aut saltem a superiore iuridice ignoratur. Potest esse oralis vel scripta. Peractae monitionis eiusque tenoris documentum servetur (c.2143). Sufficit una; nec re­ quiritur determinatum intervallum inter monitionem ct cen­ surae inflictionem. l't norma directiva forsan suaderi pos­ sunt c.660-62. Reprehensio est obiurgatio seu increpatio reo facta. Non requiritur hic actus distinctus a monitione. Poena delicti frustrati aut attentati (c.2235). Haec nisi tamquam distincta delicta lege plectantur, possunt congrua poena pro gravitate puniri ; nulla, si reus sponte ab incepta exsecutione delicti destiterit; ct nullum cx conatu damnum aut scandalum datum sit (c.2213 § 3). C A P U T IV De poenarum remissione Summarium: 1. Cessatio poenae.—2. Ordinarii.—4. Conditiones, modus. Remissio: modi, auctor.—3. Potesta< 1038. Cessatio poenae locum habet : a) Morte rei. si hic moriatur ante latam sententiam firmam. Si postea, ces­ sat poena personalis seu quae ipsam personam delinquentis immediate afficit, ut suspensio, excepta illa quae mortuo quo­ dammodo applicari potest, ut privatio sepulturae; poena realis seu circa bona rei exsequenda, ab heredibus observanda est. ut mulcta. b) Expiatione seu luitione, c) Praescriptione (c.22-10). 2 \ 14,530. L \i »‘1U l.o. fh CfitJ, 31; SuApe7. De v* >kr. <1-3 s.8 n.2. Coccm» VII 1.49 remissio x.1037-1039 905 Remissio est vinculi poenae relaxatio a competenti aucto­ ritate facta. Modus remissionis : a) Per absolutionem in censuris; b) per dispensationem in poenis vindicatu is. : Discrimen, 1" Absolutio est vinculi relaxatio facta iuxta inten­ tionem legis, quae vult ut reus a contumacia recedat, et sic condo­ netur ci censura; dispensatio est contraria legi poenali quae vult ut poena luatur. 2." Absolutio est res iiistitiac; concedi dcbcl statim ac reus recedat a contumacia; non pendet a superioris arbitrio; dispensatio est res (/raliuc, quae negari potest, etsi reus se emenda­ verit. · , i 1039. Auctpr remissionis (c.2236). I.’ Qui poenam tulit. Talis intelligitur qui eam constituit per legem aut prae­ ceptum (c.2220) ; non qui eam inflixit seu applicavit post pa­ tratum delictum, nisi hic sit idem qui poenam constituit. " 2. Illius superior. 3.’ Successor. 4.° Delegatus. 5.“ Qui potest a lege eximere, potest a poena. Cui licet quod est plus, licet utique quod est minus (Reg. lur. 53 in Sexto). A lege potest eximere legislator, successor, superior, delegatus (c.80). Canon est exclusi vus, tantum hi poenas remittere possunt, ludex cx officio applicans poenam a superiore constitutam, nequit applicatam remittere (§ 3). Potestas Ordinarii (c.2237). In casibus PUBLICIS potest remittere poenas 1. s. iuris communis. Per se vel per alium, nam est potestas ordinaria (c. 197.499 § 1). Excipe: 1.’* Casus ad forum contentiosum deductos. Id est ad indicium per citationem (c.l725,1.'".2.°), ad petendam poenae declarationem. 2.” Censuras S. Sedi reservatas. 3.° Inhabilitatem ad officia, beneficia, dignitates, munera in Ec­ clesia, vocem activam ct passivam, eorumve privationem, sus­ pensionem perpetuam, infamiam iuris, privationem iuris pa­ tronatus et privilegii seu gratiae a S. Sede concessae. In casibus occultis potest per se vel per ahum poenas 1. s. iuris communis remittere, exceptis censuris specialissime vel specialiter reservatis S. Sedi. In mortis periculo ct in casu urgentiori quivis confessarius id potest, iuxta c.2252.2254. 2290. Poenae f. s. post inflictionem sunt ab homine; ct reservan tu r ei qui constituit poenam, supcriori. successori, delegato. Conditiones (c.2238). Remissio vi aut metu gravi extorta ipso iure nulla est. Si metus est i ustus, valet remissio. Sic auctores. Negat Sole, n.l51, quia canon non distinguit. I 906 907 1)6 CENSURIS. N.l0-10-1041 DE POENIS 1040. Modus (c.2239). o) Valide concedi potest remis­ sio (et licite) praesenti vel absenti. Nam est actus iurisdic­ tionis voluntariae (c.201 § 3). δ) Absolute vel sub conditione Conditio. 1) De praesenti (v. gr., si laicus est) ; aut dc praeterito (si restituisti), remissionem non suspendit; haec statim fit vel nulla est, prout conditio veri ficetur vel veri ficata fuerit, quando remissio concessa, aut secus. 2) De futuro, suspensiva (si restituas), effectum suspendit, donec conditio vcrificetur; remissio sub conditione reselutiva statim effectum producit; sed redit poena, si illa conditio non verificatur. Haec est remissio ad reincidentiam, per quam tollitur poena, sed ita ut reditura sit specifice eadem, non numcricc, si tali onus non impleatur (c.2254.2290). Et quia poena numcrice est nova, novum delictum requirit, quod consistit in omissione culpabili one­ ris impositi in remissione poenae ad reincidentiam. Remissio ad cautelam est quae datur quando poena ignorata est vel dubia, ad quietem, quatenus necessaria sit. Includit conditionem si eges, ut datur ante absolutionem sacramentalem. c) In foro extento vel in interno tantum. Data pro foro externo valet quoque pro interno (c.202 § 1 ; 2251). Nam per remissionem in externo superior vere tollit vinculum poenae quod ideo neque in interno manet. Remissio facta in foro in­ terno reapse poenam tollit ; sed in foro externo, i. e. coram societate, reputatur manere poena, donec probetur vel legi­ time praesumatur remissio (c.2251). Praesumi potest, v.gr., absolutio censurae, si delinquens confessus fuerit, et publice hoc sciatur. Si remissio in foro interno data non probetur vel non praesumatur, ea non obstante, reus poterit ad indicium deferri, ut poena declaretur; si poena fuit inflicta aut decla­ rata, aut notoria, superior potest poenae observantiam urgere. d) Ore vel scripto. Sed si poena scripto inflicta fuit, ex­ pedit ut remissio scripto concedatur. Remissio per litteras vel per nuntium concessa effectum sortitur a momento quo con­ ceditur (c.37.38) ; non a momento quo notitia concessionis pervenit ad reum, ut docet Coronata, n.1740. D e poen i s Summarium: 1. Medicinales.—2. Vindicati vae.—3. Remedia poenalia,- 4. Poe­ nitentiae. De poenis medicinalibus seu censuris De censuris in ce ne re Summarium: 1. Notio ct impositio.—2. Appellatio ct recursus.—3. Multipli­ catio.—4. Rescrvatio.—5. Absolutio : Relatio inter absolutionem censurae ac peccati, formula absolutionis, vis.—€ . Potestas in articulo mortis, extra pcriculum, in casu urgenti.—7. Vi Bullae Cruciatae. Poenae medicinales sunt quae directe et immediate inten­ dunt delinquentis emendationem ; indirecte et mediate repa­ rationem ordinis publici. 1041. Censura (c.2241). Est poena qua homo bapti­ zatus delinquens et contumax quibusdam bonis spiritualibus vel spiritualibus adnexis privatur, donec a contumacia rece­ dens absolvatur (§ 1). Poena, quia est privatio bonorum ob delictum a publica auctoritate imposita. Spiritualis, quia privat bonis spiritua­ libus, i. e., quae bonum supernaturale respiciunt ; interdum privat bonis temporalibus spirituali adnexis; sic suspensio reditibus beneficii privat. Rona spiritualia triplicis speciei distinguuntur: a) quae immediate et directe a Christo proce­ dunt ct animae prosunt, ut gratia et virtutes infusae; b) quae proveniunt a singulis fidelibus, qua personis privatis, ut pre­ ces particulares et pia opera; c) quae procedunt ab Ecclesia, tamquam a Corpore Christi; quorum administratio commissa est Ecclesiae, ut sacramenta, officia divina, suffragia publi­ ca, indulgentiae. Censura privat tantum hac tertia bonorum spiritualium classe. Privat quandoque etiam bonis temporali­ bus spirituali adnexis, ut fructibus beneficii; sed hoc ple rumque secundario et indirecte. 908 notio. n.KMI-1043 909 DE t EXSI KIS Medicinalis, intendens directe ct immediate delinquenti' emendationem, seu recessum a contumacia. Haec consistit in contemptu censurae formali vel virtual!, seu contento in vio­ latione legis quam delinquens scit munitam esse censura; vd in perseverantia pravae voluntatis post delictum. Ideo cesst tio censurae pendet a cessatione contumaciae; quatenus reus absolvendus est, si emendatus absolutionem petat. Subiectum est: ni homo baptizatos; b} delinquens; n c contumax. Cautela in imponendis. Censurae praesertim I. s., maxinu communicatio, sobrie ct magna cum circumspectione imponantur (§ 2). Sunt enim poenae gravissimae. Aliunde hodie contcmnuniur. quare, si frequenter imponantur, vilescent. 1042. Delictum censura punibile (c.2242) est tantum: a) externum ; b) grave ; c) consummatum ; d) cum contuma­ cia coniunctum (§ 2). a), b), c) superflua sunt, nam omne di­ lictum sic est. Grave. specialis gravitatis, quia poena propordonari debet delicto (c.2218 § 1). Consummatum, comple­ tum, perfectum; nisi censura feratur in non consummatum, ut est acceptatio duelli (c.2351). - .jW" Contumacia est contemptus censurae; formalis in ipsam censuram tendens; vel virtualis seu interpretativus, i. e., im­ plicitus in violatione legis munitae censura cognita a reo. Iden censura semper requirit aliquam monitionem praeviam. Iu censuris f. s. contumax est, qui post monitionem canonicam cum comminatione censurae, a delicto non desistit, vel pa­ trati delicti poenitentiam cum debita reparatione damni et scandali detrectat. In censuris l. s., qui sciens legem et cen­ suram, delinquit, nisi a censura legitime excusetur (§ 3), v. gr., ob metum (c.2229); quae excusatio in foro externo probanda est (c.2218 § 2). in his monitio fit ab ipsa lege. Exemplum: Episcopus legem dat assistat, punietur censura suspensionis Clericus qui publicis theatris u divinis. Petrus sacerdos pu blico theatro interfuit. Nondum est contumax. Postea Episcopus Petrum monet: Si hoc iterum facias, imponam tibi suspensionem Petrus iterat delictum. Tunc est contumax et iam potest ei suspen­ sio imponi, quae erat f. s. Episcopus per praeceptum imponit Petro “Ne legas talem librum, secus suspendam tc a divinis" (f. s.). Petrus librum legit. Ex tunc est contumax, et Episcopus potest ei poenam infligere, absque nova monitione; nam iam ipse personaliter monitus erat dc poena in prae­ cepto imposito (CIC 14 iul 1922: AAS 14,530). Episcopus per legem statuit Clericus qui theatro assistat, ipso facto est suspensus a divinis (I sj; vel per praeceptum idem impo- hit Petro. Petrus theatro assistit, ex tunc est contumax, et suscen­ sionem contrahit. Si censura non contrahitur nisi effectu secuto, ut in casu abor­ tus (c 2350), iuxta S. .Ai.F., 1.7 n.40 et alios, non contrahitur ab eo quem peccati poeniteat ante effectum, quia eo momento quo iuxta legem debet contrahi, iam non est contumax. Haec doctrina hodie intrinseca probabilitate carere videtur. Ex c.2209 '§ 5, effectus re­ tractationis totus pendet ab influxu quem tandem habuit actus in delicti consummationem. Si retractatio abduxit plene influxum in delictum, ita ut hoc non consummetur, agens ab omni imputabilitate ac poena liberatur; si non plene influxum abstulit, retractatio minuit, sed non aufert imputabilitatem et poenam. Ergo si retrac­ tatio non impedivit consummationem, quae tandem poenitenti de­ betur, neque imputabilitatem neque poenam aufert (c2209 5). Igi­ tur si poenitentia non impedivit effectum, seu consummationem de­ licii, v. gr., abortus, excommunicatio contrahitur effectu secuto. Cessatio contumaciae habetur per veram poenitentiam rei. cum reparatione damni et scandali, aut eius seria promissio­ ne; de quibus indicium spectat ad absolventem (§ 3). Ferri potest censura in delinquentes ignotos (§ 1), ut si Episcopus dicat : qui tale incendium provocavit, reparet damnum sub excommunicatione. Nequit ferri in incertos, ut si dicat: unus e tribus coauctoribus reparet damnum, sub ex­ communicatione. Censurae 1. s. a iure semper feruntur in ignotos: “qui talia agant ipso facto censuram incurrent”. Cen­ surae 1. s. ab homine plerumque in personam notam. Censu­ rae f. s. nequeunt infligi in ignotum, quia prius causa talis delinquentis cognoscenda est; et secus delinquens ignotus se prodere deberet ad obtinendam absolutionem. 1043. Appellatio et recursu» (c.2243). Appellatio est provocatio ad tribunal superius a sententia inferioris, ut haec revocetur. Sen­ tentia condcmnatoria vel dcclaratoria excommunicationis dari debet a tribunali trium indicum (c 1576 1,1.°). Recursus, provocatio ad superiorem altiorem in via administrativa, contra decretum inferio­ ris. In suspensivo, suspendit exsecutionem sententiae vel decreti in­ ferioris, donec superior rem decidat ; in devolutivo tantum exsecu­ tionem non suspendit, solum transfert causae cognitionem ad supe­ riorem, qui potest sententiam vel decretum revocare. Omnis appel­ latio dc se est in suspensivo, nisi aliud caveatur (c.1889); recursus plerumque est in devolutivo tantum. Censurae inflictae per sententiam vel decretum statim ac latae fuerint exsecutionem secumferunt; i. e., non egent decreto exsecu­ torio indicis aut superioris iubentis exsecutionem, ut plerumque egent sententiae (c.1918). Hinc, ab eis datur appellatio vel recursus, sed non in suspensivo, in devolutivo tantum. Pendente appellatione vel recursu, censura interca observanda est. a) Ex fine, qui est emen­ datio, quae saepe impediretur praetextu frivolae appellationis vel re­ cursus in suspensivo. b) Quia absolutio pendet a delinquente ; resi­ piscat, ct absolvetur. ; 910 DE CENSURIS 1044. Multiplicatio (c.2244). In eodem subiecto mul­ tiplicari seu coexsistere possunt plures censurae, diversae vel eiusdem speciei (§ 1). Verbi gratia. Petrus potest habere si­ mul excommunicationem ct suspensionem : vel duas excom­ municationes. : r · si Difficultas est, in eadem specie: Qui privatus est quibus­ dam bonis, nequit iisdem iterum privari. Resp. Censura non se habet ut meram privationem, sed ut vinculum et causam quae privationem inducit. Possunt plures causae aut vincula adiici ad privationem inducendam, ut homo potest pluribus vinculis cogi ad abstinentiam ; v. gr., per legem Ecclesiae, per poenitentiam sacramentalem, per votum; deficiente uno vinculo, cetera manent. In iure civili eidem reo saepe plures poenae mortis imponuntur. e Exemplum: Potest quis pluribus peccatis mortalibus ligari; c; quamvis primum gratia eum iam privavit, secundum, quantum est dc se, illa privat, et propriam maculam inducit; vel priorem auge! ita ut haec duabus aequivaleat ’. Potest absolvi ab una censura, manentibus reliquis. » Modus. Censurae 1. s. multiplicantur 2): l.° Si diver­ sa delicta censuram secumferentia eadem vel distincta actioné committantur (duellum et abortus ; adulterium cum in­ cestu). 2.° Si idem delictum censura punitum repetatur iduiic absolutiones complicis). 3? Si idem diversis censuris a di­ stinctis superioribus punitum semel aut pluries committatur (c.2221). V. gr., a Papa suspensione, ab Episcopo excommu­ nicatione puniatur. Censurae ab homine (§ 3): Si plures Sen­ tentiae, aut plura praecepta,’aut plures partes sententiae aut praecepti, singulae suam habent censuram. : ' < • · · '■ * ··<_' · ·· · * 1045. Reservatio (c.2245). Est limitatio potestatis ab­ solvendi a censura. Seu advocatio casus ad indicium superio­ ris sublata inferioribus potestate eam valide absolvendi (c.893 Reservationes peccati et censurae intime conectuntur, prae­ sertim censurae impedientis sacramentorum receptionem (ex­ communicationis et interdicti personalis). Censurae sunt reservatae vel non reservatae (§, 11. Cum censura auferenda sit cessante contumacia, patet reservatio esse quaedam poenae àggravatio. , * . Cui reservatur 1." Censura ab. homine f. s. reservatur ci qui censuram inflixit'aut sententiam tulit ; eius superiori, 1 StfÂREZ, De cent d.5 s.2 n 6. MULTIPLICATIO, RF.SERWno N 1044-1045 911 successori aut delegato (§ 2). Non iudici, qui poenam a se applicatam remittere nequit (c.2236) § 2), nisi iudex sit ipse superior qui censuram constituit, v. gr., Episcopus. Nam si quivis hanc censuram absolvere posset, auctoritas infligentis contemneretur. 2? Censurae 1. s. a iure reservatae, aliae sunt Ordinario, aliae Sanctae Sedi: simpliciter, specialiter, specialissime Re­ servatae ipsi Romano Pontifici, v. gr., ob violationem secre­ ti S: Officii, sunt specialissime reservatae. 4 Discrimen diversae reservationis stat in diversa potestate requi­ sita ad absolvendum; sufficit potestas generalis ad reservata, ut ab­ solvantur reservatae simpliciter; specialis vel specialissima potestas requiritur ad ceteras, excepto casu mortis aut urgentiori (c 2252-54Y 3.° Censura 1. s. non est reservata nisi in lege vel prae­ cepto id expresse dicatur (§ 4). Id intelligitur ) mala 91$ absolutio n. 1047-1050 tide reticitas. Quia irrideretur iurisdictio. Fraus sua et dolus umi patrocinari debent. “ ' r · · t· » r * · * w r 1048. Relatio inter absolutionem censurae ac peccati c.2250). 1.” Si censura non impedit sacramentorum receptionem, mensuratus rite dispositus potest absolvi a peccatis, firma cen­ sura. Sic est suspensio et interdictum non personale. 2.° Si mpedit (excommunicatio et interdictum personale, c.2260 $ 1; 2275,2.°), debet prius absolvi a censuris. Id solum ad liceitatem. Valide absolveretur peccatum, etsi prius censura non absolveretur; nisi censura sit reservata, ad quam ab­ solvens non habet potestatem. Ideo peccdtUm cum censura reservata est indirecte reservatum, ratione censurae. Ita omnes casus papales reservati excepta calumniosa denuntiatione confessarii, quod est pec­ catum reservatum ratione sui (c.894), ct ratione censurae specialiter reservatae (c.2363). Qui confitetur peccata sacerdoti habenti facultatem ad censuras reservatas, et inculpabiliter reticet peccatum reser­ vatum cum censura, valide absolvitur ab hac censura, ita ut deinde possit illud peccatum cuivis confessario confiteri. Nam prior confessarius voluit absolvere quantum potuit (D’Annirale, 1,353). a I 1049. Formula absolutionis (§ 3). Pro foro interno sacramentali, quae est in absolutione peccatorum consueta; pro foro non sacramental!, quaevis; pro excommunicatione in foro non sacramcntali formulam Ritualis convenit adhi­ beri. Pis absolutionis. 1 ° Data in foro externo valet pro utroque foro. Nam vinculum vere tollitur, et in interno stan­ dum est veritati. 2.° Absolutus in interno potest ut talem sc habere in externo, remoto scandalo. Nam censura vere subla­ ta est. At publice censuratus, absolutus in interno, nequit publice sc gerere ut absolutum, si sit scandalum. Ideo nisi absolutio data in interno probetur aut legitime praesumatur. Censura potest a superiore fori externi urgeri6, donec in ex­ terno absolvatur. Praesumi potest si delinquens adierit su­ periorem vel confcssarium. 1050. Potestas in periculo mortis (c.2252). ° l. Quivis sacerdos potest absolvere quemvis a quibus­ vis peccatis et censuris (c.882V Sed absolutus a reservatis ab homine aut specialissime, tenetur, postquam convaluerit. r Post sententiam dec Tara tori am. nisi cietis rit fiotorhiè (c.?232 Ç 1). 916 DE CENSUHIS recurrere sub poena reincidentiae ad Superiorem censura·.· tem, ad Poenitentiariam vel Episcopum aliumve facultate praeditum, eorumque mandatis stare. Codex non obligat confessarium ut moneat pornitentra de interponendo recursu ; sed debet eum monere, si monitio profutura speratur. Practice omittatur monitio: a) Si poeni­ teris sit in extremis, aut sine spe convalescentiae, b) Si pru­ denter timeatur nocitura (Cappello, 116). Modus recurrendi', per epistolam vel per confessarium Tempus: post convalescentiam; vel ex analogia, post­ quam cessavit periculum extrinsecum, v. gr., praelii; intra mensem, cx analogia c.2254 § 1. Initium huius temporis saepe incertum est, neque scrupulose aestimandum. " 2. Absolutio est definitiva et completa, sine onere re­ currendi, exceptis his duabus censuris: ab homine et specia­ lissime reservatis. 3.° Absolutio haec limitatur ad forum in­ ternum (CIC 28 dec. 1927: AAS 20,61). 1051. Extra mortis periculum (c.2253). ° l. A censura non reservata absolvere potest in foro sa· cramentah’ quivis confessarius. In foro extrasacramentali, qui in externo habet iurisdictionem in reum, ut Vicarius Gene­ ralis. Confessarius intelligitur qui licentias habet ad confes­ sionem delinquentis audiendam. ° 2. A censura ab homine, i. e., iam inflicta, ille cui re­ servata est, iuxta c.2245 § 2; nempe: a) qui censuram con­ stituit, f. s. per legem aut praeceptum ; b) cius superior: c) successor; d) delegatus. Haec reservatio urget etiam ex­ tra territorium, sed illi possunt absolvere reum, etsi hic do­ micilium vel quasidomicilium alio.transtulerit. Nam est exer­ citium iurisdictionis voluntariae (c.201 § 3). 3.” A censura a iure reservata; qui censuram constituit, ille cui reservata est, successores, superiores, delegati. Hinc a reservata Episcopo vel Ordinario quivis Ordinarius suo? subditos ubique, loci Ordinarius etiam peregrinos absolvere potest in suo territorio. , Idem dicitur de peccatis (c.881). Sed agitur hic de re­ servatis iure communi. Nam reservatio iure dioecesano sta­ tuta extra dioecesim non viget (c.2247 § 2). Cardinales absolvere possunt ab omnibus peccatis et censuris ex­ ceptis specialissime reservatis, ct adnexa secreto SO. Idem potest sacerdos a Cardinali electus pro co ciusque familiaribus (c 239 § 1 n.l 2). Nuntii et Delegati Apostolici pagellam facultatum hahent .- uisoi.i τιο. s. 1050-1052 917 C. Consist. 6 mail 1919. Canonicus l’ocnituntiarius potest absolvere i reservatis Ordinario (c.401 § 1), sive ab ipso Ordinario sive a iure. Qui habent facultates ad reservatas Ordinario a iure, non ideo habent ad reservatas ab Ordinario ipso. 1052. In casu urgenti (c.2254). Casus urgens duplex est: l.° Si censura 1. s. sine gravi scandalo aut infamia ser­ vari non potest ; ut si parochus censuratus egeat missam ce­ lebrare die dominica. 2.° Si durum sit poenitenti in pecca­ to manere per tempus necessarium ut competens superior provideat. Repugnantia sic manendi per unum diem sufficit, ut colli­ gitur ex S. Poenit. 14 maii 1904. Imo ob sptcialem poeniten­ tis dispositionem, verbi gratia, religiosi, paucae horae suffi­ ciunt. Repugnantia excitari potest a confessario (Cappello, 124). Alterutra causa ad valorem requiritur; una sufficit, eas aestimare debet confessarius, in quo sine anxietate procedet; in dubio censere potest causam adesse ; si erret, absolutio va­ let (c.84 § 2) ; eo vel magis quod potestas quae pro casu ur­ genti conceditur est generalis, et proinde latae interpretatio­ nis (c.66 § 1 ; 200 § 1). Facultas. Quivis confessarius, i. e., qui habet licentias audiendi confessionem: in foro sacramentali ab eisdem cen­ suris, quoquo modo reservatis, absolvere potest; iniuncto one­ re recurrendi, sub poena reincidentiae, intra mensem, saltem per epistolam et per confessarium, si id fieri possit sine gra­ vi incommodo, reticito nomine, ad S. Poenitcntiariam vel ad Episcopum aliumve superiorem facultate praeditum; et standi cius mandatis. Absolvere potest quivis confessarius, etsi poe­ nitens facile posset adire alium confessarium praeditum fa­ cultate absolvendi a censuris reservatis (VERME^RSCH, Efrit. 111,454). . Absolutio sic data est directa quoad peccatum ct censu­ ram, quae manent remissa: sed sub conditione resolutiva, i. e., censura redibit eadem specifice, non numerice, si onus recur­ rendi non adimpleatur. Absolutio censurae valet etsi confes­ sio sit nulla, v. gr., ob defectum doloris. Censurae absolvendae. l.° Latae sententiae a iure absolvi possunt omnes, etiam specialissime reservatae; etiam reserva­ tae per Ordinarios; etiam casus calumniosae denuntiationis confessarii dc sollicitatione in confessione, quae est peccatum reservatum propter se et propter censuram (c.894). 918 OECENSURIS absolutio __________ Excipitur casus excommunicationis simpliciter reservatae ex­ tractae a sacerdote qui matrimonium civile attentavit (c.2388), et aisolutionem petit, quin suam concubinam dimittere possit. Hic a qcovis sacerdote absolvi potest solum in mortis periculo, ad normic.2252 (Pocnit 18 apr. 1936 ; 4 maii 1937: AAS 28,242 ; 29,283), Nos autem excipitur, iuxta multos, excommunicatio contracta ob violstionem secreti SO, ipsi R. Pontifici reservata (Lodos, So/ T. [1951] p.373-7). ' 1; 2. ® Latae sententiae ab homine, etiam ; nam, ut diximus sic constitutae per praeceptum considerantur ut a iure; et u: absolvantur eaedem causae possunt esse ; neque est periculum contemnendi auctoritatem illas constituentis. 3. ° Latae sententiae .per sententiam declaratae, etiam; quia etsi non sit infamia aut scandalum in eis observandis, potest esse ratio quietis conscientiae. Sed obtenta absolutio­ ne in foro interno, superior fori externi posset observantiam censurae in hoc foro urgere, nisi absolutio in interno data probetur aut legitime praesumatur (c.2251). ° 4. Ferendae sententiae per sententiam aut praeceptum iam inflictae seu applicatae. Maior est difficultas, d) In c.2254 non memorantur, forte quia, si a quovis absolvi pos­ sent, auctoritas eas infligentis contemneretur, b) Praeterea quae per sententiam infliguntur, sunt notoriae saltem notorietate iuris, quam sequi solet notorietas facti (c.2197). Com muniter tenent auctores c.2254 ad has non extendi. Tamen nobis improbabile non videtur eas absolvi posse vi c.2254. Nam: n) Canonis redactio id suadet: Duae causae assignantur ad absolvendum : periculum scandali vel infamiae, et quies conscientiae. Prima ratio propria est censurae 1. s.. secunda omnibus communis. Si ergo haec ratio exsistat, qua­ re absolvi non poterit censura f. s. ? Nimis durum videtur poenitentem anxium sine absolutione dimittere. b} Neque est periculum contemnendi auctoritatem eam constituentis; quia manet onus ad eum recurrendi, et ad id poenitens paratus est ; nam praecise ob quietem conscientiae absolutionem petit. c) Si censura infligitur per praeceptum (ut plerumque expedit infligi scripto vel coram duobus testibus, quando per praeceptum fuit constituta», illud praeceptum non producit notorietatem iuris neque facti ; et sic in observantia censu­ rae potest esse scandalum aut infamia. Quare nequeat absol­ vi? Ubi eadem est ratio, eadem esse debet iuris dispositio. d) Absolutio est res justitiae: superior eam denegare ne­ quit. cum reus a contumacia recedens eam petit. Quare in casu x 1052 ■ —*---------------- 9Γ9 urgenti censurae f. s. quae magnum conscientiae angorem producat, non videtur a mente legislatoris alienum ut a quo vis vi c.2254 possit absolvi. t·) Difficilius conceditur confessants facultas absolvendi • specialissime reservatis quam a censuris f. s. iam per sen tentiam inflictis. Sic illae nequeunt vi Bullae Cruciatae ah solvi, hae utique. Bullae iubilaei 15 iul. 1924, n.6; 6 ian. 1929 ; 30 ian. 1933, n.15; 10 iul. 1949 e, confessariis tribuunt quam­ dam facultatem absolvendi a -censuris, etiam ad forum conten­ tiosum deductis, non a specialissime reservatis. Onus recurrendi imponendum est a confessario.; non ta­ men ad valorem absolutionis, ut videtur ; nam id Codex, non dicit; sed etsi non imponatur manet obligatio recurrendi, iuxla aliquos. a) Tempus recursus; intra mensem. b) Modus: vel personaliter, vel per litteras; vel per confessariuni; potest recurri per alium, sed non est obligatio; non oportet per telcphonum, lelegraphum, etc.7. Confessarius debet recurrere, si poenitens nequeats, si possit sine gravi incommodo. Si confessarius, assumpto onere recurrendi, de facto non recurrerit, v. gr., quia mortuus fuit vel in longin­ quum abiit, non amplius reversurus, poenitens, re cognita, ab onere recurrendi non liberatur. c) Superior ad quem recurrendum est: 1) S. Poenit. 2) \zel Episcopus qui facultatem habeat absolvendi °, v. gr., a censuris quas ipse constituit; vel ei a iure reservatis’(c.2253. °); vel ad quas absolvendas habet potestatem a iure (sim­ 3. pliciter reservatas occultas, c.2237 § 2). 3) Vel alius superior, ut regularis pro subditis, qui facultatem -habeat absolvendi. Non alius simplex confessarius, etsi praeditus facultate ab­ solvendi et dandi mandata suis poenitentibus. Finis recursus, est petere mandata seu instructiones, ut hac observentur. Poena omissi recursus, eadem censura absoluta, non numcrice sed specifice. Ad eam incurrendam requiritur contu­ macia. Ab ea excusant causae excusantes a censuris 1. s. Si intra mensem recurrit, sed mandata non adimplet, vi­ detur in censuram reincidere, ex § 3, ubi id statuitur quando confessarius quivis absolvit sine onere recurrendi, quia im• AAS 16,311; ’ CI, 12 nov. ’ SO. 5 sept. » CÏ, 12 nov. 21,10; 25,14; 41.340. 1922: AAS 14,662. 1900: ASS 33,226 1922: AAS 14,663. Ι>Γ. CI AM 'RIS 920 CENSI ΗΛΕ possibilis est recursus, et ipse dat mandata. Sed quia idex § 1 non constat, non est affirmanda reincidentia (Robi· ti, 318). Ad S. Poenitentiariam aut ad Ordinan a) Vel recurrit poenitens ipse, personaliter vel per epistolam; L.. to, si vult, nomine; ita tamen ut responsum ad sc possit jiemnir b) Vel per confcssarium, qui, reticito nomine poenitentis, seriis Receptum responsum confessarius nuntiat poenitenti, ut redeat «·; mandata recipienda; vel responsum mittit poenitenti ut hic contes sario a se electo illud tradat, qui mandata ti rescripto indicata eider imponat. Si poenitens scribere nequit, nec iterum confessario sc in­ tere, eique durum sit alium confcssarium adire, recursus censetur moraliter impossibilis (SO 5 sept. 1900). -Vide n.1008. Praxis recursus. Nova confessio (§ 2). Etiam post acceptatam absolutio­ nem vi c.2254 et factum recursum, poenitens potest adire alium confcssarium facultate praeditum et, repetita confessio­ ne peccati cum censura, ab eo absolvi et mandata recipere: tunc non tenetur mandatis supervenientibus superioris stare (§ 2). Recursus impossibilis (§ 3). Si sit moraliter impossi­ bilis, confessarius potest absolvere, sine onere recurrendi iniunctis de iure iniungendis, imposita congrua poenitentia ct satisfactione pro censura, intra tempus ab eodem praefinien­ dum implendis, sub poena reincidentiae in eamdeni censuram Casus impossibilitatis, a) Si neque confessarius neque poenitens ad superiorem scribere possit, ct poenitenti durum sit adire alium facultate praeditum, b) Si poenitens scribere nequeat et confessa­ rius non sit cum amplius visurus, c) Si sit periculum revelationis scandali, infamiae, damni temporalis (Cappello, 131). Tale pericu­ lum exsistit durante bello, ubi litterae aperiuntur ad censuram. Mandata confessarii reducuntur ad reparationem damni et scandali : praescriptionem remediorum ad vitandum relap­ sum, impositionem poenitentiae congruae. Eaquc intra prae­ finitum tempus a reo praestanda. Excipitur casus absolutionis complicis. Nam sacerdos reus per se scribere potest. Si recurrere nequeat intra mensem, recurrat postea. Si praevideatur id numquam fieri posse, ver­ bi gratia, quia ipse mancus est, et confessarius eum non vi­ debit amplius, tunc hic poterit reum absolvere ut supra, sine onere recurrendi (Sole, 197). Imponat ei ne amplius audiat confessionem complicis, quem absolvit. 1053. Absolutio vi Bullae Cruciatae. Qui eam sumit, potest absolvi a quovis confessario, durante anno bullae, se­ mel in vita et semel in morte, bis si duo summaria sumat, ab in specie, n.1052-1055 921 omnibus peccatis ct censuris reservatis, etiam ab homine, sint onere recurrendi. Excipiuntur censurae specialissime reser­ vatae. Absolutio vi Bullae datur sine onere recurrendi. A ARTICULUS De censuris in 11 s p έ ci e Summarium: 1. Quacnam bunt.—2. Officia divina.—3. Actus legitimi. 1054. Quaenam (c.2255). 1.” Excommunicatio. 2.” Interiiclum. 3.° Suspensio (§ 1). Discrimen (§ 2). a) Excommunicatio nequit ferri in personas mo­ rales. Nam privat bonis internis individualibus. Si feratur in com­ munitatem, afficit solos culpabiles. Suspensio et interdictum utique, tunc privat bonis pertinentibus ad personam moralem, qua talem, verbi gratia, iure eligendi, b) Excommunicatio et interdictum affi­ cere possunt etiam laicos. Suspensio solos clericos, c) Excommunica­ tio ct suspensio sunt personales. Interdictum etiam locale, d) Excom­ municatio semper est censura ; ita ut reus absolvendus sit, deposita contumacia. Suspensio et interdictum possunt esse vindicativae. Sunt vindicativae, si ad determinatum tempus vel in perpetuum ferantur, vel ob delictum mere praeteritum, i. e., quae talem poenam non ha­ bet assignatam; vel ob violationem legis quae sanctionem non ha­ bet, std in casu speciali extraordinarium scandalum producit, aut specialem gravitatem habet (c.2222 § 1). In dubio praesumuntur cen­ sura. Nam haec difficilius incurritur et facilius remittitur; et quoad effectus fere aequiparatur vindicativae. e) Excommunicatio est in­ divisibilis. Suspensio et interdictum divisibilia. 1055. Divina officia (c.2256,1.10), in canonibus sequen­ tibus intelliguntur functiones potestatis ordinis qua ex insti­ tuto Christi vel Ecclesiae ad cultum referuntur et a solis cle­ ricis fieri possunt. V. gr., missa, processiones, cantus officii divini, benedictiones... Actus legitimi (c.2256,2.°), non definiuntur. Enumeran­ tur. Munus administraturis gerere bonorum ecclesiasticorum, partes agere indicis, auditoris ct relatoris, defensoris vinculi, promotoris iustitiae et fidei, notarii et cancellarii, cursoris ct apparitoris, advocati et procuratoris in causis ecclesiasticis: munus patrini agere in baptismo et confirmatione, suffra­ gium ferre in electionibus ecclesiasticis, ius patronatus exer­ cere. DE EXCOM.M I ΝΚΛΤΙΟΝΕ 922 § J. De exeomimunicalione Summarium: L Notio et divisio.—2. Effectus. 1. Notio et divisio 1056. Excommunicatio seu privatio communionis cv censura qua quis excluditur a communione fidelium cum ef­ fectibus enumeratis in canonibus sequentibus, qui *effectu. separari nequeunt (c.2257). Est censura (genus) ; separans a communione fidelium (differentia), et propter hanc exclusionem privat certis qui­ busdam bonis. Nam suspensio et interdictum non separant sed suspensio privat ecclesiastico ministerio; interdictum pr vat quibusdam bonis spiritualibus. Cum effectibus inferius enumeratis, qui separari nequeunt. Est poena indivisibilis, aut tota contrahitur aut nihil cx ea. Communio ecclesiastica est participatio bonorum (piorum administratio Ecclesiae commissa est. Comprehendit : 1) Com­ munionem civilem et politicam, consistentem in actionibus ex­ ternis ad humanum commercium seu societatem pertinenti­ bus, et ad finem mere terrenum de se spectantibus; sed qua tenus versatur inter fideles ct ad spiritualem finem ordinari, et idcirco sub prohibitione Ecclesiae cadere potest. 2) Spiri­ tualem et sacram, quae pendet a voluntate Ecclesiae, et com­ plectitur: a) communicationem externam in sacris, ut missa sacramentis, officio divino... etsi effectus internus non ha­ beatur; b) participationem quamdam fundatam in exierim communione, quae simul internum effectum producit; v. gr.. suffragia bt satisfactiones ab Ecclesia pendentes. Non comprehendit : 3) communionem mere internam in gratia et fide fundatam, per quam fideles inter sc et cum Christo mystice copulantur. Proin excommunicatio excludit a 1) et 2), non a 3). ' Anathema est excommunicatio, praesertim cum solemnitatibus Pontificalis inflicta (§ 2). 1057. Divisio (c.2258). l.° Antea erat maior ct mi­ nor: prima excludebat totaliter a fidelium communione, se­ cunda solum a sacramentis. Minor non recensebatur in Const. . Ipostolicae Sedis, Pii IX, 12 oct. 1869, et iam abolita fur­ rat, ut declaravit SO, 5 dec. 1883. 2.” Izxcommunicati sunt intandi aut tolerati (c.2258), notio, effectos n 1056-1058 921 prout ab eis fideles omnino arceri debeant, aut fn quibtisdam toleretur cum eis communicare. . Ut sit vitandus requiritur copulative; 1) Quod nominatim excommunicetur, i. e., expresso nomine vel titulo, officio... personam certo designante. 2) A S. Sede, Papa vel Curia Romana. 3) Excommunicatio publice denuntietur, praesertim in Ephemeridibus Icta Apostolicae Sedis, 4) In decreto vel sententia expresse dicatur vitandus. Excipe; Qui violentas ■nanus in Papam inieccrit, est ipso facto vitandus (c.2343). Post Codicem paucissimi declarati sunt vitandi. 2. Effectus 1058. l.° Privatio iuris assistendi divinis officiis ic.2259), ut missae, processionibus, benedictioni palmarum...; sive active, i. e., ministrando; sive passive mere adstando. .\’am excommunicatio privat communione fidelium, qui ma­ xime per illam assistentiam se communicant. Potest et tene­ tur excommunicatus horas canonicas privatim recitare, si sit dericus in sacris aut beneficiarius. Haec privatio iuris non est prohibitio assistendae, ut an­ tiquitus. Immerito ait Cappei.i.o, n.38 not.3, excommunicatum toleratum leviter peccare assistendo. Licet excommuni­ cato privatim in ecclesia orare, etc. Passive assistens, i. e. mera praesentia corporali, non mi­ nistrando; si est toleratus, non debet expelli, sed potest: />) si vitandus, expellatur; si nequeat, cessetur ab officio. Non in­ cepto canone, missa abrumpatur. Incepto, potest abrumpi aut continuari usque ad communionem, solo ministro manente. Facta consecratione, subiungatur communio, ct recedatur. "Modo fieri possit sine gravi incommodo”. Putant auctores excominumcatum toleratum teneri ad audiendam missam die de praecepto, quia non est nccessc ut ab ecclesia expel­ latur. Dc hoc dubitarem, potius putarem non obligari: quia solum per tolerantiam eam cum ceteris audire valet, et excludi potest. Hvtcrodoxos Ecclesia potius allicit ad divina officia, quam ab bis re­ movet; sic enim crebro convertuntur. Vitandus certo a missa audien­ da excusatur, quia excludi debet. Active assistens, i. e., ministrando, expellendus est: a) vi­ tandus; b) toleratus post sententiam; c) notorie exconuuunicatus. Expelli debent ab iis quibus incumbit divina., officia regere, ut parocho, rectore, celebrante. Permittitur omnibus assistentia praedicationi (concioni- 924 EFFECTUS. UE EXCOM Ml. N1 CAT 1 ONE bus, catechesi, explanationi S. Scripturae...), quae spectat etiam ad eos qui foris sunt, ut convertantur. 2. ° Prohibitio receptionis sacramentorum; et po>t sententiam prohibitio sacramentalium. Hinc: a) Graviter peccat sacramenta recipiens, nisi excu­ setur metu gravi, etc. b) Peccat ea distribuens excommuni­ cato. Nam etsi iure ecclesiastico licet communicare cum tote rato; imo ante declarationem in foro externo hic nequit ex cludi (c.2232 § 1); at iure divino non sunt administranda sa­ cramenta indigno (c.855). Valide tamen suscipit excommunicatus sacramenta et sacramcn talia. Nam valor sacramentorum pendet a Christi institutione. Quaes­ tio solum potest esse: a) de matrimonio; b) de poenitentia. Quoad a) excommunicatio nunquam fuit impedimentum dirimens. Quoad b) iuxta plures auctores Ecclesia tollit iurisdictioncm in peccata ex· communicati. At non ita. Invalide tamen recipi potest sacramentum ob defectum dispositionis. Si bona fide accedat, valide absolvitur a peccatis sine absolutione censurae, nisi haec sit reservata ct confessarius facultate ad eam absolvendam careat. Tunc peccatum cum censura indirecte remittetur, reliqua directe. Quoad sacramentalia c.2260 non adhibet clausulam qua dicatur non posse valide ea re­ cipere. Prohibetur a recipiendis sacramentalibus post sententia» (c.1149). 3.° Privatio sepulturae ecclesiasticae. Privantur ea vitandi et tolerati post sententiam, nisi signa poenitentiae de­ derint (c.1240 § 1 n.2). Etiam notorie excommunicati, qui ante sententiam declaratoriam moriuntur, quia sunt peccatores pu­ blici (c.1240 § 1 n.6). Vitandus illegitime sepultus exhumandus est (c.1242). Etiam toleratus post sententiam (c.1175: Excluso ab hac sepultura neganda sunt quoque missa ex­ sequialis, etiam anniversaria, ct alia publica funebria (c.1241). 4.° Privatio usus activi sacramentorum et sacranwn· talium (c.2261), i. e. confectionis et administrationis. Confectio et administratio est unum idemque in sacramentis, cepta Eucharistia. Valida tamen sunt. Nam validitas pendet ex stitutione Christi. Excipe poenitentiam administratam a vitando tolerato post sententiam. Quia Ecclesia eis tollit iurisdictioncm, cepto periculo mortis (c.22<>4). Sed illicita, nisi in his tiam illicite se ingerunt in administrant illa rogati a desint. Nam fidelibus licet ex­ in­ aut ex­ casibus : 1 ) Tolerati ante sententalem administrationem : sed licite fidelibus, maxime si alii ministri ex qualibet iuxta causa ea petere N.1Û5S 925 ab his. Potest esse illicita petitio aliunde, v. gr., si sit scan­ dalum aut periculum indignae administrationis. Sed tolera­ tus hic non tenetur causam petitionis indagare (§ 2). 2) A vitandis et toleratis post sententiam nequeunt fideles petere, nisi in morte, absolutionem ; et si alii ministri desint, cetera sacramenta et sacramentalia (§ 3). ° 5. Privatio participationis indulgentiarum, suffra­ giorum. publicarum Ecclesiae precum (c.2262). Indulgentiae sunt remissio coram Deo poenae temporalis debitae pro peccatis quoad culpam iam deletis, quam eccle­ siastica auctoritas ex thesauro Ecclesiae concedit (c.911). Suf­ fragium opus bonum applicatum proximo ad eius animae auxi­ lium, quoad satisfactionem pro poena temporali vel quoad impetrationem bonorum, praesertim spiritualium, a) Commu­ nia sunt quae nomine Ecclesiae praestantur (ex missa, publi­ cis ministrorum officiis), b) Privata nomine singulorum fide­ lium (ieiunia, orationes)... Excommunicatus privatur commu­ nibus Ecclesiae suffragiis, non privatis. Preces publicae sunt quae peraguntur copulative : nomine Ecclesiae a ministris ad id deputatis, et iuxta liturgiam (c.1256), ut officium divi­ num, processiones... Participatio suffragiorum communium et publicarum Ecclesiae precum in hoc consistit, quod quis sit unus ex iis pro quibus Eccle­ sia intendit orare, ct applicare sua merita de congruo et satisfac­ tiones ct indulgentias; a qua quis excluditur vi censurae, etsi culpa sublata sit (Suârez, d.9 s.3 n.5). Ecclesia tamen publice orat pro haereticis, etc», fer. VI in Parascevc. Fideles possunt privatim pro excommunicato orare 2, l.“). Nam licet hic non communicet cum caelo mediante Ec­ clesia, non privatur communione cum caelo interna, quate­ nus sine Ecclesia subsistere potest. At, iuxta doctores, per hoc non fit communicatio cum excommunicato, sed opus mi­ sericordiae, ut si ei daretur eleemosyna; et sicut oratur pro conversione infidelium, ita potest quis orare pro excommu­ nicati poenitentia et aliis bonis. Sacerdos potest privatim ct sine scandalo pro eo missam applicare (§ 2,2.°). Prizatim varie intclligitur. Id potius vi­ detur: 1) Potest applicari missa pro excommunicato, modo non nominetur vel publice pro eo celebretur (c.2262 § 2 n.2 cum 809) ; id est, ne publice annuntietur missa pro eo appli­ cari (SuÂR'EZ, d.9 s.5 n.5). 2) Si sit vitandus, tantum pro eius conversione. 3) Licet applicare pro acatholicis ct infide­ libus (c.809k Antea, si ageretur de haereticis et schismaticis. ■ 926 EFFECTUS DE EXCOM Μ U XI CATION?. pro conversione (SO 19 apr. 1837). 4) Licet ab his recipen stipendium. ‘ ■ ι4φ 6? Privatio actuum legitimorum (c.2263). Non om­ nium qui in c.2256,2? numerantur: sed eorum solum qui suis in locis Codicis I. C. definiuntur. 1) De administratore bonorum ecclesiasticorum nihil alibi did· tiir. 2) De indice (c.1628 § 3.2). De aliis muneribus judicialibus, idem). 3) De patrino (c.765 n.2: 776,2.°; 795 n,2; 796 n.3). Excomrounicatus non notorias ante sententiam licite et valide patrinum agit 4) De electore (c. 167 § 1 n.3). 5) Dc patrono (c.1470 § 4). 7? Privatio iuris agendi. Excommunicatus nequit esse auctor (seu demandante') in iudicio. Nisi ad normam c.1654: a) Ante sententiam potest esse actor, sed potest ei opponi ex­ ceptio, et sic excludi (c.1628 § 3). b) Post sententiam ex of­ ficio excludi debet (ibid.), c) At etiam toleratus post senten­ tiam et vitandus potest agere per se ipsum ad impugnandam excommunicationem; per procuratorem, ad vitandum animae suae damnum ; v. gr., in causa divortii aut nullitatis matri­ monii. 8. ° Prohibitio exercendi officium. Nequit officiis seu muneribus ecclesiasticis fungi. Nisi debeat se diffamare (c.2232 § 1). Officium hic iuxta aliquos late sumitur: quodvis mimus quod in spiritualem finem legitime exercetur, ut sacrista, fos­ sor... Nam de stricto agit c.2265. quod est munus ordinatio­ ne divina vel ecclesiastica stabiliter constitutum aliquam secumferens participationem ecclesiasticae potestatis ordinis vel iurisdictionis. Stricte sumendum est, nam ita sumi debet, nisi aliud ex contextu constet (c.145 § 2). At etiam additur mitneribus, i. e., officiis late sumptis. 9. “ Prohibitio usus privilegii. Nequit uti privilegiis concessis. Non tamen privatur ipso privilegio, sicut neque officio: sed usu t t exercitio. Proinde, absoluta censura, potcsl uti privilegio et exercere officium. Bullam Cruciatae sume­ re eiusque favoribus uti potest excommunicatus, etiam post sententiam (Regatillo, Inst. 1,134). 10. ” Privatio exercitii iurisdictionis (c.2264). 1) Csih iurisdictionis ab excommunicato factus est illicitus, nisi ro­ gatus sit (c.2261 § 2). 2) Post sententiam invalidus. Nisi in inortis periculo, in quo licite potest quivis a tali excommu­ nicato petere absolutionem ; imo cetera sacramenta et sacramentalia, si alii ministri desint (c.2261 § 3). Assistentia ma­ N.I 058 - «K·. 4 927 trimonio non est actus iurisdictionis sed testis auctorizabilis . tamen censurati post sententiam nequeunt valide assistere ma­ trimonio (c.’095 § 1,1.°). · Quid de iurisdictionc delegata' suspenditur si delegans excom­ municetur? Rcsp. a) Si res non sil integra, i. e, si delegatus iam negotio manus apposuit, non; nam perpetuatur iurisdictio; v. gr., in iudice delegato, per citationem rei (c.1725,3?). b) Re integra, dicebatur suspendi, nam nondum efficaciter in delegatum transivit (1.1 t.13 c.l in Sexto). Non decet ut possit delegatus uti iurisdictionc, cum non possit delegans. Inutiliter prohiberetur usus deleganti nam posset ea uti per delegatum. C.371 id dicit de Vicario Generali, qui non delegatam sed ordinariam jurisdictionem hal et, nam est una perso­ na cum Episcopo: suspensa Episcopi iurisdictionc, suspenditur etiam in Vicario Generali. Videtur non suspendi iurisdictio delegata quando delegatis ex­ communicatur. Nam: 1) Delegata iurisdictio non cessat resoluto ture delegantis. Ergo a pari, non suspenditur eo suspenso (c.207) 2) Re­ scriptum non perimitur per vacationem Sedis (c.61). 3) Magna con­ fusio oriretur, si, suspenso Episcopo, omnes confcssarii suspensi ma­ nerent. Sed dum est excommunicatus nequit iurisdictionem delegare λ otarie excommunicatus notorietate facti non est idem atque post sententiam. 11? Privatio iuris eligendi, praesentandi, nominandi (c.2265 § 1,1.°). Proinde potest repelli. Si non repellatur, ac­ tus ab excommunicato ante sententiam positi valent (§ 2). Electio stricte est personae idoneae ad ecclesiasticum of­ ficium vacans, per eos quibus ius suffragii competit, cano­ nice facta vocatio. Praesentatio, designatio et propositio per­ sonae ad officium vacans iure patronatus facta. Nominatio, designatio et propositio personae ex speciali privilegio. 12? Inhabilitas ad consequendas dignitates, officia, beneficia, pensiones, munera (c.2265 § 1 n.2). Actus po­ situs contra hoc praescriptum est validus, nisi agatur de vi­ tando vel tolerato post sententiam (§ 2). 13? Inhabilitas ad obtinendas gratias pontificias (§ 2). Nequit valide vitandus aut toleratus post sententiam obtinere gratiam ullam pontificiam, nisi de excommunicatio­ ne in rescripto mentio fiat. In rescripto collationis dari so­ lebat absolutio ad cautelam, ad effectum tantum. 14? Impedimentum ad ordines ( § 3?). Nequit ex­ communicatus ad ordines promoveri. Nam nequit licite rilos exercere (c.2261 § 1); et quia est indignus (c.2222 § 2). Non tamen est irregularis, nam irregularitas est impcdimenrum perpetuum ad ordines suscipiendos et exercendos. INTERDICTUM locale, x. 1059-1062 928 929 me interdicto 15." Privatio fructuum dignitatis, officii, beneficii,pen­ sionis, muneris ecclesiastici, post sententiam. Privatio tyiiw dignitatis, officii, beneficii, muneris, pensionis pro vitande (c.2226). Haec privatio dignitatis, etc., non retrotrahitur <■: tempus commissi delicti, nisi agatur de vitando propter vio­ lationem personae R. Pontificis (c.2243 § 1). 16? Prohibitio communionis in profanis cum titando (c.2267). a) Prohibentur fideles communicare cum vi­ tandis qui hodie rarissimi sunt, in profanis, i. e. in vita ci­ vili. Ut vitetur periculum perversionis, et ut ipsi, vitandi ru­ bore suffusi resipiscant, b) Nisi agatur dc familiaribus, quia difficilior est observantia, c) Aut nisi rationabilis causa ex­ cuset. Non requiritur gravis. Actus prohibiti hoc versu continetur: Os, orare, vale, communio, mensa negatur. Os: colloquia, litterae, signa benevolentiae. Orare: Idem ac os, communicatio in divinis, preces recitare cum vitando. Vale: saluta­ tiones. Communio: conversatio (trato), negotia... Mensa: invitat' ad prandium... Antiquitus haec urgeri poterant: hodie non facile: sed Ecclesia ius habet haec prohibendi. Effectus mediati excommunicationis. 1? Irregularitas ex delicto, si clericus maior exerceat actum ordinis maioris (c.985 n.7). 2.° Suspicio de hacrcsi, si excommunicatus per annum insorduerit in excommunicatione (c.2340 § 1). § 2. De interdicto 1. Notio ct divisio. -2. Auctor.—3. Effectus.—4. Vi bullae Cru cmtac.—5. Cessatio. Summarium: 1059. Interdictum (c.2268) est censura qua fideles, in communione Ecclesiae permanentes, prohibentur sacris quae in canonibus sequentibus enumerantur (divina officia, quaedam sacramenta et sepultura). Seu censura qua prohi­ betur usus divinorum officiorum, sacramentorum et sepultu­ rae, quatenus usus est, omnibus fidelibus communis. Quatenus usus est. Per hoc differt ab excommunicatio­ ne, quae id prohibet indirecte, quatenus vetat communionem cum fidelibus ; interdictum prohibet usum directe. Omnibus communis. Per hoc differt a suspensione, quae vetat usum activum, i. e., ministerium, solis clericis. In interdicto hoc vetari potest, sed indirecte. Potest esse poena vindicativa. si scilicet feratur cum de­ signatione durationis, i. e. vel ob delictum mere praeteri­ tum, i. e., quod non habeat adnexum interdictum. 1060. Divisio (§ 2), a) Personale et locale prout direc­ te afficiat personas, vel mediante loco. 6) Utrumque potest esse generale vel particulare. Gene­ rale est quod fertur in populum aut territorium reipublicac vel dioecesis vel paroeciae ; particulare, secus (c.2269). c) Totale vel partiale, prout statuatur cum omnibus ef­ fectibus huius articuli, aut cum aliquibus tantum. Generale gravius est speciali ; locale gravius personali ; hinc caute imponendum est generale, vix unquam felicem exi­ tum sortitur. 1061. Auctor. Generale in territorium vel populum dioecesis vel reipublicac solum a S. Sede imponi potest, vel de cius mandato (c.2269 § 1). Ob periculum ne sit infructuo­ sum, Episcopus imponere potest generale in territorium vel populum paroeciae et particulare. Codex non loquitur de in­ terdicto generali in oppidum aut civitatem, quae plures pa­ roecias habet. Quare dubitari potest an ab Episcopo possit imponi. Id censet Cappello, 466, et nos censemus; nam an­ tea poterat interdictum imponere etiam in territorium vel po­ pulum totius dioecesis. Culpa pro generali gravior sit ; pro locali generali gravissima. Sed non requiritur culpa in omnibus et singulis personis; sufficit quod sit in magna parte communitatis, aut in capite; nam sic quasi redundat in totum corpus. Vis (§ 2). Personale personam ubique sequitur; intelligi­ tur de personali speciali ; quod determinatam personam di­ recte afficiat. Locale non eggreditur e territorio, sed intra illud etiam ab exteris et exemptis servari debet, excluso spe­ ciali privilegio. I. e., ut videtur, conservantur specialia pri­ vilegia, t 1062. Effectus interdicti localis. 1? Generale vel par­ ticulare (c.2270 § 1): n) Non vetat monentibus sacramenta ct sacramentalia, servatis servandis, ministrare, b) Prohibet in loco quodvis divinum officium vel sacrum ritum, salvis ex­ ceptionibus § 2 et c.2271-72. Non prohibentur pia exercitia aliturgica. ut publica rosarii recitatio, ci In die Nativitatis Domini. Paschatis, Pentecostes, Corporis Christi et Assump­ tionis suspenditur interdictum: solum prohibetur ordinatio <’r dispensationem. § 3. De suspensione 1067. Suspensio est censura qua clericus officio vel beneficio vel utroque prohibetur (c.2278 § 1). Melius forte definiretur: censura (μια clerico prohibetur usus potestatis or­ dinis vel iurisdictionis vel administrationis, aut perceptio fruc­ tuum beneficii sui; vel haec omnia simul. Censura, sed potest esse poena vindicativa (c.2255 § 2), scilicet si feratur cum indicatione durationis, vel ob delictum mere praeteritum. Clericos, non laicos afficit. Prohibet usum, i. e., exercitium officii; qui erit illicitus, et post sententiam notio ετ nivisio n.1064-1068 933 quoad aliqua invalidus; el perceptionem fructuum beneficii sed ipsum officium aut beneficium non aufert. 1068. Divisio (c.2278 § 2). Generalis seu totalis est quae comprehendit omnes effectus infra enumeratos; partialis, quae aliquos tantum. Suspensio sine addito est generalis, zl/· officio vel a beneficio, comprehendit tantum omnes effectus alterutrius speciei. Suspensio ab officio (c.2279 § 1), vetat omnem actum: a) iurisdictionis; b) ordinis: r) administrationis ex officio competentis. Si habet suspensus potestatem ex delegatione, privilegio... ; neque tunc suspensio tollit habitum seu radicem, sed actum IV. gr., in confcssario. etc.). Ideo ablata suspensione, potes­ tas exerceri potest sine nova concessione. Excepta administration e proprii beneficii. Quia haec cen­ setur magis adnexa beneficio, i* * e., iuri percipiendi reditus, quam officio; et quia beneficium est persona minor, quae tu tore non est destituenda. Λ iurisdiclione (§ 2 n.l), in genere, velat omnem ac­ tum iurisdictionis ordinariae vel delegatae; pro foro externo vel interno; non solum actus qui invalide ponuntur sine juris­ dictione, v. gr., absolutionem, sed etiam qui illicite, v. gr., Viaticum l. Saepe dubium est an actus sit iurisdictionis, ordinis, vel administrationis. Sic parochus suspensus a jurisdictione pot­ erit celebrare (ordinis), bona ecclesiae gerere (administratio­ nis); non audire confessiones (iurisdictionis). Quoad praedicationem negat Augustine’, quia haec est actus potestatis magisterii, quae ad jurisdictionem reducitur. Sed affir­ mant alii (Roberti, 380), quia facultas praedicandi est designatio quaedam, non concessio iurisdictionis. Saepe enim laici, praesertim antiquitus praedicabant, ut dc sc narrat Origenes *. Praedicatio potius ad mrisdictionem spectat; sed quia laici quoque quodammo­ do praedicant, non videtur vetita suspenso a iurisdiclione. Resolvas: Solum vetatur parocho suspenso a jurisdiction!.· audi­ tio confessionis; nam solum habet jurisdictionem pro foro interno (D'Annibale, 830 not.13). Habet etiam aliquam pro externo a Codi­ ce superadditam, v. gr., dispensandi a ieiunio, ab auditione mis­ sae... Haec quoque suspenditur. Actus ministrandi Viaticum, etc, sunt late tantum iurisdictionis, et non videntur prohiberi suspenso a jurisdictione. Episcopus suspensus a jurisdictione non poterit dare beneficia, licentias, dimissorias, dispensationes in votis, impedimentis. ’ Sic Sole, 252 contra D’ Ann i bale, 3S0, et Cavpki.lo, 499. ConfineKtary, VIII,221.354. * Eusebius, Hist. ecrles. 1.6 c.l 9: MG 20.562. effectus 934 DE SUSPENSIONE A divinis (n.2), vetat omnem aclUm potestatis ordinis lu bitae sive per ordinationem, ut celebrationem missae in pris bytcro; sive per privilegium, ut collationem ordinum mino­ rum in abbate. Non vetat praedicationem; quae potius ad jurisdictionem refertur. //A ordinibus (n.3). Vetat omnem actum potestatis ordinis receptae per ordinationem. Non vetat ministrare in missa tamquam acolythum, nam id etiam laici possunt. A sacris ordinibus (n.4) prohibet omnem actum potes­ tatis ordinis receptae per ordinationem in sacris. A certo et definito ordine exercendo (n.5), vetat om­ nem actum ordinis designati; vetat quoque cumdem ordinem conferre ct superiorem recipere receptumque post suspensio­ nem exercere. A certo et definito ordine conferendo (n.6) vetat ip­ sum conferre, non inferiorem vel superiorem. A certo et definito ministerio (n.7), ut audiendi con­ fessiones; vel officio, v, gr., cum cura animarum, vetat om­ nem actum eiusdem ministerii vel officii. Ab ordine pontificali (n.8), omnem actum potestatis or­ dinis episcopalis. A pontificalibus (n.9), exercitium actuum pontificalium, id est, qui requirunt baculum et mitram. 1069. A beneficio (c.2280). Privat fructibus beneficii. Deductis expensis, vectigalibus, oneribus impletis vel implen­ dis, quae beneficio extrinsece accedunt. Quare relinquendi sunt suspenso reditus ad implenda onera missarum fundatio­ nis, non reditus ad missam pro populo, quae est beneficio paroeciali intrinseca. Nam hae obligationes non sunt munera officii quibus satisfacere debet, sed reditibus inhaerentia eosque minuentia, quae cx ipsis reditibus implenda sunt. Aon privat: a) iuribus stolae, nec distributionibus choralibus, quae proprie fructus non sunt, nisi dotem beneficii constituant (c.1410). Neque incertis obventionibus. Neque pensionibus, saltem per­ sonalibus, quae non sunt beneficia (c 1412); neque rcalibus, nisi sint dos beneficii (c. 1410). H b) Non tolit exercitium ordinum et officii (c.2278 § 2), nec li­ berat ab oneribus et obligationibus officii et beneficii, ut ab horis canonicis. e) Non privat habitatione in domo bencficiali. Nam inhumanum i oret. ■·- ’Se d) Nec adininistratione beneficii, nisi aliud dicatur Ne damnum n.1068- 1071 935 patiatur beneficium. Aliqui agnoscunt suspenso a beneficio ius ah quid retinendi pro labore bonae administrationis. Si suspensus fructus perceperit, eos restituere debet ct ad id cogi potest etiam poenis (§ 2). Ili distribuendi sunt ab Ordinario, eccle­ siae ad quam beneficium pertinet, vel pio loco vel pauperibus (c2381,l.·). Si infligatur suspensio ut poena vindicative, iudicis est taxare portionem fructuum necessariam ad sustentationem suspensi, ne cum dedecore status clericalis emendicare cogatur aut vilem artem exer­ cere (c.2303). Si ut censura, non ita, quia a suspenso pendet abso­ lutio. 1070. Extensio (c.2281-82). 1 Suspensio generali ter lata, vel ab officio aut a beneficio afficit omnia officia aut beneficia quae clericus habet in dioecesi suspendentis, nisi aliud appareat. 2.° Loci Ordinarius nequit clericum suspen­ dere a determinato officio vel beneficio quod in aliena dioece si reperiatur. 3.° Sed suspensio 1. s. iuris communis afficit omnia officia et beneficia ubicumque sita. Ad quaestiones quae hac de re enitantur en quae nobis vidrn tur: 1. Suspensio generaliter lata prohibet quodlibct officium ac be­ neficium situm in dioecesi suspendentis, ct proinde prohibet usum potestatis ordinis, jurisdictionis et administrationis ordinariae et de­ legatae, intra dioecesint; atque privat fructibus beneficii. Est certum (c.2278 '§ 2). Extra dioecesint autem non vetat exercitium iurisdictionis ordi­ nariae aut delegatae, quam ibi habeat suspensus; utique prohibet exercitium ordinis; nam iurisdictio non haeret personae, sicut ordo. 2. Suspensio ab officio, intra dioecesint prohibet omnem actum iurisdictionis, ordinis ct administrationis competentis ex officio (c.2279 § 1), i. e., vetat exercitium potestatis ordinariae; ct afficit omnia officia quae suspensus habeat in dioecesi sua. Non autem ve­ lat exercitium potestatis delegatae ordinis, jurisdictionis aut adminis­ trationis intra dioecesim. Neque prohibet usum potestatis quam sus­ pensus habeat extra dioecesim. 3. Suspensio a divinis, ab ordinibus, a missae < elebralione, ab audiendis confessionibus, vetat exercitium horum actuum, non so­ lum intra dioecesim, sed etiam in aliena dioecesi; idque, moraliter certo, etsi in alia dioecesi habeat officium quod adnexam ferat po testatem illa ministeria exercendi. 4 Suspensio a iunsdirfione prohibet omnem actum potestatis iurisdictionis ordinariae et delegatae, quam suspensus habeat in dioe­ cesi suspendentis; non quam in aliena dioecesi habeat; quia iurisdic­ tio gencratim est quid territoriale. 1071. Alii effectus (c.2283). Sunt qui in c.2265 de excommunicatione statuuntur; sed hi, ut puto, solum appli­ cantur suspensioni generaliter latae. Si censura suspensionis vetat administrationem sacramentorum et sacramcntalium, idem dicatur quod de excommunicatione in c.2261 : si proh i bet actum iurisdictionis, hic, v. gr.. absolutio sacramentalis. 936 HE IOEMS \ INIHl VIIVIS est invalidus post sententiam condeinnatoriani vel declaràtoriam ; vel si superior expresse declaraverit se ipsam iuris­ dictionem revocare; secus illicitus tantum, nisi petitus fuerit a fidelibus iuxta c.2261 § 2. Parochus suspensus ab officio post sententiam, nequit va­ lide assistere matrimoniis (c.1095 § 1,1.") ; potest qui solum a jurisdictione suspensus est. quia talis assistentia non est proprie actus iurisdictionis, sed testi- audorizabilis. 1072. Suspensio collegialis (c.2285). Si communitas seu collegium clericorum deliquerit, suspensio ferri potest: 1) vel in singulas personas delinquentes; 2) vel in commu­ nitatem uti talem ; 3) vel in personas delinquentes et com­ munitatem ; si 1) serventur supra dicta ; si 2) communitas prohibetur exercitio iurium spiritualium quae sibi ut colle­ gio competunt; v. gr., electionis Vicarii Capitularis; si 3) ef­ fectus cumulantur. 1073. Suspensio ex informata conscientia. Est suspensio totalis vel partialis ab officio, quam Ordinarius potest alicui infligere, cx causis sibi notis, seu quas sibi reservat, absque processu et sine prae­ via monitione Remedium est extraordinarium, quod adhibere non licet, si sine gravi incommodo procedi potest ad normam iuris. Gcncratim est poena vindicaliva; sed imponi potest etiam tam­ quam medicinalis, tunc reus praevie monendus est, ut a tali delicto abstineat, sub hac poena; quod si commiserit, censura infligi potest ex informata conscientia. Etsi sit vindicativa, Ordinarius potest re<· causam patefacere, eum paterne monendo. In decreto quo imponitur haec suspensio indicabitur an sit a toto officio an solum a talibus functionibus officii. Infligi nequit in per petuum. Delictum gencratim sit occultum. Ob publicum imponi potest so­ lum: 1." Si graves testes Ordinario delictum patefaciunt, sed no­ lunt testimonium de eo in iudicio ferre, nec aliis probationibus illud evinci iudicialitcr possit. 2.” Aut si clericus minis aut aliis medus processum iudiciarium impediat. 3." Si obstent leges civiles aut scardali periculum. \ppcllatio non datur, sed solum recursus ad S. Sedem; tunc Or­ dinarius ad hanc probationes mittet. Pendente recursu, suspensio s< · vanda est. C A P U T 1 1 De poenis vindicativis 3 Summarium: 1. Notio.—2. Potestas confessarii ad dispensandum ab eis.— Communes clericis ct laicis. infamia, etc —4. Peculiares clericorum. 1074. Vindicativae ( c.2286) · unt quae direct? ad de­ licti expiationem tendunt, ita ut earum remissio a cessation·· contumaciae non pendeat. S com m i nes. N. 1071 -1077 937 Ippellatio <’c/ rc· ursus (c.2287) ab eis inflictis datur in suspensi vo, nisi aliud expresse caveatur. Cessatio (c.2289). Cessat expiatione vel dispensatione data a competente auctoritate iuxta c.2236-7. 1075. Potestas confessarii (c.2290). In casibus occultis urgentioribus, si ex observatione poenae vindicativae 1. s. reus se proderet cum infamia et scandalo, quivis confessarius in foro sacramentali potest obligationem servandae poenae sus pendere; iniuncto onere recurrendi intra mensem, saltem per epistolam et per confessarium, si id fieri possit sine gravi incommodo, reficito nomine, ad S. Poenitentiariam vel ad Episcopum facultate praeditum, et standi eius mandatis. Si in aliquo casu extraordinario hic recursus sit moral iter im­ possibilis, ipse confessarius potest dispensare, iuxta c.2254 § 3. ·· 1076. Poenae vindicativae communes clericis et laicis. Praecipuae sunt : 1. ” Interdictum locale vel in communitatem seu colle­ gium, in perpetuum vel ad tempus praefinitum vel ad bene­ placitum superioris. 2. ® Interdictum ab ingressu Ecclesiae, eadem duratione. 3. ° Poenalis translatio vel suppressio sedis episcopalis vel paroecialis. 4.® Infamia iuris. 5. *’ Privatio sepulturae ecclesiasticae, iuxta c.1240 § 1. 6?’ Privatio sacramentalium. 7.” Privatio vel suspensio ad tempus pensionis quae ab Ecclesia vel ex bonis Ecclesiae solvitur, ac! alius iuris seu privilegii ecclesiastici. ° 8. Remotio ab actibus legitimis ecclesiasticis. 9 ° Inhabilitas ad gratias ecclesiasticas aut munia in Ec­ clesia, quae statum clericalem non requirant, vel ad gradus academicos ecclesiasticos. 10.1' Privatio vel suspensio ad tempus, muneris, facul tatis vel gratiae obtentae. 11.” Privatio iuris praecedentiae vel vocis activae et pas­ sivae vel iuris ferendi titulos honoris, vestem, insignia, quae Ecclesia concesserit. 12?’ Mulcta pecuniaria. 1077. Infamia (c.2293) est diminutio vel privatio fa­ mae. Fama in bonum sensum, ut solet intelligi, est bona ho­ minum proborum aestimatio. pi-:ci i.iARES clericorum x. 1077-1079 938 939 DE POENIS VINDICATIVIS Divisio. 1?’ Iuris ct facti. Infamia iuris seu legalis, qua< a lege irrogatur, per quam societas declarat talem hominem non esse habendum ut probum et honestum, cumque arcet a nonnullis actibus legitimis, iuribus ct honoribus quae aliis con­ ceduntur. ■ Infamia facti, seu popularis vel vulgaris, amissio vel diminutio famae apud probos et prudentes, orta cx delicto vel poena infamante, aut defectu ignominioso et publico, quae a lege non notantur infamia, sed faciunt ut quis bonam aesti­ mationem amittat. Unde non est vera poena, sed naturalis se­ quela delicti, morum aut poenae. Ideo eius causa debet esse publica. ° 3. Latae et ferendae sententiae. Canones aliqui dicunt: “sunt ipso iure infames”, vel quid simile (c.2320.2328...): tunc infamia est poena 1. s.; alii dicunt: “infames declaren­ tur” (c.2359 § 2), tunc est f. s. Imo in uno eodem c.2314 di­ citur: “Apostatae... infames declarentur” (§ 1,2?); si sectae acatholicac nomen dederint “ipso facto infames sunt” (n.3?). Casus infamiae iuris l.s. sunt septem (n.710). Infamia iuris incurritur solum in casibus iure communi expressis. Facti, cum quis ob delictum vel pravos mores bo­ nam existimationem amisit apud fideles probos et graves, de quo indicium spectat ad Ordinarium. Extensio. Neutra infamia, iuris et facti, afficit delin­ quentis consanguineos aut affines. Sed infamia consangui­ neorum vel familiarium cum quibus parochus vivit, causa esse potest cur hic bonam aestimationem apud populum amittat, et proinde a paroecia amoveri possit (c.2147 § 2 n.3). Etiam quoad ordines ct alia, ratio habenda est famae parentum l. Effectus infamiae iuris (c.2294-95). a) Irregularitas ex defectu famae (c.984,5.0). b) Inhabilitas ad obtinenda beneficia, pensiones, officia et dignitates ecclesiasticas, ad actus legitimos exercendos, ad exercitium iuris aut muneris ecclesiastici; infamis arceri de­ bet a ministerio in sacris functionibus exercendo. Putamus hanc inhabilitatem ante sententiam condemnatoriam vel declaratoriam infamiae non secumfcrre nullitatem actus ab infami vel erga infamem positi, verbi gratia, collationis beneficii; sed so­ lum illiccitatem : a) Ex inductione : in pluribus canonibus actus po­ situs ab infami ante sententiam est illicitus, post sententiam invali­ dus. Sic suffragium (c.167 § 1,3.°); patrinatus in baptismo et con1 C. Sacram. Instruet, de ordinandorum scrutinio, n.6, 27 dec. 1OJ0: AAS 25.120, finnatione (c.765,2.°; 766,2°; 795,2°; 796,3.°); ius patronatus (c.1470 S 4). b) Ex analogia excommunicationis, suspensionis ct interdici’, quae reddunt nullos quosdam actus sententiam, illicitos ante sen lenitam (c.2264-65 ; 2275.2284). Effectus infamiae facti (c.2294 § 2); impedimentum temporale ad recipiendos ordines, dignitates, beneficia et of­ ficia ; et ad exercendum sacrum ministerium et actus legilimos. Cessatio ic.2295). Infamia iuris desinit sola dispensatione S. Sedis. Est perpetua. In casibus occultis potest Ordinarius ab ea dispensare (c.2237 § 2). Infamia facti cessat, cum bona existimatio apud probos ct graves fideles, omnibus per­ pensis, et praesertim diuturna rei emendatione, prudenti Or­ dinarii iudicio, fuerit recuperata. 1078. Inhabilitas (c.2296) a sola S. Sede infligi pot­ est, si agatur de rebus ad quas assequendas capacitas iure communi statuitur. Si agitur de tollenda capacitate iure par­ ticulari statuta, infligi potest ab Ordinario. lura iam quaesita non amittuntur ob supervenientem in­ habilitatem, nisi huic addatur poena privationis. Sic bene­ ficiarius qui solum puniatur inhabilitate ad beneficia, non amittit beneficium iam obtentum. Muleta pecuniaria (c.2297) iure communi inflicta, cuius erogatio non sit eodem iurc praefinita, aliaeque iure pecu­ liari statutae vel statuendae, ab Ordinariis locorum erogari de­ bent in pios usus ; non in commodum mensae episcopalis aut capitularis. Ut vitetur avaritiae, suspicionis aut iniustitiae periculum. 1079. Poenae vindicativae clericorum peculiares (c.2298) Sunt: 1.” Prohibitio exercendi sacrum ministerium, praeterquam in certa ecclesia. Est partialis suspensio quoad locum. 2.11 Suspensio cum indicatione ducationis. Translatio poenalis ab officio aut beneficio ad in­ ferius 4." Privatio alicuius iuris cnm beneficio vel officio con­ iuncti. 5. ° Inhabilitas ad omnes vel aliquot dignitates, officia, beneficia, munera clericorum propria. . 6. ’ Privatio poenalis beneficii vel officii cum vel sine pensione. I 940 UE l’OEMS VINDICATIVIS 7. -8.’ Prohibitio aut praescriptio commorandi in certo loco vel territorio. 9? Privatio temporanea habitus ecclesiastici. 10. Depositio. 11. Privatio perpetua habitus ecclesiastici. 12. Degradatio. 1080. Privatio beneficii (c.2299) : α) Inamovibilis, i. in perpetuum concessi (c.1411.4.°), solum decerni potest in casibus iure expressis. Sunt: 1. s. 4: f. s. 11; ad arbitrium Episcopi 5. Vide Indicem Codicis; v. Privatio. Privatio f. s. solum infligi potest a tribunali trium indi­ cum (c.l577). Idem dic de sententia declaratoria. b) Privatio beneficii amovibilis, i. e., revocabiliter colla­ ri. statui potest etiam ob rationabiles causas. Etiam sine de­ licto, sine certo processu, nisi in casu parochi aniovibilis u.2157-61: 192 § 3). Effectus. Si est l. s. : l.° Ipso facto delicti amittitur titulus seu proprietas beneficii. 2.'1 Si clericus conservet posses­ sion em et moriatur, beneficium non vacat per mortem, sed per privationem. 3? Privatus non facit fructus suos, percep­ tos restituere tenetur a die delicti. .Vf est f. s. ante quam haec feratur: 1." Titulus manet. Hinc: 2.’ Interea nequit ab alio valide impetrari (c.l 50). 3. ‘ Potest resignari et permutari ° Clericus fructus facit suos, neque perceptos restituere te­ 4. netur. Privatio vetita (§ 3). Nequit clericus privari beneficio aut pensione cuius titulo ordinatus fuit, nisi aliunde honestae sus­ tentationi provideatur. Si privatio sit I. s. idem provideat ex caritate Ordinarius (c.2303 § 2). Ad id non tenetur, si deve­ niatur ad perpetuam privationem habitus ecclesiastici (c.23O' S 2). 1081. Prohibitio alicuius ministerii (§ 2) cum bene ficio, officio, dignitate coniuncti. v. gr.. praedicandi, confes­ siones audiendi, statui potest ad tempus. Haec prohibitio nullitatem actus non implicat, nisi exprimatur (c.ll). 1082. Praescriptio commorandi in certo loco (c.230l2302), extra suam dioccesim, ab Ordinario decerni nequit, nisi de consensu Ordinarii illius loci ; aut nisi agatur de domo poenitentiae seu correctionis etiam extraneis destinata: aut dc domo religiosa exempta, consentiente huius superiore. Prat· script io et prohibitio certo in loco commorandi ct colloca­ PECULIARES CLERICORUM N. 1079-1086 941 tio in domo poenitentiae aut religiosa, praesertim si diuturnae sint, imponantur solum in casu gravi ; in quo, iudicio Ordinarii, hae poe­ nae sint necessariae ad clerici emendationem aut scandali repara­ tionem. Index per modum provisionis id statuere potest, si timeatur ne accusatus timorem testibus incutiat, eos subornet, etc. (c.1957). 1083. Privatio habitus temporanea (c.2300). Statui potest contra clericum graviter scandalosum, qui monitus non resipiscat, si scandalum aliter removeri nequeat. Quae, dum perdurat, secumfert prohibitionem exercendi quaevis minis­ teria ecclesiastica, et privationem privilegiorum clericalium. 1084. Depositio (c.2303) est detrusio clerici ab om­ nibus officiis, cum inhabilitate ad quaevis officia, dignitates, beneficia, pensiones, munera; manentibus obligationibus ex ordine susceptis ct privilegiis clericalibus. Si ordinatus fuit ad titulum beneficii aut pensionis, et clericus vere indigeat, Ordinarius pro sua caritate, meliori modo possibili, ei pro­ videre curet : ne cum dedecore status clericalis mendicare co­ gatur. Casus (§ 3). Infligi nequit nisi in casibus iure expressis. Omnes sunt, f s.Vide Indic Cod. v. Depositio. Imponi nequit nisi a tribu­ nali 5 iudicum (c.1576 § 1,2°). 1085. Privatio perpetua habitus (c.2304) imponi pot­ est ab Ordinario, si clericus depositus non det emendationis signa; et praesertim si scandalum dare pergat ct monitus non resipiscat. Imponenda est a tribunali 5 iudicum (c.l576 § 1.2?’). Effectus, u) Privatio privilegiorum clericalium; 6) cessa­ tio in Ordinario obligationis providendi clerico sustenta­ tionem. 1086. Degradatio (c.2305) est poena qua clericus ad sta­ tum laicalcm iuridicc reducitur. Juridice, nam physice ordo, etiam minor, numquam tollitur. Divisio (§ 3). Verbalis seu edictalis, quae sola sententia irrogatur, sed omnes effectus iundicos sortitur statim, sine ulla exsecutione; realis, cum solemnitatibus Pontificalis Ro­ mani. Effectus (§ 1): depositio, privatio perpetua habitus, re­ ductio ad statum laicalcm. Hacc reductio tollit omnia privi­ legia clericalia et obligationes, praeter caelibatum (c.213). Casus (§ 2). Imponi potest solum ob delictum in iure expressum ; aut si clericus iam depositus et habitu privatus grave scandalum adhuc per annum praebeat. Casus sunt 5; omnes, f. s. Vide btd. Cod. v Deqradatio Imponenda est a tribunali 5 iudicum (c 1576 § 1,2 e). 492 DE REMEDIIS POENALIBUS ET POENITENTIIS Minoristae habitum ct tonsuram propria auctoritate deserentes, qui ea intra mensem non reassumunt, eo ipso e statu clericali decidunt (c.l36 § 3). CAPUT III De remediis poenalibus et poenitentiis 1087. Remedia poenalia. Sunt quaedam subsidia poe­ nali tatem aliquam importantia, ad praecavenda delicta, vel ad effugiendas aut temperandas aut augendas poenas. Monitio, correptio, praeceptum poenale, vigilantia (c.2306). Monitio. Est animadversio vel commonefacio a superio­ re facienda, ut qui in proxima delinquendi occasione versa­ tur, vel in quem suspicio delicti commissi cadit ex inquisi­ tione peracta, sibi provideat ne cadat (c.2307). Correptio. Reprehensio seu vituperatio a superiore fa­ cienda ei qui scandalum vel gravem ordinis perturbationem sua conversatione gignit ; vel etiam ei qui iam deliquit (c.2308-9). Praeceptum poenale. 1 ussum aliquid faciendi vel vitan­ di sub conminatione poenae (c.2310'1. Vigilantia. Inspectio seu custodia in aliquem exercenda: a) si casus gravitas ferat: Z>) praesertim de eo qui in pericu­ lo versatur relabendi in idem delictum; c) vel ad augendam poenam, praesertim in recidivo. 1088. Poenitentia. In genere est opus externum et laboriosum a competente superiore impositum et a reo accep­ tatum, ad congruam satisfactionem Deo vel Ecclesiae prae­ standam. Divisio. 1.' Sacrantenfalis quae in sacramento imponitur, velut eiusdem pars. Canonica, in foro externo inflicta. 2.” Publica vel occulta, prout in facie Ecclesiae seu in fidelium conspectu implenda sit; vel secreto, ut in monas­ terio. Finis (c.2312 § 1). In foro externo imponuntur, ut de­ linquens vel poenam effugiat vel poenae contractae remissio­ nem obtineat (c.2223 § 3,3/’ : 2248 § 2: 2254 § 3). Etiam im­ poni potest ob transgressiones quae delictum non constituant (2312 § 2). Sic praxis. Modus impositionis 2.3). a) Ob delictum aut trans­ gressionem occultam, publica ne imponatur, b) Moderanda p ROI-ANATIO SS. SPECIE RUM, EXCOM MUNICAT TO. N.l087-1089 943 est non tam secundum quantitatem delicti quam iuxta poeni­ tentis contritionem, pensatis qualitatibus personarum et de­ lictorum adiunctis... Praecipuae (c.2313 § 1). l.*» Determinatae preces. 2.° Pia peregrinatio vel alia pietatis opera. 3.° Peculiare ieiunium. 4.” Eleemosyna in pios usus impendenda. 5.° Exercitia spiri­ tualia in pia aut religiosa domo per aliquot dies. Poenitentias Ordinarius pro sua prudentia addere potest remedio poenali monitionis et correptionis (§ 2). De poenis in singula delicta 1 I In hac tertia parte, relicto ordine logico, qualis esset ex virtuti­ bus quibus singula delicta opponuntur, sequemur ordinem practicum, materiam dividentes in tria capita; Primum de excommunicationi­ bus 1. s. : (i) S. Sedi specialissime reservatis; b) specialiter; c) sim­ pliciter; d) Ordinario reservatis; r) nemine reservatis. Secundum, dc interdictis I. s. Tertium de suspensionibus 1. s. Î I I ·» Excommunicationes latae sententiae I I 1 Excommunicationes S. Sedi Quatordecim huiusmodi poena : specialissime reservatae recensentur. Damnantur hac 1089. Profanatio SS. Specierum (c.2320). Puniuntur species consecratas abiicientes, ad malum finem abducentes vel retinentes. 1. ° Abiectio, committitur cum quis species panis aut vini, plurcs vel unam particulam, fragmentum vel guttulam, quovis ritu valide consecratas, contemnens proiicit ; i. e., deiicit vel in locum sordidum aut indignum, vel in alium non ita, sed tali modo qui contemptum exprimat. Non v. gr., si quis ani­ mo furti subripit pyxidem, hostias supra altare relinquens. 2. ° Abductio ad malum finem, habettir, si quis eas amo- I I 944 EXCOMMUNICATIONES SPECIALISSIME RESERVATAE vet a loco, auferens prava intentione, v. gr., ad divinationem, ) promulgatio per sc fieri debet per insertionem in . Ictis Apostolicac Sedis, et impossibile fere est illam impedire; unde delictum hoc vix unquam locum haberet, si promul­ gatio stricte intelligcretur. "3. Laesio vel terrefactio eorum ad quos acta vel litte­ rae pertinent, vel aliorum ob causam actorum. Damnantur qui grave damnum cis inierunt, vel metu gravi perturbant illos quorum interest: vel alios ad quos pertinet promulgatio vel exsecutio, v. gr., procuratores, agentes, exsecutores, etiam consanguineos, affines, familiares horum. Laedere stricte est damnum inferre corpori, ut percutere, vulnerare : non bonis fortunae, famae, etc. ; et stricte sumenlum est i D’Axnibalk. 1,390: Coronata, 1939). Iuxta doctri­ nam communem delictum est consummatum, ct poena incur­ ritur, posita laesione vel terrefactione ; etsi de facto promul­ gatio vel exsecutio non impediatur. Dissentit tamen Cappel­ lo, 253. 1099. Impedimentum libertatis, iurium, iurisdictionis ecclesiasticae (c.2334). Damnantur: 1.” Qui leges, man­ data vel decreta edunt contra libertatem et iura Ecclesiae. Leges sunt ordinationes a suprema potestate in perpe­ tuum editae, v. gr., de regio placito et exsequatur. Mandata. praecepta in singulas personas vel casus, etiam sententiae iudiciales. Decreta, dispositiones a quavis potestate profec­ tae, v. gr.. a praefecto urbis. Contra libertatem, latissime sumptam, v. gr,, contra potes­ tatem docendi, se communicandi, etc., superiores cum subdi­ tis el vicissim ; contra iura spiritualia vel temporalia, ut coe­ meteria habendi, acquirendi bona, etc. Iura Ecclesiae hic non veniunt iura specialia alicuius par­ ticularis paroeciae, dioecesis, etc. Utique iura generalia Ec­ clesiae, quae in particulari dioecesi violentur, ut ius erigendi seminarium, praedicandi missionem (Coronata, 1943). Edere est proferre, dare. Edunt legislatores et magistra­ tus potestatem administrativam habentes; sive personae phy­ sicae sive morales. Non deputati ac senatores, qui legem aut decretum praeparant; utique qui pro eis suffragium ferunt, ct qui ea proprio nomine subscribunt ct publicant. Saltem hi sunt cooperatores necessarii. Non liberatur a poena, qui com­ pleto necessario suffragiorum numero suum addit. Nam for­ mali conspiratione in delictum concurrit (VermeERSCH, 534). 2'· Oui impediunt directe vl indirecte exercitium iuris- - 954 EXCOMMUNICATIONES SPECIALITER RESERVATAE violatio privilegii fori, n.1099-1100 955 dictionis ecclesiasticae, fori interni vel externi, ad hoc re­ nosis. solum possunt a tribunalibus ecclesiasticis indicari currentes ad quamlibet potestatem laicalem. I IC.120.614.680.1553 § 1 n.3). Impedire est prohibere ne quis iurisdictione uti incipiat Damnantur qui ausi fuerint trahere ad indicem laicuni. aut pergat ; v. gr., ne index ecclesiasticus sententiam det due debita licentia, aliquem privilegio fori gaudentem (c.12(K Jurisdictio, potestas regendi a Christo vel eius Vicario Trahere ad indicem laicuni est ad illud deferre tamquam promanans ; fori interni vel externi, ordinaria vel delegat •:ion indicandum, sine debita licentia. In contentiosis est ac­ contentiosa vel voluntaria. Iuxta aliquos intelligitur etiam ad­ tor. in criminalibus fiscalis. ministrativa, ut assistendi matrimonio (Cappello, 258); iuxta Non delinquit qui clericum defert ad officialem politiae, alios sola potestas jurisdictionis (VermEERSCH, 534). Ad hoc recurrentes ad laicam potestatem, est modus im­ ad gubernatorem provinciae aut ad alias auctoritates laicales quae procedunt per viam administrativam, non iudicialem. Est pediendi damnatus. Nempe ad delictum requiritur: a) Imp doctrina communis ( Wernz-Vjdal, VII,453). Neque qui cle­ ditio exercitii jurisdictionis ; b) per recursum ad laicam po­ ricum denuntiat fiscali. Neque qui eum defert ari indicem, ut testatem. conciliatio ineatur, vel monitio aut correptio fiat. Neque qui Ad quamlibet, sive iurisdictionalem sive administrativam. ad iudicem defert clericum ut testem, peritum aut procurato­ Ad poenam non sufficit recursus ad laicam potestatem, rem la ici. requiritur effectus secutus, i. e., quod de facto impeditum Non trahit nec delinquit, qui actorem clericum in tribu­ fuerit exercitium jurisdictionis, et quidem per hunc recur­ nali laicali reconvenit ; neque qui contra clericum actorem ap­ sum (CIC 25 iul. 1926: AAS 18,394). pellat. Iuxta aliquos, habetur impeditio damnata, si Episcopus cogatur Non delinquit qui ad iudicem laicuni trahit clericum re­ sua iurisdictione uti, v. gr., ut Fabium suspendat ; vel a censura alsolvat. Nam ferre censuram aut retinere aliquem sub vinculo cen­ dactum ad statum laicalem vel perpetuo privatum habitu ec­ surae contractae implicat exercitium continuatum et successivum clesiastico; aut religiosum regressum ad saeculum. jurisdictionis (Coronata, 1945). Alii hoc non admittunt; et huic sen­ Non delinquunt qui ad iudicem laicuni deferunt perso­ tentiae stare debemus (D’Axnirale, 390). nam moralem, ut capitulum, monasteria; sic ex veteri iure, Poena: excommunicatio 1. s. specialiter reservata. praesertim ex bulla Cocnae n.15; quamvis personae morales Placet vel Regium exsequatur dicitur praetensum ius Princif) natura sua sunt immunes a foro laicali. civilis examinandi acta pontificia antequam subditis communicentur, Poenae: d) Excommunicatio 1. s. specialiter reservata, si et licentiam dandi vel negandi ut communicentur ct exsecutioni man­ trahitur Cardinalis, Legatus S. Sedis, Officialis maior Cu­ dentur. Damnatum fuit a multis Papis et in Syllabo prop.28.41.49. Codex poenalis hispanus 1944, a. 126, damnat eos qui in exercitio riae Romanae ob negotia ad eius munus pertinentia, vel Or­ sui muneris publicet vel exsequatur acta pontificia attentatoria con­ dinarius proprius; b) simpliciter reservata, si alius Episco­ tra pacem aut independentiam Status, aut legibus opposita aut ad pus, etiam mere titularis. Abbas vel Praelatus nullius, supre­ legum inobservantiam provocantia. Hic articulus abrogatus fuit per mus moderator religionis iuris pontificii; c) suspensio ab otlegem 17 iul. 1946 Appellatio ab abusu (recurso de fuerza) est recursus a indice ec­ ticio 1. s. Ordinario reservata, si clericus trahit aliam perso­ clesiastico ad civilem : a) in cognoscendo, quando ecclesiasticus dici­ nam privilegio fori gaudentem ; poena arbitraria pro culpa, tur causam cognoscere quae ad forum civilem pertinet; b) tn mode si id faciat laicus. cognoscendi, quando dicitur non servare proccduram stabilitam; c) n Ad incurrendam poenam sufficit quod quis aliquam per­ appellando vel exsequendo, quando in tribunali ecclesiastico negatur appellatio, vel sententiae exsecutio urgetur. Recursus in cognoscendo sonam ex recensitis in c.2341 conveniat coram indice laiordinatur in Ley de F.njuiciantienfo civil a.125-152. co; i. e., quod indici exhibeat libellum litis introductorium Abusus hi per Concordatum hispanum a.1953 art. 1.2.16 eliminati i/o demanda) ; non requiritur quod persona conventa reapse sunt. a iudice citetur (CI 26 apr. 1948: AAS 40,301). 1100. Violatio privilegii fori (c.2341). Privilegium fori Quinam poenas haa contrahunt. Actores seu illi qui <Ί illud vi cuius clerici ct religiosi utriusque sexus, etiam deferunt privilegiatum ad iudicem laicuni. novitii. in causis >ive criminalibus sive civilibus seu contenNon legislatores, aliaeque auctoritates, qui indices cogunt 956 EX COM.M l SU VHONES SPECIALITER RESERVATAE nt clericos ad suum tribunal deferant, etsi ipsi legislatores ve auctoritates non sint actores in causa. Ili potius contrahunt excommunicationem I. s. specialiter reservatam S. Sedi \i c.2334,1. Non fiscalis, qui vi officii sui delictum clerici accusat apud tribunal et poenam petit. Nam ad id cogitur a lege. Si tamen sponte litem movet in causa, quae etiam ex lege civili non pertinet ad tribunal laicale, ut sunt causae bénéficiai ac sacramentales in Hispania, tunc fiscalis poenam incurrit. \’on index, qui litem admittit et indicat. Nam ipse non convenit, non trahit clericum ad suum tribunal, sed reus ab actore trahitur. Sic SO 1 feb. 187J ; 23 ian. 1886. Hodie id patet cx responso CI 26 aprilis 1948; iuxta quod poena con­ trahitur per hoc solum quod clericus trahatur ad iudicem ab actore, quin requiratur iudicis citatio. At Episcopus posset iudicem punire praevia poenae comminatione, si causam ad­ mittat aut ab ea indicanda non desistat (c.2220 § 1; 22211. Sic SO 23 ian. 1886. Ad incurrendas poenas requiritur: a) Ut deferant cle­ ricum sine debita licentia, b) Et cum audacia (ausus fuerit). Hoc est: delinquens excusatur a poenis latae sententiae ob quamvis diminutionem imputabilitatis ex parte intellectus aut voluntatis; v. gr., ob ignorantiam legis aut poenae, ob metum etiam levem, etc. Non sic excusatur a poenis ferendae sen­ tentiae (c.2229 § 1). Concordatum hispanum a.. 1953 1953 art. 16,24 agnoscit agnoscit privilegium tor. fon fere ut in c.120 statuitur: a) Ii Praelati, de quibus c.120 § 2, nor poterunt conveniri apud iudicem laiciun sine praevia S. Sedis li­ centia. b) Causae contentiosae reliquorum clericorum ac religiosorum dc bonis aut iuribus temporalibus tractari possunt apud tribunalia Status, praevia notificalione facta Ordinario loci ubi processus in­ struendus est. c) Causae criminales cormndetn de delictis civilibus, indicari queunt a tribunalibus status; sed auctoritas iudicialis debet prius oblinere consensum Ordinarii loci, de quo supra (a.16). Ex his apparet praeviam notificationem in contentiosis dandam esse a iudicc, non ab adore; et praevium consensum in criminalibus obtinendum esse non ab adore, sed a .indice. Et quoniam poenae propter violationem privilegii lori statuuntur contra actorem, qui clericum trahit ad tribunal laicale sine licentia Ordinarii loci, hinc ex Concordato hispano videtur neque actor neque index poenas in­ currere eo quod clericus vel religiosus indicetur a tribunali laicali in diis causis, sine praevia notificalione, aut sine praevia Ordinarii licentia. ■ i/· 1101. Violatio privilegii canonis circa Cardinales, el< (c.2343). Contra violatores poena est: I VIOLATIO PRIVH, CANONIS, MAC II INAT , USI RPAT X 1100-1103 957 1. " Si violatur Cardinalis vel Legatus Pontificius: a) excommunicatio 1. s. specialiter reservata: b) infamia iuris 1. s.: ,) privatio cuiusvis beneficii, officii, dignitatis, pensionis et muneris, f. s. 2. ° Si Patriarcha, Archiepiscopus, Episcopus, etiam mere titularis, excommunicatio 1. s. specialiter reservata. 3.® Si alius clericus vel religiosus aut religiosa, etiam novitia: o'} excommunicatio 1. s. Ordinario reservata; b) aliae arbitrariae, f. s. N.1091. 1102. Machinatio contra auctoritates ecclesiasticas (CC 29 iun. 1950: AAS 42,601). Oui contra legitimas auctoritates ecclesiasticas machinantur, aut earum potestatem quomodocumque conantur subvertere; et qui in hoc delicto quovis modo, directe vel indirecte partem habent, incurrunt excommunicationem 1. s. S. Sedi specialiter reservatam. Machinatio est conamen contra auctoritates. Auctoritas, quaevis persona quae legitime Jurisdictionem in Ecclesia exer­ cet. ut Ordinarius (c.198 § 1), Officialis (c. 1573 § 1). Non constat an incurrantur personae quoque quae mera munera administrativa exercent in foro externo, ut ecclesiarum rcctores et capellani. Delictum est tenta re harum potestatem quovis modo subvertere. i 1· Ex verbis quovis modo directe vel indirecte partem habet viderctur sufficiens ad poenam incurrendam quaevis cooperatio graviter culpabilis (c.2218 § 2; 2242), quasi ipsa cooperatio sit delictum per sc stans (c.2231). Sed requiritur cooperatio positiva ct necessaria, qualis ordinarie requiritur ut cooperatores poenam delicti incurrant (c.2209 § 3; 2231). Nam C. Consist. 17 mar. 1951: AAS 43.173 hoc sensu interpretata est decretum C. Concilii 29 iun. 1950. quo haec declaravit poenas contractas a persecutoribus Ecclesiae in republica Cccoslovachiae. 1103. Usurpatio et detentio bonorum Ecclesiae Ro­ manae. Usurpantes vel detinentes per se vel per alios bona aut iura ad Ecclesiam Romanam pertinentia subiaceant excommunicationi 1. s. speciali modo S Sedi reservatae: et si clerici sint, praeterea dignitatibus, officiis, pensionibus prientur, atque inhabiles ad ea declarentur (c.2345). Usurpatio est occupatio malitiosa rei alienae quasi ad sc pertinentis. Tria requirit: 1) occupationem; 2) ut a domi­ no t. e. animo habendi ut suam; 3) ut quasi res ad se peraneat, m u quasi ius habeat eam occupandi. Sive vi siw f vau­ i » I J 958 EXCOMMUNICATIONES SPECIALITER RESERVATAE dc sive aliter. Non est usurpator latro, quia res ab eo non consideratur tamquam sua, non tamquam si ius halx'at eam auferendi (SO 9 mar. 1870). Detentio est rei conservatio vel possessio. Bona vel iura, i. e. corporea vel incorporea. Ad Ecclesiam Romanam pertinentia, i. e., ad dominium temporale Papae seu ad supremum principatum temporalem (la sobcrania], Tandem ad Statum Pontificium. Sic cx verbis Bullae Coenae, et ex Constitutione Apostolicae Sedis: “Usur­ pantes... retinentes supremam iurisdictionem in eis...” Plcriquc c.2345 interpretantur quasi ageretur dc defendendis juri­ bus politicis Status pontificii, ut in censura Const. Apostolicae Si­ dis, 1,12. Haec quoque proteguntur, sed separatim etiam bona tem­ poralia ecclesiastica ad Ecclesiam Romanam pertinentia, ait VlDAL 260; quia dicit bona aut iura, dum antea dicebatur bona seu iura. Nunc crimen dumtaxat committi potest quoad ea quae Civitatem Vaticanam constituunt vel ad eam pertinent; ut si quis usurparet palatia pontificia aut exercitium supremae iurisdictionis temporalis Romani Pontificis. Qui usurparet bona Capituli S. Petri, non hanc censuram incurreret, sed eam quae n.l 112 explicatur (c.2346). Neque qui usurparet bona illorum Ordinum religiosorum qui carent capacitate |X>ssidendi bona lenqxjralia ; nam etsi haec pertinent in proprietatem ad S. Sedem ; S. Sedes non exercet in talia l>ona totam suam potestatem ; illa possidet, sed in commodum religiosorum... Puniuntur usurpantes vel detinentes per se vel per alios bona aut iura ad Ecclesiam Romanam pertinentia. Poena: a) Excommunicatio 1. s. specialiter reservata; Z>) clericis praeterea privatio f. s. cuiusvis dignitatis, officii, beneficii, pensionis, ct inhabilitas ad ea, f. s. 1104. Crimen falsi circa acta S. Sedis (c.2369). Dam­ nantur: a) Fabricatores vel falsarii litterarum, decretorum vel rescriptorum Sanctae Sedis ; b) scienter utentes iisdem. Eabricatores sunt qui ea ex integro fingunt ; falsarii qui vera adulterant, addendo, detrahendo, mutando; utentes qui documenta fabricata vel falsata adhibent. Poenae: a) Excommunicatio 1. s. specialiter reservata: 6) clericis aliae praeterea arbitrariae usque ad privationem beneficii, officii, dignitatis et pensionis; c) religiosis privatio officiorum quae in religione habent, et vocis activae et passi­ vae, praeter alias in constitutionibus statutas. CRIMEN FALSI. NEGOTIATIO N1103-1105 959 Falsa denuntiatio confessorii de crimine sollicitationis (c.2363). \7ide De poenitentia 437. 1105. Exercitium negotiationis et mercaturae, cleri cis interdicitur, sive per se, sive per alios; sive in propriam sive in alienam utilitatem fiat. Negotiatio est terminus generalior, quaevis permutatio rerum cum animo lucri facta, v. gr., pecuniae cum pecunia diversa (cambium) ; titulorum cum titulis (ludus bursae). Mer­ catura, mutatio mercis cum pecunia. Negotiatio est quaestuosa seu lucrativa, si res ea inten­ tione emuntur ut non mutatae vendantur carius ; industrialis, si res labore humano mutatae commutantur cum lucro; haec est stricte industrialis, si res emuntur ut ope opificum con­ ductorum mutatae vendantur; late, si venduntur res proprio labore mutatae; sive propriae, ut fructus proprii fundi, sive ad id emptae. Ergo ad negotiationem quaestuosam seu stricte lucrativam haec requiruntur: 1.° Ut res ematur et vendatur. 2.° Ut vendatur res non mutata. 3.° Ut vendatur carius quam empta fuit. 4° Ut empta sit animo carius vendendi rem immutatam. Ad stricte industrialem : l.° Ut res ematur. 2° I^t transformetur per operarios conductos. 3° Ut carius vendatur. 4° Ut empta sit in­ tentione eam carius vendendi post transformationem sic factam. Oeconomica est permutatio rerum propriarum, aut quae emptae fuerunt ut inserviant necessitati vel utilitati propriae aut familiae ; quaeque postea venduntur etiam cum lucro, quia inutiles vel superfluae sunt, aut ob altum honestum finem. Politica, coemptio rerum pro aliqua communitate, socie­ tate, exercitu, etc., quae deinde vendendae sunt. Haec est quaestuosa vel non, prout fiat cum aut sine intentione lucri. Disciplina ex recepta doctrina haec est: a) Non licet cle­ ricis negotiatio quaestuosa, neque stricte industrialis, per se vel per alios, in propriam aut alienam utilitatem, nisi ex gra­ vi necessitate propria aut proximorum, quorum sustentatio eis incumbit, b) Licet late industrialis et oeconomica, c) Po­ litica cx modo et fine diiudicanda est; si finis non sit lucra tivus aut a clericali statu alienus, licebit: sic licet libros, co­ dices, etc., scholaribus vendere; res pietatis in loco peregri­ nationis. etc. Imo, ex praxi licebit in collegiis et similibus res scholaribus aliquantum carius vendendas emere, modo lucrum in ipsorum utilitatem impendatur. Licebit quoque clericis et religiosis aliquid sibi retinere tamquam compensationem pro 960 E.XCOMMl MCATIONES SPECIALITER NEGOTIATIO. RESERVATAE labore, pro expensis, pro periculo damni, et pro fenore |.· cuniae qua res emptae sunt. Operariis conductis non videntur aequiparandi alumni qui a reli­ giosis vel clericis ad varias artes instruuntur, quamvis his schola­ ribus modicum stipendium tribuatur. Licebit ergo res eorum opera mutatas vendere, ut ex lucro pensio magistris solvatur *. Non prohibetur unus alterve actus negotiationis, etiam in magna quantitate positus; sed exercitium, seu consuetudo vel actuum fre­ quentia. Rationes prohibitionis sunt. innumerae curae quibus .mimus implicatur; pericula litium, fraudis, avaritiae. Excusat gravis necessitas, quae si non est personalis ali cuius clerici, sed status clericalis, Ordinarius videtur posse gravitatem causae declarare. Si clericus negotiationi ex here­ ditate acceptae renuntiare statim sine magno incommodo ne­ queat, eam per alios exercere poterit ad tempus ab Ordinari' determinatum 5. Obligationes sunt tituli quibus constat aliquem alii cer­ tam pecuniae summam, mutuo tradidisse, certo fenore, ad de­ terminatum tempus. .Actiones, tituli quibus eorum possessor partem in negotiatione acquirit. In obligationibus est con­ tractus mutui cum mediocri intéressé determinato; pericu­ lum sortis fere nullum : possessor nullam partem in negotio habet. In actionibus res geritur nomine ct periculo possessu­ rum, qui et periculum sortis sustinent ct spem maioris vel minoris lucri habent. Quare obligationes clericis licent, qui tamen vetantur earum ope ludis bursae vacare, ketiones habere licet in so­ cietatibus stricte industrialibus, i. <·., in quibus non emuntur res. ut per operarios mutatae vendantur, sed alia opera fiunt, ut in societatibus fodinarum, viae ferreae; in late industria­ libus et in commercialibus juae nihil fabricant, sed tantum emunt el vendunt, alii negant, alii if firmant. IJis adharrcmus. Xani : a) qui actiones detinent, nullam partem inlineiliatam in negotiatione habent, ita ut negotiari non censean­ tur; neque rei bene vel male gesta» meritum vel dedecus in cos refunditur: Z>) remota haec participatio possessores pvr se sollicitos non habet dc varia rei fortuna; r) S. Sedes de­ claravit istos clericos non esse inquietandos °. îfis tamen con­ ditionibus: 1." partem in re gerenda non ass: mant ; licebit tamen, aiunt, partem habere m electione administratorum; inio per modum actus intervenire ad consilium magni momenti • d < Vermeersch. 224. ~ BesEd. XIV, Const. Apostolicac siwitittis, 2> feb SO 18 apr. 18SS; CPF 7 nil, 1893. ,, 1741. α 961 N 1 capiendum. 2? Ne actiones emant, ea intentione ut carius vendant..3." Parati sint decretis S. Sedis stare. 4? Nullam partem habeant in societatibus minus honestis. Vide dc statu clericali; obligationes. Delictum el poenae. Delinquunt clerici et religiosi ne­ gotiationem exercentes contra C.142 (c.2380). Cong. Concilii, 22 mart. 1950: ASS 42,330, neque conceptum neque disci­ plinam circa vetitam negotiationem mutavit, sed ad urgen­ dam observantiam et ad uniformitatem statuit excommunica­ tionem 1. s. specialiter reservatam S Sedi; et. si casus ferat, degradationem contra clericos et religiosos latinos, et sodales institutorum saecularium, qui exerceant mercaturam seu ne­ gotiationem cuiusvis generis, etiam argentariam; per sc vel per alios; sive in propriam sive in aliorum utilitatem. Contra superiores, qui hoc delictum, pro munere suo ac facultate, non impediverint, statuit privationem officii et inhahilitatem f. s. ad quodvis munus regiminis et administra­ tion!^ Omnes, quorum dolo vel culpae patrata facinora tri­ buenda sunt, debent damna illata reparare. Conservat figuram juridicam quam in c.2380 habet: sed hodie illud committere nossunt etiam sodales institutorum saecidarium. Delinquentes. Clerici, religiosi, sodales societatum vitae communis absque votis religiosis, et institutorum saecularium. Simplices fideles qui cum illis coopenntur cooperatione />ositiva et necessaria, de qua c.2209 § 1-3 (e.2231). Quoad sodales institutorum saccularium, .\ Gutierrez verba de­ creti sic interpretatur: Sodales hi in decreto comprehenduntur: o) si • sunt clerici aut religiosi; h) si secus quatenus membra instituti sac­ cularis, non quatenus individua: nam sic inspecti exercere possunt quodlibct officium honestum, ut mercatoris. Haec interpretatio con­ stanter retenta est a C. Religi OS. ; et eadem praxis observatur etiam post praesens decretum T. Actiones delictivae. Xegotiatio et mercatura cuiusvis ge­ neris etiam argentaria (cambium monetae, ludus bursae). Negotiatio vetita non habetur per unum aut paucos ac­ tus; requirit actuum repetitionem aliquamdiu continuatam. Hoc indicat verbum exercere c.l42.2380. Sic doctores. Quandonarn habitus exsistat negotiandi est moralis aestimationis. Iuxta canonistas praecedere debet series actuum, qui iudicio ’ Acta ct (/(!< innrnfu CoHtjrcifUs Diacrahj di mat 1^50) U I».501-04 (Romae 1052). THEO!,. «o». Aatibus f'Crfcctwnù (Ro31 %2 EXCOM.MI .X'ICATIONES SIMPLICITER pruden tum, clericum constituant negotiatorem seu wt’rrotoreni. 1106. Intrusio in officium vel beneficium (CC 29 iun. 1950: AAS 42,601). Qui ecclesiasticum officium vel bene­ ficium vel dignitatem sine institutione vel provisione cano­ nica ad normam sacrorum canonum facta occupat, vel in eadem sinit immitti vel eadem retinet; et qui in hoc crimi­ ne quovis modo directe vel indirecte partes habent, contra­ hunt excommunicationem 1. s. S. Sedi specialiter reservatam (c.2394). Intrusio committi potest: l.° ab eo qui nullum ius habet; 2.° qu: babet ius aliquod quaesitum electione, praesentatione, nominatione, sed nondum obtinuit litteras necessarias confirmationis vel institu­ tionis; 3.° qui has obtinuit, sed eas nondum ostendit iis quibus de­ bet; 4.° si capitulum, conventus vel alii ad quos spectat hos omnej admittat (c.2394). Ut cooperatores hanc poenam incurrant requiritur cooperatio po­ sitiva ct necessaria, ut dictum est n.821. Manent poenae f. s. in c 2394 statutae contra intrusos. SERIES III Excommunicationes S. Sedi secta massoxica, etc n.1 106-1108 RESERVATAE simpliciter reservatae 1107. Negotiatio ex indulgentiis (c.2327). Damnatur quaestum ex eis facere. Quaestum facere, est illicitum lucrum oeconomicum obti­ nere, id est, pretio aestimabile; sive pecunia sit, sive alia res. Sic quaestum facit, qui lucro adactus et pecunia accepta in­ dulgentias concedit, vel promulgat, vel res indulgentiis dita­ tas propter indulgentias carius vendit ; etsi lucrum percipia­ tur in opus pium promovendum. Hoc delictum est simoniacum. Requiritur ut lucrum illicit·: percipiatur; non ita fit quod ex sola alius voluntate liberali vel cx gratitudine datur, abs­ que expressa vel tacita pactione, vel absque praevia intelli gentia concedentis vel promulgantis indulgentias. Delictum non est, si ex falsis indulgentiis lucrum obtine lur; quod non est sacrilegium sed fraus. Poena: excommunicatio simpliciter reservata contra quaestum facientes c.r indulgentiis. 1108. Adscriptio sectae massonicae vel similibus, quae machinantur contra Ecclesiam vel legitimas potestates civi­ les (c.2335). RjT 963 Massonica, in Anglia s. Χ\Ί II condita, saepe a RR. Pon­ tificibus damnata est (Clement. XII, Const. In eminenti 28 apr. 1738). Aliae sectae eiusdem generis, ut carbonaria1, sunt quae machinantur contra legitimas potestates ecclesiasticas vel ci­ viles. Non requiritur ut sit secreta, i. e., secreto organizata, neque ut a membris iuramentum secreti exigat 2. Chelodi, 71. requirit ut sit secreta, id est, secreto organizata, quamvis so­ cii secreti non sint. Ad dignoscendum utrum aliqua sub canone comprehendatur, at­ tendantur primum declarationes S. Sedis vel Ordinarii ; dein statu­ ta, conventus, effectus... Tales sunt secta anarchista, nihilistica, etc. Machinatio habetur, si contendant libertatem et iura Ec­ clesiae violare, fideles ab ea avertere, disciplinam dissolvere, rempublicam vel legitimam formam regiminis mediis illicitis evertere, vel securitatem Status, sive palam sive clandestine (SO, 1. c.). Machinatio sit finis quem secta intendit, quamvis dicat sc alium finem habere, philanlropicum. culturalem, etc. Concilium Plenar. Americac Latinae, 1899, monet: Sunt qui di­ cant: “societas massonica meae nationis non est mala". Curent ani­ marum pastores ut hic error eliminetur (tit.2 c.8 n.168). Poena: excommunicatio 1. s. simpliciter reservata. Quoad absolutionem monet SO: Socii nequeunt absolvi, nisi omnem communicationem cum sectariis abrumpant. Li­ bros, documenta, insignia sectae, si fieri possit, tradant Or­ dinario, secus comburantur; denuntient clericos et religiosos ad sectam pertinentes. Si vita periclitatur aut grave damnum imminet propter desertionem sectae, et non sit periculum perversionis, potest quis absolvi, etsi adhuc cum sectariis communicet, remoto scandalo. SO 19 ian. 1896. Rescriptum a. 1913 licentiam dat manendi passive in quibusdam sectis damnatis (Periodica VII,229). Delicia contenta in c.2334-35 a clericis et religiosis commissa, de impedimento jurisdictioni ecclesiasticae posi­ to (n.1099), ct de secta massonica ct similibus (c.2336). Poenae: a) His canonibus statutae; b) clericis, suspen­ sio vel privatio f. s. officii, dignitatis, beneficii, pensionis et muneris; c) religiosis, privatio f. s. officii et vocis activae et passivae, aliaeque iuxta constitutiones; • Pius VII, Const. Ij&r/rjiam 15 sept, 1821. SO 10 mail 1884; CaPPILLO, 298. 964 ΙΛΙΟΜΜΙ \|| \ΙΚΛΙλ SIMPLICITER RESERVATAE massonicae vel similibus adscript!, denuntiari debent S. Of ficio. ! 1109. Contemptus censurae. l.° Absolvere praesu­ mentes sine debita facultate ab excommunicatione 1. s. spe­ cialissime vel specialiter S. Sedi reservata incurrunt in ex­ communicationem 1. s. S. Sedi simpliciter reservatam. 2. ° Item impendentes quodvis auxilium vel favorem ex­ communicato vitando in delicto propter quod excommunica· tus fuit. 3.to Item clerici scienter et sponte cum eodem communi­ cantes et ipsum in divinis officiis recipientes (c.2338 § 1.2). Primum delictum est contemptus reservationis censurae, vel usurpatio potestatis ab ea absolvendi. In secundo, auxilium praestat excommunicato vitando in crimine criminoso, nempe in delicto propter quod excommunicatus fuit, qui sciens illum esse vitandum propter delictum perfectum, sed habens tractum successivum, ut haeresim, eum iuvat ut in contumacia perseveret, vel ut pravi effectus augean­ tur. Plures negant committere hoc delictum qui mere prae beat consilium manendi in contumacia (Cappei.LO, 309). Fa­ vorem praestat, qui quamvis non sit particeps delicti conti­ nuati, propter illud delinquenti commodum procurat, v. gr., cum commendando. In tertio communicatio ct receptio sumitur pro eodem de­ licto, diversis verbis expresso. Committitur recipiendo excommunicatum vitandum in divinis officiis, ut active assis­ tat, id est, aliquod ministerium in eis exerceat3: ct quidem ab eo solo qui auctoritatem habet ad eum admittendum vel repellendum ; ut est parochus, superior religiosus, etc. (Cap­ pello, 310). Iuxta aliquos rccentiorcs, sunt duae figurae de­ licti: una communicatio, altera receptio. In l.° et 3." excusat ab excommunicatione ignorantia etiam crassa vel supina legis vel poenae, propter verba praesume n tes, scienter ct sponte. 1110. Violatio privilegii fori Episcopi non proprii, etiam mere titularis, Abbatis vel Praelati nullius, vel alicuius Superioris supremi religionis iuris pontificii. Qui aliquem cx his ad indicem laicum trahit, sine debita licentia, contrahit excommunicationem 1. s. S. Sedi simpliciter reservatam (c.2341). Vide n.UOO. ' ΛΧ • BuccEROxt, Thrul \for vol.4, Ρ<· n 1200 (1915); Wtaxi-VtnXL, 450. violatio cuusi kAi·:. x.l109-1111 96 5 1111. Violatio clausurae regularium (c.2342). Rei/niâ­ tes sunt religiosi, sive viri sive mulieres, ordinum religioso­ rum, nempe earum religionum ubi emittuntur vota solemnia; etsi aliqui ex sodalibus vota tantum simplicia emittant. Mo­ niales, religiosae illarum religionum ubi vota solemnia emit­ tuntur (c.488 n.2,7). Clausura aliqua religiosis omnibus praescribitur, ad cus­ todiam castitatis, ad scandala praecavenda, ad consulendum paci, devotioni ct spirituali profectui. Clausura materialis est locus habitationi ct usui religiosorum reservatus, et ita clau­ sus ut ingressus ct egressus certo gradu prohibeatur. Forma­ lis dicitur lex ingressum et egressum vetans. a) Papalis est quae afficit domos regularium virorum et monialium, et poenis iuris communis munitur ; non papalis, quae afficit domos congregationum religiosarum, nempe carum religionum, ubi vota simplicia tantum fiunt et poenas iure communi non habet, ά) .Activa vocari solet quatenus lex egressum prohibet: passiva, quatenus vetat ingressum. Hic 7t’ papali agitur. Ambitus, u) Papalis servanda est in domibus regula­ rium virorum et monialium canonice constitutis (c.597 § 1). \’nn in domibus nondum plene constitutis, licet ibi aliqui re­ ligiosi degant : neque in villis, grangiis, etc. Ad Ordinarium -pectat determinare quandonam in domo nova incipiat obli­ gatio clausurae. Z>) Afficit totam domum quam communitas inhabitat, cum horiis et viridariis accessui religiosorum reservatis. Ex­ cipiunt ur publicum templum cum continente sacristia, i. e. ec­ clesiae contigua, et collocutorium, quod quantum fieri pot­ est prope ianuam domus constitui debet (§ 2). Salvis his, fines clausurae accurate determinare et iustis de causis mu­ lare spectat ad superiorem maiorem vel ad capitulum gene­ rale iuxta constitutiones: ad Episcopum in monasteriis mo­ nialium. Partes clausurae obnoxiae patenter indicentur (§ 3). Mutatio fieri potest quoque transitorie. Clausura regularium virorum, gencratim est passiva tantum: vetat ingressum mulierum cuiusvis aetatis, generis ct conditionis sub quovis praetextu. Excipiuntur uxores eorum qui actu tenent supremum principatum, i. e. regum, praesi03 ; Ret.atillo, CufjtivH Canthi, 1,1007 9. 968 EXCO.MXtl MtATlOAEb SIMI’I.K ITER RESERVATAE CSt Rl-ΑΊΙΟ HOMORIM ECCt.ESlAE Poenae ob violationem clausurae monialium maioris. Excommunicationem 1. s. S. Sedi simpliciter reservatam in­ currunt: a) Ingredientes illegitime, cuiusvis conditionis, ge­ neris vel sexus sint, b) Introducentes vel admittentes tales personas. Clerici, praeterea suspensionem f. s. ad tempus pr gravitate culpae, c) Moniales egredientes (c.2342,1."). Impuberes censuram non incurrunt (c.2230). Disputatur num cen­ suram contrahant qui pueros vel puellas introducunt vel admittun' infra septennium Cappeu.o, 319, et alii hoc negant, quia 1) ex c23!2 n.l, incurrunt qui cos, i. e. qui violantes clausuram introducunt ul admittunt. Sed pueri ante septennium non sunt violantes, nam legibus ecclesiasticis non tenentur. 2) In n.l.° dc clausura monialium non di­ citur, ciiiusc unique aetatis, sicut dicitur in n.2.° de virorum clausura Alii affirmant, ut Ciprotti s, quia 1) hic violantes qui introdu­ cuntur non sunt subtectum criminis sed obicctum materiale. Violan­ tes objective sunt omnes qui clausuram ingrediuntur illegitimi (c.598.600), quamvis imputabilitate carentes. Ergo qui infantes intro­ ducunt vel admittunt, excommunicationem incurrunt. 2) C.598, ait intra regularium virorum clausuram ne admittantur mulieres cuius­ vis aetatis. C.600: intra monialium clausuram nemo cuiusvis... aeta­ tis admittatur. Sed c.2342 damnat violatores huius legis. Ergo qui admittunt vel introducunt infantes in monialium clausuram, dam­ nantur. 3) Hoc expresse dicitur in n.2,® de introducentibus vel ad­ mittentibus puellas cuiuscumquc aetatis intra virorum regularium clausuram. Nobis videtur mens legislatoris esse ut excommunicationem con­ trahant etiam qui infantes introducunt vel admittunt in clausuram monialium. Censerem quamdam distractionem esse in lege, quae quoad monialium clausuram omisit verba cuiusvis aetatis. Tamen, cum sententia negans a pluribus defendatur; ct agatur de re poena­ li. practice haec sententia mitior tenenda est (c.2219 § 1). Egredi est toto corpore extra clausuram exire, non solum pedem aut caput emittere. Resolves: 1 ’’ Censuram incurret monialis quae adeat ecclesiam ad partem fidelibus destinatam. Hoc tamen S. Sedes facile cono dit ad mundandum ct ornandum templum, quando sit clausum ct nemo in eo. Incurret quoque monialis quae adeat aedes monasterii contiguas ubi habitant famulae, hospites, etc. 2. ° Non incurret quae per fenestram extra murum se suspen­ dat ; quae se collocando in rota (torno) collocutorii, hanc ad par tem externam vertat ; quae ascendens in arborem totum corpus ex­ tra clausuram ponat; quae supra tectum ascendat. Ita plures aucto­ res, contra multos. 3. ” Censuram non incurrunt postulantes ct novitiae egredien­ tes, neque professae quae professionem solemnem nondum emise­ runt .* 4. ° Probabiliter datur parvitas materiae tam in ingressu quam in egressu; et proinde ob parvitatem censura non contrahitur, v gr De consinninatiotte delicti n.79. Wfrvz-Vtpai., 453; VreMEmscx, I.70’>. X 1111-1112 969 «ii duobus vel tribus passibus extra clausuram egrediatur monialis, aut in clausuram extraneus ingrediatur. S. AeFONSO cum aliis hae» sententia non placet (1.7 n.229), sed eiusdem probabilitatem non ne gat; quae proinde practice teneri potest (Cappeu.o, 323). Poenae ob violationem clausurae minoris. Latae sen­ tentiae non sunt: 1.® Moniales illegitime egredientes e clau­ sura maiori in minorem, punientur ab Ordinario loci vel ab antistita, pro cülpa. 2.° Extranei illegitime ingredientes ct qui eos introducunt vel admittunt in clausuram minorem graviter punientur ab Ordinario pro culpa. \ ide RiîgaTillo, Inst. I. C. 11,740-42 1112. Usurpatio bonorum ecclesiasticorum ad Eccle­ siam Romanam non pertinentium (c.2346), De pertinenti­ bus ad Ecçlesiam Romanam vide n.1103. Actiones punitae. 1." Usurpatio. Ut supra. Non compre­ hendit fures. In proprios usus convertere ct usurpare, ante et post Codicem ab auctoribus intelligitur ; bona sibi appropriare usurpando, i. c., ea sibi assumere, tamquam ius habens. 2.“ Bonorum usurpatorum acquisitio, emptione, donatio­ ne, hereditate... Ante Codicem res indubia erat : «) Ex verbis Tridentini ses.22 c.2: “anathemati tamdiu subiaceat, quamdiu... bona, res, iura fructus et reditus quos occupaverit, vel qui ad cum quomodocumque, etiam ex donatione suppositae personae, per venerint, Ecclesiae restituerit. b) Ex classica interpretatione et jurisprudentia SO 8 iul. 1874, CC et Poenitentiariae, v. gr., 8 mart. 1906, post usur­ pationem a Gubernio Gallico, ineunte s. XX. commissam (AAS 40,251,IV). Pius IX in allocutione 25 iul. 1873 dicit: “non solum usurpatores in Italia, sed etiam bonorum usurpatorum emptores incurrunt excommunicationem cetcrasque censuras impositas... praesertim a Tridentino’’. Pauci tamen post Codicem, a poena excusant eos qui emp­ tione aliove modo acquisierunt bona usurpata. Unica horum ratio est quia canon suppresit clausulam tridentinam “vel qui . d cum quomodocumque pervenerint”, qua sola, iuxta Creltse.x, clare excommunicantur acquirentes, bona usurpata. Sed unanimis iam sententia, etiam post Codicem, tenet doctrinam traditionalem quam tenemus {Sal T. [1933] p.45). Ipse Crctisen, qui in duabus praecedentibus editionibus Epitome I. C probabilem habebat sententiam contrariam, in editione 1931 n.546 traditionalem adoptat. I 9/0 DUELLUM. N.l 112-1113 EXCOMMUNICATIONES SIMH.lCI'l'EK RESERVATAE c) Confirmatur ex Constitutionibus Pii XI, 15 iul. 192-i 30 ian. 1933 ; 2 aprilis 1934, et Pii XII, 10 iul. 1949 pro au nis iubilaribus, quibus conceduntur speciales facultates absd vendi a censuris, et ad hoc instructiones dantur. N.5 ait: qui bona aut iura ecclesiastica sine licentia acquisierint, ne ab­ solvantur nisi prius restituerint. “ b) Expressa responsa in hunc sensum data fuerunt S. Poenitentiam: I) 14 ian. 1920: Titius, qui conduxit fun­ dum a Gubernio civili usurpatum, incurrit censuram c.2346 2) 13 dec. 1923: Ementes bona ecclesiastica usurpata a Gu­ bernio incurrunt excommunicationem c.2346. Responsa haec non fuerunt publicata in AAS. Vide Sar­ tori, Enchiridion Canon, c.2346. 3." Honorum usurpatorum locatio etiam punitur, iuxta S. Poenit. 5 augusti 1907: AAS 41,680. Nam, ut ait Genuari 10, locatarii ius ad fructus sibi appropriant. 4. a Impedimentum ne fructus perveniant ad cos quos de iure pertinent; v. gr., per calumniam aut dolum; impdit, qui facit ut gubernium reditus beneficii, monasterii, piae fundationis retineat. Poenae: a) Excommunicatio 1. s. S. Sedi simpliciter re­ servata. In eam incurrunt: 1) Usurpatores clerici vel laid auctoritate publica. 5) Impedientes ne fructus vel reditus percipiantur ab iis ad quos iure pertinent; si impediant iure usurpationis, i. e., quasi ad se pertineant vel ius habeant impediendi. Ideo puta mus poenam incurrere Gubernium quod pensionem cultus et cleri vi Concordati debitam supprimat. Si impediant, non iure usurpationis, sed vi, fraude, etc., iuxta multos incurrunt; sed placet nobis opinio negativa D’Annibale, Sole, et aliorum, ex responso SO 9 mart. 1870, iuxta quod fures censuram tridentinam non contrahunt. Non incurrunt : 1) Fures. 2) Computatores (liquidadores), notarii, etc., qui bona usurpata administrant vel vendunt u. 3) Praefecti et consiliarii municipales, qui res a gubernio usurpatas in publicos usus impendunt. 4) Ementes fructus naturales bonorum usurpatorum (ibid, ad III). 5) Operarii fundos usurpatos colentes ; qui instrumenta ad culturam ven­ dunt, etc. (Gennari, ibid.). Aliae poenae: /’) Privatio iuris patronatus 1. s., si patro­ nus bona patronata usurpet. c) Privatio beneficiorum, inhabilitas ad alia, suspensio ab ordine, f. s.. si sit clericus usurpator ; etiam post integram satisfactionem et absolutionem. Obligatio restituendi usurpata: S. Sedes ad restitutio­ nis facilitatem et conscientiae quietem saepe benignam coni positionem concedit (Concord. 1851 art.42). An auclofitate privata? Multi negant aut dubitant. Affirmamus cuin aliis etiam modernis; nam, ut ait D’AnnibalE, 1,390,XI, Tridentinum non distinguit; neque canon, addimus; et persona privata rem alienam sibi appropriare potest, quasi ius habens. Sic speciali poena punitur usurpator, qui est patronus vel clericus, qui tamen auctori­ tatem publicam plerumque non habent. 1113. Duellum perpetrantes, aut simpliciter ad illud provocantes, vel ipsum acceptantes, vel quamlibet operam aut favorem praebentes, necnon de industria spectantes, illudqlic permittentes, vel quantum in ipsis est non prohibentes, cuius­ cumque dignitatis sint, subsunt ipso facto excommunicationi S. Sedi simpliciter reservatae. Ipsi duellantes et patrini sunt ipso facto infames (c.2351). Duellum est pugna duorum inter se ex condicto praece­ denti dc loco, tempore ct armis ad occidendum vel vulneran­ dum antis. À Inter duos, etsi convenerint ut non singuli, sed bini, ter­ ni, etc., hinc inde pugnent ; i. e. unus contra alterum. Ex con­ dicto seu praevia conventione. Non ergo est duellum rixa aestu repentino irae orta. Armis plerumque lethalibus et paribus; non pugno, etsi mors per accidens evenerit. Sive solemne, i. e., 2) Qui suffragio efficaci cooperantur ad legem vel de­ cretum usurpatorium, ut deputati, consiliarii municipales. Hi non meri cooperatores, sed auctores legis vel decreti sunt: nam in eadem sessione in delictum communi delinquendi con­ silio physice concurrunt (c.2209 § 1). Etsi suffragium pro usurpatione tulerint, completo iam numero sufficienti; ut te­ nent auctores ante et post Codicem 11. Propterea excommu­ nicationem contraxerunt auctores legis separationis Status ab Ecclesia in Gallia a. 1905 12. Dantes legem vel decretum usur­ patorium eique consentientes potius poenam c.2334 contra­ hunt. 3) Emptores aliique acquisitores bonorum usurpatorum. 4) Locatarii, iuxta dicta. 10 11 u AAS 16,311; 25,146; .VAS 41 342; Consultaswrti nw. 1,1 (ed4.·). Leiïmkuhl, Th, ΛΛ 11.1197; Vermjtersch, 534. Poenit. 20 maii 1908: AAS 41,612. 971 9 1 ---------------i> ]7 sep. 1906 ad 1; 5 aug. 1907 ad JI: ASS 39 254; 50,680. 972 MATRIMONII M SACRILEGUM nHIJ-1114 EXCOM MUNK' \TIONES SIMPLICITER RESERVATAE cum patrinis aliisque solemnitatibus, sive non solemne; letl^ le aut non lethale. Mensurae academicae sunt pugnaé inter scholares, praesertim ir Germania, frequentes, ludi vel exercitationis causa, l’lignantes ;.irvo cultro utentes et ceteris partibus corporis tectis, sibi in facie in cisionem seu vulnus leve inferunt, cuius vestigia brevi delentur. Ci has mensuras duella declaravit poenis subiccta ct irregularitati defectu famae '. * » ~ Duellum est privatum quod ex privato duellantiuin con­ sensu initur ; publicum, ex auctoritate legitima, publica dt causa. Publicum non est illicitum, v. gr., ad vitandum bellum. Puniuntur: l.° Duellum perpetrantes. 2.” Simpliciter ad illud provocantes, i. e., etsi duellum non sequatur. Hi sunt, qui adversarium incitant ad pugnam, ut eligat arma, etc 3. ’ Acceptantes, qui incitationi acquiescunt. Poenam incuriunt etsi duellum non sequatur. | Provocantes et acceptantes duellum poenas incurrunt ipsa provocatione vel acceptatione, etiam in iis locis in quibus sen tentia de duello habendo reservatur tribunali “honoris”: nisi certo constiterit illos non habuisse intentionem duellandi (CIC 26 iun. 1947: AAS 39,173). Alicubi, ut in Gallia et Germania, conflictus inter pro­ vocantem et acceptantem submittitur tribunali “honoris”, quod decidit utrum iniuria delenda sit per duellum. Igitur etiam in casu quo exsecutio vel omissio duelli relinquatur huic tri­ bunali, ipsa sola provocatio et acceptatio delictum constituit poenis punitum. Defectus intentionis duellandi, posita provocatione et ac ceptatione, in foro externo non praesumitur; e contra, prae sumitur duellandi animus; et ut excusetur a poenis, debet cer­ to probari intentionis defectus, v. gr., ex modo loquendi ti agendi, ex indiciis, etc. Membra tribunalis, si duellum sequa­ tur, poenas incurrunt ob cooperationem. Quamlibet operam vel favorem praebentes, i. e., proximi cooperatores, etiam qui ex principiis generalibus poenam non contraherent, v. gr.. considentes, litteras provocatorias dictan­ tes, patrini ac testes; controvertitur de aurigis qui duellantes vehunt ad locum duelli, de praestantibus arma, locum. Si id faciunt ex intentione duelli, poenas incurrunt. Idem dic dc magistro qui artem pugnandi docet ad duellum determina tum (Cappello, 347). 1 Dr industria spectantes, i. e., qui ex professo duello assiM 10 f..b 1023 4 apr . 13 iun. t'>25; AAS 15,154; IS.132. i 973 stunt, non per transendam seu qui transeuntes ex curiositate sistunt et aspiciunt; vel aspicientes a longe vel secreto; quia hi solemnitatem duelli sua praesentia non augent. Censuram incurrunt medici qui a duellantibus rogati assistunt, ut finem citius imponant pugnae vel vulnera ligent ; medicus et con­ fessarius qui cx condicto cum duellantibus sint in propinquo loco parati ad ministerium ipsis praestandum (SO 31 maii 1884). Plures excusant adstantes non ex condicto, ut duellum impediant (Cappello, 348). Permittentes vel quantum m ipsis est non prohibentes, cuiusvis dignitatis. Ultima verba indicant personas publicas, quae cx officio duellum vetare debuissent, ut principes, du­ ces militares. Quidam tamen etiam privatas includere viden­ tur (Coronata, 2025). Quaestio: Incurrunt censuram qui operam praestant ad duellum, si hoc non perpetretur? a) Pars provocans ct acceptans, utique, b) Ceteri, ante Codicem, iuxta doctrinam probabilem, a censura eximebantur. Nunc iuxta ali­ quos (ib.) incurrunt cooperatores, etiam effectu non secuto; quia quaelibet cooperatio in se est delictum independens a perpetratione delicti principalis (c.2209 § 3; c.2212 § 4). Iuxta alios non incurrunt cooperatores nisi effectu secuto (Chei.ODI, 89). Huic sententiae ad­ haeremus. Nam c.2351 unicum conatum delicti punit tamquam de­ lictum per sc stans provocationes et acceptationem duelli. Multis videtur probabilis doctrina quae tenet licitam esse aceptationem duelli ad vitandum gravissimum malum, ut mortem, amis­ sionem officii. Contra eam plures afferunt propositiones a Bo­ ned. XIV damnatas”. Sed iuxta illos sententia mitior his proposi­ tionibus non tangitur, quod quidem non videmus. Tandem contro­ versia libera est. 1114. Matrimonium clerici in sacris, aut religiosi vo­ torum solemnium (c.2388). Puniuntur clerici in sacris; re­ gulares et moniales post votum solemne castitatis ; omne que cum qualibet ex his personis matrimonium, etiam mere civile, contrahere praesumentes. Poenae: 1) Excommunicatio I. s. simpliciter reservata; 2) clericis praeterea amissio officii, 1. s. (c.188,5?) ; 3) si tem­ pore ab Ordinario pro adiunctis praefinito non resipuerint, degradatio f. s. ; 4) religiosi ipso facto manent dimissi (c.646 § 1,3.°). Matrimonium hoc est nullum (c.1072-73). Absolutio sacerdotis sacrilegi. Si sacerdos qui matri­ monium civile iniit, a complice sua nequeat ob gravisimas causas separari ; et tamen ad suae ac complicis conscientiae 15 Const Î0 dov. 17S2. , 974 EX COM M UNICAT1 ONES SIM Fl.IC IT E R R ES E R VAT ΛΕ consulendum petit admitti ad sacramenta more laicorum, pro­ mittens absolutam ct perfectam continentiam in futurum; ab­ solutio ab excommunicatione et consequens admissio ad sa­ cramenta more laicorum suscipienda a sola S. Pocnitentiaria concedi potest extra periculum mortis. Si in periculo mortis ab aliquo sacerdote detur, manet obligatio ad S. Poeni ten tiariam recurrendi, ut in casibus specialissime reservatis (c.2252). Neque in casu urgentiori potest a quovis confessario ab­ solvi vi c.225410. 1115. Simonia in officiis aut dignitatibus. Puniuntur delictum huius simoniae perpetrantes (c.2392). Punitur tantum simonia realis, quae exsistit quando ex una parte traditum est iam pretium, cx altera collatum offi­ cium, etc. Id indicat verbum perpetrantes, quod requirit de­ lictum consummatum effectu secuto. Ita auctores ante Co­ dicem. Poenae: a) Excommunicatio 1. s. simpliciter reservata; ά) privatio perpetua iuris eligendi, praesentandi, nominandi, 1. s. ; c) clericis suspensio, f. s. Provisio simoniaca est nulla, etsi simonia commissa fue­ rit a tertia persona, inscio proviso; nisi hoc fiat in fraudem provisi, aut ea contradicente (c.729). 1116. Abusus quoad acta publica (c.2405). l.° Sub­ tractio, destructio, occultatio, substantialis immutatio docu­ menti ad Curiam episcopalem pertinentis, sede vacante. Pu­ niuntur Vicarius Capitularis omnesque dc Capitulo vel ex­ tranei, qui haec agant per se vel per alium. Substantialis im­ mutatio non potest generaliter definiri. Censetur ea, qua fac­ ta, documentum iam non probet id ad quod probandum ordi­ natur vel inservit ; v. gr., si in rescripto concesso Lucae, huic substituas Marcum. Poenae: a) Excommunicatio 1. s. simpliciter reservata; b) aliae facultativae, etiam privatio officii, f. s. Poenit. 18 apr. 1936; 1 maii 1937: AAS 28 242; 29,283; Sal T. (1938). p.241. ORDINARIO RESERVATAE DELICTA IN MATRIMONIO N.l 114-1 117 Excommunicationes ordinario 975 reservatae 1117. Delicta contra fidem in matrimonio contrahen­ do et in prole educanda (c.2319). Damnantur catholici : 1.” Matrimonium ineuntes coram ministro acatholico. Verba contra praescriptum can.1063 § 1 expungenda sunt e can.2319 § 1 n.l, vi Motu proprio Pii XII, 25 dec. 1953; AAS 46,88. Proinde poenam incurrunt catholici matrimonium contra­ hentes sive inter se, sive cum parte acatholica baptizata sive non baptizata, coram ministro acatholico uti ministro sacro seu religionis; non ut magistratu civili ad obtinendos effectus civiles matrimonii. 2. <’ Matrimonium contrahentes cum pacto explicito vel implicito ut omnis vel aliqua proles educetur extra Catholi­ cam Ecclesiam (n.2). Implicitum pactum est, v. gr., promissio generalis de se­ quenda in hoc directione coniugis acatholici ; vel de servan­ da lege alicubi vigente ut viri in religione patris, feminae in religione matris educentur, nisi aliud fuerit conventum. Non videtur requiri pactum dc educanda prole in religio­ ne acatholica; sufficit de educanda extra omnem religionem; sic enim educatur extra Ecclesiam Catholicam. Quidam con­ trarium opinantur, quia agitur de cooperatione cum haeresi vel schismate, et ut talis hoc delictum ante Codicen punieba­ tur (V'Ermeersch-Creusen, Epit 111,518; Cappello, 370). Pactum requiritur initum in ipsa matrimonii celebratione; vel antea, et non retractatum ante matrimonium religiosum. Matrimonium celebratum requiritur, ut poena contrahatur. 3.'° Qui scienter filios suos acatholicis ministris bapti­ zandos offerre praesumunt (n.3). Oblatio fiat a patre vel matre catholica, etsi non sit legi­ tima. Filiorum, etiam unius, masculi vel feminae. Ministris acatholicis uti ministris falsae religionis, non uti cuivis mi­ nistro in necessitate. 4. ° Parentes vel parentum locum tenentes qui liberos in religione acatholica educandos vel instituendos scienter tra­ dunt (n.4). Locum parentum tenent ii quorum curae filii committuntur a lege vel cx pacto vel de facto, ut tutores, educatores, patres adoptivi. Tradendi sunt filii ut educentur vel instituantur in religione aca­ tholica non in scientia quae ad religionem non referatur. Educatio 976 8XC0MMUN1 CUI OSES ORDINARIO RESERVATAE est totalis animi formatio: intellectualis, religiosa, moralis ct scientrtica; institutio est praecipue intellectualis, scu ad eruditionem. In­ stitutio sufficit ad delictum. Qui tradunt filios maiores sic educan­ dos non comprehenduntur. Requiritur ut traditio fiut scienter; i. c, cum plena cognitione legis, poenae ct facti : et plena libertate. Poenae: a) Excommunicatio 1. s. Ordinario reservatae b) Ii, de quibus n.2-4, sunt praeterea suspecti de haeresi. 1118. Reliquiae falsae. Qui falsas reliquias conficit aut scienter vendit, distribuit vel publicae fidelium vencr; tioni exponit, ipso facto excommunicationem Ordinario r servatam contrahit (c.2326). Reliquiae stricte sunt Sanctorum vel Beatorum corpora, aut corporis partes. Falsae, res quae proponuntur ut reliquiae alicuius Sancti vel Beati, cum non sint, vel sint alius; etiam sine falsa authentica. Sufficit una reliquia. Ut puto, sub c.2326 cadunt solum falsae, quae nullius Sancti aut Beati sunt. Puniuntur: Ι/’ Confectio, fit si quis facit ut res, quae non est reliquia, appareat, cum periculo ne alius in errorem inducatur; non ergo si id ioco faciat, aut falsam domi reti­ neat neminem decepturus. 2." Venditio, commutatio reliquiae cum pecunia. 35 Distributio, habetur cum quis falsas reli­ quias gratis vel ob lucrum pluribus tradit, sive in dominium sive in meram detentionem. 45 Expositio publicae veneratio­ ni, quando colendae proponuntur eo loco ac tempore quo ac­ cessus illuc omnibus patet. 1119. Violatio privilegii canonis simplicis clerici aut religiosi punitur excommunicatione 1. s. Ordinario reserva­ ta ; et aliis poenis facultatives f. s. pro culpa ; et reparatione scandali (c.2343 § 4). Vide n.1091. 1120. Abortus. Procurantes abortum, matre non ex­ cepta, incurrunt, effectu secuto, in excommunicationem 1. s. Ordinario reservatam ; et si sint clerici, deponantur (c.2350 § υ· Abortus (c.2350) est eiectio foetus immaturi, scu qui ex­ tra uterum naturaliter vivere nequit. Post septimum mensem maturus censetur ; post sextum a conceptione naturaliter vi­ vere potest, saltem incubatione artificiali, non antea. Ideo qui nascitur post sextum mensem ab inito matrimonio, filius le­ gitimus censetur (c.l 115 § 2). Ante sex circiter hebdomadas a conceptione vocatur embryo, nec facile discernitur. Acceleratio partus est anticipata eiectio foetus maturi; quae licita est, si fiat i usta dc causa et eo tempore ac iis me- ABORTUS. APOSTASIA A RKMClONF. S 1117-1121 977 Jiis quibus vitae matris ac foetus consulatur < S( > 4 mai i 1898). Sub iisdem conditionibus licet operatio cacsarea seu excisio uteri ad extrahendum foetum ; ct laparotoinia seu ventris ape­ ritio ad extrahendum conceptum ectopicum seu extra locum naturalem situm. Foetus est homo conceptus, in utero matris exsistens. Non est ergo delictum expulsio seminis post copulam vel seminis t-necatio. Erit delictum eiectio foetus immaturi post concep­ tionem quocumque tempore, cum lex non distinguat. Neque est abortus craneotom e vel similis operatio, directe occisiva foetus, quae est homicidium. Sic communis doctrina, cui con­ tradicit Coronata, n.2015, ct Eichmann, p.176, quia res gravior est. Sed in poenis non valet argumentum a pari neque a fortiori (c.221f> § 3). Procurare abortum est consulto scu studiose seu de in­ dustria efficere ut foetus eiiciatur immaturus, v. gr., veneno, percussione, etc., ita ut effectus sequatur. Puniuntur procurantes abortum, matre non excepta, effec­ tu secuto. Damnatur procuratio directa, i. e., actio quae huc immediate tendat, ut foetus eiiciatur; non indirecta, quae im­ mediate tendat in alium effectum, v. gr.. in exstirpationem tumoris, ex qua concomitanter vel consequenter eiectio foetus oriatur. Matre non excepta. Ante Codicem plures matrem a poena excipiebant. Poena: o) Excommunicatio 1. s. Ordinario reservata; ' clericis depositio f. s. Procurantes, effectu secuto, sunt praeterea irregulares (c.985 n.4). Si delinquentem povnitucrit actionis suae, et quantum in sc est causam retractaverit antequam effectus sequatur, etsi reapse abor­ tus ex illa actione eveniat, iuxta aliquos excommunicationem effu­ git, quia haec ante effectum non incurritur; ct quando effectus se­ cutus est, iam deest contumacia in delinquente (Coronata, 2015). At attento c.22()O § 5, etsi reum sic pocniteat, poenam incurrit et irre­ gularitatem (n.1042). 1121. Apostasia a religione. Religiosus apostata a re­ ligione ipso iure incurrit in excommunicationem reservatam proprio Superiori maiori ; vel si religio sit laicalis aut non exempta, Ordinario loci in quo commoratur (c.2385). /Ipostasia a religione est illegitimus egressus religiosi a vo­ lis perpetuis cum animo non redeundi ; vel permanentia ille­ gitima in saeculo cum tali animo post legitimum egressum e domo religiosa (c.644 § 1). Poenae: o) Excommunicatio 1. s. proprio Superiori 978 EXCOMMUNICATIONES NON DELICTA CIRCA SEPULTURAM. N.l 121-1 124 HÉSERVATAE maiori reservata, in religione clericali exempta; secus Ordi­ nario loci· in quo apostata commoratur. Ordinarius loci potest in casibus occultis absolvere etiam apostatam religionis cleri­ calis exemptae (c.2237 § 2). b~) Exclusio ab actibus legiti­ mis, 1. s. ; c) privatio omnium privilegiorum suae religionis. I. s., d) si redierit, perpetua privatio vocis activae et passi­ vae, 1. s. ; e) aliae pro culpa, iuxta constitutiones. Apostata in casibus c.646 est ipso iure dimissus a reli­ gione. 1122. Matrimonium religiosi votorum simplicium Professi votorum simplicium perpetuorum, tam in Ordinibus quam in Congregationibus religiosis, matrimonium etiam ci­ viliter tantum contrahere praesumentes, et personae quae cum illis contrahant, incurrunt in excommunicationem Ordinario reservatam (c.2388 § 2). * V Excusat a poena ignorantia, etiam crassa et supina, legis vel poenae, propter verbum praesumentes. Matrimonium huiusmodi illicitum sed validum est, nisi nullitas pro aliquibus specialiter a S. Sede statuta fuit, ut pro Fratribus Societatis Testi (c.l058 § 2). SERIES V Excommunicationes "~:y\ non reservatae 1123. Impressio S. Scripturae sine licentia (c.231S § 2). Puniuntur auctores et editores, qui sine licentia debita Sacrarum Scripturarum libros, vel earum adnotationes aut commentarios imprimi curant. Auctores sunt qui textus S. Scripturae ad editionem pa­ raverunt, vel in aliam linguam verterunt vel adnotationes aut commentaria confecerunt. Editores qui negotium libri in se suscipiunt. 5. Scripturarum libros, iuxta canonem Tridentinuin scss.1V. Sufficit et requiritur unus liber integer, sufficit versio. Adnotationes sunt breves acclarationes plerumque textui appositae. Commentaria, fusiores explicationes, praesertim seorsim editae. Aequiparantur paraphrases, seu ipsius textus amplioribus verbis expressio. Non prolegomena, institutiones biblicae, homiliae, aliave quae textum non explanant. Sine debita, i. e. valida, licentia, iuxta c.1385 § 2.3; 1391. Poena: Excommunicatio nemini reservata. 979 1124. Delicta circa sepulturam ecclesiasticam. Qui ausi fuerint mandare seu cogere tradi sepulturae ecclesiasticae infideles, apostatas a fide, vel haereticos, schismaticos aliosve sive excommunicates sive interdictos, contra praescriptum c.1240 § 1, contrahunt excommunicationem 1. s. nemini re­ servatam ; sponte vero sepulturam eis donantes, interdictum ab ingressu ecclesiae Ordinario reservatum (c.2339). 1? Mandantes, i. e., praecipientes, iubentes auctoritate publica, iuxta multos post Codicem (VERMEERSCn, E pit. 538: Wernz-Vwai., 451). Cogentes, compellentes vi aut metu gra­ vi. Iuxta aliquos, auctoritate publica' : practice id tenendum: mandare seu cogere est inhere auctoritate publica. Nam si privatus sepulturam cis det, poenas non incurrit ; quare eas contrahat, si alii hoc committat vel ad id alium cogat? Vide­ tur damnari abusus publicae auctoritatis in mandato aut co­ actione, seu usurpatio iuris ad Ecclesiam pertinentis. Et non dicitur dantes, quia auctoritas publica per se ipsam non dat sepulturam sed eam mandat seu ordinat. Mandatant coacti, participes, ut fossores, portitores fere­ tri, poenam non contrahunt. Requiritur effectus secutus. Sepultura ecclesiastica comprehendit : a) translationem cadaveris ad ecclesiam ; b) exsequias super illud ; c) depositionem in loco sa­ cro (c.1204). Ut poena incurratur pauci’ requirunt omnes hos actus: (ere omnes solam depositionem. Hoc tenendum est. Nam: 1) Ita interpretes iuris antiqui; et cum canon veterem disciplinam referat, ex ea intelligcndus est (c.6 n.2) 2) “Tradi ecdcsiasticae sepulturae" significat proprie depositionem in loco sa­ cro. 3) Ex fine legis, ut illae personae, scilicet apostatae, haereti­ ci, etc., omnino habeant sepulturam separatam; ita ut cadaver infi­ delis ct cxcommunicati post sententiam locum sacrum violet et exhumandum sit (c.l242.1375.1172 n.4). 4) Solam inhumationem signi­ ficat sepultura ecclesiastica in c.1242.1211; et c 1240 § 1, ad quem remittit canon noster. Nam c.1241 addit : Cui negatur sepultura eccle­ siastica, i. e., inhumatio dc qua c 1240, negantur exsequiae et quaevis officia funebria. 5) In sententia contraria, haec censura numquam incurreretur; nam qui sepulturam haeretici, etc., curant, non curant de ritu ecclesiastico, sed solum exigere solent inhumationem Poena: excommunicatio l. s. nemini reservata. '° 2. Sponte donantes eisdem sepulturam: intelliguntur clerici illi ad quos spectat sepulturam donare vel negare ; non qui more laicorum funus comitantur. Poena: interdictum ab ingressu ecclesiae Ordinario re­ servatum. 1 451. > Balleuini, VI 1,322; Bvccexonc, 7/i. Af. De censur. 1207; Wttxz-VlPAl·' Chkuhh, 93; CArrrr.ho, 401. EXCOMMUNICATIONE» NON KESERVATAE 1125. Alienatio bonorum ecclesiasticorum sine licen­ tia S. Sedis. Qui bona ecclesiastica alienare praesump< · rit, aut in iis alienandis consensum praebere, contra praescri tum c.534 § 1 et 1532...; si beneplacitum apostolicuni, in im­ moratis canonibus praescriptum, fuerit scienter praetenuisum, omnes quovis modo reos, sive dando sive recipiendo, sive consensum praebendo, manet... excommunicatio 1. s. ne­ mini reservata (c.2347). Alienatio stricte est translatio dominii directi, i. e. pro­ prietatis, non meri usus aut usufructus; v. gr., per venditionem,; late quivis contractus quo res ecclesiae fiat conditioni' notabiliter peioris, ut hypotheca, census, locatio (c. 1533). Æow ecclesiastica sunt quae in dominium pertinent ad aliquam personam moralem ecclesiasticam, ut capitulum, communita tem religiosam, paroeciam. Pretiosa est res quae nothilem valorem habet ratione artis, vel historiae vel materiae. Nota­ bilis valor solet aestimari qui excedit mille libellas, francos vel pesetas aureas3. r\d valorem alienationis requiritur licentia, iuxta c.534 § 1. vel 1532, prout agatur de persona morali religiosa, aut saeculari. Consummatur alienatio, statim ac dominium translatum est iuxta leges civiles (t.1529) Hac determinabunt utrum translatio fiat solo consensu an per traditionem rei (ut iun hispano in venditione rei mobilis). Non est alienatio contractio debiti : neque non acceptatio seu repudiatio donationis, hereditatis, legati. Puniuntur alienationes strictae, nullae ob defectum licen tiae requisitae vi c.534 § 1 ; 1532. Non si haec licentia requi­ sita sit ex c.1281 § 1. ad alienandas reliquias insignes, ve’ imagines magnae venerationis : vel donaria votiva seu ex voto4. '·> incurruntur poenae, si bona sine licentia alienantur alteri per­ sonae morali ecclesiasticae f Ante Codicem iuxta communiorem sententiam, utique, ex deci­ sionibus CC 24 ianuarii 1622 et 27 feb. 1767; et cx praxi Curiae Romanae Dubitabat cum aliis D’Annibat.e’, quia sic bona non egre­ diuntur e dominio Ecclesiae; ct quia Constitutio Pauli II /bnbitiosae, 1 mart. 1468, quae licentiam S. Sedis ad alienationem exigebat, alicubi non fuit recepta. Codex expresse rem non definit sed aufert fundamentum sen­ tentiae negantis; nam ex c 1499 § 2, subiectum dominii bonorum ec­ Rrr.ATiLUi, In.tt. 1 C. 11,277. CC 12 iul. 1010; 14 ian 1022: AAS 11,416; 14,160. Stnnrnula IIT.70 (e<] IO0R). COACTIO AH STATI. Μ CI.EKkAI.KM VEI. REI.1G. N.1125-1126 981 clesiasticorum non est Ecclesia in genere, sed unaquaeque persona moralis, quae bona legitime acquisivit. Tamen iuxta aliquos leges alienationis non urgent inter personas morales eiusdem religionis, ut duas communitates (Goyeneche, De religios. 36). Puniuntur praesumentes: a) alienare sine debita licentia bona ecclesiastica ; b) vel praebere consensum in alienandis, cum facultatem ad id non habeant. Poenae: 1.’ Si pretium non excedat mille libellas seu pesetas, arbitrariae. 2? Si sit supra mille sed non supra triginta millia: a) pa­ tronus privetur iure patronatus; b) administrator, munere ad­ ministratoris ; c) superior vel oeconomus religiosus, proprio officio et habilitate ad cetera officia, praeter alias congruas poenas a superiore infligendas; d) Ordinarius aliique clerici officium, beneficium, dignitatem, munus habentes, solvant duplum favore ecclesiae vel piae causae laesae; id est, mulctain in dupla quantitate damni illati. Quidam intelligunt du­ plum pretii quo res alienata fuit; nam secus, si ecclesia nul­ lum damnum passa fuerit, nulla poena contraheretur; c) ce­ leri clerici suspendantur ad tempus ab Ordinario definien­ dum. Omnes sunt f. s. ° 3. Si pretium sit ultra triginta millia, vel agatur de re pretiosa, omnes quovis modo rei, sive dando rem sive reci­ piendo, sive consensum praebendo, contrahunt excommunica­ tionem 1. s. nemini reservatam. Obligationes: Alienatio est nulla; hinc manet obligatio, etiam per censuram urgenda, restituendi bona illegitime ac­ quisita, ct reparandi damna illata. Nota: C. Consist. 13 iul. 1951: \-\S 43,602, decrevit ut, perdu­ rantibus praesentibus adiunctis, recurrendum sit ad S. Sedem quo lies agatur dc pecuniae summa 10.000 francorum scu libellarum au reorum. Eadem C. Consist, normas dedit pro applicatione praecedentis decreti ad varias nationes. Pro Hispania: 1° Summa pro qua re­ quiritur licentia S. Sedis est 200.000 pesetarum. 2.” Id applicatur omnibus entibus ecclesiasticis in territorio hispano exsistentibus, quaecumquc sit Congregatio Romana a qua dependeant. 3.° Ex ana­ logia, pro summa mille libellarum vel francorum, dc qua c 1532 § 2, intelligetur trigesima pars 200.000 pesctarum (Nunt. hisp. litt. 12 febr. 1953). Tamen poena excommunicationis non contrahitur, nisi pretium rei sine licentia alienatae excedat 30000 pesctarum aurearum; aut sit res pretiosa. ' 1126. Coactio quoad statum clericalem vel religiosum. Excommunicatione 1. s. nemini reservata plectuntur omnes, — 980 982 IXTERniCTA cuiuscumquc dignitatis, qui quoquomodo cogant sive virum ad statum clericalem amplectendum ; sive virum aut mulierem ad religionem ingrediendam ; vel ad emittendam professionem religiosam, tam solemnem quam simplicem, tam perpetuam quam temporariam fc.2352). Status clericalis suscipitur per tonsuram. Si iam clericus post ordines minores sponte susceptos ad statum laicalèm re­ dire vellet, censuram incurreret qui illum cogeret ad maiores suscipiendos ? Quoad maiores, praesertim subdiaconatum, maior spontancitas re­ quiritur Ideo C Sacram. 27 dec 1930 ante eos exigit a clericis saecu­ laribus juramentum spontanei tatis. Idem exigit C. Relig, 1 dec. 1931 * a religiosis. Ergo videretur affirmandum, sed quia per ordines maio­ res status clericalis non suscipitur; ct in poenis non valet argu­ mentum a pari neque a fortiori (c.2219 § 3). negandum est. Ingressus in religionem fit per inchoationem novitiatus, non postulatus ; nam postulantes considerantur vclut hospi­ tes quali ficati, qui privilegiis et favoribus religiosorum non f ruuntur. Censura non contrahitur nisi effectu secuto, i. e. post sus­ ceptam tonsuram, vel post ingressum in novitiatum vel post professionem. 1127. Omissio denuntiationis confessarii sollicitantis. Fidelis qui scienter omiserit cum, a quo sollicitatus fuerit, intra mensem denuntiare, incurrit in excommunicationem 1. s. nemini reservatam ; non absolvendus nisi postquam obligatio­ ni satisfecerit aut se satisfacturum serio promiserit (c.2368 § 2). Vide De sollicitatione in confessione 507-18. CAPUT I I Interdicta 1. s. 1128. Appellatio personae moralis a Papa ad Conci­ lium generale. Universitates, Collegia, 'Capitula aliaeve personae morales appellantes a legibus, decretis, mandatis R. Pontificis pro tempore exsistentis ad Universale Conci­ lium, incurrunt interdictum 1. s. S. Sedi specialiter reserva­ tum (c.2332). Vide n.1097. Provocatio interdicti localis vel in communitatem. Qui ei causam dederunt, sunt personaliter interdicti (c.2338). • AAS 23.120; 24.74. SUSPENSIONES S. SEDI RESERVATAE N. 1 126-1 129 083 Donatio sepulturae quibusdam. Sponte donantes sepul­ turam ecclesiasticam infidelibus, apostatis a fide, excommu­ nicatis, interdictis, post sententiam condemnatori am vel declaratoriam, contrahunt interdictum ab ingressu Ecclesiae, Or­ dinario reservatum (c.2339). Vide n.1124. Violatio censurae (c.2338 § 3). 1“ Scienter celebrantes vel celebrare facientes divina in locis interdictis. 2.“ I ’el ad­ mittentes ad celebranda officia divina per censuram vetita clericos excommunicates, interdictos, suspensos, post senten­ tiam declaratoriam vel condemnatoriam, interdictum ab in­ gressu ecclesiae ipso iure contrahunt; donec arbitrio eius cuius sententiam contempserunt, congruenter satisfecerint. In primo delicto habetur contemptus interdicti localis Committi­ tur ab eo qui officia divina in loco interdicto celebrat; vel celebra­ ri facit, i. e. auctoritalive, auctoritate praeditus. In altero, contemp­ tus cuiusvis censurae. Delinquit qui scienter aliquem ex illis admittit ad celebranda divina officia, auctoritatem habens ad admittendum vel repellendum. Poena in utroque est interdictum ab ingressu Ecclesiae, I. s. Dubitatur utrum sit zdndicativa, quia clausula “donec...” durationem indicat. Videtur censura, et reservata illi superiori, quia illa clausula “donec...” est conditio intrinseca omni cen­ surae, ut non absolvatur reus donec resipiscat (c.2241 § 1). Iu hoc dubio praesumitur censura (c.2255 § 2); et si ita est, absolutione indiget. Si est vindicative, haec, iuxta plures, ces­ sat per se ipsam, data satisfactione. I i Suspensiones T. S. Sedi reservatae 1129. Consecratio Episcopi sine apostolico mandato. Delinquunt consecrans, Episcopi vel presbyteri loco eorum assistentes, et consecratus (c.2370). Simonia in ordinatione et aliis sacramentis. Omnes, etiam Episcopi, qui per simoniam ad ordines scienter promo­ verint vel promoti fuerint ; aut alia sacramenta ministraverint vel receperint, sunt suspecti de haeresi ; clerici praeterea sus­ pensionem incurrunt S. Sedi reservatam (c.2371). Per simottiant, i. c., vi pacti pretium temporale pro illis 984 si sIones solvendi. Probabilius requiritur simonia realis, i. e. pactum vx secutioni mandatum ex utraque parte. Sic communior sen­ tentia (Wernz-Vidal, 511), contra Cappello, 510; Chelodi, 93 et alios. Nam: σ) sic iure antiquo intelligebatur delic­ tum simoniae; b) c.2371 ait: qui promoverint, vel promoti fuerint, etc. ... ergo non sufficit pactum de promovendo; c) in genere, delictum debet esse consummatum, quod non in telligitur nisi dc simonia rcali (c.2228). Obiicies: Ex c.728 simonia est quaelibet conventio, hc't ad ef­ fectum non deductu. Rcsp. Simonia peccatum, concedo: delicium, nego. Rei sunt omnes, etiam Episcopi, qui ad ordines scienter promoverint vel promoti fuerint aut alia sacramenta ministra­ verint vel receperint. Quamvis tonsura venit sub nomine ordinationis (c.950), tamen probabiliter sub poena non cadit; quia proprie non est ordo, et versamur in odiosis (Cappello, 510). Poena: d) Omnibus suspicio de hacresi ; b) clericis, non Episcopis, praeterea suspensio 1. s. S. Sedi reservata simpli­ citer (c.2227 § 2). Ordinum susceptio ex ministro indigno. Delinquunt, qui recipere ordines praesumunt ab excommunicato, suspen­ so vel interdicto post sententiam, aut a notorio apostata, hae­ retico vel schismatico. Poena: suspensio a divinis 1. s. simpliciter reservata ic.2372). Qui bona fide a quopiam ex his ordinatus fuerit, nequit ordinem receptum exercere, donec dispensetur. Haec prohi­ bitio non est poena, sed provisio ob honorem sacri ministe­ rii. Dispensatio dari potest ab Ordinario iChELODI, 95; VerMEERSCII, 575). Ordinatio sine requisitis. In suspensionem 1. s. per an­ num ab ordinum collatione. Sedi Apostolicae simpliciter re­ servatam incurrunt: 1.® Qui ordinant alienum subditum, sine dimissoriis Or­ dinarii proprii. Non si ordinandus nullum Ordinarium pro­ prium habeat. 2. ° Qui ordinant subditum proprium sine testimoniali­ bus dioecesis ubi post pubertatem moratus est per sex men­ ses, aut per tres si fuit miles, iuxta c.994. 3.° Qui ad subdiaconatum promovet sine titulo canonico. Promovet meo iudicio intelligitur qui ordinat auctoritate SUSPENSIONES ORDINARIO RESERVATAE N.1129-1131 985 propria aut dat dimissorias: non qui cum dimissoriis Ordi­ narii proprii ordinat. ° 4. Qui sine legitimo privilegio promovent (ordinant etiam cum sint extra territorium ordinantis; nisi legitime pro­ batum fuerit occurrere aliquem c casibus c.966 (c.2373). Est vindicativa. Dolus in professione. Religiosus clericus, cuius pro­ fessio declarata fuerit nulla ob dolum ab ipso commissum; si est in minoribus, e statu clericali abiiciatur ; si in sacris, ipso facto suspensus manet, donec S. Sedi aliter videatur (c.2387). Est vindicativa. Admissio inlrusi in officium, beneficium, dignitatem Capitula, conventus aliique omnes ad quos spectat, qui ad­ mittant electos, nominatos vel praesentatos, ante quam ii ne­ cessarias litteras confirmationis, vel institutionis exhibeant, ipso facto a iure eligendi, nominandi vel praesentandi suspen­ si maneant, ad beneplacitum S. Sedis (c.2394,3?’). Est vin­ dicativa. Vide n.1106. IT. Suspensiones ordinario reservatae 1130. Violatio privilegii fori clerici simplicis aut re­ ligiosi. Clericus qui, non obtenta licentia Ordinarii loci, hos defert ad iudicem laicum, incurrit ipso facto in suspen­ sionem ab officio, Ordinario reservatam; laicus congrua poena pro gravitate puniatur (c.2341). Vide n.HOO. Ex Concord:: to art.16 in Hispania haec poena videtur non vigere. Fuga e religione. Religiosus fugitivus ipso facto incur rit in privationem officii quod in religione habeat, et in sus pensionem proprio superiori maiori reservatam, si sit in sa­ cris. Cum redierit puniatur iuxta constitutiones. Si hae nihil caveant, Superior maior, pro gravitate culpae, poenas infli­ gat (c.2386). Fuga e religione est egressus religiosi cuiusvis e domo religiosa sine superiorum licentia, cum animo ad religionem redeundi, sed se subducendi interea ab obedientia religiosa (c.664 § 3). III. Suspensiones non reservatae 1131. Auditio confessionum et absolutio a reservatis sine jurisdictione. Sacerdos qui sine necessaria iurisdic tioiu praesumpserit: n) sacramentales confessiones audire, est 986 SUSPENSIONES ipso facto suspensus a divinis; b) a peccatis reservatis absol­ vere, ipso facto suspensus ab audiendis confessionibi:.\ (c.2366). Ad a) Sufficit unam confessionem audire, quamvis non absol­ vat. Iuxta aliquos excusatur qui absolvit cum iurisdictionc quam supplet ecclesia in errore communi, illicite excitato ab ipso sacer­ dote. Hoc non placet. Ad b) Poenam incurrit qui absolvit a reservatis cum vel sini, censura. Si hacc est specialissime vel specialiter reservata S. Sedi, delictum huius absolutionis punitur in c.2338 § 1 excommunicatio­ ne 1. s. simpliciter reservata. Susceptio ordinum sine requisitis, a) Qui sine dimis­ soriis, aut cum falsis, vel ante canonicam aetatem, vel per sal­ tum ad ordines malitiose accesserit, est ipso facto ab ordine recepto suspensus, b) Qui sine testimonialibus, aut cum cen­ sura, irregularitate aliove impedimento, graviter pro adiunctis puniatur (c.2374). Resignatio officii... in manus laicorum. Clericus, qui in manus laicorum officium, beneficium aut dignitatem ec­ clesiasticam resignare praesumpserit, ipso facto in suspen­ sionem a divinis incurrit (c.2400). Nemini reservatam. Omissio benedictionis Abbatis vel Praelati nullius. Qui, cum debeat benedici, non benedicatur intra tres mense? a receptis litteris apostolicis, est ipso facto suspensus a iuridictione (c.2402). Concessio indebita dimissoriarum a Vicario Capitu­ lari. Vicarius Capitularis concedens dimissorias pro ordina­ tione, contra c.958 § 1 n.3, incurrit suspensionem a divi­ nis l. s. non reservatam (c.2409). 1132. Corrigendum. Ieiunium eucharisticum in Vigilia Paschali. SO, aprili 1954. l.° Sacerdotes celebrantes media nocte et fideles tunc communicantes ieiunium observabunt ab ipsa media nocte; ut in nodi Nativitatis Domini (c.808, 858). 2." Si missa anticipatur, ieiunium ser­ vabitur iuxta Constitutionem Christus Dominus; per tres horas anti initium missae aut ante communionem, si de alimentis solidis agitur. per horam, si de liquidis, exclusis alcoholicis; scilicet ut in missa et communione vespertina. 1 Sic corrigenda sunt quae diximus in n.133, 201. INDEX R E KU M VOLUMINIS III % Indicantui numen marginalem. ,Abba * poena ob neglectam bene dictionem 1131. Abbates nullius quoad indulgen­ tias 582. \bortivi, baptismus 46. Abortus, irregularitas 715; poena M20. Abiuratio haeresis... 1093. Abruptio missae 195-6; copulae 97273. Absolutio formula. Vide Poeniten­ tia. — Forma, 376-9; danda, neganda, differenda 458-GO; -169; in com­ muni 460 : per 111 as aut p nuntium 379. — canturae 1047-9; potestas 1050 3; sine facultate, poena 1109; haeretici, etc. 1093. Abstemius, irregularis 707 Abusus confessarii; violatio sigli 11 486-94 ; usus notitiae sacramentalis 495; imprudentia in lo­ quendo de auditis in confessio ne 496; in Interrogando 500; in­ quisitio complicis 501; absolutio complicis 502-6; sollicitatio 507 19. Abusus matrimonii 989; sodomia 990; fecundatio artificialis 991 93; onanismus 994-96; continen­ tia periodica 997-99. Acathollcl, irregulares 712; poena 1093; impedimentum linorum ad ordines 719. \colytliatus, notio 662; ritus 061; minister ad validitatem 670-71; ad liceitatem 672-74. Acta publica, abusus 1116. \ctlo humana ct nhturao 864. /Ictus conintralis. Vide Csus math monti 970 88. Ante communio­ nem 330. Actus legitimi 1055, Actus vcnrrcl incompleti inter con­ iuges 979; praxis confessarii 980. Adnotatlo baptismi, etc. Vide /n.s<ί tptfo Adoptio, impedimentum 890. Actus ad confirmationem 88; nd communionem 388; ad poeniten­ tiam 571 ; ad extremam unctio­ nem 649; ad ordinem 689; ad matrimonium 861; critica 863; ad poenas 1034. Affinitas, ex quo matrimonio 885; impedimentum 88(1; arbor genenlog’ica 1014. Agonesicl dies 997-99. Alba i Alh natio bonorum, poena 1125. Altare. Vide MiSfa 231-42; gregoria num 279, 60S. Altare portatllc. Vide \fiH8a 227-30; • Urli.l! Isi i Altare privilegiatum, classes 602; locale 603-4; personale 605; con­ ditiones ad indulgentiam 606 ; cessatio 607. Amentes, sacramenta 29; baptismus 53; confirmatio 86; communio 322; poenitentia 4SI; extrema unctio 652; ordo, irregularitas 708; matrimonium 893; poenae 1034. Amictus 1 18. Amplexus reservatus 973. .anaesthesia sexualis 865. Annulus in missa 149; in matrimo nio 932. \ntipendium 240. Aphrodisia 865. Apostasia n fide, |HX *nn 1093; a re ligione 1121. Apostolicac indulgentiae 619; bene dictio 582. 615. Apparatus genitalis 862; functio nes 863. Appellatio in censura 10-13 ; a Papa ad Concilium 1097. 1128. Applicatio missae, Vide Jf hira 110-5. Ara 231 5 Arbor genealogica 1012; consangui nitas multiplex 1013; affinitas 1011. Attentio in sacramento adminis­ trando 20; In missa 187. Arma In communione 330. Attritio 524. Vide Contritio 522 27 Arrhae in sponsalibus 774; in ma trimonlo 932. Aurora 202-3; tabula 1007. ■J albuticns, irregularis 707. Bamuu Vide Proclamation™. Baptismus 30; necessitas 31; effec­ tue 32; classes 33. Materia valida 34. 36; licita 35. 37 ; forma 38. 988 ιχυκχ rerum — J/tnin/er 39; baptismi m demain extensio 1017 ; relatio inter abso 40; privati 41. lutionem censurae ae peccati — Subtectum 42; in utero clauvus 1018; formula absolutionis KM9. 43; operatio caesarea 14; uteri­ potestas In periculo mortis 1Q5Q, nus 45; abortivus 46; monstra extra periculum 1051; in casu 47; expositi 50; infans infidelium iirg< uti 1052; vi Bullae 1053. 51; adultus 52. ainentee 53; du­ — Cr.nsurac in specie, discrimen bie hnpWzati 54; ieiunium 55; 1054. conf··-Ίο 56. — Contemptus censurae, viofotlo, - It it us 57 ; baptismus privatus 58 ; poena 1109, 1128. nomen 59. < ara 211. • Pafrini 60; necessitas 61; nu­ Chirotecae in communione 330. merus 62; conditiones 03; per Cingulum 14S. procuratorem 64 ; effectus 65. claudi. Irregulares 707. Tempus 66; locus 67; inscriptio Clausulae in licentiis audiendi con­ 68-70; probatio 71 fessiones 392; in oratorio priva­ /iaptismus r-r aca th oticis recep to 223; in dispensationibus mo tus. irregularitas 713. trlmonlallbus 843. - Testimonium ad ordines 728; ad • usura» vlol π.» 1111 matrimonium 782. Cognatio spiritualis, impedimentum Benedictio Abbatis, omissio, poemi 880 b cillis 890. 1131; apostoltca. quinam dant Cognitio requisita ad matrimonium 582; in morte 045; ecclesiae 210 *91 ; nestinintlva 895. 11; supellectilis 152; mulieris (’ojim fictilia 119. post partum 940; nuptiarum 932. ' Commorantes longe, processus prae Benedictiones et * consecrationes, mi­ matrimonialis 792. nister. subtectum, usus rei be­ Communio 299; essentia 300; perma­ nedictae. exsecratio 1003. ' nentia sacramenti, vomiras 301; Bene fle him, titulus ordinationi * 691 ; vff» »·!’:■' ’»02. poeââ privationis 1080; I Minister ordinarius 303; licen­ Blgamin, irregularitas 709. tia 301 : extraordinarius 305-6. Binatlo. Vide J/iw. numerus 113 21. - In communione infirmorum 307· Bonn mat rimo η ii 750. 8; iu viatico 300; Bulla Cruciatae, facultates quoad - /h f>rtu\ mi rigendi 311. poenitentiam 424; quoad censu­ - /Citus 312-11; sub unica specie ras 1053; quoad interdictum 1065. 315. - Subicchtm 316; indigni 317; pue rl 318-21; amentes 322; surdo Caeci, irregulares 707. muti. etc. 393. Caelibatus, votum impedimentum status yraticir 324; praeparatio matrimonial·' 851. ei gratiarum actio 325. 331; cau­ Caeremoniae. Vide /Citus. telae ad vitanda sacrilegia 326. Caesarea operatio 14. unica communio 327. Calendarium 192 - /riunium 328-9. Calix .150; tactus 155. Krrrrrntia externa 330. ( umpanuln au missam 212. Oblifiotio: ex praecepto divino 332 Cunalrs deferentes 862. — Communio poschulix 333-6; privi· Candel »·· 21i logium religiosorum 337 : pueri Canon, privilegium quoad R. Pon­ 338; dilatio 33?» ; modUn 340; h> tificem, poena 1091 : quoad Car 341, dinalrs... 1101, 1119 f om munio frcuurus 342; caute Cardinales· quoad Indulgentia * 582. lac 326. Carnifex, irregularis 711. — Viaticum 343. * Castitn ad ordines 688; votum im — /iifus 344, pedinientnm matrimonial·’ 850; - liics 345; in triduo hebdonudav ad usum matrimonii 086. Minctae 346-8 ; horn 349. Castrati, Irregu - / ociis 350-51. Castrensis iurisdictio quoad matt i - Com m ini io in buptismo adulti 55; munium 926. ad indulgentias 598; in ordina­ < leti Ia 1 IS tione 736; ad matrimonium 796. (auMi aoirCta in sponsalibus 774 i i ommunio Sanctorum 577. in matrlmotifo Û18 < · * 'ommunismu irregularitas 712: CiiuMie contra ordinationem 711. . poena 1093; quoad matrimonium Cautiones in matrimonio mixto 855; 860 in uisparitntp cultus 874-5. < 'omitus delicti 1023. Censura 1041 ; delict uni puiunije. ( Jondltlo quoad sa< ramenta contumacia 1042; appellat In et quotid extremam nnrtloneni 649 recursus 1013: multiplicatio 1041 ; 651; In sponsalibus 774 : In ma­ resertatlo 1045; relatio inter re trimonio 910-11; de futuro fur -ervatIonem censurae ac peccati. pi 912; vis conditionis 913-15. , * vi Ignorantia reservation! * loto < ondHionr * consuetae ad imlnlg * n absolutio, reviviscentia censurai»; tias 596 7. INDEX n ERI'Μ fçnf< arlus, ** iurlsdlctto’3S3-408 ; re­ ligiosorum 109·13: religiosarum 414-28; In seminariis 429-32. Vide Poenitentia lu ris diet i 0. ~~ M?t 492-70 : pater 171; medi­ cus 172 * doctor 473-74. Confessio 532: dotes 533 35; per lif­ teras nut per nuntium 379; veninllmn 551 ; generalis 566-7; in baptismo condit ionnto 56; nu jnlsenm 122; *nd communionem 324: ad indulgentiae 597; ad I matrimonium 706. t Confisiones, auditio a non sacer­ dote, poena 1090; sine iurlsdlctlone 1131 : subditorum 497; obli Kntio audiendi 499. Confirmatio 72; effectus 73; mate­ rin 74; forma 75. Minister 70. 84 ; extraordinarius pro moribundis 77. 7S ; in misdonibus 79: pro orientalibus 80; obbgatio confirmandi 85. Subiret am 81 ; absentia Episco­ pi 82; supplet Ecclesia 83; sub­ lectum canax 80; obligatio sus­ cipiendi 87 ; aetas 88. — Ritu * 89; tempus 90; locus 91. Patrimus 92-91. I — Inscriptio 95; probatio 96. - 4d ordines 687 ; mi matrimo nluni 782. Consanguinitas 88.3; Impedimentum 884; arbor 1012-13. Conscientiae matrimonium 930-37. Consecratio ecclesiae 210-13; sup ppJlpCtIlle 152 ; altaris 231. — Episcopi sine cnûonlca provisio­ ns poena 1092; sine mandato 1 1 29. Consecrationes, minister, usus rei consecratae, exsecratio 1003. (onspn^us parentum ad matrimo­ nium 797. Vide hicentia. Conscimus matrimonialis, efficit vinculum, errores 891 ; natura 892; vitia 893 ss. ; expressio 908; per procuratorem aut interpre­ tem 009; perseverantia 919. · Concilium parentum ad matrimo rdmn 797. Commetudinarli. confessorius 475. Consultai bines de auditis in confea sump 498. Consummatio matrimonii 703 Continentia pactum 916; periodica W7 99. Contractus est ma I r i Inoni um in fieri 743. Cent-itio 522: perfect a 523; attritio 524 ; dotes ri rca mor ta U a 525; circa venialia 526. tempus 527. Coiit urn tria 1012. Cooperatores lid delictum 1022; pOO nn 1035. Consolidatio matrimonii 962; sim­ plex 963-64; sanatio In radice . 965 67. Copula. Vid. TJsus matrimonii 970-88; ad os vaginae, dimidiata, abrupta 763; 972, amplexus re­ servatus 973. 989 Corporale 151. Correptio 1087 Crimen, impedimentum, tres figurae 879-81 : multiplicatio, dispensa­ tio 882. Crimen pessimum 520. Crucifixus: Indulgentiae adimerent Imagini Christi 614; suppletorlus vine crucis 626; cum indulgentia pro morte 627 Crux ad mlssnrn 240. Culpa quoad delictum 1020. Cultus dlspnrltns. impedimentum S7I 75. Cumulatlo indulgentiarum 591 ; poe narum 1009. Custodia Eucharistiae: conditiones 352; ae * Int< In confesslom» 402 3. Interrupt Io missae 195 6; copulat * 972-3. Intorstltin 692. Intruslo In officium ecclesiasticum, pocnn 1106; in statum clerlcn lem 684. tigntion * Inve oh ad ordlm»R 732 ad matrimonium 778. Irregularitas 700-718. Vide nido Iteratio sacramenti 10. — Confessionis 561 ; peccata n con feRvirfo non intn’lecta .561 ; * —* Assistendi matrimonio, qualita­ communio 796 Consensus ft consilium parentur I tes 927; supplentia 928. 797; ratio agendi parochi 79S Ligamen, impedimentum 873. — I m pediment a, Vide I in pt d huc I Lingua In missa 190, 193. tum 799-890. Locus baptismi 67; confirmat Ionis — ('onscnxuù .891 919. Vide Cotisa 91; missae 207-42. Vide Missa ; sus, i communionis 350 51 ; paschalis 345; confessionis 574-5; indulgen­ — Forma celebrationis 920-35. Vh Forma. tiae 595; extremae unctionis 650; Αία trim onium const or tier (Ijfl, ordinis 738; matrimonii 939; inn· hispano 937. quoad huius usum 977; poenae — 'rumpus 938; locus 939. 1031. Lotio purifieatoril. etc. 156. — Aiatrimonium virile 941 ; In hm Lot Iones vaginales 971. canontco 942; Lux in missa 241 ; coram Sanctis — FJ fret us matrimonii, prout o4 simo 358. sacramentum, prout .contractu * quoad coniuges. quoad filios 913 legitimitas filiorum 94 1; paterni IVJucbinntio contra auctoritates er tatis praesumptio 945; legitima tio 946. clesiastieas, poena 1102. Manipulus 148. • Divortimn 947 ; dissolutio matri Mappae altaris 240. molili consummati, rati 948; im .Massonlca secta, poena 1108. fidelium, privilegium paulinurn Materia sacramentorum. Vide >in 949-50: favor fidei 951; per po gula. testatum pontificiam: inter duos Matrimonium. Xomina 712; notio Infideles; inter infidelem et bap 743; in fieri est contractus 743. tizatum ncatholicum, aut carho licum 952. —· Institutio 744; essentia 745. Separatio coniufjum 953-57 ; r» — Sacramentum 746; nexus inter contractum et sacramentum 747; stauratio vitae conlugalis 95S materia et forma 748; sublectum jus hispnnum 959. — Divortium civile i»60. 749; minister 749; honestas 750: Convalidatio 961-64 ; sanatio in status virginitatis 751; obligatio contrahendi 752. radi re 965-67. Secundae nuptiae 968. lh\ut( ma­ — * Fine 753; ordo finium 754; fal­ trimonii 969 ss. ; abusus 9<89 s*. · sae doctrinae 755; bona 756. Proprietates. Unitas, polyandria, irregularitas 714. — Matrimonium orientalium 9 69 , polygynia 75 7 : indissolubilitas B. Virginis Mariae 917 758; sacramentalitas 759 pavor matrimonii 760; praeva— \fa trim ovium sacrifroum. irregq- fessio sacrilega 562; modus ite­ randi 563; iteratio confessionum intermediarum 561; rudium’565; confessio generalis 566-7. — Extremae unctionis GfiO. I ubi Iae um 597. ludcx, confessorius 161-70. Vide Poenitentia, Afunrra; irregulari ras 711. Iu ramentum In sponsalibus 774. lurisdictio ad confessiones. Vide Poenitentia 3S3 399; supplentia 400-405. Ad matrimonium, quali­ tates 927; supplentia 028. Jusiurandum ad tonsuram 673 ; ad ordines maiores 727; ad titulum b.-rvirii dioecesis 697. INDEX HERUM laritns 714; clerici aut religiosi, poena 114, 1122. — Delicta in matrimonio 1117. Matrix 862. Medicus, confessarlus 472. .Media nox, tabulae 1005-6. .Mensa communis, titulus ordinatio­ nis 699. .Menstruatio 863. Mensurae academicae, poena 1113. Metropolitae quoad indulgentias 582. Metus in matrimonio, classes 902; irritans iK)3 ; quo iure 904; pro­ batio 905; purgatio 906; obliga­ tio ex metu orta 907. Quoad poe­ * na 1033. Militares, processus praematrimonialis 794 ; quoad scapularia 636. Minister sncramentxjrum. Vide sin­ gula sacramenta. Missae inser­ viens 158-9 ; sacramontalium 1000; benedictionum et consecrationum 1003; exorcismorum 1000-4. Missa: Sacrijicium 99-101; officacia 102; fructus 103. — Minister 104; concelebrntio 105; sacerdos extraneus 100; normae ad admissionem 107; emigrantes 108; rusticantes, etc. 109; orien­ tales 110; rector ecclesiae 1.11; obligatio celebrandi ratione sa­ cerdotii 112. — Numerus 'missarum 113; binatio, conditiones 114-18; modus Jiturgicus binandi 119; trinntio 120; poenae 121. — Status gratiae 122. — Iciunium 123, 1132; disciplina vigens 125; pro omnibus ordina­ rie 126; laesio 127; supputatio mediae noctis, meridiei, etc. 128; causae excusantes 129; ad com­ munionem. pro infirmis 130; pro sanis in peculiaribus adiunctls 131 ; pro sacerdotibus celebranti bus 132 ; pro communione ac mis­ sa vespertina 133 ; consilium con fessarii 134; vigentia, * interpn tatio, applicatio legis 135-6; re­ vocatio legum, etc. 137; moni­ tu 138; poenae 139. — Applicatio missae 140: conditio­ nes 141; in confuso 142; divisio fructuum 143; sublectum passi­ vum 144; petitio, praeferibiies in vita an post mortem?; lectae nn cantatae? perpetuae an cito appli candne? 145. — Praeparatio 146; gratiarum ac­ tio 147. — li’xtrx 148; lalnris 119; utensi­ lia 150; linteamina 151; bene­ dictio et consecratio 152; minis­ ter 153; exsecratio 154; tactus 155; lotio 156. — Prcsbi/tcr assistens 157 ; minis­ ter inserviens 158-59; missa dlalogata 160. — Mafrria: panis 161; recens 162; renovatio 163; azymus vel fer­ mentatus 164; vinum 165; ope­ rationes permissae 106; prnhioi * 7HF.0L. mor, 3 _________________ tae 167; incorruptum 168; aqua miscenda. 1G9; quantitas mate­ riae 170; praesentia 171: deter­ minatio 172; iteratio consecra­ tionis 173; guttae ac micae 174; collocatio materiae 175; defectus corrigendi 176. — Forma 177; defectus corrigendi 178; bina consecratio 179; tem­ pus consecrationis 180; dubia consecratio 181. — Rubricae 182; obligatio 183; ex­ cusatio 184; supplentia rei omis­ sae 185; rnutilatio verborum 180, distractio 187; additiones 188: vox 189; lingua 190; missale 191; calendarium 192; musica, organum, textus 193; duratio 194 : abruptio et interruptio 195-6. — Tempus 197; dies 198; ferla VI hebdomadae sanctae 199;feria V 200; sabbato 201; vigilia pascha­ lis 201 ; hora 202-3; in nocte Na­ tivitatis 204; aliae missae noc­ turnae 205 ; horarium 200. — l.ocus 207-8; consecratio et be­ nedictio 210-11; ecclesia 212; consecratio 213; titulus 214; ex­ secratio 215; violatio 216; re­ conciliatio 217; reductio ad usus profanos 218. — Oratoria 219; publicum 220; semipublicum 221; privatum 222; indultum 223; summarium de privatis 224; templa acatholica 225; saeristia 226. — Altare pOrtatile 227; potestas Ordinarii 228; praesente cadave­ re 229; sub dio 230. — Altare 231; structura 232; im­ mobile et mobile 233; consecra­ tio 234; exsecratio 235; titulus 230; usus 237; alius ritus 238; papale 239; utensilia 240-42. — Stipendia 243-74. Missae fjrcgorumac 275 79; fun­ datae 280-88. — Pro populo 289-90 ; sublectum ac­ tivum 291; passivum 292; qua­ litas obligationis 293; dies 294; numerus 295; gravitas, excusa­ tio, dispensatio, sanatio 296; quaestiones 297. — - Missa er praecepto vel promis­ * sioni 298. — Simulatio a non sacerdote, poe­ na 1090. Missnlo 191, Missio, titulus ordinationis 603. Mixta religio, impedimentum 854: dispensatio 855; actus prohibiti 856; obligationes pastorum et· conluguin 857-8; poenae 850; alia matrimonia vitanda, communis ta e SCO. Modus in sponsalibus 771; In ma­ trimonio 915-16. Monitio in confessione 473; reme­ dium poenale 1087. Morbus ad confirmationem SI; ad extremam unctionem 019; quoad usum matrimonii 976. 32 99^ INDEX RERUM Mores ad ordines 688. Moribundi, confessarius 484; pro­ cessus prnematrimonialis 792. Mors, praesumpta 793. Muleta 1078. Multer exclssa 80S. M tisica 193. Muti, confessarius 481, 553; irregu­ lares 707 ; quoad indulgentias 601. Mutllntio, irregularitas 707; 716; quoad indulgentias 601. l^t stale Domini, missae 204. Nema «per ma 862. Negotiatio, poena 1105. Neophyti, Impediti ad ordines 724. Nocturnum praescriptum in ordi­ natione 665. Notiflcatlo baptismi 70; confirma­ tionis 93; ordinis recepti 740; matrimonii; proclamatlonum 789, 033 ; pro fessi ο η I s 69. Nox media, tabulae 1005 6. Numisma - scapulare 612; miraculo· sum 613. Nuptiae secundae 068. /blccta pia Indulgentianda. Vide Res 013-18. Oblivio, quoad poenas 1033. Occasio peccandi 477-8. Occaslonaril, confessarius 477-8. Officia divina 1055. Oglno, methodus 997-09. Olea 9; extremae unctionis 654. Onanlsmus 994-06. Opera in satisfactionem sacramen talem 450; Implementum ad In­ dulgentias 593; commutatio 595. Operatio caesarea 44. Oratio ad intentionem Papae, pro indulgentiis 6ÛQ Orationes impositae in ordinatione minori 664; in maiori 665; indulgentlatae, recitatio 601. Oratoria. Vide Missa 219-24. Ordinatio per saltum 691; suscepta ex indigno; sine requisitis; poe­ na 1129. Ordinatione^ anglicanae nullae 670. Ordines minores ct maiores 661 ; votum eos suscipiendi impedi­ mentum matrlmonnle S52; colla­ tio sine requisitis; susceptio ex ministro Indigno 1129; susceptio sine requisauis 1131. Ordo, sacramentum, numerus, divi­ sio 661; singuli 662-63; ritus sin­ gulorum 664-67; defectus sup­ plendi 668; intentio 669. — Minister ordinarius validae ad­ ministrat ionls G70; extraordina­ rius 671; minister licitae admlnlstrationis 672; Episcopus pro­ prius 673-74; dimissoriae 675; minister quoad religiosos 676; poenae 677. — Sublectum capax G78; Intentio 679; legitimum, necessitas dioe­ cesis. negatio ex informata con- I scientia 680; libertas, educatio Id seminario 681. — Requieta: vocatio 682; obliga­ tio suscipiendi statum clerica­ lem. 083; intrusio G84; statui gratiae 685; propositum probyterandi 68G; confirmatio 687; mores, castitas, etc. 688; aetas 689; scientia 690; ordinum Idferiorum susceptio 691 ; Intersti­ tia 692; titulus 693; beneficii 694; patrimonii 695; pensionis 696; servitii dioecesis 697; mis­ sionis 698; pro religiosis 609. — Irregularitates, effectus 700; di­ visio 701 ; constitutio, dubiae 702; sublectum 703; excusatio, multiplicatio, cessatio 704; dis­ pensatio 705. — Ex defectu natalium 706; ex de· fectu corporis 707; ex defectu animi 708; ex bigamis 709; ex defectu famae 710; ex defecto lenitatis 711. — Ex delicto contra fidem 712; cx abusu baptismi 713; ex dbujn matrimonii 714; ex homicidio et abortu 715; ex mutilatione ac suicldio 716; ex abusu ordinis 717: conditiones delicti 718 — Impedimenta simplicia: filii aca· thollcorum 719; uxorati 720; ra­ tionibus reddendis obnoxii 721; servi 722; sublecti militiae 723: neophyti 724; infames Infamia facti 725. — Praemittenda ordinationi: pro­ positum manifestandum 726; scrutinium 727; documenta 728; testimoniales 729; examen 730: publicatio 731 ; investigationes 732; exercitia spiritualia 733; professio fidei 734. —- Ritus, missa, communio, ieinn i u m 735 ; supplent Ia ordinum omissorum 736. — Tempus 737; locus 738. — Adnotatio 739; testimonium, taxne 740. •— Causae contra ordinationem 741. — Impedimentum matrimoniale 876. Orientales, matrimonium 969; poe­ nae 1030. Origo ad ordines 673. Ostinriatus, notio 662; ritus 664; minister nd valorem 070-71; Ad Hceltatem 672-74. Oraria 862. Pactum de continentia 916. Palla 151. ranis cuchnristlcus. Vide Missa, Materia 161-76. Papa, indulgentiae 582. Parochus baptismi 40; confirmatio­ nis 77-78; eucharistiae 307-9; ex­ tremae unctionis 617-8; matrlmonli 923. Paroeciae personales quoad matri­ monium 925. Partialis Indulgentia 580. INDEX RERUM 995 pensio 396-7; subdelegntio 398; Parvuli, quoad sacramenta 29. Vide extensio 399. Pueri. — Supplentia 100; in errore com­ Paschale praeceptum. Vide Commu­ muni 401; aliae 402; in dubio nio paschalis 333-41. 403; casus 404; uras iurlsdictio Pntrna 150; tactus 155. ni.s suppletae 405. Pater, confessarius 171. — Delegatio potestatis ordinis 406. Paternitas, praesumptio 945. — lurisdictio in periculo mortis Patrimonium, titulus 69G. 407 ; in itinere maritimo et aereo Patrinl baptismi 90-65; confirmatio­ 408. nis 92-9 k — Confessarii religiosorum 409 Pauper quoad matrimonium 847. iurisdictio ordinaria et delegata Paupertas, titulus ordinationis 099. 410; in religione clericali 411; Peccata. Vide Poenitentia. Materia quoad familiares 412; in religio­ 360-74. ne laicall 413. Peccatores quoad sacramenta 24 ; communio 317. I — Confessarii religiosarum: iurltfdictlo bpecialis 414; species 415; Penis seu virga 862. ordinarius communitatis 416 ; Pensio, titulus 696. alicuius religiosae 417; modera­ Peregrini quoad poenas 1030. tor spiritualis 418; extraordina­ Pii poenitontes, confessarius 485. rius 410; adinneti 420; occasloPileolus 119. nalis 421; aegrotantium 422; in Plenaria Indulgentia 580; in morte, mortis periculo 423; vi Crucia­ conditiones 644 tae 424; designatio 425; dura· Poena 1024; divisio 1025; applica­ tio 426: obligationes confessariotio 1026; interpretatio 1027; sub­ rum 427; antistitae 428. iret um activum 1028; numerus — Confessarii in seminariis; exemp­ 1029; subioct’um passivum 1030; tio 429; rector 430; alii 431; locus 1031 ; causae induentes in vacationibus 432. 1032; ignorantia, oblivio, inad­ — Reservatio peccatorum 433-44. vertent ia. ebrietas 1033; aetas 1034; cooperatores 1035; forum — Satisfactio 445; imponenda 446poenae 1036; impositio 1037; ces­ 52; adimplenda 453-57. — Absolutio 458; differenda 459; satio 103«; remissio, auctor 1039; modus 1040. in communi 160. —- Munera confessarii 461: index: — Medicinales, Vide Censura. — Tindicatirar 1071; potestas con­ interrogationes 462; regulae 463; fessorii 1075; communes 1076; indicium de poenitentis sinceri­ tate 464; de peccatis 465: de infamia 1077; inhabilités 1078; dispositionibus 466; signa 167-8; mulcta 1078: clericorum 1079; privatio beneficii 1080; prohibi­ absolutio danda, neganda, diffe­ tio ministerii 1081 ; praescriptio renda 169. commorandi in certo loco 1082; — Acquisitio qualitatum 470; pa­ privatio habitus 1083. 1085; de tor 471; modicus 472: doctor: positio 1084; degradatio 1086, obligatio monendi 473. — Poena in sponsalibus 774. — Defectus corrigendi 474. — Poenae violat io. Irregularitas 717. — Praxis confessarii erga diversos’ Poenitentia 360 61 ; necessitas 362. poenitontes : consuetu d i n a r i os 475; recidivos 470; occasionaPoenitentiae sacramentum 363-66 ; partes 368. rlos 477-8: pueros 479; rudes — Materia remota 360; peccata In 4 80 ; sem i fn tuos s u r d o - m u t o s baptismo commissa 370; inter 481; tentâtes 182: scrupulosos duo baptismata 371; certa et 483; moribundos 4SI; pios 4S5 dubia 372; generica, specifica, — Sigillum 1S6 94. individua 373; necessaria et li­ — Usus notitiae s/icramnn falle 195; bera 37 1. species revelationis 496; auditio — Uatrna proxima 375. confessionum subditorum 4 97 ; Forma, absolutio 376; llturgica consultationes 498, 377; modus proferendi formulam — Obligatio audiendi confessiones 378; per litteras aut per nun­ 499. tium 379. — ibusr/a confessarii: curiositas et — * Effectu 380. imprudentia 500; inquisitio com­ — M knitter 381 ; potestas necessa­ plicis 501 : absolutio complicis ria 382; lurisdictio quoad venia­ 502-6 ; sollicitatio in confessio­ lia 382. ne 507-19. — lurisdictio, classes 383; ordina­ — Crimen pessimum 520, ria 384; cessatio 385; delegata — tSubicctum sacramenti poeniten­ 386; quinam possunt delegare et tiae 521: contritio 522-28; pro­ delegari 386-7 ; quoad religiosos positum 529 31 : confessio 532-35 ; 388; professio fidei 389; examen integritas 536-50; examen con­ 390; limitatio iurisdictionis 391; scientiae 557-60; Iteratio confes­ clausulae 392. 395: expressio 393; sionis 501-65; confessio genera­ cessatio 394 ; revocatio et sus­ lis 566 7. 996 INDEX RERUM — Obligatio ffri itfndi: praeceptum divinum 50b; ccclesiastiçuiu 569· 78. — Locus confessionum <57-1 ; tempus 5 70 — Poenitentia sacramentalis impo nenda or. implenda. Vide Satis­ factio 445-57. Poenitentiae extrafitiriQini ntab ·. 1088. Pollutio quoad communionem 330. Polvnndrla 757. Polygnmt», poly gy nia 757. Portiuncula 609 10 ; similes <111. Pofostag in matrimonium 765-70. Vide Matriinoniimt. PnuToptum poenale 10S7. Praefecti Apostolici quoad indui gontias 582. Praelati nullius quoad indulgen tins 582. Praoparntio ad missam et gratin rum actio 146 7; ad communio­ nem 325. Praesumptio matrimonii 760; mor tie 793: ignorantiae quoad ma­ trimonium 886; paternitatis 945. Preces impositae in ordinatione mi nori 664; in maiori 665. — Prcccs ad Poenit entiariam 10089; ad SS. Congregationes 1010- . 11; ad Nuntium 1011. Formu­ laria. Presbyter assistens 157. Presbyteratus, notio- 663 ; ritus 66667; minister nd valorem 670-71; ad liceihitem 672 74, Privatio beneficii 1080; habitus 1083, 1085. Privilegium canonis, violatio 1001. 1101. 1119: fori 1100. 1110, 1130. Privilegulm fidei 760; paulinum 949 ; v 19 ; conditionem 950; favor fidei · HJ1 Probiibilisrnus in sacramentis 11; quoad indulgentias 588; quoad lurlsdict Ionem 400-5; 028. Probatio baptismi 71 : confirmatio­ nis 96; ordinis 739-40; matrimo­ nii 934 5 Processus contra ordinationem 741 ; de statu libero nupturientium. Vide Status liber 777 80. Proclamat Iones matrimoniales, obii gntio 783; n quo fiunt 784; nu­ merus, tempus, locus, fo-rmn 785; dispensatio 786; revelatio impe­ dimentorum 787; tempus inter proclamation's et matrimonium 788: alibi factae 780; exitus pro­ cessus de statu libero 796; ma­ nifestatio propriorum defectuum 7P1 Procurator ad baptismum 60-61; ad sponsalia 772; ad matrimonium 909. Professio religiosa, impedimentum matrimoniale 850. 877 Propositum emendationis 529; do­ tis 530 1. ProMtUn 862. Public itio ordinum 731; matrimo­ nii 783 01 Prw laniationes. Pueri, sacramenta 29; baptismus L: confirmatio 81-88; communio 3K 21; poenitentia 569-73; confessi riuj 179; extremae unctionis GW. indulgentiae 591.; poenae juu». 1 f )30. Purifica forium 151. Putativum matrimonium 762. Pyxis iliinn * QiHisidomi< 923, 925. Quxisii ubi larum 597. Ruptus, impedimentum 878. Recidivi, confessarius 476. Reconciliatio ecclesiae 217. Recursus in censura 1043; nd Lii cam potest atom contra aucturi tates ecclesiasticas, poena 10ÛK Reductio ecclesiae ad usus profit ii 218. Religio mixta, impedimentum. Vide Vu ta 854-9. Religiosae. confcssarii. Vide Poeniten lia, ( ro n fessa ri i rei igiosai u tu •IU 28. Religiosi, confessorii. Vide Poo/iit f n lia, Co nfessari i rdO/iosoni m 409-13. Reliquiae falsae, poena 1118. Remedia poenalia: monitio, correp­ tio, praeceptum, vigilantia 1087. Remissio poenarum 1039-10. Kes piae Indulgcntlandae; benedic tio 612; conditiones 613; cumu latio indulgentiarum 614; quis benedicit 615; usus facultatis 616; ritus 617; cessatio indulgen tiarum 018. Reservatio precatorum 433; potestas reservandi 431; finis 435; auctor 436; falsa denuntiatio confesso­ rii 437; oblectum 438; usus po­ testatis 439; subiectum 440; ex­ cusatio 441; facultas absolven­ di 142; cessatio 443; poenae 444; mens Ecclesiae 444. Vide Cen­ tura. Reslgnatio officii In manus laico· rum. poena 1131. Reviviscent ia sacramenti 6; poenl tontine 528; censurae 1017. Retractatio cooperationis ad delic­ tum 1022. Ritus sacramentorum 19; baptismi 57; confirmationis S0; missae 152 06. Vide Mwa ; communionis 312 15. 394; poenitentiae 376-8; extre­ mae unctionis 656; ordinis 735: matrimonii 932; sacramentalhun 972. 1001. Romanus Pontifex, poenae in elec­ tione 1090. Rosaria 628; dominicanum 629; ern­ ei gerunt 630-1. Rubricae missae. Vide Μιήί 182196; Ritus. Rudes, confessarius ISO INPEX RERl M Sac rament alia: notio, effectus, constitutio... 909; minister 1000; ritus 1001; sublectum 1002; be­ nedictiones et consecrationes 1003; exorcismi 1004. Sacramental it as matrimonii 759. Sacramentum 1; effectus 2; nume­ rus 3; divisio 4; reviviscentia 5; reverentia G. — .Ifnferh/ et forma 7, 8; olea 9 iteratio 10; probabilismus 11 — Minister 12, 13; intentio 14; sl mulatlo et dissimulatio 15; alia requisita 1G. — Status gratiao 17; licentia 18; ritus 10; attentio 20. — Administratio: obligatio minis­ trandi 21 : negandi 22 ; haereti­ cis et .schismaticis 23; peccatori­ bus 24 ; gratuitas 25. — Subiectum 27 ; requisita : inten­ tio 28; status gratiae 29; parvu­ li et amentes 29. Sacrificium mlsMuv. Vide Jfissa 99103. Sncrlstla 220. Sanatio in radice 905 ; conditiones 966; competentia, effectus 907. Satisfactio sacramentalis 145; im­ ponenda 446-9; opera quae pos­ sunt imponi 450 ; diniinutio 451 tempus 452. — Adimplenda 453; tempus 454; modus 455 ; oblivio 450; commotatlo 457. Scapularia 632-8; carmelltanum 639; Cordis Icsu (M0. Schisma, poena 1093. Schismatici quoad sacramenta 23. Scientia ad ordines 690. Scientia aut opinio nullitatis nmtrinioniI tS98. Scriptura S. impressio, poena 1123. Scrotum 862. Scrupulosi, confessarius 183 Scrutinium ad ordines 727; ad ÎHIL· trimonium. Vide Status libci 777 80, Scutum Cordi» IcsU 641. Secundae nuptiae 968. Semen foinlncum 862. Semirutui. confessarius 481. Seminaria, eonfessaril 429-32. SemvtiiN quoad extremam unctiolh III trl9. Separatio coniugum 953; ob adul­ terium 951; ob aliae causas 955; effectus 956; monita 957: restau­ ratio vitae ronlugalls 053; lus hlspauum 959. Sepultura, poena 1124. Servi, impediti nd onlines quoad matrimonium 897. Servitium dioecesis, titulus 097. Sigillum confessionis 48U; obliga­ tio 187-8; subiectum erga quod 189; subiectum quod tenetur 190; materia 491; licentia poenitentis 192; schedula confessionis 492; violatio 493; poenae 494; usus I —* I 997 notitiae sacramentalis 195 ; spe­ cies revelatioüls 49G. Simonin in of liciis, poena 1115; m s:i< nimvnùa 1129. Simulatio sacramenti 15, missae et confessionis a non sacerdote 1096; in matrimonio 899-901. Situs quoad usum matrimonii 978. Sodomia 990. Sollicitatio in confessione; ol liga­ tio denuntiandi 507-8; qui» deuet denuntiare 509; subiectum denuntiandum 510; crimen 51112; cui 513; modus 514; excusa­ tio 515; obligatio monendi 517; poenae 51S ; praxis confcssarii 519. Spadones 805. Species sacrae, profanatio, poena 1089. Sprrma 862. Spermatozoïdes 862. Sponsalia, nomen, historia, notio conditiones ad valorem 771; for­ ma, per procuratorem, testes, scriptura, subiectum 772; effec tus 773; circumstantiae adlecLat arrhae, Juramentum, poena, con ditio, modus, demonstratio, cau sa, tempus 774; dissolutio 775 ratio agendi confcssarii ct pa­ rochi 776. Status gratiae ad ^aeramenta. Vide (natta. Status religiosus, votum illum am­ plectendi, Impedimentum matri­ moniale 853. Status religiosus vel clericalis· coactio, poena 1126. Status virginitatis perfectior matri­ monio 751. Status liber ad matrimonium, pro- cossue 777; investigationes 778; examen sponsorum 779; ratio agendi, detecto Impedimento 789. Sterilitas 865. Sterilizatio 870. Stipendium 243; licit udo 241; limi· rationes 215; ex titulo extt Inse­ co 216; applicatio antieipnta 247; missa alio titulo debita 248; du piex pro una 249 50; classes 251; abusus 252; commutatio intentio num 253. \itmirU9 254; taxa 255; locus « rlebrationis 257 ; qualitas mis­ sae 258 ; celebratio personalis 259; tempus 260-61. — Acceptatio 262; (ran.suiissio 263 65; collecturin 266 8. — HupoiiriabUitas 2G9 ; vigilantia 270; libri 271; revisio 272; impraoscriptibilitas 273; poenae 271. stola 118; ad confessiones 576. Subdlnconatuf», notio 663; ritus 665. minister ad valorem 670 71; nd lircihihm 072 71. Sublectum Micrnmentoriim. Vide singula sacramenta; formae ma­ trimonii 93 1 ; sacramental lum 1002; benedictionum 1003; exor­ cismorum 1001. Suicldiuni, Irregularitas 716. Siiperpeiiireuui ad confessionem 576. 4 4 INDEX RERUM Supplentia ordinis omissi 736; iuris­ dictionis ad confessiones -100-5; ad matrimonium 928. Surdus, quoad confessionem 4SI. 553; irregularis 707. Suspensio 1067 ; divisio 1068; n be­ neficio 1060; exh nsio 1070; alii effectus 1071; collegiatis 1072; ex informata conscientia 1073. Suspicio de haeres! ; poena 1094. T ab«41a secretarum 242. Tabernaculum 356. Tactus calicis, patenae... 155. Taxao quoad sacramenta 25; quoad ordines 710; quoad dispensationes matrimoniales 847. Tempus baptismi 66; confirmationis 90; communionis 345-9. Vide Communio; paschalis 333 9; mis­ sae 107-206; cx stipendio 260-1; confessionis 576; praecepti 572; extremae unctionis 659; ordinis 737 ; sponsalibus appositum 774 ; matrimonio 018; celebrandi ma­ trimonium 938 ; ad secundas nup­ tias 968; quoad usum matrimo­ nii 975. Tentât i, confessarius 482. Terminus in sponsalibus 774; in matrimonio 918. Teates ad sponsalia 772; ad matri­ monium 924. Testiculi S62. Testimoniales ad ordines 726. Testimonium baptismi, confirmatio­ nis et alia ad ordines 72S; ad matrimonium 782; ordinis recep­ ti 740. Thesaurus Ecclesiae 577. Titulus ecclesiae 214; altaris 236; ordinationis 693-700. Vide Ordo. Tonsum clericalis et monaehalls; notio 662; rit us * 664; minister ad valorem 670-71; ad liceitatem 672-73, Trlnatio 120; poena 121. Tubae fullopphiniie SGp. Tubi seminiferi 862. Unitas matrimonii 757. Vsurpntlo ordinis, irregularitas 717; poena 1096; honorum Ecclesiae Horn. poena 1103; aliorum 1112. * Usu matrimoi)H 970; lldtudo in se 971-3; quoad finem 974; quoad circumstantias; tempus 975; mor· ius 076; locus 978; situs 9ârnda por el P Fr. ViCTORiNO Capanaca, O. R. S. A. 2." cd. 1950. XI1 4-822 pâgs., con grabados.—50 pese­ tas tela. 90 piel. Publîcados los tomos II (11). Ill (21) TV (30). V (39), VI (50), VU (53), VIII (69). IX (79). X (95) y XI (Q9). 1 1 OBRAS DE SAN AGUSTIN. Tomo II: Confcsiones (en latin y castcllaA A no). Ediciôn critica y anotada por cl P. Fr. Angel Custodio Vega, O. S. A. 2» cd 1951. VIII 4- 734 pâgs.—55 pesetas tria, 95 piel.— Publîcados los to­ rnos III (21). IV (30), V (39). VI (50), VII (53), V111 (69), IX (79). X (95) y XI (99) 12 1Q OBRAS COMPLETAS DE DONOSO CORTES (dos voltiruenes). O Recopiladas y anotadas por el Dr. D. Juan JurETSCHKE, profrsor de la Facultnd de Filosofîa de Madrid. 1946. Tomo I: XVI 4- 953 pâgs. Tomo II: VIII 4-S69 pâgs.—Los dos tomos, 70 pesetas tria. 150 picl. » J4 BIBL1A VULGATA LATINA. Ediciôn prcparada por cl P. Fr. Albmrto Colunga, Ο. P . y D. Lorenzo Turrado, profesorcs de Sagrada Escntun cn la Univcrsidad Pontificia dc Salamanca. 1953. Reimpresiôn. XXIV 4- 1592 + 122 * pâgs. cn papel biblia, con profusiôn de grabados y 4 mapas.—En tch, 90 peseta : * en pid. a dos tintas, 130. ] σ VIDA Y OBRAS COMPLETAS DE SAN JUAN DE LA CRUZ. Bioçra. fia, por d P. Crîsôgono de Jesus, O. C. D. Subida del Monte Carmelo, Nochc oscura. Cdntico espirituaL Llama de amor viva Escritos breves y pocslas. Prôlogo general, introducc«ones, rcvisiôn del texto y notas por cl P. LuciNio du SS. Sacramento, O. C. D. 2.· cil. 1950. XL 4- 1431 pâgs., con grabados —60 pe­ setas tria. 100 pid. zi TEOLOGIA DE SAN PABLO, del P. José Marîa Bover. S. I. 19S2. ·** v Reimpresiôn. XVI 4- 971 pâgs.—65 pesetas tda, 105 pid. TEATRO TEOLOGICO ESPAROL. Selccciôn, introduccioncs y notas de Nicolas Gonzalez Ruiz. Tomo I: Autos sacramentels. 2.· cd. 1953. LXXII + 924 pâgs. Tonte II: Comedias teolôgicas, blbliças y de vidas de santos. 2. * cd. 1953, XLVIII 4“ 924 pags.— Cada tomo, 60 pesetas tela, 100 pid. OBRAS DE SAN BUENAVENTURA. Tomo III: Colaciones sobre cl Hfirco. Vrrs«6n e introducciones de! P Fr ALVttto (olunga. O. P. 1950. XVI 4“ 943 p«Ags., con grabados.—50 pesetas tchr 90 piel 57 OBRAS COMPLETAS DE JAIME BALMES. Tomo VII: Escrîtos polé Tîcos: El matrimonio real. Campaûa doctrinal. Campana national. Cam· pana iutrrnacional Desrnlacf Ultùdos esentos politicos. 1050. ΧΧΧΠ 1053 paginas en papel biblia.—50 pesetas tcla, 90 piel.—Publicado e! torno VIII (66). 58 OBRAS COMPLETAS DE AURELIO PRUDENCIO. Ed-ciôn en latin y castellano» dingida. anotada y con introducciones por el P. Fr. Isidoro Rodrîgitz. O F. M.. y D José Güillén, catedrîticoR en la Pontificia Universidad de Salamanca. 1950. VIII 4“ 84e 4- 825 pôgs.—50 pesetas tcla, 90 piel. ~O COMENTARIOS A LOS CUATRO EVANGELIOS, por el P. Juan di Maldonado, S. 1 Tomo I: Evangelio de San Mateo. Vcrsiôn castellani, intrnducciôn y notas de! P. Luis MarIa Jiménez Font, S. T Introducciôn biobibhogrôbca del Γ José Uaballxro, S. I. 1950. XVI 4- 1159 pôgs. en papel bibha 55 pesetas tel . 95 pic!.—Publicados los tonws II (72) y III (112). CURSUS PHILOSOPHICUS, por una comisiôn dc profesore^ de las Fa· θ'" cukndes dc Filosofia cn Espana de la Compania dc Jesûs. Tomo V: Theologia Naturalis, por el P. José HexlIn, S. I. 1950. XXVI11 4~ 928 piginas.— 65 pesetas tcla, 105 piel. r 1 SACRAE THEOLOGIAE SUMMA, poruna comisiôn de profeso»cs de las Facultadcs de Tcologia en Espana de la Compania de Jesûs. Tonio 1: Zwtroductio in Theologiam. Dc revelatione Christiana. De Ecclesia Christi. De sacra Scriptura, por los PP. Miguel Nicolâv y Joaquîn Salaverri, S. I. 2.® ediciôn. 1952. XXIV 4- 1151 pags.—90 pesetas tcla. 130 piel.—Publicados los tomo^ Il (90). Ill (62) v IV (73), KO SACRAE THEOLOGIAE SUMMA, por una comisiôn dc profesores de las ** Facultades de Tcologia en Espana dc la Compania de Jesûs. Tomo III; Dc Verbo incarnato. Mariologia. De gratia Christi, Dc virtutibus infusis, por los PP, Jesûs Solano. José A. de Aldama y Sevfhino Gonzalez. S. I. 2.® en. 1953. XXIV’ + 902 pags.—90 pesetas tcla, 130 piel.—Publicado cl tomo IV (73). KO SAN VICENTE DE PAUL: B1OGRAITA Y ESCR1TOS. Ediciôn preu parada por los PP. José Herrera y Veremundo Pardo, C. M. 1950. XII -f- 907 pags. en papcl bibha, con profusion de grabados.—55 pesetas tcla, IS piel. KJ LOS GRANDES TEMAS DEL ARTE CRISTIANO EN ESPANA. Tou ■ tno II: Cristo en cl Evangeho, por cl Prof. Francisco J Sanchez Can· tôs. 1950. Vlll -J- 124 pâgs.» con 255 lérninas.—60 pesetas tcla, 100 piel.—Pu· bheado el tomo III (47). K “7 PADRES APOSTOLICOS: La Didaché 0 Doctrina de los docc apôstolcs. ’ Cartas dc San demente Romano. Cartas de San Ignacio Màrtir, Carta y martino dc San Poluarpo. Carta dc Bernabé. Los fragmentas dc Papias. El Pas­ tor de Hennas. Ediciôn bilingue, preparada y anotada por D. Daniel Run Bueno, catcdrâtwo dc lengua griega y profesor a. dc la Unirersidad de Sala­ manca. 1950. Vlll 4~ 1130 pAgtf en papcl biblia.—65 pesetas tela, 105 piel. KK OBRAS COMPLETAS DE JAIME BALMES. Tomo VIII y ultimo; Bio· v grafias. Miscelâncas. Primeras escritos. Pocsias. Indices. 1950. XVI -r 1014 pags. en papel bibha.—50 pesetas tcla, 90 piel. K7 ETIMOLOGIAS, dc San Isidoro de Sevilla. Vcrsiôn castellana total, M por vcz primera, c introducciones parcialcs dc D. Luis CoRTés, pArroco dc San Isidoro de Sevilla. Introducciôn general c indices cientificos del Prof. Santiago Montero DIaz, catedratico de la Unlvcrsidad dc Madrid. 1951. XX 4* SS * 4“ 563 pâgs.—55 pesetas tcla, 95 piel. KO EL SACRIFICIO DE LA MISA. Tr.itado histôrico-litûrgico. Versiôn espa· nota de la obra alemana cn dos vohimencs Missarum sollemnia, del P. Jungmann, S. 1. 2.® cd. 1952. XXVIII 4“ 1264 pAgs.—80 pesetas tcla, 120 piel. K(\ OBRAS DE SAN AGUSTIN. Tomo VIII: Cartas. Ediciôn cn latin y cas tellano, preparada por cl P. LopE CillEruklo, O. S. A. 1951. VIH -L 921 pAgs.—55 pesetas tcla, 95 piel.—Publicados los toenos IX (79), X (95) ■” (99). COM ENTA RIO AL SERMON DE LA CEN A, por el P. José M. Bover, S. I. 1951. VIII + 324 pAgs.—35 pesetas tria, 75 piel. TRATADO DE LA SANTISIMA EUCARISTIA. por cl Dr. D. Creco. pesetas RIO At ASTRUO’. 2.® cd. 1052. XL 4- 426 pâgs. con grabados. tela, 85 piel. COMMENTARIOS A LOS CUATRO EVANGELIOS, por cl P. Juan de Maldovado, S. I. Tomo II: Evangelios de San Marcas y San Lucas. Ver· siôn castellana, introducciôn y notas del P. José Cadallero, S. I. 1951. XVI -r 881 pAgs. en papcl biblia.—60 pcestas tcla, 100 piel.—Publicado cl tomo III y ultimo (112), 70 SACRAE THEOLOGIAE SUMMA, por una comisiôn de profesores dc las 4 Fncultades dc Teologfa cn Espana de la Compafiia de J estis. Tomo I Vi Dc sacramentis, Dc novissimis, por los PP. José A. de Aldama. Francisco de P. Solâ, Severino GonzâlEz y José F. Sacüés, S. I. 2.· cd. 1953. XXIV -f- 1110 pAgs—90 pesetas tcla, 130 piel. 7 j OBRAS COMPLETAS DE SANTA TERESA DE JESUS. Nueva rcvisiôn dei texto original con notas criticas. Tomo I: Bibliografia tcresiana, por el P. Otilio del Nino Jesûs, O. C. D. Biografia de Santa Teresa, por el P. Efrén de la Madré de Dios, O. C. D. Libro de la Vidb, eserito por Ia Santa. Ediciôn revisada y preparada por los PP. Efrén de i.a Madré de Dios y Otilio del Nifco Jesûs. 1951. XII -f- 904 pAgs. cn papel biblia.—60 pesetas Ia, 100 piel. — — ACTAS DE LOS MARTI RES. Ediciôn bilingue, preparada y anotada por 4 D Daniei Ruîz Bueno, catedratico de lengua griega y profesor a. de la Untvcrsidad de Salamanca. 1051. VIII 4 * 1185 pAgs. en papel biblia.—80 pèse- 70 MontaliUn. S. I. Revisada y complctada por los PP. Bernardino Llorca y Ri­ cardo G arc! a Villoslada, S. L 1953. Rcimprcsion. XII-}-851 pâgs,—70 peseta * tela, 110 pici. SUMMA THEOLOGICA Sancti Thomas Aquinatis, cura fratrum eius• 4 dem Ordinis, in quinque volumina divisa. Vol. I: Prima pari. 1951. XXIV-p 851 pâgs.—70 pesetas tela, 110 pici.— Publicados los tomos II (80), III (81), IV (S3) y V (87). γο OBRAS ASCET1CAS DE SAN ALFONSO MARIA DE LIGOKIO. *θ Τοπίο I: Obrus dedicadas al pueblo cn general. Ediciôn critica. Intro· ducciôn. version del Italiano, notas e indices del P. Andrf.s Goy, C. SS. R. 1952. XVI -f- 1033 pâgs. cn papel biblia.—70 pesetas tela, 110 pick—Publicado· cl tomo II y ultimo (113). 70 OBRAS DE SAX AGUSTIN Tomo IX: Los dos libros sobre diversas * cucstioncs a Simpliciano. De los méritos y del perdôn dc los pecados. Contra las dos epistolas de los pelagianos. Adas del proccso contra Pelagio Ediciôn cn latin y castellano, preparada y anotada por los PP. Fr. Victori.no CatXnaga y Fr. Gregorio Erck, O. R. S. A. 1952. XII *4 799 pâgs.—60 pe­ setas tela, 100 pici.—Publicados los tomos X (95) y XI (99). οθ SUMMA THEOLOGICA S. Thomae Aquinatis, cura fratrum eiusdem ov Ordinis, m quinque volumina divisa. Vol. II: Prima secundae. 1952. XX -{- 848 pâgs.—70 pesetas tela, 110 pici.—Publicados los tomos III (81), IV (83) y V (87). 01 SUMMA THEOLOGICA S. Thomae Aquinatis, cura fratrum eiusdem Ordinis in quinque volumina divisa. Vol. IU: Secunda secundae. 1952 XXVIII 4" 1230 pâgs.—90 pesetas tela, 130 pici.—Publicados los tomos IV (83) y v (87). ‘ 09 OBRAS COMPLETAS DE SAN ANSELMO. Tomo 1: Mo-nologio. Pros· logio. Accrca dei gramdtico. De Ia verdad. Del libre albcdrlo. De la calda dei demonio. Carta sobre la cncarnaciôn del Verbo. Por qui Dios sc hiso hombre. Ediciôn en latin y castellano, con extensa y documentada intro· ducciôn general, preparada por cl P. Juliân Alameda. O. S. B. 1952. XVI 4- 897 pâgs.—70 pesetas tela, 110 pîel.—Publicado cl tomo II y ultimo (100). 09 SUMMA THEOLOGICA S. Thomae Aquinatis, cura fratrum eiusdem Ordinis, in quinque volumina divisa. Vol. IV: Tertia pars. 1952. XX 4- 798 pâgs,—80 pesetas tela, 120 pick—Publicado cl tomo V (87). 04 LA EVOLUC1ON HOMOGENEA DEL DOGMA CATOLICO. por el P. Francisco MarIn-Sola. O P Tntrnduccîôn general del P. Emilio Sauras, O, P. 1952. VIII 4" 831 pâgs.—60 pesetas tcla, 100 piel. o; EL CUERPO MIST1CO DE CRISTO, por el P. Emilio Sauras, O. P. 1952. VIII 4“ 921 pâgs.—65 pesetas tela, 105 piel. 0/1 OBRAS COMPLETAS DE SAN IGNACIO DE LOYOLA. Ediciôn critica. Transcripciôn, introducciones y notas dc los PP. Cânlido de DalHASES c Ignacio Iparraguirre. S. I. 1952. XVI 4" 80· -f- 1075 pâgs.—85 pe­ setas tcla, 125 pick 7 * 0 SUMMA THEOLOGICA S. Thomae Aquinatis, cura fratrum eiusdem Ordinis, in quinque volumina divisa. Vol. V: Supplementum. Indices 1052. XX 4- 652 4- 380 * pâgs.—90 pesetas tela. 130 pick OO TEXTOS EUCARISTICOS PRIMITIVOS. Ediciôn bilingue dc los conθ temdos en la Sagrada Escritura y los Santos Padres, preparada por cl P. JesÛS Solano, S. I. Tomo I: Hasta fines dei siglo IV. 1952. XI, 4" 752 pÂginas con grahados.—75 pesetas tcla. 115 piri. on OBRAS COMPLETAS DEL BEATO MAESTRO JUAN DE AVILA. Ediciôn critica. Tomo I: Epistolario, Escritos menores. Biografia. introduc­ ciones y notas del Dr. D. Luis Sala Balust. catedrâtico de Ia Pontificia Univer· sidad de Salamanca. 1952. XL 4* U20 pâgs.—75 pesetas tela, 115 piel.— Publicado cl tomo II (103). QO SACRAE THEOLOGIAE SUMMA, por una conusiôn dc profrsores de las Facultades dc Tcologia en Espana de la Companla de Jésus Tomo II: De Deo uno et trino. De Deo creante et elevante. De pereatis, por los PP. Jnsr M. Dalmâu y Josf F. Sacüîs, S. I. 1952. XXIV 4- 1032 pâgs.—90 pesetas tcla. 130 piel.—PuMicado * * In rnmos III (C2) y IV (73). Q! LA EVOLUCION MISTICA, por el P, Mtro. Fr. Juan G. Arïntero. O. P. 1052. LXIV 4- 804 pâgs.—70 pesetas tcla, 110 piel. go PHILOSOPHIAE SCHOLASTICAE SUMMA, por una comisiôn de profesores de las Facultades de Filosofla en Espana de la Compania de Jesus. Tomo IIT: Thrndieea. Ethica, por los PP. Josf Hei»Jn e I reneo Gon ZAi.Ez, S. I. 1^52. XXIV + 924 pâgs.—90 pesetas tela, 130 piel. no THEOLOGIAE MORALIS SUMMA, por los PP. Eduarco F Recatillo y Marcelino Zalim. S. I. Tomo I: Theologia ntoralis fundamentalis. Tractatus de virtutibus theologicis, por el P. Marcelino Zalba, S. I. 1952. XXVIII -1- 965 pâgs.—90 pesetas tcla, 130 pick—Publicados los tomos II (106) y III (117). Gf SUMA CONTRA LOS GENTILES, de Santo Tomas de Aquino. Ediciôn bilingue, con d texto critico de la leonina. Tomo I: Libros ! y II: Dios: ôii cxistencia, jm naturalcsa. La crcactôn y las enaturas. Traducciôn dirigida y revisada por el P. Fr. Jesus M. Pla, O. P. Introduccioncs particulares y notas de los PP. Fr. JtSÙS Azagba y Fr. Mateo Ferrer, O. P. Introducciôn general por cl P. Fr. José M. de Garcanta. O. P. 1952. XVI 4~ 712 pâginas.—70 pesetas tcla, 110 piel.—Publicado cl tomo H y ultimo (102). OBRAS DE SAN AGUSTIN. Tomo X: Â/omi/ioj. Ediciôn en latin y castellano» preparada por el P. Fr. Amador del Fueyo, O. S. Λ. XII 4- 943 pâgs.—70 pesetas tcla. 110 piel.—Publicado el tomo XI (99). n/i OBRAS DE SANTO TOMAS DE VILLANUEVA. Sermones de la Vit Maries (primera vcrsiôn al castellano) y Obras castellanas. Introducciôn biogrâfica. vcrsiôn y notas del P. Santos Santamarta. O. S. A. 1952. XII + 665 pâgs.—65 pesetas tcla, 105 piel. Q- LA PALABRA DE CRISTO. Repertorio orgânico de textos para cl esJ tudio de las homillas dominicales y festi cas, claborado por una cormsiôn de autores bajo la direcciôn dc Mons. Angel Herrera Oria. obispo dc Malaga. Tomo I: El juicio final. La misiôn del Precursor. El testimonio dc Juan a los judios. Prcdicaciôn del Bautista. Prescntactôn y punficactôn < n cl templo. El dulce nombre de Jesus. 1953. LXXI1 4* 931 pâgs.—75 pesetas tcla, 115 piel.— Publicado cl tomo Vlll (107), no PHILOSOPHIAE SCHOLASTICAE SUMMA, por una comisiôn de •^θ profesores de las Facultades de Filosofia cn Espana de la Compania dc Jésus. Tomo I: Introductio in Philosophianf. Logica. Critica. Mctaphysica generalis, por los PP. Leovigildo Salcedo y Jesus IturrioV., S, I. 1953. XXIV 4- 893 pâgs.—80 pesetas tria 120 piel. Publicado cl tomo III (92). nn OBRAS DE SAN AGUSTIN. Tomo XI: Cartas (2.Q). Ediciôn cn latin J y castellano, preparada por el P. Fr. Lofe ClLLERUKi.o, O. S. A. 1953. Vlll 4“ 1100 pâgs.—70 pesetas tcla, 110 piel. COMPLETAS DE SAN ANSELMO. Tomo II y ultimo: De la concepciôn virginal y del pecado original. Dc la proccsiôn de! Espiritu Santo. Cartas dogmaticas. Concordia de la prcscicncia divina, predestuut iàn y gracia divina con cl libre albedrlo. Oracioncs y me dit acio nr s. Cartas. Ed’ciôn en latin y castellano, preparada por el P. Fr. Juliân Alameda, O. S. B, 1953. XVI 4~ 804 pâgs.—70 pesetas tcla, 110 piel. ESCR1TOS de SAN FRANCISCO JAVIER. Unica publicaciôn castellana completa s egun la ediciôn critica de “Monumenta Historica Soc. lesu” (1944-1945), anotadas por cl P. Félix Zudillaga, S. I.» redactor dc “Mon. Hist. Soc. lesu”. 1953. XVI 4- 578 pâgs.—60 pesetas tcla. 100 piel. SUMA CONTRA LOS GENTILES, de Santo Tomâs de Aquino. **Ediciôn bilingue con cl texto critico dc la Leonina. Tomo II y ulti­ mo: Libros III y IP: Dios, fin ultimo y gobernador supremo. Misti nos di­ vinos y postrimerias. Traducciôn dirigida y revisada por cl P. Fr. Jésus M. Pla, O. P. Introducciones particulares y notas de los padres Fr. Jos< M. Mar· tînez y Fr. Jésus M. Pla, O. P. 1953. XVI 4~ pâgs.—75 pesetas tcla, 115 piel. OBRAS COMPLETAS DEL BEATO JUAN DE AV1LA Ediciôn cri­ tica. Tomo II: Sermones. Plâticas espirituales. Introducciones y notas del Dr, D. Luis Sala Balust, catedrâtico dc la Pontificia Univcrsidad de Salamanca. 1953. XX 4* H24 pâgs.—85 pesetas tcla, 125 piel. HISTÜR1A ,)E LA IGLES1A CATOLICA. Tomo II; Edad Media: La et istiandad cn cl mundo curopco y feudal, por el P. Ricardo Garcîa Villoslada, S. I. 1953. XII 4“ 1θθ6 pâgs.—75 pesetas tcla, 115 piel.—Publicado cl tomo IV (76). CIENC1A MODERNA Y FILOSOFIA. Introducciôn fisicoquhnica y matcmâtica, por el P. José M.· Riaza, S. 1. 1953. XXXII 4» 756 pâgs., con profusiôn de grabados y 16 laminas.—75 pesetas tcla, 115 piel. TJIEOLOG1AE MORALIS SUMMA, por los PP. Eduardo F. Regatillo y Marcelino Zalba, S. I. Tomo 11: Theologia moralis specialis: Dc mandatis Dei ct Ecclesiae, por cl P. Marcetjno Zai.ua, S. I. 1953. XX 4- 1104 paginas.—90 pesetas tcla, 130 piel.— Publicado cl tomo III y ultimo (117). θγ LA PALABRA DE CRISTO. Repertorio organico de textos para cl cstudio rie las homillas dominicales y festivas, claborado por una comi­ siôn dc autorcs bajo la direcciôn de Mons Angel Herrera Oria, obispo de Ma­ laga. Tomo VIII: La parâbola dc los inviiados a la boda. La curacidn del hijo del râgulo. El perdôn dc las ofensas. El tributo al César. Kcsurrccciôn de la hija de Jairo. Cristo h'cy. La ultima venida de Cristo. 1953. LXXH 4’ 1368 pâgs. 85 pesetas tcla, 125 piel. TEOLOG1A DE SAN JOSE, por el P. Fr. Bonifacio Llamera, O. P., con |a $uma dc los dones dc San José, dc Fr. Isidoro Isolano, O. P., cn ediciôn bilingue. 1953. XXVIII 4~ 663 pâgs.—65 pesetas tcla, 105 piel. 100 0BRAS 101 CARTAS v 102 101 1 106 1 lf)O 109 0BRAS SELECTAS DE SAN FRANCISCO DE SALES. Tomo I: Introducciôn a la vida dcvota. Sermones escogidos. Convcrsacioncs espirituales. Alocuctôn al Cabtldo catcdral de Gincbra, Ediciôn preparada por cl P. Francisco de la Haz, S. D. B. 1953. XX 4- 800 uâgs.—65 pesetas tcla, 105 picl. n COMPLETAS DE SAN BERNARDO. Torno i: Vida de San Bernardo, por Pedro Rivadeneîra, S. 1. 1 ntroducciôn general· Sermones dc t tempo, de santos y varios. Scntcncias. Ediciôn preparada por cl P. Grego­ rio Dîez, O. S. B. 1953 * XXXVI -f~ 1188 pâgs.— 70 pesetas tcla 110 picl. ORRA* DE SAN LUIS MARIA GRIGNION DE MONTFORT. Cartas. El amor dc la Sabiduria eterna. Carta a los Amigos de la Crus9 El secreto de Maria. El secreto admirable del Santisimo Rosario. Tratado de la verdadera dcvveiôn. Escritos destinados a las misioncros de la Compoiïfa dc Maria y ,n las Hijas de la Sabidurta. Prcparaciôn para la mucrtc. Cànticos. Ediciôn preparada por los PP. Nazario Pérez (t) y Camilo MarIa Adad, S. I. 1954. XXVIII + 984 pigs.—70 pesetas tcla, 110 piel. COMENTARIOS A LOS CUATRO EVANGELIOS, por el P. Juan de Maldonado, S. I. Tcwno III y ultimo: E vangc lio de San Juan. Version castellana, introducciôn y notas del P. Luis Maria Jiménez Font, S. I. 1954. VIII + 1064 pâgs.— 70 pesetas tela, 110 picl. ASCETICAS de SAN ALFONSO maria de LIGORIO. Tomo II y ultimo: Obras dedteadas al clero en particular. Ediciôn critica» Introducciones, version del italiano, notas c indices del P. Andrés Gov, C. SS. R. 1954. XXIV 4“ 941 paginas en papcl biblia,—75 pesetas tcla, 115 piel. TEOLOGIA DE LA PERFECTION CRISTIANA, por cl P. Antonio Royo Marîn, O. P. Prologo del Exemo. y Rvdmo. Dr. Fr. Albi­ no G. Menéndez-Reigada, obispo de Côrdoba. 1954. XXXII + 984 pigs.—75 pe­ setas tcla, 115 picl. SAN BENITO. *50 Vida y su Régla, por los PP. Garcîa M. Colomdâs, A Leôn M. Sansegundo y Odilôn M. Cunîll. monjes dc Montserrat. 1954. XX 4- 760 pâgs.—70 pesetas tcla, 110 piel. PA,)RES APOLOGISTAS GRIEGOS (s. II). Ediciôn bilingue, preparada por D. Daniel Ruiz Bueno, catcdratico dc griego y profesor a de la Univcrsidad dc Salamanca. 1954. VIII 4~ 1006 pâgs. en papcl biblia.—80 pesetas tcla. 120 piel. THEOLOGIAE MORALIS SUMMA, por los PP. Eduardo F. RegaJ T1LLO y Marcelino Zalba, S. I. Tomo III y ultimo: Theologia moralis specialis: Dc sacramentis. Dc delictu ct poenis, por el P. Eduardo F. Recatillo, S. I. 1954. XVI 4“ 1 000 pâgs.—90 pesetas tela, 130 picl. 110 0BRAS 111 112 113 0BRAS 114 115 116 ΊΊγ DE PROXIMA APARICION Y EN PREPARACION THEOLOGIAE MORALIS SUMMA. Tomo III. TEXTOS EUCARISTICOS PRIMITIVOS. Tomo II: Siglos V a VII. SANTA TERESA. Ediciôn critica. Introducciones y estudios biogrôficos por cl P. Efrén de la Madré de Dios, C. D. Tomos II y IIL LA PALABRA DE CRISTO. Tomo IL OBRAS DE SAN AGUSTIN. Tomo XII y succsivos. LAS CATACUMBAS Y LA TUMBA DE SAN PEDRO, por cl Dr. D. José» I VWw. 71 < SUMA TEOLO(fICA. Ediciôn bilingüc. Tomos IV, V y succsivos. PHILOSOPHIAE SCHOLASTICAE SUMMA. Tomo II (Aparecidos ya el I y el III.) HISTORIA DE LA IGLESIA. Tomo III, por cl P. Leturia, S. I. (Aparecidos ya cl I, el II y el IV.) HISTORIA DE LA LITURGIA. de Mons. Righetti. EL ROSTRO DE CRISTO EN EL ARTE ESPANOL. Tomo IV de la serie “Los grandes ternas del arte cristinno en Espana”, por el seiior marqués de Lozoya y I). César Ovidio Paredes Herrera. VIDA GLORIOSA DE CRISTO. Tomo V de la sene "Los grandes temas del arte cristiano eri Espana”, por D, Manuel Gômez-Moreno y la senorita Marîa Elena-Moreno. Este catAlngo com prende la rclaciôn de obras publicadas hasta el mes dc abril de 1954. La B. A. C. vicne publicando, al menas, docc volumcncs nuevos coda aûo. Al hacer su pedido haga 3ienipre referencia al numéro que la ohra solicitada tiene, segûn este catâlogo, en la serie de la Biblioteca de Autores Cristianos. Dirija sus pedidos a LA EDITORIAL CATOLICA, S. A. Alfonso XL 4. Apartado 466, Madrid.